Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2312/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8a
journal: Dz.U. 2015 poz 900
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony  Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.) Sędzia WSA Joanna Kube Sędzia WSA Iwona Maciejuk Protokolant sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] września 2017 r. (data wpływu do organu: [...] września 2017 r.) Z. J. (dalej: "skarżący") wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister", "organ") o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 723 ze zm.; dalej: "ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym").

W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że po odbyciu służby wojskowej podjął pracę w Milicji Obywatelskiej (dalej: "MO") Komendy Wojewódzkiej Policji w K. na stanowisku inspektora Sekcji [...] Służby Bezpieczeństwa (dalej: "SB"). Od [...] marca 1985 r. pełnił obowiązki inspektora Sekcji [...] SB, a od [...] marca 1987 r. został mianowany funkcjonariuszem stałym. Natomiast od [...] listopada 1988 r. pracował na stanowisku inspektora Ochrony Gospodarki. Zgłaszając się do Resortu Spraw Wewnętrznych, jego intencją nie była w praca organach bezpieczeństwa, co potwierdzają dokumenty znajdujące się Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "IPN") oraz Komendzie Wojewódzkiej Policji w R. Dokumenty z IPN wskazują też, że skarżący nigdy nie walczył z opozycją ani nie prowadził przeciwko niej spraw operacyjnych. Jego obowiązki polegały na rozpoznawaniu zjawisk marnotrawstwa i niegospodarności w pionie rolnictwa.

W 1990 r., po pozytywnej weryfikacji, na prośbę nowego kierownictwa Komendy Wojewódzkiej Policji w K., skarżący objął stanowisko funkcjonariusza operacyjno-dochodzeniowego Komisariatu Policji w R. w Komendzie Miejskiej w K. W trakcie pełnienia tej służby osiągał bardzo dobre wyniki w zwalczaniu przestępczości pospolitej i narkotykowej; był wysoko oceniany w zakresie pracy dochodzeniowej i prewencyjnej. Znalazło to odzwierciedlenie w przyznanych mu wyróżnieniach i awansie w 1992 r. na stanowisko Komendanta Komisariatu Policji w R. Funkcję tę skarżący pełnił nieprzerwanie do przejścia na emeryturę. Podczas służby w latach 1990-2007 skarżący systematycznie podwyższał kwalifikacje zawodowe; ukończył m.in. Szkołę Policji [...] w P. oraz Studium Podyplomowe w S. Za wysokie osiągnięcia służbie został m.in. odznaczony przez Prezydenta RP Brązowym Krzyżem Zasługi.

Skarżący podniósł, że za służbę w organach bezpieczeństwa państwa został już ukarany wyrokiem Sądu Okręgowego w W., [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2011 r., sygn. akt [...], na mocy którego pozbawiono go 11,4% uposażenia. Od października 2017 r. ma być ponownie za to ukarany. Skarżący zaznaczył, iż głównymi wartościami w czasie całej jego służby były honor, godność i etos służby.

W toku postępowania administracyjnego zainicjowanego ww. wnioskiem, Minister ustalił, że skarżący został zwolniony ze służby w Komendzie Miejskiej Policji w K. w dniu [...] sierpnia 2007 r. i ma ustalone prawo do emerytury oraz renty inwalidzkiej, których wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i art. 22a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, przy czym nie wypłaca się renty inwalidzkiej z uwagi na prawo do korzystniejszej emerytury.

Według IPN, skarżący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, od [...] kwietnia 1984 r. do [...] lipca 1990 r., tj. przez 6 lat i 4 miesiące. Natomiast całkowity okres jego służby wynosi 23 lata i 5 miesięcy. Do wysługi emerytalnej skarżącemu zaliczono okres zasadniczej służby wojskowej w wymiarze roku, 8 miesięcy i 3 dni (od [...] kwietnia 1982 r. do [...] grudnia 1983 r.).

Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...], w oparciu o art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, Minister odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zaznaczył, że przesłanki wskazane w art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym muszą być spełnione łącznie. W zaistniałej w niniejszej sprawie sytuacji, w której znaczna część służby skarżącego była pełniona na rzecz totalitarnego państwa, nie sposób stwierdzić, aby organ był władny zastosować uprawnienie wynikające z art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Pierwsza powołana w ww. przepisie przesłanka mówi o krótkotrwałej służbie przed dniem 31 lipca 1990 r. Odnosi się ona zarówno do długości okresu służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa, jak również do stosunku długości tej służby do całkowitego okresu służby, a tylko w przypadku przewagi ogółu służby można uznać służbę na rzecz totalitarnego państwa za "krótkotrwałą". Skoro skarżący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez 6 lat i 4 miesiące, co stanowi około 27% ogółu jego służby, to nie może być mowy o krótkotrwałości tej służby, a zatem pierwsza powołana przesłanka nie została spełniona.

Na poparcie swojego stanowiska Minister przywołał wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") posiadającego prerogatywę do kształtowania linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Za bezsprzecznie trafne organ uznał następujące stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu wyroku NSA z 14 października 2020 r., sygn. akt I OSK 3208/19, uchylającym zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz oddalającym skargę, a dotyczące przesłanki krótkotrwałości: "(...) błahy, epizodyczny, bez znaczenia dla pozostałego okresu (służby), jest właśnie takim zaznaczeniem krótkotrwałości, które jest adekwatne dla celów ustawy"; "Powinien to być taki okres służby, który nie pozwala potraktować byłego funkcjonariusza jako zaangażowanego, aktywnie służącego totalitarnemu ustrojowi. Jak słusznie zauważył organ, to taki okres, w którym funkcjonariusz nie zdoła zaznajomić się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem, a co więcej, nie zdoła wykorzystać ich w praktyce"; "Całkowicie błędne jest również stwierdzenie Sądu I instancji co do tego, że organ mylnie zakwalifikował okres trzech lat służby na rzecz totalitarnego państwa, jako niebędący krótkotrwałym, gdy funkcjonariusz sumiennie pełnił obowiązki przez 24 lata. Zamieszczona w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej przesłanka w postaci krótkotrwałości służby na rzecz totalitarnego państwa nie jest tożsama pod względem znaczeniowym z przesłanką zamieszczoną w art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, a więc przesłanką związaną z wymogiem rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). W konkluzji przedstawionych wywodów, NSA stwierdził, iż do zastosowania art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym wymagane jest spełnienie obu wymienionych w tym przepisie przesłanek, stąd też brak spełnienia jednej z nich przesądza automatycznie o braku możliwości zastosowania odstępstwa wynikającego z tego przepisu.

Minister powołał się również na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 424/19, w którym Sąd podzielił dokonaną przez organ wykładnię pojęcia "krótkotrwała służba", uznając, że w sytuacji, gdy skarżący (były funkcjonariusz) realizował zadania na rzecz totalitarnego państwa przez ponad 4 lata, co stanowiło więcej niż 15% całego okresu służby, to ten czas nie może być uznany za "krótkotrwały", zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym - stosunku długości tego okresu do całego czasu służby.

Ponadto w ww. wyroku Sąd wskazał, że: "(...) skoro w stosunku do skarżącego nie można było uznać ziszczenia się pierwszej z przesłanek wprowadzonych w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej, to wobec obligatoryjności łącznego spełnienia obu wskazanych na wstępie warunków, należało uznać, iż zaskarżona decyzja (...) odmawiająca wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art 22a i art 24a ustawy zaopatrzeniowej, nie narusza prawa i mieści się w granicach uznania administracyjnego, bowiem nie została podjęta w sposób dowolny". W konsekwencji niespełnienia jednej z przesłanek z art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podobne poglądy zostały zaprezentowane w innych orzeczeniach sądów administracyjnych, np. w wyroku NSA z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2125/19 czy w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 września 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 376/18 oraz z 8 października 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 392/18.

Konkludując, Minister nie znalazł podstaw do wydania rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem skarżącego.

Powyższa decyzja Ministra z [...] kwietnia 2021 r. stała się przedmiotem skargi skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie w wyroku jego uprawnienia do świadczenia emerytalno-rentowego w nieobniżonej wysokości.

Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja administracyjna została wydana z naruszeniem przepisu określającego materialnoprawne warunki wyłączenia wobec niego drastycznych ograniczeń podstawy i wysokości przysługującego mu świadczenia emerytalno-rentowego. W jego przekonaniu spełnia wszystkie przesłanki do wyłączenia stosowania represyjnych przepisów, co wykazał w postępowaniu przed organem. Nieprawidłowa interpretacja i odmowa zastosowania właściwych przepisów prawnych doprowadziły do wydania krzywdzącej dla niego decyzji.

Skarżący sformułował następujące zarzuty i argumenty:

- rażące naruszenie przez Ministra art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a."), który stanowi, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a w sprawach szczególnie skomplikowanych nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (w jego przypadku postępowanie prowadzono od 5 września 2017 r. do 23 kwietnia 2021 r., dlatego w kwietniu 2021 r. wniósł skargę na przewlekłość organu);

- według większości, krótkotrwałość należy rozumieć jako przewagę czasową służby pełnionej po dniu 31 lipca 1990 r. nad służbą pełnioną przed tą datą (w przypadku skarżącego jest to okres 17 lat);

- w decyzji znajduje się wyłącznie informacja o czasie pracy przed 31 lipca 1990 r. na rzecz "totalitarnego państwa", przy czym brak jest jakichkolwiek symptomów jego ewentualnych negatywnych zachowań w tym okresie. Zatem nie zostały spełnione jakiekolwiek wymogi dowodowe określone w przepisach k.p.a. Organ administracji jest zobowiązany do prowadzenia sprawy w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1 k.p.a.);

- organ prowadzący postępowanie powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), czego w przypadku skarżącego nie uczyniono, traktując okres służby po 31 lipca 1990 r. w sposób marginalny;

- skarżącego potraktowano jak funkcjonariusza, który w toku służby przed 1990 r. "mógł się zaangażować aktywnie służąc totalitarnemu państwu", nie przedstawiając w tym zakresie jakichkolwiek dowodów i pomijając fakt, że wszelkie kwalifikacje w zakresie sztuki policyjnej zdobywał po 1990 r. (Szkoła Policji [...] w P., Studia Podyplomowe w WSZP w S.);

- pominięcie faktu uprzedniego ukarania skarżącego przez Sąd Okręgowy w W., [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt [...]) za okres służby przed 1990 r.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: (pkt 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz (pkt 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Zgodnie z art. 8a ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24.

W myśl art. 11 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zakres badania decyzji posiadającej cechy uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z odpowiednim zachowaniem procedury administracyjnej. Natomiast wybór rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje poza kontrolą sądowoadministracyjną. Kontrola zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny polega zatem na weryfikacji, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

Stopień dyskrecjonalności działania organu konkretyzują normy prawa materialnego - w analizowanym przypadku art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Powyższy przepis zawiera w istocie jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" (vide wyrok NSA z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19).

W tym samym wyroku Sąd kasacyjny wskazał, że w treści art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym ustawodawca nie ograniczył się do wskazania kryteriów "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", lecz kryteria te powiązał z przesłanką "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem wyraźnie wyodrębnił przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", co w konsekwencji nie daje podstaw do przyjęcia, że wprowadził do tekstu ustawy nieostry zwrot "szczególnie uzasadnionych przypadków" po to tylko, by utożsamić go z kryteriami "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", skoro skutek taki mógłby osiągnąć, rezygnując z odwoływania się do "szczególnie uzasadnionych przypadków".

Co istotne, NSA podkreślił, że "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie stanowią oddzielnych samoistnych przesłanek, ponieważ poprzez zwrot "ze względu na" dookreślają one treść "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Kryteria te, według Sądu kasacyjnego, nie stanowią przykładowego wskazania "szczególnie uzasadnionych przypadków" (ustawodawca nie posłużył się określeniem "w szczególności", które jest stosowane w sytuacji wskazywania przez ustawodawcę niewyczerpującego katalogu przesłanek), co oznacza, iż treść tych kryteriów należy oceniać przez pryzmat treści "szczególnie uzasadnionych przypadków", a nie traktować jako kryteria, których spełnienie oznacza automatycznie i zawsze zaistnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków".

W świetle powyższego, zdaniem NSA, należy przyjąć, że:

- jednoczesne spełnienie kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" (ustawodawca między punktami 1 i 2 w art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym użył spójnika "oraz") jest istotnym argumentem służącym obaleniu domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, i tym samym może uprawniać do przyjęcia, że spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków", chyba że w realiach konkretnej sprawy zostanie wykazane, iż mimo spełnienia powyższych kryteriów, funkcjonariusz był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a zatem brak podstaw, aby przy przyjęciu "szczególnie uzasadnionych przypadków" wyłączać w stosunku do niego unormowania ustawowe odbierające mu prawo niesłusznie nabyte,

- brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym nie wyłącza automatycznie spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r." bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - konotacji pejoratywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, iż w sprawie wystąpiły "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.

Tożsamej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym Sąd kasacyjny dokonał w wyroku z 21 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1669/19, podkreślając, że dla ustalenia, czy zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki, pomocniczą rolę mogą spełniać kryteria wskazane w pkt 1 i pkt 2 art. 8a ust. 1 tej ustawy, których wykładnia sprawia spore trudności interpretacyjne. Niemniej jednak kryteria te powinny być oceniane przez pryzmat przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizację zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. W analogiczny sposób wypowiedział się NSA w wyrokach: z 5 listopada 2019 r., sygn. akt: I OSK 636/20 i I OSK 532/20; z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt: I OSK 1411/19, I OSK 1569/19 i I OSK 1464/19; z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1711/19. Zatem należy uznać, iż przedstawiona powyżej wykładnia art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym ma ugruntowany charakter w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W konsekwencji nie sposób zaakceptować stanowiska Ministra zaprezentowanego w niniejszej sprawie, zgodnie z którym dla zastosowania wyłączenia z art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym obie przesłanki (tj. wymienione w punktach 1 i 2) muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich czyni bezcelową analizę potencjalnego spełnienia drugiej, co skutkuje odmową wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy. Stanowisko to pozostaje w sprzeczności z linią orzeczniczą wypracowaną przez Sąd kasacyjny. Ograniczając wywody do kwestii krótkotrwałości organ naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym.

W świetle przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" Minister powinien dokonać oceny – w oparciu o okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy - "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia". W zakresie kryterium rzetelności również wypowiedział się NSA - m.in. w wyroku z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19. Wedle Sądu kasacyjnego, brak jest powodów, aby kryterium to rozumieć inaczej niż w sposób standardowo przyjęty w języku polskim. Działać "rzetelnie" to działać dokładnie, należycie, uczciwie (zob. B. Dunaj [red.] Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1999, tom 2, s. 285), czyli innymi słowy w sposób, który powinien cechować normalne wykonywanie obowiązków przez każdego człowieka. Nie ma podstaw do kwestionowania rzetelności wykonywania obowiązków, jeżeli brak jest dowodów na działanie nierzetelne, takich jak np. nagany czy inne przewidziane prawem sankcje negatywne będące reakcją na sposób działania określonej osoby. Dla stwierdzenia rzetelności działania nie jest konieczne legitymowanie się nagrodami czy wyróżnieniami dotyczącymi przebiegu służby, chociaż niewątpliwie nagrody takie i wyróżnienia mogą ugruntowywać w przekonaniu o rzetelności wykonywania zadań i obowiązków. Dla oceny rzetelności tego rodzaju działań nie jest też konieczne wykazywanie działania z narażeniem zdrowia i życia, chociaż niewątpliwie takie działania (ustawodawca posługuje się w tym przypadku zwrotem "w szczególności") mogą przemawiać za rzetelnością wykonywania zadań i obowiązków. Zwrot "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", odnoszący się do generalnego kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.", stanowi dodatkowy kwantyfikator oceny sposobu wykonywania służby po wskazanej dacie, ukierunkowując organ na szczególne uwzględnienie sytuacji, w których rzetelności w wykonywanej służbie towarzyszyło właśnie realnie istniejące zagrożenie życia i zdrowia - w związku z pełnionymi rzetelnie zadaniami i obowiązkami. Natomiast zwrot ten w żadnym wypadku nie wyklucza konieczności oceny rzetelności wykonywania zadań i obowiązków służbowych w przypadku niestwierdzenia okoliczności faktycznego narażania zdrowia i życia. Tak więc narażanie zdrowia i życia nie stanowi warunku rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, lecz należy je traktować jako dodatkowy element oceny tego kryterium.

Ponownie rozpatrując sprawę, Minister uwzględni powyższe rozważania prawne oraz dokona wyczerpującej oceny, czy sprawa skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Wyrażając swoje stanowisko w tym zakresie, organ powinien przywołać fakty dotyczące całej służby skarżącego, jego postawy, charakteru służby oraz wykonywanych zadań, warunków jej pełnienia i odnieść powyższe do kryterium "rzetelnego pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r.". Dopiero wnikliwa analiza przebiegu całej ponad 23-letniej służby skarżącego, dokonana zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., będzie stanowić punkt wyjścia do oceny, czy w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" pozwalającym pozytywnie załatwić wniosek skarżącego z [...] września 2017 r. Uzasadnienie decyzji powinno być wyczerpujące, tak aby strona nie miała wątpliwości, dlaczego Minister rozstrzygnął sprawę w taki, a nie w inny sposób.

W przedmiotowej sprawie Minister nie poczynił żadnych ustaleń ani w odniesieniu do kryterium z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, ani w aspekcie kluczowej przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", co w istocie uniemożliwiło Sądowi dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji.

Ustosunkowując się do żądania skarżącego w przedmiocie zobowiązania organu do wydania decyzji o wyłączeniu stosowania wobec niego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, należy wskazać, iż przepis art. 145 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) nie ma zastosowania do decyzji uznaniowych, a taki właśnie charakter ma zaskarżona decyzja.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ww. ustawy, orzekł jak w sentencji wyroku.