Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 259/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2005-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: WSA Elżbieta Kmiecik - spr. Sędziowie: WSA Ewa Janowska Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2005 roku sprawy ze skargi M. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...] 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części objętej skargą oraz poprzedzającą ja decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej M. R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2, art. 3 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku M. R. przyznał jej uprawnienie pieniężne przewidziane w ustawie z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres od listopada 1943r. do grudnia 1944r. w wymiarze 14 miesięcy. W pozostałej części odmówiono przyznania świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie do pozostałego okresu wniosku ma zastosowanie art. 2 oraz art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, które definiują pojęcie represji. W świetle ich brzmienia represją jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny oraz deportacja do pracy przymusowej na terytorium III rzeszy i terenów przez nią okupowanych oraz ZSRR i terenów przez niego okupowanych. Pobyt M. R. w Danii nie spełnia tych przesłanek, a zatem niemożliwym jest przyznanie uprawnienia do świadczenia za początkowy i końcowy okres represji.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. R. Domagała się ponownego rozpatrzenia swojego wniosku w sprawie wysokości przyznanego świadczenia pieniężnego. Odwołującą podkreśliła, iż nie zgadza się z decyzją, gdyż zaliczony okres represji jest sprzeczny z przedłożoną dokumentacją, z której wynika, iż przebywała na deportacji przez 19 miesięcy, licząc tylko do okresu zakończenia II wojny światowej. Argumentowała także, iż Niemiec, u którego niewolniczo pracowała w Prusach Wschodnich w grudniu 1944r. zabrał ją przymusowo do Danii, gdzie nadal w jego gospodarstwie w obozie wojskowym przebywała do grudnia 1945r. Czas zatem jej poniewierki obejmował okres od 28.X.1943r. do maja 1945r. i wynosił co najmniej 19 miesięcy.

Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 2 pkt 2 lit."a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek M. R. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...].

W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, iż po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego, uznał iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Odwołującej nie zaliczono 4 dni pracy wykonywanej w październiku 1943r., gdyż zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, świadczenie takie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy w warunkach represji. Również niemożliwym było przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Oxbil w Danii w okresie od stycznia 1945r. do maja 1945r., gdyż represją jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych. Strona zatem doznała w w/w okresie prześladowań nie objętych przepisami powołanej ustawy.

Z treścią powyższej decyzji nie zgodziła się M. R.. We wniesionej skardze żądała ponownego szczegółowego rozpatrzenia jej żądania i ustalenia faktycznego czasu represji związanego z jej deportacją do niewolniczej pracy na rzecz III Rzeszy. W uzasadnieniu skarżąca dowodziła, iż winna otrzymać świadczenie pieniężne jeszcze dodatkowo za 5 miesięcy, gdyż wywiezienie jej z [...] do Danii nastąpiło pod przymusem wojennego pracodawcy, a zatem był to okres dalszej niewolniczej pracy, który to okres udowodniła przedkładając dowód powrotu do Polski dopiero 21 grudnia 1945r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu odpowiedzi podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując dodatkowo, iż wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pieniężnego, które uwzględniałoby okres od stycznia 1945r. do maja 1945r., a dotyczące zaliczenia pobytu w obozie przesiedleńczym w Oxbil w Danii nie może być uwzględniony, bowiem nie odpowiada pojęciu represji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270).

Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialno - prawnym.

Przedmiotem oceny jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...] , który działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 2 pkt 2 lit."a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek M. R. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...], o przyznaniu M. R. świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres od listopada 1943r. do grudnia 1944r. oraz o odmowie przyznania tego świadczenia za okres od stycznia 1945r. do maja 1945r.

Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją wykazał, iż narusza ona przepisy postępowania.

Zgodnie z art. 7 i art. 77§1 KPA organ administracji publicznej w toku postępowania zobowiązany był pojąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Oznacza to zatem, iż to organ administracji publicznej, a nie strona postępowania miał obowiązek podjąć kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto to właśnie organ administracji publicznej jako podmiot kierujący postępowaniem, a nie strona postępowania, obowiązany jest, zgodnie z art. 77 KPA, w sposób wyczerpujący zebrać, a następnie rozpatrzyć cały materiał dowodowy. (por wyrok WSA w Warszawie z 09.04.2004r., II SA 1631/03; podobnie wyrok NSA z 23.04. 2002r. syg. I SA 274/02; wyrok NSA z 01.04.2002r., syg. V SA 115/01). Pod pojęciem materiał dowodowy rozumieć należy ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dowodowe nie może zostać zakończone dopóki organ nie ustali czy stan faktyczny przewidziany w normie prawnej wystąpił czy też nie w rozpoznawanej sprawie, a zatem w przedmiotowej sprawie nie tylko wyczerpane zostały ustawowe przesłanki represji skarżącej, ale ustalenie rodzaju tej represji, a mianowicie czy jest to deportacja w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.), czy też osadzenie w obozach pracy przymusowej. W niniejszej sprawie postępowanie w tym zakresie nie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący.

Organ dążąc do właściwego, zgodnego z prawem załatwienia sprawy, przy dochowaniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego winien, zatem ustalić charakter pobytu skarżącej M. R. w obozie przesiedleńczym w Oxbil w Danii, a także czy w okresie od stycznia 1945r. do maja 1945r. był to obóz przesiedleńczy, na co wskazuje skarżąca, dla uciekających przed frontem Niemców i podporządkowanych im robotników przymusowych, czy też obóz w którym przebywały osoby różnych narodowości, które znalazły się na terytorium Danii z własnej woli w wyniku działań wojennych. Niezależnie od powyższego organ winien ustalić, czy skarżąca po wywiezieniu jej do pracy w Prusach Wschodnich i przekazaniu konkretnemu obywatelowi III Rzeszy mogła w chwili jego ucieczki z terenu Prus Wschodnich do Danii powrócić na terytorium Polski, czy też została niejako powtórnie deportowana właśnie do Danii, pod przymusem, jak to określiła skarżąca w treści skargi, "wojennego pracodawcy". Ustalenie tych okoliczności pozwoliłoby organowi na rozważenie, czy w sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca, nie jest możliwe, uznanie iż przebywając w Danii winna ona być nadal uznawana za osobę deportowaną do pracy przymusowej na terytorium okupowane przez III Rzeszę.

Godzi się wskazać, iż uregulowania zawarte w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) nie dotyczą wszystkich form represji. Nie mniej jednak art. 2 w/w ustawy z dnia 31 maja 1996r. w zawartej w nim definicji represji obejmuje dwa różne stany, wyraźnie rozróżniane przez ustawodawcę, a to w punkcie 1 osadzenie przez okupantów obywateli Polski w obozach pracy przymusowej oraz w punkcie 2 deportację do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych. Deportacja oznacza wywóz, zesłanie na przymusowy pobyt stały lub czasowy do odległych od miejsca zamieszkania miejscowości, znajdujących się na terytorium III Rzeszy i państw przez nią okupowanych. Pojecie deportacji odnosi się jednocześnie wyłącznie do czasu trwania II wojny świtowej na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, a więc dotyczy okresu od 1 września 1939r. do 8 maja 1939r. Dalsza zatem pracy skarżącej nie miała charakteru represji. Mając na uwadze fakty historyczne, wątpliwości nie może budzić to, iż terytorium Danii było okupowane przez III Rzeszę, a zatem ustalenia i rozważenia wymagała również okoliczność, a mianowicie dotycząca możliwości bądź nie korzystania przez skarżącą w czasie pracy na terytorium Danii z ochrony prawnej państwa duńskiego zapewnianej uchodźcom i żądania umożliwienia jej w okresie od stycznia 1945 do maja 1945r. powrotu na terytorium Polski. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż skarżąca wywieziona została na terytorium okupowanej Danii wbrew swojej woli, przez obywatela III Rzeszy za zgodą administracji III Rzeszy

Załatwienie zatem sprawy administracyjnej przez wydanie decyzji opartej na niepełnym stanie faktycznym, a z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowym sporze, jest sprzeczne z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą prawdy obiektywnej i narusza art. 7 KPA oraz inne przepisy kodeksu postępowania administracyjnego normujące sposób dochodzenia do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy (m.in. art. 77 § 1, 80 KPA).

Stwierdzone uchybienia, które mogą mieć istotny wpływ na wynik postępowania, uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania skarżącej świadczenia za okres 5 miesięcy, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w tej części oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...], Nr [...] , w zakresie odmowy przyznania świadczenia z tytułu pracy przymusowej.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż wyrazem prawidłowo przeprowadzonego przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego dla rozstrzygnięcia sprawy jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik.

Zgodnie z art. 107 §1 i 3 Kpa decyzja organu powinna min. zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie zaś prawne winno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Powyższe oznacza, iż zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego, decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają, którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie. To wszystko kryje w sobie właśnie formuła art. 107 § 3 Kpa. Zaskarżona decyzja z tego punktu widzenia jest wadliwa. Organ II instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w oparciu o jakie dowody uznał twierdzenia odwołującej za niewiarygodne. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest zwłaszcza odniesienia, dlaczego przymusowa praca skarżącej na rzecz obywatela Niemiec, w obozie Oxbil nie może być uznana za represję w rozumieniu art. 2 pkt 2"a" ustawy.

Wskazanie, co do dalszego postępowania przez organ wynika z powyższych rozważań.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu...(Dz. U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt 2 i 3 oparto na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi., art. ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.