Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1022/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt. 2 w zw. z ust. 1a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia NSA Adam Mikusiński Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2012 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r., nr [...]; 2) przyznaje adwokat I. M. kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem ponoszonych przez Skarb Państwa kosztów udzielonej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr znak: [...] którym odmówiono A. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz D. D.

U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:

Wnioskiem z 24 lutego 2011 r. A. D. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tym, że nie podejmował on zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki sprawowania opieki nad byłą żoną – D. D.

Decyzją z dnia [...] nr znak: [...] organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał przepis art. 17 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2006 r. , Dz.U. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom (poza matką, ojcem dziecka i opiekunem faktycznym dziecka), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżący, jak przyjął organ, pozostawał jedynie opiekunem faktycznym byłej żony, natomiast nie ciążył na nim obowiązek alimentacyjny ze względu na brak wyroku sądowego zasądzającego alimenty. Dla uzasadnienia przyjętego stanowiska wskazał na regulacje zawarte w art. 27, 130 oraz 60 § 2 i 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej K.r.o.). W myśl art. 27 K.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Wedle art. 130 obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. W sytuacji kiedy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku (art. 60 § 2 K.r.o.). Natomiast obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni (art. 60 § 3 K.r.o.).

Z powyższą decyzją nie zgodził się A. D. i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., uznając za błędne stanowisko organu pierwszej instancji. W szczególności podniósł, iż zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny może uzyskać osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Z przepisu tego nie wynika, że osoba ta ma dysponować wyrokiem sądu w tej kwestii . Podobne stanowisko przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 18 listopada 2010 r., II SA/Rz 736/10. Ponadto wskazuje na uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 1955 r. (I CO 27/55, OSN 1956 , nr 2, poz. 33), wedle której świadczenia alimentacyjne między małżonkami stanowią kontynuację powstałego przez zawarcie małżeństwa obowiązku wzajemnej pomocy w zakresie utrzymania. Istnieją więc nie z powodu rozwodu, lecz mimo rozwodu, który nie stwarza nowego obowiązku alimentacyjnego, lecz powoduje zmodyfikowanie obowiązku istniejącego w czasie trwania małżeństwa. Przywołuje również inne uchwały i wyroki sądowe aprobujące to stanowisko.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie podzieliło argumentów podnoszonych w odwołaniu i decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na postanowienia art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz na ustawową definicję znacznego stopnia niepełnosprawności, określoną w art. 3 pkt. 12 tej ustawy. W jego ocenie, regulacje zawarte w art. 17 ust. 1 i 1a nie przewidują przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi faktycznemu. Przywołał orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] zgodnie z którym D. D. nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Ponadto, jak wynika z oświadczenia strony, nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jak i innej osoby bliskiej, która mogłaby sprawować opiekę nad byłą współmałżonką. Jednocześnie A. D. potwierdził, iż nie spoczywa na nim obowiązek alimentacyjny wobec byłej zony, ale jest jej faktycznym opiekunem.

Świadczenie takie, jak wywodzi organ odwoławczy, przysługuje osobie nie podejmującej lub rezygnującej z zatrudnienia lub i innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności, innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, ale tylko wówczas, kiedy ciąży na niej obowiązek alimentacyjny.

Zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wedle art. 130 tego aktu, obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Z postanowień art. 60 § 1 K.r.o. wynika, iż małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. W sytuacji, w której jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku (art. 60 § 2 K.r.o.).

Analiza postanowień art. 60 § 1 i 2 K.r.o. prowadzi organ odwoławczy do wniosku, iż nie na każdym małżonku, który został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia spoczywa obowiązek alimentacyjny. Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 30 marca 1983 r. rozwiązał związek małżeński A. D. oraz D. D. z winy skarżącego, nie orzekając jednocześnie o obowiązku alimentacyjnym wobec byłej żony. W związku z tym organ odwoławczy podzielił pogląd organu pierwszej instancji, iż brak orzeczenia sądu w przedmiocie alimentów przesądza o nieistnieniu obowiązku alimentacyjnego. Tym samym A. D. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożył A. D., zarzucając organom orzekającym w sprawie naruszenie art. 17 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. Jak wywodzi w skardze, z przepisów ustawy nie wynika, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma tylko osoba, której obowiązek alimentacyjny został ustalony w wyroku sądowym. Analogicznie, jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, na potwierdzenie tego zarzutu wskazuje na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zajęte w wyroku z dnia 18 listopada 2010 r. ( II SA/Rz 736/10) , uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 1955 r. (I CO 27/55, OSN 1956 , nr 2, poz. 33) oraz inne uchwały i wyroki sądowe aprobujące tą tezę. W myśl przywołanej uchwały SN, świadczenia alimentacyjne miedzy małżonkami stanowią kontynuację powstałego przez zawarcie małżeństwa obowiązku wzajemnej pomocy w zakresie utrzymania. Istnieją więc nie z powodu rozwodu, lecz mimo rozwodu, który nie stwarza nowego obowiązku alimentacyjnego, lecz powoduje zmodyfikowanie obowiązku istniejącego w czasie trwania małżeństwa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podnosząc analogiczne argumenty jak w uzasadnieniu swojej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w skardze stwierdził, iż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 listopada 2010 r. ( II SA/Rz 736/10) zapadł w innym stanie faktycznym, dotyczącym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec osoby pozostającej w związku małżeńskim.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).

Przeprowadzona według przytocznych wyżej zasad kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...], utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr znak: [...] wskazuje, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż obie wymienione decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej: u.ś.r.). Wedle art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (ust. 1a).

Jednocześnie w ust. 5 art. 17 ustawy przewidziano, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

1a) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Analiza przywołanych wyżej przepisów daje podstawę do przyjęcia tezy, iż przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga spełnienia równocześnie kilku warunków.

Po pierwsze - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie podmiotom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt. 1-3 tj. matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz opiekunowi faktycznemu dziecka. Ustalenie kręgu podmiotów, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wymaga uwzględnienia postanowień art. 17 ust. 1a u.ś.r. Pojęcie "osoby innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny" obejmuje wszystkie podmioty obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, tak z tytułu pokrewieństwa, jak i z tytułu więzów prawnych (teza III uchwały pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, OSNC 1988/4/42, M.P.1988/6/60).

Po drugie - wedle hipotezy przepisu zamieszczonego w art. 17 ust. 1 in fine wskazany wyżej podmiot będzie legitymowany do uzyskania świadczenia tylko w sytuacji, kiedy jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po trzecie – warunkiem uzyskania prawa do świadczenia, w przypadku sprawowania opieki na osoba dorosłą jest wymóg legitymowania się przez tą osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po czwarte – prawo do świadczenia przysługuje, jeśli zostały spełnione wyżej wymienione przesłanki i jednocześnie nie zachodzi żadna z okoliczności wyłączających to prawo, określona w ust. 5 art. 17 u.ś.r.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organów orzekających w sprawie, w ich ocenie przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie był fakt, iż o przyznanie prawa do świadczenia ubiegała się osoba nie pozostająca w kręgu podmiotów legitymowanych ze względu na brak po jej stronie obowiązku alimentacyjnego. Wobec niespełnienia pierwszej z wymienionych przesłanek przedmiotem postępowania wyjaśniającego nie uczyniono w zasadzie pozostałych warunków, wyłączając wskazany w punkcie trzecim. D. D., jak wynika z akt sprawy, w dacie podjęcia decyzji przez organ odwoławczy (20 maj 2011r.) dysponowała orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 grudnia 2008 r. (nr akt: 237082) ustalającego jej niezdolność do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2011 r. co, na gruncie u.ś.r., jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 3 pkt. 21 lit. b u.ś.r., ilekroć jest mowa w jej przepisach o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu, stanowisko organów orzekających w sprawie w kwestii nieistnienia obowiązku alimentacyjnego rozwiedzionego małżonka, pozostającego winnym rozkładu pożycia małżeńskiego, względem byłego współmałżonka, w sytuacji kiedy obowiązek ten nie jest stwierdzony orzeczeniem sądu, nie zasługuje na aprobatę.

Na gruncie polskiego prawa rodzinnego obowiązkiem alimentacyjnym objęte zostały także osoby, między którymi więzy rodzinne ustały. Dotyczy obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami (art. 60 k.r.o.) oraz możliwości utrzymania alimentacji po rozwiązaniu przysposobienia (art. 125 § 1 k.r.o.) (przywołana wyżej uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86).

Pogląd o istnieniu obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami jest akceptowany w doktrynie prawa cywilnego. Przyjmuje się, iż skutkiem prawnym trwającym bez względu na rozwód jest stosunek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami (Alimenty. Komentarz pod red. J.Ignaczewskiego, Warszawa 2011 2 wyd., s. 111). Analogiczne stanowisko zostało ukształtowane w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle wykładni art. 17 ust. 1 pkt. 2 u.ś.r. (m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 czerwca 2012 r. , II SA/Lu 3003/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 września 2010 r., II SA/Bd 797/10, CBOSA).

Podstawą prawną ukształtowania stosunku prawnego, w ramach którego taki obowiązek istnieje, są postanowienia art. 60 § 1 i 2 K.r.o.

W myśl art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

W sytuacji, w której jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku (art. 60 § 2 K.r.o.).

Materialnoprawną podstawę obowiązku alimentacyjnego po stronie skarżącego należy upatrywać w normie zawartej w art. 60 § 1 K.r.o. ( odmiennie niż przyjęły to organy pierwszej i drugiej instancji wskazując na § 2 tego artykułu ). Jak wynika z sentencji wyroku rozwodowego, Sąd Rejonowy w B. w dniu [...] rozwiązał związek małżeński A. D. oraz D. D. z winy skarżącego (pozwanego). Wobec czego D. D., która nie została uznana za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i która, jak wynika z akt postępowania, znajduje się w niedostatku, może żądać od małżonka rozwiedzionego świadczeń alimentacyjnych w zakresie określonym w powołanym wyżej przepisie.

Hipoteza normy zawartej w art. 60 § 2 K.r.o. odnosi się do innych stanów faktycznych. Chodzi w niej o istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego w wyniku rozwodu, który może wystąpić z roszczeniem do sądu o ustalenie świadczeń alimentacyjnych, nawet jeśli nie znajduje się w niedostatku.

Wskazanie właściwej podstawy prawnej obowiązku alimentacyjnego ma zasadnicze znaczenie dla kwestii jego wygaśnięcia. Zgodnie z art. 60 § 3 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni. A contrario zatem, obowiązek ten nie wygasa w sytuacji, kiedy zobowiązanym jest małżonek uznany za winnego rozkładu pożycia.

W ocenie Sądu, brak jest podstaw do przyjęcia tezy prezentowanej przez oba organy orzekające w sprawie, iż obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego współmałżonka może wynikać jedynie z wyroku sądowego. Ten obowiązek alimentacyjny, podobnie jak i pozostałe wynikające z więzi rodzinnych bądź więzi prawnych, powstaje ex lege w przypadku spełnienia przesłanek ustawowych. W przepisie art. 17 ust. 1 pkt. 2 u.ś.r. mowa jest nie o ustaleniu obowiązku alimentacyjnego, ale o samym obowiązku.

Z uwagi zatem na wskazane wyżej naruszenie prawa materialnego dotyczące wadliwych ustaleń w kwestii obowiązku alimentacyjnego A. D. wobec byłej żony i tym samym przyjęcie, iż jedna z przesłanek koniecznych do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została spełniona Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z rozważań zawartych w treści niniejszego uzasadnienia, które po myśli art. 153 p.p.s.a. mają charakter wiążący. W szczególności organy zobowiązane będą do wyjaśnienia czy w przedmiotowej sprawie pozostałe przesłanki uzasadniające nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego zostały spełnione i dopiero na tej podstawie podjąć rozstrzygnięcie w sprawie.