Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1136/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 plt 1 i pkt 2 lit.a
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: par 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
law: Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
article: art. 6-8, art. 77 par 1, art. 80, art. 11 i art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.),, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. sprawy ze skargi Ł. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt za lata 2007-2009 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] ARiMR w P. z dnia [...] r. nr [...], którą ustalono Ł. S. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie sprawy.

Ł. S. (dalej: "Producent", "Skarżący") w dniu 26 lipca 2006 r. złożył do Kierownika Biura Powiatu [...] ARiMR w P. (dalej "organ I instancji") wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (dalej: "płatność rolnośrodowiskowa") na 2007 r. w ramach PROW 2004-2006 do upraw orzecha włoskiego w pakiecie S02 "rolnictwo ekologiczne, a w kolejnych latach występował z wnioskami kontynuacyjnymi. Organ I instancji wydał trzy decyzje przyznające Producentowi wnioskowane płatności do zadeklarowanego areału upraw, tj. decyzje z dnia:

1) [...] r. nr [...] - na 2007 rok do upraw w wariantach:

– S02a01 (uprawy rolnicze bez certyfikatu zgodności) na areale 8,94 ha, w wysokości [...] zł,

– S02b01 (trwałe użytki zielone bez certyfikatu zgodności) na areale 2,54 ha, w wysokości [...] zł,

– S02d01 (uprawy sadownicze bez certyfikatu zgodności) na areale 37,50 ha - orzech włoski, w wysokości [...] zł,

na łączną kwotę [...] zł, którą wypłacono Producentowi 28 lutego 2008 r. W decyzji tej, przyznając płatność, stwierdzono także, że terminem rozpoczęcia

5-letniego okresu zobowiązania był dzień 1 marca 2007 r.;

2) [...] r. nr [...] - na 2008 rok do upraw w wariantach:

– S02b01 na obszarze 2,54 ha w wysokości [...] zł,

– S02d01 na obszarze 46,44 ha w wysokości [...] zł,

na łączną kwotę [...] zł (wypłacona 12 stycznia 2009 r.);

3) [...] r. nr [...] - na 2009 rok do upraw w wariantach:

– S02b02 (trwałe użytki zielone z certyfikatem zgodności) na obszarze 2,54 ha, w wysokości [...] zł,

– S02d01 na obszarze 46,44 ha w wysokości [...] zł,

na łączną kwotę [...] zł (wypłacona 18 grudnia 2009 r.).

W dniu 14 maja 2010 r. Producent złożył kontynuacyjny wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok do upraw w wariantach:

– S02b02 na areale 2,54 ha,

– S02d02 (uprawy sadownicze z certyfikatem zgodności) na areale 46,44 ha (działki rolne G i H) - orzech włoski.

W gospodarstwie Producenta w dniach 15 września 2010 r. oraz 9-10 lutego 2011 r. zostały przeprowadzone kontrole w zakresie kwalifikowalności powierzchni zgłoszonych upraw. Inspekcja gospodarstwa wykazała, że trwałe użytki zielone w wariancie S02b02 prowadzone były na mniejszej powierzchni 1,77 ha niż areał deklarowany we wniosku 2,54 ha. Natomiast podczas drugiej kontroli (9-10 lutego 2011 r.) policzono drzewka orzecha włoskiego na działkach rolnych G i H i stwierdzono, że na działce G występuje 77 sztuk sadzonek, co przy stwierdzonej powierzchni 15,25 ha daje obsadę ok. 5 sztuk/ha, zaś na działce H występuje 617 sztuk, co przy powierzchni stwierdzonej 29,70 ha daje obsadę ok. 21 sztuk/ha. Przy czym przyjęto ze względu na niską obsadę drzewek, że działka rolna G jest ugorem. Ponadto, na działce rolnej H stwierdzono w międzyrzędziach ściernisko po uprawie pszenicy o powierzchni 12,68 ha. Na obu działkach rolnych nie został dotrzymany wymóg utrzymania minimalnej obsady orzecha włoskiego. Wymagana minimalna obsada orzecha włoskiego wynosi 75 sztuk na 1 ha areału plantacji (działki rolnej). Stan działek udokumentowano materiałem fotograficznym.

Gospodarstwo Producenta w dniu 15 lipca 2010 r. zostało skontrolowane również przez Jednostkę Certyfikującą (JC), która stwierdziła naruszenie polegające na nieutrzymaniu minimalnej obsady w uprawie orzecha włoskiego na obszarze 41,50 ha.

W dniu 2 marca 2011 r. Producent złożył do organu I instancji pismo dotyczące wystąpienia szkód w uprawie orzecha włoskiego - wystąpienie siły wyższej, polegającej na wymarznięciu sadzonek w wyniku wczesnej zimy, zniszczeń spowodowanych przez działalność dzikich zwierząt oraz kradzież sadzonek. O fakcie tym Producent poinformował Wojskowe Koło Łowieckie "D", które miało oszacować powstałe straty. Producent poinformował również, że dosadził ponad 80 sztuk drzewek orzecha włoskiego.

W dniu 28 marca 2011 r. organ I instancji otrzymał kolejne pismo Producenta (z 27 marca 2011 r.) dotyczące zniszczenia drzewek orzecha włoskiego przez dziką zwierzynę.

W dniu 7 kwietnia 2011 r. do organu I instancji wpłynął protokół nr [...] z oszacowania szkód w uprawie orzecha włoskiego spowodowanych przez zwierzynę leśną na obszarze 40 ha. W protokole tym podano, że szkodę zgłoszono dnia 7 lutego 2011 r., zaś 3 kwietnia 2011 r. dokonano ostatecznego szacowania szkód i uzgodniono z właścicielem, że koło łowieckie udzieli pomocy przy nasadzeniach i w ewentualnym grodzeniu plantacji.

W dniu 28 kwietnia 2011 r., odpowiadając na wezwanie organu I instancji do złożenia wyjaśnień oraz dokumentów potwierdzających ilość zakupionego materiału kwalifikowanego sadzonek orzecha, Producent przedstawił organowi kopie dwóch decyzji (z [...] r. i [...] r.) [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa w K. w sprawie zezwolenia na zastosowanie przez Producenta odpowiednio w miesiącach sierpień-wrzesień 2010 r. 3.000 sztuk i kwiecień-maj 2011 r. 3.500 sztuk sadzonek kwalifikowanych CAC orzecha włoskiego wyprodukowanych bez użycia metod ekologicznych oraz złożone przez sześć osób oświadczenia o wykonywaniu dosadzeń orzecha włoskiego w 2010 r.

W dniach 27-29 kwietnia 2011 r. przeprowadzono kolejną kontrolę w gospodarstwie Producenta, w której uczestniczył sam Producent. Inspektorzy terenowi stwierdzili obsadę drzewek orzecha włoskiego na działce rolnej G ok. 77 sztuk na hektar i na działce rolnej H ok. 90 sztuk/ha. Stwierdzili również, że widoczne są ślady uzupełniania obsady plantacji.

W oparciu o wyniki z ww. kontroli na miejscu, organ I instancji wydał decyzję z dnia [...] r. nr [...], którą odmówił przyznania Producentowi płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok z powodu niedotrzymania wymaganej minimalnej obsady drzewek orzecha włoskiego na działkach rolnych G i H oraz z powodu przedeklarowania powierzchni upraw w wariancie S02b02.

Organ I instancji uznał, że kontrola na miejscu przeprowadzona 29 kwietnia 2011 r. dotyczy stanu upraw w roku 2011 r., więc nie ma znaczenia dla upraw zgłoszonych w 2010 r. Organ rozpatrzył także wniosek Producenta w sprawie zgłoszenia wystąpienia siły wyższej/nadzwyczajnych okoliczności i odmówił przyjęcia wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, polegających na zniszczeniu sadzonek orzecha włoskiego przez leśne zwierzęta, zimę czy też kradzież w gospodarstwie Producenta.

Organ I instancji stwierdził, że Producent uchybił ustawowemu terminowi do zgłoszenia siły wyższej, która wystąpiła w 2010 r. Uznał, że po raz pierwszy Producent poinformował ARiMR o wystąpieniu siły wyższej w gospodarstwie dopiero w piśmie z 2 marca 2011 r. oraz w dniu 28 marca 2011 r., czyli po przeprowadzonych kontrolach w dniu 15 lipca 2010 r. przez JC oraz w dniach 9-10 lutego 2011 r. przez inspektorów z ARiMR, podczas których został poinformowany o mniejszej obsadzie sadu orzecha niż wymagana.

Organ stwierdził, że protokół WKŁ "D" nr [...] z dnia [...] r. z oszacowania szkód w gospodarstwie Producenta wskazuje, że szkody zostały oszacowane w dniu 15 lutego 2011 r. i ostatecznie dnia 3 kwietnia 2011 r., a więc dotyczą one roku 2011 a nie 2010. Organ, po przeanalizowaniu protokołu z przesłuchania świadków na okoliczność uzupełniania brakujących drzewek orzecha, przyjął, że Producent podjął próbę uzupełnienia brakujących sadzonek po kontroli JC z 15 lipca 2010 r., podczas której dowiedział się, że jego plantacja nie spełnia wymaganej minimalnej obsady orzecha włoskiego.

Powyższa decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] r. Na tę ostateczną decyzję Producent wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który, wyrokiem z dnia 15 lutego 2012 r. o sygn. akt I SA/Sz 1030/11, oddalił skargę. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 23 października 2013 r. o sygn. akt II GSK 890/12, oddalił skargę kasacyjną Producenta od wyroku Sądu I instancji.

Zawiadomieniem z 24 listopada 2014 r., organ I instancji poinformował Producenta o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności za lata 2007-2009 ze względu na niedotrzymanie warunków podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego odnośnie uprawy orzecha włoskiego.

W toku tego postępowania Producent złożył wyjaśnienia odnośnie prawidłowości prowadzenia przez niego uprawy orzecha włoskiego. Ponadto na wniosek zgłoszony przez Producenta organ I instancji przesłuchał świadków, celem zweryfikowania ww. okoliczności.

Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji ustalił Producentowi kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt za ww. lata w wysokości [...] zł.

Od przedmiotowej decyzji Producent złożył odwołanie. Producent złożył również wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w zakresie oceny dokumentacji zdjęciowej wykonanej podczas kontroli na miejscu w roku 2010 i 2011 na okoliczność oceny podejmowanych przez Producenta działań mających na celu utrzymanie obsady sadowniczej. Dyrektor [....] Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej: "organ odwoławczy"), postanowieniem z dnia [...] r., odmówił zaś przeprowadzenia wnioskowanego dowodu.

Producent w dniu 15 czerwca 2015 r. przedstawił organowi odwoławczemu opinię sporządzoną przez A. S. odnośnie szacowania szkód w gospodarstwie w dniu 26 sierpnia 2011 r. wraz z protokołem i płytą CD z przykładowym zapisem dźwiękowym do dokumentacji fotograficznej.

Decyzją z dnia [...] r. organ odwoławczy utrzymał decyzję w mocy ww. decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy stwierdził,

że wypłacone nienależnie Producentowi środki publiczne za lata 2007-2009 z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt pochodzą ze środków z funduszy Unii Europejskiej oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634, ze zm.).

Organ odwoławczy wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że na mocy decyzji z dnia [...] r. Producent otrzymał płatność rolnośrodowiskową na rok 2007 w łącznej kwocie [...] zł, która została przekazana w dniu 28 lutego 2008 r. na rachunek bankowy Producenta. Tym samym Producent rozpoczął swoje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe od dnia 1 marca 2007 r. w pakiecie rolnictwo ekologiczne, w wariantach S02b01 (S02b02) i S02d01 (S02d02). W kolejnych latach Producent składał wnioski kontynuacyjne w programie rolnośrodowiskowym, otrzymując płatności do deklarowanych upraw w pakiecie "rolnictwo ekologiczne". W 2010 r. podczas dwóch kontroli na miejscu stwierdzono, że powierzchnia upraw trwałych użytków zielonych w wariancie S02b02 była mniejsza niż areał objęty zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, oraz że nie została dotrzymana wymagana minimalna obsada drzewek orzecha włoskiego, która była poniżej 75 sztuk/ha na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym.

W ocenie organu odwoławczego, z powyższego wynika, że Producent nie dotrzymał zobowiązania przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji - zgodnie z art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, z późn. zm.), według którego wsparcie jest przyznawane rolnikom, którzy zobowiążą się do stosowania praktyk agrośrodowiskowych przez okres co najmniej 5 lat. To zaś obliguje Producenta do zwrotu pobranych płatności za lata 2007-2009 w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

1) za rok 2007 kwoty [...] zł

– w wariancie S02b01 płatność przyznana do powierzchni 2,54 ha - 1,77 ha areał TUZ w gospodarstwie stwierdzony w 2010 roku = 0,77 ha x [...] zł/ha (stawka płatności) = [...] zł;

– w wariancie S02a01 płatność przyznana do powierzchni 8,94 ha (która w kolejnych latach została włączona do uprawy orzecha) w wysokości [...] zł ze względu na nie spełnienie w 2010 roku wymogu dotyczącego utrzymania minimalnej obsady drzewek orzecha;

– w wariancie S02d01 płatność przyznana do powierzchni 37,50 ha w wysokości [...] zł ze względu na nie spełnienie w 2010 roku wymogu dotyczącego utrzymania minimalnej obsady drzewek orzecha;

2) za rok 2008 kwoty [...] zł

– w wariancie S02b01 płatność przyznana do powierzchni 2,54 ha - 1,77 ha areał TUZ w gospodarstwie stwierdzony w 2010 roku = 0,77 ha x [...] zł/ha (stawka płatności) = [...] zł;

– w wariancie S02d01 płatność przyznana do powierzchni 46,44 ha w wysokości [...] zł ze względu na nie spełnienie w 2010 roku wymogu dotyczącego utrzymania minimalnej obsady drzewek orzecha;

3) za rok 2009 kwoty [...] zł

– w wariancie S02b02 płatność przyznana do powierzchni 2,54 ha - 1,77 ha areał TUZ w gospodarstwie stwierdzony w 2010 roku = 0,77 ha x [...] zł/ha (stawka płatności) = [...] zł;

– w wariancie S02d01 płatność przyznana do powierzchni 46,44 ha w wysokości [...] zł ze względu na nie spełnienie w 2010 roku wymogu dotyczącego utrzymania minimalnej obsady drzewek orzecha.

Organ wskazał przy tym, że niewpłacenie powyższej kwoty w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej tę kwotę, skutkuje naliczaniem od tej kwoty odsetek w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych (odsetki nalicza się od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie pobranej płatności).

Organ odwoławczy nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania. Stwierdził, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie

w sprawie, dokładnie wyjaśnił stan faktyczny i załatwił sprawę zgodnie z przepisami prawa oraz właściwie uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie. Organ I instancji prawidłowo ustalił, że Producent otrzymał płatności nienależne, albowiem uchybienie któremukolwiek z warunków lub wymogów przyznania płatności rolnośrodowiskowej

w kolejnym roku prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej i niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w § 17 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. nr 174, poz. 1809 ze zm.; dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), oznacza nieprawidłowe wypłacenie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury.

Organ odwoławczy nadmienił przy tym, że niniejsze postępowanie nie ma na celu weryfikacji decyzji wydanych w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2010 r., poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu. Stąd zarzuty odnoszące się do decyzji wydanych w sprawie przyznania płatności za rok 2010, podnoszone w ramach obecnego postępowania, nie mieszczą się w zakresie tego postępowania, a tym samym nie mają wpływu na wynik przedmiotowego postępowania.

Przywołując brzmienie art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. U. L 153 z 30.04.2004, str. 30), które odnosi się do programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2004-2006, organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo przyjął, iż w gospodarstwie Producenta nie wystąpiły okoliczności nadzwyczajne lub siła wyższa. Wskazał, że wobec nieprzedstawienia przez Producenta w wyznaczonym ustawowo terminie wymaganych dowodów, nie ma możliwości zastosowania ww. przepisu i zwolnienia Producenta z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2007-2009.

Odnosząc się do przedstawionej przez Producenta opinii A. S., organ odwoławczy uznał należy, że dowód ten nie ma znaczenia w sprawie. Dotyczy on bowiem stanu plantacji orzecha włoskiego w roku 2011, gdyż A. S. poznał gospodarstwo Producenta podczas oględzin - szacowania szkód w dniu 26 sierpnia 2011 r. Organ wskazał przy tym, że autor opinii nie poznał wszystkich dokumentów w sprawie (jak raport z kontroli przeprowadzonej 15 lipca 2010 r. przez JC, pism kierowanych do WKŁ "D" w sprawie szacowania szkód w uprawach wyrządzonych przez leśne zwierzęta, raportu z szacowania szkód nr [...] z 3 kwietnia 2011 r.) ani nie dokonał oceny, czy drzewka orzecha włoskiego na plantacji założonej w roku 2007 powinny po pięciu latach wyglądać w ten sposób, jak drzewko na zdjęciu nr 4. Taki stan roślin potwierdza tylko przypuszczenie organu, że Producent co roku dosadzał orzecha włoskiego prawie w 100%. Organ nie zgodził się również z twierdzeniem biegłego, że grodzenie plantacji można dokonać zgodnie z prawem łowieckim tylko wraz z kołem łowieckim. Według organu, rolnik dbający o swoje uprawy, które znajdują się w sąsiedztwie lasu i są narażone na coroczne zniszczenia przez dzikie zwierzęta, powinien je ogrodzić, zwłaszcza że inne sposoby zabezpieczania drzewek nie sprawdziły się.

Organ odwoławczy, wbrew stanowisku odwołania, nie uznał, że Producent działał w dobrej wierze. Organ podniósł, że brak odpowiedniego zabezpieczenia plantacji orzecha włoskiego, potwierdza, że Producent nie podjął wszystkich możliwych czynności w celu zabezpieczenia plantacji przed zniszczeniami, które co roku robiły leśne zwierzęta. Wskazał, że decyzja z dnia [...] r. w sprawie zezwolenia zastosowania przez Producenta w miesiącach sierpień-wrzesień 2010 r. sadzonek kwalifikowanych CAC orzecha włoskiego wyprodukowanych bez użycia metod ekologicznych dowodzi, że Producent miał świadomość, iż obsada orzecha była niedostateczna. Okoliczność niedostatecznej obsady drzewek stwierdziły również kontrole - JC z 15 lipca 2010 r. oraz ARiMR z lutego 2011 r. Dopiero w kwietniu 2011 r. kontrola ARiMR ustaliła, że Producent uzupełnił brakujące drzewka. Organ wskazał także, że Producent nie zgłosił w 2010 r. do ARiMR na piśmie, że w jego gospodarstwie wystąpiły zdarzenia, które wpłynęły na niedotrzymanie wymaganej minimalnej obsady plantacji orzecha.

Wskazując na treść składanego na formularzu wniosku, którego integralną częścią stanowią m.in. oświadczenia i zobowiązania zawarte na ostatniej stronie, w tym oświadczenie, że rolnik zna zasady oraz tryb realizacji programu rolnośrodowiskowego i jest świadomy konsekwencji i sankcji jeśli nie wykona zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego, organ odwoławczy stwierdził, że Producent zdawał sobie sprawę z tego, że niedopełnienie w danym roku jakiegokolwiek wymogu dotyczącego upraw prowadzonych w ramach 5-letniego programu rolnośrodowiskowego będzie się wiązało z koniecznością zwrotu środków finansowych wypłaconych za wcześniejsze lata.

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji w swojej decyzji prawidłowo przedstawił podstawy ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz brak wystąpienia okoliczności wskazujących na wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, a także zbadał, czy nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności, ze względu na ich przedawnienie uregulowane w art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm.; dalej "rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004") i uznał, że w sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności wskazujące na zastosowanie ww. przepisów i konieczność odstąpienia od ustalenia Producentowi kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2007 -2009 wymaganych do zwrotu. Wypłata Producentowi nienależnych ww. płatności nie nastąpiła bowiem w wyniku pomyłki organu, lecz w oparciu o deklaracje Producenta. Dopiero w 2010 r. oraz w 2011 r. wyszło na jaw, że Producent zmniejszył powierzchnię TUZ oraz nie dotrzymał warunku minimalnej wymaganej obsady orzecha włoskiego w ilości 75 sztuk na hektar.

Przepis art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia, przewidujący 4-letni termin przedawnienia zwrotu należności (liczony od daty płatności pomocy do daty pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności), jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze - nie ma zaś zastosowania w niniejszej sprawie i to niezależnie od oceny, czy Producent pozostawał w dobrej wierze. Wypłata płatności rolnośrodowiskowych za lata 2007-2009 uznanych następnie za nienależnie pobrane nastąpiła w dniach: 28 lutego 2008 r. za 2007 rok, 12 stycznia 2009 r. za 2008 rok, 18 grudnia 2009 r. za 2009 rok, a Producent został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności przed upływem 4 lat od daty płatności. Producent został bowiem poinformowany przez JC w dniu kontroli (15 lipca 2010 r.), że nie jest dotrzymana minimalna obsada orzecha włoskiego na obszarze 41,50 ha. Również podczas kontroli ARiMR w dniach 9-10 lutego 2011 r. Producenta poinformowano, że obsada orzecha włoskiego na działkach G i H nie jest dochowana. Także w decyzji z dnia [...] r. o odmowie przyznania płatności na rok 2010 Producent otrzymał pełną informację o nieprawidłowościach stwierdzonych podczas kontroli w jego gospodarstwie.

Organ odwoławczy, biorąc pod uwagę wielkość należności obliczonych za poszczególne lata 2007-2009, uznał, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż nie zaistniały w sprawie okoliczności umożliwiające odstąpienie od ustalenia nienależnie pobranych płatności przewidziane w art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173 ze zm.; dalej: "ustawa o wspieraniu obszarów wiejskich"), gdyż kwoty te przekraczają równowartość 100 euro przeliczonych na złote według kursu euro.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Producent wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego w całości, z uwagi na jej niezgodność z prawem, polegającą na obrazie przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj.:

– art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: "k.p.a."), wyrażającej się w braku wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zaniechaniu dążenia do ustalenia zgodnego z prawdą stanu faktycznego sprawy oraz braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki i zasadami wiedzy rolniczej, skutkującą niezasadnym przyznaniem mocy dowodowej oraz wiarygodności dokumentowi w postaci raportu z czynności kontrolnych pozbawiają ten dowód wartości dowodowej oraz sprawiają, że nie może on decydować o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej;

– art. 6 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, art. 8, art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez nieprawidłowe ustosunkowanie się w uzasadnieniu decyzji do wszystkich zarzutów i argumentów podnoszonych przez Skarżącego w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Brak rzeczowego odniesienia się do zarzutów i argumentów Skarżącego istotnych dla rozstrzygnięcia oraz ich merytorycznej oceny, a tym samym błędne uznanie przez organ, że doszło do nienależnego pobrania płatności.

W obszernym uzasadnieniu skargi Skarżący ponownie podniósł zarzuty odnoszące się do ustalenia przez organy ARiMR stanu faktycznego uprawy orzecha włoskiego. Zdaniem Skarżącego, organy ARMIR nieprawidłowo uznały, że nie została zachowana norma odnosząca się do utrzymania prawidłowej pielęgnacji sadu orzechowego. Skarżący powołał się przy tym na opinię głównego specjalisty ds. rolnictwa A. S. w ZODR w B. (złożoną do akt postępowania odwoławczego), zgodnie z którą zachowane zostały wszelkie wymogi dotyczące uprawy sadowniczej.

Skarżący wskazał, że nawet jeśli w roku objętym kontrolą wystąpił niedobór obsady i był on sukcesywnie uzupełniany zgodnie zasadami agrotechnicznymi, to prowadził prawidłową uprawę sadowniczą, a zatem brak podstaw do uznania wypłaconej kwoty za lata wcześniejsze jako nienależnej.

Obszernie powołując się na ww. opinię A. S., Skarżący zarzucił, że nie policzono dokładnie drzewek zdolnych do wegetacji i że błąd w tym zakresie może być bardzo duży, z uwagi na okres (porę roku), w którym dokonywano kontroli. W lutym nie można bowiem stwierdzić, które z roślin są zdolne do wegetacji.

Skarżący podniósł, że zdanie eksperta podzieliła Najwyższa Izba Kontroli, wskazując w raporcie z kontroli warmińsko-mazurskiego ARIMR, że nieprawidłowością jest przeprowadzenie kontroli w okresie uniemożliwiającym identyfikacje drzew i krzewów (poza okresem wegetacyjnym). Podkreślił, że w związku z tym większość takich decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił ponad połowę decyzji w wyniku odwołań rolników ze względu na wątpliwości co do wyników kontroli przeprowadzonych w nieodpowiednich terminach (porach roku).

Skarżący wskazał, że wiedząc o złym stanie części drzewek postanowił wystąpić o dosadzenie 3.000 drzewek, aby zwiększyć obsadę z 75 sztuk do 120/ha, aby nie było wątpliwości w tej kwestii. W związku z tym, zdaniem Skarżącego, należy uznać za prawdziwe stwierdzenie eksperta, że w po stratach w zimie 2010/2011 w sezonie wegetacyjnym 2011 r. zachowano ciągłość wymaganej obsady 75 szt./ha.

Skarżący zgłosił także szereg uwag co do prawidłowości sporządzonej dokumentacji fotograficznej stanu upraw, odwołując się przy tym do opinii eksperta, zgodnie z którą sposób jego wykonania ogranicza możliwość prawidłowej interpretacji zawartych w nim ubogich informacji.

Ponadto Skarżący powołał się na opinię eksperta, w której stwierdzono, że pracownicy ARiMR nie zapoznali się z najbardziej podstawowymi informacjami dotyczącymi orzecha włoskiego. Przytoczył przy tym obszerną charakterystykę tej rośliny, jej uprawy w Polsce, w tym wskazał, w jakim okresie następuje owocowanie, oraz że przez pierwsze kilka lat wzrost orzecha w części nadziemnej jest bardzo mały.

Skarżący (za ekspertem) wskazał, że Pomorze Zachodnie jest w Polsce obok obszaru podgórskiego optymalne dla uprawy orzecha włoskiego, a on sam jest gatunkiem silnie konkurencyjnym. Natomiast przyczyną słabych wzrostów nie jest zachwaszczenie, a ekstremalnie nietypowe warunki klimatyczno-pogodowe w latach 2010-2011. Skarżący podniósł, że insynuacją jest stwierdzenie pracowników ARiMR, iż co roku dosadzał niemal 100% drzewek. Wskazał, że zaskarżona decyzja i zarzuty w niej zawarte (poza insynuacjami dotyczącymi 100% dosadzeń drzewek) opiera się w całości wyłącznie na zarzutach roku 2010 .

Zdaniem Skarżącego, wobec nowych wniosków dowodowych i dowodów w formie merytorycznych analiz eksperta, zarzuty organu ARiMR są bezzasadne. Wskazał, że jednak nie ma możliwości obrony, skoro nie może zakwestionować nie tylko podstawowych, ale i jedynych zarzutów wynikających z decyzji odmawiającej mu przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok. Skarżący stoi na stanowisku, że decyzja ta powinna być jednym z dowodów wymagającym powtórnego przeanalizowania. Wskazał, że choć Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie i Naczelny Sąd Administracyjny oddaliły jego skargi w przedmiocie tej decyzji, to jednak Sądy te nie miały pełnej wiedzy merytorycznej i wszystkich absolutnie niezbędnych dowodów i informacji na temat działań Skarżącego oraz kontroli i osób sporządzających decyzje, aby móc wydać wyroki uwzględniające wszelkie przesłanki.

Skarżący wniósł więc za ekspertem o usunięcie z materiału dowodowego

- z dokumentacji sprawy - wszystkich wyroków sądowych w tej sprawie, jako opartych o dowód procesowy z zasadniczymi brakami - wadami, w sposób decydujący istotnymi dla sprawy lub opatrzenie ich stosownymi komentarzami. Wskazał, że każdemu obywatelowi przysługuje prawo do wznowienia postępowania w sprawie. Ponadto, w związku z tym co wyżej stwierdzono, wniósł także o jak najszybsze przekazanie do jego dyspozycji wstrzymanych płatności z racji prawidłowej realizacji zadania rolnośrodowiskowego za rok 2010 wraz z należnymi odsetkami

Odnosząc się do stwierdzenia organu odwoławczego, że w sprawie "nie wystąpiły okoliczności nadzwyczajne lub siła wyższa", Skarżący przytoczył stwierdzenia eksperta, iż warunki pogodowe w roku 2010 i 2011 były główną i decydującą "okolicznością nadzwyczajną" i "siłą wyższą", oraz że "w latach 2007-2013 wystąpiły ekstremalne warunki pogodowe nie tylko w zimie - okresie spoczynku, ale i okresie wegetacyjnym, których skutki w postaci osłabienia sadzonek, dalej młodych drzewek nałożyły się na siebie - uległy kumulacji. (...) nadszedł ciąg niekorzystnych zdarzeń pogodowych i orzechy w najniższych miejscach wymarzły. Powodem takiego stanu było bardzo mokre lato w 2010 r. i następnie dość mroźny grudzień w tym rejonie (najniższa temperatura -22°C przy oknie). W tym czasie popękały orzechy nawet na mniej mokrym terenie. Takie przemarznięcie orzechy mogły jeszcze zregenerować, ale później nastąpiła nisza w roku 2011 [...] i po niej mroźna zima 2011/2012. Silny mróz nadszedł po dłuższym okresie ciepłej pogody (koniec stycznia i luty). Tylu niekorzystnych czynników orzechy nie udźwignęły i wymarzły w całości". Wobec tego stwierdził, że wyjątkowość tych warunków nie polega na wystąpieniu wyjątkowo niskich temperatur, ale na gwałtownych jej spadkach po okresach ciepłych rozhartowujących rośliny.

Ustosunkowując się natomiast do kwestii obowiązku zawiadomienia przez rolnika organu ARiMR w terminie 10 dni o wystąpieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, Skarżący stwierdził, że dopiero w miesiącach marzec i kwiecień 2011 r. mógł stwierdzić skutki kumulacji działania głównej "siły wyższej", tj. różnych bardzo niekorzystnych zjawisk klimatyczno-pogodowych.

Skarżący nie zgodził się przy tym, że pierwsza informacja o wystąpieniu na gruntach niekorzystnych okoliczności powodujących utratę części prowadzonej uprawy wpłynęła do Biura Powiatowego w dniu 2 marca 2011 r. Wskazał, że nie miał świadomości, iż obsada orzecha była niedostateczna, a występując o pozwolenie obsadzenia 3.000 zł sadzonek, chciał głównie zwiększyć dla bezpieczeństwa obsadę. Zakwestionował także stanowisko organu co do sensowności budowy ogrodzenia w celu zabezpieczenia uprawy przed dzikimi zwierzętami.

W podsumowaniu Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji na decyzję o odstąpieniu od żądania zwrotu płatności za lata 2007-2009 i, w konsekwencji, wypłacenie mu wstrzymanych płatności za rok 2010.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i ustosunkował się do zarzutów przedstawionych przez Skarżącego, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W dniu 24 lutego 2016 r. Skarżący złożył do Sądu kolejne pismo wraz z załączonymi kopiami wystąpienia pokontrolnego Najwyższej Izby Kontroli – Delegatura w O. oraz pisma z dnia 13 stycznia 2016 r. skierowanego przez Skarżącego do Prezesa ARIMR, dotyczącego oceny materiału fotograficznego w sprawie.

Nadto w dniu 29 lutego 2016 r. Skarżący złożył kolejne pismo procesowe, odnoszące się do treści odpowiedzi organu na skargę.

Na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. pełnomocnik Skarżącego oraz Skarżący, popierając skargę, ponownie wskazali na prawidłowe prowadzenie działań rolniczych przez Skarżącego oraz wadliwe prowadzenie postępowania administracyjnego przez organ, który nie uwzględniał wniosków dowodowych Skarżącego. Podniesiono, że prowadzenie kontroli na działkach przez organ w lutym było niewłaściwe, gdyż poza okresem wegetacji nie można oceniać, czy rośliny są żywe. Ponadto Pełnomocnik Skarżącego oświadczył, że w latach 2010-2011 był przedstawicielem organizacji rolniczej i, jego zdaniem, prowadzenie postępowania przeciwko jego synowi, a zwłaszcza podjęcie kontroli na działkach w lutym, było zemstą organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do brzmienia przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a). Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i zarazem obowiązek uwzględnić również okoliczności nie wskazane w skardze, ale mające wpływ na tę ocenę. Jednakże rozstrzygnięcie sprawy "w granicach danej sprawy" oznacza także, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

Z uwagi na zakres zarzutów oraz argumentację przedstawioną w skardze i kolejnych pismach procesowych Skarżącego, na wstępie podkreślić należy, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.; dalej: "ustawa o ARiMR"), decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Sz. z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą ustalono Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt za lata 2007-2009.

Sąd oceniał zatem tylko działania organu administracyjnego podejmowane w toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. Inaczej mówiąc, kontrola sądowa ograniczała się do tych czynności, które podjęto od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych należności, tj. od dnia zawiadomienia Skarżącego o tym postępowaniu (co nastąpiło zawiadomieniem z dnia 24 listopada 2014 r. o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności) do dnia wydania decyzji organu odwoławczego w dniu 24 lipca 2015 r. Przedmiotem oceny Sądu nie mogło być natomiast postępowanie, w wyniku którego Skarżącemu odmówiono przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r. Postępowanie to było bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych, i podlegało ocenie sądów administracyjnych w innej sprawie. Oceną tą Sąd obecnie rozpoznający sprawę jest z mocy art. 153 p.p.s.a. związany. Natomiast kontrolowane postępowanie jest już tylko następstwem stwierdzenia, że w 2010 r. Skarżący nie dotrzymał wymogów warunkujących przyznanie mu płatności na ten rok, a jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych. Jednocześnie nie było podstaw do wyłączania z akt sprawy żądanych wyroków. Po pierwsze Sąd nie jest uprawniony do usuwania dokumentów z akt administracyjnych sprawy, po drugie z mocy art. 153 p.p.s.a. jest przedmiotowymi wyrokami związany niezależnie od tego czy znajdują się w aktach sprawy czy też nie.

Wobec tego Sąd nie jest uprawniony do kontroli legalności postępowania dotyczącego decyzji odmawiającej przyznania płatności na rok 2010. W konsekwencji, Skarżący nie może skutecznie w niniejszym postępowaniu podnosić argumentów, mających na celu wykazanie wadliwości działania organów w sprawie płatności rolnośrodowiskowej na 2010, gdyż nie odnoszą się do decyzji będącej przedmiotem kontroli Sądu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010. Argumentacją taką Skarżący mógłby się posłużyć jedynie w toku postępowania, zmierzającego do wyeliminowania z obrotu prawnego w trybie nadzwyczajnym decyzji odmawiającej przyznania płatności na rok 2010.

Przeprowadzone w tak zakreślonych ramach badanie sprawy wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż brak jest podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego, które uzasadniałoby jej uchylenie.

Uzasadniając powyższe, na wstępie wskazać należy, że warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowych określają przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się do:

1) przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, z późn. zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004);

2) realizacji pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

3) prowadzenia rejestru działań realizowanych w ramach programu rolnośrodowiskowego (rejestru działalności rolnośrodowiskowej), zawierającego wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, z tym że rejestr ten w odniesieniu do zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego; rejestr działalności rolnośrodowiskowej prowadzi się na formularzu udostępnionym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;

4) w przypadku realizacji pakietu, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 1 - realizacji tego pakietu na wszystkich działkach rolnych w gospodarstwie rolnym.

Stosownie do z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, łąki lub pastwiska, a w przypadku pakietu rolnictwa ekologicznego - także jako sady.

W myśl § 5 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, powierzchnia użytków rolnych, na których jest realizowany program rolnośrodowiskowy, nie może ulec zmniejszeniu.

Natomiast wymagania w zakresie prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W załączniku tym w pozycji II.2. "zadania realizowane w ramach pakietu - rolnictwo ekologiczne" wymieniono :

1) prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z zasadami określonymi w przepisach o rolnictwie ekologicznym;

2) zachowanie na terenie gospodarstwa powierzchni trwałych użytków zielonych i wszystkich elementów krajobrazu tworzących ostoje dzikiej przyrody;

3) dla wariantu SO2b01 i SO2b02 - koszenie w terminie do dnia 31 lipca;

4) dla wariantu SO2d01 i SO2d02 - utrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów, która dla orzecha włoskiego wynosi 75 sztuk/ha.

Zgodnie zaś z art. 28 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich "pomoc

i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych (...)" (ust. 1), przy czym "pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem" (ust. 2 pkt 1). Przepis ten wskazuje zatem w sposób ogólny ("w szczególności") podstawę prawną orzekania przez organy ARiMR o zwrocie pobranych nienależnie płatności.

Szczegółowe podstawy (przyczyny) zwrotu takich płatności określają przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Jak stanowi § 17 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeżeli producent rolny: nie realizuje pakietu objętego wnioskiem (lit. a), zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem (lit. c). Stosownie do § 17 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy ARiMR, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Jak zaś stanowi art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

W rozpoznawanej sprawie w wyniku przeprowadzonego postępowania zostało ustalone, że decyzją z dnia [...] r. Skarżącemu przyznano płatność rolnośrodowiskową na rok 2007 w łącznej kwocie [...] zł, stwierdzając, że Skarżący rozpoczął swoje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe od dnia 1 marca 2007 r. w pakiecie rolnictwo ekologiczne, w wariantach S02b01 (S02b02) i S02d01 (S02d02). W kolejnych latach Skarżący składał wnioski kontynuacyjne w programie rolnośrodowiskowym, otrzymując płatności do deklarowanych upraw w pakiecie "rolnictwo ekologiczne". Następnie, podczas kontroli na miejscu przeprowadzonych przez kontrolujących z ARiMR w dniach 15 września 2010 r. i 9-10 lutego 2011 r., stwierdzono, że powierzchnia upraw trwałych użytków zielonych w wariancie S02b02 była mniejsza niż areał objęty zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, oraz że nie została dotrzymana wymagana minimalna obsada drzewek orzecha włoskiego, która była poniżej 75 sztuk/ha na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. To zaś skutkowało wydaniem decyzji z dnia [...] r., którą odmówiono Skarżącemu przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok i która została utrzymana w mocy w toku instancji.

Odnosząc przytoczony stan prawny do ustalonego przez organy ARiMR stanu faktycznego sprawy, uznać zatem należy, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo wskazał, że wypłacone nienależnie Skarżącemu środki publiczne za lata 2007-2009 z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt pochodzą ze środków z funduszy Unii Europejskiej oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR, oraz że wobec stwierdzenia w 2010 r. niedotrzymania przez Skarżącego zobowiązania przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji, płatności przyznane w latach 2007-2009 podlegają odzyskaniu ramach procedury przewidzianej w art. 29 ustawy o ARiMR.

Sąd nie znalazł również podstaw do podważenia stanowiska organu w przedmiocie braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004, z którego wynika, że bez uszczerbku dla rzeczywistych okoliczności, jakie należy uwzględnić w indywidualnych przypadkach, państwa członkowskie mogą uznać, w szczególności, następujące kategorie siły wyższej:

a) śmierć rolnika;

b) długoterminową niezdolność rolnika do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli wywłaszczenie to nie mogło być przewidziane w dniu podjęcia zobowiązania;

d) klęskę żywiołową poważnie dotykającą grunty rolne gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) chorobę epizootyczną dotykającą część lub całość należących do rolnika zwierząt gospodarskich.

Państwa członkowskie notyfikują Komisji kategorie, które uznają za siłę wyższą.

O przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Ten termin może zostać przedłużony o 20 dni roboczych, w przypadku gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania (ust. 2).

Wystąpienie jednego z ww. stanów oraz wykonanie przez rolnika obowiązku pisemnego powiadomienia we wskazanym terminie właściwego organu ARiMR, skutkuje odstąpieniem od domagania się całości lub części zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta.

W rozpoznawanej sprawie Skarżący, co prawda, w dniu 2 marca 2011 r. złożył do organu I instancji informację, w której wskazywał na występowanie wielu niekorzystnych okoliczności mających wpływ na stan i liczbę stwierdzonych sadzonek, w tym na warunki atmosferyczne, obecność dzikiej zwierzyny oraz kradzieże sadzonek. Jednakże złożenie tej informacji nastąpiło z uchybieniem ww. 10-dniowemu terminowi, liczonemu od dnia 15 lutego 2011 r., tj. od dnia kontroli na miejscu, w toku której stwierdzono znaczące braków w obsadzie drzewek.

Wskazać przy tym należy, że zmniejszenie obsady drzewek z powodu np. szkód wyrządzanych przez zwierzęta lub z wymarzania nie może powodować utraty przez grunty zgłoszone do płatności za wariant S02 spełnienia wymogu utrzymania minimalnej obsady drzew warunkującej wypłatę wnioskowanego wsparcia. Rolnik zakładający plantację, co do której zamierza wnioskować o przyznanie płatności, i co do której oświadcza w składanym wniosku, że jest świadomy konsekwencji niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji Programu, powinien we własnym interesie podejmować takie działania, aby utrzymywać ilość drzew umożliwiającą czy uprawdopodabniającą zachowanie minimalnej obsady przez cały okres realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Uzasadnione jest więc m.in. ogrodzenie sadu (działki) oraz dokonywanie uzupełnień nasadzeń w trakcie realizacji przedsięwzięcia, aby spełniony był wymóg minimalnej obsady drzewek, jak również dokonanie i utrzymywanie obsady na poziomie wyższym niż wynosi norma minimalna (75 szt./ha), co oznacza, że ewentualne "ubytki" części drzewek nie wpłyną na niezachowanie wymogu minimalnej obsady. Takie działania są tym bardziej uzasadnione wobec działek rolnych położonych w rejonach narażonych na szkody łowieckie.

Zgodzić się również należy z organem, że jeśli dać wiarę argumentom Producenta co do działania zwierzyny i mrozów, to drzewka uległyby okaleczeniu, ale pozostałyby w gruncie i zostałyby policzone przez kontrolerów (którzy weryfikowali drzewka jedynie pod względem ich liczebności, nie zaś żywotności czy wysokości). Tymczasem kontrolujący stwierdzili w kilku rzędach całkowity brak sadzonek lub ich śladowe ilości.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo również zweryfikował kwestię wystąpienia w sprawie - określonych w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz w art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich - przesłanek odstąpienia od ustalenia należności, z uwagi na ich przedawnienie albo wartość w przeliczeniu na euro.

Zgodnie z brzmieniem art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

W myśl jednak art. 73 ust. 4 tego rozporządzenia, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Stosownie natomiast do art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności nakazujące zastosowanie przywołanych powyżej przepisów art. 73 ust. 4 i 5. Niewątpliwe bowiem wypłata Skarżącemu nienależnych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego nie nastąpiła w wyniku pomyłki organu, lecz została dokonana na podstawie danych wykazanych przez Skarżącego w złożonych wnioskach. Dopiero kontrole przeprowadzone w latach 2010 i 2011 wykazały, że Skarżący zmniejszył powierzchnię TUZ oraz nie dotrzymał warunku minimalnej wymaganej obsady orzecha włoskiego w ilości 75 sztuk na hektar.

Organ odwoławczy zasadnie także przyjął, że w odniesieniu do Skarżącego ma zastosowanie 10-letni termin przedawnienia należności. Okoliczności ustalone w sprawie jasno wskazywały, że Skarżący nie pozostawał w dobrej wierze (niepodjęcie działań w celu zabezpieczenia plantacji przed zniszczeniami dokonywanymi corocznie przez leśne zwierzęta, świadomość niedoboru w obsadzie sadu, niepowiadomienie we właściwym terminie organu ARiMR o zaistniałych szkodach w uprawie), oraz że okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nie przekraczał 4 lat (daty wypłat płatności: 28 lutego 2008 r. za 2007 rok, 12 stycznia 2009 r. za 2008 rok, 18 grudnia 2009 r. za 2009 rok; powiadomienia: przez kontrolujących z JC w dniu 15 lipca 2010 r. i kontrolujących z ARiMR w dniach 9-10 lutego 2011 r. o stwierdzonym niedotrzymaniu minimalnej obsady orzecha włoskiego na obszarze 41,50 ha, w decyzji z [...] r. o odmowie przyznania płatności na 2010 r.).

Z kolei, jak stanowi art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1, z późn. zm.) [któremu odpowiada obecnie art. 54 i 56 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013] organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.1), odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, z późn. zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, z późn. zm.).

W rozpoznawanej sprawie brak jest również podstaw do zastosowania

ww. art. 28a, albowiem kwoty obliczonych należności (za 2007 r. [...] zł, za 2008 r. [...] zł i za 2009 r. [...] zł) w przeliczeniu na euro przekraczają kwotę 100 euro.

Biorąc powyższe pod uwagę słusznie uznał organ odwoławczy, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające odstąpienie od dochodzenia pobranych środków pieniężnych, stąd Skarżący zobowiązany jest do zwrotu otrzymanych płatności za lata 2007-2009 w łącznej wysokości [...] zł.

Z przedstawionych powyżej względów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi dotyczących ustaleń faktycznych oraz kwalifikacji prawnej. W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył powołanych w skardze przepisów k.p.a. oraz działał w niniejszej sprawie na podstawie obowiązujących przepisów prawa, podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zgodnie z zasadą zaufania oraz informowania stron (art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.). Materiał dowodowy zebrano w sposób wyczerpujący, a organ dokonał prawidłowej jego oceny (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), nie naruszając w tym względzie podstawowej zasady postępowania dowodowego, tj. zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Ocena zebranych w sprawie dowodów znalazła swój wyraz w szerokim uzasadnieniu skarżonej decyzji (art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a.) i zdaniem Sądu jest ona prawidłowa. Natomiast fakt, że ostateczny wynik oceny organu jest niezgodny z oczekiwaniami Skarżącego nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami.

Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa unijnego ani prawa krajowego - na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. - Sąd orzekł o oddaleniu skargi.