Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3355/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 620  Ochrona zdrowia, w tym sprawy dotyczące chorób zawodowych, zakładów opieki zdrowotnej, uzdrowisk, zawodu lekarza, pielęg
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia : WSA Elżbieta Kremer Sędziowie : WSA Bożenna Blitek AWSA Dorota Dąbek ( spr.) Protokolant : Dorota Hajto po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2005r sprawy ze skargi J. W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 7 listopada 2002r Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej -uchyla zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji-


UZASADNIENIE

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia 7.11.2002r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 4 punkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz §1 i §10 ust. 1i 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1993r. w sprawie chorób zawodowych w związku z §10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, orzekania, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, po rozpatrzeniu odwołania J. W., utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] .08.1999r., Nr [...] , w sprawie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

W rozpatrywanej sprawie ustalono, że J. W. w latach 1968 - 1999 pracował w Kopalni [...] "[...] " w [...] kolejno na następujących stanowiskach: ślusarz, mechanik aparatury automatycznej, monter samochodowy, spawacz, mechanik samochodowy, spawacz na polach górniczych. Na podstawie charakterystyki stanowiska pracy opracowanej przez zakład pracy w dniu [...] .12.1998 r., wywiadu o chorobie zawodowej przeprowadzonego przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] .06.1999r. oraz wyników pomiarów środowiskowych, organ II instancji stwierdził, że czynności służbowe i narażenie zawodowe na czynniki szkodliwe dla zdrowia były następujące:

I. jako ślusarz w oddziale utrzymania ruchu mechanicznego pola górniczego wykonywał prace konserwacyjno - remontowe i montażowe przy urządzeniach energomechaniczych jak: rurociągi, zbiorniki siarki i otwory górnicze stanowiące uzbrojenie pola górniczego. Praca wykonywana w terenie w zmiennych warunkach atmosferycznych. Według załącznika Nr 1 charakterystyki zakład pracy stwierdził, że na tym stanowisku występowały następujące czynniki szkodliwe: siarkowodór, dwutlenek siarki i okresowo pył siarki. Ponieważ J. W wyżej wymienione czynności służbowe wykonywał w latach 1968 – 1973, dla potrzeb dochodzenia załączono wyniki pomiarów wykonane przez Wojewódzką Stację Sanitarno - Epidemiologiczną w [...] z lat 1968 i 1973 r.

- Wyniki pomiarów z dnia [...] lutego 1968 r. Nr [...] : siarkowodór - pomiary wykonano na następujących stanowiskach: budynek rafinacji - ogólnie przy filtrach; stacja kontrolno - pomiarowa, obok zbiorników płynnej siarki, na polu eksploatacyjnym i w stacji odsiarczanie wód. Na wszystkich stanowiskach nie stwierdzono przekroczeń NDS dla siarkowodoru. Największe stężenie siarkowodoru stwierdzono w budynku rafinacji siarki; przy filtrach, które wynosiło od 0,0075 do 0,00084 mg / l przy obowiązującym wówczas NDS równym 0,01 mg /l. Pomiary te nie przekraczały normy. Na pozostałych stanowiskach stężenia siarkowodoru wahały się od 0,0025 do 0,0037 mg / l i były dużo niższe od NDS.

- Wyniki pomiarów z dnia [...] .10.1968 r. Nr [...] . Wykonano wówczas pomiary stężeń siarkowodoru i dwutlenku siarki na następujących stanowiskach: filtrowego, pompowego, pompowego osadników, pompowania wody czyszczonej, zbiornika V 1000 i ogólnie na wolnym powietrzu. Na wszystkich badanych stanowiskach nie wykryto obecności dwutlenku siarki i siarkowodoru. W ocenie higienicznej stanowisk zapisano wówczas: "W związku z powyższymi wynikami oraz biorąc pod uwagę stężenia siarkowodoru i dwutlenku siarki wykryte w poprzednich badaniach należy przypuszczać, iż wielkości stężeń powyższych gazów są niewielkie i nie stanowią problemu toksykologicznego w waszym zakładzie. "

-Wyniki pomiarów z dnia [...].10.1973 r. Nr [...] . Pomiary stężeń dwutlenku siarki na stanowiskach: pompiarzy, rafinatorów i pompiarzy zbiornikowych nie wykazały obecności tego związku. Pomiary stężeń siarkowodoru i dwutlenku siarki wykonane przy automacie do formowania siarki w oddziale produkcji siarki laskowej również nie wykazały obecności tych związków na stanowisku. Powyższe wyniki wykonane przez Wojewódzką Stację Sanitarno - Epidemiologiczną w [...] stanowiące dowód w sprawie nie wykazały narażenia zawodowego na działanie siarkowodoru, dwutlenku siarki i pyłu siarki.

II. Spawacz - mechanik samochodowy w Oddziale Transportu Samochodowego 1974-1997-łącznie 23 lata). Zgodnie z informacją zawartą w charakterystyce stanowiska pracy opracowanej przez zakład (załącznik 2) czynności zawodowe na tym stanowisku były następujące prace spawalnicze (gazowe i elektryczne) przy remontowanych pojazdach samochodowych w tym: podwozi, skrzyń załadowanych i wewnątrz pojazdów. Ponadto prace blacharsko - lakiernicze i konserwacyjne. Prace wykonywane były na terenie bazy samochodowej usytuowanej w sąsiedztwie składowiska siarki i hali filtrów oczyszczania siarki. Według zakładu pracy na stanowisku tym występowały następujące czynniki szkodliwe: gazy i pyły powstające w czasie spawania, hałas, dwutlenek węgla i dwutlenek siarki. Wyniki pomiarów stężeń i natężeń czynników szkodliwych wykonanych przez Zakładowe Laboratorium Badań Środowiskowych nie wykazały jednak istotnego narażenia zawodowego na działanie tych czynników. I tak:

-Pomiary z dnia [...].11. 1980 r. wykonane w hali warsztatów samochodowych: benzen ślady NDS 0,03 mg / l; tlenki azotu 0,002 mg / l - NDS 0,005 mg / l; tlenek węgla 0,01 mg / 1- NDS 0,02 mg / l.

- Pomiary z dnia [...].06.1995 r. - stanowisko mechanika montera: hałas 89 dB NDN 85 dB (przekroczenie o 4 dB).

- Pomiary z dnia [...] .12.1995 r. - stanowisko spawacza (czas ekspozycji 5 h): pył całkowity 0,06 mg / m3 - NDS 4,0 mg / m3; dwutlenek siarki 0,12 mg / m3 - NDS 2,0 mg / m3; tlenek węgla 30,0 mg / m3 - NDS 30,0 mg / m3; ozon - nie wykryto; mangan - nie wykryto; chrom - nie wykryto; żelazo - nie wykryto; tlenki azotu 4,25 mg / m3 - NDS 5 mg / m3. .

- Pomiary z dnia [...].05.1996 r. podczas spawania (czas ekspozycji 5 h): pył całkowity 5,7 mg / m3 - NDS 4,0 mg / m3; dwutlenek siarki 0,4 mg / m3 - NDS 2,0 mg / m3; tlenek węgla 35,0 mg / m3 - NDS 30,0 mg / m3; ozon - nie wykryto; mangan - nie wykryto; Fe - nie wykryto; tlenki azotu 4,0 mg / m3 - NDS 5,0 mg / m3

- Pomiary hałasu z dnia [...].12.1996 r. na stanowisku mechanika - montera wykazały natężenie dźwięku od 67 do 74 dB przy normie dopuszczalnej 85 dB

- Pomiary hałasu na stanowisku spawacza - ślusarza wykazały: [...].06.1997r. 78 dB NDN 85 dB; [...] .12.1997r. 84,6 do 85,4 dB - NDN 85 dB; [...].11.1998r. 85 dB - NDN 85 dB

- Pomiary z dnia [...].11.1998 r. podczas spawania (czas ekspozycji 2 h): pył całkowity 3,8 mg/m3 -NDS - 4,0 mg/m3; dwutlenek siarki 0,01 mg/m3 - NDS 2,0 mg/m3; chrom - nie wykryto; ozon - nie wykryto; mangan 0,19 mg/m3 - NDS 0,3 mg/m3; żelazo 0,28 mg/m3 - NDS 5,0 mg/m3; tlenek węgla 7,55 mg/m3 - NDS 30,0 mg/m3; tlenki azotu 0,01 mg/m3 - NDS 5,0 mg/m3

W ocenie organu z powyższych wyników pomiarów środowiskowych wynika, że J. W. podczas zatrudnienia na stanowisku spawacza - mechanika samochodowego mógł być jedynie sporadycznie narażony na działanie hałasu oraz pyłów i tlenku węgla. Na pozostałe czynniki nie był narażony, gdyż nie wykazywały one stężeń przekraczających NDS. Sporadycznie występujących niewielkich przekroczeń dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych nie można zaliczyć do długotrwałej i systematycznej ekspozycji na działanie tych czynników, które w konsekwencji mogą prowadzić do negatywnych skutków biologicznych w postaci chorób zawodowych związanych z warunkami pracy.

Orzeczeniem lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w [...] z dnia [...].07.1999 r. Nr [...] rozpoznano u J. W.: obustronny niedosłuch odbiorczy lecz z powodu braku dowodów potwierdzających pracę w narażeniu na hałas przekraczający dopuszczalną normę nie uznano zawodowej etiologii uszkodzenia słuchu. Ponadto rozpoznano: zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, dyskopatię i zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych czyli schorzenia, które nie są objęte wykazem chorób zawodowych stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. Orzeczenie to stanowiło podstawę dla organu I instancji do wydania decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

W wyniku wniesionego przez J. W. odwołania od decyzji organu I instancji nie stwierdzającej choroby zawodowej [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wystąpił pismem z dnia [...] .03.2000 r. Nr [...] z prośbą o ponowne wszczęcie postępowania diagnostyczno - orzeczniczego z uwzględnieniem merytorycznej oceny wpływu na zdrowie czynników fizycznych i chemicznych, których rodzaj i wielkość zawarta była w przekazanych wynikach pomiarów. J. W. został ponownie zbadany w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w [...] . Na podstawie badań laryngologicznych, neurologicznych i psychologicznych rozpoznano: obustronny niedosłuch odbiorczy, przewlekły prosty nieżyt gardła, skrzywienie przegrody nosa, zespół psychoorganiczny, zmiany zwyrodnieniowe stawów kręgosłupa i stawów biodrowych. Opinia orzecznicza została zawarta we wnioskach orzeczenia lekarskiego [...] .09.2000 r. Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, stwierdzono że brak narażenia na działanie ponadnormatywnego hałasu przemysłowego nie pozwala na uznanie zawodowego uszkodzenia słuchu. Natomiast brak narażenia na działanie czynników toksycznych o działaniu neurotoksycznym nie dało podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego zespołu psychoorganicznego. Rozpoznane choroby układu ruchu nie są objęte wykazem chorób zawodowych.

W wyniku wniesionego przez J. W. odwołania od omówionego wyżej orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej został on skierowany do Instytutu Medycyny Pracy w [...] na specjalistyczne badania lekarskie w trybie odwoławczym. W wyniku badań lekarskich oraz na podstawie całości zebranego materiału dowodowego w sprawie popartego wynikami pomiarów środowiskowych Instytut Medycyny Pracy w [...] wydał ostateczne orzeczenie lekarskie z dnia [...] .01.2001r. Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Rozpoznano następujące schorzenia: 1. Obustronny odbiorczy ubytek słuchu małego stopnia (ucho lewe lepiej słyszące około 25 dB). 2. Skrzywienie przegrody nosa. 3. Przewlekły prosty nieżyt gardła. 4. Zmiany zwyrodnieniowe stawów i kręgosłupa z zespołem bólowym objawowym lędźwiowo - krzyżowym. 5. Zespół psychoorganiczny lekkiego stopnia z przeważającymi nawarstwieniami czynnościowymi. Stanowisko orzecznicze Instytutu Medycyny Pracy w [...] zostało zawarte we wnioskach orzeczenia, które brzmi: "zmiany w narządzie słuchu ustalone w oparciu o metody obiektywne (pomiary słuchowych potencjałów wywołanych) nie są charakterystyczne dla przewlekłego urazu akustycznego spowodowanego hałasem - zachowana społeczna wydolność słuchu (ubytek w lepszym uchu < 30 dB, brak audiometrycznych załączników w obrębie 4000 Hz). Nieżyt błony śluzowej gardła ma podłoże infekcyjne po części związane z upośledzoną drożnością nosa. Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów nie są wymienione w obowiązującym wykazie chorób zawodowych i nie mogą być rozpatrywane w aspekcie choroby zawodowej. Z oceny narażenia zawodowego przeprowadzonego przez Inspekcję Sanitarną wynika, że w przebiegu pracy zawodowej pracownik nie był narażony na substancje neurotoksyczne, nie ma więc podstaw do uznania zespołu psychoorganicznego za następstwo warunków pracy.

Mając powyższe na uwadze, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] stwierdził, że przeprowadzone w niniejszej sprawie dochodzenie epidemiologiczne poparte dowodami w postaci wyników pomiarów środowiskowych nie wykazało stałego, długotrwałego narażenia zawodowego na działanie czynników fizycznych i chemicznych przekraczających dopuszczalne normy. Sporadycznie występujące niewielkie przekroczenia mogą być zaliczone do takiego narażenia, gdyż nie powodują negatywnych skutków zdrowotnych. Ostateczne orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wydane w trybie odwoławczym przez Instytut Medycyny Pracy w [...] potwierdza, że rozpoznane u J. W. choroby nie są następstwem warunków pracy. W zaskarżonej decyzji uznano zatem, że na podstawie badań klinicznych i oceny narażenia zawodowego brak podstaw do uznania, że rozpoznane u J. W. choroby są następstwem warunków pracy w Kopalni [...] "[...]"

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. W. wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację i błędne stosowanie przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający na tym, że przyjęto, iż nie występował czynnik szkodliwy hałas a inne czynniki szkodliwe występują w wielkościach nie przekraczających najwyższych dopuszczalnych stężeń. Zarzucił ponadto, że w zaskarżonej decyzji brak uzasadnienia faktycznego i prawnego dlaczego stwierdzone choroby nie zostały uznane za zawodowe jakkolwiek występują w wykazie chorób zawodowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że samo stwierdzenie że na danym stanowisku występuje określony czynnik szkodliwy nie jest równoznaczne z wywołaniem przez niego określonego skutku biologicznego. Obowiązujące najwyższe dopuszczalne normy higieniczne określają maksymalną wielkość czynników szkodliwych, która mimo długoletniego i systematycznego działania nie spowoduje negatywnych skutków zdrowotnych. Choroby zawodowe zaś powstają w wyniku długoletniego i systematycznego działania czynników szkodliwych o wielkościach przekraczających najwyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia. W przypadku skarżącego nie można mówić o stałym i długotrwałym narażeniu na czynniki szkodliwe. Czynniki neurotoksyczne występowały jedynie w śladowych ilościach, natomiast hałas jedynie okresowo przekraczał dopuszczalne normy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga w niniejszej sprawie została złożona w 2002r., a więc przed dniem 1 stycznia 2004r. W konsekwencji podlega rozpoznaniu zgodnie z wyżej wskazaną zasadą.

W ocenie sądu wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne naruszają prawo.

Stosownie do treści § 1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18. 11. 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U nr 65, poz. 294 z późno zm.), "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy.

Zgodnie z treścią § 10 cyt. powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18. 11. 1983r. w sprawie chorób zawodowych, podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Opierając się na orzeczeniach lekarskich, orzekające w niniejszej sprawie organy administracyjne stwierdziły, że skoro dwie upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki służby zdrowia nie znalazły podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, również inspektor sanitarny nie mógł wydać pozytywnej decyzji.

Podnieść jednak należy, że przedmiotowe orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 kpa (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001r., sygn. akt I S.A. 2870/00; z dnia 14 kwietnia 1999r., sygn. akt I S.A. 1931/98; z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I S.A. 1200/98, LEX nr 45833) i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa.

Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywującego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone.

Tymczasem wydane w niniejszej sprawie opinie lekarskie, na których obydwa orzekające w sprawie organy administracyjne oparły swe rozstrzygnięcia, nie spełniają tych wymogów, w szczególności zaś nie zawierają pełnego, przekonywującego i jednoznacznego uzasadnienia. Są one niezwykle enigmatyczne, ograniczając się do jednozdaniowych stwierdzeń, iż "wobec braku dokumentacji jednoznacznie potwierdzającej przekroczenie norm hałasu, nie można uznać uszkodzenia słuchu za zawodowe, "uszkodzenie słuchu spełnia kliniczne kryteria do uznania choroby zawodowej, lecz brak narażenia na działanie ponadnormatywnego hałasu przemysłowego nie pozwala na uznanie zawodowego uszkodzenia słuchu", "ocena narzekania zawodowego nie daje podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego zespołu psychoorganicznego", "zmiany w narządzie słuchu ustalone w oparciu o metody obiektywne (pomiary słuchowych potencjałów wywołanych) nie są charakterystyczne dla przewlekłego urazu akustycznego spowodowanego hałasem - zachowana społeczna wydolność słuchu (ubytek w lepszym uchu < 30 dB, brak audiometrycznych załączników w obrębie 4000 Hz)", "z oceny narażenia zawodowego przeprowadzonego przez Inspekcję Sanitarną wynika, że w przebiegu pracy zawodowej pracownik nie był narażony na substancje neurotoksyczne, nie ma więc podstaw do uznania zespołu psychoorganicznego za następstwo warunków pracy".

Ta lapidarność uzasadnień orzeczeń powoduje wątpliwości co do powodów takiej a nie innej treści rozstrzygnięcia. Pomimo zatem kategorycznych stwierdzeń o rozpoznaniu schorzeń i jednocześnie niezakwalifikowaniu ich jako zawodowych, nie uzasadniono tego poglądu w sposób nie budzący wątpliwości. Nie można zatem uznać, że w/w orzeczenia lekarskie w sposób wyczerpujący i przekonywujący uzasadniają treść dokonanego rozpoznania.

W niniejszej sprawie organy administracyjne nie zwróciły także uwagi na istniejące liczne rozbieżności w treści orzeczeń lekarskich tj. obu orzeczeń Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Dział Konsultacyjno - Diagnostyczny w [...] oraz Instytutu Medycyny Pracy w [...] . We wszystkich orzeczeniach rozpoznano obustronny niedosłuch odbiorczy z tym że Instytut Medycyny Pracy do tego rozpoznania dodał, że jest on "małego stopnia (ucho lewe lepiej słyszące około 25 dB)". Nadto zaś w pierwszym z orzeczeń Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Dział Konsultacyjno - Diagnostyczny w [...] (z dnia [...] .07.1999r.) jako powód negatywnego rozstrzygnięcia w kwestii schorzenia słuchu wskazano brak dokumentacji, natomiast w uzasadnieniu drugiego z orzeczeń (z dnia [...] .09.2000r.) wskazano na brak narażenia na hałas ponadnormatywny. Co więcej: w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] z dnia [...] .09.2000 r. Nr [...] stwierdzono wyraźnie, że rozpoznane uszkodzenie słuchu spełnia kliniczne kryteria konieczne do uznania choroby zawodowej, lecz brak narażenia na działanie ponadnormatywnego hałasu przemysłowego nie pozwala na uznanie zawodowego uszkodzenia słuchu. Natomiast Instytut Medycyny Pracy w [...] w orzeczeniu z dnia [...].01.2001r. stwierdził, że "zmiany w narządzie słuchu ustalone w oparciu o metody obiektywne (pomiary słuchowych potencjałów wywołanych) nie są charakterystyczne dla przewlekłego urazu akustycznego spowodowanego hałasem". Dodano nadto dodatkowy argument dotyczący wielkości ubytku, czego we wcześniejszych orzeczeniach nie wskazywano, nie wynika z nich nawet, jakiej wielkości ubytki słuchu rozpoznano. Organy administracyjne nie zwróciły się do organów orzeczniczych lekarskich o wyjaśnienie tych niespójności, w ogóle się do tego nie ustosunkowały.

Analogiczne zastrzeżenia budzi sprzeczność w treści pozostałych rozpoznań lekarskich. W pierwszym z orzeczeń lekarskich WOMP w [...] oprócz obustronnego niedosłuchu odbiorczego rozpoznał zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, dyskopatię i zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych oraz przewlekły prosty nieżyt gardła. W drugim natomiast z orzeczeń tego ośrodka rozpoznano prócz tych schorzeń także skrzywienie przegrody nosa i zespół psychoorganiczny. Instytut Medycyny Pracy w [...] natomiast w odniesieniu do rozpoznanego zespołu psychoorganicznego dodał, że jest on "lekkiego stopnia z przeważającymi nawarstwieniami czynnościowymi". Także tych niespójności organy administracyjne nie wyjaśniły.

Nie można zatem uznać, że organy administracyjne wykonały ciążące na nich obowiązki dokonania wszechstronnej oceny opinii biegłych, na której oparły swe rozstrzygnięcie. Naruszone zatem zostały zasady wynikające z art. 80 kpa, organ nie dokonał bowiem należytej oceny zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych. Należy zatem stwierdzić, że decyzje organów obu instancji zapadły bez należytego wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 7 i art. 77 § 1 kpa.

Należy również zauważyć, że uzasadnienia orzeczeń lekarskich zawierają też tezy sprzeczne z prawem. Podkreślić trzeba, że choroba zawodowa to pojęcie prawne, a nie medyczne. Lekarz nie orzeka więc w kwestii uznania choroby zawodowej, lecz stwierdza jedynie stan chorobowy i jego przyczyny. Natomiast kwalifikacji prawnej schorzenia dokonuje inspektor sanitarny, uwzględniając zagrożenie występujące w miejscu pracy, narażające na dane schorzenie. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. §l ust. 1 cytowanego powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18. 11. 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.). Jak wynika z treści orzeczenia jednostki wyższego szczebla (IMP w [...]), jednym z powodów odmówienia uznania rozpoznanego u skarżącego ubytku słuchu za chorobę zawodową była wielkość ubytku słuchu. Stwierdzono bowiem, że została "zachowana społeczna wydolność słuchu (ubytek w lepszym uchu < 30 dB). Tymczasem w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok SN z 4 czerwca 1998r., sygn. akt III RN 36/98, OSNAPiUS 1999r., nr 6, poz. 192; także wyrok z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I S.A. 1200/98, LEX nr 45833) przyjęty został pogląd, że brak jest podstaw prawnych do wyłączenia z pojęcia choroby zawodowej "uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu" ze względu na stopień uszkodzenia słuchu. Takiego ograniczenia omawianej choroby nie przewidywały obowiązujące w chwili wydawania zaskarżonej decyzji przepisy prawa materialnego, wskazując jedynie ogólnie, że chorobą zawodową jest "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". Każde zatem uszkodzenie słuchu przekraczające fizjologiczne uszkodzenie słuchu związane ze starzeniem się organu słuchu jest chorobą zawodową, jeżeli wywołane jest hałasem występującym w środowisku pracy.

Niezgodny z prawem jest również kolejny argument powołany jako uzasadnienie braku podstaw do rozpoznania schorzenia zawodowego słuchu, tj. brak istotnego tj. trwałego narażenia na hałas ponadnormatywny oraz inne czynniki szkodliwe (w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano na "jedynie sporadycznie występujące niewielkie przekroczenia dopuszczalnych norm"). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądu administracyjnego wystąpienie czynników szkodliwych w środowisku pracy w ogóle nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm - wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994r., I SA 1640/93, aNSA 1995/1/28). Należy też podkreślić, że istnieje przyjmowane i utrwalone w orzecznictwie domniemanie związku przyczynowego pomiędzy chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. np. wyrok SN z dnia 3 lutego 1999r., III RN 110/98, Prok.i Pr. 1999/7-8/56). Może ono być obalone poprzez wykazanie, że w konkretnym przypadku schorzenie powstało na skutek innych przyczyn. Tego jednak organ w niniejszej sprawie nie zrobił. Powołane argumenty o braku "wystarczających podstaw do rozpoznania choroby zawodowej" czy też ogólne i gołosłowne stwierdzenie, że "nieżyt błony śluzowej gardła ma podłoże infekcyjne po części związane z upośledzoną drożnością nosa", tego domniemania nie obalają.

Mając na uwadze powyżej wskazane okoliczności uznać należy, że wydane w niniejszej sprawie decyzje zarówno organu II instancji, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Stanowi to, stosownie do treści art. 145 §1 pkt 1 litera a, podstawę do ich uchylenia.

Zastrzeżenia budzi też zbyt lakoniczne uzasadnienie decyzji organu I, które nie spełnia wymogów art. 107 §3 kpa.

Wadą przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania jest również naruszenie przez organ obowiązku pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądu administracyjnego (por. m.in. wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., II SA 1095/00, LEX nr 53441 oraz wyrok NSA z 17 lipca 2003r., SA/Bd 1271/03, ONSA 2004/2/83) brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie, uzasadnia wniosek, że organ naruszył obowiązek ustalony w art. 10 §1 kpa.

Przeprowadzone zatem w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne było dotknięte wadami. Stwierdzone przez Sąd naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz uchybienia proceduralne, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera c tej ustawy, stanowią podstawę do uchylenia decyzji obu instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne winny w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadzić postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej, uwzględniając w tym zakresie zawarte powyżej wskazówki Sądu. Dopiero wydane w oparciu o takie postępowanie rozstrzygnięcie nie będzie obarczone wadami prawnymi.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.