Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 632/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 3, art. 145
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 33, art. 27 par. 1 pkt 9, art. 34, art. 35, art. 18, art. 45, art. 59 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 83
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz 312
law: Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne - tekst jedn.
article: art. 70 par. 4
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2014r. sprawy ze skargi B.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w [...], działając jako organ egzekucyjny, wszczął wobec A.B egzekucję poprzez doręczenie w dniu [...].03.2013 r. tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...].01.2013r. wraz z dokonanymi zajęciami wynagrodzenia, rachunku bankowego oraz zajęciem wierzytelności został doręczony zobowiązanej, w związku z nieuregulowaniem należności celnych określonych decyzją nr [...] z dnia [...]01.1999r. Wcześniej wobec A.B prowadzone było postępowanie egzekucyjne obejmujące należności celne określone ww. decyzją.

W dniu [...].03.2013r. do Dyrektora Izby Celnej [...] wpłynęły zarzuty zobowiązanej na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Jako podstawę zarzuty wskazano art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015, ze zm.)- dalej u.p.e.a. , zarzut przedawnienia zobowiązania. Zobowiązana wskazała, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w celu wyegzekwowania należności celnych powstałych w 1997 r. określonych decyzją z dnia [...] stycznia 1999 r. W ocenie A.B w sprawie zastosowanie mają przepisy Kodeksu celnego z 1997 r., w związku z tym kwestię przedawnienia zobowiązania należy badać na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne. W przedmiotowej sprawie pierwotne prowadzono postępowanie egzekucyjne zarówno należności celnych jak i podatku VAT, bieg terminu przedawnienia został przerwany w dniu[...] stycznia 2002 r., postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z dnia [...] września 2006 r., z tym dniem rozpoczął bieg terminu przedawnienia. Termin dochodzenia należności upłynął w dniu [...] września 2011 r., ponieważ zdaniem zobowiązanej kolejne wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie przerywa biegu przedawnienia. Kolejna czynność egzekucyjna nastąpiła w 2009 r. , ale nie wywołała skutku w postaci przerwania biegu przedawnienia.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2013r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w [...] uznał wniesione zarzuty zobowiązanej za nieuzasadnione.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w celu przymusowego ściągnięcia należności celnych powstałych w 1997 r., a określonych decyzją z dnia [...].01.1999 r. Dyrektor Izby Celnej zaznaczył, że decyzja określająca dług celny A.B została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28.12.1989 r. Prawo celne (t.j. Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm. dale u.p.c). W związku z powyższym kwestię przedawnienia dochodzonej należności należy rozpatrywać w świetle przepisów ww. ustawy Prawo celne z dnia 28 grudnia 1989 r. Stosownie do treści art. 83 ust. 3 u.p.c. należności celnych można dochodzić w ciągu 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja o ich wymiarze stała się ostateczna. Natomiast ust. 4 tego przepisu stanowi, że bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 3 przerywa m.in. wszczęcie egzekucji. Natomiast biegnie on na nowo m.in. po stwierdzeniu bezskuteczności prowadzonego postępowania przez organ egzekucyjny.

W przedmiotowej sprawie pierwotne wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...].04.1999 r. Z uwagi na bezskuteczność egzekucji Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia [...].09.2006 r. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tym samym trzyletni bieg terminu przedawnienia należności ciążących na zobowiązanej zaczął biec na nowo.

W związku ze zmianą przepisów regulujących właściwości organów prowadzących postępowanie egzekucyjne, sprawa dochodzenia należności celnych została przekazana do Dyrektora Izby Celnej w [...], który to w chwili ujawnienia nowych składników majątkowych zobowiązanej, jeszcze przed upływem terminu na dochodzenie przedmiotowych należności celnych, wystawił w dniu [...] czerwca 2009r. tytuł wykonawczy nr [...] i ponownie wszczął postępowanie egzekucyjne wobec dłużniczki. Po wyczerpaniu składników majątkowych zobowiązanej, do których skierowano skuteczną egzekucję, Dyrektor Izby Celnej w [...] postanowieniem z dnia [...].08.2010 r. umorzył prowadzone postępowanie w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ uznał, że w świetle art. 83 ust. 5 u.p.c. upływ terminu na dochodzenie należności celnych zobowiązanej zaczął biec na nowo i zgodnie z tym przepisem powinien upłynąć z dniem [...].08.2013 r.

W dniu [...] stycznia 2013 r. wierzyciel uzyskał informację, że zobowiązana posiada źródła dochodu, z której można prowadzić egzekucję. W związku z tym wierzyciel - Dyrektor Izby Celnej w [...] ponownie w dniu [...] stycznia 2013r. wystawił tytuł wykonawczy nr[...]na zaległości celne określone w decyzji z dnia [...] stycznia 1999r., na podstawie którego wszczął egzekucję, zawiadamiając o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej nieruchomości, ponownie przerywając bieg przedawnienia.

W świetle powyższego organ celny wniesione zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego uznał za nieuzasadnione.

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie strona złożyła zażalenie, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie :

• art. 83 ust 3-6 u.p.c. przez jego błędną wykładnię i uznanie, iż zdarzenie jakim było każdorazowe wszczęcie egzekucji przerywało bieg terminu przedawnienia,

• art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieumorzenie postępowania w sprawie, pomimo upływu terminu przedawnienia

Jednocześnie powołując się na art. 35 § 2 u.p.e.a. zobowiązana wniosła o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia wniesionego zażalenia.

Dyrektor Izby Skarbowej w [...], rozpatrując w trybie odwoławczym podniesione w zażaleniu argumenty strony, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego I instancji.

W ocenie organu nadzoru w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym wystawionym wobec zobowiązanej, tym samym nie zaistniała przesłanka umożliwiająca wydanie postanowienia o umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że decyzja określająca dług celny zobowiązanej za 1997 r. została wydana w oparciu o przepisy ustawy Prawo Celne z dnia 28.12.1989r. Zgodnie z art. 83 ust. 3 należności celnych można dochodzić w ciągu 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja o ich wymiarze stała się ostateczna. W art. 83 ust. 4 ww. ustawy uregulowano przerwanie biegu terminu przedawnienia, które następowało w wyniku m.in wszczęcia egzekucji. Dług celny A.B dotyczy okresu, w którym obowiązywała ustawa – Prawo Celne z dnia 28 grudnia 1989 r. Zgodnie z art. 83 ust. 4 ww. ustawy przerwanie biegu terminu przedawnienia następowało w wyniku m.in. wszczęcia egzekucji.

Pismem z dnia [...] maja 2013r. strona skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie od Dyrektor Izby Skarbowej w [...] na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania przed sądem, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

• naruszenie art. 83 ust .3 -6 u.p.c. przez błędną wykładnię polegające na uznaniu, że na gruncie ww. ustawy obowiązującej w dacie powstania należności celnych, możliwe było wielokrotne przerywanie biegu terminu przedawnienia, podczas gdy w świetle powszechnie akceptowanych poglądów doktryny i orzecznictwa każde kolejne zdarzenie powodujące, co do zasady, przerwanie biegu przedawnienia nie wywołuje skutków prawnych w postaci kolejnego przerwania biegu terminu przedawnienia.

• naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieumorzenie postępowania w sprawie pomimo upływu terminu przedawnienia poprzez niewłaściwą ocenę całego materiału dowodowego,

• nierozpoznanie istoty sprawy poprzez nieustosunkowanie się do zgłoszonego przez skarżącą zarzutu dokonania błędnej wykładni art. 83 ust. 3-6 u.p.c.

Zdaniem skarżącej niedopuszczalna jest taka wykładnia art. 83 ust. 3-6 u.p.c., że każdorazowe wszczęcie egzekucji powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia. Skarżąca wskazuje, że zakres pojęciowy "każdy" użyty w przepisie nie jest tożsamy z pojęciem "każdorazowy". W niniejszej sprawie wszczęcie egzekucji nastąpiło w dniu 8 kwietnia 1999 r. , z uwagi na bezskuteczność egzekucji Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...]umorzył to postępowanie postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. Pierwsze wszczęcie egzekucji przerwało bieg terminu przedawnienia , od [...] września 2006 r. trzyletni termin przedawnienia rozpoczął swój bieg na nowo. Kolejna czynność egzekucyjne nie wywołała skutku w postaci przetrwania biegu terminu przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym , sąd bada jego zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji (postanowienia) następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził podnoszonych w skardze naruszeń przepisów prawa. Organ egzekucyjny właściwie dokonał subsumcji normy prawa materialnego pod prawidłowo ustalony stan faktyczny, jak również nie naruszył przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze zarzuty i uzasadnienie skargi w pierwszej kolejności należy wskazać na charakter i istotę środka prawnego przewidzianego w art. 33 u.p.e.a., jakim są zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Są one powszechnie uznawane za szczególny środek zaskarżania, charakterystyczny tylko i wyłącznie dla postępowania egzekucyjnego w administracji. Wykazują one wiele odrębności w stosunku do innych środków zaskarżenia jak odwołania i zażalenia. Szczegółowa i wyczerpująca regulacja zawarta w art.27 § 1 pkt 9, art.33, art.34 i art.35 u.p.e.a. powoduje, że nieuprawnione są próby wskazywania na możliwość analogicznego albo odpowiedniego stosowania w trybie art.18 u.p.e.a. do instytucji zarzutów przepisów dotyczących zażaleń lub odwołań. Przede wszystkim należy podkreślić w tym miejscu brak dewolutywności tego środka zaskarżenia, który rozpatrywany jest przez organ egzekucyjny prowadzący postępowanie. Te szczególne unormowania powodują, że zarzuty są środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nie w jego toku. Po upływie siedmiodniowego terminu zobowiązany może jedynie skorzystać z możliwości obrony przed egzekucją poprzez przedstawienie organowi egzekucyjnemu dowodów stwierdzających m.in. wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku w trybie art. 45 u.p.e.a. Nie stanowią one zatem środka prawnego, który byłby w każdym czasie alternatywny lub konkurencyjny dla innych instytucji możliwych do wdrożenia po upływie terminu z art.27 § 1 pkt.9) u.p.e.a. Uchybienie terminu do wniesienia zarzutów powoduje ich bezskuteczność. Upływ siedmiodniowego terminu powoduje niemożność uzupełnienia przez zobowiązanego zarzutów złożonych w terminie, jak i powołania ich nowych podstaw.

W niniejszej sprawie skarżąca podniosła, iż w sprawie nastąpiła jedna z powyższych przesłanek, a mianowicie przedawnienie egzekwowanego obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.). Swoje stanowisko uzasadniła tym, że organ przyjął błędną wykładnię przepisów polegającą na uznaniu, że na gruncie ustawy obowiązującej w dacie powstania należności celnych, tj. Prawo celne z dnia 28 grudnia 1989 r. możliwe było wielokrotne przerywanie biegu terminu przedawnienia.

W ocenie Sądu organ egzekucyjny oraz rozpatrujący odwołanie organ II instancji prawidłowo uznały zarzut przedawnienia należności za nieuzasadniony. Organy powołały prawidłową podstawę prawną. Prawidłowo uznały, że do oceny wniesionego przez skarżącą zarzutu przedawnienia należności celnych za 1997 r. mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo Celne. Zgodnie z ogólną regułą dotyczącą prawa międzyczasowego przepis prawa materialnego formalnie derogowany ma nadal zastosowanie do ustalenia skutków zdarzeń zaistniałych w czasie, w którym przepis ten obowiązywał. Dla ustalenia przepisów mających zastosowanie w sprawie istotne jest jaka ustawa obowiązywała w chwili powstania należności celnych objętych wystawionymi wobec skarżącej tytułami wykonawczymi. Podstawa prawna przyjęta przez organ w zaskarżonym postanowieniu nie jest kwestionowana przez skarżącą.

Kwestie przedawnienia obowiązku uiszczenia należności celnych zostały uregulowane w art. 83 Prawa Celnego. Zgodnie z art. 83 ust. 3 u.p.c.– należności celnych można dochodzić w ciągu 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja o ich wymiarze stała się ostateczna. Bieg przedawnienia, o którym mowa w ust. 3, przerywa: wszczęcie egzekucji, wszczęcie postępowania karnego lub postępowania przed sądem administracyjnym (art. 83 ust. 4 u.p.c.). Po każdym przerwaniu biegnie na nowo począwszy od terminu: wniesienia wpłaty, ściągnięcia ostatniej wpłaty w trybie egzekucji administracyjnej lub stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że egzekucja stała się bezskuteczna, uprawomocnienia się wyroku sądu lub innego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie karnej skarbowej albo wyroku lub postanowienia sądu administracyjnego(art. 83 ust. 5 u.p.c. ).W związku z tym wraz z doręczeniem tytułu wykonawczego następuje przerwanie biegu terminu przedawnienia, natomiast wraz z zakończeniem egzekucji przez umorzenie postępowania, termin przedawnienia zaczyna biec na nowo. Jak stanowi powołany wyżej art. 83 ust. 5 ww. ustawy każde wszczęcie egzekucji poprzez skuteczne doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia. Nieuprawnione jest zatem stanowisko skarżącej, że tylko pierwsze wszczęcie egzekucji przerywa bieg terminu przedawnienia.

W tym miejscu warto przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt P 26/10, dotyczące co prawda zgodności z Konstytucją RP art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2005 r., jednak odnoszące się do wielokrotnego przerwania biegu terminu przedawnienia poprzez stosowania nieograniczonej liczby środków egzekucyjnych. Trybunał podkreślił, że płacenie podatków jest konstytucyjnym obowiązkiem każdego. Niewywiązywanie się ze zobowiązań podatkowych godzi zarówno w interes finansowy Skarbu Państwa oraz uprawnionych jednostek samorządu terytorialnego, ale także narusza szeroko pojęty interes publiczny, sprzeciwiając się równocześnie zasadom sprawiedliwości społecznej. W świetle zasady powszechności i sprawiedliwości podatkowej nie można zaakceptować sytuacji, w której niektórzy podatnicy uchylają się od wypełnienia ciążącego na nich obowiązku, korzystając jednakże ze świadczeń publicznych finansowanych z podatków płaconych przez pozostałych podatników. Tym samym, nie można traktować przedawnienia zobowiązań podatkowych jako konstytucyjnie chronionego prawa podatnika. Ustawodawca powinien natomiast ustanowić adekwatne mechanizmy prawne, pozwalające na efektywną egzekucję niezapłaconych danin.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nie ma konstytucyjnych przeszkód, aby ustawodawca ustanowił możliwość wielokrotnego przerywania biegu przedawnienia, jeśli tylko ma to służyć odpowiedniemu wyegzekwowaniu zobowiązania podatkowego.

W przedmiotowej sprawie pierwotne wszczęcie egzekucji nastąpiło na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] kwietnia 1999r., jednak z uwagi na bezskuteczność egzekucji prowadzonej wówczas przez właściwego do jej prowadzenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w[...] postępowanie egzekucyjne umorzono postanowieniem z dnia [...] września 2006r. Tym samym trzyletni bieg terminu przedawnienia należności ciążących na zobowiązanej zaczął biec na nowo. Następnie Dyrektor Izby Celnej w [...] jeszcze przed upływem 3 letniego terminu na dochodzenie przedmiotowych należności celnych wystawił w dniu [...] czerwca 2009r. tytuł wykonawczym i ponownie wszczął egzekucję wobec dłużniczki. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010r. przedmiotowe postępowanie zostało jednak umorzone na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Tym samym termin na dochodzenie należności celnych zobowiązanej zaczął biec na nowo i zgodnie z tym przepisem powinien upłynąć z dniem [...] sierpnia 2013r. Dyrektor Izby Celnej w [...] wszczął jednak ponownie postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej na podstawie nowo wystawionego tytułu wykonawczego z dnia [...] stycznia 2013r., ponieważ ujawniono majątek, z którego można skutecznie przeprowadzić egzekucję. Tym samym zgodnie z art. 83 ust 4 u.p.c, ponownie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia w wyniku wszczęcia egzekucji.

W związku z tym organy rozpatrując zasadność zarzutu przedawnienia prawidłowo oceniły, że zobowiązanie nie uległo przedawnieniu.

Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonym postanowieniu, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.