Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 438/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7,  art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1, ust. 3a, ust. 3b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1, § 3 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 10 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek ( spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi T.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 29 października 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia 05 grudnia 2014 r. T. W. zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu:

1) nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na:

- ubezpieczenia społeczne – za okres [...]-[...] w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek- [...] zł; odsetek liczonych na dzień [...] – [...] zł; dodatkowej opłaty – [...] zł; kosztów upomnienia – [...] zł;

- ubezpieczenie zdrowotne – za okres [...], [...]-[...], [...]-[...] w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł; odsetek liczonych na dzień [...] – [...] zł; kosztów upomnienia – [...] zł

- Fundusz Pracy - za okres [...]-[...], [...]-[...], [...], [...] w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek- [...] zł; odsetek liczonych na dzień [...] – [...] zł; kosztów upomnienia – [...] zł;

2) nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika na:

- ubezpieczenia społeczne - za okres [...], [...]-[...], [...]-[...], [...] - [...] w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł; odsetek naliczonych na dzień [...] – [...] zł; dodatkowej opłaty – [...] zł;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres [...]-[...], [...]-[...] w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł; odsetek liczonych na dzień [...] – [...] zł;

3) odsetek od nieopłaconych składek za ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych naliczonych na dzień [...], na:

- ubezpieczenia społeczne za okres [...], [...]-[...], [...]-[...], [...]-[...] w kwocie [...] zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres [...], [...]-[...], [...]-[...], [...]-[...] w kwocie [...] zł.

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.), odmówiono T. W. umorzenia zaległych składek.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że sytuacja finansowa wnioskodawcy została ustalona na podstawie dokumentów zebranych w toku mniejszego postępowania, z których wynika, że wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej, utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej, tj. zasiłku stałego w wysokości [...] zł, świadczenia pieniężnego na zakup posiłków lub żywności w kwocie [...] zł na 2 miesiące oraz zasiłku okresowego w kwocie [...] zł na dwa miesiące. Gospodarstwo domowe wnioskodawca prowadzi wspólnie z żoną, która również ma przyznany zasiłek stały z pomocy społecznej w wysokości [...] zł miesięcznie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości wynika, że wnioskodawca posiada następujące stałe wydatki związane z utrzymaniem: – z tytułu miesięcznych opłat takich jak czynsz, energia, gaz – [...] zł miesięcznie, z tytułu kosztów związanych z leczeniem – [...] zł miesięcznie, z tytułu innych opłat – [...] zł miesięcznie. Do dyspozycji pozostaje kwota [...] zł.

W ocenie organu przedłożone przez wnioskodawcę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności należące do niego oraz jego żony nie stanowiły podstawy do uznania, że znajduje się on w szczególnej sytuacji. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności żony wnioskodawcy z dnia [...]., zostało wydane na czas określony do [...] i umożliwia podjęcie zatrudnienia w warunkach chronionych.

Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wnioskodawcy z dnia [...] r. zostało wydane na czas określony do [...] i umożliwia podjęcie zatrudnienia w warunkach chronionych. W rezultacie organ rentowy nie zdecydował się na umorzenie części zadłużenia na podstawie § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawcy uznając, że jest on w stanie opłacić należności i nie pociąga to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W uzasadnieniu organ powołał się na obowiązujące przepisy i wyjaśnił, ze wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej przez co nie mają zastosowania przepisy dotyczące pomocy publicznej.

W ocenie organu sytuacja wnioskodawcy nie zasługiwała również na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W ocenie organu przedstawione w toku postępowania dokumenty potwierdziły wystąpienie w przesłanki całkowitej nieściągalności wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, która umożliwia umorzenie zaległych składek. Pomimo, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na całkowitą nieściągalność, w ocenie organu istnieje jednak szansa na podjęcie przez zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej i uregulowania zadłużenia przez wnioskodawcę. W efekcie organ odmówił umorzenia składek z powodu braku możliwości ich ściągnięcia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r. poz. 121), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

ZUS dokonał ponownej analizy materiału dowodowego, który stanowił o rozstrzygnięciu w pierwszej instancji oraz okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę. Organ uznał zgromadzone w sprawie dowody z dokumentów za wiarygodne, gdyż zostały sporządzone w przepisanej formie przez właściwe organy w zakresie ich kompetencji. Natomiast fakt nie kwestionowania przez strony treści kserokopii dokumentów pozwolił na potraktowanie tych kserokopii jako dowodów pośrednich istnienia dokumentów o treści im odpowiadającej.

Organ stwierdził, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Prowadzone wobec wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. zostało umorzone, jednakże istnieje realna szansa na podjęcie przez wnioskodawcę zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej i spłatę zadłużenia względem Zakładu.

Ponadto wnioskodawca nie przedłożył dokumentów wskazujących na wystąpienie okoliczności, które uniemożliwiałyby podjęcie zatrudnienia, a tym samym poprawę sytuacji finansowej rodziny oraz spłatę zadłużenia względem ZUS. Znajdujące się w aktach sprawy orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wnioskodawcy i jego żony zostały wydane na czas określony i umożliwiają podjęcie przez nich zatrudnienia w warunkach chronionych.

W ocenie organu uwzględniając całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak jest podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej oraz zdrowotnej wnioskodawcy jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w przywołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. W. wniósł o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. skarżący nie powołał jednak żadnych okoliczności ani nie podniósł żadnych argumentów na poparcie swojego stanowiska.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy wykazania przesłanek uzasadniających możliwość umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej jako s.u.s., dopuszczalne jest umarzanie w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, w których wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot zmniejszających zobowiązanie dłużnika.

W rozpoznawanej sprawie organ nie stwierdził całkowitej nieściągalności zaległych zobowiązań T. W., który nie prowadzi działalności gospodarczej, pobiera zasiłki z pomocy społecznej w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie, a ponadto prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która również otrzymuje zasiłek w wysokości [...] zł miesięcznie (zgodnie z wnioskiem z dnia [...] wnioskodawca ponosi miesięcznie wydatki w wysokości [...] zł miesięcznie). W efekcie organ rozważył możliwość umorzenia zaległości na podstawie drugiej przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. ustawodawca zawarł upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, a ponadto sformułował zalecenie uwzględnienia ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W sposób oczywisty powinno ono być uwzględnione przy stosowaniu aktu wykonawczego do art. 3b u.s.u.s., t.j. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 11, Nr 141, poz. 1365). Z przepisów powyższego rozporządzenia wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) bądź też w przypadku gdy przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiałaby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 3 rozporządzenia).

Skarżący od momentu wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, wskazywał negatywne okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej i majątkowej wspólnego gospodarstwa domowego, które prowadzi wraz żoną oraz na jego sytuację zdrowotną. Zatem wskazywał na spełnienie wymogów określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 powyższego rozporządzenia. Takie stanowisko skarżący podtrzymywał w toku postępowania administracyjnego oraz wyraził swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu w skardze do WSA.

Ustalony przez ZUS stan faktyczny w ocenie organu potwierdzał trudną sytuację wnioskodawcy i jego żony, ale organ skorzystał ze swobody wyboru rozstrzygnięcia, na jaką pozwala mu instytucja uznania administracyjnego, stwierdzając, iż wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie.

W ocenie składu rozpoznającego niniejszą sprawę, takie stanowisko nie zostało należycie uzasadnione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Ocena czy zachodzą podstawy do umorzenia zaległych składek powinna być poprzedzona szczegółową, wnikliwą i wszechstronną analizą dotyczącą sytuacji finansowej i materialnej osoby ubiegającej się o umorzenie należności z tytułu składek. Dopiero taka ocena powinna być analizowana przez pryzmat możliwości umorzenia zaległości pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Ocena dokonana przez organ nie może ograniczać się do ustalenia średnich miesięcznych dochodów skarżącego i wskazanych przez niego tzw. stałych wydatków.

W rozpoznawanej sprawie organy przyjęły, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji, ale pomimo jego niepełnosprawności oraz niepełnosprawności jego żony z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jego sytuacja została zakwalifikowana jako pozwalająca mu na podjęcie dodatkowej pracy. Organ wprawdzie wskazał, że źródłem utrzymania skarżącego i jego żony pozostają w rozpoznawanej sprawie realne dochody w wysokości ok. [...] zł, ale nie uwzględnił realnych kosztów bieżącego utrzymania, które kształtują się na granicy minimalnych kosztów socjalnych utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego.

W zaskarżonej decyzji ZUS zabrakło szczegółowej analizy czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny w odniesieniu do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Konieczna jest bowiem szczegółowa analiza wydatków na utrzymanie rodziny skarżącego oraz szczegółowa analiza całej sytuacji w jakiej on się znajduje. W tym przypadku organu powinien wnikliwie ustalić czy wnioskodawca nie jest w stanie opłacić zaległych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ewentualne stwierdzenie że wnioskodawca jest w stanie spłacać ciążące na nim zaległości powinno być poparte konkretnymi realnymi ustaleniami dotyczącymi osoby T. W.

Z zaskarżonej decyzji nie wynika uzasadnienie dla stanowiska, że skarżący posiada obiektywne możliwości uzyskiwania dodatkowych środków. Organ odwoławczy podobnie jak organ I instancji powołują się (odmawiając umorzenia zaległości) na okoliczność, że skarżący może wykonywać pracę w warunkach specjalnych. W tym kontekście stanowisko organu, że skarżący jako osoba niepełnosprawna, jest w stanie podjąć dodatkowe zatrudnienie, nie zostało poparte głębszą analizą ani ustaleniami dotyczącymi możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. Niewystarczające są w tej sytuacji same stwierdzenia ograniczające się do przedstawienia zajętego stanowiska, bez jego szczegółowego wyjaśnienia. Potencjalna możliwość podjęcia zatrudnienia przy ograniczeniach związanych z jego wykonywaniem nie może stanowić przesłanki rozstrzygnięcia bez uwzględnienia faktycznych realnych możliwości znalezienia takiego zatrudnienia. Skarżący zasadnie podnosi w skardze, że takie sformułowanie jest jedynie teoretyczne. W praktyce znacznie utrudnione jest znalezienie oferty pracy dla osoby niepełnosprawnej. Organ powinien w takim przypadku wyjaśnić dlaczego uznał, że takie stwierdzenie może mieć zastosowanie w odniesieniu do osoby T. W.

Reasumując stanowisko ZUS nie zawiera uzasadnienia odnoszącego się do konkretnej indywidualnej sytuacji skarżącego. Wszechstronna analiza powinna odnosić się do wszystkich okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji skarżącego, a więc nie tylko możliwości finansowych. Taka ocena wymaga wszechstronnej analizy stanu zdrowia skarżącego oraz aktualnych możliwości zatrudnienia w realiach panujących na rynku pracy w chwili wydawania decyzji. Ocena powinna być powiązana ze szczegółową analizą złożonej sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniającą możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb. System ubezpieczenia społecznego pełni funkcję ochronną i nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny, (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08).

Brak wskazanych wyżej elementów zaskarżonej decyzji powoduje, że w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadnione okazało się naruszenie przez ZUS art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzeczono jak w sentencji.