Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 277/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art.10, art, 15, art.75 par.1, art77 par.1, art.80, art.104, art.107 par.3, art. 138 par. 1, art. 145-151, art 163;
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a i lit.c, art.200, art. 205 par.2;
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 22, art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2017 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 14 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej R. M. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 lutego 2017 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Prezydenta Miasta z dnia 8 września 2016 r. (nr [...]), którą organ pierwszej instancji uchylił swoją decyzję z dnia 8 kwietnia 2016 r. o przyznaniu A.M. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko. Jednocześnie organ odwoławczy umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Prezydent Miasta decyzją z dnia 8 kwietnia 2016 r. (nr [...]) przyznał A. M. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko – F.M., w kwocie 500 zł, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Dnia 20 maja 2016 r. Prezydent Miasta wydał postanowienie o wznowieniu – na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 oraz art. 149 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej jako: "k.p.a.") – wznowił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia prawa A.M. do świadczenia wychowawczego na syna – F. M., przyznanego decyzją z dnia 8 kwietnia 2016 r. (nr [...]). W uzasadnieniu wskazano, że podstawą wznowienia postępowania było powzięcie informacji o wydaniu przez Sąd Okręgowy w G. postanowienia z dnia 26 maja 2015 r.

Następnie, Prezydent Miasta w dniu 8 września 2016 r. wydał decyzję (nr [...]), którą uchylił z dniem 1 lipca 2016 r. ww. decyzję z dnia 8 kwietnia 2016 r. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 104 i art. 163 k.p.a. oraz art. 2 pkt 16, art. 20, art. 25, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 – dalej zwanej: "ustawą"), a także rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r., poz. 214).

W uzasadnieniu decyzji organ odwołał się do wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 23 maja 2016 r. (sygn. akt [...]), którym orzeczono rozwód A. M. z R. M.. Zgodnie z tym wyrokiem wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: O.M. ur. 29.08.2008 r. i F. M. ur. 14.04.2012 r. pozostawiono obojgu rodzicom ustalając miejsce pobytu małoletnich przy matce, natomiast kosztami utrzymania i wychowania małoletnich dzieci obciążono oboje rodziców. Wskazano, że Sąd odstąpił od regulowania kontaktów A. M. z dziećmi. Ww. orzeczenie stało się prawomocne z dniem 14 czerwca 2016 r.

W związku z powyższym organ, cytując brzmienie art. 2 pkt 16 ustawy ("ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie, oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia - 1 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców") - uznał, że A.M. nie spełnia przesłanki określonej w art. 2 pkt 16 ustawy i uchylił decyzję przyznającą mu świadczenie wychowawcze z dniem 1 lipca 2016 r.

A.M. odwołał się od decyzji organu I instancji podnosząc, że wykonywanie władzy rodzicielskiej Sąd powierzył obojgu rodzicom, a Sądowi znane było stanowisko dotyczące jego korzystania z programu 500+ i przekazywania udokumentowanymi przelewami kwoty 250 zł na konto byłej żony. W tej sytuacji Sąd przyjął, iż taka forma "adekwatnego dzielenia" kwoty jest jak najbardziej zgodna i racjonalna zwłaszcza w sytuacji, że po rozwodzie mieli mieszkać razem. Zdaniem odwołującego się Sąd orzeka naprzemienną opiekę nad dziećmi tylko w sytuacji, gdy byli małżonkowie mieszkają osobno, natomiast odwołujący się wraz z byłą żoną mieszkają razem z dziećmi we wspólnym mieszkaniu, opiekują się dziećmi naprzemiennie co drugi dzień, ustalają miesięczny grafik opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 lutego 2017 r. (nr [...]) – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 4, art. 5, art. 13, art. 15, art. 18 ust. 2, art. 22, art. 28 i art. 48 ustawy oraz art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) - uchyliło decyzję organu I instancji i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.

Organ odwoławczy potwierdził, że w prawomocnym wyroku rozwodowym Sąd Okręgowy w G. orzekł o obciążeniu kosztami utrzymania i wychowywania dzieci oboje rodziców, odstąpił od regulowania kontaktów z dziećmi oraz nie uregulował sposobu korzystania z mieszkania. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę na art. 22 ustawy, który stanowi, że w przypadku zbiegu prawa rodziców dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepis art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.

Organ odwoławczy stwierdził, że z zacytowanego przepisu art. 22 ustawy wynika, że organ właściwy może wystąpić do MOPS w G. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (a w tym przypadku, gdy organ właściwy występuje do MOPS w G., to wywiad środowiskowy przeprowadza ten sam organ, choć czynią to pracownicy), a dowód ustalenia sprawowania opieki nad dzieckiem winien mieć formę wywiadu środowiskowego przeprowadzonego zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Organ stwierdził, że wprawdzie art. 22 ustawy ma charakter deklaratoryjny, ale gdyby organ właściwy powziął wątpliwości co do sprawowania opieki nad małoletnim F.M. na skutek treści wyroku Sądu Okręgowego w G., to mógłby podjąć działania w trybie art. 15 ustawy. Jednakże – jak stwierdził organ odwoławczy - poza cytowanymi ustaleniami wyroku rozwodowego i przepisami ustawy, organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wykazał żadnych wątpliwości, co do sprawowania opieki nad dzieckiem – F. M., przez jego ojca, co wyklucza zastosowanie art. 15 ust. 2-3 ustawy.

Dalej organ zwrócił uwagę, że treść art. 22 ustawy wskazuje, iż przy zbiegu praw rodziców do świadczenia wychowawczego, przy opiece sprawowanej równocześnie przez obu rodziców, świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który pierwszy złoży wniosek pisemny o świadczenie, a w tym przypadku był to A. M., a dopiero gdy drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, to organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia kto sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli drugi z rodziców nie złoży wniosku (a w tej sprawie – jak podkreślił organ odwoławczy - wniosku takiego nie złożyła R.M.), to nie ma podstaw, do ustalenia kto z rodziców sprawuje opiekę, ani do ustalenia tych okoliczności w formie wywiadu środowiskowego.

Organ odwoławczy stwierdził, że sprawowanie opieki nad dzieckiem w rozumieniu ustawy nie jest równoznaczne z miejscem pobytu przy matce wskazanym w wyroku rozwodowym, co było przyczyną wznowienia postępowania. Jeżeli wniosek złożył pierwszy rodzic, który zamieszkuje w tym samym mieszkaniu z dziećmi i matką dzieci i - jak wykazał w swoim odwołaniu i dokumentach do niego załączonych - sprawuje opiekę nad dziećmi (w tym nad F.M.), to brak było podstaw do wznowienia postępowania i uchylenia decyzji o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego dla ojca dziecka.

Decyzję organu odwoławczego zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. R.M. wnosząc o jej uchylenie. Ponadto złożyła wniosek o dopuszczenie dowodu z jej zeznań oraz wskazanych świadków na okoliczność, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnimi dziećmi oraz na okoliczności wyprowadzki A.M. z nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], a także na okoliczność złożenia przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, a także dopuszczenie dowodu z dokumentu, tj. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 23 sierpnia 2016 r.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 22 ustawy poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że skarżąca nie złożyła wniosku o ustalenie prawa do świadczenia. W uzasadnieniu wskazała, że organ odwoławczy nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego w niniejszym postępowaniu, gdyż skarżąca oraz jej były mąż nie sprawują opieki naprzemiennej. Oboje sprawują opiekę nad dziećmi wg ustalonego grafiku, jednakże wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, nie wygląda to w ten sposób, że co dzień dziećmi opiekuje się kto inny. Co więcej, A. M. coraz częściej nie wywiązuje się z poczynionych ustaleń, w wyniku czego, to na skarżącej spoczywa główny ciężar opieki nad dziećmi. Nie jest też prawdą, że mieszkają razem. Skarżąca wskazała także, że złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego i to właśnie wniosek skarżącej spowodował, że właściwy organ wszczął postępowanie celem ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę, tym samym decyzja SKO jest przedwczesna i niezgodna z obowiązującymi przepisami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że dopiero po otrzymaniu skargi i zażądaniu przez Kolegium akt dotyczących wniosku R. M. dotyczących przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – F. M., okazało się, że Prezydent Miasta na wniosek R.M. z dnia 23 sierpnia 2016 r. decyzją z dnia 6 września 2016 r. (nr [...]) przyznał R. M. świadczenie wychowawcze na dziecko – F. M. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Jednak w ocenie Kolegium skarga R.M. nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, skoro zarzuty tej skargi dotyczą aktualnego sposobu sprawowania opieki nad ww. dzieckiem, a nie dotyczą oceny co do prawidłowości decyzji Prezydenta Miasta wydanej w dniu 8 kwietnia 2016 r., gdyż nie wskazują na okoliczności istniejące w chwili przyznania świadczenia dla A. M. decyzją Prezydenta Miasta decyzją z dnia 8 kwietnia 2016 r. (nr [...]), które mogłyby posłużyć za podstawę jej weryfikacji w trybie postępowania wznowieniowego.

Kolegium wyjaśniło, że decyzja dla A.M. z dnia 8 września 2016 r. (nr [...]- nr [...]) została wydana w trybie wznowieniowym, a wiec w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym decyzji w zakresie tego samego świadczenia, które później przyznano skarżącej. To, że nie można było przed zakończeniem tego postępowania, ewentualną decyzją weryfikującą pierwotną decyzję w spawie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko F. M. przyznać decyzją z dnia 6 września 2016 r. tego samego świadczenia R. M., nie jest okolicznością, w świetle której zaskarżona decyzja jest wadliwa. Decyzja dla R.M. została wydana przedwcześnie. Jednakże niezależnie od powyższego decyzji Prezydenta Miasta z dnia 8 września 2016 r. (nr [...]) nie można było pozostawić w obrocie prawnym, bo mimo prowadzenia postępowania w trybie wznowieniowym nie odnosiła się ona do przesłanek wznowieniowych i nie zawierała rozstrzygnięcia zgodnego z art. 151 k.p.a.

Pismem procesowym z dnia 16 maja 2017 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżąca za pośrednictwem pełnomocnika, podniosła iż zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuca naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:

1) art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ jakichkolwiek czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego zebranego jedynie przez organ I instancji, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na syna F.M., co poskutkowało niezastosowaniem art. 22 ustawy i zaniechaniem ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnim;

2) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

3) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania pierwszej instancji w sytuacji, gdy postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe.

W związku z powyższym pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pisma wskazano, że nie sposób zgodzić się z Kolegium, jakoby odwołujący się również wykazał, iż sprawuje opiekę nad dziećmi. Pełnomocnik w piśmie zwrócił uwagę, że odwołujący się do akt sprawy przedłożył jedynie miesięczny grafik, który w istocie stanowił jedynie ustalenie pomiędzy rodzicami, które z nich zawozi oraz odbiera dzieci ze szkoły, natomiast z analizy przedłożonych przez A. M. dat rachunków i ich porównania z przedłożonym grafikiem wypływa wniosek, że A. M. nie sprawuje oraz nie sprawował w okresie objętym zaskarżoną decyzją opieki nad dziećmi w rozumieniu art. 22 ustawy. Przedłożone przez niego rachunki (z pewnymi wyjątkami), są jedynie potwierdzeniem tego, że w dniach na nich wskazanych dokonane zostały zakupy wymienionych przedmiotów. To na skarżącej w spornym czasie ciążył obowiązek sprawowania opieki nad dziećmi i to ona zaspokajała ich faktyczne potrzeby, wychowywała oraz utrzymywała je, natomiast A.M. uczestniczył w opiece w ten sposób, że wedle przedstawionego grafiku zawoził oraz odbierał dzieci ze szkoły, a z grafiku tego i tak się nie wywiązywał.

Co do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. skarżąca podniosła że nie miała wiedzy o wszczęciu przez organ II instancji postępowania odwoławczego, a tym samym została pozbawiona prawa do wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego; w szczególności organ odwoławczy nie dał skarżącej szansy na ustosunkowanie się do twierdzeń w kwestii związanej z tym, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Uczestnik postępowania – A. M. pismem z dnia 26 czerwca 2017 r. wniósł o oddalanie skargi w całości oraz zawartych w skardze wniosków dowodowych. Uczestnik podniósł, iż okoliczności przedstawione w skardze oraz piśmie skarżącej z dnia 16 maja 2017 r. nie są oparte na prawdzie i stanowią ze strony skarżącej swobodną manipulację faktami. Uczestnik podniósł, że sprawuje z byłą żoną w takim samym wymiarze czasowym opiekę nad synami, począwszy od dnia złożenia pozwu rozwodowego przez żonę (marzec 2015 r.), zgodnie z grafikiem ustalanym na każdy miesiąc. Do końca kwietnia 2017 r. obowiązywał grafik sporządzany na piśmie, natomiast rezygnacja z dalszego grafiku nastąpiła na żądanie skarżącej smsem. Uczestnik oświadczył, że zajmuje się dziećmi w każdy wtorek, czwartek i co drugi weekend, a skarżąca w poniedziałek, środę i co drugi weekend. Ferie oraz wakacje strony dzielą czas po połowie. Z mieszkania przy ulicy [...] uczestnik wyprowadził się dopiero na początku marca 2017 r. Dowodem na powyższe jest m.in. to, że jeszcze 8 lutego 2017 r. na rozprawie sądowej o podział majątku, która toczy się przed Sądem Rejonowym w G., skarżąca potwierdziła w Sądzie, że razem wspólnie strony mieszkają pod ww. adresem. Uczestnik odniósł się do przeprowadzonej przez skarżącą analizy przedłożonych rachunków w kontekście jego sprawowania opieki nad dziećmi. Do pisma dołączył: pisemny grafik opieki na dziećmi za okres od 2015 r. do 2017 r., sms z potwierdzeniem rezygnacji z grafiku piśmiennego, potwierdzenie zapłaty za zakup maski do nurkowania kartą płatniczą, zdjęcia z parku linowego z dnia 18 września 2016 r., liczne faktury za m.in.: artykuły spożywcze, paliwo i inne z wyjazdu wakacyjnego, wspólną korespondencję wyprowadzki z dnia 27 i 30 marca 2017 r. wraz z załączoną przez skarżącą propozycją porozumienia oraz potwierdzenia przelewów połowy świadczenia z programu 500+ za cały okres otrzymywania świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1369 ze zm. – dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (pkt 1). Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była - wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 lutego 2017 r. (nr [...]) uchylająca decyzję Prezydenta Miasta z dnia 8 września 2016 r. (nr [...]) wydaną w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji tegoż organu z dnia 8 kwietnia 2016 r. w sprawie przyznania A. M. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – F. M., i umarzająca postępowanie organu I instancji.

W ocenie Sądu zaskarżona (kontrolowana) decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, natomiast zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Przywołane przepisy nakładają na organy administracji publicznej obowiązek takiego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego) w rozpoznawanej przez nie sprawie, aby wszelkie okoliczności faktyczne mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy zostały w sposób wyczerpujący (pełny, całościowy) zgromadzone i zobrazowane w materiale dowodowym, stanowiąc podstawę faktyczną podejmowanego przez ten organ rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej. Wymóg ten dotyczy tak organu rozpoznającego sprawę w I instancji, jak również organu odwoławczego, który – stosownie do zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) - obowiązany jest do ponownego rozpoznania zaskarżonej w toku instancji sprawy w jej całokształcie, tj. rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, względnie jego uzupełnienia (zgodnie z art. 136 k.p.a.), a następnie ponownego, pełnego (co do całości) rozstrzygnięcia danej sprawy. Przyjmuje się bowiem, że celem postępowania odwoławczego nie jest sama kontrola poprawności rozstrzygnięcia podjętego przez organ I instancji, lecz uzupełnienie stanu faktycznego i materiału dowodowego sprawy w razie konieczności oraz uwzględnienie tych zmian w stanie prawnym sprawy, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ I instancji. Istota dwuinstancyjności sprowadza się bowiem do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym sprawy administracyjnej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 35/17, LEX nr 2329823).

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie uczynił zadość wskazanym wymaganiom. Podstawę faktyczną zaskarżonej decyzji organu odwoławczego stanowiły bowiem błędne ustalenia, co do okoliczności faktycznych, istotnych z punktu widzenia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej weryfikacji – wydanej w trybie określonym w art. 27 ustawy – decyzji w przedmiocie świadczenia wychowawczego przyznanego na F. M. z wniosku A.M.. Przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia nieprawdziwych (niepełnych) ustaleń faktycznych, obciąża każdorazowo organ, który rozpoznaje sprawę na podstawie niepełnego materiału dowodowego, bez względu na przyczyny zaistnienia takiego stanu rzeczy. Nie ma więc w tym zakresie żadnego znaczenia, że dopiero na etapie wniesienia skargi organ odwoławczy powziął wiedzę - co wynika z treści odpowiedzi na skargę - co do faktu złożenia również przez R.M. wniosku o świadczenie wychowawcze na syna – F. M..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium stwierdziło, że R. M. nie złożyła wniosku o świadczenie wychowawcze na syna – F. M. uznając tym samym, że nie było wątpliwości, co do sprawowania faktycznej opieki nad ww. dzieckiem przez A. M., a w konsekwencji nie było też podstaw do czynienia w trybie art. 22 zd. 3 i 4 ustawy ustaleń, który z rodziców w rzeczywistości sprawuje opiekę na wskazanym dzieckiem. Taka konstatacja Kolegium była oczywiście niezgodna z istniejącym stanem rzeczy.

Z przekazanych akt sprawy - dotyczących wniosku R. M. - wynika, że w dniu 1 kwietnia 2016 r. złożyła ona wniosek elektroniczny (zarejestrowany pod nr [...]) o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na syna – F. M. (II dziecko). W tym samym dniu wniosek o przyznanie tego samego świadczenia w związku z tym samym dzieckiem złożył A. M. (wniosek został zarejestrowany pod nr [...]). To właśnie jego wniosek – bez przeprowadzenia jednak jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w sytuacji złożenia tożsamego wniosku również przez R. M. – został pozytywnie rozpatrzony i to jemu decyzją z dnia 8 kwietnia 2016 r. zostało przyznane świadczenie wychowawcze na syna – F. M..

Zaistniały stan faktyczny w sposób oczywisty wypełniał dyspozycję art. 22 zd. 3 ustawy. Stosownie bowiem do treści tego przepisu, w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.

Mając powyższe na uwadze opisany stan faktyczny determinował w niniejszej sprawie organ administracji publicznej do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia, który z rodziców (wnioskodawców) sprawował w rzeczywistości opiekę nad małoletnim F. M.. W tej sytuacja ustawa dawała bowiem organowi możliwość wystąpienia do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji tych wątpliwości lub wystąpienia do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem, które ośrodek mógł posiadać np. z przeprowadzonych już wcześniej wywiadów środowiskowych w rodzinie.

Okoliczność ta jednak pozostała nieustalona, a stanowiła – co zostało powyżej wskazane - istotną okoliczność z punktu widzenia wydania w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcia, co do kwestionowanej decyzji ostatecznej z dnia 8 kwietnia 2016 r. przyznającej A. M. prawo do świadczenia wychowawczego na syna – F. M.. Z tego też powodu podniesione przez stronę skarżącą zarzuty naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 22 ustawy, należało w pełni uznać za uzasadnione, gdyż ich naruszenie mogło mieć niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy zgodzić się też z zasadnością zarzutu naruszenia przez Kolegium art. 10 § 1 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak wynika z akt sprawy (dotyczących sprawy A. M.), którymi dysponowało Kolegium na etapie rozpoznawania odwołania od decyzji z dnia 8 września 2016 r., w postępowaniu przed organem I instancji nie brała udziału skarżąca – R. M., która o toczącym się postępowaniu w sprawie zakwestionowania decyzji z dnia 8 kwietnia 2016 r. dowiedziała się dopiero w momencie doręczenia jej decyzji Kolegium z dnia 14 lutego 2017 r. W tej sytuacji, przyjąć zatem należy, że gdyby Kolegium przed wydaniem swojej decyzji uczyniło zadość wymogom określonym w art. 10 § 1 k.p.a. i umożliwiło R. M. wypowiedzenie się w tej sprawie, to takie działanie organu – zważywszy na zaangażowanie R. M. w niniejszą sprawę na etapie postępowania sądowoadministracyjnego – mogłoby z dużym prawdopodobieństwem doprowadzić do uniknięcia "deficytu ustaleń faktycznych" w zakresie okoliczności złożenia przez R. M. "własnego" wniosku o świadczenie wychowawcze na syna – F. M., a w konsekwencji winno skłonić organ do podjęcia kroków w celu wyjaśnienia i ustalenia osoby tego z rodziców, który sprawował faktyczną opiekę nad ww. dzieckiem. Z tego też powodu w ocenie Sądu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy naruszenie przez Kolegium w niniejszej sprawie art. 10 § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie Sąd – odnosząc się do stanowiska Kolegium przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wbrew takiemu stanowisku – pragnie wskazać, że kontrolowana decyzja z dnia 8 września 2016 r. nie została wydana w trybie wznowieniowym. Wynika to bowiem zarówno z powołanej w tej decyzji podstawy prawnej, jak również z treści podjętego tą decyzją rozstrzygnięcia. Mianowicie, w podstawie prawnej ww. decyzji Prezydent Miasta nie przywołał, żadnego z przepisów art. 145–152 k.p.a. (w szczególności art. 151 k.p.a.), które odnoszą się do postępowania prowadzonego w trybie wznowienia postępowania. Organ powołał natomiast art. 104 i art. 163 k.p.a. w powiązaniu z odnośnymi przepisami prawa materialnego, tj. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, m.in. powołując się na art. 27 ust. 1 tej ustawy. Prezydent Miasta orzekł o: "uchyleniu z dniem 1 lipca 2016 r. decyzji z dnia 8 kwietnia 2016 r.", co w sposób wyraźny koresponduje z właśnie treścią powołanego art. 27 ust. 1 ustawy, który daje organowi bez zgody strony prawo do uchylenia (lub zmiany) ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli zaistniały wskazane w nim okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Należy więc przyjąć, że – wbrew stanowisku Kolegium – organ I instancji nie wydał zaskarżonej decyzji "w trybie wznowienia postępowania" (jak podaje organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, a także co wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Zwrócić uwagę należy bowiem, że konstrukcja rozstrzygnięcia podejmowanego po przeprowadzeniu postępowania weryfikacyjnego (wyjaśniającego) w trybie wznowieniowym ma ściśle określony charakter, wynikający ze specyfiki postępowania wznowieniowego, tj. celu prowadzenia takiego postępowania, jakim jest na początku ocena prawidłowości ostatecznej decyzji w świetle wystąpienia (zaistnienia) w sprawie określonej w art. 145 k.p.a. przesłanki wznowieniowej, a następnie weryfikacja tej decyzji, polegająca na dokonaniu oceny wpływu tejże przesłanki na treść rozstrzygnięcia zawartego w kwestionowanej (ostatecznej) decyzji. Katalog przewidzianych rodzajów rozstrzygnięć wydawanych przez organ w postępowaniu po wznowieniu postępowania został określony w art. 151 k.p.a., i przepis ten nie przewiduje "samoistnego" orzeczenia o uchyleniu weryfikowanej decyzji, gdyż – znajdując określone (kwalifikowane) wadliwości dające podstawę do uchylenia ostatecznej decyzji - organ co do zasady musi bowiem ponownie rozpoznać sprawę i ją rozstrzygnąć co do istoty – art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.

Oczywiście może zaistnieć taka sytuacja, że wznowione postępowanie w sprawie weryfikacji ostatecznej decyzji zostało w istocie wszczęte pomimo braku podstaw do jego wszczęcia i prowadzenia (czy to z przyczyn przedmiotowych, podmiotowych czy też temporalnych), bądź też w trakcie prowadzenia wznowieniowego postępowania zaistnieją zdarzenia wskazujące na jego bezprzedmiotowość. W takich to właśnie przypadkach istnieje podstawa do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu wznowionego postępowania w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. czy też art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Wydanie takiej decyzji możliwe jest jednak tylko w tych wskazanych sytuacjach, natomiast powodem wydania takiego rozstrzygnięcia nie powinna być ocena odnosząca się do podstawy wznowieniowej np. ocena zasadności/bezzasadności określonej okoliczności faktycznej lub nowego dowodu, które stanowią przyczynę inicjowania postępowania w trybie wznowieniowym, gdyż ocena tych okoliczności (dowodów), składających się w istocie na treść podstawy wznowieniowej (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.), musi być każdocześnie dokonywana w ramach ich merytorycznej oceny w toku prowadzonego, po wznowieniu, postępowania (art. 149 § 2 k.p.a.). Podkreślić zatem należy, że brak podstawy do wznowienia postępowania jest czym innym niż brak spełnienia przesłanki do wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania.

Mając to na uwadze stwierdzić należy, że organ odwoławczy w kontrolowanej decyzji naruszył także art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż - abstrahując od faktu, że zaskarżona decyzja, jak błędnie przyjęło Kolegium, nie została wydana w trybie wznowieniowym (o tym bowiem świadczy wskazana w decyzji podstawa prawna oraz treść podjętego rozstrzygnięcia, które nie mieści się w katalogu rodzajów rozstrzygnięć wydawanych przez organ po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, zgodnie z art. 151 k.p.a.) – to brak było w istocie w oparciu o przedstawioną argumentację podstaw do wydania przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia "o umorzeniu postępowania pierwszej instancji". Organ w uzasadnieniu wskazał bowiem, że "sprawowanie opieki nad dzieckiem w rozumieniu ustawy, nie jest równoznaczne z miejscem pobytu przy matce wskazanym w wyroku Sądu Okręgowego w G., co było przyczyną wznowienia postępowania. Jeżeli wniosek złożył pierwszy rodzic, który zamieszkuje w tym samym mieszkaniu z dziećmi i matką dzieci i jak wskazał w swoim odwołaniu i dokumentach do niego załączonych – sprawuje opiekę nad dziećmi w tym synem F., (to) nie było podstaw do wznowienia postępowania i uchylenia decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego dla ojca dziecka – A. M.", i w takim stanie rzeczy Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie I instancji. Po pierwsze, zauważyć należy, że przyczyną wznowienia - co wynika z treści postanowienia Prezydenta Miasta z dnia 20 maja 2016 r. (nr [...]) – było powzięcie informacji o postanowieniu Sądu Okręgowego w Gdańsku o udzieleniu R. M. zabezpieczenia przez zobowiązanie A. M. do łożenia alimentów na małoletnich synów – O. i F. M., a nie – jak stwierdził organ odwoławczy – powzięcie informacji o miejscu pobytu F. M. przy matce wskazanym w wyroku Sądu Okręgowego w G.. Z kolei dokonana przez organ – jakkolwiek trafna – ocena faktu, że sprawowanie opieki nad dzieckiem w rozumieniu ustawy nie jest równoznaczne ze wskazanym w wyroku rozwodowym miejscem pobytu dziecka przy matce, nie powinna była prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania I instancji (czyli zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.), a co najwyżej – skoro organ przyjął, że zaskarżona decyzja z dnia 8 września 2016 r. została wydana w trybie wznowienia postępowania, a informacja o miejscu pobytu przy matce wynikająca z wyroku stanowiła nową okoliczność faktyczną/dowód (która w ocenie organu nie miała w istocie wpływu na rozstrzygnięcie sprawy i w konsekwencji wzruszenie ostatecznej decyzji z dnia 8 kwietnia 2016 r.) – to winien był uchylić tę decyzję w całości i orzec o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej (tj. zastosować art. 138 § 1 pkt 2 ab initio k.p.a. w zw. art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy w kontekście prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, tj.: art. 22 ustawy.

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt 2. sentencji wyroku), na które składają się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Kolegium winno uwzględnić dokonaną powyżej ocenę prawną, tj. przede wszystkim doprowadzić do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z udziałem obu stron, w celu ustalenia, który z rodziców – wobec faktu złożenia przez każdego z nich własnego wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na to samo dziecko (F.M.) - sprawował nad nim w okresie zasiłkowym faktyczną opiekę, a następnie na tej podstawie dokonać dopiero oceny prawidłowości ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta z dnia 8 kwietnia 2016 r. (nr [...]). W tym celu Kolegium, jako organ nadzoru, winno także poddać rozwadze – w zależności od treści poczynionych w ramach postępowania wyjaśniającego ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie – ewentualną konieczność wzruszenia późniejszych, aniżeli wskazana powyżej, decyzji orzekających w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na F. M.