Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 332/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-07-18 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 165, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2016r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska


UZASADNIENIE

Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu z 8 maja 2017r. odmówiono Stowarzyszeniu

z siedzibą w R. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 11 lipca 2017r. utrzymał zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w mocy. W dniu 14 lipca 2017r. do akt sprawy złożono kolejny wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części oraz o ustanowienie radcy prawnego (k. 154 i nast. akt sąd.).

We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPPr Przedstawiciel Stowarzyszenia argumentował, że Stowarzyszenie prowadzi działalność o charakterze społecznym w obronie ludzi i ochrony środowiska i dóbr narodowych oraz w obronie osób represjonowanych i poszkodowanych. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ruchomości, nieruchomości, ani żadnych akcji, udziałów, obligacji. Prowadzi działalność o charakterze "non profit". Jedyne środki finansowe na pokrycie kosztów korespondencji pochodzą z dobrowolnych składek członkowskich. Przedstawiciel Stowarzyszenia oświadczył, że członkowie Zarządu działają społecznie i nie pobierają żadnego wynagrodzenia za swoją działalność. Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej dotacji ze Skarbu Państwa i nie prowadzi działalności gospodarczej. Przekreślono rubryki wniosku dotyczące majątku i dochodów Stowarzyszenia oraz dotyczące stanu rachunków bankowych.

Na wstępie należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie skarżący składał już wniosek o przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten został rozpoznany odmownie i korzysta z przymiotu prawomocności.

Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie winien być więc rozpoznany w oparciu o treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie przyjęto za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego sprawy dotyczącego sytuacji finansowej strony nie można zmienić lub uchylić postanowienia bez zmiany okoliczności sprawy, nawet gdyby poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Porównać należy sytuację zakreśloną w dwóch wnioskach, następnie dokonać oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, zdecydować, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II FZ 768/12 [w:] CBOSA).

Przy ocenie poprzedniego wniosku Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy, uznano, że może uzyskiwać środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z prowadzonej działalności gospodarczej, dotacji i darowizn. Nie jest, zatem pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Ze Statutu Stowarzyszenia wynika, może pozyskiwać środki ze składek członkowskich, dochodów z działalności gospodarczej, dochodów z ofiarności publicznej, czy z darowizn od osób prawnych i fizycznych (§20 Statutu). Nadto środki pieniężne wpłacane mogą być wyłącznie na rachunek bankowy i na nim przechowywane. Stąd uprawniony jest wniosek, że Stowarzyszenie nie jest pozbawione źródeł finansowania i nie są nimi tylko dobrowolne składki członkowskie. Co więcej, obowiązkiem członków Stowarzyszenia jest opłacanie składek członkowskich, których wysokość ustala Zarząd Stowarzyszenia (§12 Statutu). Nadto jedną z przyczyn utraty członkowstwa jest nie płacenie składek członkowskich przez okres 6 miesięcy. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów sądowych dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić także jego członkowie. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie.

W aktualnie złożonym wniosku, tak samo jak w poprzednim, Stowarzyszenie powtórzyło, że prowadzi działalność o charakterze społecznym w obronie ludzi i ochrony środowiska i dóbr narodowych oraz w obronie osób represjonowanych i poszkodowanych, nie posiada żadnego majątku, ruchomości, nieruchomości, ani żadnych akcji, udziałów, obligacji. Prowadzi działalność o charakterze "non profit". Jedyne środki finansowe na pokrycie kosztów korespondencji pochodzą z dobrowolnych składek członkowskich. Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej dotacji ze Skarbu Państwa i nie prowadzi działalności gospodarczej. Przekreślono rubryki wniosku dotyczące majątku i dochodów Stowarzyszenia oraz dotyczące stanu rachunków bankowych.

Analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy, który był poddany ocenie na wcześniejszym etapie postępowania sądowego oraz ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie wskazuje, że dane w nich zawarte nie uległy żadnej zmianie, w szczególności Stowarzyszenie nie wykazało, że aktualna sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym zmianę poprzedniego postanowienia i przyznanie prawa pomocy chociażby w części.

Nadal bowiem Stowarzyszenie poprzestaje jedynie na oświadczeniu, że nie posiada żadnego majątku, dotacji i dochodów z działalności gospodarczej, utrzymuje się ze składek członkowskich i pracy społecznej swoich członków. Jednakże Stowarzyszenie nadal nie wykazuje, że podejmuje czynności celem pozyskania środków na prowadzenie swojej działalności, w tym na opłacenie kosztów postępowania zainicjowanych spraw sądowych.

Jak już wskazywano w postanowieniach wydanych w sprawie rozpoznania poprzedniego wniosku Stowarzyszenia zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Stowarzyszenie powinno wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Stowarzyszeniu prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.

Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że istnieją instrumenty prawem przewidziane, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie Stowarzyszenia, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Skoro samo Stowarzyszenie, pomimo obowiązku, nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych od swoich wszystkich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością Stowarzyszenia, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego, ani nie podejmuje innej dopuszczalnej Statutem aktywności, to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Stowarzyszenie nie posiada przy tym nawet statusu organizacji pożytku publicznego. Stowarzyszenie poprzestaje jedynie na gołosłownym oświadczeniu, że środki na finansowanie działalności pochodzą wyłączenie ze składek członkowskich, ale Stowarzyszenie nie podaje nawet liczy członków i wysokości tych składek, które rzeczywiście są uiszczane. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., II OZ 1433/06, należy stwierdzić, że powyższe działanie rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo.

W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nadal uchyla się od wykazania, że podjęło czynności zmierzające do uzyskania środków finansowych, czy majątkowych w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów postępowania chociażby w części. Nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do wyegzekwowania ustalonej wysokości składek od wszystkich członków, jak to przewiduje Statut Stowarzyszenia, w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów postępowania chociażby w części. Opłacenie kosztów postępowania ma bowiem charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Zauważyć przy tym należy, że Stowarzyszenie ponosi koszty korespondencji i telefonów. Przyjąć zatem należy, że Stowarzyszenie ma możliwości, by zgromadzić niezbędne środki na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków także na ten cel.

Stowarzyszenie nie wykazało zatem pogorszenia swojej sytuacji finansowej w stopniu uzasadniającym zmianę poprzednio wydanego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy wniosek Stowarzyszenia o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie i należało go oddalić.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §2 pkt 2 P.p.s.a. i art. 165 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.

/-/ K. Witkowicz-Grochowska