Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 612/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 60, art. 16 ust. 1 pkt 61
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Honorata Łopianowska (sprawozdawca), asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant referent stażysta Paweł Jastrzębski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi D. Polska Sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. D. sp. z o.o. z siedzibą w W. [dalej: "Skarżąca" lub "Spółka"] w dniu 2 kwietnia 2014 r. złożyła wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych. We wniosku Spółka podała, że zajmuje się świadczeniem usług związanych z leczeniem [...], dysponując ośrodkami [...] na terenie całego kraju. W związku z prowadzoną działalnością zawiera umowy z NFZ, który finansuje usługi świadczone na rzecz osób ubezpieczonych. Jedynym udziałowcem Spółki jest szwedzka spółka D. A.B. [dalej zwana też "Wspólnikiem"]. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 46 000 000 zł. W 2009 r. kapitał zakładowy Spółki został podwyższony, w zamian za wkład pieniężny Wspólnika, o kwotę 2 177 500 zł, z kwoty 38 822 500 zł do kwoty 35 000 000 zł. W treści uchwały Zgromadzenia Wspólników Spółki wskazane zostało, że podwyższenie kapitału zakładowego odbywa się poprzez wniesienie wkładów pieniężnych. Następnie wierzytelność Spółki wobec Wspólnika o wniesienie wkładu została, w trybie dopuszczalnym na podstawie art. 14 § 4 Kodeksu spółek handlowych, potrącona z wierzytelnością Wspólnika wobec Spółki z tytułu zwrotu udzielonej Spółce pożyczki, wraz z odsetkami. Podobna operacja została przeprowadzona w 2011 r. Wówczas kapitał zakładowy Spółki został podwyższony, w zamian za wkład pieniężny, o kwotę 5 000 000 zł, z kwoty 35 000 000 zł do kwoty 40 000 000 zł. W treści uchwały Zgromadzenia Wspólników Spółki wskazane zostało, że podwyższenie kapitału zakładowego odbywa się poprzez wniesienie wkładów pieniężnych. Następnie wierzytelność Spółki wobec Wspólnika o wniesienie wkładu została, w trybie dopuszczalnym na podstawie art. 14 § 4 Ksh, potrącona z wierzytelnością Wspólnika wobec Spółki z tytułu zwrotu udzielonej Spółce pożyczki, wraz z odsetkami. Spółka podała, że w celu sfinansowania bieżącej działalności gospodarczej zaciąga odpłatne pożyczki zarówno od podmiotu powiązanego [Wspólnika], jak i podmiotu niepowiązanego [kredyt bankowy]. Spółka na bieżąco spłaca odsetki od przedmiotowych pożyczek. W związku ze spłatą pożyczek na rzecz Wspólnika zastosowanie znajdują przepisy dotyczące niedostatecznej kapitalizacji.

W związku z powyższym Skarżąca zadała następujące pytania:

1. Czy przy ustalaniu wysokości kapitału zakładowego Spółki, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych [Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm., dalej zwanej też "ustawą" lub "u.p.d.o.p."], należy uwzględnić całą kwotę kapitału zakładowego, również w tej części, która została pokryta poprzez potrącenie wierzytelności o wniesienie kapitału ze zobowiązaniami z tytułu pożyczek?

2. Czy w celu określenia kwoty zapłaconych odsetek niestanowiącej, na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., kosztu uzyskania przychodów Spółka może posłużyć się następującym wzorem: [pic] , gdzie:

NKUP - oznacza kwotę odsetek zapłaconych od pożyczki zaciągniętej od podmiotu [podmiotów], o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., niestanowiącej kosztu uzyskania przychodów,

odsetki - oznacza całkowitą kwotę odsetek zapłaconych na rzecz podmiotu [podmiotów], o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.,

D - oznacza wartość wszystkich zobowiązań Spółki [np. z tytułu pożyczek, umów handlowych] wobec podmiotów wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., bez kwoty spłacanych w danym dniu odsetek oraz spłacanej raty kapitałowej,

KZ - oznacza kapitał zakładowy Spółki w rozumieniu art. 16 ust. 7 u.p.d.o.p.?

3. Jeżeli odpowiedź na pytanie drugie będzie negatywna to, czy w celu określenia kwoty zapłaconych odsetek niestanowiącej, na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. kosztu uzyskania przychodów Spółka może posłużyć się następującym wzorem: [pic] , gdzie:

NKUP - oznacza kwotę odsetek zapłaconych od pożyczki zaciągniętej od podmiotu [podmiotów], o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. niestanowiącej kosztu uzyskania przychodów,

odsetki – oznacza całkowitą kwotę odsetek zapłaconych na rzecz podmiotu [podmiotów], o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.,

D - oznacza wartość wszystkich zobowiązań Spółki [np. z tytułu pożyczek, umów handlowych] wobec podmiotów wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., bez kwoty spłacanych w danym dniu odsetek oraz spłacanej raty kapitałowej,

KZ - oznacza kapitał zakładowy Spółki w rozumieniu art. 16 ust. 7 u.p.d.o.p.,

P - oznacza kwotę pożyczki udzieloną przez podmiot[y] wskazane w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., od której odsetki podlegają ocenie w zakresie wystąpienia ograniczenia z art. 16 ust. 1 pkt 60 lub 61 u.p.d.o.p.?

Zdaniem Spółki, wartość jej kapitału zakładowego opłacona poprzez potrącenie wierzytelności o wniesienie kapitału ze zobowiązaniem z tytułu pożyczek powinna być w pełni uwzględniana jako kapitał zakładowy w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 60 i art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p.

W ocenie Skarżącej podwyższenie kapitału zakładowego w drodze objęcia nowo wyemitowanych udziałów w zamian za wkład pieniężny wniesiony poprzez potrącenie wierzytelności Spółki z tytułu wniesienia wkładów pieniężnych na kapitał Spółki z wierzytelnościami Wspólnika, wynikającymi z udzielonych Spółce pożyczek, stanowi faktyczne przekazanie środków pieniężnych na kapitał, w rozumieniu art. 16 ust. 7 u.p.d.o.p. Ograniczenie uregulowane w tym przepisie odnosi się jedynie do sytuacji, w których dochodzi do wniesienia wierzytelności w drodze wkładu niepieniężnego [aportu] do spółki. Wynika to z wykładni językowej tego przepisu, który jednoznacznie odnosi się do "pokrycia kapitału zakładowego wierzytelnościami [...]", zaś w przedstawionym stanie faktycznym taka sytuacja nie miała miejsca. Pokrycie kapitału w sensie prawnym oznacza spełnienie zobowiązania wspólnika spółki kapitałowej do wniesienia wkładu. Poprzez powzięcie uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki w 2009 r. i 2011 r. Wspólnik zobowiązał się do wniesienia wkładu na podwyższony kapitał zakładowy Spółki, a w wyniku powzięcia umów o potrąceniu wzajemnych wierzytelności Wspólnik swoje zobowiązanie efektywnie spełnił [zobowiązanie wygasło].

Spółka argumentowała, że wniesienie wierzytelności w drodze aportu do Spółki oraz potrącenie należności z tytułu wpłaty na kapitał zakładowy z wierzytelnością przysługującą Wspólnikowi względem Spółki stanowią dwie odrębne, niezależne od siebie kategorie.

Spółka wskazując, że pomimo, iż końcowym efektem zarówno wniesienia aportu wierzytelności wobec spółki, jak i wzajemnego potrącenia wierzytelności, jest umorzenie wzajemnych zobowiązań, to na gruncie przepisów Ksh czynności te są traktowane całkowicie odmiennie. Zdaniem Spółki podwyższenie kapitału zakładowego dokonane w 2009 r. i 2011 r. zostało w całości pokryte wkładem pieniężnym. Pokrycie kapitału jest sformułowaniem pochodzącym z języka prawnego, a zatem fakt, że w sensie ekonomicznym efekt potrącenia wierzytelności Wspólnika z wierzytelnością Spółki jest podobny do efektu, jaki nastąpiłby w wyniku aportu wierzytelności Wspólnika, nie może zmieniać kwalifikacji prawnej dokonanego podwyższenia z pokrytego wkładem pieniężnym na pokryty wkładem niepieniężnym. Powyższe argumenty świadczą o tym, iż w opisanym stanie faktycznym kwota podwyższenia kapitału zakładowego, dokonanego w 2009 r. i 2011 r., nie może być uznana za "pokrytą wierzytelnościami z tytułu pożyczek [kredytów] oraz z tytułu odsetek od tych pożyczek [kredytów], przysługujących wspólnikowi wobec tej spółki" w rozumieniu art. 16 ust. 7 u.p.d.o.p. W konsekwencji, przy ustalaniu wysokości kapitału zakładowego Spółki, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., należy uwzględnić całą kwotę kapitału zakładowego, również w tej części, która została pokryta wkładem pieniężnym uregulowanym poprzez potrącenie wierzytelności o wniesienie wkładu pieniężnego ze zobowiązaniami z tytułu pożyczek.

Na potwierdzenie swojego stanowiska wskazała interpretacje indywidualne m.in. Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi oraz Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach.

Odnosząc się do pyt. 2 Spółka wskazała, że art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. nakazuje wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wartości odsetek płaconych na rzecz kwalifikowanych udziałowców, jeżeli wartości zadłużenia podatnika wobec takiego udziałowca lub udziałowców osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki – w części, w jakiej pożyczka [kredyt] przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek. Wątpliwości Spółki budzi użycie pojęcia "zadłużenie", jako elementu kalkulacyjnego relacji wykorzystywanej do obliczenia tej części odsetek, która nie może stanowić kosztu uzyskania przychodu, jak również samego sposobu rozdziału płaconej kwoty odsetek na część, która wyłączona jest z kosztów uzyskania przychodów, jak i część, w stosunku do której podatnik ma prawo rozpoznania kosztu uzyskania przychodów.

Spółka podała, że ww. przepis nie definiuje jednoznacznie, w jaki sposób podatnik powinien obliczać wspomnianą wartość zadłużenia. W ocenie Spółki, w celu ustalenia, jaka kwota odsetek powinna pozostać poza rachunkiem podatkowym, należy odnieść się do całkowitego bieżącego zadłużenia Spółki wobec kwalifikowanych udziałowców. W przypadku, gdy całkowita wartość zadłużenia Spółki wobec podmiotów, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., nie przekroczy trzykrotności kapitału zakładowego, wówczas wystąpi dostateczna kapitalizacją, a zatem całość płaconych odsetek będzie mogła zostać potraktowana jako koszt uzyskania przychodu.

Spółka powołując się na stanowisko, iż jednym z celów zmiany ww. przepisów w 2014 r. ma być przedstawienie zasad obliczania wskaźnika niedostatecznej kapitalizacji "w sposób bardziej czytelny", uznała, że w aktualnym stanie prawnym, w mianowniku wskaźnika niedostatecznej kapitalizacji obliczanego w oparciu o art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., należy uwzględnić całkowitą kwotę zadłużenia podatnika wobec kwalifikowanych udziałowców [ze wszelkich tytułów].

W zakresie pyt. nr 3 Spółka stwierdziła, iż wzór wskazanym w tym pytaniu jest mniej uzasadniony, niż wzór przedstawiony w pyt. 2, który faktycznie odzwierciedla sens funkcjonowania przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Jednakże aktualna treść językowa art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie, który wzór jest prawidłowy. W ocenie Spółki wszelkie niejednoznaczności przepisów prawa podatkowego, występujące w szczególności w sytuacji konieczności wyboru między dwoma różnymi, wchodzącymi w grę wariantami interpretacyjnymi, powinny być tłumaczone, w myśl zasady in dubio pro tributario, na korzyść podatnika. Spółka uważa więc, że powinna móc stosować ten z dwóch możliwych wzorów, który jest dla niej korzystniejszy, czyli wzór opisany w pkt 2 wniosku.

Spółka podniosła jednak, że wzór pozwalający na obliczenie kwoty odsetek niestanowiącej kosztów uzyskania przychodów, w którego mianowniku znajduje się kwota pożyczki, a nie kwota całkowitego zadłużenia wobec podmiotów kwalifikowanych, pojawia się w interpretacjach indywidualnych organów podatkowych. W wydawanych interpretacjach organy podatkowe nie wskazują jednak argumentów, które uzasadniają taki sposób skonstruowania mianownika wzoru stosowanego w celu obliczenia wskaźnika niedostatecznej kapitalizacji, ograniczając się do wskazania, że "do obliczenia kwoty odsetek od pożyczki udzielonej Spółce przez wspólnika należy odnieść się [w liczniku wzoru] do różnicy pomiędzy wartością zadłużenia i trzykrotności kapitału zakładowego Spółki oraz [w mianowniku tego wzoru] do otrzymanej «kwoty pożyczki», od której to odsetki podlegają ocenie w zakresie wystąpienia ograniczenia z art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p., co pozwało ustalić proporcję, w jakiej pozostaje wartość nadwyżki całkowitego zadłużenia Spółki ponad trzykrotnością jej kapitału zakładowego do całej kwoty pożyczki określającą wysokość odsetek od takiej pożyczki wyłączonych z kosztów podatkowych" [por. m.in. interpretację Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 22 lutego 2013 r., nr IPTPB3/423-415/12-5/1R oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 1216/11].

2. Minister Finansów w interpretacji indywidualnej z 27 czerwca 2014 r. uznał stanowisko Skarżącej w zakresie pytań numer 1 i 2 za nieprawidłowe zaś w odniesieniu do pytania numer 3 za prawidłowe.

Organ wyjaśnił, że zastosowanie ograniczeń w finansowaniu spółek, przewidzianych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy, uwarunkowane jest zaistnieniem łącznie dwóch przesłanek: (1) odsetki są wypłacane przez spółkę z tytułu pożyczek [kredytów] udzielonych spółce przez udziałowców [akcjonariuszy] zaliczonych do grona "kwalifikowanych" pożyczkodawców, tj. ściśle określonej grupy jednostek, oraz (2) przekroczono ustawowo określony wskaźnik 3:1 - wskaźnik wartości zadłużenia spółki wobec "znaczących udziałowców" do wartości jej kapitału zakładowego.

Zdaniem organu, jeżeli w którymś z wymienionych przypadków zostanie przekroczony ustawowo określony wskaźnik 3:1, wówczas odsetki od pożyczki nie stanowią, zgodnie z ww. przepisem, kosztów uzyskania przychodów w części, w jakiej pożyczka [kredyt] przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek.

Minister Finansów wskazał, że do wyliczenia odsetek nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów można posłużyć się wzorem:

[pic] ,

Organ stwierdził, że w powołanych przepisów u.p.d.o.p. nie można zgodzić się ze Spółką, że na potrzeby obliczenia tej części odsetek od danej pożyczki zaciągniętej od Wspólnika, które nie będą mogły zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów Spółki, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., jeżeli wartość zadłużenia wobec kwalifikowanych udziałowców przekroczy trzykrotność kapitału zakładowego Spółki, należy odnieść się do "całkowitego bieżącego zadłużenia Spółki wobec kwalifikowanych udziałowców", co oznacza umieszczenie przez Spółkę w mianowniku wskazanego wzoru kwoty takiego zadłużenia.

Zdaniem organu, przyjęty przez Spółkę wzór [przedstawiony w pyt. nr 2] nie znajduje uzasadnienia w powołanych wyżej przepisach ustawy a w celu ustalenia, jaka część odsetek od pożyczki nie może zostać zaliczona, na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., do kosztów uzyskania przychodów, w sytuacji, gdy wartość zadłużenia wobec podmiotów wymienionych w tym przepisie przekroczy trzykrotność kapitału zakładowego podatnika, należy ustalić proporcję, w jakiej wartość danej pożyczki przekroczy wyznaczony limit trzykrotnej wartości kapitału zakładowego podatnika w stosunku cło całkowitego zadłużenia podatnika, co przekłada się na zastosowanie wzoru.

Ponadto z art. 16 ust. 1 pkt 60 ww. ustawy wynika jednoznacznie, że odsetki od pożyczek nie stanowią kosztu uzyskania przychodów "w części, w jakiej pożyczka [kredyt] przekracza tę wartość zadłużenia". We wskazanych przepisach ustawodawca nie wskazuje na "pożyczki", "łączną kwotę zaciągniętych pożyczek", ale używając liczby pojedynczej rzeczownika "pożyczka" [kredyt] - wyraźnie odnosi się do konkretnej otrzymanej przez podatnika "pożyczki" [kredytu], od której płacone przez niego odsetki podlegają ograniczeniom wynikającym z tych przepisów, a więc do nominalnej kwoty takiej pożyczki wynikającej z umowy.

Z tego powodu, zdaniem organu, we wzorze do obliczenia kwoty odsetek od danej pożyczki udzielonej Spółce przez Wspólnika, wyłączonych z kosztów podatkowych, należy odnieść się [w liczniku wzoru] do różnicy pomiędzy wartością zadłużenia i trzykrotności kapitału zakładowego Spółki, oraz [w mianowniku tego wzoru] do otrzymanej "kwoty pożyczki", czyli kwoty danej pożyczki udzielonej przez Wspólnika, od której to odsetki podlegają ocenie w zakresie wystąpienia ograniczenia z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., co pozwala ustalić proporcję, w jakiej pozostaje wartość nadwyżki całkowitego zadłużenia Spółki ponad trzykrotnością jej kapitału zakładowego do całej kwoty danej pożyczki, określającą wysokość odsetek od takiej pożyczki wyłączonych z kosztów podatkowych.

W konsekwencji Minister Finansów uznał stanowisko Spółki w zakresie pytania nr 2 za nieprawidłowe, natomiast w zakresie pytania nr 3 za prawidłowe, podając, że przedstawia ono prawidłowy wzór [sposób] obliczenia odsetek zapłaconych od pożyczki udzielonej przez podmioty wymienione w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy, podlegających wyłączeniu z kosztów podatkowych.

Minister Finansów zwrócił uwagę, że przy ustalaniu wartości kapitału zakładowego, dla celów wyliczenia wskaźnika wartości zadłużenia spółki wobec jej znaczących udziałowców, do wartości jej kapitału zakładowego, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., nie uwzględnia się, stosownie do art. 16 ust. 7 ww. ustawy, m.in. tej części kapitału, jaka została pokryta wierzytelnościami z tytułu pożyczek [kredytów] oraz z tytułu odsetek od tych pożyczek [kredytów], przysługującymi członkom wobec tej spółdzielni lub udziałowcom [akcjonariuszom] wobec tej spółki. Przy czym brak jest podstaw, by wiązać użyte przez ustawodawcę określenie "pokryta" z koniecznością wniesienia danej wierzytelności jako składnika aportu, gdyż, zgodnie z literalnym brzmieniem cytowanego przepisu, taki warunek nie jest konieczny. Jeżeli zatem część kapitału zakładowego spółki została pokryta tego rodzaju wierzytelnością, nie będzie ona brana pod uwagę przy ustalaniu wartości kapitału zakładowego dla potrzeb wskaźnika, a więc należy o tę część kapitału zakładowego pomniejszyć wartość kapitału zakładowego spółki.

Organ interpretacyjny zwrócił uwagę, że Ksh nie definiuje pojęć "wkład pieniężny" czy "wkład niepieniężny" [aport] jako form pokrycia kapitału w spółce z o.o., jak również technicznego sposobu realizacji wniesienia tego wkładu na pokrycie kapitału zakładowego. Ustawodawca wprowadzając ten dychotomiczny podział wkładów przeciwstawił wkład niepieniężny wkładowi pieniężnemu, a to logicznie oznacza, że przedmiotem wkładu niepieniężnego może być wszystko to, co – nie będąc pieniądzem – przedstawia wartość ekonomiczną.

W kontekście powyższego, zdaniem Ministra Finansów, nie można utożsamiać umownego potrącenia wzajemnych wierzytelności [spółki i wspólnika] związanego z podwyższeniem kapitału zakładowego, z fizycznym uregulowaniem przez wspólnika istniejącej wierzytelności spółki wobec tego wspólnika, z tytułu roszczenia o wniesienie przez niego wkładu pieniężnego na podwyższony kapitał zakładowy. Organ nie zgodził się zatem ze Spółką, iż dokując konwersji wierzytelności na kapitał zakładowy drogą potrącenia umownego, na co pozwala art. 14 § 4 Ksh, można w ten sposób wywołać te same skutki podatkowe, jakie powstać mogą jedynie w wyniku faktycznego przekazania środków pieniężnych na kapitał zakładowy, zgodnie z art. 16 ust 7 u.p.d.o.p. Potrącenie jest bowiem formą wygaszania istniejących wierzytelności prowadzącą do umorzenia wzajemnych należności i zobowiązań. Kompensata nie prowadzi zatem do realizacji świadczeń wzajemnych, a jedynie do zaliczenia jednej wierzytelności na poczet drugiej, przy czym wierzytelności umarzają się do wierzytelności niższej, a zobowiązania wzajemne wygasają. Przyjęta przy kompensacie forma wykonania świadczenia jest więc czym innym, niż spełnienie świadczenia poprzez zapłatę.

Odnosząc powyższe do treści wniosku Minister Finansów stwierdził, że nie można uznać, iż w związku z umownymi potrąceniami wierzytelności jedynego udziałowca [Wspólnika] wobec Spółki z tytułu udzielonej jej pożyczki [części kapitałowej i odsetkowej] z wierzytelnością Spółki wobec tego udziałowca z tytułu podwyższenia kapitału zakładowego Spółki poprzez wniesienie wkładu pieniężnego, dojdzie – w myśl art. 16 ust. 7 u.p.d.o.p. – do faktycznego przekazania środków pieniężnych na kapitał zakładowy Spółki w tej części. W związku z powyższym zastosowanie znajdzie art. 16 ust. 7 ww. ustawy, wyłączający przy ustalaniu wartości kapitału zakładowego dla celów wyliczenia wskaźnika wartości zadłużenia Spółki wobec jej znaczących udziałowców, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., tę część kapitału, jaka zostanie pokryta wierzytelnościami z tytułu pożyczek, przysługujących udziałowcowi wobec Spółki. Tym samym Spółka będzie miała obowiązek o tę wartość kapitału zakładowego, która zostanie pokryta [w drodze przedstawionego we wniosku potrącenia] wierzytelnością Wspólnika wobec Spółki z tytułu umowy pożyczki [pożyczek], pomniejszyć wartość swojego kapitału zakładowego, określanego na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 7 ww. ustawy.

3. Skarżąca, po wezwaniu Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą interpretację w części dotyczącej pytania nr 1 i 2, zarzucając zaskarżonej interpretacji naruszenie:

1) art. 16 ust. 7 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy, przez uznanie, że wartość kapitału zakładowego Spółki, jaka została pokryta wkładem pieniężnym, w sytuacji, gdy wierzytelność Spółki o wniesienie przez jej wspólnika wkładu w celu pokrycia nowych udziałów została potrącona z wierzytelnością wspólnika Spółki z tytułu zwrotu pożyczki, stanowi kapitał zakładowy pokryty wierzytelnościami z tytułu pożyczek, który nie jest uwzględniany przy obliczaniu wskaźnika niedostatecznej kapitalizacji;

2) art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., przez uznanie, że do wyliczenia odsetek niestanowiących kosztów uzyskania przychodów nie można wykorzystać wzoru: [pic].

Skarżąca wniosła o uchylenie interpretacji w zaskarżonej części oraz zasądzenie kosztów postępowania, powtarzając w uzasadnieniu stanowisko zawarte we wniosku dodając, że w interpretacji Organ definiuje pojęcie "konwersja wierzytelności wierzyciela", jednak nie zauważa, że ww. pojęcie nie jest pojęciem języka prawnego [zdefiniowanym w Ksh], ale pojęciem języka prawniczego. Zdaniem Skarżącej, w praktyce powszechnie przyjmuje się, że konwersja pożyczki na kapitał może nastąpić w dwojaki sposób:

1) poprzez wniesienie wierzytelności niepieniężnej [aportu] wspólnika o zwrot kwoty pożyczki do spółki, w wyniku którego następuje konfuzja zobowiązań, gdyż zarówno wierzytelność, jak i zobowiązanie znajdują się w "posiadaniu" tego samego podmiotu,

2) poprzez wniesienie do spółki wkładu pieniężnego, a następnie dokonanie potrącenia wierzytelności wspólnika z tytułu zwrotu kwoty pożyczki z wierzytelnością spółki z tytułu wniesienia wkładu pieniężnego.

Tak więc konwersja wierzytelności nie jest wniesieniem wkładu pieniężnego, ale metodą podwyższenia kapitału zakładowego spółki, która, tak jak każde podwyższenie kapitału zakładowego, może nastąpić w zamian za aport albo za wkład pieniężny. W przedstawionym we wniosku stanie faktycznym Spółka i Wspólnik dokonali konwersji zobowiązania z tytułu pożyczki na kapitał zakładowy Spółki poprzez potrącenie wzajemnych wymagalnych wierzytelności pieniężnych.

Skarżąca wskazała również, że o braku możliwości utożsamienia konwersji wierzytelności na kapitał spółki dokonanej poprzez podwyższenie kapitału zakładowego w zamian za wkład pieniężny, a następnie dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności z dokonaniem aportu wierzytelności, świadczy fakt, że zgodnie z art. 158 § 1 Ksh, jeżeli wkładem do spółki w celu pokrycia udziału ma być w całości albo w części wkład niepieniężny [aport], umowa spółki powinna szczegółowo określać przedmiot tego wkładu oraz osobę wspólnika wnoszącego aport, jak również liczbę i wartość nominalną objętych w zamian udziałów. Tymczasem umowa Spółki takiego szczegółowego określenia nie zawierała, bowiem wkład Wspólnika do Spółki miał charakter pieniężny, a więc nie było potrzeby dokonywania takiego szczegółowego opisu w umowie Spółki. W tej sytuacji utożsamienie przez Organ wkładu pieniężnego z wkładem niepieniężnym nie jest uprawione, i to pomimo braku definicji ustawowych obu pojęć w Ksh.

Ponadto, zdaniem Skarżącej, w przypadku, w którym Sąd rejestrowy uznałby, że wkład Wspólnika do Spółki ma charakter niepieniężny, a umowa spółki nie zawiera obowiązkowych elementów wymienionych w art. 158 § 1 Ksh, Sąd wydałby postanowienie o odmowie wpisu. Wydając postanowienie o wpisie Sąd rejestrowy rozstrzygnął zatem, że wkład Wspólnika do Spółki ma charakter pieniężny. Organ związany jest zatem kwalifikacją wkładu [jako pieniężnego bądź niepieniężnego], jakiej dokonał Sąd rejestrowy w momencie wydawania postanowienia o rejestracji podwyższenia kapitału zakładowego Spółki. Dokonując wykładni przepisów prawa podatkowego nie może przyjąć odmiennej kwalifikacji dokonanej czynności prawnej od tej, jakiej dokonał Sąd rejestrowy. W analizowanym stanie faktycznym Sąd rejestrowy zakwalifikował podwyższenia kapitału zakładowego Spółki dokonane w 2009 i 2011 r., jako podwyższenia w zamian za wkład pieniężny.

Skarżąca podkreśliła także, iż wzór wskazany przez Organ różni się od wzoru przedstawionego przez Spółkę wartością powołaną w mianowniku. W mianowniku wzoru wskazanego przez Ministra Finansów powinna znaleźć się zatem całkowita kwota zobowiązań Spółki wobec kwalifikowanych udziałowców, podczas gdy Organ uważa, że chodzi w tym wypadku wyłącznie o kwotę danej pożyczki. Spółka wskazała na doktrynę prawa podatkowego, która w interpretacji omawianego przepisu upatruje istotnych wątpliwości, na konieczność zastosowania zasady in dubio pro tributario, a nadto na nowe brzmienie przepisu [od roku 2015], w którym odwołano się do kwoty całkowitego zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji.

4. Minister Finansów w piśmie procesowym z dnia 8 lipca 2015 r. podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko przywołując – w zakresie kwestii dotyczącej kwalifikacji pokrycia podwyższenia kapitału poprzez konwersję wierzytelności – orzecznictwo na potwierdzenie swojego stanowiska [m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2012 r. sygn. akt II FSK 1892/10].

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 lipca 2015 r. w spr. III SA/Wa 3378/14 uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną interpretację.

W kwestii pytania pierwszego, dotyczącego kwalifikacji pokrycia kapitału zakładowego Spółki przez konwersję wierzytelności jej jedynego udziałowca na ten kapitał, Sąd przyznał rację Organowi.

Natomiast co do drugiego z postawionych przez Spółkę pytań, tj. pytania o prawidłowość opracowanego wzoru określającego wysokość odsetek nie stanowiących kosztów uzyskania przychodu. [problem wzoru matematycznego umożliwiającego ustalenie wielkości odsetek niestanowiących kosztów uzyskania przychodu], Sąd przyznał rację Skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił ocenę Spółki co do istotnych trudności interpretacyjnych, jakie wywołuje art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy. Zdaniem Sądu, był on [do dnia 1 stycznia 2015 r. – zmiany dokonano ustawą nowelizującą z 29 sierpnia 2014 r.] zredagowany niejasno i możliwe były, na jego literalnym gruncie, różne interpretacje, co uprawniało do odwoływania się do wykładni pozaliteralnej i – ostatecznie – do stosowania i respektowania zasady in dubio pro tributario. Sąd podkreślił, że Minister Finansów zaaprobował drugi z zaproponowanych we wniosku wzorów matematycznych, w których – a to było ich cechą wspólną – w liczniku ułamka mnożonego przez całą kwotę zapłaconych odsetek [otrzymany iloczyn wskazywać miał na wysokość odsetek niestanowiących kosztów uzyskania przychodu] umieszczona była kwota całkowitego zadłużenia danej spółki względem kwalifikowanych wspólników, zaś w mianowniku – na tym polegała różnica pomiędzy wzorami – widniała całkowita kwota zadłużenia względem wspólników kwalifikowanych [opcja preferowana przez Spółkę] lub kwota zadłużenia spółki względem tych wspólników z tytułu pożyczki udzielonej spółce [opcja zaaprobowana przez Organ].

W ocenie Sądu rozbieżności, jakie wystąpiły pomiędzy Skarżącą, a organem, wyniknęły m.in. z przyjętej konwencji samego wniosku, która polegała na narzuceniu organowi – do pewnego stopnia – konieczności wyboru pomiędzy wzorem ujętym w punkcie 2, a wzorem ujętym w punkcie 3 tego wniosku o interpretację. Dokładna analiza art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy pozwala tymczasem na uwagę, że zaproponowane wzory są przydatne [abstrahując na razie od ich prawidłowości] tylko przy założeniu, iż wartość zadłużenia spółki wobec wspólników kwalifikowanych przekroczy trzykrotność kapitału zakładowego. Takiego wyraźnego zastrzeżenia – zdaniem Sądu – zabrakło we wniosku, co powoduje, że żaden z zaproponowanych przez Skarżącą wzorów nie jest przydatny dla ustalenia kwoty odsetek nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów, jeśli to zadłużenie jest niższe, niż trzykrotność kapitału zakładowego. W razie niższej wartości zadłużenia wskazane we wniosku ułamki – zarówno w opcji z punktu 2, jak i z punktu 3 – będą bowiem miały wartość ujemną, skoro licznik tych ułamków będzie ujemny. Dla uniknięcia takiego wyniku i dla opracowania wzoru o charakterze uniwersalnym, należałoby – zdaniem Sądu, zastrzec, że pierwotną i warunkową czynnością umożliwiającą analizę przydatności wzorów dla ustalenia odsetek nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów konieczne jest ustalenie, że wysokość zadłużenia Skarżącej wobec kwalifikowanych udziałowców względem trzykrotności kapitału [zgodnie oznaczona przez Strony jako "D"] przedstawia wartość wyższą, niż zero [lub co najmniej równą zero, co wynika z użytego w przepisie sformułowania " o s i ą g n i e łącznie..."]. Tego zastrzeżenia, według Sądu, zabrakło w wydanej interpretacji, co prowadzi do wniosku, że aprobując wzór nr 3 Organ zignorował istotny fragment interpretowanego przepisu, tj. wyrazy "...jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec wspólników tej spółki [...] osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego...". Brak takiego zastrzeżenia oznaczał, że zaaprobowany przez Organ wzór, a zatem także ograniczenia w zaliczaniu wypłaconych odsetek do kosztów uzyskania przychodu, ma zastosowanie nawet wówczas, gdy zadłużenie nie przekracza wskazanej wielokrotności kapitału zakładowego, co jest wnioskiem błędnym. Gdyby natomiast takie zastrzeżenia zostało w zaskarżonej interpretacji zawarte jako pierwotne i obowiązujące zawsze przy opracowaniu i stosowaniu wzoru, ewentualny wzór matematyczny obrazujący wartość odsetek nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów miałby postać, w której zarówno w liczniku, jak i w mianowniku ułamka, umieszczona być powinna wartość pożyczki [pożyczek] udzielonej spółce przez kwalifikowanych wspólników [zgodnie oznaczona przez Strony jako "P"]. Taki wzór odzwierciedlałby kluczowy fragment omawianego przepisu, tj. fragment "... w części, w jakiej pożyczka [kredyt] przekracza tę wartość zadłużenia...", gdyż w jego liczniku widniałaby wartość pożyczki pomniejszona o trzykrotność kapitału zakładowego, a w mianowniku wartość pożyczki.

Sąd uznał, że skoro Minister zaaprobował we wzorze umieszczenie w liczniku ułamka wartość zadłużenia [a nie pożyczki], to konsekwentnie powinien także – przy braku wspomnianego założenia – umieścić tę wartość zadłużenia w mianowniku, tak, jak oczekiwała tego Spółka. Pozwoliłoby to zrealizować istotny zamysł ustawodawcy, który "zło" niedostatecznej kapitalizacji upatruje w pożyczkach udzielonych spółce przez wspólników i w wynikających z tych pożyczek odsetkach, jakie mogą być naliczane, i jakie mogą wpływać na niezgodne z zasadami rynkowymi zawyżanie kosztów uzyskania przychodów. "Zło" niedostatecznej kapitalizacji nie polega bowiem na jakimkolwiek zadłużeniu, lecz na zadłużeniu wynikającym z pożyczek i kredytów wspólników udzielanych spółce. Umieszczając w mianowniku wartość zadłużenia globalnego [większą], a nie tylko wartość wynikającą z pożyczek [mniejszą], możliwe byłoby zmniejszenie wartości ułamka, a przez to zmniejszenie odsetek nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów i – a contrario – zwiększenie odsetek stanowiących koszt uzyskania przychodu. Wobec wspomnianych wyżej trudności interpretacyjnych i wobec braku w wydanej interpretacji wspomnianego zastrzeżenia Minister powinien zatem uznać stanowisko Spółki, dotyczące wzoru wymienionego w pytaniu nr 2, za prawidłowe, albo też, alternatywnie – co prowadzi jednak do tożsamego skutku – sformułować wspomniane zastrzeżenie i skonstruować wzór, który zarówno w liczniku, jak i w mianowniku ułamka, będzie miał wartość pożyczki [pożyczek] udzielonych przez wspólników kwalifikowanych.

Według Sądu nie stanowiło też istotnego argumentu w sprawie odwoływanie się do brzmienia art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy w brzmieniu od 1 stycznia 2015 r. Zmiana prawa ma bowiem, co do zasady, charakter normotwórczy, a nie tylko redakcyjny. Jeśli Ustawodawca decyduje się na zmianę przepisu, to za zasadniczy powód takiej zmiany powinien być uznany zamiar modyfikacji stanu prawnego, a nie uczynienie przepisu bardziej "czytelnym" [na takie właśnie intencje projektodawcy, tj. przedstawienie sposobu ustalania odsetek "w sposób bardziej czytelny", Skarżąca wskazała w skardze, powołując się na druk sejmowy nr 2330]. Owszem, od dnia 1 stycznia 2015 r. omawiany przepis nie wymaga już skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych, ale istotne zmiany w jego obrębie obowiązujące od tej daty [np. odwoływanie się do jednokrotności kapitału własnego, a nie trzykrotności kapitału zakładowego] nie pozwalają wprost odwoływać się do całkowitej kwoty zadłużenia wobec wspólnika jako do wartości, która powinna być umieszczana w mianowniku wzoru wyrażającego matematycznie treść tego przepisu w brzmieniu sprzed tej daty. Nie pozwala na to także wskazana zasada prawotwórczego charakteru zmiany przepisu.

6. W wyroku z 12 stycznia 2018 r. w spr. II FSK 3510/15 Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną organu i uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2015 r. w spr. III SA/Wa 3378/14, stwierdzając, że wykładnia art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p musi uwzględniać jego szczególną redakcję, której cechą charakterystyczną jest oddzielenie myślnikiem dwóch zawartych w nim zdań, zawierających dwie odrębne dyspozycje: pierwsze z nich określa przesłanki pozbawienia odsetek waloru kosztów uzyskania przychodów, a drugie dookreśla, jaka część tych odsetek waloru kosztowego zostaje pozbawiona.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z dyspozycją pierwszą, ażeby odsetki od pożyczki nie były uważane za koszty uzyskania przychodów, muszą być łącznie spełnione dwa warunki: 1) pożyczki musi udzielić podmiot kwalifikowany oraz 2) wysokość zadłużenia spółki wobec podmiotów kwalifikowanych musi osiągnąć łącznie określoną wielkość, to jest trzykrotność wartości jej kapitału zakładowego. Jeżeli przesłanki te zaistnieją, dla określenia, jaka część odsetek nie będzie mogła być uznana za koszty uzyskania przychodów, konieczne jest zbadanie spełnienia [stopnia spełnienia] dyspozycji zawartej w zdaniu drugim, to jest stwierdzenia, w jakiej części konkretna pożyczka przekracza opisaną wyżej wartość zadłużenia, określoną na dzień spłaty odsetek. Dyspozycja jednak pomieszczona w drugim zdaniu mówi wyłącznie o "pożyczce" nie zaś o "łącznej wartości pożyczek", czy tym bardziej "łącznej wartości zadłużenia", bądź "wartości wszystkich zobowiązań Spółki wobec podmiotów kwalifikowanych" jak scharakteryzowała to Skarżąca we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej. Sąd podkreślił, że trafnie na ten aspekt zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lipca 2015 r., w sprawie II FSK 1729/13 [ten wyrok jak i pozostałe przywołane, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl]. Sąd przypominał w tym kontekście, że celem analizowanych unormowań było ograniczenie finansowania podmiotów gospodarczych działających w ramach tej samej "grupy kapitałowej" poprzez udzielanie im pożyczek lub kredytów, zamiast podnoszenia kapitału. Sąd podkreślił następnie, że przepisy te odnoszą się do zjawiska tzw. niedostatecznej kapitalizacji, zaś ich celem było zniwelowanie jej skutków – możliwości zaliczania nadmiernych odsetek do kosztów uzyskania przychodu w razie udzielenie spółce przez jej udziałowca pożyczki albo kredytu [wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1324/10, z 18 września 2012 r., sygn. akt II FSK 327/11]. Sąd zaakcentował, że wyrażone w tych przepisach normy dotyczące wyłączenia z kategorii kosztu podatkowego dotyczą zatem pojedynczej pożyczki [kredytu], a nie sumy obejmującej wartość całkowitego zadłużenia spółki wobec kwalifikowanych udziałowców, wskazując, że trafnie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 kwietnia 2017 r., w spr. II FSK 990/15, że każda ze wskazanych powyżej dwóch dyspozycji odnoszona jest do faktów zaistniałych w odmiennych datach. Ocena spełnienia pierwszej z nich [udzielenie pożyczki przez podmiot kwalifikowany, jak również wysokość zadłużenia wobec podmiotów kwalifikowanych] odnoszona być powinna do daty zawarcia umowy pożyczki – o czym świadczą zastosowane w przepisie formuły "[...] pożyczek udzielonych spółce [...]", a także "[...] wartość zadłużenia spółki wobec wspólników [...]". Natomiast ocena spełnienia drugiej odsunięta jest w czasie do dnia spłaty konkretnych odsetek od określonej pożyczki [kredytu], w której to dacie należy ocenić, jaka część odsetek nie może stanowić kosztu uzyskania przychodu.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

1. Skarga jest niezasadna.

2. Na wstępie należy przypomnieć, że postępowanie o wydanie indywidualnej interpretacji prawa podatkowego jest uregulowaniem szczególnym. Przedmiotem tego postępowania jest dokonanie wykładni zagadnienia prawnego przedstawionego uprawnionemu organowi do wyjaśnienia w trybie przepisów rozdziału 1a Działu I O.p. W postępowaniu interpretacyjnym przedstawiony we wniosku stan faktyczny, przyporządkowane mu pytanie oraz własne stanowisko wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej zaistniałego stanu faktycznego wyznaczają organowi granice takiej interpretacji i w tych też granicach przeprowadzana jest kontrola sądu administracyjnego co do zgodności z prawem wydanej interpretacji. Ponadto stosownie do art. 57a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."] sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczenia się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego, przy czym dotyczy to skarg wniesionych po 15 lipca 2017 r.

3. Odnośnie do pierwszej kwestii postawionej we wniosku o udzielenie interpretacji [problem kwalifikacji pokrycia kapitału zakładowego przez konwersję wierzytelności udziałowca na ten kapitał], to kwestia ta została już przesądzona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2015 r. w spr. III SA/Wa 3378/14 w sposób niekorzystny dla Skarżącej, z czym Skarżąca się zgodziła nie wnosząc skargi kasacyjnej.

Powtórzyć zatem należy, za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2015 r. w spr. III SA/Wa 3378/14, że zagadnienie postawione w pyt. 1 można ująć następująco: czy wykonując swoje zobowiązanie do pokrycia zwiększenia kapitału zakładowego w ten sposób, że wspólnik wnosi do Spółki swoją wierzytelność z tytułu udzielonej w przeszłości pożyczki, wspólnik ten wnosi aport [jak uznał Organ], czy wkład pieniężny [jak uznała Skarżąca]? Problem ten sprowadza się zatem do wykładni użytego w art. 16 ust. 7 ustawy wyrazu "wierzytelnościami" i do oceny, czy wzajemne potrącenie wierzytelności Spółki i jej wspólnika jest objęte hipotezą tego przepisu.

W ocenie Sądu na tak postawione pytanie, organ udzielił poprawnej odpowiedzi. Skarżąca wprawdzie wskazała na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w oparciu o które wyprowadziła wniosek o pieniężnym charakterze operacji pokrycia kapitału [II FSK 2066/04 oraz II FSK 2617/11], jednak orzeczenia te – po pierwsze – akcentują jedynie wiążący charakter samej uchwały zgromadzenia wspólników co do sposobu pokrycia podwyższenia kapitału zakładowego, a ponadto – po drugie – nie uwzględniają innej, późniejszej argumentacji, jaką w późniejszych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd ten się kierował uznając, że w przypadkach takich, jak w niniejszej sprawie, następuje pokrycie kapitału poprzez aport. Argumentację tę można natomiast sprowadzić do następujących uwag:

1) dla uznania, że pokrycie kapitału następuje przez wkład pieniężny, musi dojść do faktycznego przekazania pieniędzy na rzecz spółki, która podwyższa swój kapitał,

2) wskazane "faktyczne przekazanie pieniędzy" może nastąpić tylko w dwojaki sposób: albo przez wręczenie spółce gotówki, albo poprzez przekazanie określonej ilości środków pieniądza bankowego,

3) inne formy dokonywania wkładu muszą być uznane za wkłady niepieniężne, gdyż funkcjonujący w prawie dychotomiczny podział wkładów [pieniężne – niepieniężne, czyli aporty] wymaga zakreślenia wyraźniej między nimi granicy, jakkolwiek w niektórych przypadkach może dojść do "...pewnego zacierania się różnicy między wkładem pieniężnym a niepieniężnym". Sytuacje graniczne i dyskusyjne polegają na dokonaniu pokrycia kapitału np. poprzez wręczenie weksla albo czeku. Nie zmienia to jednak faktu, że – ad casum – każde podwyższenie kapitału musi być zakwalifikowane jako dokonane przez wkład pieniężny albo przez aport, zaś "...interpretacji przepisu art. 16 ust 7 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych należy dokonywać w sposób ścisły i z godnie z celami, dla których stanowione są normy prawa podatkowego. Te bowiem uwzględniać muszą w swych hipotezach rzeczywiste zjawiska gospodarcze, w tym towarzyszące im realnie przysporzenia majątkowe.".

Uwagi te i przywołane cytaty wynikają orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy czym tę utrwaloną już linię orzeczniczą zapoczątkował wyrok z 28 lutego 2005 r. o sygn. II FSK 1434/04, odwołujący się m.in. do uchwały Sądu Najwyższego o sygn. III CZP 123/92, w której wątpliwości wynikające z pokrycia wkładu czekiem gotówkowym, poleceniem przelewu, poleceniem zapłaty oraz czekiem rozrachunkowym, zostały rozstrzygnięte na korzyść opcji uznającej takie pokrycie za mające formę pieniężną. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. II FSK 1434/04 powołano się ponadto na literaturę prawa handlowego [A. Szajkowski, Kodeks Spółek Handlowych. Komentarz t. II s. 81 CH. Beck; M. Gomoła, Wierzytelność jako przedmiot wkładu do Spółki kapitałowej – wybrane zagadnienia – Prawo Spółek 2002 nr 10 s. 10], co świadczy o tym, iż – skoro także w niniejszej sprawie Skarżąca powołała się na taką literaturę – kwestia ta jest przedmiotem rozbieżności na gruncie nauki prawa handlowego. Trzeba jednak odnotować, że odrębność i autonomiczność prawa podatkowego pozwala skoncentrować się na wspomnianej wyżej ścisłej i celowościowej interpretacji art. 16 ust 7 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, tj. interpretacji uwzględniającej rzeczywiste zjawiska gospodarcze, w tym towarzyszące im realnie przysporzenia majątkowe. Tylko taka interpretacja pozwoli uniknąć fałszywego przeświadczenia [zwłaszcza u kontrahentów i wierzycieli spółki] o rzeczywistym pokryciu wkładu pieniądzem w sytuacji, gdy de facto spółka żadnych pieniędzy tytułem pokrycia wkładu nie otrzymała.

Powyższych wniosków w niczym nie zmienia dopuszczalność umownego potrącenia wzajemnych wierzytelności spółki i udziałowca, przewidziana na gruncie prawa handlowego [art. 14 § 4 Ksh]. Przepis ten stanowi jedynie podstawę do takiego potrącenia, ale nie przesądza on przecież, jak zakwalifikować takie pokrycie kapitału w świetle prawa podatkowego. Są to - prawo handlowe i podatkowe – dwie różne gałęzie prawa, wskutek czego określone instytucje w nich przewidziane muszą być oceniane niezależnie i autonomicznie. Nie jest zatem konieczne w niniejszej sprawie rozstrzyganie, czy podana przez Spółkę doktryna prawa handlowego trafnie kwalifikuje opisane pokrycie podwyższenia kapitału do pokrycia dokonanego pieniądzem.

Odnośnie natomiast do sformułowanego w skardze zarzutu zlekceważenia przez organ prawomocnego orzeczenia Sądu rejestrowego [art. 365 § 1 Kpc], podkreślenia wymaga, że kwestia ta w ogóle nie była podniesiona we wniosku o wydanie interpretacji. Skarżąca nie skonstruowała swojego wniosku w oparciu o przyjęty i zakomunikowany wobec organu fakt zarejestrowania przez Sąd rejestrowy podwyższenia swojego kapitału w formie wkładu pieniężnego, podając jedynie, "...kapitał zakładowy Spółki został podwyższony w zamian za wkład pieniężny Wspólnika..." oraz że "Podobna operacja została przeprowadzona w 2011 r....". Jeśli nawet przyjąć, że w ten sposób Skarżąca podała informację, iż Sąd rejestrowy dokonał rejestracji podwyższenia kapitału przez wkład pieniężny [skoro nie odmówił wpisu w sytuacji, kiedy umowa nie zawierała wszystkich elementów wymaganych przez art. 158 § 1 Ksh, to widocznie uznał pieniężny charakter podwyższenia kapitału], to organ nie był związany orzeczeniem wydanym przez sąd rejestrowy.

4. Co do drugiego spornego zagadnienia Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w wyroku z 12 stycznia 2018 r. w spr. II FSK 2510/15, stwierdzając że istota sporu sprowadza się do odpowiedzi, czy w mianowniku rozważanego przez strony wzoru dotyczącego wyliczenia kwoty odsetek zapłaconych od pożyczki zaciągniętej od podmiotu [podmiotów], o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. niestanowiących kosztu uzyskania przychodów, powinna znaleźć się całkowita kwota zadłużenia względem wspólników kwalifikowanych czy też kwota zadłużenia spółki względem tych wspólników, którzy udzielili pożyczki spółce, co do której odsetki mogą zostać uznane za niestanowiące kosztu uzyskania przychodu. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ze względu na nieco skomplikowaną formułę redakcyjną art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. dla przeprowadzenia prawidłowej jego wykładni konieczne jest przypomnienie tego przepisu, a następnie przeprowadzenie szczegółowej analizy jego treści, przy czym w warstwie normatywnej będącej przedmiotem sporu uwagi te można odnieść także do art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. W brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2014 r. art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p stanowił, że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek [kredytów] udzielonych spółce przez jej udziałowca [akcjonariusza] posiadającego nie mniej, niż 25% udziałów [akcji] tej spółki albo udziałowców [akcjonariuszy] posiadających łącznie nie mniej, niż 25% udziałów [akcji] tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców [akcjonariuszy] tej spółki, posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca [akcjonariusza] osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka [kredyt] przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że jeżeli dla ułatwienia analizy "udziałowca [akcjonariusza] posiadającego nie mniej, niż 25% udziałów [akcji] tej spółki albo udziałowców [akcjonariuszy] posiadających łącznie nie mniej, niż 25% udziałów [akcji] tej spółki" określi się zbiorczym określeniem "podmiot kwalifikowany" oraz pominie dookreślenie umów przez ten podmiot zawartych "[kredyty]", norma w nim wyrażona uzyska brzmienie: "nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek udzielonych spółce przez podmiot kwalifikowany, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec podmiotów kwalifikowanych osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek". Wykładnia tego przepisu winna uwzględnić jego szczególną redakcję, której cechą charakterystyczną jest oddzielenie myślnikiem dwóch zawartych w nim zdań, zawierających dwie odrębne dyspozycje: pierwsze z nich określa przesłanki pozbawienia odsetek waloru kosztów uzyskania przychodów, a drugie dookreśla, jaka część tych odsetek waloru kosztowego zostaje pozbawiona. I tak zgodnie z dyspozycją pierwszą, ażeby odsetki od pożyczki nie były uważane za koszty uzyskania przychodów, muszą być łącznie spełnione dwa warunki: 1) pożyczki musi udzielić podmiot kwalifikowany oraz 2) wysokość zadłużenia spółki wobec podmiotów kwalifikowanych musi osiągnąć łącznie określoną wielkość, to jest trzykrotność wartości jej kapitału zakładowego. Jeżeli przesłanki te zaistnieją, dla określenia, jaka część odsetek nie będzie mogła być uznana za koszty uzyskania przychodów, konieczne jest zbadanie spełnienia [stopnia spełnienia] dyspozycji zawartej w zdaniu drugim, to jest stwierdzenia, w jakiej części konkretna pożyczka przekracza opisaną wyżej wartość zadłużenia, określoną na dzień spłaty odsetek. Naczelny Sąd Administracyjny skonstatował w tym zakresie, że dyspozycja zawarta w drugim zdaniu mówi wyłącznie o "pożyczce" nie zaś o "łącznej wartości pożyczek", czy tym bardziej "łącznej wartości zadłużenia", bądź "wartości wszystkich zobowiązań Spółki wobec podmiotów kwalifikowanych" jak scharakteryzowała to Skarżąca we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił zarazem, że trafnie na ten aspekt zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lipca 2015 r., w sprawie II FSK 1729/13, przypomniał jednocześnie że w tym kontekście także należy dostrzec, że celem analizowanych unormowań było ograniczenie finansowania podmiotów gospodarczych działających w ramach tej samej "grupy kapitałowej" poprzez udzielanie im pożyczek lub kredytów, zamiast podnoszenia kapitału. Przepisy te odnoszą się do zjawiska tzw. niedostatecznej kapitalizacji, zaś ich celem było zniwelowanie jej skutków – możliwości zaliczania nadmiernych odsetek do kosztów uzyskania przychodu w razie udzielenie spółce przez jej udziałowca pożyczki albo kredytu [por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1324/10 oraz z 18 września 2012 r., sygn. akt II FSK 327/11]. Wyrażone w tych przepisach normy dotyczące wyłączenia z kategorii kosztu podatkowego dotyczą zatem pojedynczej pożyczki [kredytu], a nie sumy obejmującej wartość całkowitego zadłużenia spółki wobec kwalifikowanych udziałowców. Naczelny Sąd Administracyjny odwołał się do innego – w jego ocenie trafnego – wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2017 r., w sprawie II FSK 990/15 gdzie podano, że każda ze wskazanych powyżej dwóch dyspozycji odnoszona jest do faktów zaistniałych w odmiennych datach. Ocena spełnienia pierwszej z nich [udzielenie pożyczki przez podmiot kwalifikowany, jak również wysokość zadłużenia wobec podmiotów kwalifikowanych] odnoszona być powinna do daty zawarcia umowy pożyczki - o czym świadczą zastosowane w przepisie formuły "[...] pożyczek udzielonych spółce [...]", a także "[...] wartość zadłużenia spółki wobec wspólników [...]". Natomiast ocena spełnienia drugiej odsunięta jest w czasie do dnia spłaty konkretnych odsetek od określonej pożyczki [kredytu], w której to dacie należy ocenić, jaka część odsetek nie może stanowić kosztu uzyskania przychodu.

5. Zgodnie z treścią art. 190 p.p.s.a., Sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że wykładnia prawa wyrażona w uprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, musi być uznana za jedynie słuszną w rozpatrywanej sprawie, nawet gdyby organ i sąd orzekający w tej sprawie, miały odmienne stanowisko.

Zgodnie z poglądem wyrażanym w orzecznictwie i doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd pierwszej instancji może odstąpić od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny [por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1998 r., I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486 oraz H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005, s. 577], jak również, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny [wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lipca 2007 r. sygn. akt I GSK 360/06].

Związanie wykładnią, dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, powoduje jednocześnie konieczność oddalenie skargi. Stanowisko zaprezentowane w wyroku w tej sprawie – w odniesieniu do pytania drugiego – przesądza o trafności argumentacji organu zawartej w zaskarżonej interpretacji.

6. Podkreślenia bowiem wymaga, że zapatrywanie prawne wyrażone w zaskarżonej interpretacji odpowiada wykładni prawa, co do której – w sposób wiążący – wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 stycznia 2018 r. w spr. II FSK 2510/15.

W interpretacji [jej str. 12] organ wskazał, że "[...] w przedstawionym wzorze do obliczenia kwoty odsetek od danej pożyczki udzielonej Spółce przez Wspólnika, wyłączonych z kosztów podatkowych, należy odnieść się [w liczniku wzoru] do różnicy pomiędzy wartością zadłużenia i trzykrotności kapitału zakładowego Spółki, oraz [w mianowniku tego wzoru] do otrzymanej «kwoty pożyczki», czyli kwoty danej pożyczki udzielonej przez Wspólnika, od której to odsetki podlegają ocenie w zakresie wystąpienia ograniczenia z art. 16 ust. 1 pkt 60 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, co pozwala ustalić proporcję, w jakiej pozostaje wartość nadwyżki całkowitego zadłużenia Spółki ponad trzykrotnością jej kapitału zakładowego do całej kwoty danej pożyczki – określającą wysokość odsetek od takiej pożyczki wyłączonych z kosztów podatkowych". Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku, którym związany jest Sąd przy rozpoznawaniu tej sprawy obszernie wyartykułował zapatrywanie, zgodnie z którym dyspozycja art. 16 ust. 1 pkt 16 u.p.d.o.p., zdanie drugie mówi wyłącznie o "pożyczce" nie zaś o "łącznej wartości pożyczek", czy tym bardziej "łącznej wartości zadłużenia", bądź "wartości wszystkich zobowiązań Spółki wobec podmiotów kwalifikowanych" jak scharakteryzowała to Skarżąca we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej.

W konsekwencji stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej interpretacji indywidualnej należy uznać za prawidłowe.

Nie znalazły więc potwierdzenia stawiane w skardze zarzuty naruszenia art. 16 ust. 7 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy, przez uznanie, że wartość kapitału zakładowego Spółki, jaka została pokryta wkładem pieniężnym, w sytuacji, gdy wierzytelność Spółki o wniesienie przez jej wspólnika wkładu w celu pokrycia nowych udziałów została potrącona z wierzytelnością wspólnika Spółki z tytułu zwrotu pożyczki, stanowi kapitał zakładowy pokryty wierzytelnościami z tytułu pożyczek, który nie jest uwzględniany przy obliczaniu wskaźnika niedostatecznej kapitalizacji jak i art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., przez uznanie, że do wyliczenia odsetek niestanowiących kosztów uzyskania przychodów nie można wykorzystać wskazanego wzoru postulowanego przez Skarżącą.

5. W rezultacie Sąd stoi na stanowisku, że stanowisko organu jest prawidłowe, zaś podniesione w skardze zarzuty – nie zasługują na aprobatę.

Argumentując w powyższy sposób, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.