Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 587/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 4, art. 5,
journal: Dz.U. 2018 poz 1265
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej po rozpatrzeniu odwołania E. K. (dalej także strona, skarżąca) od decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko B. M. działając na podstawie art. 17,18, 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 r., poz.570), art.4, art. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 – dalej "ustawa"), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 – dalej "K.p.a.") utrzymało w mocy zaskarżona decyzję.

Stan sprawy jest następujący: Burmistrz Miasta S., po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez E. K. w dniu 8 października 2018 r., decyzją z dnia [...] r. odmówił stronie jako opiekunowi prawnemu, przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: B. M.. W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył przepisy ustawy podkreślając, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Zaakcentował, że jakkolwiek wolą ustawodawcy uprawnienia rodzica, opiekuna faktycznego, przysługują także opiekunowi prawnemu, to prawo tych podmiotów jest zróżnicowane, a różnice te, a tym samym granice przedmiotowe ustanowione przez ustawodawcę wyznaczają przesłanki "zamieszkiwania", "wychowywania", "opieki" i "zaspakajania potrzeb życiowych dziecka". W tym zakresie przytoczył fragment uzasadnienia prawomocnego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 371/17, w którym zaakcentowano, że dla uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego koniecznym jest spełnienie nie tylko przesłanek podmiotowych ale też przedmiotowych. Dalej wskazał, że strona jest opiekunem prawnym małoletniego, jednak nie sprawuje nad nim faktycznej opieki. Strona zajmuje się podopiecznym jedynie w ramach obowiązków służbowych, po skończonej pracy. Po stronie opiekę przed małoletnim przejmuje inny pracownik DPS. Strona nie zamieszkuje wspólnie z podopiecznym, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie pokrywa kosztów związanych z jego potrzebami. Małoletni przebywa w Domu Pomocy Społecznej (DPS), a koszty jego pobyt w tej placówce pokrywa Miasto K. oraz małoletni z części swoich dochodów. Stwierdził dalej, że małoletni w roku 2017 uzyskał dochód z tytułu otrzymanych alimentów w wysokości 1546.33 zł, a jego miesięczny dochód nie przekracza ustawowego kryterium 1200 zł. Organ I instancji stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki określone w ustawie do przyznania świadczenia wychowawczego i odmówił stronie przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia na dziecko.

W odwołaniu strona wskazała, jest opiekunem prawnym małoletniego B. M., który przebywa w DPS. Wniosła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia wychowawczego. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu I instancji zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej przez nią decyzji, a zwłaszcza ze stwierdzeniem, iż opiekun prawny musi zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Wyraziła opinię, że skoro dziecko znajduje się w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie odpłatnie, to jest uprawnione do pobierania świadczenia 500 plus. Skarżąca nie zgodziła z prezentowaną obecnie linią orzeczniczą organu podkreślając, że w poprzednim okresie rozliczeniowym, ten sam organ, przy tych samych wymogach ustawowych, przyznał jej świadczenie wychowawcze. Zdaniem strony zapis art. 4 ustawy umożliwia opiekunom prawnym uzyskiwanie świadczeń wychowawczych, bez względu na wspólne zamieszkiwanie, prowadzenie gospodarstwa domowego, łożenie na utrzymanie podopiecznego. W ocenie strony organ I instancji nie przeprowadził prawidłowego postępowania dowodowego. Zaznaczyła, że jest ustanowionym przez sąd rodzinny opiekunem prawnym, który działa na rzecz małoletniego przebywającego w DPS, a żaden z innych organów samorządowych i rządowych nie ma prawa oceniać sposobu realizacji jej zadań jako opiekuna prawnego, poza władzą sądowniczą. Podkreśliła również, że od początku sprawowania przez nią opieki nad małoletnim, właściwy miejscowo sąd rodzinny nigdy nie zakwestionował sposobu sprawowania przez nią opieki. Zauważyła, że opiekun prawny nie jest zobowiązany do pokrywania kosztów wychowania podopiecznego z własnych środków, a to na organie spoczywa wskazanie prawidłowej podstawy prawnej decyzji. Stwierdziła, że ustawa funkcjonuje w szeregu ustaw jako systemie prawa, a zasady sprawowania opieki są uregulowane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym Pokreśliła dalej, że sąd rodzinny nie złożył żadnych zarzutów wobec strony co do zasad wychowywania dziecka.

Zdaniem strony należy mieć na względzie stanowisko Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej załączone do odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wskazało przy tym, iż stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie zaś do ust. 2 cytowanego przepisu, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Regulacja powyższa znajduje potwierdzenie w art. 13 ust. 1 ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Uzupełniającym przesłankę "wychowywania" jest art. 5 ust. 1 ustawy stanowiący, że świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Kolegium wskazało, iż konsekwencją uznania, że świadczenie wychowawcze powinno wiązać się z faktycznym wychowywaniem dziecka, jest regulacja kwestii zbiegu prawa do świadczenia (art. 22 ustawy). Ustawodawca dał bowiem jasno prymat zasadzie, że w przypadku, gdy kilka osób wystąpi o świadczenie wychowawcze na to samo dziecko, decyduje okoliczność, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Kolegium podało, że z postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w C. w dniu [...] r. w sprawie [...] wynika, iż strona została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego B. M. i tego dnia złożyła przyrzeczenie, co potwierdza z kolei znajdujące się w aktach zaświadczenie. Małoletni został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 20 września 2017 r., a zgodnie z tym orzeczeniem niepełnosprawność małoletniego datowana jest od urodzenia i przyznane zostało na stale. W roku 2017 r. małoletni uzyskał dochód z tytułu alimentów w wysokości 1546.33 zł (zaświadczenie komornika sądowego oraz oświadczenie strony)., zatem jego miesięczny dochód wyniósł 128.86 zł, nie przekraczając tym samym ustawowego kryterium 1200 zł. o którym mowa w art.5 ust. 4 ustawy. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym z zaświadczeniem DPS z dnia 3 października 2018 r., decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., sprawozdania opiekuna prawnego z dnia 14 sierpnia 2017 r. wynika, że małoletni jest pensjonariuszem wskazanego DPS oraz ponosi odpłatność za pobyt w placówce w wysokości 107.10 zł miesięcznie. Pozostałe koszty pobytu dziecka w tej placówce ponosi miasto K. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 22 października 2018 r. ustalono, że strona jest zatrudniona w DPS w S. na stanowisku starsza pokojowa. Z małoletnim spotyka się w godzinach swojej pracy, nigdy nie zabiera go do siebie do domu. Rozmawia wówczas z podopiecznym o jego aktualnych sprawach. Nie towarzyszy małoletniemu w żadnych wyjazdach do kina czy też innych miejsc, które są organizowane przez DPS. Zakupy dokonywane na rzecz małoletniego finansowane są z jego budżetu. Zdarza się, że z własnych środków strona zakupuje dla małoletniego drobne prezenty. Opiekun prawny nie zamieszkuje i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoim podopiecznym. Wszystkie potrzeby życiowe dziecka są zaspokajane przez personel DPS. Strona zamieszkuje w osobnym budynku położonym w S. prowadząc wspólne gospodarstwo domowe ze swoim mężem, córką i jej rodziną. Strona nie zamieszkuje ze swoim podopiecznym oraz nie jest on na jej utrzymaniu. Kolegium podsumowało, że z materiału dowodowego wynika wprost, że małoletni jest mieszkańcem DPS, w którym ma on zapewniona całodobową opiekę i podstawowe potrzeby życiowe. Strona nie pokrywa kosztów wychowania podopiecznego z własnych środków. Kolegium odnosząc się do przywołanych przez stronę w odwołaniu orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sygn. akt. IV SA/Gl 358/18 i IV SA/Gl 335/18 stwierdziło, że powołane w nich stanowisko nie stoi w opozycji do przyjętej przez organ podstawy prawnej orzeczenia. W ocenie Kolegium kryterium wspólnego zamieszkiwania, czy też prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego służy rozstrzygnięciu w przedmiocie złożonego wniosku zgodnie z istotą świadczenia wychowawczego, będącego pomocą państwa w wychowywaniu dzieci. Dalej Kolegium wskazało na cel ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz elementy zwarte w art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1-3 oraz art. 5 ust 1 – 4 tej ustawy. Podało, iż ustawodawca w art. 4 ust. 1 ustawy określił, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Z kolei w ust. 2 ustanowił, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W ust. 3 unormował, że świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Stwierdziło, iż świadczenie to przysługuje opiekunowi prawnemu na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zespolony z tym przepisem i niejako uzupełniającym przesłankę "wychowania" jest art. 5 ust. 1 ustawy stanowiący, że świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Toteż świadczenie to przysługuje na dziecko przebywające w rodzinie. W art. 2 pkt 16 ustawy zawarto definicję rodziny stanowiąc, że oznacza ona odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu m.in. dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Zdaniem Kolegium istotne dla uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego jest ustalenie, czy dziecko stanowiące podstawę do jego uzyskania wchodzi w skład rodziny tego podmiotu uprawnionego, który ubiega się o nie, a wobec tego, czy jest dzieckiem "zamieszkującym wspólnie" z nim. Kolegium odwołało się do pojęcia "zamieszkiwania wspólnego" zawartego w legalnej definicji rodziny z art. 2 pkt 16 ustawy, które należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Wskazało na cel, na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w art. 4 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Zaznaczyło, iż jakkolwiek wolą ustawodawcy uprawnienia rodzica, opiekuna faktycznego, przysługują także opiekunowi prawnemu, to jednakże prawo tych podmiotów tak rodziców, opiekunów prawnych, jak i faktycznych jest zróżnicowane. Różnice te, wyznaczają przesłanki: "zamieszkiwania", "wychowywania", "opieki" i "zaspakajania potrzeb życiowych dziecka". Rodzic, który nie wypełnia przesłanek przedmiotowych, nie jest tym samym podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+". Zasady te zdaniem Kolegium odnoszą się do pozostałych podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy, tj. opiekuna faktycznego i prawnego. Stąd też w art. 5 ust. 2a ustawy, jednoznacznie określono, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest sprawowanie przez nich opieki, utożsamiane z wychowaniem małoletniego dziecka, a w konsekwencji warunkiem takim jest zamieszkiwanie zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy, czy też wychowanie i sprawowanie opieki nad małoletnim i zaspokajanie jego potrzeb życiowych, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy. Zatem o kształcie prawa do uzyskania świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+" decydują łącznie przesłanki podmiotowo - przedmiotowe. Kolegium zaznaczyło, iż podkreślenie to jest istotne w aspekcie wskazania zróżnicowania prawa do tegoż świadczenia opiekunów prawnych (ale nie tylko, albowiem faktycznych także), tych zamieszkujących i nie zamieszkujących z podopiecznym małoletnim, tych wychowujących i sprawujących opiekę nad nim oraz zaspokajających jego potrzeby życiowe. To właśnie ta relacja przedmiotowa określona w art. 4 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 i w związku z art. 2 pkt 16 ustawy małoletniego z podmiotem określonym w art. 4 ust. 2 stanowi podstawę do właściwego zastosowania świadczenia regulowanego ustawą. Swoje wywody w omówionym zakresie oparł o treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2017 r. sygn. IV SA/Gl 371/17. Kolegium podkreśliło, że w świetle ustawy nie wystarczy być podmiotem mogącym wystąpić z wnioskiem o świadczenie wychowawcze, ale należy być podmiotem, który po wypełnieniu przesłanek przedmiotowych staje się uprawnionym do otrzymania świadczenia wychowawczego normowanego ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W ocenie Kolegium nie zasługuje na uwzględnienie także argumentacja strony, która wywodzi swoje uprawnienie do świadczenia wychowawczego w stanie faktycznym sprawy, a contrario z negatywnego wyłączenia zawartego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w związku z definicja słowniczka z art. 2 pkt 8 ustawy, gdyż czynione jest to w opozycji do celu ustawy wynikającego z art. 4 ustawy w sposób jednoznaczny i nie wymaga dodatkowych zabiegów interpretacyjnych.

Kolegium w pełni podzieliło stanowisko organu I instancji o zasadności odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia wychowawczego na wyżej wskazane dziecko.

W skardze do WSA w Gliwicach pełnomocnik strony skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 2 pkt 16 ustawy przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż dziecko pozostające pod opieką prawną należy do składu członków rodziny, a w konsekwencji warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie opiekuna prawnego i dziecka pozostającego pod opieką prawną; art. 4 ust. 1 ustawy przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż opiekun prawny ma obowiązek łożyć ze swoich własnych środków finansowych na utrzymanie podopiecznego, a także naruszenie przepisów postepowania art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 7a K.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i zastosowanie nieprawidłowych norm prawnych, art. 8 K.p.a. poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od praktyki utrwalonej w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż dziecko pozostające pod opieką prawną nie wchodzi w skład rodziny, w rozumieniu art. 2 pkt. 16 ustawy; art. 77 K.p.a poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji przez przyznanie świadczenia na rzecz małoletniego na okres od złożenia wniosku do końca okresu zasiłkowego oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów zastępstwa radcy prawnego w niniejszym postępowaniu według norm przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik strony nie zgodził się ze stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do kwestii zamieszkiwania małoletniego wspólnie ze skarżącą jako jednym z warunków przyznania świadczenia wychowawczego stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do przyjęcia takiego rozwiązania. Zauważył, że tut. Sąd w wyroku z dnia 22 maja 2018 r. o sygn. IV SA/Gl 358/18 podkreślił, iż warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego dla opiekuna prawnego nie jest jego zamieszkiwanie wraz podopiecznym. Podniósł, że złączone do skargi pismo z dnia 22 października 2018 r. Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie stanowi wykładni prawa, ale jest wskazówką organu będącego autorem ustawy. Stwierdził, że skarżąca nie kwestionuje, iż nie zamieszkuje z małoletnim. Dalej zauważył, że zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej, przy czym instytucje winny zapewnić nieodpłatnie pełne utrzymanie, co wynika z definicji określonej w art. 2 pkt 18 ustawy. Organ I instancji ustalił, że dziecko przebywa odpłatnie w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Odnosząc się do naruszenia art. 4 ustawy pełnomocnik skarżącej uznał za pozbawione podstaw prawnych twierdzenie organu, iż opiekun prawny winien łożyć z własnych środków na utrzymanie małoletniego. Zdaniem pełnomocnika organ winien jedynie ustalić czy składający wniosek należy do kręgu osób uprawnionych do jego złożenia. Zauważył dalej, że opiekun prawny ponosi koszty utrzymania dziecka wyłącznie z dochodów i majątku podopiecznego, w tym ze świadczenia wychowawczego. Ponadto podkreślił, że to na organie spoczywa wskazanie prawidłowej podstawy prawnej wydanej decyzji. Stwierdził, że organ pominął to, że ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci funkcjonuje w całym systemie ustaw jako systemie prawa. Zasady sprawowania opieki uregulowane są w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a opiekun ma prawo zarówno do żądania wynagrodzenia za sprawowaną opiekę, jak i do zwrotu poniesionych nakładów i wydatków w związku z opieką prawną (art. 163 krio). Pełnomocnik skarżącej wyraził opinię, że organ winien wyjaśnić co rozumie pod pojęciem wychowania dziecka skoro sąd rodzinny nigdy nie złożył zarzutów wobec skarżącej, co do zasad jego wychowania. Podkreślił także, że istnieje różnica między dochodem rodziny, a dochodem dziecka, a skoro art. 7 ust. 9 ustawy wskazuje, że ustalając dochód dziecka pozostającego pod opieką prawną bierze się pod uwagę wyłącznie dochód dziecka to "per analogiam" nie bierze się pod uwagę dochodu opiekuna prawnego, bowiem pozostaje on bez znaczenia dla przyznania świadczenia. Do skargi dołączono pismo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 października 2018 r.

Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w spornej decyzji. Podkreśliło, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 371/17. Ponadto przytoczyło obszerne fragmenty wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2018 r. sygn. akt IV SA/ Gl 865/18, w którym wskazano, że wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowywaniem. Zdaniem Kolegium wszystkie okoliczności istotne dla sprawy przedstawione w materiale dowodowym zostały wszechstronnie rozważone i ocenione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej "p.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – nie zaś pod względem słuszności i celowości. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku -Białej utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] r. w sprawie odmowy przyznania E. K. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko B. M. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia wychowawczego na małoletniego stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 dalej: :ustawa") regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości 500 złotych na dziecko w rodzinie, które to świadczenie, stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy, przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Cytowana regulacja znajduje potwierdzenie w art. 13 ust. 1 ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Zatem świadczenie to przysługuje opiekunowi prawnemu na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Uzupełniającym przesłankę "wychowania" jest art. 5 ust. 1 ustawy stanowiący, że świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Osobą uprawnioną do świadczenia wychowawczego w świetle art. 4 ust. 2 ustawy jest opiekun prawny. Umieszczenie opiekuna prawnego w jednostce redakcyjnej przepisu obok takich podmiotów, jak ojciec lub matka dziecka, a więc rodziców dziecka, jednoznacznie wskazuje na to, że chodzi o osobę będącą opiekunem dziecka w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682- dalej: "krio"). Art. 145 § 1 krio stanowi natomiast, że opiekę ustanawia się dla małoletniego w wypadkach przewidzianych w tytule II tegoż kodeksu. Opiekę ustanawia sąd opiekuńczy, skoro tylko poweźmie wiadomość, że zachodzi prawny po temu powód. Zgodnie natomiast z art. 94 § 1 krio dla dziecka ustanawia się opiekę, jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani. Należy przy tym wyjaśnić, że brak lub ustanie władzy rodzicielskiej może wynikać bądź ze zdarzeń faktycznych (śmierć rodziców, brak pełnej zdolności do czynności prawnych wskutek małoletniości) lub ze zdarzeń prawnych (utrata pełnej zdolności do czynności prawnych wskutek orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym lub częściowym albo wskutek orzeczenia o ustanowieniu doradcy tymczasowego wydanego przy wszczęciu lub w toku postępowania o ubezwłasnowolnienie, orzeczenie o pozbawieniu lub zawieszeniu władzy rodzicielskiej obojga rodziców lub jednego z rodziców, jeżeli drugiemu rodzicowi z innych przyczyn nie przysługuje władza rodzicielska). Brak lub ustanie władzy rodzicielskiej musi dotyczyć obydwojga rodziców, przy czym powody takiego stanu rzeczy w odniesieniu do każdego z rodziców mogą być odmienne. Natomiast rodzice dziecka są nieznani, jeżeli nie ustalono macierzyństwa i ojcostwa dziecka w sposób przewidziany w krio. Zgodnie z art. 155 § 1 i 2 krio opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką, podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego. Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem przepisów art. 156 i nast. krio. W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca jest opiekunem prawnym, bowiem ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego, Wydział III Rodzinny i Nieletnich w C. została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego B. M. i tego dnia złożyła przyrzeczenie. Nie jest sporne, że małoletni jest mieszkańcem DPS i ponosi odpłatność za pobyt w nim, a także w DPS ma on zapewnioną całodobową opiekę i pomoc oraz zapewnione wszystkie elementarne potrzeby życiowe. Skarżąca będąca opiekunem prawnym nie kwestionuje, że małoletni nie zamieszkuje u niej, nie pozostaje w jej gospodarstwie domowym, a sama skarżąca nie łoży z własnych środków na jego utrzymanie. Skarżąca jest zatrudniona w DPS na stanowisku starszej pokojowej i spotyka się z małoletnim w godzinach swojej pracy. Rozmawia wówczas z małoletnim o jego aktualnych sprawach. Nie towarzyszy małoletniemu w czasie żadnych wyjazdów organizowanych przez DPS. Zdarza się, że z własnych środków kupuje dla małoletniego prezenty. Skarżąca nie zamieszkuje i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoim podopiecznym. Nadto małoletni jest mieszkańcem DPS, w którym ma zapewnioną całodobową opiekę i podstawowe potrzeby życiowe.

Zdaniem skarżącej w świetle obowiązujących przepisów organ winien jedynie ustalić czy składający wniosek należy do kręgu osób uprawnionych do jego złożenia, tym bardziej, że dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie odpłatnie. W opinii skarżącej rozważania organu dotyczące "wspólnego zamieszkiwania", "łożenia przez opiekuna prawnego na potrzeby małoletniego", "opieki", "wychowywania" nie znajdują umocowania w przepisach prawa.

Zdaniem Kolegium prawo do świadczenia wychowawczego opiekunów prawnych (ale nie tylko, albowiem faktycznych także) jest zróżnicowana i to w zależności, czy zamieszkują oni, czy nie zamieszkują z podopiecznym małoletnim oraz czy wychowują i sprawują opiekę nad nim oraz zaspokajają jego potrzeby życiowe. Kolegium podkreśliło, że to właśnie ta relacja przedmiotowa określona w art. 4 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 i w związku z art. 2 pkt 16 ustawy małoletniego z podmiotem określonym w art. 4 ust. 2 stanowi podstawę do właściwego zastosowania świadczenia regulowanego ustawą. Swoje wywody w omówionym zakresie oparł o treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2017 r. sygn. IV SA/G1 371/17. W uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2017 r. Sąd wskazał mi.in., że: "wolą ustawodawcy uprawnienia rodzica, opiekuna faktycznego, jak wskazano powyżej, przysługują także opiekunowi prawnemu, co wobec jednoznacznego wskazania tychże podmiotów w art. 4 ust. 2 ustawy jest niezaprzeczalne, to jednakże prawo tych podmiotów tak rodziców, opiekunów prawnych, jak i faktycznych jest zróżnicowane. Różnice te, co wymaga podkreślenia, a tym samym granice przedmiotowe ustanowione przez ustawodawcę, wyznaczają przesłanki: "zamieszkiwania", "wychowywania", "opieki" i "zaspakajania potrzeb życiowych dziecka". Wszak, czego nie można nie dostrzec, małoletnie dziecko może mieć oboje rodziców nie żyjących razem, nie zamieszkujących wspólnie i nie prowadzących wspólnego gospodarstwa domowego, uprawnionym jest wówczas ten rodzic, który sprawuje faktyczną opiekę nad nim i z nim zamieszkuje. Rodzic, który nie wypełnia przesłanek przedmiotowych, o których szerzej powyżej, nie jest tym samym podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+". Zasady te odnoszą się do pozostałych podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy, tj. opiekuna faktycznego i prawnego. Stąd też w art. 5 ust. 2a ustawy, jednoznacznie określono, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego." Zdaniem składu orzekającego wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowaniem, a o kształcie prawa do uzyskania świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+" decydują łącznie przesłanki podmiotowo - przedmiotowe. Organy obu instancji uznały, że skarżąca spełnia przesłankę podmiotową i przeprowadziły postępowanie mające na celu wyjaśnienie czy spełnia ona przesłanki przedmiotowe do świadczenia wychowawczego w związku z opieką prawną sprawowana nad małoletnim umieszczonym w DPS.

Sąd zauważa nadto, że usytuowanie prawne domów pomocy społecznej w całości wynika z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm. –dalej "u.p.s."). Zgodnie z art. 58 ust. 1 u.p.s. dom pomocy społecznej w całości pokrywa wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych. Umieszczenie w domu pomocy społecznej wyklucza więc spełnienie przez skarżącą podstawowej przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego, jakim jest przeznaczenie tego świadczenia na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.s.), gdyż cel ten, w zakresie objętym tym przepisem, jest realizowany przez dom pomocy społecznej. Skarżącej zatem nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego z powodu wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., gdyż dziecko objęte wnioskiem zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Definicję takiej instytucji zawiera art. 2 pkt 8 u.p.s., który zalicza do nich m.in. dom pomocy społecznej. Wobec powyższego zasadnie organy uznały, że skarżąca nie ponosi wydatków na wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim oraz nie pokrywa kosztów związanych z jego potrzebami, a zatem nie spełnia warunków określonych w wart. 4 ust. 1 ustawy, co skutkować musiało odmową jego przyznania.

W analogicznych sprawach tut. Sąd wydał już negatywne dla skarżących rozstrzygnięcia (vide: wyroki o sygn. akt IV SA/Gl 865/18, IV SA/Gl 934/18, II SA/Gl 439/19, II SA/Gl 431/19 dostępne w internecie).Sąd w niniejszym składzie podziela zajęte w tamtych wyrokach stanowisko, które jest znane pełnomocnikowi skarżącej, reprezentującemu również strony skarżące w sprawach odmowy prawa do świadczenia wychowawczego opiekunom prawnym, będących pracownikami DPS. Sąd zauważa nadto, że treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji dotyczy częściowo sprawy innego opiekuna prawnego i innego dziecka umieszczonego w DPS, co jednak nie wpływa na prawidłowość merytorycznego rozstrzygnięcia Kolegium będącego przedmiotem niniejszego postępowania.

Odnosząc się do zawartych w skardze zarzutów w zakresie naruszenia przepisów postępowania oraz błędów w ustaleniach faktycznych uznać należy je za chybione. Organy orzekające w sprawie ustaliły wszystkie istotne okoliczności i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom naruszenia prawa które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd również z urzędu nie dopatrzył się naruszenia zasad postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja spełnia wymogi legalności na podstawie art. 151 p.p.s.a .orzeczono, jak w sentencji.