Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 214/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 7, art.
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
Teza: Nieokazanie przez przedsiębiorcę wykresówki lub dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu stanowi przejaw deliktu administracyjnego sankcjonowanego karą pieniężną. Od tej odpowiedzialności przedsiębiorca, powołujący się na przepis art. 93 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.), może się uwolnić, jeżeli wykaże, iż niedopełnienie tego obowiązku jest następstwem zdarzenia lub okoliczności, których nie mógł przewidzieć, przy zachowaniu należytej staranności.

TEZY

Nieokazanie przez przedsiębiorcę wykresówki lub dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu stanowi przejaw deliktu administracyjnego sankcjonowanego karą pieniężną. Od tej odpowiedzialności przedsiębiorca, powołujący się na przepis art. 93 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.), może się uwolnić, jeżeli wykaże, iż niedopełnienie tego obowiązku jest następstwem zdarzenia lub okoliczności, których nie mógł przewidzieć, przy zachowaniu należytej staranności.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Pietrasz Protokolant Szymon Janik po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt II SA/Ol 761/11 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O.; 2. zasądza od M. K. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 2850 (dwa tysiące osiemset pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 761/11, wydanym w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej, uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Inspektorzy [...] Wojewódzkiego Inspektoratu Transportu Drogowego przeprowadzili w dniach [...] listopada 2010 r. - [...] grudnia 2010 r. kontrolę w przedsiębiorstwie M. K., zwanego dalej "skarżącym", prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą R. w B. Przedmiotem kontroli było przestrzeganie przez skarżącego przepisów o czasie pracy kierowców.

W świetle protokołu z kontroli, podpisanego bez zastrzeżeń przez skarżącego, nie dopełnił on obowiązku przechowywania wykresówek, jak również zaświadczeń o nieprowadzeniu pojazdu kierowców wykonujących transport drogowy rzeczy, za okres od dnia [...] listopada 2009 r. do dnia [...] września 2010 r. Okazał jedynie tarcze tachografu za okres od dnia [...] września 2010 r. do dnia kontroli, tj. [...] listopada 2010 r. Do kontroli skarżący udostępnił akta osobowe kierowców, na podstawie których stwierdzono brak wymaganych badań lekarskich lub psychologicznych.

Brak wspomnianych wykresówek oraz zaświadczeń skarżący tłumaczył spaleniem się w dniu [...] września 2010 r. samochodu [...], w którym skarżący przechowywał wspomniane dowody.

Ostateczną decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], nakładającą na skarżącego karę pieniężną w kwocie 30.000 zł.

Jako podstawę prawną decyzji wskazano m.in.: art. 39a ust. 1, art. 39j, art. 39k ust. 1-3, art. 39I ust. 1, art. 39m, art. 92 ust. 1 pkt 2 i pkt 8 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.), zwanej "utd", oraz Ip. 1.8 ust. 1, lp.10.2 lit. a i lit. b, Ip. 10.3 lit. a i lit. b, Ip. 10.4 lit. a i lit. b, Ip. 11. 2 ust. 2, Ip. 11. 4 ust. 1, Ip. 11.4 ust. 2 załącznika do ustawy o transporcie drogowym, art. 6, art. 7, art. 8 ust. 1- 6, rozporządzenia (WE) Nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) Nr 3820/85 (Dz. Urz. UE L 102 z 11 kwietnia 2006), art. 13, art. 14 ust. 1 i ust. 2, art. 15 ust. 2 i ust. 3, Rozdział IV Wykresówki, lit. a, ust. 2 oraz ust. 3b rozdziału VI załącznika I rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE L 370 z dnia 31 grudnia 1985 r. ze zm.), art. 25 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92, poz. 879 ze zm.), art. 1 decyzji wykonawczej Komisji Europejskiej z dnia 7 czerwca 2011 r. w sprawie obliczania dziennego czasu prowadzenia pojazdu zgodnie z rozporządzeniem (WE) Nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady Dz. U. L. K(2011) 3759, § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie Pracy (Dz. U. z 1996 r., Nr 69, poz. 332 ze zm.), § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2004 r., Nr 2, poz. 15), § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. Nr 69, poz. 622).

Według organu odwoławczego ustalenia wspomnianego protokołu z kontroli uzasadniają nałożenie na skarżącego kar pieniężnych z następujących tytułów:

• wykonywania transportu drogowego z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie: kierowania kierowcy na badania lekarskie: Ip. 1.8 ust. 1 załącznika do utd – w kwocie 1.000 zł;

• skrócenia dziennego czasu odpoczynku przy wykonywaniu przewozu drogowego: lp.10.2 lit. a i lit. b załącznika do utd – w kwocie 100 zł;

• przekroczenia maksymalnego czasu prowadzenia pojazdu bez przerwy przy wykonywaniu przewozu drogowego: lp.10.3 lit a i b załącznika do utd – w kwocie 3.550 zł;

• przekroczenia maksymalnego dziennego okresu prowadzenia pojazdu przy wykonywaniu przewozu drogowego: Ip. 10.4, lit. a i li., b załącznika do utd – w kwocie 150 zł;

• nieprawidłowego działania urządzenia rejestrującego - wykresówka była zapisywana zbyt długo: Ip. 11.2 pkt 2 załącznika do utd – w kwocie 1.000 zł;

• nieokazania wykresówek lub dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdu: lp.11.4. ust. 1 załącznika do utd – w kwocie 294.000 zł;

• okazania wykresówek, które nie zawierają wszystkich danych o okresach aktywności kierowcy: Ip. 11.4 ust. 2 załącznika do utd – w kwocie 1.000 zł.

Łączna kwota kar pieniężnych za wszystkie naruszenia stwierdzone w trakcie kontroli wyniosła 300.300 zł. Stosownie jednak do ograniczenia wprowadzonego przepisem art. 92 ust. 2 pkt. 2 utd kwota łącznej kary pieniężnej nie może przekroczyć 30.000 zł. Toteż karę pieniężną nałożono do tej wysokości.

Jak podniósł organ odwoławczy, skarżący w odwołaniu szczegółowe zarzuty ograniczył wyłącznie do zarzuconego mu naruszenia z Ip. 11.4 ust. 1 załącznika do utd, dotyczącego nie przekazania organowi kontroli wspomnianych wykresówek i dokumentów. Według skarżącego, o czym była już mowa, nieokazanie tych dowodów zostało spowodowane zdarzeniem losowym, jakim w jego ocenie był pożar samochodu marki [...], w którym przechowywano te dowody. Fakt spalenia samochodu potwierdza postanowienie Komendanta Powiatowego Policji w B. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] o umorzeniu postępowania karnego wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa i wpisania sprawy do rejestru przestępstw.

W ocenie organu powyższa okoliczność nie zwalnia skarżącego od obowiązku uiszczenia kar pieniężnych. Na przedsiębiorcy prowadzącym działalność gospodarczą, w ramach której wykonuje on transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne, spoczywa obowiązek starannego przechowywania dokumentów. Zgodnie bowiem z przepisem art. 14 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3821/85, przedsiębiorstwo przechowuje wykresówki, ułożone w odpowiednim porządku, przez co najmniej rok po ich użyciu oraz wydaje zainteresowanym kierowcom, na ich wniosek, kopie wykresówek. Wykresówki są okazywane lub przekazywane na żądanie każdego upoważnionego funkcjonariusza służb kontrolnych.

Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutu skarżącego opartego na przepisie art. 93 ust. 7 utd. W myśl tego przepisu, obowiązującego od dnia 20 czerwca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., sankcji w postaci kar pieniężnych nie stosuje się, jeżeli stwierdzone zostanie, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji, właściwy ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Z dniem 1 stycznia 2012 r. omawianą problematykę normuje przepis art. 92c ust. 1 pkt 1 utd. Zgodnie z tym przepisem, który nie wprowadza istotnych różnić w stosunku do poprzedniego stanu prawnego, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.

Według organu przepis art. 93 ust. 7 utd statuuje odpowiedzialność obiektywną. W jego dyspozycji nie mieszczą się sytuacje, które bezpośrednio wynikają z braku właściwych rozwiązań organizacyjnych w przedsiębiorstwie kontrolowanego przedsiębiorcy. Przejawem takiego zachowania było przechowywanie przez skarżącego dokumentacji dotyczącej czasu pracy zatrudnionych przez niego kierowców bądź wykonujących przewozy drogowe na jego rzecz w samochodzie, a nie w biurze przedsiębiorstwa w miejscu do tego przeznaczonym, np. w sejfie.

W następstwie wniesionej skargi wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 761/11, o czym była mowa na wstępie, uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, spoczywający na przedsiębiorcy obowiązek udowodnienia okoliczności wskazanych w art. 93 ust. 7 utd nie oznacza bierności organu w zakresie gromadzenia materiału dowodowego w sprawie. Na organach administracji spoczywa bowiem, wynikający z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., obowiązek zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego sprawy. Wprawdzie organ pierwszej instancji wystąpił do Komendy Powiatowej Policji w B. o udzielenie informacji dotyczącej rodzaju dokumentów, które spłonęły w pożarze, jednakże mimo udzielonej odpowiedzi, że w samochodzie spłonęły dokumenty w postaci tachografów, zaświadczeń lekarskich, upoważnień i kart urlopowych, nie przeprowadził dalszego postępowania wyjaśniającego w tym kierunku. W sprawie brak jest szczegółowych ustaleń dotyczących okoliczności pożaru, który - wbrew wywodom zawartym w zaskarżonej decyzji - jest nadzwyczajnym zdarzeniem, o którym mowa w art. 93 ust. 7 utd. W celu pełnego wyjaśnienia okoliczności pożaru samochodu i przyczyn, dla których w tym samochodzie znajdowały się objęte zakresem kontroli dokumenty związane z wykonywaniem transportu drogowego przez skarżącego, organ inspekcji transportu drogowego może przesłuchać stronę, świadków lub zwrócić się o informację do właściwych organów policji lub prokuratury.

Główny Inspektor Transportu Drogowego wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej "p.p.s.a.", w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż powyższe normy prawne ciężarem dowodu na okoliczności objętych hipotezą art. 93 ust. 7 utd obarczają organ, a w rezultacie uznanie przez Sąd pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie organy nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, bowiem nie przeprowadziły dowodów na okoliczności objęte treścią art. 93 ust. 7 utd, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Skarga kasacyjna zarzuca również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 7 utd poprzez błędne jego zastosowanie, bowiem Sąd dopuścił możliwość ewentualnego zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie, uzależniając to od dodatkowych ustaleń faktycznych, pomimo przechowywania 420 wykresówek przez skarżącego w pojeździe marki [...], co bezspornie świadczy o braku staranności przedsiębiorcy i wyklucza w rezultacie możliwość zastosowania art. 93 ust. 7 utd. Według skargi kasacyjnej wykresówki w żadnym razie nie powinny być przechowywane w samochodzie. Pojazd jest o wiele bardziej narażony na wszelkiego rodzaju zdarzenia o charakterze losowym, między innymi kradzież, niż choćby biuro. Zatem, przechowywanie wykresówek w samochodzie nie zabezpiecza ich w sposób wystarczający. Przedsiębiorca zaś w świetle art. 93 ust. 7 utd musi wykazać, iż naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których nie mógł przewidzieć.

Ponadto, jak wywodzi skarga kasacyjna, czym innym jest procesowy obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a czym innym ciężar dowodu wynikający z przepisów prawa materialnego. Skoro przedsiębiorca uznał, iż w danej sprawie ma podstawę do powołania się na przepis art. 93 ust. 7 utd powinien przedstawić na powyższą okoliczność określone dowody. To właśnie na nim spoczywa ten obowiązek. Natomiast na gruncie art. 93 ust. 7 utd brak jest podstaw, aby obciążać organ powinnością prowadzenia z urzędu postępowania dowodowego na okoliczności wskazane w tym przepisie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji.

Istota sprawy, zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym, koncentruje się wokół kwestii odpowiedzialności skarżącego za niewywiązanie się z obowiązku okazania w trakcie kontroli w przedsiębiorstwie wykresówek lub dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdu. Dowody te mają istotne znaczenie dla potrzeb ustalenia przestrzegania przez przewoźnika przepisów o czasie pracy kierowców, a to w celu przeciwdziałania zagrożeniom bezpieczeństwa ruchu drogowego. Cechą charakterystyczną tych dowodów, co odnosi się przede wszystkim do wykresówek, jest w obecnym stanie techniki niemożność ich odtworzenia dla potrzeb zbadania aktywności zawodowej kierowcy. Dlatego na przewoźnika jest nałożony obowiązek należytego przechowywania tych dowodów i ich okazywania na żądanie organu kontrolnego.

Nieprzechowywanie przez przedsiębiorcę wykresówek przez co najmniej rok po ich użyciu, a także dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdu, jak również nieokazanie tych dokumentów organowi kontrolnemu, stanowi przejaw deliktu administracyjnego sankcjonowanego karą pieniężną. W myśl bowiem art. 14 ust. 2 powołanego rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3821/85, o czym była już mowa, przedsiębiorstwo przechowuje wykresówki, ułożone w odpowiednim porządku, przez co najmniej rok po ich użyciu oraz wydaje zainteresowanym kierowcom, na ich wniosek, kopie wykresówek. Wykresówki są okazywane lub przekazywane na żądanie każdego upoważnionego funkcjonariusza służb kontrolnych. Ponadto zgodnie z art. 25 powołanej ustawy o czasie pracy kierowców, pracodawca prowadzi ewidencję czasu pracy kierowców w formie, m.in. wykresówek oraz innych dokumentów potwierdzających czas pracy i rodzaj wykonywanej czynności (art. 25 pkt 1 i 4). Nieokazanie tych dowodów podczas kontroli w przedsiębiorstwie sankcjonowane jest karą pieniężną w kwocie 500 zł za każdy dzień (por. lp. 11.4 ust. 1 załącznika do utd).

Zebranie dowodów na okoliczność naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym, a także odpowiednich przepisów unijnych, jest obowiązkiem organów Inspekcji Transportu Drogowego. W pierwszej kolejności środkiem dowodowym jest protokół z przeprowadzonych czynności kontrolnych, wskazany w przepisach art. 74 utd, który sporządza inspektor, doręczając kopię tego dokumentu kontrolowanemu przedsiębiorcy. Protokół ten podpisują inspektor i kontrolowany. Do protokołu kontroli kontrolowany może wnieść zastrzeżenia. W razie odmowy podpisania protokołu przez kontrolowanego fakt ten odnotowuje się w protokole. Protokół z przeprowadzonych czynności kontrolnych, o których mowa w art. 74 utd, jest dokumentem urzędowym, a zatem korzysta z wiarygodności zawartych w nim ustaleń, tym bardziej w sytuacji, gdy został podpisany bez zastrzeżeń przez kontrolowany podmiot, tak jak to miało miejsce w okolicznościach sprawy. W trakcie czynności kontrolnych w dniu [...] listopada 2010 r. skarżący złożył wyjaśnienia, tłumacząc brak tarcz tachografu za okres od listopada 2009 r. do września 2010 r., a także związanej z tym dokumentacji, ich zniszczeniem w wyniku spalenia pojazdu marki [...], w którym były przechowywane, co potwierdziło pismo Komendy Powiatowej w B. z dnia [...] grudnia 2010 r.

Skarżący, o czym była już mowa, nie wniósł zastrzeżeń do protokołu z przeprowadzonej kontroli, a także nie zgłaszał wniosków dowodowych w zakresie uzupełnienia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Dlatego, jak trafnie zarzuciła skarga kasacyjna, nie zachodziła potrzeba prowadzenia przez organ z urzędu dalszego postępowania dowodowego, tym bardziej w zakresie ustalenia przyczyn pożaru omawianego samochody, gdyż to nie leży w kompetencji organu Inspekcji Drogowej, lecz organów Policji.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego za niesporną należało zatem uznać okoliczność dopuszczenia się przez skarżącego deliktu administracyjnego, jakim było nieokazanie na żądanie organu kontroli wspomnianych wykresówek lub dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdu.

W sprawie wyłoniła się kwestia rozłożenia ciężaru dowodu dla ewentualnego uwolnienia się skarżącego od obowiązku zapłaty kary pieniężnej za niewywiązanie się z omawianego obowiązku, a w szczególności, czy zasadne było, co kwestionuje skarga kasacyjna, zobowiązanie organu przez Sąd pierwszej instancji do podjęcia z urzędu postępowania dowodowego w zakresie okoliczności wskazanych w przepisie art. 93 ust. 7 utd, a więc ukierunkowanych na wyłączenie odpowiedzialności skarżącego. W tym zakresie zgodzić się należy ze stanowiskiem skargi kasacyjnej, że zagadnienie ciężaru dowodu jest kwestią materialnoprawną, a zatem to przepis prawa materialnego wskazuje, kto ma wykazać istotną dla sprawy okoliczność. Na gruncie przepisu art. 93 ust. 7 utd, na co trafnie wskazuje skarga kasacyjna, wykazanie zaistnienia zdarzeń lub okoliczności, których przedsiębiorca wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć, a które były przyczyną naruszenia przepisów sankcjonowanych karą pieniężną, a także przedłożenie stosownych dowodów na tę okoliczność, obciąża przedsiębiorcę, nie zaś organ, tym bardziej w sytuacji, gdy kontrolowany przedsiębiorca podpisał bez zastrzeżeń protokół z przeprowadzonej kontroli i nie wnosił o uzupełnienie zgromadzonego przez organ materiału dowodowego sprawy.

Przepis art. 93 ust. 7 utd wskazuje okoliczności egzoneracyjne, które stanowią podstawę dla uwolnienia się przedsiębiorcy od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie przepisu ustawy o transporcie drogowym lub odpowiedniego przepisu prawa unijnego, jednakże nie określa bliżej ich charakteru prawnego. Utrwalony jest w piśmiennictwie i orzecznictwie pogląd, że w pierwszej kolejności okolicznością egzoneracyjną jest siła wyższa, rozumiana jako zdarzenie pochodzące z zewnątrz, którego następstwa nie można było przewidzieć i którego następstwom nie można było zapobiec, mimo dołożenia należytej staranności.

Za okoliczność egzoneracyjną uznawana jest również wyłączna wina osoby trzeciej, za której działania osoba naruszająca prawo nie ponosi odpowiedzialności. Brak byłoby podstaw, bo prowadziłoby to do nie zasługującej na akceptację nadmiernej surowości prawa, aby w granicach określonych przepisem art. 93 ust. 7 utd wyłączać co do zasady zwykły przypadek (casus), jako przyczynę naruszenia przepisu prawa. W obu powyższych sytuacjach w celu uwolnienia się od odpowiedzialności za naruszenie przepisu, mającego postać deliktu administracyjnego, przedsiębiorca również musi wykazać, iż tych następstw nie mógł przewidzieć, ani im zapobiec przy zachowaniu należytej staranności.

Z powyższych względów, istotną przesłanką dla uwolnienia się przedsiębiorcy od odpowiedzialności za delikt administracyjny, z powołaniem się na zdarzenia lub okoliczności, o których mowa w art. 93 ust. 7 utd, jest wykazanie należytej staranności, a w szczególności wywiedzenie, iż pomimo takiego wzorca postępowania zdarzenia będącego przyczyną naruszenia prawa nie można było przewidzieć i którego następstwom nie można było zapobiec. O ile w stosunkach danego rodzaju, przepis prawa administracyjnego nie określa konkretnych działań, jakie powinien podjąć przedsiębiorca w ramach swojej działalności, należałoby odwołać się do kryteriów należytej staranności wypracowanych na gruncie prawa cywilnego, mając w szczególności na uwadze zawodowy charakter działalności przedsiębiorcy (art. 355 § 2 k.c.). Staranność można określić zespołem pozytywnych cech, jak przykładowo: pilność, sumienność, rozsądek, ostrożność, zapobiegliwość, dbałość o osiągnięcie zamierzonego celu, przezorność, rozwaga (por. A. Rzetecka-Gil, komentarz do art. 355; LEX/el 2011). Miernik należytej staranności ma charakter obiektywny (abstrakcyjny). Dlatego zachowanie przedsiębiorcy powinno być oceniane przy uwzględnieniu cech danego rodzaju działalności gospodarczej, nie zaś pod kątem indywidualnych cech danego przedsiębiorcy.

Wykroczenie przeciwko wymogowi należytej staranności, jeżeli prowadzi to do naruszenia prawa mającego postać deliktu administracyjnego, jest zawsze przejawem winy przedsiębiorcy i tym samym wyklucza możliwość powołania się na przepis art. 93 ust. 7 utd. Można przy tym dodać, że odpowiedzialność za naruszenie prawa, które ma postać deliktu administracyjnego, jest zobiektywizowana. Toteż, na gruncie przepisu art. 93 ust. 7 utd nie jest wystarczające powoływanie się przez przedsiębiorcę na przesłankę braku winy w zaistnieniu zdarzeń i okoliczności, które były przyczyną naruszenia prawa. Natomiast przypadek winy, choćby nieumyślnej, jak to już wskazano, niweczy możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności w świetle przepisu art. 93 ust. 7 utd. Przedsiębiorca nie może więc osiągnąć zamierzonego celu, gdy ma świadomość, że może swym działaniem wywołać ujemne skutki, lecz uważa, że zdoła ich uniknąć lub też tych skutków nie przewiduje, choć z łatwością mógłby i powinien to zrobić.

Reasumując, nieokazanie przez przedsiębiorcę wykresówki lub dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu stanowi przejaw deliktu administracyjnego sankcjonowanego karą pieniężną. Od tej odpowiedzialności przedsiębiorca, powołujący się na przepis art. 93 ust. 7 utd, może się uwolnić, jeżeli wykaże, iż niedopełnienie tego obowiązku jest następstwem zdarzenia lub okoliczności, których nie mógł przewidzieć, przy zachowaniu należytej staranności.

Przenosząc powyższe uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy, kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd pierwszej instancji powinien był, a od czego się uchylił, dokonać wszechstronnej oceny, a w szczególności, czy z uwagi na znaczenie wykresówek lub dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdu dla przeciwdziałania zagrożeniom bezpieczeństwa ruchu drogowego, unikatowość tych dowodów, powinność ich przechowywania wynikającą m.in. z przepisów unijnych, zgodna z prawem była ocena dokonana przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego w zaskarżonej decyzji, uznająca niezachowanie przez skarżącego należytej staranności w stopniu, który mógł doprowadzić i doprowadził do utraty tych dowodów, a to w następstwie ich przechowywania w samochodzie, zamiast przykładowo w biurze, w odpowiedniej do tego celu zamykanej szafie (sejfie), a tym samym niezasadność powołania się skarżącego na przepis art. 93 ust. 7 utd. W zależności od dokonanej oceny Sąd pierwszej instancji powinien był także rozważyć, czy w omawianej sytuacji skarżący wykazał zaistnienie zdarzeń i okoliczności, o których mowa w przepisie art. 93 ust. 7 utd, uzasadniających uchylenie jego odpowiedzialności za niedostarczenie organowi kontroli wspomnianych dowodów, w kontekście zwolnienie z obowiązku zapłaty kary pieniężnej, o której mowa w przepisie lp.11.4. ust. 1 załącznika do utd.

W tym stanie sprawy trafnie skarga kasacyjna zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie wskazanych przepisów prawa. Dlatego, stosownie do art. 185 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.