Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 518/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6, 8
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 235
journal: Dz.U. 2016 poz 1666
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2017 r. sprawy ze skargi "D T. na decyzję [...] [...] Inspektora [...] w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od [...] [...] Inspektora [...] w B. na rzecz "D T. kwotę [...](słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, stwierdził u J. N. chorobę zawodową – przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienioną w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt. 3-6 i § 1¹ Kodeksu pracy.

Organ wskazał, że choroba zawodowa - zespół cieśni w obrębie nadgarstka stwierdzona została u J. N. na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] listopada 2016r. o rozpoznaniu choroby zawodowej, wystawionego przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy oraz oceny narażenia zawodowego J. N. Organ wskazał, że podejrzenie choroby zawodowej zgłosiła Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w dniu [...] listopada 2015r.

Jako miejsce zatrudnienia lub wykonywania pracy, w którym wystąpiło narażenie zawodowe będące powodem zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej wskazano firmę "D." Spółka Akcyjna, określając przy tym okres narażenia zawodowego: "2014 r."

Organ pierwszej instancji ustalił przebieg pracy zawodowej J. N. wskazując, że była zatrudniona ona w Restauracja "T." koło B., na stażu, w okresie [...].09.1976 r.- [...].09.1976 r., Przedsiębiorstwie "O.", jako blokierka w kuchni hotelu "H." oraz młodszy kelner w Zakładzie Gastronomicznym "K." w T. w okresie [...].03.1983 r.- [...].09.1983 r., "S", jako młodszy kelner w kawiarni "T." w T. oraz referent w Dziale Konfrontacji i Delegowania, w okresie [...].12.1983 r. - [...].04.1984 r., Spółdzielni "G." Oddział w ., jako kelner, w okresie [...].05.1984 r. - [...].09.1986 r., Przedsiębiorstwie "H." w T., jako kierownik sali w restauracji "P.", technolog w Dziale Usług oraz kierownik sali w restauracji "P.", w okresie [...].10.1986 r. - [...].08.1993 r. Firmie Import-Export "O." J. N. w T. (własna działalność gospodarcza), w okresie [...].06.1993 r. - [...].09.1996 r., "D." Spółka Akcyjna, jako robotnik wykwalifikowany - pakowacz-zgrzewacz, w okresach [...].12.2010 r.- [...].10.2012 r. i [...].12.2012 r.- [...].12.2014 r.

PPIS poinformował o braku możliwości sporządzenia "Karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej" związanej z zatrudnieniem J. N. w Restauracji "T." koło B., z uwagi na likwidację zakładu i brak następcy prawnego. Jak wynika z oświadczenia strony, podczas stażu w restauracji pracowała w kuchni - wykonywała czynności takie jak: doczyszczanie warzyw korzeniowych, mycie ręczne naczyń, przygotowywanie półproduktów. Praca odbywała się w systemie jednozmianowym, głównie w pozycji stojącej i chodzącej.

W związku z zatrudnieniem strony w Przedsiębiorstwie "O." Hotele "H.-K." w T., następcą prawnym którego jest firma "O." Spółka Akcyjna, sporządzono ocenę narażenia zawodowego na podstawie akt osobowych przesłanych przez przechowawcę akt oraz w oparciu o informacje przekazane przez stronę. Praca wykonywana na stanowisku blokierki polegała na przyjmowaniu zamówień od kelnerów i przekazywaniu ich do kuchni oraz na kontroli wydawanych potraw, które to czynności nie wiązały się z koniecznością wykonywania wysokopowtarzalnych ruchów monotypowych w obrębie nadgarstka. Praca wykonywana na stanowisku młodszego kelnera polegała na przygotowywaniu stolików i sali przed otwarciem restauracji, obsłudze klientów, zbieraniu brudnej zastawy, wystawianiu rachunku oraz przyjmowaniu należności od klientów za zamówione posiłki, sprzątaniu lokalu przed zamknięciem. Czynności zawodowe wiązały się z obciążeniem kończyn górnych - przez większość czasu pracy nadgarstek był ułożony w nadmiernym przeproście, w związku z trzymaniem obciążonej tacy.

W związku z zatrudnieniem w firmie "S.", następcą prawnym którego jest firma "S." Spółdzielnia, organ ustalił, że do obowiązków strony podczas zatrudnienia na stanowisku młodszego kelnera należało przygotowywanie stolików i sali przed otwarciem kawiarni, obsługa klientów, zbieranie brudnej zastawy, wystawianie rachunków oraz przyjmowanie należności od klientów, sprzątanie lokalu przed zamknięciem, sporadycznie - pomoc w kuchni (ręczne zmywanie zastawy). Czynności te wiązały się z obciążeniem kończyn górnych - przez większość czasu pracy nadgarstek był ułożony w nadmiernym przeproście, w związku z trzymaniem obciążonej tacy. Podczas zatrudnienia na stanowisku referenta praca obejmowała natomiast czynności typowo biurowe, nie wiążąc się z koniecznością wykonywania wysokopowtarzalnych ruchów monotypowych.

W związku z zatrudnieniem w Spółdzielni "G.", ustalono, że strona pracowała jako kelnerka w restauracji i kawiarni "Z. S." w T. Wykonywane typowe dla kelnera czynności zawodowe wiązały się z obciążeniem kończyn górnych. Przez większość czasu pracy nadgarstek był ułożony w nadmiernym przeproście, w związku z trzymaniem tacy obciążonej w granicach od ok. 2,40 kg do ok. 4,5 kg.

W związku z zatrudnieniem w Przedsiębiorstwie "H." w T. (zakład zlikwidowany) przeprowadzono ocenę narażenia zawodowego na podstawie dokumentacji archiwalnej, udostępnionej przez przechowawcę akt i ustalono, że początkowo strona była zatrudniona w Przedsiębiorstwie "D." w T. przekształconym następnie w Przedsiębiorstwo "H." w T., zajmując kolejno stanowiska pracy: kierownika sali w Restauracji "P." w T., technologa w Dziale Usług oraz kierownika sali w Restauracji "P." w T.; w tym urlop wychowawczy: [...].06.1988 r. - [...].06.1990 r. i [...].08.1990 r. - [...].08.1993 r.). Strona oświadczyła, że zakres obowiązków kierownika sali obejmował także pomoc kelnerom, wykonywane natomiast typowe dla kelnera czynności zawodowe wiązały się z obciążeniem kończyn górnych (ułożenie nadgarstka w nadmiernym przeproście podczas trzymania obciążonej tacy).

W związku z prowadzeniem własnej działalności gospodarczej, strona oświadczyła, że prowadziła sklep z wyrobami skórzanymi, a do jej obowiązków należało zaopatrywanie sklepu w towar oraz prowadzenie dokumentacji firmy z okazjonalną sprzedażą wyrobów skórzanych, metkowaniem odzieży przy użyciu metkownicy oraz sprzątaniem sklepu po zakończonej pracy.

W związku z zatrudnieniem w firmie "D." Spółka Akcyjna na stanowisku robotnika wykwalifikowanego - pakowacza-zgrzewacza ustalono, że do czynności zawodowych wykonywanych przez stronę należało m. im: konfekcjonowanie wkładek urologicznych, oklejanie gotowych opakowań jednostkowych, pakowanie tamponów, pakowanie wkładek urologicznych, pakowanie zestawów reklamowych, pakowanie podpase, pakowanie zestawów, pakowanie pakietów. Praca wiązała się z koniecznością wykonywania w wymuszonym tempie monotypowych ruchów w zakresie zginania, prostowania, nawracania i odwracania w obrębie nadgarstka. Strona oświadczyła, że używany do sklejania pistolet ręczny termiczny PT 100 (waga pistoletu waz z klejem ok. 35 dag) wymagał dużej siły ścisku podczas uruchamiania.

Organ pierwszej instancji podniósł, że w dniu [...] listopada 2016 r. Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy wydała orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu u J. N. choroby zawodowej - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Jak wynika z powyższego orzeczenia, potwierdzenie rozpoznania zespołu cieśni nadgarstka potwierdzono w procesie diagnostyczno-orzeczniczym, polegającym w szczególności na wywiadzie, badaniu fizykalnym, badaniach dodatkowych oraz konsultacjach specjalistycznych. Organ orzeczniczy zwrócił uwagę na istniejący z przeważającym prawdopodobieństwem związek przyczynowo-skutkowy między narażeniem zawodowym (konieczność wykonywania wysokopowtarzalnych ruchów nadgarstków w wymuszonym rytmie przez większą część czasu pracy) a rozpoznanym.

PPIS wskazał na dane literaturowe potwierdzające, że rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka (CTS - carpal tunnel syndrome) jako choroby zawodowej wymaga stwierdzenia, że sposób wykonywania pracy był dominującym czynnikiem w jego powstaniu. Zwrócił również uwagę na orzecznictwo Sądu Najwyższego i NSA, z którego wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie - istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie.

Organ pierwszej instancji stwierdził również, że związany był rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu jednostek organizacyjnych właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych i nie miał uprawnień do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej prowadzącej do odmiennego rozpoznania choroby.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. S.A. wniosła o nieuznanie pracy J. N. w D. S.A., jako przyczyniającej się do powstania choroby zawodowej. Spółka zarzuciła, że J.N. zatrudniona była w D. S.A. dwa razy. Analiza pracy w okresie od [...].12.2010 r. do [...].10.2012 r., obejmującym 458 dni roboczych, wykazała 383 dni przepracowanych, 32 dni przebywania na zwolnieniu lekarskim oraz 43 dni przebywania na urlopie wypoczynkowym. W czasie przepracowanych dni, 375 dni strona wykonywała prace przy nadawaniu ostatecznego kształtu i pakowaniu ich w pakiety wkładek urologicznych. Jak wskazała odwołująca się, J.N. nie wykonywała dziennej normy wynoszącej 24 pakietów po 20 szt., uzyskując średnio dzienną produkcję 14 pakietów - to jest 280 szt. wkładek urologicznych. Bezpośrednie czynności przy nadawaniu ostatecznego kształtu i pakowaniu w pakiety polegały na: klejeniu i składaniu, formowaniu, zgrzewaniu, przyklejaniu taśmy, pakowaniu po w 20 szt. w pakowaczce oraz zgrzewaniu.

Odwołująca się podniosła, że z wykonanego szczegółowego chronometrażu czynności wynika ile czasu strona poświęcała dziennie na dokonanie poszczególnych czynności. Analiza pracy w okresie od [...].12.2012 r. do [...].12.2014 r., obejmującym 520 dni roboczych, wykazała 32 dni przepracowanych, 413 dni przebywania na zwolnieniu lekarskim oraz 75 dni przebywania na urlopie wypoczynkowym. W pozostałe dni pracy w okresie zatrudnienia strona wykonywała głównie prace nie związane z obciążeniem nadgarstków. Spółka zakwestionowała również okoliczność, że używany do sklejania pistolet termiczny wymaga użycia dużej siły fizycznej.

Decyzją z dnia [...] lutego 2017r. Nr [...] ([...]) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, na podstawie art. 235¹, 235² Kodeksu pracy, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367) i rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz.U. z 2013 r., poz. 1379), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy stwierdził, że złożone (w odwołaniu) wyjaśnienia nie mogły stanowić nowych dowodów w sprawie, ponieważ okoliczności te zostały już uwzględnione przez organ pierwszej instancji, który bardzo rzetelnie przeprowadził postępowanie. Również orzeczenie lekarskie wydane przez jednostkę orzeczniczą jest w ocenie organu drugiej instancji miarodajne i rzetelne, ponadto wyjaśnia wszystkie wątpliwości, co do etiologii choroby zawodowej u J. N., jak i związku przyczynowego miedzy środowiskiem pracy a chorobą.

Organ odwoławczy podniósł, że ma obowiązek stosować się reguł zawartych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, zatem ustalić miejsca i warunki wykonywania pracy pracownika, bez rozstrzygania, w którym miejscu pracy doszło do choroby zawodowej, ustalić musi natomiast w których zakładach pracy doszło do narażenia zawodowego w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jak wskazał PWIS, wyniki dochodzenia epidemiologicznego przez organ pierwszej instancji wykazały, iż J. N. podczas wykonywania obowiązków narażona była na nadmierne obciążenie kończyn górnych. Organ zwrócił uwagę, że lekarze orzecznicy uznali, że genezę zdiagnozowanego schorzenia należy wiązać z pracą zawodową. Z uwagi na to, że strona zatrudniona była u kilku pracodawców, organ stwierdził, że można domniemywać iż aktualny stan jej zdrowia jest skutkiem wieloletniego narażenia na czynnik szkodliwy, który został rozpoznany dopiero w okresie zatrudnienia u ostatniego pracodawcy. Organ wskazał ponadto, że wystąpienie choroby zawodowej me musi być zawinione przez pracodawcę, lecz wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika szkodliwego, na który wykaże pojedynczy przypadek osobniczą wrażliwość. Zdaniem w PWIS wszystkie warunki do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową, wskazując, że zostały one w niniejszej sprawie spełnione.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. S.A. wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 235¹ i art. 235² k.p. oraz § 8 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia w sprawie chorób zawodowych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja wydana została bez zebrania dowodów pozwalających stwierdzić, czy rozpoznano u uczestniczki chorobę zawodową w okresie wskazanym w art. 235² k.p. Wskazując na pozycję 20 pkt 1 załącznika do rozporządzenia RM, skarżąca podniosła, że w przypadku byłego pracownika okres między dniem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych a dniem rozpoznania choroby w przypadku choroby cieśni nadgarstka nie może upłynąć więcej niż 1 rok.

Jak wskazano w skardze, J. N. zakończyła wykonywanie pracy w warunkach narażenia zawodowego w skarżącej spółce w dniu [...] marca 2013r., zatrudnienie natomiast ustało w dniu [...] grudnia 2014r. Orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej wydano natomiast dnia [...] listopada 2016r. Orzeczenie to zawiera stwierdzenie, iż z wywiadu uzyskanego od uczestniczki wynika, iż "od około 2011r. pojawiły się dolegliwości pod postacią bólu, usztywnienia i obrzęku palców obu dłoni oraz bóle promieniujące do łokci" oraz że pozostaje pod opieką poradni ortopedycznej "z powodu licznych zmian zwyrodnieniowych stawów i wielopoziomowej dyskopatii kręgosłupa". Według orzeczenia rozpoznano obustronny zespół cieśni nadgarstka po przeprowadzeniu badania EMG. Skarżąca zwróciła uwagę, że organy obu instancji nie zebrały dowodów pozwalających określić moment wystąpienia objawów chorobowych cieśni u skarżącej, w związku czym nie można ocenić, czy między tym momentem, a momentem zakończenia pracy w narażeniu zawodowym w skarżącej spółce upłynął 1 rok w rozumieniu art. 235² k.p. Skarżąca zwróciła uwagę na okoliczność, że uczestniczka od dnia [...] marca 2013r. do [...] grudnia 2014r., tj. do dnia zakończenia zatrudnienia, nie wykonywała pracy i przebywała na zwolnieniu lekarskim (świadczeniu rehabilitacyjnym) z przerwą na urlop wypoczynkowy (75 dni). W związku z powyższym, w ocenie skarżącej, zakończenie pracy przez uczestniczkę w narażeniu zawodowym, istnienie którego skarżąca kwestionuje, nastąpiło [...] marca 2013r., zatem prawie cztery lata przed wydaniem orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej z dnia [...] listopada 2016r oraz decyzji przez organ II instancji i prawie 21 miesięcy przed zakończeniem zatrudnienia u skarżącej ([...] grudnia 2014r). Organ natomiast nie ustaliły, kiedy wystąpiły udokumentowane objawy przedmiotowej choroby u uczestniczki, zaskarżona decyzja wydana zatem została bez uzupełnienia materiału dowodowego o dowody konieczne do wydania prawidłowej decyzji, co narusza § 8 ust. 1 rozporządzenia RM w sprawie chorób zawodowych.

Skarżąca wskazała, że uczestniczka wykonywała w spółce pracę w systemie akordowym, przy czym nie była to praca "w wymuszonym tempie", w szczególności w tempie wymuszonym pracą maszyny. Uczestniczka nie wykonywała normy akordowej ustalonej dla wykonywanej przez nią pracy, rytm pracy uczestniczki nie był natomiast wymuszony rytmem pracy maszyny. W ocenie skarżącej, użycie przez uczestniczkę pistoletu do klejenia nie wymagało użycia dużej siły fizycznej. Ustalenie to jest dowolne i nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności z pomiarów siły koniecznej do używania przedmiotowego pistoletu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W oświadczeniu złożonym przez pełnomocnika skarżącej w dniu [...] listopada 2017r., jako załącznik do protokołu rozprawy podtrzymano zarzuty skargi. Podkreślono, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do zweryfikowania daty ustalenia wystąpienia u skarżącej udokumentowanych objawów przedmiotowej choroby. Zatem organy zaniechały oceny czy spełniony jest warunek wynikający z § 8 ust. 2 rozporządzenia. Nie można bowiem stwierdzić, czy nie upłynął rok miedzy zakończeniem przez uczestniczkę pracy u skarżącej a rozpoznaniem u niej przedmiotowej choroby zawodowej, określonej pod. poz. 20 pkt 1 rozporządzenia . Skarżąca podtrzymała również zarzut, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika by uczestniczka wykonywała u skarżącej czynności nadmiernie obciążające kończyny górne, jak stwierdzono w zaskarżonej decyzji. Nie zebrano dowodów na używanie przez pracownika pistoletu do klejenia było czynnością nadmiernie obciążającą nadgarstki skarżącej.

Uczestniczka postępowania J. N. wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do jej uchylenia.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, o stwierdzeniu u uczestniczki niniejszego postępowania choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka.

Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej zawarte zostały w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666), dalej powoływanego, jako "K.p." oraz rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1367), dalej określanego mianem "rozporządzenia".

Zgodnie z przepisem art. 235¹ K.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

W myśl natomiast art. 235² K.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Z pierwszego z wymienionych przepisów explicite wynika konieczność łącznego spełnienia dwóch przesłanek warunkujących uznanie schorzenia za chorobę zawodową. Rozpoznana choroba zatem musi zostać ujęta w wykazie chorób zawartych w rozporządzeniu i musi mieć ona związek przyczynowo-skutkowy z zatrudnieniem w narażeniu w środowisku pracy. Art. 235² K.p. nakłada dodatkowy warunek udokumentowania objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Konstrukcja 235¹ K.p. przemawia więc za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06).

Jak stanowi § 8 ust. 1 rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Wskazać należy ponadto, iż zgodnie z § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

Zwrócić należy uwagę, że w sprawie niniejszej podstawą wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej było orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] listopada 2016r. o rozpoznaniu u J. N. choroby zawodowej - zespołu cieśni o w obrębie nadgarstka, wymienionej w pozycji 20.1 w wykazie chorób zawodowych rozporządzenia. Jak wynika z przedmiotowego orzeczenia uczestniczka postępowania w okresie narażenia zawodowego, który trwał od [...].03.1983r. do [...].12.2014r. przez większość czasu aktywności zawodowej wykonywała pracę, która wiązała się z obciążeniem kończyn górnych i wymagała ustawienia nadgarstka w nadmiernym przeproście, przy czym w ostatnim miejscu pracy wykonywała monotypowe ruchy zginania i prostowania nadgarstka a także nawracania i odwracania nadgarstka w wymuszonym rytmie, z użyciem znacznej siły przez większą część czasu pracy.

Jak ponadto wynika z orzeczenia nr [...], sporządzająca je lekarz orzecznik, kierowała się wywiadem, badaniami fizykalnymi, badaniami dodatkowymi oraz konsultacjami specjalistycznymi, na podstawie których uznała z przeważającym prawdopodobieństwem istnienie związku przyczynowo – skutkowego między narażeniem zawodowym a rozpoznanym schorzeniem. Powyższe skutkowało orzeczeniem o rozpoznaniu choroby zawodowej.

Wyżej wskazane orzeczenie, jak również formularze kart oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika stały się w dalszej kolejności punktem wyjścia dla stwierdzenia u uczestniczki postępowania choroby zawodowej przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.

Zwrócić uwagę należy, że jak stanowi § 6 ust. 1 rozporządzenia, lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Orzeczenie lekarskie stanowi wypowiedź fachową, specjalistyczną i wydawane jest w oparciu o wiedzę medyczna i doświadczenie lekarza. Inspektor sanitarny nie ma co do zasady kompetencji do jej weryfikacji i dokonywania odmiennej oceny, niż dokonana przez lekarza orzecznika. Z podobnych względów to nie inspektor dokonuje oceny narażenia zawodowego, które stanowi kluczowe, choć nie jedyne, kryterium przy wydawaniu orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do takiego rozpoznania. Orzeczenie lekarskie natomiast stanowi kluczowe, choć nie jedyne, kryterium przy wydawaniu decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej, bądź tego jej nie stwierdzającej.

W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że orzeczenie lekarskie w przedmiocie choroby zawodowej posiada walor opinii biegłego i jest jednym z dowodów w sprawie. Podobne stanowisko wyraził również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07, wskazując w treści uzasadnienia, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Jednakże – na co również zwrócił uwagę TK w przywołanym wyroku, jeżeli przed wydaniem decyzji inspektor sanitarny stwierdzi, że zebrany materiał dowodowy jest niewystarczający, powinien zażądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego (§ 8 ust. 2 rozporządzenia). Tak więc jeśli orzeczenie lekarskie jest niejasne, niepełne albo sprzeczne z innymi dowodami, winno ono być uzupełnione przez zakład społecznej służby zdrowia, który je wydał, względnie winna być zasięgnięta dodatkowa opinia jednostki organizacyjnej służby zdrowia zajmującej się zagadnieniami będącymi przedmiotem sporu.

Zatem przyjąć należy, że dla inspektora sanitarnego orzeczenie lekarskie jest wiążące pod względem merytorycznym, ale może być przez niego kwestionowane pod względem formalnym. Inspektor nie jest w stanie podważyć ustaleń zawartych w orzeczeniu lekarskim z uwagi na brak specjalistycznej wiedzy medycznej niezbędnej dla ich dokonania, powinien jednak dokonać wszechstronnej analizy rozstrzygnięć orzeczenia i prawidłowości jego wydania. Zwrócić uwagę należy, że wzięcia pod uwagę wymaga również interes pracodawcy, który wszakże nie jest stroną w postępowaniu orzeczniczym, orzeczenie lekarskie bowiem, o czym stanowi § 6 pkt 6 rozporządzenia, przesyła się właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu, zainteresowanemu pracownikowi lub byłemu pracownikowi oraz lekarzowi kierującemu na badania, a w przypadku gdy orzeczenie lekarskie zostało wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej II stopnia - również jednostce orzeczniczej I stopnia. Orzeczenia nie przesyła się natomiast pracodawcy, w związku z zatrudnieniem u którego ustalono istnienie związku przyczynowo – skutkowego między narażeniem zawodowym a rozpoznanym schorzeniem. W sytuacji zatem zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości, a takie mogły powstać po złożeniu przez byłego pracodawcę, stronę skarżącą w niniejszej sprawie, odwołania od decyzji pierwszej sprawie, organ winien był zwrócić się o dodatkowe orzeczenie, celem ich wyjaśnienia.

Abstrahując zatem od oceny, czy orzeczenie wydane zostało we właściwej formie i przez uprawnionego lekarza, gdyż kwestie te nie budzą wątpliwości, organ powinien był ustalić, czy orzeczenie wyjaśnia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, czy jest rzeczowe i przekonująco uzasadnione. Czego wydał się nie dostrzec organ drugiej instancji, a co z kolei dostrzegł Sąd rozpoznający przedmiotową skargę, orzeczenie stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji nie zawiera oceny wszystkich okoliczności, na podstawie których winno być wydane. Jak już wskazano, zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia orzeczenie wydawane jest na podstawie m.in. badań lekarskich. Analiza akt administracyjnych wykazała, że w sprawie nie była przez organy zgromadzona i analizowana jakakolwiek dokumentacja medyczna. Jak wynika z orzeczenia, sporządzająca je lekarz orzecznik, kierowała się wywiadem, badaniami fizykalnymi, badaniami dodatkowymi oraz konsultacjami specjalistycznymi, wskazując, że z wywiadu uzyskanego od uczestniczki postępowania "wiadomo, że od ok. 2011r. pojawiły się dolegliwości pod postacią bólu, usztywnienia i obrzęku palców obu dłoni, które nasilały się po pracy i nocą. Stopniowo dołączyło się drętwienie palców rąk oraz bóle promieniujące do łokci. Dłonie stały się mniej sprawne. Pozostaje pod opieką poradni ortopedycznej z powodu licznych zmian zwyrodnieniowych stawów i wielopoziomowej dyskopatii kręgosłupa, gdzie po badaniu EMG rozpoznano obustronny zespół cieśni nadgarstka z przewagą zmian po stronie prawej. Leczenie zachowawcze i fizykoterapeutyczne". Z powyższego orzeczenia nie wynika jednak ponad wszelką wątpliwość, że objawy schorzenia występujące od roku 2011, zatem podczas zatrudnienia u ostatniego pracodawcy, zostały w jakikolwiek sposób udokumentowane i kiedy konkretnie miało to miejsce. Treść wskazuje, że lekarz oparł swe wniosku na wywiadzie z uczestniczką, co również ma wartość dowodową, ale dla zapewnienia obiektywizmu, oświadczenia te winny być poparte stosowną dokumentacją lekarską. Z orzeczenia nie wynika również, kiedy wykonywane były badania fizykalne, badania dodatkowe oraz konsultacje specjalistyczne, w szczególności, czy miały one miejsce bezpośrednio przed wydaniem orzeczenia, czy może to one stanowią dokumentację medyczną, brak której dopatrzył się Sąd. Jeśli tak, to brak im szczegółowości. Podobnie rzecz tyczy się wymienionego w orzeczeniu badania EMG, podczas którego rozpoznano obustronny zespół cieśni nadgarstka z przewagą zmian po stronie prawej – wskazane orzeczenie nie precyzuje, kiedy takie badanie miało miejsce. Również nie jest określone od kiedy uczestniczka pozostaje pod opieką poradni ortopedycznej z powodu licznych zmian zwyrodnieniowych stawów i wielopoziomowej dyskopatii kręgosłupa.

Zwrócić uwagę należy, że jeśli materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji w sprawie choroby zawodowej, inspektor sanitarny powinien podjąć czynności niezbędne do jego uzupełnienia. W tym celu, stosownie do § 8 ust. 2 rozporządzenia, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, może też wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Organ drugiej instancji bezkrytycznie przyjął ustalenia dokonane przez inspektora powiatowego, nie zwracając uwagi na brak jakiejkolwiek wzmianki na temat dokumentacji medycznej schorzenia uznanego za chorobą zawodową. Zwrócić również uwagę należy na niekompletność akt w tym zakresie. Kolejną niewyjaśnioną kwestią w ocenie narażenia zawodowego i wydanych na jej podstawie orzeczeniu i decyzjach jest nieścisłość pomiędzy wskazanym przez lekarza orzecznika narażeniem zawodowym, które miało miejsce od [...].03.1983r. do [...].12.2014r. a przebiegiem ścieżki zatrudnienia uczestniczki, nie została bowiem w ogóle wzięta pod uwagę luka pomiędzy zakończeniem prowadzenia przez uczestniczkę działalności gospodarczej, a podjęciem zatrudnienia w skarżącej spółce, zatem pomiędzy rokiem 1996 a rokiem 2010. Idąc dalej, skoro w okresie prowadzenia własnej działalności gospodarczej w kwestii narażenia zawodowego wskazano na brak konieczności wykonywania wysokopowtarzalnych monotypowych ruchów w obrębie nadgarstka (co wynika z karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej), to rozważyć należy, czy narażenie zawodowe w przypadku skarżącej nie miało miejsca w okresach [...].03.1983r.- [...].08.1993r. i [...].12.2010r.-31[...].12.2014r., co znaczenie pomniejsza okres narażenia przyjęty przez orzecznika. Od wyżej wskazanego okresu, naliczyć należy jeszcze urlop wychowawczy przebyty w okresie [...].06.1988r. – [...].06.1990r., co wynika ze świadectwa pracy H., oraz przeanalizować zwolnienie lekarskie na okres 515 dni w okresie [...].04.2013r.- [...].09.2014r w skarżącej spółce. Nie została również rozważona kwestia, iż uczestniczka już od 2001r. miała orzeczoną niepełnosprawność umiarkowanego stopnia (dawna II grupa inwalidzka) oraz, że w chwili składania wniosku była ona beneficjentką świadczenia rehabilitacyjnego, które zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Akta sprawy nie zawierają żadnej dokumentacji medycznej wyjaśniającej niezdolność do pracy uczestniczki postępowania w okresie składania wniosku, nie wspomina o tym również orzeczenie lekarskie nr [...].

Powyżej przedstawione kwestie nie zostały wyjaśnione przez organ drugiej instancji, a mogły mieć one wpływ na wynik sprawy. PWIS mógł w tym zakresie zwrócić się o dokonanie wyjaśnień przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, w celu porównania ustaleń dokonanych przez oba organy orzecznicze i wyeliminowaniu ewentualnych rozbieżności. Organ mógł również wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia. Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku z dnia 3 października 2006 r., VII SA/Wa 1066/06, inspektor sanitarny podejmuje działania zmierzające do uzupełnienia materiału dowodowego niezależnie od tego, czy pracownik skorzystał z prawa do ponownego badania, ponieważ wątpliwości co do kompletności i rzetelności oceny medycznej powinny być wyjaśnione przez organ z urzędu.

Kwestia wyjaśnienia daty powstania choroby jest istotna z punktu widzenia ustalenia kiedy wystąpiły pierwsze udokumentowane objawy choroby. Jak bowiem wynika z wykazu chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, stanowiącego załącznik do rozporządzenia, w przypadku zespołu cieśni w obrębie nadgarstka okres ten wynosi jeden rok (poz. 20 pkt 1 załącznika). Nie można przychylić się do zawartego w skardze argumentu, że pomiędzy dniem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych a dniem rozpoznania choroby musi upłynąć najwyżej rok. Okoliczność ta została już wyjaśniona przez pełnomocnika strony skarżącej obecnego na rozprawie. Wskazać należy, że najpóźniej w ciągu roku od dnia zakończenia pracy w narażeniu wystąpić muszą udokumentowane objawy choroby zawodowej, dlatego moment ten jest w istocie kluczowy do ustalenia i nie są w tym zakresie wystarczające jedynie informacje uzyskane od uczestniczki postępowania w wywiadzie. Czas zakończenia pracy w narażeniu zawodowym nie musi być bowiem tożsamy z rozwiązaniem stosunku pracy, co uwzględnił organ orzekający jednakże dopiero w odpowiedzi na skargę.

W związku z powyższym uznać należy, że ustalenia, na których oparł się organ odwoławczy nie zostały dokonane prawidłowo, a przede wszystkim podkreślenia wymaga, że PWIS ograniczył się do kontroli decyzji Inspektora Powiatowego, nie rozstrzygając sprawy merytorycznie w oparciu o całokształt materiału dowodowego, do czego był zobowiązany.

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej k.p.a.) w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Biorąc pod uwagę powyższe przepisy kpa, a także wcześniejsze rozważania na temat braku możliwości kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych oraz dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia przy jednoczesnym obowiązku dokonania oceny pod względem formalnym, stwierdzić należy, iż organ powyższemu wymogowi nie sprostał. Orzeczenie lekarza orzecznika, mające w niniejszym postępowaniu przymiot opinii biegłego, dla organu jest bowiem środkiem dowodowym, który winien zostać przeanalizowany i wyjaśniony, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 77 § 1 k.p.a.

W okolicznościach rozpoznawanej zgromadzony materiał dowodowy daje jednak wystarczające podstawy, aby z dostatecznym prawdopodobieństwem stwierdzić, że uczestniczka wykonywała między innymi u skarżącej spółki pracę w warunkach narażenia zawodowego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia związku przyczynowego z tym narażeniem a orzeczoną przez uprawnionego lekarza choroba mieszcząca się w katalogu chorób zawodowych. Spółka nie przedstawiła dowodów podważających charakter, powtarzalności, akordowość pracy wykonywanej z nadmiernym przeciążaniem nadgarstków, koniecznością użycia znacznej siły np. przy używaniu wskazywanego w skardze pistoletu do klejenia. Skarżąca ogranicza się w tym zakresie wyłącznie do zaprzeczania.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe z uwzględnieniem rozważań wynikających z niniejszej treści z ewentualnym wykorzystaniem narzędzi przyznanych mu w drodze art. 8 ust. 2 rozporządzenia.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach orzeczono na postawie art. 200 p.p.s.a.