Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 626/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 , ust. 5, art. 27
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 16 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2022 roku sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia 24 czerwca 2022 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO", "Kolegium") decyzją z 26 lipca 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. G. (dalej: "strona") od decyzji Wójta Gminy W. (dalej: "Wójt") z 24 czerwca 2022 r., nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Strona 21 marca 2022 r. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem D. G. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 20 lipca 2020 r.

Wójt decyzją z 6 kwietnia 2022 r., nr [...], odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na skutek złożonego odwołania SKO decyzją z 19 maja 2022 r., nr [...], uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Ponownie prowadząc sprawę organ I instancji ustalił, że strona zamieszkuje z mężem oraz [...]-miesięczną córką. Opiekę nad mężem sprawuje od grudnia 2020 r. Strona pracowała do maja 2020 r. W dniu [...] stycznia 2021 r. urodziła córkę. Strona oświadczyła, że w przypadku gdyby mąż nie wymagał opieki, czy opiekę sprawowała inna osoba, nie mogłaby podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad córką. Od [...] stycznia 2022 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany do 31 sierpnia 2022 r.

Wójt decyzją z 24 czerwca 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "K.p.a.") oraz art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b i pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 29 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r."), odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że podtrzymuje podstawę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie dotyczącym negatywnej przesłanki związanej z uprawnieniem strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego strona nie zrezygnowała. Ponadto, jak wskazał dalej, D. G. pozostaje w związku małżeńskim, co także stanowi negatywną przesłankę do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Nie sposób również uznać, zdaniem organu, że przyczyną nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez stronę jest sprawowanie opieki nad mężem, gdyż w przypadku zapewnienia mu opieki przez inną osobę strona i tak nie podjęłaby pracy ze względu na konieczność opieki nad córką.

W odwołaniu strona zarzuciła: 1) błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdy nie może mieć on zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka, 2) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, 3) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy inny niż małżonek członek rodziny ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne. Oczywistym jest, że nie znajduje on zastosowania, gdy małżonek występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego sprawując taką opiekę. Małżonek jest bowiem osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do sprawowania opieki przed krewnymi. Niezależnie od powyższego w ocenie organu II instancji nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującą a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Odwołująca zrezygnowała z zatrudnienia kilka miesięcy wcześniej niż rozpoczęła opiekę nad mężem. Co najistotniejsze wyraźnie oświadczyła, że gdyby mąż nie wymagał opieki, czy opiekę sprawowałaby inna osoba, również nie podejmowałaby zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad córką.

Organ II instancji stwierdził, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki nad mężem, jednak nie każde sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny wiąże się z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca wymaga, aby rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia pozostawało w ścisłym związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki. W rozpoznawanej sprawie brak takiego związku.

SKO stwierdziło również, że strona miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy do 31 sierpnia 2022 r., jednak nie tworzy to automatycznie prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że nie jest uprawniony do badania prawidłowości przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a jedynie do ustalenia, czy odwołująca spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze skierowanej do tut. Sądu strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnego egzystencji.

Jednocześnie powołując się na art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Organ także wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że zarówno skarżąca w skardze, jak i Kolegium w odpowiedzi na skargę, wystąpili z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaistniały przesłanki do zastosowania cytowanego przepisu. Jak stanowi jednocześnie art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo o zasady jawnego rozpoznawania spraw ustanowionej w art. 10 P.p.s.a.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 26 lipca 2022 r., nr [...], jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja Wójta Gminy W. z 24 czerwca 2022 r., nr [...], wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, jak i naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. jest podstawą do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił m.in. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej: "K.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jedną z osób, która może w oparciu o ten przepis ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne jest współmałżonek osoby niepełnosprawnej. Zgodnie bowiem z art. 27 zd. 1 K.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Wynikający stąd obowiązek małżonków wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (por. art. 130 K.r.o.).

Kolegium słusznie uznało, że podstawą odmowy przyznania skarżącej – jako małżonce osoby niepełnosprawnej – świadczenia pielęgnacyjnego nie może być art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ostatnio powołany przepis przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W judykaturze nie budzi wątpliwości, że przepis ten nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy o przyznanie tego świadczenia ubiega się małżonek spełniający warunki wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może stanowić podstawę odmownego rozpatrzenia wniosku, gdy o świadczenie ubiega się inna osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przyjęcie odmiennego zapatrywania prowadziłoby w istocie do zawężenia kręgu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez wyłączenie z tego kręgu współmałżonków, co w żadnym razie nie wynika z analizowanych regulacji. W konsekwencji w kontrolowanej sprawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy do wydania decyzji odmownej, a konieczne pozostało rozważenie, czy zostały spełnione pozostałe przesłanki uprawniające skarżącą do świadczenia pielęgnacyjnego.

Błędnie w sprawie przyjęto, aby podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mógł być art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Z kolei w świetle art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Okolicznością bezsporną jest to, że decyzją Wójta Gminy W. z 18 stycznia 2022 r., nr [...], przyznano skarżącej w oparciu m.in. o art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy na męża na okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2022 r. Wynikająca z powyższych regulacji negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Stosownie do art. 27 ust. 5 pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Wbrew twierdzeniom organu I instancji z powyżej przywołanych regulacji nie wynika, aby skarżąca musiała najpierw zrezygnować z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego, aby dopiero na skutek takiej rezygnacji otworzyła się możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowi w tym względzie o możliwości dokonania przez osobę uprawnioną wyboru jednego ze świadczeń, które będzie jej przysługiwało. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest w związku z tym zapatrywanie, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy rozumieć w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (zob. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18, z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Fakt uzyskania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być w okolicznościach rozpoznawanej sprawy samoistną przeszkodą do przyznania korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można zatem odmówić skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że przyznano jej już wcześniej specjalny zasiłek opiekuńczy. Zagwarantowanie osobie uprawnionej do świadczeń wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie może polegać na oczekiwaniu ekspirowania decyzji przyznającej jedno ze zbiegających się świadczeń lub wymaganiu rezygnacji z przyznanego świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że wybrane przez stronę świadczenie rzeczywiście zostanie jej przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego przez nią, stawia ją bowiem w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń, w miejsce aktualnie otrzymywanego. Konieczność unikania tego rodzaju stanu niepewności co do rzeczywistych uprawnień strony (braku pewności prawa), nakazuje zaniechać czynienia ze strony organów administracji przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia wybranego (korzystniejszego), a przeciwnie, organy powinny przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. W tym zakresie powinny zastosować adekwatne do okoliczności sprawy rozwiązania proceduralne, które będą gwarantowały stronie urzeczywistnienie przewidzianego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawa wyboru świadczenia (zob. wyroki NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18, z 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18, z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18, z 19 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 300/19, z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19, z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2122/20, z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20, z 4 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 304/21, z 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 944/21, CBOSA).

W kontrolowanej sprawie Kolegium całkowicie pominęło powyższą problematykę i to pomimo podniesionych w odwołaniu zarzutów, zaś organ I instancji przyjmując błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. zignorował oświadczenie skarżącej z 18 marca 2022 r. o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zawarty w piśmie z 18 marca 2022 r. wniosek o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne – z dniem jej wydania – czym dopuszczono się równocześnie istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a.

Organy nie wyjaśniły także w sposób dostateczny, dopuszczając się i w tym przypadku istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., kolejnej przesłanki, która w okolicznościach kontrolowanej sprawy w ich ocenie miałaby przemawiać za odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie wystąpienia wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tym względzie doszło również do istotnego naruszenia art. 9 K.p.a., poprzez nienależyte poinformowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i brak czuwania nad tym, aby skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.

Argumentacja prezentowana przez organy co do spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sprowadza się do stwierdzenia, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia zanim zaczęła sprawować opiekę nad mężem, bowiem nie pracuje od maja 2020 r., zaś opiekę nad mężem sprawuje od grudnia 2020 r., jak również do wskazania, że skarżąca oświadczyła, iż gdyby mąż nie wymagał opieki, czy opiekę sprawowałaby inna osoba, również nie podjęłaby zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad córką, którą urodziła [...] stycznia 2021 r. W ocenie tut. Sądu obydwie te okoliczności zostały przede wszystkim powołane w oderwaniu od całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie mogą przesądzać, o tym że nie zaistniał wskazany powyżej związek przyczynowy.

Po pierwsze, przypomnieć trzeba, że skarżąca z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła w marcu 2022 r. Wprawdzie Kolegium słusznie zauważyło, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła przed rozpoczęciem opieki nad mężem, jednak organ ten zaniechał już ustalenia z powodu jakich konkretnie okoliczności faktycznych miało to miejsce i czy okoliczności te trwają nadal. Przy istotnych brakach postępowania wyjaśniającego w tym zakresie nie sposób wykluczyć zaistnienia takiej sytuacji, w której rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia w maju 2020 r. nastąpiła z powodu innych okoliczności, które z biegiem czasu uległy zmianie, zaś w istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy okresie niepodejmowanie zatrudnienia wynika już z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wręcz za prawdopodobne uznać obecnie można, mając na uwadze ustaloną dotychczas chronologię zdarzeń, że zaprzestanie zatrudnienia przez skarżącą nastąpiło w związku z ciążą, ergo przyczyna ta, jako powód do niepodejmowania zatrudnienia, ustała w momencie urodzenia córki. Nie zostało to jednak przez organ w żaden sposób wyjaśnione. Zresztą organy obu instancji dokonują w tym względzie odmiennych ustaleń faktycznych, jako że organ I instancji stwierdził, że skarżąca była zatrudniona nie do maja 2020 r., a do [...] stycznia 2021 r., to jest do momentu urodzenia dziecka. Już ta sprzeczność w ustaleniach faktycznych organów dyskwalifikuje dokonane przez nie ustalenia z perspektywy wymogów wynikających z przywołanych powyżej przepisów postępowania.

Po drugie, oświadczenie skarżącej, na które powołały się organy obu instancji, jako mające przesądzać o braku związku przyczynowego z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., oparte zostało wyłącznie na hipotetycznych założeniach, przyjętych na potrzeby przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego, a co więcej nie znajduje poparcia w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Wspomniane oświadczenie skarżącej odnosi się do sytuacji, w której jej mąż nie wymagałby opieki, albo opiekę tę sprawowałaby inna osoba, a więc do sytuacji, która nie ma aktualnie odzwierciedlenia w rzeczywistości. Stanowić ono może zatem jedynie przypuszczenie, nie zaś potwierdzenie tego, że w przypadku, gdyby sytuacja taka zaistniała w rzeczywistości, to skarżąca faktycznie zachowałaby się w określony w oświadczeniu sposób – a więc i tak nie podjęłaby zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad córką. Innymi słowy przez samo to oświadczenie nie sposób jednoznacznie stwierdzić, że skarżąca faktycznie nie poszukiwałaby zatrudnienia, gdyby nie musiała sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem. Dokonując oceny tego oświadczenia uwzględnić trzeba dodatkowo nie tylko jego treść, lecz także okoliczności w jakich zostało ono złożone – rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzany przez pracownika socjalnego – charakter pytania w wyniku, którego zostało ono złożone, a także osobę, która je złożyła, to jest jej wiek, doświadczenie życiowe, jak również sytuację, w której się znalazła zarówno z perspektywy macierzyństwa, jak i opieki nad niepełnosprawnym mężem. Tut. Sąd zwraca uwagę na to, że skarżąca jest osobą młodą, odnajdującą się w nowej roli społecznej matki i nie musi mieć pełnej świadomości znaczenia składanego wobec pracownika socjalnego oświadczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zwłaszcza, że z akt administracyjnych nie wynika, aby zgodnie z art. 9 K.p.a. została pouczona przez organ, o tym jakie może nieść ono dla niej konsekwencje prawne. Organy oceniając ten środek dowodowy nie uwzględniły żadnej z powyższych okoliczności, co już samo w sobie dyskredytuje poczynione w jego oparciu ustalenia faktyczne.

Co więcej, organy nie przeprowadziły oceny rzeczonego oświadczenia z perspektywy pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie wzięły zwłaszcza pod uwagę tego, czy skarżąca pomimo wynikającej z oświadczenia chęci pozostania z córką nie byłaby zmuszona do podjęcia zatrudnienia. Dość stwierdzić, że z decyzji Wójta przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie art. 16a ust. 1 u.ś.r. wynika, że łączny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego w wysokości 764,00 zł. Nie sposób wykluczyć w aktualnie ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy, że w przypadku, kiedy skarżąca rzeczywiście nie musiałaby sprawować opieki nad mężem, ciężka sytuacja osobista, zwłaszcza majątkowa, i tak zmusiłaby ją do poszukiwania pracy. Jeżeli organy uznałyby, że oświadczenie skarżącej jest wiarygodne, pomimo okoliczności, w jakich zostało złożone, jak i okoliczności związanych z samą osobą skarżącej, to powinny jeszcze ocenić jego wiarygodność i moc dowodową z punktu widzenia pozostałych okoliczności sprawy, w tym sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej. Tego wszystkiego w kontrolowanej sprawie zabrakło, co stanowi istotne uchybienie wymogom wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. i prowadzi do konieczności uchylenia obydwu decyzji.

Już tylko na marginesie wskazać trzeba, że zawiadomienie z 21 czerwca 2022 r. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, wskazujące na istnienie negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia, zostało błędnie doręczone skarżącej osobiście z pominięciem jej pełnomocnika. Podkreśla to dodatkowo znaczenie uchybień procesowych, jakich w kontrolowanej sprawie dopuściły się organy w ramach postępowania wyjaśniającego, skoro o wynikających stąd ustaleniach faktycznych – przed wydaniem decyzji – nie został poinformowany profesjonalny pełnomocnik skarżącej, co zwiększałoby możliwość jej obrony przed wydaniem decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę Wójt uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania co do dalszego postępowania.

Przede wszystkim organ ten ponownie rozważy spełnienie przez skarżącą przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w postaci nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tym względzie z zachowaniem wymogów wynikających z art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. oceni całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wiarygodność i moc dowodową oświadczenia skarżącej złożonego w ramach dotychczas przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w razie konieczności przeprowadzi w tym względzie dalsze postępowanie wyjaśniające.

Jeżeli organ wskutek powyższego dojdzie do wniosku, że spełnione są przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wobec treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. jego obowiązkiem pozostanie znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które będzie gwarantować skarżącej realizację prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu złożenia wniosku o jego przyznanie. Nie przesądzając najlepszego rozwiązania zaistniałej sytuacji spośród kilku nasuwających się, sąd zauważa, że organ powinien rozważyć możliwość jednoczesnego uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy za istotny dla niniejszej sprawy okres i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 155 K.p.a.). Wypłata tak przyznanego świadczenia powinna uwzględniać techniczną kompensację świadczeń już wypłaconych za ten sam okres z tytułu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku. O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), postanowiono w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.