Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 338/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-08-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1 i  par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 1 i  par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.K. (K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy;


UZASADNIENIE

W treści skargi z dnia 15 marca 2012 r. Z.K. wniósł o ustanowienie adwokata z urzędu powołując się na okoliczność, iż zarówno on sam jak i jego małżonka są osobami niepełnosprawnymi.

Następnie, to jest w dniu 2 lipca 2012 r. skarżący nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdził, iż zakres jego żądania obejmuje ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu ponownie podkreślił, że jest niepełnosprawny dodając, iż uskarża się na poważne schorzenia i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Oświadczył przy tym, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i dwiema małoletnimi córkami, posiada mieszkanie o powierzchni 85 m2 oraz samochód marki [...], rok produkcji 2003. Nie dysponuje przy tym żadnymi zasobami pieniężnymi.

Miesięczny dochód brutto przypadający na rodzinę skarżącego zadeklarowany został w kwocie 985 zł, na którą składa się pobierana przezeń renta, w kwocie 650 zł - podlegająca potrąceniom z tytułu zaległych alimentów, zasiłek pielęgnacyjny małżonki (153 zł) oraz zasiłki rodzinne na córki (dwa razy po 91 zł).

Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, zarządzeniem z dnia 9 lipca 2012 r. zwrócono się do niej o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała.

W tym zakresie skarżącego wezwano o:

- udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przezeń oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym;

- podanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego (czynsz za zamieszkiwany lokal, opłaty za tzw. media, to jest energię elektryczną, gaz, wodę, telefony, wywóz śmieci, a także wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży i na utrzymanie samochodu - ubezpieczenie, przeglądy i naprawy, paliwo itp.).

W siedmiodniowym terminie, który wyznaczono w powyższym wezwaniu skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi.

W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym.

Odnosząc się do wniosku Z.K. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Treść przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w nim słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest przesłanek do uwzględnienia zgłoszonego żądania, jako że sytuacja materialna wnioskodawcy nie została zobrazowana w sposób wystarczająco jasny i jednoznaczny.

Jest wprawdzie poza sporem, iż zarówno Z.K. jak i jego małżonka to osoby niepełnosprawne, uskarżające się na poważne problemy zdrowotne i deklarujące bardzo niski dochód. Trzeba jednak podkreślić, że pomimo wyraźnego wezwania zawartego w przywołanym wyżej zarządzeniu z dnia 9 lipca 2012 r. (które zostało mu doręczone w trybie art. 73 p.p.s.a., ze skutkiem na dzień 1 sierpnia 2012 r.) nie nadesłał on żadnych oświadczeń ani dokumentów, o które się do niego zwrócono, a tym samym wykazał się biernością procesową nie stosując się do nałożonego nań obowiązku uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych mających istotny wpływ na ocenę jego sytuacji majątkowej.

Wobec powyższego, rozpoznając niniejszy wniosek uwzględniono posiłkowo oświadczenia i dokumenty dołączone do akt innych zawisłych przed tutejszym Sądem spraw (sygn. akt IV SA/Gl 321/12 - IV SA/Gl 331/12), złożone przez małżonkę wyżej wymienionego - A.K., do której skierowano w tych sprawach wezwanie o treści takiej samej jak w przywołanym zarządzeniu z dnia 9 lipca 2012 r. W tym zakresie uwzględniono informację o wysokości opłat ponoszonych w związku z zamieszkiwanym lokalem, wezwanie do zapłaty potwierdzające istnienie z tego tytułu zadłużenia w kwocie 2.304,36 zł, dokumenty potwierdzajże wydatki poniesione w ramach opłat za tzw. media oraz za okresowe badanie samochodu, a także kopie decyzji ustalających prawo do pobieranej renty (kwota do wypłaty 306,69 zł), zasiłku pielęgnacyjnego (153 zł) i zasiłków rodzinnych (dwa razy po 91 zł). Nadto wzięto pod uwagę treść nadesłanego pisma datowanego na 9 lipca 2012 r., w którym A.K. oświadczyła, iż na paliwo do samochodu jej rodzina przeznacza miesięcznie około 50 zł, zaś w związku z tym, że od sierpnia 2011 r. nie korzystają z pomocy społecznej, aby zdobyć środki na żywność, odzież i środki czystości są zmuszeni żebrać.

Także wspomniane wyżej dokumenty i oświadczenia nie pozwalają jednak na wolną od wątpliwości ocenę sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego strony.

Po pierwsze, trzeba zwrócić uwagę na sprzeczność pomiędzy twierdzeniami małżonki wnioskującego dotyczącymi używania posiadanego samochodu i ponoszonych z tego tytułu wydatków. W oświadczeniu z dnia 9 lipca 2012 r. A.K. deklaruje bowiem, że wydatkuje na paliwo do tego pojazdu zaledwie około 50 zł miesięcznie, co według aktualnych cen starcza na zakup zaledwie około 9 litrów oleju napędowego. Z kolei w toku postępowania administracyjnego podała ona (vide: pismo z dnia 18 listopada 2011 r. dołączone do akt sprawy o sygn. IV SA/Gl 329/12), iż samochód jest jej rodzinie niezbędny "w codziennym życiu jak zakupy i inne" oraz celem dojazdów na leczenie i rehabilitację, a co za tym idzie, że jest eksploatowany stale i regularnie. Pomiędzy przytoczonymi wyżej wywodami istnieje zatem niekonsekwencja, która rzuca cień na wiarygodność składanych przez żonę wnioskodawcy wyjaśnień, jako że może budzić uzasadnione przypuszczenie, że wydatki na paliwo zostały zadeklarowane w kwocie niższej niż rzeczywista. Dziewięć litrów paliwa nie może wszak zapewnić regularnego codziennego korzystania z samochodu przez cały miesiąc, nawet wtedy, gdy jest to samochód ekonomiczny i oszczędny.

O ile natomiast deklarowana przez A.K. kwota wydatków przeznaczanych na paliwo jest rzetelna, to musi oznaczać, że pojazd ten jest wykorzystywany sporadycznie, w minimalnym stopniu, zaś w takiej sytuacji nie sposób przyznać, aby jego posiadanie było konieczne celem zaspokojenia niezbędnych potrzeb komunikacyjnych jego rodziny, a jeśli tak, to wydatki ponoszone w związku z jego utrzymaniem (poza paliwem także koszty przeglądów i ubezpieczenia) również nie mogłyby być uznane za niezbędne.

Po drugie, A.K. nie sprecyzowała, jakie kwoty przeznacza wraz z rodziną na zakup niezbędnych leków, środków czystości, odzieży i żywności. Tymczasem brak ustaleń w omawianym zakresie stanowi poważną przeszkodę w dokonaniu miarodajnej oceny sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego skarżącego. Ocena ta jest bowiem możliwa jedynie w sytuacji, gdy rozpoznający wniosek dysponuje wiarygodnymi i w miarę precyzyjnymi danymi dotyczącymi z jednej strony dochodów rodziny wnioskodawcy, zaś z drugiej - niezbędnych kosztów jej utrzymania. Uzyskanie informacji o rozmiarze wydatków obciążających rodzinę jest niezbędne także w przypadku, gdy - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, strona deklaruje bardzo niski dochód (netto ogółem 641,69 zł, co daje per capita zaledwie 160,42 zł). Skoro bowiem strona deklaruje dochód w tak znikomej kwocie, to konieczne jest ustalenie, jakie ponosi konieczne koszty utrzymania, czy uzyskiwany przez nią dochód wystarcza na ich pokrycie, a także, czy nie przewyższają one tego dochodu, co mogłoby wszak świadczyć o istnieniu innych dochodów, które nie zostały we wniosku zadeklarowane.

Odpowiadając na wezwanie o podanie koniecznych kosztów wyżywienia, zakupu środków czystości, odzieży i leków A.K. nie podała wydatkowanych w tym zakresie kwot, wskazując jedynie, że leki otrzymuje "jeśli ktoś im ofiaruje" (bez podania jakichkolwiek szczegółów - kto ma je ofiarować i z jakiego tytułu), zaś aby zaspokoić potrzeby w zakresie wyżywienia oraz zakupu środków czystości i odzieży, jej rodzina jest zmuszona żebrać. W ocenie rozpoznającego wniosek, wyjaśnienia te nie są jednak przekonujące. Nie sposób bowiem uznać za spójne i konsekwentne twierdzenia osoby, która posiadając przyzwoitej klasy samochód wywodzi, iż znajduje się w tak wyjątkowo trudnej sytuacji, że musi żebrać.

Trzecim argumentem przemawiającym przeciw przyznaniu skarżącemu prawa pomocy jest rozbieżność pomiędzy składem osobowym rodziny zadeklarowanym we wniosku a konkluzjami płynącymi z akt administracyjnych niniejszej sprawy. Mianowicie, w treści formularza "PPF" skarżący zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i dwojgiem dzieci. Tymczasem z oświadczenia złożonego przezeń w dniu 29 września 2011 r. (karta nr 20 akt administracyjnych pierwszej instancji) wynika, że zamieszkuje wraz z nim jeszcze teściowa - M.M.. Istniejąca w tym zakresie rozbieżność ma niewątpliwie znaczenie. Ocena stanu majątkowego wnioskodawcy dokonywana w toku rozpoznania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmuje bowiem stan majątkowy i dochody nie tylko jego, lecz także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy w tym miejscu podkreślić, że z pisma Prezydenta Miasta G. z dnia 3 października 2011 r. (vide: karta nr 38 akt administracyjnych pierwszej instancji) oraz z oświadczenia o stanie majątkowym M.M. (karta nr 40 pierwszoinstancyjnych akt administracyjnych innej sprawy zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. IV SA/Gl 329/12) wynika, że wyżej wymieniona jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 0,6130 ha, zabudowanej domem składającym się z dwóch pokoi. W posiadaniu teściowej skarżącego znajduje się zatem nieruchomość, która przedstawia niewątpliwie relatywnie znaczną wartość (można przyjąć, że jest to przynajmniej kilkanaście tysięcy złotych), a w której - co warto podkreślić - nie zamieszkuje. Tym samym nie budzi wątpliwości, że ewentualne zbycie rzeczonego składnika majątku mogłoby stanowić dla całej rodziny źródło pozyskania znacznej ilości środków finansowych, nie przynosząc przy tym uszczerbku dla jej koniecznych potrzeb mieszkaniowych.

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności rozpoznający wniosek uznał, że skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej w stopniu wystarczającym do uwzględnienia zgłoszonego przezeń żądania. Sam Z.K. nie odpowiedział bowiem w ogóle na wystosowane doń w tej kwestii wezwanie z dnia 9 lipca 2012 r., z kolei złożone przez jego małżonkę w innych sprawach oświadczenia nie mogą być uznane za w pełni precyzyjne, wiarygodne i przekonujące.

Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest natomiast przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W takim bowiem przypadku nie sposób przyjąć, aby wnioskujący wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu.

Odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu z dnia 9 lipca 2012 r. wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania, skarżący nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie zachował przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Wątpliwości tych nie rozwiewają również oświadczenia złożone przez jego małżonkę w zakresie spraw o sygn. akt IV SA/Gl 321/12 - IV SA/Gl 331/12.

W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.