Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 337/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] r., nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2021 r., H. M. (dalej "strona" lub "skarżąca"), wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad mężem S. M.. Do wniosku dołączyła:

- oświadczenie, że posiada prawo do pobierania emerytury w ZUS, którą zamierza zawiesić gdy nabędzie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ do tego czasu musi mieć środki na życie oraz podała, że od momentu, w którym mąż zachorował (tj. lipca 2020 r.) sprawuje nad nim opiekę i wskazała zakres czynności przez nią wykonywanych,

- kserokopię decyzji ZUS z dnia [...] marca 2021 r. o waloryzacji emerytury, która od tego dnia będzie wynosić [...] zł,

- kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zaliczającego S. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r., Burmistrz Miasta S., powołując się m.in. na art. 3 pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b pkt 1, 2, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.- dalej "u.ś.r." ) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 - dalej "k.p.a"), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skoro strona od dnia [...] kwietnia 2016 r. posiada prawo do emerytury i jako osoba w wieku poprodukcyjnym wyłączona jest z rynku zatrudniania, zaś znaczna niepełnoprawność męża istnieje od 61 r. jego życia, zatem nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b pkt 1,2, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, iż organ błędnie przyjął, że świadczenie nie przysługuje z uwagi na treść art. 17 ust. 1 b u.ś.r., albowiem warunek daty powstanie niepełnosprawności uznano za niekonstytucyjny. Również wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie zasługuje na akceptację, gdyż w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych prawo do emerytury nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy w odniesieniu do okoliczności niespełnienia kryterium wieku powstania niepełnosprawności wywiódł, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od dnia 23 października 2014 r. w tej sytuacji należało rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej, co dowodzi że organ I instancji dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 u.ś.r.

Dalej wyjaśnił, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełnić przesłanki pozytywne, a ponadto nie mogą zaistnieć przesłanki negatywne. W sprawie bezspornym jest, że strona pobiera świadczenie emerytalne. Tymczasem okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. przyznanie tego świadczenia nie jest możliwe, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia emerytalnego. Emerytura przyznawana jest bowiem w związku z dożyciem przez osobę fizyczną określonego wieku i uzyskaniem przez nią określonego okresu ubezpieczenia (art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych -t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270), a prawo do niej nabywa się z mocy ustawy (art. 100 i art. 116 ust. 1 ww. ustawy). Natomiast świadczenie pielęgnacyjne ma, przynajmniej w części, zrekompensować brak dochodu z pracy zarobkowej osobie, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). W aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który umożliwiałby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną emeryturą. Brak jest także regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (emerytury), kompensowania wysokości emerytury do kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (jako świadczenia o wyższej wysokości), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia. Nie można zatem pobierać jednocześnie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, tak jak nie można równocześnie uzyskiwać dochodu z pracy zarobkowej i pobierać świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą bowiem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń, ani ich wzajemna kompensata.

W ocenie Kolegium, skoro art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i wystarcza jego wykładnia językowa, to sięganie do wykładni funkcjonalnej byłoby działaniem contra legem. Przy czym w judykaturze wyrażane jest stanowisko zbieżne z ww. poglądem.

Niewątpliwie z katalogu podmiotowego osób sprawujących opiekę wyłączono osoby, które z założenia nie są aktywne zawodowo a jednocześnie mają ustalone źródła dochodu i objęte są ubezpieczeniem. Przyznanie tym osobom świadczenia pielęgnacyjnego, nawet sytuacji gdy sprawują one osobistą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodowałoby bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne stanowiłoby dodatkowy dochód tych osób finansowany z budżetu państwa. Natomiast takie wydatkowanie środków budżetu było nieuzasadnione.

Organ podkreślił, że choć obecnie strona prawidłowo czyni opiekę nad swoim niepełnosprawnym mężem, to jednakże nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania tej opieki, bowiem jak wynika z akt sprawy strona nie podejmowała zatrudnienia, a wyłącznie pobierała emeryturę przed złożeniem wniosku. Skoro zaś nie była zatrudniona to nie mogła zrezygnować z pracy. Nadto zwrócono uwagę, że skarżąca jest w wieku poprodukcyjnym (ma 66 lat), zatem jest ona osobą, która wedle wszelkich zasad dotyczących wieku emerytalnego, zdolności podejmowania zatrudnienia ze względu m.in. na możliwości fizyczne i zdrowotne, wyłączona jest z rynku pracy, a przynajmniej nie wykazała, aby było inaczej. W szczególności nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy, z którego jasno wynikałaby zdolność podjęcia legalnego, rejestrowanego zatrudnienia. W konsekwencji również sam wiek wnioskodawczyni stanowi przeszkodę do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Poza tym niepełnosprawność po stronie męża powstała w 2020 r., a więc w dacie, gdy strona była już w wieku poprodukcyjnym i pobierała emeryturę.

Strona wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania. Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1, ust. 3 w zw. z ust. 3a i 3b oraz ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. w zw. z art. 32, art. 2, art. 30, art. 67, art. 69 i art. 71 ust. 1 oraz w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez ich błędną wykładnię ograniczoną tylko do warstwy językowej, a w konsekwencji błędne zastosowanie, z pominięciem celów u.ś.r. oraz norm konstytucyjnych, co miało wpływ na wynik sprawy, albowiem uwzględnienie norm konstytucyjnych przy wykładni ww. przepisów doprowadziłoby do wydania decyzji ustalającej prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości równej różnicy pomiędzy obecnie obowiązującą wysokością świadczenia pielęgnacyjnego oraz wysokością emerytury otrzymywanej przez skarżącą,

- art. 32, art. 2, art. 30, art. 67, art. 69 i art. 71 ust. 1 oraz w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w sytuacji, w której organ powinien odmówić zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., jako normy sprzecznej z Konstytucją, a w szczególności z art. 32, art. 2, art. 30, art. 67, art. 69 i art. 71 ust. 1 oraz w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę organ zwrócił się z wnioskiem o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżąca, pomimo doręczenia przez Sąd odpisu odpowiedzi na skargę, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, bądź też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd, w trybie uproszczonym, kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem powyższego kryterium legalności wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż akty te nie odpowiadają prawu.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z kolei stosownie do art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Na gruncie niniejszej sprawy organy obu instancji jako powód odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego podały, że przeciwstawia się temu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., albowiem skarżąca ma ustalone prawo do emerytury oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dodatkowo organ I instancji podniósł, że nie ziścił się warunek wieku powstania niepełnosprawności u podopiecznego, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odniesieniu do pierwszej kwestii wskazać należy, że prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela bowiem te poglądy prawne, w których dostrzega się potrzebę odstąpienia od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej ww. przepisu na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania wynika ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz konieczności uwzględnienia zasad konstytucyjnych, tj. równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielenia szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. drugie) i osobom niepełnoprawnym (art. 69).

Jak wyjaśnił NSA w wyroku z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, czy w wyroku z 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1983/20 (wyroki dostępne w Internecie), niewątpliwie intencją ustawodawcy wprowadzającego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. wyłączenia było to, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Uchwalając bowiem w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i aktualnie jest już znacznie wyższe od najniższej emerytury. W obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej normy z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. prowadzi zatem do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania u.ś.r. Stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej, aby zweryfikować wyniki wykładni językowej. Dlatego też w sprawie o sygn. akt I OSK 254/20 zasadnie zwrócono uwagę, że rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 772/21 NSA wskazał, że brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości praw do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenia jest niższe niż świadczenia pielęgnacyjne. Z kolei wykładnia literalna powoduje dyskryminację osób, które zrezygnowały z pracy zawodowej w celu podjęcia opieki i z tego tytułu mają ustalone prawo do emerytury w stosunku do osób, które nigdy pracy zawodowej nie podjęły i nie nabyły prawa do emerytury.

Przy czym Sąd zaznacza, że nie podziela stanowiska tej linii orzeczniczej sądów, zgodnie z którą osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym, a więc prawo do emerytury wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do wysokości tej emerytury. Na powyższe trudności zwrócił również uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym podkreślił, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy między ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 484/21, dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Natomiast Sąd w składzie orzekającym opowiada się za rozwiązaniem przyjętym w wyrokach w sprawach o sygn. akt: I OSK 1546/19, I OSK 254/20, I OSK 2375/19 oraz I OSK 764/20, a polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W powołanych sprawach wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

W tym miejscu przypomnienia wymaga, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie zatem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę, w wysokości niższej niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego powodowałoby, że ww. cel w stosunku do tej grupy nie byłby realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Zgodzić należy się zatem ze skarżącą, że przyjęcie zaprezentowanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., bezwzględne eliminującej z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie narusza konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznaje, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Przy czym wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Emerytura jest prawem niezbywalnym, a zatem zawieszenie tego prawa wyeliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O ile zatem skarżąca, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, doprowadzi do zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego możliwe stanie się płynne przejście skarżącej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych na system świadczeń rodzinnych. Istota bowiem ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej świadczenie emerytalne, wynikająca z tego ostatniego przepisu, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia emerytalno-rentowego, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Oznacza to zatem, że w sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawień do obydwu tych świadczeń znajduje zastosowanie reguła dokonania wyboru, polegająca na możliwości rezygnacji przez stronę ze świadczenia, które jest dla niej mniej korzystne. Wbrew twierdzeniom organów, nie w każdym więc przypadku posiadanie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w sytuacji uzyskiwania niższej emerytury niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego (co ma miejsce w realiach niniejszej sprawy) stronie przysługuje - jak już wyżej wskazano – wybór, o czym organ powinien poinformować stronę umożliwiając jej skorzystanie z tego wyboru, a czego w sprawie nie uczynił, pomimo tego, że skarżąca w załączonym do wniosku oświadczeniu wyraziła chęć zawieszenia prawa do emerytury.

Sąd nie podziela także argumentacji organów, iż wskazana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie została spełniona.

Z akt sprawy wynika, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] listopada 2021 r. o znacznym stopniu niepełnoprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Przy czym organy nie kwestionują faktu, że opiekę tą wykonuje osobiście skarżąca jak i nie zgłaszają zastrzeżeń co do jej prawidłowości. Natomiast wywodzą, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką, albowiem strona pobiera emeryturę i jest osobą w wieku poprodukcyjnym (66 lat). W ocenie Sądu, powyższe stanowisko nie zasługuje na akceptację, gdyż argumentacja wywiedziona na jego potwierdzenie jest chybiona.

W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że ani art. 17 ust. 1 u.ś.r. ani żaden inny przepis tej ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od przesłanki określonego wieku, zaś sam fakt uzyskania świadczenia emerytalnego nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Co do zasady bowiem osoba, której stan zdrowia nie wyklucza zatrudnienia, która ukończyła 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny, może podjąć zatrudnienie i uzyskiwać wynagrodzenie za pracę. Wynika to wprost z unormowań przepisów art. 103 i 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewidujących, że osoba, która osiągnęła wiek emerytalny nie ma obowiązku rozwiązania stosunku pracy i może nadal pozostawać w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy (co skutkuje zawieszeniem prawa do emerytury), jak również pobierając świadczenie emerytalne może ona podjąć dodatkowo zatrudnienie. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona kryterium wieku (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1214/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 28 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 534/21, wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 208/21 czy z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 1799/21, wyroki dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stąd sam wiek skarżącej, nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podobnie okoliczność, że niepełnosprawność po stronie męża skarżącej powstała w 2020 r., a więc w dacie gdy była ona już w wieku poprodukcyjnym i pobiera emeryturę, nie ma charakteru przesądzającego. Fakt, że strona w dacie złożenia wniosku nie była zatrudniona, a tym samym nie mogła zrezygnować z zatrudnienia nie przemawia za tym, aby nie zaistniała przesłanka nie podejmowania pracy z uwagi na potrzebę zaopiekowania się osobą niepełnosprawną. Również wywodzenie przez organy, że skarżąca nie wykazała zdolności do podejmowania zatrudnienia poprzez przedłożenie zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy nie zasługuje na akceptację zwłaszcza w sytuacji gdy organ nie wzywał o taki dokument. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 16 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 950/19 przyjął, "że skoro skarżąca ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się całodobowo niepełnosprawną, dorosłą osobą (jej wiek i zdrowie nie uniemożliwiają jej tego), to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia" (podobnie: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 858/19, wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 260/21, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 sierpnia 2021 r. II SA/Bd 489/21, dostępne j.w.).

Z powyższych względów przyczyn wskazane przez organy nie mogą w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z kolei przechodząc do oceny zastosowania przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyjaśnić trzeba, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane w ww. przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać - jak trafnie wskazało Kolegium- z pominięciem tego kryterium, a zatem w tym zakresie, wbrew stanowisku organu I instancji, spełniony został warunek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podsumowując, organy obu instancji dokonały w niniejszej sprawie niewłaściwej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaś organ I instancji dodatkowo art. 17 ust. 1b u.ś.r., co świadczy o naruszeniu prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Jednocześnie nadmienić wypada, że nie mogło zostać uwzględnione żądanie skargi, zasądzenia od organu kosztów postępowania na rzecz skarżącej, skoro skarżąca nie wykazała, aby takie koszty podniosła. Dodać należy, że skarżąca z mocy ustawy była zwolniona od kosztów sądowych i działała w sprawie samodzielnie, gdyż nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji - zgodnie z art. 153 p.p.s.a.- weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną oraz wykładnię przepisów art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 1 lit.a i przeprowadzi niezbędne czynności w celu ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i wydania rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu.