Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1474/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marusek-Zybura Sędziowie: WSA Jakub Makuch WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 lipca 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/746/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 18 lipca 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/746/2022 działając na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania K. K. (dalej jako: skarżąca) utrzymał w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 26 kwietnia 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. K.1.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 11 października 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. K.1, która orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 23 października 2006 r. zaliczona została do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 4 września 2006 r., natomiast niepełnosprawność datuje się od maja 2006 r.

Po rozpoznaniu ww. wniosku Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 26 kwietnia 2022 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność u matki skarżącego powstała gdy miała 76 lata.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniosła skarżąca, wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego przez nieuwzględnienie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, który uznał niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. oraz na fakt sprawowania stałej opieki nad matką.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowo – skutkowego Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stąd też, nie można przyjmować, że organy administracji są bezwzględnie związane orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w tym znaczeniu, że orzeczenie tej treści w powiązaniu z oświadczeniem członka rodziny o rezygnacji z zatrudnienia czy niepodejmowaniu zatrudnienia i sprawowaniu opieki, automatycznie stanowią o wykazaniu i spełnieniu przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nawet orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie są wystarczającymi przesłankami do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z oświadczenia skarżącej z dnia 8 października 2021 r., sprawuje całodobową opiekę nad matką. Jej ojciec także jest osobą niepełnosprawną, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie jest w stanie zapewnić opieki swojej żonie z uwagi na swój wiek i stan zdrowia. Wyjaśniła również, że obecnie nie pracuje, zaprzestała zatrudnienia z dniem 6 czerwca 2018 r. i nie jest zarejestrowana w GUP w K. Natomiast działalność gospodarczą zawiesiła z dniem 1 lipca 2016 r.

Zatem biorąc powyższe daty pod uwagę w ocenie Kolegium brak jest podstaw do przyjęcia, że istnieje faktyczny związek pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej przez Stronę, a powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności u matki skarżącej.

Zdaniem Kolegium związek przyczyno - skutkowy pomiędzy powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, a rezygnacją z aktywności zawodowej przez opiekuna, winien być ścisły, bezpośredni i winien mieć również charakter czasowy tj. pozostawać w zależności czasowej pomiędzy powstaniem niepełnosprawności m stopniu znacznym, a rezygnacją z zatrudnienia czy jego niepodejmowaniem przez opiekuna.

W rozpatrywanej sprawie takiej zależności przyczynowo - skutkowej oraz czasowej, przyjąć nie można.

Kolegium podkreśliło również, że zawieszenie działalności gospodarczej nie realizuje przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie spełnienie tej przesłanki wskazuje wyłącznie wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej, a więc całkowitą rezygnacja, nawet potencjalną, z wykonywania działalności gospodarczej. Natomiast samo zawieszenie działalności gospodarczej takiego statusu nie posiada.

Organ wyjaśnił, że rozpatrując przedmiotową sprawę wzięło pod uwagę również fakt uzyskania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przez ojca skarżącej, co miało miejsce w dniu 24.03.2021 r. Tym niemniej o ile nie pozbawione racji byłoby przyjęcie założenia, że wcześniej opiekę nad matką sprawował jej mąż, zaś od 2021 r. z przyczyn zdrowotnych i z racji wieku nie jest to możliwe, to jednak i w tym przypadku nie da przyjąć związku przyczyno - skutkowego pomiędzy czasem zaprzestania aktywności zawodowej przez skarżącą w 2018 r., a powstaniem niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym u ojca skarżącej w 2021 r.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 24a pkt 2 u.ś.r. poprzez pozostawienie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 20.08.2021 r. bez rozpatrzenia, pomimo uzupełnienia braków formalnych w terminie;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez niezgodną z jego brzmieniem i zasadami wykładni taką jego wykładnię, z której wynika, że zawieszenie działalności gospodarczej nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji i zobowiązania organu do wydania decyzji o przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W trakcie trwania postępowania sądowoadministracyjnego matka skarżącej zmarła (20.10.2022r.)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 lipca 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 26 kwietnia 2022 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. K.1, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Tytułem wprowadzenia należy wskazać, że skarga skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 lipca 2022 r. zawierała również skargę na bezczynność organu z powodu nie rozpoznania jej pierwotnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 20.08.2021 r. Należy jednak wskazać, że po pierwsze, skarżąca nie wniosła ponaglenia, a samo odwołanie nie może być za takowe uznane, a po drugie, organ wydał decyzję w sprawie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd wniosek skarżącej został rozpoznany. Tak więc sprawa została załatwiona, w rozumieniu art. 37 k.p.a., a więc nie sposób w tym przypadku mówić o bezczynności. Dla uznania bowiem bezczynności organu konieczne jest ustalenie, że organ administracji jako zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do wydania decyzji, aktu lub podjęcia określonych czynności, nie podejmuje działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienie sprawy (zob. Wyrok NSA z 25.03.2022 r., III OSK 3184/21, LEX nr 3327514). Skutki ponaglenia dla dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego można rozważać jedynie w kontekście ponaglenia skutecznie wniesionego. Tylko takie ponaglenie daje stronie możliwość wniesienia skargi do sądu. Skarga na bezczynność, która nie została poprzedzona ponagleniem, jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (Wyrok NSA z 26.01.2021 r., II OSK 2203/20, LEX nr 3179549). Ponaglenie musi więc być odrębnym od odwołania, czy skargi pismem procesowym skarżącego. Należy przy tym zauważyć, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej w piśmie z dnia 19 stycznia 2023r., w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca nie zawarła żadnego ponaglenia. Problem ewentualnej bezczynności pojawił się dopiero w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sama w sobie skarga taka na bezczynność podlegałaby odrzuceniu z uwagi na powyższe argumenty, a więc merytoryczne rozstrzygniecie sprawy przez organ oraz brak ponaglenia. Gdyby natomiast zostało skarżącej przyznane świadczenie pielęgnacyjne to ewentualnie mogłaby się ona odwoływać od takiej decyzji w zakresie określenia daty począwszy, od której zostało ono przyznane. Merytorycznie bowiem niniejsza sprawa została ostatecznie rozstrzygnięta przez organ i stąd nie pozostawał on w bezczynności. Nie sposób bowiem przyjąć braku tożsamości sprawy z wniosku z dnia 20.08.2021 oraz z wniosku z dnia 11.10. 2021 r.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić jednak powołany art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

W niniejszej sprawie skarżąca sprawowała opiekę nad niepełnosprawną matką K. K., która została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczony stopień miał charakter stały. Symbol niepełnosprawności został określony jako 09-M i 05-R. W aktach sprawy znajduje się jedynie przesłane przez skarżącą zaświadczenie o współpracy z placówką- Aktywna Fizjoterapia z dnia 16 sierpnia 2022r., z którego wynika, że matka skarżącej jest "zupełnie niesamodzielny w zakresie czynności dnia codziennego i bez możliwości samodzielnego poruszania się. Występuje znacznego stopnia osłabienie mięśni w obrębie kkd oraz ich bolesne ograniczenie (biodra, kolana). Pacjentka skarży się na przeczulicę skóry. Obrót w łóżku rehabilitacyjnym wykonywany z trudem, przejście do siadu samodzielne z użyciem drabinki możliwe. Siad możliwy jest samodzielnie ale po około 15 minutach pacjentka prosi o przejście do pozycji leżącej. Pozycja pionowa przy balkoniku możliwa do utrzymania max. 10 sekund. Dodatkowe schorzenia mające wpływ na rehabilitacje: nadciśnienie tt., choroba wieńcowa, przeczulica skóry, cukrzyca, udar-2016, upośledzenie słuchu i wzorku". Brak jest natomiast jakichkolwiek zaświadczeń i informacji z leczenia szpitalnego, czy ambulatoryjnego.

Skarżąca zamieszkiwała ze swoją matką, co wynikało ze znajdujących się w aktach administracyjnych oświadczeń z 29 stycznia 2022r. Matka skarżącej do momentu śmierci była zamężna, a jej mąż A. K. legitymuje się orzeczeniem z dnia 24 marca 2021r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, przy czym przyczyna niepełnosprawności została określona symbolem 07-S.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że matka skarżącej jest osobą leżącą po wylewie, ma niedowład całkowity kończyn dolnych, znaczny niedosłuch oraz jest osobą niedowidząca. Skarżąca wskazała następujące czynności, które wykonuje przy matce: mycie, toaleta, podawanie leków, gotowanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, wizyty lekarskie, wymiana pampersa. ubieranie, prasowanie.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, niepodejmowanie wcześniej przez skarżącą zatrudnienia, czy nieprowadzenie działalności gospodarczej bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a więc brak aktywności zawodowej, nie może być uznane za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma więc znaczenia wcześniejszy brak aktywności zawodowej skarżącej. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Skarżąca w niniejszej sprawie jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Należy jednak wskazać, że jej brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. III SA/Gd 145/21). Skarżąca może bowiem zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuj go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawną matką. Sprawowanie opieki stanowi więc ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., III SA/Kr 802/20). Trafnie przy tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 758/14, który wprawdzie dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego to jednak przesłanki jego uzyskania są ukształtowane identycznie z przesłankami uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stwierdzono, że rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć jako niewykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który tego wymaga. Nie prowadzenie więc przez skarżącą gospodarstwa rolnego od 1998r. nie może być więc samoistną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie zakres czynności opiekuńczych, które faktycznie uniemożliwiają podjęcie aktywności zawodowej.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 18.05.2021 r. (I OSK 275/21, LEX nr 3279929), iż prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Gdyby bowiem zaakceptować powyższy pogląd przesłanka nie podejmowania zatrudniania wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. byłaby pozbawiona desygnatów. Z kolei proces interpretacji nie można doprowadzić do tego, że część normy nie będzie miała żadnego znaczenia prawnego i będzie miała charakter pusty. Co więcej, wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki. Stąd w licznych orzeczeniach podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12.10.2021 r., I OSK 493/21, LEX nr 3336366). Także Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23.02.2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).

Zdaniem Sądu jednak sama konieczność wykonywanie przez skarżącą wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się matką (będącą osobą samodzielną w znacznym zakresie), nie musiała rzeczywiście zrezygnować z prowadzenia działalności gospodarczej, czy z zatrudnienia. Wprawdzie skarżąca podała, że każdorazowo przy chęci skorzystania z toalety przez jej matkę musi być ona umieszczona w wózku inwalidzkim i przewieziona do toalety, tym niemniej podała również, że jej matka jest pampersowana. Zdaniem Sadu nie wyklucza więc możliwości podjęcia się przez nią zatrudnienia, konieczność przewożenia matki do toalety. Pozostałe czynności wskazane przez skarżącą nie wskazują na konieczność sprawowania przez nią ciągłej opieki, czy na konieczność ciągłego czuwania nad matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji, jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca, zdaniem Sądu, nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wykluczał podjęcia przez niego zatrudnienia (prowadzenia działalności gospodarczej), a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że matka skarżącego wymaga opieki, która nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Wszystkie wymienione czynności opiekuńcze przez skarżącego można natomiast świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia, i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopieczną. Świadczenie pielęgnacyjne jednak samo w sobie nie ma zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.

Zdaniem Sądu trafnie jednak Kolegium uznało, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba, która jest jako pierwsza w kolejności zobowiązana alimentacyjnie wobec matki skarżącej, jest jej małżonek, który w niniejszej sprawie legitymuje się jedynie umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.

Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli między innymi osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc współmałżonek jest w pierwszym rzędzie zobligowany do opieki, a jednocześnie uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

Należy jednak podkreślić, że w uchwale NSA z dnia 14.11.2022 r., przyjęto, że jedynie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, realizuje to obiektywne kryterium. Wykładania ta ma związek ze zmianą brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ustawodawca zastąpił bowiem 01 stycznia 2013r. (ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 z późn. zm.) przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przesłanką legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny uznał dalej, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.