Wyrok NSA, sygn. akt FSK 2177/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Opłata skarbowa
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 106 par. 3, art. 193, art. 174, art. 176, art. 183
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1. Ażeby móc skutecznie powoływać się w skardze kasacyjnej na nieważność czynności cywilnoprawnej, wnosząca ją strona winna odnieść się do ocen prawnych Sądu I instancji w tym przedmiocie, zarzucić temuż Sądowi błędną oceną prawną lub też jej brak.

2. Sąd administracyjny natomiast zasadniczo nie prowadzi postępowania dowodowego oraz nie stosuje materialnego prawa podatkowego - ocenia tylko jego zastosowanie w postępowaniu administracyjnym przez organy podatkowe.

TEZY

1. Ażeby móc skutecznie powoływać się w skardze kasacyjnej na nieważność czynności cywilnoprawnej, wnosząca ją strona winna odnieść się do ocen prawnych Sądu I instancji w tym przedmiocie, zarzucić temuż Sądowi błędną oceną prawną lub też jej brak.

2. Sąd administracyjny natomiast zasadniczo nie prowadzi postępowania dowodowego oraz nie stosuje materialnego prawa podatkowego - ocenia tylko jego zastosowanie w postępowaniu administracyjnym przez organy podatkowe.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Haliny D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 maja 2004 r. I SA/Po 1134/02 w sprawie ze skargi Haliny D. na decyzję Izby Skarbowej w P. z dnia 8 marca 2002 r. (...) w przedmiocie opłaty skarbowej - oddala skargę kasacyjną; (...).


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 20 sierpnia 2001 r. Halina D. wystąpiła do Urzędu Skarbowego w P. o zwrot opłaty skarbowej pobranej przez notariusza /akt notarialny z 9 listopada 1998 r. rep. A(...)/ w związku z umową nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w wysokości 1.700 zł - w myśl par. 58 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 136 poz. 705 ze zm./.

We wniosku podniosła, że opłata została pobrana nienależnie, a to z uwagi na wyrok Sądu Rejonowego w P. - V Wydział Karny z 19 maja 2000 r. w sprawie (...).

Decyzją z dnia 21 września 2001 r. Urząd Skarbowy P.-G. stwierdził nadpłatę w opłacie skarbowej w kwocie 1.700 zł i zwrócił ją wnioskodawczyni w dniu 25 września 2001 r.

W uzasadnieniu decyzji organ orzekł, że opłata skarbowa została pobrana nienależnie z uwagi na fakt, że zawierając umowę kupna-sprzedaży lokalu jedna ze stron składających oświadczenie woli posługiwała się sfałszowanym dokumentem tożsamości, na akcie notarialnym złożono sfałszowany podpis posługując się cudzym nazwiskiem jak również sfałszowanym pełnomocnictwem, a to w celu osiągnięcia korzyści majątkowych.

W odwołaniu od tej decyzji Halina D. domagała się zwrotu opłaty skarbowej wraz z odsetkami od dnia jej pobrania przez notariusza, tj. od 9 listopada 1998 r.

Wniesione odwołanie nie zostało uwzględnione i Izba Skarbowa decyzją z dnia 8 marca 2002 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji wyrażając następujący pogląd prawny. Słuszne jest stanowisko Urzędu Skarbowego, że dokonana aktem notarialnym umowa sprzedaży spółdzielczego właściwego prawa do lokalu jest nieważna, przy czym nieważność ta ma charakter nieważności bezwzględnej /art. 58 Kc/ ze skutkiem ex tunc. Nadpłaty podlegają o procentowaniu na zasadzie art. 77 Ordynacji podatkowej, ale sam fakt stwierdzenia nadpłaty nie przesądza jeszcze o jej o procentowaniu, które przysługuje jedynie w przypadkach określonych w art. 77 par. 2 Ordynacji. Wobec tego, że nadpłata podlegała zwrotowi na podstawie decyzji stwierdzającej nadpłatę - art. 76 pkt 1 lit. "e" Ordynacji i została zwrócona w ciągu miesiąca od dnia wydania tej decyzji, wobec tego o procentowanie wnioskodawczyni nie przysługuje.

Powyższą decyzję Halina D. zaskarżyła do Sądu administracyjnego skargą opartą na zarzucie naruszenia prawa materialnego w postaci art. 207 par. 1, art. 72 par. 1 pkt 2, art. 74 par. 1 pkt 2 i art. 76 par. 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej i domagała się uchylenia decyzji obu instancji.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w Poznaniu nie znalazła podstaw do zmiany swego stanowiska i wniosła o oddalenie skargi, podkreślając, że o procentowanie przy zwrocie opłaty skarbowej, która została zwrócona skarżącej w ciągu miesiąca od dnia wydania decyzji stwierdzającej nienależnie pobraną opłatę przez notariusza, nie przysługuje.

Wyrokiem z dnia 20 V 2004 r. wydanym w sprawie /I SA/Po 1134/02/ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę.

Przedstawiając uzasadnienie swego rozstrzygnięcia Sąd wywiódł, co następuje:

Na podstawie art. 1 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej przepisy tej ustawy stosuje się do opłaty skarbowej; w konsekwencji powyższego w analizowanym przedmiocie zastosowanie znajdują również przepisy rozdziału dziewiątego Ordynacji - o nadpłacie podatkowej.

Nadpłatą jest również opłata skarbowa pobrana przez płatnika, którym w sprawie był notariusz z mocy przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 136 poz. 705 ze zm./.

W art. 77 par. 2 pkt 2 lit. "a" i "b" Ordynacji podatkowej ustawodawca wyraźnie stanowi, że w przypadku decyzji o stwierdzeniu nadpłaty o procentowanie przysługuje od dnia złożenia wniosku w tej sprawie, ale tylko wtedy, gdy nadpłaty nie zwrócono w ciągu miesiąca od dnia wydania decyzji o stwierdzeniu nadpłaty, albo jeżeli w terminie dwóch miesięcy w sprawie stwierdzenia nadpłaty nie wydano stosowanej decyzji.

Sytuacja taka w sprawie nie zachodzi. Z dowodów znajdujących się w aktach podatkowych wynika, że zwrot skarżącej kwoty 1.700 zł tj. opłaty skarbowej pobranej przez notariusza, nastąpił w ciągu miesiąca od dnia wydania decyzji stwierdzającej, że opłata skarbowa została pobrana nienależnie /decyzja Urzędu Skarbowego nosi datę 21 września 2001 r., a zwrotu opłaty skarbowej Urząd dokonał 25 września 2001 r./.

W tej sytuacji żądanie skarżącej o uchylenie decyzji nieuwzględniającej jej wniosku o naliczenie odsetek od dnia 9 listopada 1998 r. okazało się nieuzasadnione.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik strony skarżącej. Skarga ta podnosi zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez:

niezastosowanie art. 14 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych w związku z art. 13 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej;

nieprawidłowe zastosowanie art. 77 par. 2 lit. "a i b" Ordynacji podatkowej poprzez ograniczenie prawa podatnika do o procentowania nadpłaty;

błędną wykładnię art. 72, art. 74, art. 76 i art. 79 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że właściwym trybem stosowanym przez Urząd Skarbowy było stwierdzenie nadpłaty.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że wobec nieważności czynności cywilnoprawnej umowy kupna-sprzedaży właściwym trybem prawnym do zwrotu opłaty skarbowej było postępowanie oparte na przepisach art. 14 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych w związku z art. 13 ustawy o opłacie skarbowej, których organy podatkowe i Sąd I instancji niezasadnie nie zastosowały, stosując w zamian za to nieadekwatne w tym przypadku przepisy Ordynacji podatkowej.

W oparciu o tego rodzaju i tak sformułowane zarzuty kasacyjne strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej odrzucenie bądź oddalenie argumentując, że zarzuty strony skarżącej są nieadekwatne do przedmiotu sprawy jak również treści i zakresu jej rozważenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznane zarzuty skargi kasacyjnej nie uzasadniają możliwości jej uwzględnienia.

Skarga kasacyjna wywodzona jest w istocie rzeczy wyłącznie ze stanowiska strony skarżącej, że czynność cywilnoprawna, od której pobrano opłatę skarbową była nieważna, albowiem w miejsce uprawnionego sprzedającego uczestniczyła w niej osoba nie mająca prawa do przedmiotu sprzedaży, która w ten sposób oszukała skarżącą.

Podnieść jednak i podkreślić w tym kontekście należy, że w rozważaniach uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie wypowiedział się wcale, że, a jeżeli tak, to z jakich powodów i w relacji do jakich przepisów prawa, czynność ta była nieważna. Sąd przytacza wprawdzie wypowiedź organów podatkowych, że czynność była nieważna, jednakże w żaden sposób jej nie rozważa, nie ocenia, nie przedstawia własnego stanowiska w tym przedmiocie.

Są to okoliczności niezwykle istotne, albowiem sam /niesporny/ fakt uczestniczenia w czynności cywilnoprawnej w charakterze /jej/ strony osoby nieuprawnionej nie przesądza jeszcze o nieważności czynności.

Oszust podający się w umowie sprzedaży za właściciela udaje kogo innego i nie jest - z braku prawa podmiotowego własności - strona tej umowy; umowa taka w tej sytuacji po prostu nie dochodzi do skutku.

Analogiczne stanowisko przedstawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 maja 2002 r. wydanym w sprawie I CKN 237/00 /Lex nr 55084/ wywodząc, że nieważność umowy nie ma miejsca, jeżeli zbywca nieruchomości nie jest jej właścicielem. W takiej sytuacji, poza określonymi w ustawie wyjątkami, kontrahenci nie osiągają zamierzonego skutku; nie następuje mianowicie przeniesienie własności na rzecz nabywcy. Brak tego rodzaju skutku jest równoznaczny z bezskutecznością umowy, a nie jej nieważnością.

Taki sam pogląd przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lipca 1994 r. /SA/Wr 433/94 - POP 2000 nr 1 poz. 24/, z którego wynika, że o bezwzględnej nieważności umowy sprzedaży nie może decydować jedynie fakt posługiwania się przez sprzedającego podrobionymi lub przerobionymi dokumentami.

Ażeby móc skutecznie powoływać się w skardze kasacyjnej na nieważność czynności cywilnoprawnej, wnosząca ją strona winna odnieść się do ocen prawnych Sądu I instancji w tym przedmiocie, zarzucić temuż Sądowi błędną oceną prawną lub też jej brak. W niniejszym postępowaniu kasacyjnym strona skarżąca tego nie czyni.

Brak uzasadnionego zarzutu w tym zakresie uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozważenie i ewentualne podzielenie poglądu strony o nieważność czynności cywilnoprawnej i wynikających z niej skutkach w zakresie prawa podatkowego. Zgodnie bowiem z unormowaniem art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, poza przypadkami nieważności postępowania sądowego, które w sprawie niniejszej nie występują, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej wyznaczonych przez podstawy i zarzuty kasacyjne przedstawione, sformułowane i uzasadnione zgodnie z art. 174 i art. 176 powołanej ustawy.

W sprawie niniejszej wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej opierają się na stanowisku strony o nieważności czynności cywilnoprawnej. Stanowisko to nie wynika jednak z rozważań Sądu I instancji przedstawionych w zaskarżonym wyroku zaś wnoszący kasację nie przedstawił w tym przedmiocie żadnego zarzutu kasacyjnego.

Podnieść również należy nietrafność sformułowania przez stronę zarzutów błędnego zastosowania bądź niezastosowania przywołanych w kasacji przepisów materialnego prawa podatkowego. Stosowanie prawa - najogólniej rzecz ujmując - sprowadza się do wyciągania wiążących konsekwencji prawnych z ustalonych w postępowaniu dowodowym faktów i okoliczności prawnie znaczących.

Prowadzenie postępowania dowodowego i stosowanie materialnego prawa podatkowego należy do zakresu uprawnień i obowiązków organów podatkowych. Sąd administracyjny natomiast zasadniczo nie prowadzi postępowania dowodowego oraz nie stosuje materialnego prawa podatkowego - ocenia tylko jego zastosowanie w postępowaniu administracyjnym przez organy podatkowe.

Zarzuty naruszenia podatkowego prawa materialnego są więc nietrafne, albowiem w sposób nieuzasadniony podnoszą jego stosowanie przez Sąd I instancji, nie formułują natomiast stanowiska strony w zakresie przeprowadzonej i przedstawionej przez Sąd I instancji oceny zastosowania prawa w postępowaniu podatkowym.

Z tych względów, na podstawie art. 184 /cyt./ ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił.

Na podstawie art. 207 par. 2 powołanej ustawy odstąpiono od obciążenia skarżącej kosztami postępowania kasacyjnego, zważywszy na jej trudną sytuację życiową, która już przed Sądem I instancji była powodem zwolnienia od kosztów postępowania sądowego.