Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 366/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3a i ust. 3b
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2022 r., nr 2013/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2015 r. do grudnia 2016 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M. S. (dalej jako: skarżąca, strona, wnioskodawczyni) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten działając na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022r. poz. 1009), zwanej dalej "u.s.u.s." i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" – odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2015-12/2016 w łącznej kwocie 5 762,03 zł, w tym z tytułu: - składek - 4 305,63 zł, - odsetek liczonych na 22 czerwca 2022r. -1 352 zł, - kosztów upomnienia -104,40 zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Pismem z 13 czerwca 2022r. skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek. Powołała się na podeszły wiek, trudną sytuację finansową i zdrowotną.

W toku postępowania wyjaśniającego zostały przedłożone następujące dokumenty: - oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 29 czerwca 2022r., - blankiety płatności za gaz - szt. 4, - blankiety płatności za energię elektryczną - szt. 3, - decyzja o waloryzacji renty rodzinnej z 1 marca 2022r., - PIT-40A z 2021r. , - karta informacyjna z Oddziału [...] z 12 września 2021r., - karta informacyjna z Oddziału [...] z 21 kwietnia 2021r., - pokwitowanie opłaty za ubezpieczenie, - potwierdzenie wpłaty, - paragony - szt. 3.

Do rozpatrzenia wniosku wykorzystano również informacje pozyskane z urzędu, tj.: - informację z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, - informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów, - informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Na podstawie zgromadzonych dowodów organ ustalił, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą. Pobiera rentę rodzinną w wysokości 2800,09 zł brutto, z której dokonywane są potrącenia egzekucyjne. Do wypłaty przysługuje 1797,06 zł netto. Wysokość potrąceń egzekucyjnych realizowanych na rzecz ZUS opiewa na kwotę 700,02 zł. Jest wdową i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Złożyła wniosek o dodatek osłonowy. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określiła na łączną kwotę 860-910 zł, w tym: - z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) - 460 zł, - opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, PZU, telefon) - do 250 zł, - koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 150-200 zł. Pozostałe środki przeznacza na jedzenie. W Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu toczą się przeciwko niej postępowania o zwrot dotacji z Urzędu Miasta W. na łączną kwotę około 600 000 zł (bez odsetek). Nie posiada nieruchomości, ani środków transportu (co zostało potwierdzone w dostępnych bazach danych), a jedynie inne składniki mienia ruchomego (sprzęt RTV i AGD) o łącznej wartości 350 zł.

W zakresie sytuacji zdrowotnej skarżąca wskazała, że w marcu 2021r. bardzo ciężko przeszła zachorowanie na [...] i nadal ma problemy z [...]. Bolą ją [...]. We wrześniu 2021r. odbyła rehabilitację [...] w G. Ponadto leczy się [...]. Boryka się z [...]. Ma problemy ze [...]. Do akt sprawy zostały przedłożone karty informacyjne z Oddziału [...] i Oddziału [...] z kwietnia 2021r.

Ponadto ustalono, że w stosunku do skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Na przestrzeni ostatnich miesięcy została wyegzekwowana kwota około 4008 zł.

Należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Na zawieszenie biegu terminu przedawniania należności za okres 10/2015-12/2016 miało wpływ sukcesywne wdrażanie przymusowego dochodzenia począwszy od 04/2016. Egzekucja nie została zakończona i trwa do nadal, co wskazuje na wystąpienie przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia, o której mowa w art. 24 ust. 5b. u.s.u.s.

Odnosząc poczynione ustalenia do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że określone w tym przepisie przesłanki całkowitej nieściągalności pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku skarżącej nie zachodzą.

W stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie zachodzi. Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Pobiera świadczenie rentowe, z którego jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności. Na przestrzeni ostatnich miesięcy została wyegzekwowana kwota około 4008 zł. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Tym samym umorzenie należności na podstawie przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie było możliwe.

Organ zbadał również sytuację skarżącej pod kątem przesłanek umorzenia określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365).

Wyjaśnił, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia) uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranego świadczenia rentowego. W przypadku gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania.

Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do skarżącej zastosowania, ponieważ nie prowadzi ona już działalności gospodarczej.

Organ rozważył również na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

W tym zakresie wskazał, że skarżąca pobiera rentę rodzinną w wysokości 2800,09 zł brutto, z której dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w kwocie 700,02 zł. Do wypłaty przysługuje 1797,06 zł netto. Skarżąca jest wdową. Zgodnie z oświadczeniem prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z utrzymaniem opiewają na łączną kwotę 860-910 zł.

Podkreślił, że postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzi się zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, co wyraża się w ograniczeniach, które mają na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności, nie dyskwalifikując przy tym wierzyciela.

Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne.

Według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za I kwartał 2022r.) minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1392,01 zł. Uzyskiwany przez stronę dochód (nawet po dokonanych potrąceniach) jest wyższy od minimum socjalnego, zatem w analizowanej sprawie organ wykluczył przesłankę ubóstwa.

Natomiast posiadanie przez stronę innych zobowiązań (orzeczenie wobec strony obowiązku zwrotu dotacji z Urzędu Miasta W. na łączną kwotę około 600 000 zł) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa, a zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter.

W podsumowaniu organ stwierdził, że powoływana przez stronę trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie jest wystarczająca do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. Każda osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Jeżeli pomimo różnych trudności przedsiębiorca decyduje się na kontynuowanie działalności, to powinien być świadomy, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały.

Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, w ocenie organu, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że nie tylko obecnie, ale również w przyszłości skarżąca nie będzie miała możliwości spłaty zaległości. Taka sytuacja jednak nie ma miejsca w sprawie z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne, w toku którego doszło do wyegzekwowania części należności (około 4008 zł).

Ponadto, obowiązek spłaty zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, ponieważ ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku - udzielenia ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego.

Nie korzystając z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.

W uzasadnieniu podniosła, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Pismem z dnia 2.10.2023 r. ustanowiony w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.

Ponadto pełnomocnik zarzucił, że organ nie podał żadnych okoliczności mogących uzasadniać zdecydowany prymat interesu ogólnospołecznego nad interesem jednostkowym. Wywody organu mają charakter ogólnikowych stwierdzeń, bez odniesienia się do warunków konkretnej sprawy. Organ nie rozważył wystarczająco czy istnieją rzeczywiste możliwości zaspokojenia przez skarżącą zaległych należności z tytułu składek. Nie sposób jest logicznie i zgodnie z doświadczeniem życiowym uznać, by skarżąca mogła dokonać jakiejkolwiek spłaty zaległości bez istotnego uszczuplenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 . – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a niemającym tu zastosowania).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 27.09.2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października do grudnia 2016 r.

Dokonując badania legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie na podstawie tych kryteriów, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością jej uchylenia.

Ze stanu sprawy wynika, że skarżąca ubiegała się o umorzenie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2015 r. do grudnia 2016 r. w łącznej kwocie 5.762,03 zł, w tym z tytułu: - składek – 4.305,63 zł, - odsetek – 1.352,00 zł (obliczonych na dzień 22.06.2022 r.), - kosztów upomnienia – 104,40 zł.

Wobec przedmiotowych należności toczy się postępowanie egzekucyjne (wszczęte w kwietniu 2016 r.), w toku którego dotychczas wyegzekwowana została kwota 4008,91 zł (k. 25-27 akt adm.).

Zgodnie z przepisem art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Wobec powyższego Sąd podziela stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że bieg terminu przedawnienia ww. należności został zawieszony, a tym samym jeszcze nie upłynął. Zatem organ miał podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku (zob. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r.,. sygn. akt I GSK 1569/20; wyrok NSA z 7 września 2021 r., sygn. akt I GSK 171/21, gdzie stwierdzono, że "w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek sądy administracyjne posiadają kompetencję do oceny upływu terminu przedawnienia tych składek", dostępne, podobnie jak pozostałe orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przechodząc do istoty sprawy wskazać trzeba, że Sąd podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organ odnośnie sytuacji skarżącej.

Z akt sprawy wynika w tym zakresie, że skarżąca jest wdową i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wcześniej prowadziła działalność gospodarczą, a obecnie jej dochód stanowi renta rodzinna w wysokości 2800,09 zł brutto, z której dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS w kwocie 700,02 zł. Po odprowadzeniu zaliczki na podatek dochodowy (51 zł) i składki na ubezpieczenie zdrowotne (252,01 zł) do wypłaty pozostaje kwota 1797,06 zł netto (k. 17 akt adm.). Na stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem składają się opłaty za: czynsz (460 zł), prąd (ok. 100 zł), gaz (ok. 50 zł), telefon (ok. 30 zł), ubezpieczenie PZU (ok. 40 zł), leki (od 150 do 200 zł) – łącznie ok. 880 zł. Pozostałe środki (ok. 917 zł) skarżąca przeznacza na wyżywienie. Złożyła wniosek o dodatek osłonowy. W stosunku do skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Na przestrzeni ostatnich miesięcy została wyegzekwowana kwota około 4008 zł.

W Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu toczą się sprawy skarżącej o zwrot dotacji z Urzędu Miasta W. na łączną kwotę około 600 000 zł (bez odsetek). Nie posiada nieruchomości, ani środków transportu (co zostało potwierdzone w dostępnych bazach danych), a jedynie inne składniki mienia ruchomego (sprzęt RTV i AGD) o łącznej wartości 350 zł.

Co do sytuacji zdrowotnej w sprawie ustalono, że skarżąca ma [...] lata. W dniach [...].04.2021 r. – [...].04.2021 r. przebywała w szpitalu w związku z [...]. Skarżąca została wypisana do domu w stanie ogólnym dość dobrym, bez istotnych dolegliwości (karta informacyjna leczenia szpitalnego, k. 12-13 akt adm.). W dniach [...].08.2021 r. – [...].09.2021 r. skarżąca przebywała na oddziale [...]. W dniu [...].09.2021 r. w dobrym stanie ogólnym skarżąca została wypisana do dalszego leczenia ambulatoryjnego (karta informacyjna leczenia szpitalnego, k. 14-15 akt adm.). Skarżąca wskazuje ponadto, że nadal ma problemy z [...]. Bolą ją [...]. Leczy się [...]. Boryka się z [...]. Ma problemy ze [...]. W robieniu zakupów pomagają jej sąsiedzi.

Powyższe okoliczności zostały ustalone na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dowodów, w tym dokumentów przedłożonych przez stronę i nie budzą wątpliwości Sądu.

W ocenie Sądu organ trafnie ocenił zgromadzone w sprawie dowody i w oparciu o nie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne.

Nie budzi zastrzeżeń ustalenie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt 1 -6 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Trafnie organ uznał w zaskarżonej decyzji, że zgromadzone dowody nie wskazują na wystąpienie okoliczności wskazywanych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., albowiem:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- w stosunku do działalności skarżącej nie prowadzono postępowania likwidacyjnego lub postępowania upadłościowego tym samym nie wystąpiła przesłanka ujęta w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s.,

- skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie stwierdzono braku majątku, z którego można egzekwować należności i tym samym nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.,

- wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem art. 28 ust. 3 pkt pkt 4a u.s.u.s. nie będzie mieć zastosowania,

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję i tym samym nie jest spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.,

- brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.), bowiem postępowanie egzekucyjne dotyczące m.in. przedmiotowych należności jest w toku i nie zostało zakończone.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Zgodzić się należy, że okoliczność, iż egzekucja należności z tytułu składek jest w toku (prowadzone jest postępowanie egzekucyjne odnośnie do tych należności), wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Dopóki bowiem postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczność egzekucji (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1061/21).

Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości Sądu i nie są kwestionowane przez stronę skarżącą.

Organ uznał również, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności o których mowa w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy ocenie przesłanek wskazanych w ww. przepisie należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, leki itp.) i czy ewentualne problemy finansowe mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. W orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organu o niewystąpieniu w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (tj. klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń), a także z punktu 3 tego przepisu, czyli przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dla analizy istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia istotne jest prowadzenie przez zobowiązaną działalności gospodarczej. Jak wynika z ustaleń poczynionych sprawie, skarżąca zakończyła prowadzanie działalności gospodarczej, a jej obecnym źródłem utrzymania jest renta rodzinna. Tym samym brak podstaw do stwierdzenia wystąpienia tej przesłanki.

Jeżeli chodzi o przesłankę przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia), to wyjaśnić należy, że niezbędne tu jest wykazanie związku przyczynowego pomiędzy występującymi schorzeniami, a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie stan majątkowy będący efektem choroby. Z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżąca ma problemy zdrowotne, jednak brak podstaw do przyjęcia, by uniemożliwiały one uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Słusznie w tym zakresie organ stwierdził, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Natomiast skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranego świadczenia rentowego. W przypadku gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania.

Prawidłowo również organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącej - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Wyjaśnić należy z tym miejscu, że w orzecznictwie na tle § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, wskazuje się, że dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13.04.2022 r., sygn. akt II SA/Go 1082/21).

W ocenie Sądu organ wykazał, że powoływana przez skarżącą trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie jest wystarczająca do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności.

Dochód skarżącej (po potrąceniach egzekucyjnych) wynosi 1797,06 zł netto i jak wynika z dowodów zgromadzonych w sprawie pozwala na opłacenie niezbędnych kosztów utrzymania związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, zakupem żywności i lekarstw.

Trafnie w tym zakresie organ zauważył, że postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzi się zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, co wyraża się w ograniczeniach, które mają na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności, nie dyskwalifikując przy tym wierzyciela.

Z akt sprawy wynika zatem, że prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczące m.in. należności objętych wnioskiem o umorzenie, nie spowodowało braku możliwości zaspokojenia przez skarżącą niezbędnych potrzeb życiowych.

Co więcej, uzyskiwany przez skarżącą dochód (nawet po dokonanych potrąceniach) jest wyższy od minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za I kwartał 2022r.) wynosi 1392,01 zł.

Przymusowa egzekucja spornych należności zawsze wiąże się z pewnymi dolegliwościami finansowymi dla zobowiązanego, co jednak nie świadczy jeszcze o ziszczeniu się przesłanki umorzenia.

Jak już wskazano, wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia nie będzie miało miejsca, gdy strona jest w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe, a więc związane właśnie z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, wyżywieniem, zakupem lekarstw.

Ponadto, skarżąca może ubiegać się o udzielenie ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Pozytywne rozpatrzenie takiego wniosku spowodowałby m.in. zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Z kolei fakt, iż skarżąca posiada inne zobowiązania (orzeczony wobec strony obowiązek zwrotu dotacji z Urzędu Miasta W. na łączną kwotę około 600 000 zł) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Słusznie w tym aspekcie wskazano, że zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym w stosunku do innych zaległości zobowiązanej.

Nie bez znaczenia pozostaje także podkreślany przez organ charakter należności.

Skarżąca prowadząc działalność gospodarczą winna mieć świadomość obowiązku opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Jeżeli pomimo różnych trudności decydowała się na kontynuowanie działalności, to powinna liczyć się z tym, że powstałe z tego tytułu zadłużenie będzie narastało.

Z uwagi na publicznoprawny charakter przedmiotowych należności skorzystanie z prawa umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest w szczególności, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w sprawie. W stosunku do skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego doszło do wyegzekwowania kwoty 4008,91 zł. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno-bytowa skarżącej całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Sytuacji finansowej skarżącej nie można uznać za zagrażającej zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.

Na uwadze należy tu mieć również obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Z tego właśnie względu umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie.

W konsekwencji stwierdzić należy, że organ w przedmiotowej sprawie prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, 77, 80 oraz 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) [dalej: k.p.a.].

Końcowo Sąd wskazuje, że złożony w piśmie z dnia 2.01.2023 r. wniosek pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu będzie podlegał rozpoznaniu przez referendarza sądowego.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.