Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 37/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-03-24 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 1,  art. 258 par. 2 pkt 7.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółka z o.o. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Spółka z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

"A" Sp. z o.o. złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi. Argumentując wniosek Spółka oświadczyła, że obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma majątku w oparciu, o który mogłaby opłacić koszty sądowe. Dodatkowo wyjaśniła, że pomimo, że posiada nieruchomości, nie może ich sprzedać, bowiem prowadzona jest z nich egzekucja. Nadto z formularza wniosku PPPr. wynika, że kapitał podstawowy Spółki wynosi 10.025.926 zł, wartość udziałów 800.000 zł, należności długoterminowe 21.311.600 zł, aktywa obrotowe 5.850.963 zł, wartość środków trwałych według bilansu za rok 2010 wyniosła 3.959.448 zł. Za ostatni rok obrotowy według bilansu skarżąca poniosła stratę w wysokości 1.462.889 zł. Natomiast na posiadanych rachunkach bankowych w czterech bankach Spółka posiada zadłużenie. Podkreśliła, że posiada zobowiązania na kwotę 22.821.171 zł przy czym kwota ta nie obejmuje kosztów egzekucji i odsetek. Wszystkie należności, udziały, konta bankowe jak i posiadane nieruchomości podlegają egzekucji komorniczej.

Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych.

W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 24.02.2011 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie czternastu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak:

- wyciągów bankowych z posiadanych kont za ostatnie sześć miesięcy wraz z potwierdzeniem informacji o zablokowaniu konta,

- oświadczenia, czy z umowy spółki wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat, w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, lub w celu jej dokapitalizowania; bądź czy umowa spółki była w tym celu zmieniana,

- czy i jakie uchwały zostały podjęte w związku z wykazaną stratą w kwocie 1.462.888zł,

- przedłożenia sprawozdań finansowych (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za lata 2009, 2010,

- sprawozdania z działalności zarządu za lata 2009, 2010

- przedłożenia z ksiąg rachunkowych zestawienia obrotów i sald na dzień 28.02.2011r.

- przedłożenia zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2009, 2010

-przedłożenia zestawień środków trwałych z podziałem na grupy wg. Klasyfikacji Środków Trwałych za lata 2009, 2010.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Spółka oświadczyła, że z umowy spółki nie wynika obowiązek dopłat przez wspólników. Strata za rok 2010 została pokryta kapitałem zapasowym do wysokości 488.815 zł, pozostała cześć ma być pokryta zyskiem z lat przyszłych. Nadto skarżąca przedłożyła: sprawozdania finansowe za lata 2009 i 2010, sprawozdania z działalności zarządu za lata 2009 i 2010, zestawienie obrotów i sald syntetyczne i analityczne na dzień 28.082011 r., zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2009, 2010, deklaracje VAT-7 od 01.08.2010 r. do 31.12.2010 r., zestawienia środków trwałych za lata 2009 i 2010 oraz zawiadomienia komornicze o wszczętych egzekucjach i zajętych rachunkach.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków.

Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności.

Oceniając sytuację finansową Spółki, stwierdzono, że w świetle przedstawionych okoliczności brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy. Niewątpliwie obecna sytuacja finansowa Spółki jest trudna. Okoliczność faktycznego nieprowadzenia działalności gospodarczej, co wynika z przedłożonego zestawienia sald i obrotów za okres od 01.01.2011 r. do 28.02.2011 r., jak i fakt zajęcia majątku przez organy egzekucyjne przemawia za przyjęciem, że podmiot spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka bowiem nie posiada faktycznej możliwości dysponowania majątkiem, a tym samym możliwości ewentualnego jego spieniężenia , czy też obciążenia go zastawem (ewentualnie hipoteką), w celu uzyskania środków na opłacenie należnych kosztów sądowych, w związku z wniesioną skargą do Sądu. Pomimo jednak tych niekorzystnych okoliczności, Spółka jak wynika to z przedstawionych dokumentów księgowych na koniec roku 2010 r. posiadała aktywa obrotowe w tym zapasy na kwotę 1.064.060, 53 zł oraz towary na kwotę 509.352,51 zł . Nadto posiadała również należności krótkoterminowe od jednostek powiązanych w wysokości 1.342.703,26 zł oraz należności od pozostałych jednostek w wysokości 129.249,99 zł. Za odmową przyznania prawa pomocy przemawia również fakt posiadania inwestycji krótkoterminowych w postaci udzielonych pożyczek przez skarżąca na kwotę 2.967.038,67 zł (na koniec roku 2010 ). Wartość tych aktywów wskazuje, że skarżąca posiada możliwości sfinansowania niezbędnych kosztów sądowych samodzielnie bez konieczności uciekania się do pomocy państwa. Podkreślić należy, że z przedstawionych dokumentów nie wynika, jak skarżąca zamierza odzyskać płynność finansową w sytuacji gdy faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej.

Nadto zauważyć należy, że Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością pomimo, że posiada osobowość prawną i jest samodzielnym podmiotem o jej losach i dalszej działalności decydują w praktyce wspólnicy posiadający udziały w kapitale Spółki. W przedmiotowej sprawie jedyny wspólnik Spółki a zarazem członek jednoosobowego zarządu – prezes P.L., jak wynika z przedstawionych dokumentów posiada zobowiązania w stosunku do skarżącej w wysokości 18.000.000 zł z tytułu pożyczki długoterminowej oraz z tytułu umowy pożyczki zaliczonej do inwestycji krótkoterminowych w wysokości 2.967.039 zł. (na dzień 31.12.2010 r.). Analizując w tym zakresie przedstawione dokumenty dotyczące sytuacji finansowej spółki należy stwierdzić, że wysokość udzielonych pożyczek wspólnikowi i prezesowi zarządu jednoosobowej Spółki z o.o. w praktyce odpowiada wysokości posiadanych przez skarżąca zobowiązań ok. 22.820.000 zł (bez kosztów egzekucyjnych i odsetek). W ocenie orzekającego referendarza w sytuacji zatem braku bieżących środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów sądowych skarżąca reprezentowana przez jedynego udziałowca, członka jednoosobowego zarządu a zarazem pożyczkobiorcy może wystąpić o zwrot zaciągniętych pożyczek w celu sfinansowania kosztów sądowych. W rzeczywistości bowiem reprezentujący skarżącą prezes, jedyny udziałowiec, opowiadający za sytuację finansową skarżącej jest jej dłużnikiem z tytułu umów pożyczek na kwotę łączną ok. 21.000.000 zł, a zatem znacząco przekraczającą wartość należnych kosztów sadowych w tym wpisu od skargi w kwocie 46.033 zł. Oceniając bowiem sytuację finansową skarżącej nie można poprzestać wyłącznie na fakcie obecnych trudności finansowych, faktycznym nie prowadzeniu działalności, ponoszeniu strat bez oceny sposobu dysponowania posiadanym majątkiem. W sytuacji zatem gdy skarżąca dysponując kapitałem udzieliła udziałowcy pożyczek na kwoty 18.000.000 zł i 2.967.039 zł winna również zabezpieczyć środki pieniężne celem opłacenia należnych kosztów sądowych. Przerzucenie tego ciężaru na Budżet Państwa byłoby w tej sytuacji naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne.

Nadto zauważyć należy, że Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków w tym przypadku jedyny udziałowiec Spółki ma możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez niego podmiot prawa, poprzez wprowadzenie odpowiednich zmiany w umowie spółki i tym samym umożliwienie dofinansowania działalności spółki. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników".

Analizując sytuację finansową Spółki stwierdzić należy, że Spółka w opisanej wyżej sytuacji finansowej znajdowała się już w roku 2009, gdzie poniosła stratę w wysokości 1.462.889,06 zł. Podmiot miał zatem możliwość uruchomia mechanizmów prawnych ( np. z zakresu prawa upadłościowego, prawa naprawczego) umożliwiających mu rozwiązanie trudnej sytuacji finansowej. Wskazać należy, iż skarżąca cały czas funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Stosownie do regulacji zawartej w ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze, upadłość ogłasza się do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Niewypłacalność ma natomiast miejsce wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań (art. 10 i art. 11 ustawy). Ponadto spółka nie zawiesiła działalności gospodarczej, nie jest w likwidacji, nie toczy się wobec niej postępowanie układowe czy naprawcze.

Mając zatem na uwadze powyższe ustalenia w ocenie orzekającego Spółka, ma możliwości sfinansowania należnych kosztów sądowych zarówno z udzielonych udziałowcowi pożyczek w kwocie ok. 21.000.000 zł jak i może dokonać odpowiednich zmian w umowie spółki, umożliwiających wnoszenie dopłat przez wspólnika. W tak ustalonym stanie faktycznym, brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.