Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1104/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy B., działając na podstawie art. 104, art. 107, art. 127, art. 127a, art. 129 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., w skrócie "k.p.a."), w związku z art. 3, pkt 11, art 17, art. 20, art. 23 ust. 2, art. 27, art. 29, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.") decyzją z [...] września 2022 r. nr [...].MP orzekł o odmowie przyznania R. S. (tj. Skarżącemu) świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca - J. S. ur. [...] czerwca 1936 r.

Wójt ustalił, że ojciec wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie przedstawionego orzeczenia nie można jednak ustalić kiedy powstała niepełnosprawność J. S.. Ze wskazanego orzeczenia wynika, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2016 r. Zatem niepełnosprawność powstała od 79-roku życia. Wobec tego Wójt uznał, iż wnioskodawca nie spełnia kryterium ustanowionego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącego daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ponadto Wójta zwrócił uwagę, że u małżonki J. S. - S. S. na mocy wyroku Sądu Rejonowego w T. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych IV U 98/22 stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji na stale.

Wójt ustalił także, że Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku dla opiekuna a także nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego na inną uprawnioną osobę. Skarżący jest osobą nieaktywną zawodowo, ponieważ opiekuje się chorym ojcem, nie podejmuje zatrudnienia oraz nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych z żadnego tytułu. Ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego na ojca na okres od [...] listopada 2021 r. do [...] października 2022 r.

Wójt uznał za powoływanie się przez wnioskodawcę się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104), zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawną osobą po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wójt zauważył, iż w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, iż jego wykonanie wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Zdaniem Wójta skutkiem wejścia w życie ww. wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, gdyż Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

Odwołując się od decyzji Wójta [...] zwrócił się z prośbą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") decyzją z [...] września 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że zasadne jest uwzględnienie stanowiska sądów administracyjnych, dotyczącego stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 1614/16 publ. CBOSA).

Zdaniem Kolegium na przeszkodzie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie stoi również okoliczność, że strona posiada ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W toku postępowania Skarżący złożył bowiem oświadczenie, że zrezygnuje z przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego w momencie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem dokonał wyboru świadczenia dla niego korzystniejszego.

Niemniej jednak, w ocenie Kolegium, nie sposób pominąć, że z akt sprawy wynika, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim ze S. S.. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie oznacza to, iż odwołujący mógłby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, gdyby wykazał, że współmałżonek osoby wymagającej opieki nie jest zdolny do opiekowania się nią. Na mocy decyzji ustawodawcy okoliczność ta może być jednak stwierdzona wyłącznie na podstawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze do Sądu R. S. wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji, zarzucając zaskarżonej decyzji organu odwoławczego:

- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 2 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącym na ogranie I instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji pominięcie okoliczności, że żona osoby wymagającej opieki - S. S. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt: K 38/13 za niezgodny z Konstytucją,

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnie i uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

- naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie strony o zakończeniu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji pozbawienie Skarżącego możliwości czynnego udziału w sprawie, a w szczególności możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, a także zgłoszenia nowych wniosków dowodowych, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący wniósł ponadto o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci wyroku Sądu Rejonowego w T. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2022 r. sygn.. IV U 98/22 o ustalenie stopnia niepełnosprawności dla wykazania faktu, iż S. S. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Skarżącego punkt wyjścia dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi ustalenie, czy przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. miał w niej zastosowanie w świetle treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zdaniem Kolegium skutkiem wejścia wyroku w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Powstanie zatem niepełnosprawności w wieku 79 lat, wyklucza możliwość przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie skarżącego, stanowisko Organu II instancji w tym zakresie jest nieprawidłowe. Skoro w wyroku Trybunału Konstytucyjnego we wskazanym zakresie stwierdzona została niezgodność powyższego przepisu z Konstytucją, to okoliczność ta jako rzutująca na sytuację prawną opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych nie może zostać pominięta, bowiem fakt, że niepełnosprawność J. S. nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia, nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych mającym swe oparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku w sprawie sygn. akt K38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym, w konsekwencji przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., skoro straciło ono przymiot konstytucyjności.

Wobec powyższego, zdaniem Skarżącego organ wadliwie zakwalifikował okoliczność powstania niepełnosprawności J. S. jako przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w sprawie w związku z treścią ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego niedopuszczalne było oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. lb ustaw o świadczeniach rodzinnych, która uznana została za niezgodną z Konstytucją RP.

Twierdzenia organu II instancji, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z S. S., która nie legitymuje się obecnie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jest w ocenie strony skarżącej nieprawidłowe, gdyż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym treści normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. nie należy interpretować tylko zgodnie z jego literalnym brzmieniem, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej, przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18 i art. 32 Konstytucji.

Takie odczytywanie powołanego przepisu u.ś.r. pozwala w ocenie Skarżącego na konkluzję, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tę - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym, pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić przeszkodę w przyznaniu świadczenia tylko wtedy, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć.

Mając na uwadze powyższe, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zdaniem Skarżącego należy zatem wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest rzeczywiście zdolny sprawować współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 11 stycznia 2017 r., I OSK 1113/15, z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2103/20, z 18 listopada 2021 r., I OSK 744/21).

Skarżący podniósł ponadto, że w sprawie doszło do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., albowiem organ II instancji nie zawiadomił go o zakończeniu postępowania administracyjnego. W konsekwencji Skarżący nie mógł przedstawić ostatecznego stanowiska w sprawie i w związku z tym został pozbawiony możliwości czynnego udziału w sprawie, a w szczególności możliwości wypowiedzenia się do zebranych dowodów, a także możliwości zgłoszenia nowych wniosków dowodowych, co w ocenie Skarżącego miało wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzenie zgłoszonych dowodów przez Sąd jest w jego ocenie niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a jednocześnie nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, bowiem wyrokiem z [...] lipca 2022 roku Sąd Rejonowy w T. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie pod sygn. akt IV U 98/22 ustalił, iż S. S. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W wyroku tym nie zmieniono stopnia niepełnosprawności z umiarkowanego na znaczny, jednak w przekonaniu Skarżącego z obiektywnych przyczyn uznać należy, że żona osoby wymagającej opieki nie jest w stanie zapewnić J. S. opieki lub pomocy i w konsekwencji czego to Skarżący opiekuje się chorym ojcem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Jedną z przyczyn odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia było niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. fakt, że niepełnosprawność ojca Skarżącego powstała później, niż do ukończenia 18 roku i nie później niż do ukończenia 25 roku życia – tj. powstała w wieku 79 lat. Skarżący nie zauważył, że Kolegium wypełnienie przesłanki wynikającej z ww. przepisu oceniło odmiennie od organu I instancji, prezentując w tym względzie stanowisko zgodnie ze stanowiskiem Skarżącego. Także Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w pełni podziela stanowisko, że w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po 18 roku życia nie może w obecnym stanie prawnym stanowić przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, nie można było odmówić wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku ze stwierdzoną niekonstytucyjnością przepisu w tej części przez TK.

Organy orzekające w niniejszej sprawie były natomiast zgodne co do tego, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd podziela stanowisko Kolegium, że z literalnego brzmienia przywołanego wyżej przepisu wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

W orzecznictwie sądowym niejednokrotnie było już wskazywane, że ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej jako: "k.r.o."), wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

Tym samym w ocenie Sądu podnoszona w sprawie okoliczność sprawowania przez Skarżącego opieki nad ojcem, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 k.r.o. ciążących na żonie J. S. – S. S., która w toku postępowania przez organami obu instancji, także w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane podmiotom, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. (por. Anna Kawecka (w:) Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015).

Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy (por. wyrok NSA z 24 lutego 2021r., sygn. akt I OSK 2391/20).

Stanowisko powyższe znalazło potwierdzenie w uchwale NSA (w składzie 7 sędziów) z 14 listopada 2022 r., sygn.. I OPS 2/22 (publ. CBOSA oraz ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2) zgodnie z którą "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)." Uchwała ta została wydana w trybie art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, w skrócie ".p.p.s.a."). Podjęcie takiej uchwały ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala bowiem żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W związku z powyższym nie może odnieść oczekiwanego skutku podnoszona w skardze argumentacja, że z powodów zdrowotnych osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności zgodnie z k.r.o. do opieki nad niepełnosprawnym mężem, tj. S. S., świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane Skarżącemu.

Na powyższą ocenę pozostaje bez wpływu dołączony do skargi wyrok z [...] lipca 2022 r. wydany przez Sąd Rejonowy w T. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie pod sygn. akt IV U 98/22 o ustalenie stopnia niepełnosprawności, ustalający, iż S. S. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, przy czym w wyroku tym nie zmieniono stopnia niepełnosprawności z umiarkowanego na znaczny. Z orzeczenia tego wynika zatem, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji (29 września 2022 r.) S. S. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że zaskarżona decyzja w odniesieniu do ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie jest prawidłowa.

Brak jest także podstaw do uznania za skuteczne zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Stan faktyczny ustalony w sprawie został ustalony w sposób wystarczający dla podjęcia decyzji i wyjaśnienia przyczyn odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Z uwagi na niewątpliwe wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. odmowa przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia była bowiem prawidłowa.

Ze względu na powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.