Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1462/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2, art. 1a pkt 6, art. 1a pkt 12, art. 66 par. 3, art. 66 par. 4 pkt 1, art. 66 par. 5
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA del. Wojciech Stachurski, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Op 479/12 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 12 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu kwotę 2700 (słownie: dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Op 479/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 12 października 2012 r. w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej.

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że na podstawie szeregu tytułów wykonawczych organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec H. Sp. z o.o. w O. Na podstawie tych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny podejmował szereg czynności egzekucyjnych zmierzających do wyegzekwowania należności nimi objętych. W stosunku do tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...] organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 4 listopada 2011 r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. W odniesieniu do tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...] i [...] organ egzekucyjny - zawiadomieniem z dnia 8 grudnia 2011 r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności w G. Grupie Kapitałowej S.A. W stosunku do tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. - zawiadomieniem z dnia 2 grudnia 2011 r., nr [...] - dokonał zajęcia wierzytelności w G. Grupie Kapitałowej S.A.

Natomiast w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr [...], [...] (które wpłynęły do organu egzekucyjnego odpowiednio w dniach 2 stycznia 2012 r. i 7 lutego 2012 r.) organ egzekucyjny - zawiadomieniem z dnia 27 lutego 2012 r. nr [...] - dokonał zajęcia wierzytelności w G. Grupie Kapitałowej S.A.

Zobowiązana Huta M. Spółka z o.o. w dniach 7 i 9 lutego 2012 r. wpłaciła bezpośrednio Wierzycielowi kwotę 1.999.724,30 zł na poczet należności objętych wyżej wskazanymi tytułami wykonawczymi.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. postanowieniem z dnia 15 maja 2012 r. określił wysokość opłaty komorniczej należnej od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu na kwotę 99.986,23 zł.

Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej kwoty 16.531,02 zł i określił prawidłową wysokość opłaty komorniczej należnej od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu na kwotę 83.455,21 zł.

W skardze Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zarzucił naruszenie art. 66 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – zwanej dalej "u.p.e.a."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie w wyniku przyjęcia, że w każdym przypadku, gdy wierzyciel negocjuje w trakcie postępowania egzekucyjnego ze zobowiązanym warunki dokonania zapłaty należności poza postępowaniem egzekucyjnym, to dla uwolnienia się od obowiązku opłaty komorniczej powinien skorzystać z przewidzianego w tym przepisie uprawnienia, tj. wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywanym terminem przekazania należności, co do których zastosowano środki egzekucyjne. Zarzucił również naruszenie art. 66 § 5 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że należności zostały wpłacone Wierzycielowi w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. W ocenie Wierzyciela, złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości było bezpośrednią przyczyną podjęcia przez Zobowiązanego decyzji o spłacie należności. Ustawodawca uzależnił powstanie obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej od kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjnie, czy wpłaconych na rzecz wierzyciela w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Sąd pierwszej instancji – oddalając skargę – powołał się na art. 1a pkt 6 oraz art. 66 § 3 i 4 u.p.e.a. i stwierdził, że opłata komornicza jest należna organowi egzekucyjnemu pod warunkiem wystąpienia określonych przesłanek pozytywnych, a mianowicie: powinny być dokonane uprzednie czynności na rzecz wierzyciela, kwoty stanowiące podstawę naliczenia opłaty powinny być przekazane wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego, a nadto przekazanie kwot winno nastąpić w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Zatem prawo do opłaty komorniczej uzależnione jest od podjęcia przez organ egzekucyjny skutecznych czynności egzekucyjnych, które w konsekwencji doprowadziły do zaspokojenia wierzyciela.

Jeżeli zatem zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych rozumianych zgodnie z definicją z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., jako wszelkich podejmowanych działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi, to należy przyjąć, że wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego, wynikającego z zastosowania tych środków.

Obowiązujące regulacje prawne nie przewidują czynienia ustaleń w zakresie motywacji, które skłoniły zobowiązanego do zapłaty dochodzonej w tym postępowaniu należności, tj. czy zobowiązany przekazał wierzycielowi objętą tytułem wykonawczym należność wskutek zastosowanych na podstawie tego tytułu środków egzekucyjnych częściowo skutecznych, czy też może na skutek innych działań podejmowanych równocześnie przez wierzyciela.

Obowiązujące przepisy pozwalają natomiast na przyjęcie, że jeżeli w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego wierzyciel negocjuje ze zobowiązanym warunki dokonania zapłaty należności poza postępowaniem egzekucyjnym, to dla uwolnienia się od obowiązku opłaty komorniczej od tej części należności może skorzystać z uprawnienia określonego w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a., tj. wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywalnym przekazaniem należności, co do których stosowano środki egzekucyjne.

Niesporne jest, że w zakresie tytułów wykonawczych przekazanych do realizacji organowi egzekucyjnemu o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] dokonano w dniach 4 listopada, 2 i 8 grudnia 2011 r. czynności egzekucyjnych, polegających na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz innej wierzytelności w G. Grupa Kapitałowa S.A. Bank B. Bank poinformował organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji. Natomiast G. Grupa Kapitałowa S.A. uznała zajęcia wierzytelności. Zobowiązana Spółka dokonała w dniach 7 i 9 lutego 2012 r. wpłaty należności objętych tymi tytułami wykonawczymi [...] i [...]. Prawidłowo zatem organ odwoławczy uznał, że w przypadku czynności egzekucyjnych, które zostały podjęte już po dokonaniu wpłaty przez Zobowiązaną Spółkę, tj. 27 lutego 2012 r. należało odstąpić od naliczania opłaty komorniczej.

Wierzyciel twierdził, że wpłaty od Zobowiązanej z pominięciem organu egzekucyjnego dokonane były na skutek prowadzonych negocjacji jakie miały miejsce w dniu 24 stycznia 2012 r. w zakresie zawarcia układu ratalnego i obietnic wycofania wniosku o ogłoszenie upadłości. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie aby takiego rodzaju negocjacje były między stronami prowadzone jeśli ma to prowadzić do zaspokojenia wierzyciela, w tym również z pominięciem organu egzekucyjnego. Jednak uwolnienie się od ponoszenia opłaty komorniczej musi odbywać się z zachowaniem obowiązujących w tym zakresie uregulowań prawnych przewidzianych ustawą egzekucyjną.

Niewątpliwie Wierzyciel Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Opolu podjął sam działania, mające na celu doprowadzenie do uzyskania należności bez udziału organu egzekucyjnego, lecz nie wystąpił do organu egzekucyjnego Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego, o jakim mowa w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a., przed dokonaniem wpłaty przez Zobowiązaną Hutę. W ocenie WSA, tylko wystąpienie z żądaniem zawieszenia bądź umorzenia postępowania egzekucyjnego mogło zwolnić Wierzyciela z obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej. W przeciwnym wypadku opłata komornicza jest należna od wpłaconych przez zobowiązanego kwot należności objętych tytułami wykonawczymi stanowiących podstawę środków egzekucyjnych zastosowanych wobec zobowiązanego przed dokonaniem wpłaty. Zatem, w odniesieniu do wskazanych tytułów wykonawczych, naliczenie opłaty komorniczej nastąpiło w sposób zgodny ze stanem faktycznym i prawnym sprawy.

Zdaniem Sądu, prawidłową formą obciążenia wierzyciela opłatą komorniczą jest postanowienie, na które służy zażalenie i skarga do sądu administracyjnego. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania organ egzekucyjny prawidłowo wydał postanowienie, w którym określił wysokość opłaty komorniczej, jednocześnie pouczając o służących środkach zaskarżenia.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który zarzucił:

I) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

1) art. 1a pkt 2 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że jeżeli zobowiązany po dokonaniu czynności egzekucyjnych rozumianych jako wszelkich podejmowanych działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi, to należy przyjąć, iż wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego, wynikającego z zastosowania tych środków, podczas gdy Sąd I instancji ze wskazanych przez siebie regulacji prawnych, a to art. 1a pkt 6 oraz art. 66 § 3 i § 4 u.p.e.a., wywiódł, że opłata komornicza jest należna organowi egzekucyjnemu pod warunkiem, że przekazanie kwot winno nastąpić w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych i, że prawo do opłaty komorniczej uzależnione jest od podjęcia przez organ egzekucyjny skutecznych czynności egzekucyjnych, które w konsekwencji doprowadziły do zaspokojenia wierzyciela;

2) art. 1a pkt 6 u.p.e.a., przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zobowiązana Huta Sp. z o.o przekazała w dniach 07.02. i 09.02.2012 r. na konto wierzyciela wpłaty w kwocie 1 999 724,30 zł w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych przez organ egzekucyjny;

3) art. 66 § 3 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwej subsumcji, że opłata komornicza od wpłat dokonanych przez zobowiązaną Spółkę w dniach 07.02. i 09.02.2012 r. jest należna, mimo że zostały one dokonane przez zobowiązaną wskutek działań wierzyciela, a nie organu egzekucyjnego;

4) art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie, wadliwą subsumcję, polegająca na przyjęciu, że w każdym przypadku, gdy wierzyciel negocjuje w trakcie postepowania egzekucyjnego ze zobowiązanym warunki dokonania zapłaty należności poza postępowaniem egzekucyjnym, to dla uwolnienia się od obowiązku opłaty komorniczej powinien skorzystać z przewidzianego w tym przepisie uprawnienia, tj. wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywanym terminem przekazania należności, co do których zastosowano środki egzekucyjne, co skutkowało obciążeniem opłatą komorniczą wierzyciela, mimo że wpłaty kwoty 1 999 724,30 zł zostały dokonane przez dłużnika na skutek działań podjętych przez wierzyciela, a nie organ egzekucyjny;

5) art. 66 § 5 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe w sprawie zastosowanie, poprzez błędną subsumcję, polegającą na przyjęciu, że kwota 1 999 724,30 zł została przez dłużnika wpłacona Wierzycielowi w wyniku zastosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych, mimo że wpłaty te dłużnik dokonał w wyniku działań podjętych przez Wierzyciela, a nie organ egzekucyjny, a mianowicie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika oraz wniosku o układ ratalny przez dłużnika i niezbędnych warunków do jego zawarcia, a to wpłaty odpowiedniej kwoty w części dotyczącej składki płaconej przez ubezpieczonych - co skutkowało obciążeniem Wierzyciela opłatą komorniczą od tej kwoty na podstawie tego przepisu;

II) naruszenie norm postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm. – zwanej dalej "p.u.s.a.") w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 151 w związku z art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez rozstrzygnięcie co do istoty sprawy z pominieciem oceny i kontroli czy organ egzekucyjny wykazał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy dokonaną wpłatą a zastosowanym środkiem egzekucyjnym, mimo że opłatę komorniczą nalicza się od kwot przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak uzasadnienia dlaczego Sąd pominął ocenę, czy zapłata zobowiązania przez samego zobowiązanego do rąk Wierzyciela nastąpiła "w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych" (jak to przyjęły organy obu instancji), czy też w wyniku działań podjętych przez samego Wierzyciela w kierunku ustalenia, czy od wpłaconych kwot należna jest opłata komornicza jako od kwot wpłaconych w związku z zastosowaniem środków egzekucyjnych.

Skarżący wniósł o odroczenie sprawy i przedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości do rozstrzygnięcia, a mianowicie:

1) czy w świetle art. 66 § 3 w związku z § 5 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany badać okoliczności czy wpłata zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego bezpośrednio do rąk wierzyciela następuje na wskutek działań wierzyciela czy na wskutek zastosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych?

2) czy w przypadku, gdy w toku postępowania egzekucyjnego wpłata zobowiązanego następuje do rąk wierzyciela poza tym postępowaniem związku jego działaniami a nie w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych, a wierzyciel nie złoży wniosku o zawieszenie postępowania przed dokonaniem tej wpłaty - opłata komornicza, o której mowa w art. 66 § 3 u.p.e.a. należy się organowi egzekucyjnemu?

Skarżący wniósł także o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych i zwrotu wydatków wg spisu przedłożonego na rozprawie, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu i pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia w sprawie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań poczynić należy uwagi porządkujące.

Po pierwsze, przytoczone jako podstawy skargi kasacyjnej przepisy nie są przepisami prawa materialnego, ale przepisami postępowania. Nie wynikają z nich bowiem normy prawne kreujące określone obowiązki lub uprawnienia dla ich adresatów (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt II FSK 453/06), ale normy określające sposób postępowania prowadzący do realizacji określonych obowiązków lub uprawnień. NSA zarzuty te zbadał, kierując się uchwałą z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, czyli obowiązkiem odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych.

Po drugie przypomnieć należy, że na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a., poza wskazanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają zarzuty kasacyjne: sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami i standardami wynikającymi z regulacji prawnych art. 174 i art. 176 p.p.s.a.

Podniesione w skardze kasacyjnej w pkt I pkt 1 - 5 naruszenia prawa sprowadzają się do postawienia zarzutu błędnej wykładni art. 1a pkt 2 i art. 1a pkt 6 u.p.e.a oraz niewłaściwego zastosowania art. 66 § 3, art. 66 § 4 pkt 1 i art. 66 § 5 u.p.e.a.

Podkreślić należy, że zrównanie pojęć niewłaściwego zastosowania prawa z pojęciem błędnej jego wykładni powoduje niejasność, na czym konkretne wytknięte naruszenia polegają. Są to dwa samodzielne zarzuty, które w podstawach skargi kasacyjnej mogą pojawić się łącznie, bądź oddzielnie, lecz zawsze powinny być uzupełnione o wskazania, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie. Błędna wykładnia polega na nadaniu innego znaczenia treści zastosowanego, precyzyjnie określonego przepisu, czyli mylnym rozumieniu jego znaczenia, natomiast niewłaściwe zastosowanie wraża się błędem subsumcji.

Przed przystąpieniem do meritum sprawy należy stwierdzić, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek autora skargi kasacyjnej o przedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego.

Przepis art. 187 § 1 p.p.s.a. - który zapewne miał na myśli autor skargi kasacyjnej - umożliwia składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawienie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. Uruchomienie procedury uchwałodawczej nakłada na skład zwykły Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek wykazania, że w sprawie wystąpiło "zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości" w rozumieniu art. 187 § 1 p.p.s.a. oraz, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty i wnioski uzasadniały sformułowanie przedstawionego zagadnienia prawnego.

W doktrynie, jak i orzecznictwie przyjmuje się, że użyty w art. 187 § 1 p.p.s.a. zwrot "zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości" powinien być pojmowany podobnie jak występujący w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.) zwrot "istotne wątpliwości prawne" (por. R. Hauser, A. Kabat: "Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w nowych regulacjach procesowych", PiP 2004, z. 2, s. 22 i następne, postanowienie 7 sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 1/07, ONSAiWSA 2007, nr 5, poz. 115).

Zatem, o poważnych wątpliwościach prawnych będzie można mówić wówczas, gdy w sprawie pojawią się kwestie prawne, których wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności, głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych. Podstawą do przyjęcia, że wystąpiła przesłanka określona w powołanym wyżej przepisie, będzie również pojawienie się w danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (uchwała NSA z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt FPS 2/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 1 z glosą A. Skoczylasa, opubl. OSP 2005, zeszyt 6, poz. 72). W orzecznictwie wyrażono też pogląd, iż podstawą przyjęcia, że w konkretnym wypadku chodzi o poważne wątpliwości może być również przypadek, gdy wątpliwości składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego związane są z kwestią odstąpienia od ustalonego w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu. W takim wypadku skład zwykły Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawiając do wyjaśnienia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości musi podważyć dotychczasową wykładnię sądową i wykazać na czym dana wątpliwość polega (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I FPS 3/05, ONSAiWSA 2006, nr 3, poz. 72, powołane wyżej postanowienie NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 1/07).

Z treści art. 15 § 1 pkt 3 oraz art. 187 § 1 p.p.s.a. wynika w sposób niewątpliwy, że przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powinno pozostawać w bezpośrednim związku merytorycznym i logicznym z rozpatrywaną przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawą sądowoadministracyjną.

Zatem skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiający do rozstrzygnięcia wątpliwości prawne, które wyłoniły się na tle konkretnego stanu faktycznego, powinien powiązać je z okolicznościami faktycznymi sprawy oraz z przepisami prawa, które w kontekście tych okoliczności stanowią źródło wątpliwości prawnych. Wątpliwości te muszą być "poważne", a za takie uważa się wątpliwości obiektywne, dotyczące kwestii prawnych o zasadniczym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, w której powstały.

Wbrew temu co sądzi strona skarżąca, przywołane w motywach skargi kasacyjnej okoliczności nie wskazują aby na tle istniejącego stanu faktycznego wystąpiły rozbieżności w orzecznictwie co do wykładni wskazanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Również NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie doszedł do wniosku, aby na tle rozpatrywanej sprawy wątpliwości takie się wyłoniły, a co znajdzie swoje potwierdzenie w dalszych motywach uzasadnienia orzeczenia.

Odnosząc się do wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów tj. naruszenia art. 1 a pkt 2 oraz art.1a pkt 6 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię należało zwrócić uwagę, że treść zarzutów, jak i uzasadnienie zostały sformułowane w sposób niezbyt jasny. Można je odczytać tak, że autorce skargi kasacyjnej chodziło raczej o ocenę stanu faktycznego. Przy ustalonym stanie faktycznym, nie można podzielić stanowiska strony skarżącej, że w świetle treści art. 1a pkt 2 u.p.e.a., jeżeli wpłaty zostały dokonane na skutek działań wierzyciela, to organ egzekucyjny nie może obciążyć wierzyciela opłatą (s. 8 skargi kasacyjnej).

Administracyjne postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wykonawczym, którego celem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Mając na uwadze cel tego postępowania, określony w art. 1 pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki przymusu, tj. środki egzekucyjne wymienione w art. 1a pkt 12 u.p.e.a.

Z kolei czynności egzekucyjne, o których mowa w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., mają charakter wykonawczy, ponieważ są podejmowane w celu zastosowania środków egzekucyjnych (tak też przyjmują to komentatorzy do u.p.e.a. - zob. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Wrocław 2005, s. 390; W. Grześkowiak, Egzekucja administracyjna - teoria i praktyka z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, Warszawa 2006, s. 15). Zgodnie z tym przepisem, przez czynność egzekucyjną rozumie się bowiem wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Czynnościami egzekucyjnymi będą zatem czynności faktyczne, dla których ważności u.p.e.a. przewidziała określony rygor i formę ich dokonania oraz dalsze czynności związane z realizacją środków egzekucyjnych.

Przepis art. 1a pkt 2 u.p.e.a., zawierający legalną definicję czynności egzekucyjnej, nie wymienia enumeratywnie czynności egzekucyjnych.

W rozpatrywanej sprawie zawiadomieniami z dnia 4 listopada, 2 i 8 grudnia 2011 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności. Należy zauważyć, że w zawiadomieniu o zajęciu nie określa się kwoty podlegającej egzekucji. Zajęcie świadczy bowiem jedynie o zastosowaniu określonego środka egzekucyjnego z art. 1a pkt 12 u.p.e.a. w związku z prowadzeniem egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego wystawianego przez wierzyciela. Wystawienie tytułu wykonawczego jest konsekwencją niewykonania przez zobowiązanego obowiązku.

Zaznaczyć trzeba, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem mającym na celu przymuszenie zobowiązanego do wykonania ciążących na nim obowiązków, zaś czynnością egzekucyjną jest każde działanie organu egzekucyjnego podjętego w ramach postępowania egzekucyjnego i zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego nawet jeśli to dzianie nie jest skierowane bezpośrednio do zobowiązanego (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz Piotr Przybysz, Wydanie 6, Lexis Nexis, Warszawa 2011). Nie są natomiast czynnościami egzekucyjnymi takie działania organu egzekucyjnego, które nie wiążą się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego lub które wyłączają albo oddalają w czasie możliwość zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1784/10, Lex 1151320).

W myśl art. 66 § 3 u.p.e.a., wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych jest obowiązany, z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej.

A zatem - skoro nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazanych w 4 - to już samo dokonanie czynności egzekucyjnej - niezależnie od tego czy była ona skuteczna, czy też zapłata przez zobowiązanego nastąpiła na skutek działania wierzyciela - pozostaje poza oceną NSA.

Z tych powodów podzielić należało w pełni stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu, w którym Sąd powołując się na wyrok NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1228/09 stwierdził, że każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym, stanowiącym podstawę zastosowania środków egzekucyjnych jest podstawą do ustalenia opłaty komorniczej. Sformułowanie dotyczące obowiązku jej uiszczenia przez wierzyciela na rzecz którego dokonano czynności egzekucyjnych stwarza wręcz domniemanie, że przekazanie należności w sposób określony w art. 1a pkt 6 u.p.e.a. (bezpośrednio wierzycielowi) jest wynikiem zastosowania tych środków. Jeżeli wierzyciel podejmuje sam działania, mające doprowadzić do uzyskania należności już bez udziału organu egzekucyjnego winien wystąpić z żądaniem, o którym mowa w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. i to przed dokonaniem wpłaty przez zobowiązanego.

Nie mógł zostać naruszony w żaden sposób art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. gdyż w sprawie nie miał on zastosowania. Sąd I instancji wskazał, że niewątpliwie ZUS jako wierzyciel podjął sam działania, mające na celu doprowadzenie do uzyskania należności bez udziału organu egzekucyjnego, lecz nie wystąpił z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego, o jakim mowa w art. 66 § 4 pkt 1 ustawy, przed dokonaniem wpłaty przez zobowiązaną Hutę.

Z tych powodów wbrew temu co sądzi strona skarżąca, w sprawie miał zastosowanie art. 66 § 5 ustawy egzekucyjnej, gdyż przepis ten przewiduję, że opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który nie tylko dokonał ściągnięcia należności pieniężnych, ale także zastosował środki egzekucyjne w wyniku których należność została zapłacona.

Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, że w przypadku gdy pomimo, że wierzyciel nie skorzystał z prawa do złożenia wniosku przewidzianego w art. 66 § 4 pkt 1, to organ egzekucyjny pozbawiony byłby możliwości uzyskania opłaty komorniczej w sytuacji gdy dokonał czynności egzekucyjnych.

Z kolei stosownie do treści art. 1a pkt 6 ustawy egzekucyjnej, ilekroć w ustawie jest mowa o opłacie komorniczej - rozumie się przez to opłatę wynoszącą 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy, pomimo zapłaty przez zobowiązanego na konto wierzyciela w dniach 7 i 9 lutego 2012 r. kwoty 1 999 724,30 zł na skutek czynności przez niego podjętych, w świetle treści art. 1a pkt 6 u.p.e.a organ egzekucyjny słusznie określił wysokość opłaty komorniczej.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zasługują one na uwzględnienie. Jak wynika z treści art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wobec takiej konstrukcji powyższego przepisu uprawniony zatem staje się wniosek, że uzasadnienie wyroku jest w istocie rzeczy instytucją wtórną w stosunku do postępowania przeprowadzonego przed sądem administracyjnym. Sprowadza się ono bowiem do rekapitulacji jego przebiegu i prezentacji stanowiska sądu, jakie ten zajął w sporze zaistniałym między stronami. Stanowisko sądu, co do prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w przypadku sporu w tym zakresie pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego, powinno zawierać odniesienia do argumentów prezentowanych zarówno przez organ administracji, jak i skarżącego i wyjaśniać dlaczego argumenty jednej ze stron uznaje za prawidłowe a inne nie (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2009 r., I FSK 1904/07, niepubl.). Tak przeprowadzona ocena stanu faktycznego sprawy pozwala stronom postępowania sądowego poznać sposób rozumowania i argumentacji sądu, a w dalszej perspektywie umożliwi dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej.

Sąd pierwszej instancji uzasadnił orzeczenie w sposób należyty, umożliwiający kontrolę instancyjną.

Konsekwencją powyższych uwag jest stwierdzenie, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo oddalił skargę podatnika na podstawie art. 151 p.p.s.a. i wbrew twierdzeniom strony nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji nie naruszył także art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a

Z przedstawionych powyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji nie narusza prawa, a zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły zostać uwzględnione.

Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.

[pic]