Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 714/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 61,  art. 61a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 31zq ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Asesor WSA Barbara Ciołek, Anna Kuczyńska – Szczytkowska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Zakładu U. S. z dnia 26 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia (za kwiecień 2020 r.) uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2020 r. P. M. (dalej: skarżąca, strona skarżąca, strona) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Decyzją z dnia 22 czerwca 2020 r. (nr 470000/71/345574/2020/RDZ) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia za okres od marca do maja 2020 r.

Wnioskiem z 24 czerwca 2020 r. skarżąca zwróciła się do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie) za kwiecień 2020 r. Ponadto wnioskami z tego samego dnia zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie) odpowiednio za marzec i maj 2020 r.

Decyzją z 26 czerwca 2020 r. (nr 470000/71/369234/2020/RDZ/4) organ odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia za kwiecień 2020 r. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm., dalej "ustawa COVID-19") w zw. z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s."). W uzasadnieniu organ powołał art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy COVID-19. Wskazał, że jeżeli osoba prowadząca działalność rozpoczęła działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. i na 29 lutego 2020 r. nie zgłaszała do ubezpieczeń społecznych innych osób oprócz siebie, a od marca 2020 r. wykazuje w DRA innych ubezpieczonych, zwolnienie z opłacania dotyczy tylko składek za osobę prowadzącą działalność. ZUS zauważył, że skarżąca na dzień 29 lutego 2020 r. nie miała zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych żadnych ubezpieczonych (ubezpieczony z kodem 0110 został zgłoszony do ubezpieczenia dopiero od dnia 1 marca 2020 r.). Organ wskazał, że w celu zwolnienia z obowiązku opłacania składek należy złożyć stosowne oświadczenie lub nowy wniosek RDZ-4 wskazując, że skarżąca występuje jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą opłacającą składki wyłącznie za siebie, a nie za osoby ubezpieczone oraz wskazać kwotę uzyskanego przychodu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zarzuciła naruszenie

- art. 31zo ust. 1, 2 i 4 ustawy COVID-19 poprzez błędną wykładnię tego przepisu, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że pomimo, że wnioskodawca jest płatnikiem składek, który zgłosił do ubezpieczeń społecznych siebie oraz pracownika, podlega zwolnieniu ze składek jako płatnik składek będący osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacający składki wyłącznie na własne ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne;

- art. 4 ust. 1 w zw. z art. 1 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i dowolne przyjęcie, że płatnik składek prowadzący działalność gospodarczą i podlegający z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu emerytalnemu, rentowemu, w razie choroby i macierzyństwa oraz z tytułu wypadków na dzień 29 lutego 2020 r. płatnik nie miał zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych żadnych ubezpieczonych.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu w całości, rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym (na posiedzeniu niejawnym), zobowiązanie ZUS Oddział we Wrocławiu do przedłożenia deklaracji, z których wynika obowiązek opłacania składek z tytułu ubezpieczenia społecznego względem skarżącej oraz jej pracownika za okres luty – czerwiec 2020 r. i przeprowadzenie dowodu z przesłanych przez ZUS dokumentów na fakt podlegania i okresu, w którym skarżąca i jej pracownik podlegają ubezpieczeniu społecznemu w okresie luty – czerwiec 2020 r.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że od dnia 3 czerwca 2016 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z dniem 1 marca 2020 r. zatrudniła pierwszego pracownika, który z tą datą zaczął podlegać ubezpieczeniu społecznemu. Wskazała, że w dniu 24 czerwca 2020 r. złożyła ponowny wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia za okres od marca do maja 2020 r. jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie). Skarżąca podkreśliła, że ustawą z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 został zmieniony art. 31 zo ustawy COVID-19. Powołał treść art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 w nowym brzmieniu. Wskazała, że wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do uznania, że warunkiem zwolnienia ze składek za okres od 1 marca do 31 maja 2020 r. jest aby płatnik składek złożył wniosek o zwolnienie, zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej ni 10 ubezpieczonych przed dniem 1 lutego i na dzień 29 lutego 2020 r. lub w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., ewentualnie w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. Wówczas, jak wskazała, płatnikowi przysługuje zwolnienie ze składek od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. co do nieopłaconych należności z tytułu składek niezależnie od liczby ubezpieczonych w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz połączenie do wspólnego rozpoznania ze skargą skarżącej na decyzję nr 470000/71/369/232/2020/RDZ/4. W uzasadnieniu organ wskazał, że we wniosku inicjującym postępowanie skarżąca prowadząca działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek wystąpiła jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie). Według stanu na dzień 29 lutego skarżąca nie zgłaszała do ubezpieczeń nikogo poza sobą, a stan te zmienił się dopiero w dniu 1 marca 2020 r., kiedy dokonała zgłoszenia jednej osoby ubezpieczonej. Organ odmówił zwolnienia, ponieważ skarżąca na dzień 29 lutego 2020 r. nie zgłaszała do ubezpieczeń innych osób poza sobą.

W wykonaniu wezwania Sądu do uzupełnienia akt administracyjnych przez dołączenie dokumentów rozliczeniowych, z których wynika liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia na dzień 29 lutego 2020 r., organ przesłał deklarację za luty 2020 r., zgłoszenie do ubezpieczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 k.p.a.). Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wystawienia dowodu otrzymania, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (art. 61 § 3a k.p.a.). Z przepisu art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.

Zgłoszenie żądania wszczęcia postępowania, obliguje organ do wstępnego zbadania dopuszczalności podania strony. W szczególności organ winien zweryfikować istnienie przesłanek procesowych zezwalających na wszczęcie postępowania administracyjnego. Jedną z podstaw dopuszczalności postępowania administracyjnego jest stwierdzenie, iż w zakresie zgłoszonego żądania strony, nie toczy się już postępowanie w tym przedmiocie. Zawisłość sprawy (lis pendens) należy zaliczyć do przesłanek procesowych negatywnych, której wystąpienie skutkuje tym, iż postępowanie nie może zostać wszczęte. W sprawie skarżąca wniosła w dniu 6 kwietnia 2020 r. o zwolnienie jej z opłacania składek za osoby ubezpieczone za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Decyzją z 22 czerwca 2020 r. organ odmówił zwolnienia z opłacania składek za wnioskowany okres. Trzema odrębnymi wnioskami z 24 czerwca 2020 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za osoby ubezpieczone – odpowiednio za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Decyzjami z 26 czerwca 2020 r. ZUS odmówił zwolnienia z opłacania składek odpowiednio za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

W sytuacji złożenia przez skarżącą kolejnych wniosków o zwolnienie z opłacania należności z tytuły składek organ winien ustalić, czy te kolejne wnioski nie są tożsame podmiotowo i przedmiotowo z wnioskiem złożonym już wcześniej. W sprawie wskutek wniosku skarżącej z 6 kwietnia 2020 r. zostało wszczęte postępowanie, w którym ZUS wydał decyzją z 22 czerwca 2020 r. W dacie złożenia kolejnych wniosków, tj. 24 czerwca 2020 r. decyzja z 22 czerwca 2020 r. nie była jeszcze ostateczna. Postępowanie administracyjne było więc w toku. Z akt administracyjnych znajdujących się przy sprawie o sygn. III SA/Wr 716/21 nie wynika kiedy decyzja z 22 czerwca 2020 r. została doręczona skarżącej. Podkreślić należy, że po wszczęciu postępowania, aż do jego ostatecznego zakończenia, nie jest dopuszczalne wszczęcie kolejnego postępowania administracyjnego, którego przedmiotem byłaby ta sama sprawa administracyjna tj. sprawa tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym. W konsekwencji w niniejszej sprawie z uwagi na stan zawisłości sprawy (wszczętej wnioskiem z 6 kwietnia 2020 r.), organ winien zastosować art. 61a § 1 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Z przepisu art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że obejmuje on swym zakresem dwie odrębne podstawy wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwsza podstawa dotyczy przypadku wniesienia podania przez osobę niebędącą stroną, natomiast druga opiera się na ogólnej przesłance niemożności wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odnosząc się do zakresu zastosowania tego przepisu, wskazano iż "przyczyny te nie zostały w wymienionym przepisie skonkretyzowane jednakże nie ulega wątpliwości, że dotyczy to sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia np. gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której prowadzone jest już postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygnięcie, albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. I OSK 2159/12, LEX nr 1497293). Tym samym w odniesieniu do żądania wniesionego później, wszczęcie postępowania administracyjnego, a następnie rozstrzygnięcie sprawy decyzją, było niedopuszczalne.

Zaskarżona decyzja, która została wydana w postępowaniu administracyjnym dotyczącym żądania wniesionego później, a dotyczącego tej samej sprawy administracyjnej (w zakresie kwietnia 2020 r.), została wydana z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a. Powstała sytuacja, w której w tej samej sprawie, tożsamej podmiotowo i przedmiotowo, wydane zostały dwie decyzje administracyjne.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wolą stron (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożyła skarżąca w skardze. Pełnomocnik organu powiadomiony o tym wniosku, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącej na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., ponieważ w sprawie ustalenia w zakresie zgłoszenia do ubezpieczenia skarżącej i pracownika, nie były konieczne. Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w tym samym dniu, w którym były rozpoznane sprawy o sygn. akt: III SA/Wr 713/21, III SA/Wr 715/21, III SA/Wr 716/21.