Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 84/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ic, art. 135, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant sekr. sąd. Monika Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej [...] kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2007 roku, znak [...], wydaną w wyniku wniosku pełnomocnika P.S. o ponowne rozpoznanie sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy swą decyzję z dnia [...] stycznia 2007 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1959 roku Nr [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa ( działki nr [...]) położonego nadanego W.K. – jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

W oparciu o akta administracyjne ustalony został następujący stan faktyczny sprawy:

Aktem nadania z dnia [...] lipca 1953 roku Nr [...] Powiatowa Komisja Ziemska, na podstawie art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 roku o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz. U. Nr 46. poz. 340 ) poświadczyła W.K. własność działki robotniczej w gromadzie, w powiecie, obejmującej grunt o powierzchni 1 ha oraz budynki: dom mieszkalny, oborę i dwie przybudówki. Orzeczeniem z dnia 13 lutego 1959 roku Nr [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa ( działki ) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej , działając na podstawie art. 21 dekretu z dnia 6 września 1946 roku o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska ( Dz. U. z 1946 r. Nr 49, poz. 279) oraz art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 roku o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, ustaliło szacunek wymienionej działki nr [...] w wysokości 76,40 q żyta, obejmujący szacunek gruntu o powierzchni 1,06 ha w wysokości 14,59 q żyta oraz szacunek budynków w wysokości 61,81q żyta. W uzasadnieniu orzeczenia Prezydium stwierdziło, że akt nadania z dnia [...] lipca 1953 roku poświadczał własność gospodarstwa o powierzchni 1,06 ha. W części przeznaczonej na wskazanie prawomocnego orzeczenia prezydium rady narodowej, mocą którego ustalone zostały granice ( działki ) tego gospodarstwa wpisane zostały numery działek [...] oraz [...]. Z pozbawionego daty protokołu oszacowania gospodarstwa ( działki ) [...] wynika, że obejmowało ono działki o numerach [...] oraz [...] stanowiące grunty orne o pow. 0,94 ha , łąki o pow. 0,08 ha, siedlisko o pow. 0,04 ha - oszacowane na 14,59 q oraz dom, chlew i przybudówkę - oszacowane na 61,81 q.

W skierowanym do Sądu Powiatowego wniosku z dnia 25 lutego 1959 roku o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości rolnej o obszarze 1,06 ha obejmującej działki [...], stanowiącej własność W.K., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wskazało jako jego podstawę: orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z [...] lutego 1952 roku w części dotyczącej oszacowania oraz plan pomiarowy i opis nieruchomości sporządzony przez mierniczego, zatwierdzony przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w roku 1958, przyjęty do ewidencji w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - załączonych do innego wniosku. W wyniku postanowienia Sądu Powiatowego z dnia [...] marca 1959 roku dla tej nieruchomości założono księgę wieczystą Kw nr [...].

W dniu 5 maja 1962 roku W.K. dokupił do posiadanych działek działkę nr [...] o pow. 0,01 ha, a w roku 1972 sprzedał działkę nr [...] o powierzchni 0,91 ha.

W wyniku stwierdzenia nabycia spadku po W.K., następnie działu spadku po nim i na skutek umowy darowizny z dnia [...] listopada 1975 roku od matki M.K. ( akt notarialny sporządzony w PBN rep. A Nr [...]) właścicielką dwóch pozostałych działek tj. [...], z trzech wskazanych w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania, stała się P.S., co zostało ujawnione w Kw [...] w dniu [...] listopada 2005 roku.

Z datowanego na [...] września 1994 roku wykazu zmian gruntowych wynika, że po nowym pomiarze powierzchnia działki nr [...] należąca do P.S. ustalona została na 0,0493 ha , zaś działka ta została podzielona na działkę o nr [...] o powierzchni 0,0276 ha i na działkę [...] o pow. 0,0217 ha. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 1994 roku Wójt Gminy zaopiniował pozytywnie wstępny projekt podziału działki nr [...]. W wyniku odnowienia operatu gruntów w 1996 roku działka nr [...] uzyskała nr [...], a działka nr [...] numer [...] ( wykaz zmian gruntowych z dnia 4 grudnia1996 roku ). Dla działek [...] prowadzona jest w Sądzie Rejonowym Kw [...], w której jako ich właściciel widnieje M.S..

Pismem z dnia [...] stycznia 2005 roku Wójt Gminy wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie nieważności aktu nadania nr [...] z dnia [...] lipca 1953 roku oraz orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959 roku – w części dotyczącej działki o numerze ewidencyjnym [...], o pow. 0,04 ha. Wniosek o stwierdzenie nieważności Wójt Gminy uzasadniał faktem, iż W.K. nadano na własność dom mieszkalny, oborę i dwie przybudówki, położone od strony ( poprzedni nr 48 ) tymczasem na wskazanej działce znajduje się również drugi budynek mieszkalny wielorodzinny oraz budynek gospodarczy, usytuowane od strony i będące we władaniu Gminy. Wskazywał, iż w związku z istniejącym stanem faktycznym w roku 1994 Gmina dokonała podziału działki [...] na działki [...], noszące po odnowieniu operatu gruntów w 1996 roku numery [...] o pow. 0, 0276 ha i [...] o pow. 0,0217 ha. Wójt wywodził, iż figurujący nadal w ewidencji gruntów błędny wpis wskazujący P.S. jako właścicielkę obu działek siedliskowych o nr [...] uzasadnia żądnie unieważnienia wskazanych aktów, co stanowić będzie podstawę do sprostowania księgi wieczystej nr [...].

Zawiadomieniem z dnia 1 marca 2005 roku Kolegium powiadomiło P.S. i Wójta Gminy o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959 roku - w części dotyczącej działki o numerze ewidencyjnym [...], a po podziale oznaczonej ostatecznie numerem [...], położonej zabudowanej od strony budynkiem wielorodzinnym i gospodarczym, nadanej W.K.. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego do udziału w sprawie w charakterze strony faktycznie została dopuszczona Gmina zgłaszając wnioski dowodowe. Jej pełnomocnicy brali udział w rozprawie administracyjnej, a Wójtowi gminy były doręczane orzeczenia wydawane w sprawie i pozostała korespondencja.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 roku nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło z urzędu nieważność "orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1959r. znak [...] w części dotyczącej nadania i ustalenia granic części działki nr [...], po podziale [...], obecnie oznaczonej numerem [...] o powierzchni 0,0276 ha, położonej zabudowanej budynkiem wielorodzinnym wraz z budynkiem gospodarczym od strony, nadanej na własność W.K." - jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. W wyniku wniosku P.S. o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2005 roku nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy swe poprzednie rozstrzygnięcie.

Wyrokiem z dnia 8 marca 2006 roku, sygn. akt II SA/Go 790/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., uwzględniając skargę P.S. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję SKO oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2007 roku nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1959 r. Nr [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa ( działki nr [...]) położonego, nadanego W.K. - jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

Uzasadniając swą decyzję Kolegium wskazało, iż w jego ocenie sam akt nadania spełniał wymogi nałożone dekretem z dnia 6 września 1951 roku o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Natomiast orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z [...] lutego 1959 roku, zdaniem Kolegium, nie odpowiada wymogom określonym w art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 roku, ponieważ w swojej sentencji nie uściśla granic gospodarstwa rolnego nadanego W.K.. Jak wynika z orzeczenia z dnia [...] lutego 1959 roku szacunkiem objęto powierzchnię 1,06 ha i działki [...] w całości, a więc z częścią na której znajdowały się również zabudowania nie będące własnością W. K. tj. z wielorodzinnym domem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym od strony. Brak też, zdaniem Kolegium, dowodów na fakt wydania orzeczenia o ustaleniu granic i oznaczeniu numerów działek. Wywodziło, iż we wniosku z dnia [...] lutego 1959 roku o założenie księgi wieczystej jako załącznik wskazano jedynie mapę i rejestr pomiarowy sporządzony przez mierniczego. Tymczasem dekret z dnia 6 września 1951 roku w art. 6 ust. 1 stawia wymaganie, aby orzeczenie o wykonaniu aktu nadania określało granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek. Orzeczenie z dnia [...] lutego 1959 roku jest, w ocenie SKO, niezgodne z aktem nadania, gdyż aktem tym poświadczono W.K. powierzchnię 1 ha, na której usytuowane były 1 dom mieszkalny, obora i dwie przybudówki nie zaś 1,06 ha co, biorąc pod uwagę powierzchnię działki [...] ( 0,0493 ha ), stanowi istotną rozbieżność. W ocenie Kolegium, zamiast wydzielić z tej działki obszar pod budynkami przy nie należącymi do W.K. i określić precyzyjnie granice działki siedliskowej [...] nadanej aktem nadania, przyjęto do szacunku również areał nie będący jego własnością. Tym samym – zdaniem SKO – jest oczywistym, że badane orzeczenie zmieniło stan własności wynikający z aktu nadania przez wpisanie większej powierzchni do oszacowania, co stanowiło naruszenie art. 2 ust. 1 i 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 roku. Za bezsporne Kolegium uznało, iż z mocy art. 2 ust. 1 tego dekretu W.K. stał się jedynie właścicielem 1 domu mieszkalnego, obory i dwóch przybudówek zajmujących część działki nr [...] od strony, a usytuowany w granicach tej działki drugi budynek mieszkalny i gospodarczy od pozostały we własności Skarbu Państwa i były zajmowane przez małż. L. za zezwoleniem ówczesnych władz administracyjnych. Okoliczności te potwierdzają zapisy w księdze meldunkowej z której wynika, iż W.L. zamieszkiwała w lokalu przy od [...] lutego 1946 roku, a W.K. osiedlił się w budynku przy w dniu [...] marca 1946 roku, natomiast o nadanie mu 1 ha ziemi i domu mieszkalnego przy wystąpił w dniu [...] kwietnia 1952 roku. Nadto jak wynika z umowy darowizny na rzecz P.S. z dnia [...] listopada 1975 roku przy jej przedmiotem był tylko 1 dom mieszkalny i jeden chlew. Skoro więc W.K. nigdy nie posiadał i nie użytkował budynków od strony, co potwierdzili przesłuchani w sprawie świadkowie, to Powiatowa Komisja Ziemska nie mogła potwierdzić aktem nadania ich własności, ani gruntu na którym się znajdowały.

Kolegium wskazało też, iż działając na wniosek pełnomocnika P.S., postanowieniem z dnia [...] września 2006 roku znak [...] odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia nr [...] z dnia [...] września 1994 roku w przedmiocie pozytywnego zaopiniowania wstępnego projektu podziału działki nr [...], uznając, iż nie weszło ono do obrotu prawnego.

SKO uznało również, iż Gmina nie była stroną postępowania nieważnościowego jako, że nie miała takiego statusu w postępowaniu w sprawie o nadanie własności. Z tych przyczyn jej wniosek o stwierdzenie nieważności aktu nadania i orzeczenia o jego wykonaniu został potraktowany jako sygnał do działania organu z urzędu. Kolegium wskazało też, iż zbadało prawidłowość aktu nadania i nie znalazło podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia jego nieważności.

Od wskazanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Kolegium podtrzymało wcześniej zaprezentowaną argumentację. Na decyzję Kolegium pełnomocnik skarżącej złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2007 roku w sprawie II SA/Go 345/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję SKO z dnia [...] marca 2007 roku ze względu na wadliwość składu orzekającego Kolegium .

Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] listopada 2007 roku znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy swą poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2007 roku znak [...]. W uzasadnieniu organ podtrzymał w całości argumentację przytoczoną już w poprzedniej decyzji, uznając za nieuzasadnione zarzuty podnoszone we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca P.S. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, zarzucając tym rozstrzygnięciom naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kpa poprzez nieprzesłuchanie świadków - rodziny L., co miało istotny wpływ na wydanie decyzji utrzymującej w mocy oraz pomięcie faktu, iż podział działki 385 dokonany został niezgodnie z przepisami jak też poprzez nieustosunkowanie się do aktu nadania i jego faktycznego wykonywania.

Zarzucała też decyzjom naruszenie prawa materialnego tj .

- art. 2 ust. 2 pkt dekretu z dnia 6 września 1951 roku, polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż budynek usytuowany na działce 132 ( obecnie nr 640 ) nie wszedł w skład gospodarstwa rolnego nadanego na własność W.K., podczas gdy z mocy prawa na własność przechodziły zabudowania stanowiące przynależność gospodarstwa ,

- art. 7 dekretu poprzez dokonanie bezprawnej zmiany przez władze granic gospodarstwa rolnego dokonanej po wydaniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania - Gmina domagała się oddalenia skargi, popierając w całości stanowisko SKO.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest wyłącznie pod względem legalności tj. zgodności z prawem. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji nie zaś według kryteriów słusznościowych. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 - dalej zwaną ppsa ) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawą orzekania są akta spawy administracyjnej ( art. 133 § 1 ppsa ).

2. Kwestionowanymi skargą decyzjami SKO stwierdziło nieważność ostatecznego orzeczenia (decyzji) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1959 roku Nr [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa ( działki nr [...] ) położonego nadanego W.K. uznając, iż wydane ono zostało z rażącym naruszeniem prawa.

Stosownie do art. 16 § 1 Kpa, statuującego zasadę trwałości decyzji ostatecznych, wzruszenie takich decyzji może nastąpić tylko w trybach szczególnych, przewidzianych w przepisach. Zasada trwałości decyzji administracyjnych zawarta w art. 16 § 1 Kpa jest związana z ochroną porządku prawnego oraz z konstytucyjną zasadą ochrony praw słusznie nabytych i stanowi element konstrukcji demokratycznego państwa prawnego. Przesłanki zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności takich decyzji nie mogą być poddane wykładni rozszerzającej. Tak więc zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wymaga ścisłego przestrzegania granic rozpoznania sprawy dla konkretnego, przewidzianego przez Kpa trybu eliminacji z obrotu prawnego decyzji ostatecznej. W postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności decyzji organ ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 Kpa, a zatem nie może rozpatrzyć sprawy, co do jej istoty tak jak w postępowaniu odwoławczym. Działanie organu w tym trybie zasadniczo różni się od postępowania zwykłego albowiem obowiązkiem organu jest wyłącznie ocena kwestii ściśle prawnych. Jego przedmiotem jest ustalenie czy kwestionowana decyzja dotknięta jest którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa, np. czy została wydana – jak w rozpoznawanej sprawie - z rażącym naruszeniem prawa. Oceny takiej organ nadzoru dokonuje w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania kwestionowanej decyzji. Organ nadzoru nie jest przy tym uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń dotyczących stanu faktycznego.

Wskazać należy, iż rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie prawa materialnego, które zaważyło na treści decyzji, a katalog wad skutkujących nieważnością jest enumeratywnie wyliczony we wskazanym art. 156 § 1 Kpa. Tak więc, przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie są związane z postępowaniem w którym wydano decyzję, lecz wynikają z samej decyzji. Rażące naruszenie prawa jest zjawiskiem o wyjątkowym charakterze gdyż prowadzi ono w konkretnej sprawie do odstąpienia od ogólnej zasady stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych, a jego cechą jest to, iż treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Inaczej mówiąc - gdy na pierwszy rzut oka widać, iż nie można było danego przepisu zastosować do konkretnej sytuacji. Racje ekonomiczne lub gospodarcze nie mogą przesądzać o rażącym naruszeniu prawa. Rozstrzygające dla uznania naruszenia prawa za rażące jest to, że rodzaj tego naruszenia i jego skutki powodują, iż decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa.

3. W rozpoznawanej sprawie SKO uznało, iż badane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie z dnia [...] lutego 1959 roku nr [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa narusza przepis art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 roku bowiem, wbrew jego treści, nie określa granic gospodarstwa, a tylko jego cenę, wynikającą z szacunku gruntów i budynków. Akt ten pozostaje też - zdaniem SKO – w niezgodzie z aktem nadania potwierdzającym W.K. własność 1 ha gruntu, budynku mieszkalnego obory i dwóch przybudówek. Niezgodność ta ma przejawić się w fakcie wskazania w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania powierzchni gruntu wynoszącej nie 1 ha gruntu, ale 1,06 ha, i tworzących gospodarstwo nr [...] działek nr [...] oraz działki [...] - w całości, a zatem i w tej jej części na której znajduje wielorodzinny budynek mieszkalny wraz z budynkiem gospodarczym, które to budynki – jak ustalił organ - nie były nigdy we władaniu W.K.. W konsekwencji Kolegium uznało, iż orzeczenie o wykonaniu aktu nadania spowodowało zmianę stanu własności wynikającego z aktu nadania przez wskazanie w jego treści powierzchni większej niż w akcie nadania.

4. W związku z powyższym stanowiskiem SKO w pierwszej kolejności omówienia wymaga charakter aktów administracyjnych wydawanych na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1951 roku o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz.U. z 1951 roku, Nr 46, poz. 340 w brzmieniu obowiązującym na datę wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa ) tj. aktów nadania i orzeczeń o wykonaniu aktów nadania. Podkreślenia wymaga, iż przedmiotem regulacji dekretu były gospodarstwa rolne, faktycznie nadane już w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem odzyskanych. Celem dekretu było usankcjonowanie stanów faktycznych zaistniałych w tej sferze przed jego wejściem w życie. Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 dekretu w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego ( także działki ) i jego przynależności powiatowa komisja ziemska wydawała z urzędu akty nadania, które powinny zawierać określenie osób uprawnionych oraz wskazanie powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. W myśl art. 2 tego dekretu osoba, która posiadała i prowadziła gospodarstwo rolne, a do dnia wejścia w życie tego aktu prawnego ( tj. do 7 września 1951 roku ) nie nabyła jego własności stawała się z mocy prawa właścicielem tego gospodarstwa. Wraz z gospodarstwem na własność takiej osoby przechodził inwentarz żywy oraz zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia. Z regulacji zawartej w art. 2 wynika, iż osoba, o jakiej mowa w tym przepisie, mogła nabyć na podstawie aktu nadania jedynie to co w dniu wejścia w życie dekretu faktycznie otrzymała i posiadała. Stosownie zaś do przepisu art. 4 dekretu prawo własności gospodarstwa nie rozciągało się na te zabudowania, urządzenia gospodarcze i inne przedmioty inwentarza martwego, które nie były potrzebne do prowadzenia tego gospodarstwa rolnego. Z punktu widzenia celu dekretu akt nadania posiada znaczenie priorytetowe potwierdzając własność gospodarstwa z jego przynależnościami oraz jego powierzchnię.

Drugi z aktów administracyjnych przewidziany dekretem tj. orzeczenie o wykonaniu aktu nadania ma wobec aktu nadania zasadniczo charakter wykonawczo-techniczny. Jego celem jest zindywidualizowanie treści wynikających z aktu nadania i umożliwienie na tej podstawie dokonania ich zamieszczenia w księdze wieczystej urządzonej dla nieruchomości rolnej. Tym samym jest to akt subsydiarny i związany ściśle z aktem nadania, który wykonuje. Zgodnie z art. 6 dekretu ustalenie granic nadanego gospodarstwa rolnego oraz jego szacunek następowało w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania, wydawanym z urzędu przez prezydium powiatowej rady narodowej. Prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania było podstawą do wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadających za gospodarstwo rolne. Wniosek o wpis do księgi wieczystej zgłaszało z urzędu wskazane prezydium. Poprzez zawarte w art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 roku odwołanie do dekretu z dnia 6 września 1946 roku o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska ( Dz.U. z dnia 1946 r. Nr 49 poz. 279), a tym samym również do art. 30 ust. 1 zdanie drugie dekretu z 6 września 1946 roku, możliwym było wydanie dwóch orzeczeń o wykonaniu aktu nadania. Jeżeli bowiem w chwili wydania aktu nadania gospodarstwo nie było jeszcze wydzielone, to w takiej sytuacji właściwy organ wydawał orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstwa rolnego. Dopiero następnie wydawane było orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej oszacowania i ustalenia ceny tegoż gospodarstwa. Te dwa akty stanowiły dopiero podstawę do wpisu w księdze wieczystej prawa własności i obciążeń związanych z nabyciem gospodarstwa. Oznacza to w konsekwencji, że w przypadku gdy w chwili wydawania aktu nadania gospodarstwo nie było jeszcze wydzielone geodezyjnie, to wydawane były dwa akty administracyjne – wykonawcze w stosunku do aktu nadania, a przedmiot każdego z nich był ograniczony rzeczowo i odmienny . Pierwszy określał granice nadanego gospodarstwa, drugi jego cenę. W takiej więc sytuacji "orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstwa" w sposób konstytutywny określało granice nadanego gospodarstwa i precyzowało działki ewidencyjne gruntu wchodzące w jego skład. Tym samym też dopiero to orzeczenie precyzowało ostatecznie granice gospodarstwa, a tym samym i jego rzeczywistą powierzchnię. Zatem powierzchnia gospodarstwa wskazana uprzednio w akcie nadania, w sytuacji gdy nie nastąpiło jeszcze jego geodezyjne wyodrębnienie, miała charakter orientacyjny, ulegając ostatecznemu skonkretyzowaniu w "orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstwa". Dopiero w dalszej kolejności wydawane było drugie orzeczenie o wykonaniu aktu nadania czyli "orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa" , którego przedmiotem był już tylko szacunek gruntów wchodzących w skład gospodarstwa oraz budynków stanowiący podstawę ustalenia jego ceny.

5. Akt nadania W.K. gospodarstwa rolnego ( działki robotniczej ) wydany został na podstawie przepisu art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 roku o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych protokołu wprowadzenia W.K. w posiadanie gospodarstwa rolnego wynika, że wprowadzony on został w posiadanie gospodarstwa rolnego ( działki robotniczej ) o powierzchni około 1 ha oraz domu mieszkalnego, obory i dwóch przybudówek, co w pełni koresponduje z treścią późniejszego aktu nadania. Treść aktu nadania wskazuje też jednoznacznie, iż w momencie wydawania aktu nadania gospodarstwo nadane W.K. nie było wydzielone przez wskazanie jakie działki ewidencyjne gruntu ono obejmuje. Funkcjonowało jako gospodarstwo ( działka robotnicza ) oznaczone nr [...]. Tym samym nie była ściśle określona jego powierzchnia. Jednocześnie istnienie – badanego przez SKO - orzeczenia z dnia [...] lutego 1959 roku "o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa" w połączeniu z treścią wniosku z dnia [...] lutego 1959 roku o założenie księgi wieczystej, skierowanego przez prezydium, wskazuje na możliwość istnienia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia granic tego gospodarstwa. Kategoryczne w tym zakresie stwierdzenia SKO, bez wyjaśnienia na jakie dokumenty ( wymienione jako załączniki do innego wniosku prezydium oznaczonego [...]) powoływało, się Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wnosząc o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości rolnej nadanej W.K. i wpis jego prawa własności, uznać należy za przedwczesne i na tym etapie postępowania dowolne. Mieć bowiem należy na uwadze, iż orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w przedmiocie ustalenia granic nadanego gospodarstwa może mieć charakter "zbiorczy". Orzeczenie o wykonaniu aktów nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstw rolnych – działek mogło być bowiem wydane przez prezydium właściwej rady narodowej dla większej liczby gospodarstw położonych na obszarze danej miejscowości, w którym granice były ustalone zgodnie z wykazem na planie pomiarowym ( mapie ) i opisem nieruchomości - sporządzonych przez mierniczego i stanowiących załącznik do takiego orzeczenia. Na istnienie planu pomiarowego ( mapy ) i opisu nieruchomości oraz zatwierdzenia ich i przyjęcia do ewidencji przez właściwe prezydia rad narodowych wskazuje treść wniosku z 25 lutego 1959 roku.

Tymczasem stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji oparte zostało na założeniu, że odrębne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w przedmiocie ustalenia granic gospodarstwa rolnego, nadanego W.K. nigdy nie zostało wydane, zaś ograniczone przedmiotowo – bo dotyczące jedynie ustalenia ceny gospodarstwa – orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959 roku, wbrew jego nazwie i treści, jest jedynym aktem wykonawczym do aktu nadania. Uznało więc w konsekwencji, iż badany w trybie nadzoru akt powinien zawierać zarówno określenie granic gospodarstwa rolnego W.K. i jak ustalenie jego ceny. Skoro zaś nie określa on granic nadanego gospodarstwa rolnego, a jednocześnie niezgodnie z aktem nadania, potwierdza jego większą powierzchnię oraz wskazuje, iż składają się na nie działki nr [...] oraz działka [...] - w całości, a zatem i w tej jej części na której znajduje wielorodzinny budynek mieszkalny wraz z budynkiem gospodarczym, nigdy nie będące ( jak ustalił organ ) we władaniu W.K. – to w sposób rażący narusza ono przepisy prawa wskazane w decyzji, powodując zmianę stosunków własnościowych ukształtowanych aktem nadania.

W ocenie Sądu stanowisko SKO jest całkowicie błędne. Przede wszystkim przedwczesne, a więc dokonane z naruszeniem art. 7,77 § 1 i 80 Kpa, było uznanie przez organ, iż orzeczenie z dnia [...] lutego 1959 roku o "wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa" jest jedynym orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania, a zatem takim, które powinno określać zarówno granice gospodarstwa jak i jego szacunkową cenę. Tym samym niezasadne było, bez zbadania w/w okoliczności, stwierdzenie, iż narusza ono art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 roku przez fakt, iż w swej sentencji nie uściśla granic gospodarstwa rolnego nadanego W.K.. Wyciąganie przez SKO wniosku o charakterze badanego orzeczenia tylko na podstawie faktu, iż w jego uzasadnieniu wskazano numery działek 115, 385 i 429 , tworzące gospodarstwo i brak w nim numeru orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia granic, z przyczyn wskazanych wyżej, nie może stanowić dostatecznej podstawy do uznania go za jedno, którego rzeczywistym przedmiotem miało być zarówno ustalenie granic jak i wartości szacunkowej gospodarstwa nadanego W.K..

Zdaniem Sądu również fakt, iż w kwestionowanym orzeczeniu z dnia [...] lutego 1959 roku wskazano powierzchnię większą niż wynikająca z aktu nadania nie może stanowić podstawy do stwierdzenia jego nieważności ze względu na naruszenie przepisów art. 2 ust. 1 i art. 6 ust. 1 dekretu. Jak bowiem już wyżej wskazano rozbieżność taka mogła wystąpić w przydatku wydania aktu nadania dla gospodarstwa jeszcze niewydzielonego geodezyjnie i późniejszego wydania, już po geodezyjnym wydzieleniu działki lub działek gruntu je tworzących, orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia jego granic.

6. W ocenie Sądu jednakże nie może budzić wątpliwości, iż badany w postępowaniu nieważnościowym akt administracyjny z dnia [...] lutego 1959 roku noszący tytuł "orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa ( działki ) zawiera wszystkie elementy wymagane dla uznania, iż jest to akt o przedmiocie rozstrzygnięcia ograniczonym do kwestii związanych z ustaleniem ceny gospodarstwa ( art. 6 ust. 1 i art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 roku , art. 30 ust .1 dekretu z dnia 6 września 1946 roku oraz rozporządzenia Ministrów Rolnictwa i Reform Rolnych, Ziem Odzyskanych oraz Administracji Publicznej z dnia 22 listopada 1947 roku (...) w sprawie norm obszarowych, szacunku, odliczania od ceny na rzecz osadników wojskowych oraz spłaty należności za gospodarstwa (...) - Dz.U z 1947 r, Nr 47 , poz. 471 ze zm. Skoro przedmiotem badania przez SKO było orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa, to organ powinien to orzeczenie analizować pod kątem oceny czy i w jakim zakresie właśnie ono narusza prawo ( tj. przepisy regulujące podstawy jego wydania i wymaganą treść ), a nie przypisywać mu odmienny ( dwojaki ) charakter i wytykać wady, którymi ze względu na swój ograniczony zakres przedmiotowy nie mogło być obarczone. Natomiast dopiero w sytuacji jednoznacznego ustalenia, iż orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia granic nie było wydane, to orzeczenie z dnia [...] lutego 1959 roku powinno być ocenione w kontekście możliwości jego samodzielnego funkcjonowania w obrocie prawnym w sytuacji braku aktu administracyjnego określającego granice nadanego gospodarstwa.

7. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowości badanego w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia z dnia [...] lutego 1959 roku upatrywało również w tym, iż potwierdza ono, w sposób naruszający prawo, własność W.K. do całej działki nr [...], a zatem i do usytuowanych na tej działce od strony budynku mieszkalnego wielorodzinnego i gospodarczego, w sytuacji gdy nigdy – jak ustalił organ – nie były one w jego władaniu. Wskazało, iż bezspornym – jego zdaniem jest – że W.K. stał się na podstawie art. 2 ust 1 dekretu właścicielem jednego domu mieszkalnego, obory i dwóch przybudówek, zajmujących część działki siedliskowej nr [...] przy, a usytuowany również na tej działce drugi budynek mieszkalny i gospodarczy pozostały własnością Skarbu Państwa .

Odnosząc się do tego stanowiska kolegium wskazać przede wszystkim należy na przytoczony już wcześniej przepis art. 2 ust. 2 pkt b dekretu z dnia 6 września 1951 roku, stanowiący, iż wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia. Z regulacją tą koresponduje przepis art. 4 ust. 1 dekretu, stanowiący, że prawo własności nie rozciąga się m.in. na zabudowania i urządzenia gospodarcze, które nie są potrzebne do prowadzenia gospodarstwa w tych rozmiarach. Przepis ten pozwala zatem przyjąć, że wyjątkowo przedmiotem nadania w przypadku działki zabudowanej mogła być sama działka bez budynku, jeżeli nie był on potrzebny do prowadzenia nadanego gospodarstwa ( vide wyrok NSA z dnia 11 września 1998 roku w sprawie II SA 825/1998 – LEX nr 41810). Akt nadania z dnia 9 lipca 1953 roku potwierdza własność gospodarstwa ( działki robotniczej ) obejmującej 1 ha gruntu oraz budynków w postaci: jednego domu mieszkalnego, obory i dwóch przybudówek. Jest oczywistym, iż dla prowadzenia nadanego W.K. gospodarstwa rolnego, wystarczający był jeden budynek mieszkalny, zatem dla realizacji wskazanego celu zbędny był znajdujący się na również na gruncie wchodzącym w skład tego gospodarstwa drugi i to wielorodzinny budynek mieszkalny jak też zbędny mógł być kolejny budynek gospodarczy. Wskazać również należy, iż szacunek gospodarstwa ustalony w orzeczeniu z dnia [...] lutego 1959 roku o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej szacunku gospodarstwa i w związanym z nim protokole oszacowania nie obejmuje budynku mieszkalnego wielorodzinnego i drugiego budynku gospodarczego. Tym samym okoliczność, iż na gruncie wchodzącym w skład nadanego gospodarstwa rolnego, wyodrębnionym później geodezyjnie jako działka siedliskowa nr [...], oprócz budynków wymienionych w akcie nadania, znajdował się również drugi budynek mieszkalny i gospodarczy nie był przeszkodą do nabycia przez W.K. całej działki siedliskowej [...], ale bez tych budynków. Fakt istnienia tych budynków na działce siedliskowej [...] w sytuacji, gdy nie zostały one wskazane w akcie nadania i w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959 roku nie pozwala, w świetle wskazanych regulacji art. 2 ust. 2 pkt b i art. 4 ust. 1 dekretu, na przyjęcie, iż badane orzeczenie rażąco narusza prawo. Wskazać bowiem należy, że w tylko w przypadku przeciwnym tj. w sytuacji gdyby w akcie nadania potwierdzona została własność gospodarstwa ( jego przynależności ) w zakresie w jakim osoba o jakiej mowa w art. 5 nie posiadała go w dniu [...] września 1951 roku lub akt nadania rozciągał prawo własności również na zabudowania i inwentarz martwy niepotrzebne do prowadzenia nabytego gospodarstwa mogą zachodzić podstawy do stwierdzenia nieważności aktu nadania ( vide: wyrok NSA z dnia 5 lutego 1998 roku II SA1534/1997 LEX 41790 ), a w konsekwencji i do niemożności funkcjonowania w obrocie orzeczenia lub orzeczeń do niego wykonawczych.

8. Wskazać również należy, iż postępowanie nieważnościowe zostało przez SKO wszczęte w przedmiocie "stwierdzenia nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959 roku - w części dotyczącej działki o numerze ewidencyjnym [...], a po podziale oznaczonej ostatecznie numerem [...]". Tymczasem stwierdzeniem nieważności SKO objęło – z przekroczeniem przedmiotu wszczętego postępowania - cały badany akt, a zatem i w zakresie dotyczącym pozostałych działek [...] stanowiących gospodarstwo nr [...]. W tym miejscu przypomnienia wymaga, że działka nr [...] została przez W.K. zbyta osobie trzeciej w 1972 roku, co jednoznacznie wynika z akt administracyjnych. W uchwale z dnia 28 maja 1992 roku w sprawie III AZP4/92 ( OSNAP 1992 , nr 12 poz. 211 ) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że " jeżeli obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja dotknięta jest wadą wymienioną w art. 156 § 1 Kpa, zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji". Kwestia ta związana z koniecznością oceny powstania nieodwracalnych skutków prawnym nie była przedmiotem rozważań organu.

9. Przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym dopuszczona została przez Sąd w charakterze uczestnika Gmina. Jego uczestnikiem prawach strony, zgodnie z przepisem art. 33 § 1 ppsa jest bowiem również osoba ( prawna lub fizyczna ), która brała udział w postępowaniu administracyjnym. Wprawdzie bowiem SKO stwierdziło, że Gmina nie była stroną postępowania administracyjnego, ale jego przebieg świadczy o tym, iż taki status faktycznie w tym postępowaniu został jej przyznany.

10. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, iż faktycznie zaskarżone decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 Kpa ale to naruszenie nie wiąże się faktem nieprzesłuchania świadków wskazanych w skardze jak też pominięciem kwestii podziału działki [...]. Stronę skarżącą odesłać w tym zakresie należy do wywodów dotyczących specyfiki postępowania nieważnościowego w którym oceny kwestionowanego aktu organ nadzoru dokonuje wg stanu faktycznego i prawnego z daty jego wydania. Kwestia podziału działki [...] jest okolicznością późniejszą, nie spowodowała zmiany stosunków własnościowych w tym sensie, iż nie pozbawiła skarżącej własności dawnej działki nr [...] ( obecnie jedynie oznaczonej jako działki nr [...] ), bowiem skarżąca nadal figuruje w księdze wieczystej jako właściciel nowo oznaczonych działek. Zaś co do sformułowanych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego to znalazły one potwierdzenie w zakresie wskazanym przez Sąd, a nie w podnoszonym przez stronę skarżącą.

Odnosząc się natomiast do stanowiska procesowego Gminy jako uczestnika postępowania to wskazać należy, iż powoływanie się przez nią na fakt, iż w ewidencji gruntów działka nr [...] wykazana jest jako należąca do Skarbu Państwa pozostaje bez znaczenia prawnego dla niniejszej sprawy. Z przedłożonej kserokopii zawiadomienia o zmianie z dnia [...] czerwca 2005 roku wynika bowiem, że podstawą do wpisania w ewidencji gruntów Skarbu Państwa jako właściciela działki nr [...] było orzeczenie SKO z dnia [...] czerwca 2005 roku znak [...] stwierdzające nieważność "orzeczenia PPRN z dnia [...] lutego 1959 roku znak [...] w części dotyczącej ustalenia granic". Podstawą wskazanego wpisu była zatem decyzja administracyjna wyeliminowana z obrotu prawnego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z dnia 8 marca 2006 roku w sprawie II SA /Go790/05 dotycząca zresztą orzeczenia, którego organ nie mógł badać bo nim nie dysponował .

Mając zatem na uwadze podniesione wyżej okoliczności wskazujące, iż zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak i przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ppsa orzekł o ich uchyleniu. Na podstawie przepisu art. 151 ppsa stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie przepisu art. 200 i 205 § 2 ppsa .

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji obowiązany będzie uwzględnić uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu.