Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1589/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Emilia Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], uchylił decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość o powierzchni [...] m², położoną w W. przy ul. [...], opisaną jako część gruntów włościańskich wsi [...], objętą orzeczeniem wywłaszczeniowym Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1956 r., znak [...], wchodzącej w skład aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] z obrębu [...] oraz nr [...], [...], [...] z obrębu [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał, że opisana wyżej nieruchomość położona w W. przy ul. [...], objęta została orzeczeniem wywłaszczeniowym Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1956 r., znak [...].

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Minister Infrastruktury stwierdził nieważność orzeczenia z dnia [...] listopada 1956 r. w części dotyczącej przyznania odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość o pow. [...] m².

Wnioskiem z dnia [...] marca 2010 r. spadkobiercy byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości złożyli do Prezydenta W. wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Do wniosku odszkodowawczego wnioskodawcy przedstawili jako tytuł prawny do nieruchomości akt notarialny sporządzony w dniu [...] stycznia 1909 r., na mocy którego A. T. kupił od S. i A. S. posiadłość włościańską we wsi [...], zapisaną w tabeli likwidacyjnej za nr [...] o pow. [...] mórg [...] prętów oraz ciąg postanowień spadkowych po byłym właścicielu przedmiotowej nieruchomości.

Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. orzekł o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość o pow. [...] m², położoną w W. przy ul. [...] uznając, że w sprawie istnieją wątpliwości co do tytułu własności na dzień wywłaszczenia, gdyż wykazanie granic nieruchomości będącej przedmiotem dokumentu przedłożonego do postępowania o wypłatę odszkodowania, tj. aktu z 1909 r. nie jest możliwe oraz że wobec braku księgi wieczystej nie można stwierdzić kto był jej właścicielem na dzień wywłaszczenia. Zdaniem organu pierwszej instancji przedłożone przez pełnomocnika wnioskodawców dokumenty nie wskazują jednoznacznie, że przysługuje im roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli I. T., M. T., J. G., A. T., K. T., S. T., D. T., M. T., Z. T., T. C., H. K., K. M., A. S., G. S., A. W., L. W., R. W. i T. W..

Rozpoznając sprawę Wojewoda [...] przytoczył treść art. 216 ust. 1 oraz art. 128 ust. 1, art. 129 i art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż opisana wyżej nieruchomość, objęta została orzeczeniem wywłaszczeniowym z dnia [...] listopada 1956 r. Orzeczenie to poza wywłaszczeniem prawa własności ustalało także odszkodowanie. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. stwierdził nieważność przedmiotowego orzeczenia w części dotyczącej przyznania odszkodowania za nieruchomość. Dlatego też – zdaniem organu odwoławczego – Prezydent W. powinien ponownie przeprowadzić postępowanie mające na celu ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Wojewoda [...] zaznaczył, że w postępowaniu odszkodowawczym organ pierwszej instancji powinien ustalić strony oraz przedmiot tego postępowania. Bezspornie przedmiotem analizowanego postępowania odszkodowawczego jest nieruchomość o pow. [...] m², położona w W. przy ul. [...], opisana jako część gruntów włościańskich wsi [...], objęta orzeczeniem wywłaszczeniowym z dnia [...] listopada 1956 r., wchodząca w skład aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] z obrębu [...] oraz nr [...], [...], [...] z obrębu [...]. Konieczność przeprowadzenia postępowania odszkodowawczego wynika wprost z zasad ogólnych regulujących wywłaszczenie (np. art. 21 Konstytucji RP czy art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Skoro w obiegu pozostaje decyzja wywłaszczeniowa, to obowiązkiem organu pierwszej instancji jest ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Odmawiając ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość Prezydent W. naruszył zatem art. 128 ust. 1 i art. 133 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda [...] zaznaczył, że osobną kwestia jest ustalenie przez organ prowadzący postępowanie odszkodowawcze kręgu stron postępowania. Prezydent W. ustalił, że księgi dawnej "[...]" brak jest w skorowidzu ksiąg hipotecznych, a wobec powyższego Sąd Rejonowy dla W. nie może wydać zaświadczenia o jej treści. Z kolei przedstawiony przez strony tytuł prawny do nieruchomości – akt notarialny sporządzony w dniu [...] stycznia 1909 r., na mocy którego A. T. kupił od S. i A. S. posiadłość włościańską we wsi [...], zapisaną w tabeli likwidacyjnej za nr [...] o pow. [...] mórg [...] prętów, z uwagi na brak możliwości ustalenia granic nieruchomości objętej tym aktem, także nie może stanowić tytułu prawnego do nieruchomości.

Wojewoda [...] podkreślił, że podziela stanowisko zaprezentowane przez organ pierwszej instancji w tej kwestii. Skoro nie można jednoznacznie określić granic nieruchomości objętej aktem notarialnym ze stycznia 1909 r., to nie można tym bardziej stwierdzić, że nieruchomość objęta tym aktem obejmuje nieruchomość wywłaszczoną orzeczeniem z dnia [...] listopada 1956 r. Dlatego też – w ocenie organu drugiej instancji – Prezydent W. powinien wezwać wnioskodawców do przedstawienia tytułu prawnego do nieruchomości na dzień wywłaszczenia, innego niż przedstawiony uprzednio akt notarialny, z którego nie wynika bezspornie tytuł prawny do nieruchomości objętej wywłaszczeniem, z pouczeniem, że jeżeli strony nie przedstawią ww. dokumentu, wówczas postępowanie odszkodowawcze prowadzone będzie w trybie nieuregulowanego stanu prawnego nieruchomości, a ustalone odszkodowanie zostanie złożone do depozytu sądowego na okres [...] lat. Brak takiego wezwania skutkuje naruszeniem art. 75 i 80 kpa.

Organ przytoczył treść art. 113 ustawy o gospodarce nieruchomościami i zaznaczył, że zastosowanie wskazanej w powyższym przepisie procedury spowoduje z jednej strony realizację zasady szybkości postępowania administracyjnego zawartej w art. 12 kpa i jednocześnie nie naraża organu ustalającego odszkodowanie na zarzut niedochowania należytej staranności w wydatkowaniu środków publicznych. Z kolei spadkobiercy A. T. będą mogli przed właściwym sądem depozytowym wykazać swoje prawo do nieruchomości w oparciu o przepisy prawa cywilnego.

Wojewoda [...] podkreślił, że rozpoznając ponownie sprawę przyznania odszkodowania Prezydent W. powinien z należytą starannością przeanalizować stan faktyczny sprawy, zebrać pełny materiał dowodowy, który pozwoli jednoznacznie ocenić, czy wywłaszczoną nieruchomość należy uznać za nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym, a następnie prowadzić postępowanie odszkodowawcze i zakończyć je ustaleniem odszkodowania.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. G. zarzucając zaskarżonej decyzji:

- obrazę przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegającą na wybiórczej i dowolnej ocenie materiału dowodowego, skutkującej błędnym uznaniem, iż następcy prawni A. T. nie wykazali, aby w dacie wywłaszczenia przysługiwał im tytuł prawny do gruntu o pow. [...] m², stanowiącego część gruntów włościańskich we wsi [...], położonego przy ul. [...] w W., bowiem z aktu notarialnego z dnia 1909 r. nie wynikają granice nabytej przez A. T. nieruchomości, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy oceniony w całości z uwzględnieniem logiki i doświadczenia życiowego prowadzi do wniosku odmiennego,

- obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 133 pkt 2 w związku z art. 113 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu przez Wojewodę [...], że Prezydent W. odmawiając ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości naruszył art. 133 pkt 2 powołanej ustawy, podczas gdy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie sposób przyjąć, iż nieruchomość tę można zaliczyć do nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, a zatem brak jest podstaw do złożenia ustalonego odszkodowania do depozytu sądowego.

W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Prezydentowi W. do ponownego rozstrzygnięcia, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów, podnosząc m.in., że ze znajdujących się w aktach sprawy dowodów w postaci orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. o wywłaszczeniu i przyznaniu odszkodowania z dnia [...] listopada 1956 r., aktu notarialnego z 1909 r., protokołów z postępowania wywłaszczeniowego z dnia [...] czerwca 1956 r. oraz z dnia [...] kwietnia 1956 r. ponad wątpliwość wynika, że spadkobiercy A. T. byli właścicielami gruntu o pow. [...] m², objętego wywłaszczeniem. Swój tytuł prawny do nieruchomości wywodzą oni ze spadku po A. T., co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

Zdaniem skarżącej w przedmiotowej sprawie można ustalić osoby, którym przysługiwało oraz obecnie przysługuje prawo rzeczowe – prawo własności do nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Stosownie zaś do treści art. 119 pkt 2 powołanej ustawy, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli jedna ze stron zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a pozostałe strony nie zażądają przeprowadzenia rozprawy w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu Wojewoda [...] prawidłowo - co do zasady - uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Jak wynika ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego nieruchomość o pow. [...] m² położona w W. przy ul. [...], opisana jako część gruntów włościańskich wsi [...], wchodząca w skład aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] z obrębu [...] oraz nr [...], [...], [...] z obrębu [...], objęta została orzeczeniem wywłaszczeniowo - odszkodowawczym Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1956 r., znak [...].

Minister Infrastruktury, decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia z dnia [...] listopada 1956 r. o wywłaszczeniu części gruntów włościańskich wsi [...] o pow. [...] m², stanowiącej współwłasność spadkobierców A. T. oraz stwierdził nieważność tego orzeczenia w części dotyczącej przyznania odszkodowania za wywłaszczony grunt o pow. [...] m².

Nie ulega zatem wątpliwości, że w zaistniałej sytuacji, wobec stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1956 r. w części orzekającej o przyznaniu odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość, położoną w W. przy ul. [...], obowiązkiem Prezydenta W. było przeprowadzenie właściwego postępowania administracyjnego celem ustalenia stosownego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zgodzić się zatem trzeba z oceną Wojewody [...], że Prezydent W. odmawiając ustalenia odszkodowania naruszył art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz że zaistniały podstawy do uchylenia, w trybie art. 138 § 2 kpa, decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Podkreślić przy tym trzeba, że stanowisko organu odwoławczego w kwestii konieczności ustalenia stosownego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest w żaden sposób kwestionowane przez strony niniejszego postępowania.

Odnosząc się natomiast do wywodów Wojewody [...] co do konieczności przedstawienia przez wnioskodawców tytułu prawnego do nieruchomości na dzień wywłaszczenia, innego niż akt notarialny z 1909 r. oraz dokonania przez organ pierwszej instancji oceny czy wywłaszczoną nieruchomość należy uznać za nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym, zauważyć należy, że na podstawie analizy zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego – wbrew wyrażonym przez organ wątpliwościom – nie zachodzą podstawy do twierdzenia, że wywłaszczona nieruchomość może być uznana za nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym oraz że wnioskodawcy nie wykazali tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości.

Przede wszystkim zauważyć trzeba, że z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, iż osoby występujące z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania, tj. J. G., A. T., K. T., S. T., D. T., M. T., Z. T., T. C., H. K., K. M., A. S., G. S., A. W., L. W., R. W. i T. W., a także I. T. i M. T. są następcami prawnymi A. T.. Następstwo prawne wskazanych wyżej osób wynika wprost ze znajdujących się aktach sprawy potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii postanowień sądów powszechnych określających spadkobierców zmarłego i - jak wynika z akt sprawy - nie jest przez organ w żaden sposób kwestionowane.

W orzeczeniu wywłaszczeniowo – odszkodowawczym Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1956 r., znak [...] jasno zaś wskazano, że wywłaszczeniu podlega m.in. część gruntów włościańskich wsi [...] o pow. [...] m² stanowiących własność spadkobierców A. T.. Organ wywłaszczeniowy nie miał zatem wątpliwości co do stanu prawnego tej nieruchomości na dzień jej wywłaszczenia jednoznacznie wskazując, że wywłaszczona część nieruchomości o pow. [...] m² stanowi własność spadkobierców A. T..

Podkreślić trzeba, że wątpliwości w powyższej kwestii nie miał również Minister Infrastruktury orzekając w sprawie wniosku z dnia [...] listopada 2006 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1956 r. w części dotyczącej wywłaszczenia za odszkodowaniem części gruntów włościańskich wsi [...] o pow. [...] m², stanowiących współwłasność spadkobierców A. T., złożonego przez A. T., K. T., S. T., M. T., T. T., Z. T., T. C., H. K., K. M., A. S., G. S., A. W., L. W., R. W. i T. W.. Jak wynika z akt sprawy organ nadzorczy decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. stwierdził nieważność powyższego orzeczenia w części dotyczącej przyznania odszkodowania i w żaden sposób nie kwestionował tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przysługującego spadkobiercom A. T., uznając, że orzeczenie z dnia [...] listopada 1956 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości nie jest dotknięte żądną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa.

Wywody Wojewody [...] w kwestii ustalenia prawa własności nieruchomości objętej orzeczeniem wywłaszczeniowo – odszkodowawczym z dnia [...] listopada 1956 r. nie są zatem do końca trafne. Wobec jednakże faktu, że zaskarżona decyzja, mimo częściowo wadliwego uzasadnienia, zawiera prawidłowe rozstrzygnięcie, Sąd uznał, że brak było podstaw do uwzględnienia złożonej skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Powyższe uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 w związku z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.