Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 4184/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatki inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 240  pkt 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Beata Sobocha, sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant referent stażysta Anna Barska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2015 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz K. K. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Burmistrz Gminy B. (dalej: Burmistrz) ustalił wymiar podatku od nieruchomości za 2015 rok A. K. i K. K. (dalej: Skarżąca). Podatek płatny był solidarnie. W decyzji wskazano adres podatników jako ul. [...]. Decyzję wysłano do A. K. na adres ul. [...]. Przesyłka została zwrócona do nadawcy 9 marca 2015 r. z adnotacją, że adresat nie podjął awizowanej przesyłki. Jak wynika z adnotacji opatrzonej podpisem Skarżącej, przesyłka została odebrana przez K. K. 7 marca 2016 r.

We wniosku z 5 kwietnia 2016 r. (data ze stempla pocztowego 6 kwietnia 2016 r.) K. K. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: SKO) o stwierdzenie nieważności decyzji ustalających wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2009-2015. Wskazała, że została pozbawiona praw strony w postępowaniach podatkowych za lata 2009-2015 w taki sposób, że w każdej z tych decyzji została prawidłowo określona jako strona postępowania, a jednocześnie została pozbawiona praw strony poprzez pominięcie jej jako podatnika, któremu doręcza się decyzję. Skarżąca poinformowała, że o fakcie wydania przez Burmistrza decyzji podatkowych za lata 2009-2015 dowiedziała się 7 marca 2016 r., kiedy z siedziby urzędu gminy B. odebrała tę decyzję, doręczoną A. K. w trybie doręczenia zastępczego.

Decyzją z [...] lutego [...] r. (sygn. [...]) SKO orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza z [...] r. w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2015 rok. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że nie wystąpiły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, a w szczególności pozbawienie strony możliwości wzięcia udziału w postępowaniu nie może być uznane za wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. SKO jednocześnie wskazało, że fakt, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu jest przesłanką do wznowienia postępowania, z uwagi na wystąpienie przesłanki wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej: O.p.). Dalej SKO podniosło, że rozróżnienie przez ustawodawcę dwóch niezależnych od siebie trybów postępowania, tj. postępowania nadzorczego i wznowieniowego, z konkretnie określonym katalogiem przesłanek warunkujących wszczęcie jednego z nich, nie pozwala działać organowi na zasadzie uznaniowości, zaś brak udziału strony w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją podatkową stanowi podstawę wznowienia postępowania, nie zaś podstawę stwierdzenia nieważności decyzji na mocy art. 247 § 1 O.p.

Skarżąca złożyła odwołanie (zatytułowane "Wezwanie do usunięcia rażących naruszeń prawa") od decyzji SKO z [...] lutego [...] r., w którym wskazała, że kwestionowana decyzja Burmistrza nie weszła do obrotu prawnego, gdyż nie była skierowana do Skarżącej, a jedynie do A. K. Strona podniosła, że nie brała czynnego udziału w postępowaniu podatkowym. Strona wniosła o unieważnienie decyzji i wydanie decyzji zgodnej z prawem.

Decyzją z [...] września [...] r. nr [...] SKO na zasadzie art. 233 § 1 pkt 1 O.p. utrzymało w mocy własną decyzję z [...] lutego [...] r.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że adresatami decyzji z [...] r., co wynika wprost z jej treści, byli A. K. i K. K. W ocenie SKO, skoro decyzja była skierowana do Skarżącej, która odebrała decyzję 7 marca 2016 r., to decyzja weszła do obrotu prawnego i (wobec braku wniesienia odwołania) stała się ostateczna.

SKO wskazało, że Strona zarzuciła organowi rażące naruszenie prawa, ponieważ nie brała udziału w postępowaniu. SKO nie zakwestionowało twierdzeń Skarżącej, jednak uznało, że stanowi to przesłankę wznowienia postępowania, nie zaś stwierdzenia nieważności decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Strona wniosła o stwierdzenie nieważności i uchylenie decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Strona wskazała w uzasadnieniu, że 7 marca 2016 r. odebrała w Urzędzie Gminy w B. decyzje za lata 2012-2015 dotyczące określenia zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości, które wysyłane były wyłącznie do jej męża, natomiast w ocenie Skarżącej powinny być kierowane do obojga podatników w podatku od nieruchomości stanowiącej współwłasność małżeńską. Skarżąca podniosła, że decyzje zostały podjęte z uchybieniem art. 200 § 1 O.p., tj. bez wyznaczenia siedmiodniowego terminu wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Zdaniem Strony w sprawie zostały spełnione przesłanki do wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 4 O.p. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 i 7 O.p. w zw. z rażącym naruszeniem art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1445), ponieważ zobowiązanie podatkowe bezprawnie zostało nałożone tylko na jednego małżonka. W ocenie Strony nie sposób uznać, że dowody i fakty zostały ocenione właściwie.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi oraz podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. Skarżąca wyjaśniła, że podczas związku małżeńskiego miała podwójne nazwisko K., które nosiła do marca 2017 r., następnie wróciła do nazwiska K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Sąd na wstępie wskazuje, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz.2188) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że poza przypadkiem wymienionym pod literą b), warunkiem sine qua non uchylenia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że naruszenie prawa, którego dopuścił się organ administracji, miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku opisanym pod literą c) wymaga się ponadto, aby wpływ ten był istotny. Jedynie w razie stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) możliwe jest uchylenie zaskarżonej decyzji niezależnie od tego, czy naruszenie mogło, czy też nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z nią Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącej strony(zakaz reformationis in peius).

Przenosząc wskazane powyżej kryteria oceny zaskarżonej decyzji na grunt przedmiotowej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomimo, że zasadnie SKO uznało, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności powołanej wyżej decyzji Burmistrza z [...] r., to zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.

W okolicznościach niniejszej sprawy poza sporem pozostaje, że decyzja Burmistrza z [...] r. ustalająca wymiar podatku od nieruchomości na rok 2015 została wysłana wyłącznie małżonkowi Skarżącej, podczas gdy - co również pozostaje poza sporem - Skarżąca była współwłaścicielką nieruchomości. Z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że samej Skarżącej decyzja ta nie została w ogóle doręczona. Niezrozumiałe jest stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO, w myśl którego Skarżąca 7 marca 2016 r. odebrała decyzję Burmistrza z [...] r. W tej dacie Skarżąca otrzymała jedynie decyzję adresowaną do jej męża.

Z dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO wynika, że organ ten nie kwestionuje okoliczności pozbawienia Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu podatkowym, co wskazano na czwartej stronie decyzji.

Powyższe okoliczności wskazują, na co również wskazano w treści zaskarżonej decyzji, na zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania. Zgodnie bowiem z treścią art. 240 § 1 pkt 4 O.p., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

Podkreślić należy, że chociaż w tytule pisma z 5 kwietnia 2016 r. Skarżąca wnosiła o stwierdzenie nieważności decyzji, to jednak treść tego pisma wskazuje, że Skarżącej mogło chodzić o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu omawianego pisma Skarżąca bowiem wyjaśniła, że została pozbawiona praw strony w postępowaniach podatkowych za lata 2009-2015 w taki sposób, że w każdej z tych decyzji została prawidłowo określona jako strona postępowania, a jednocześnie pozbawiona praw strony przez pominięcie jej jako podatnika, któremu doręcza się decyzję. Odniesienie się zatem wyłącznie do okoliczności nieważności postępowania, z uwagi na tytuł pisma skarżącej z 5 kwietnia 2016 r., stanowiło naruszenie powołanego przepisu art. 240 § 1 pkt 4 O.p.

Skoro SKO dostrzegło istnienie przesłanki wznowienia postępowania, na istnienie której wskazywała też Skarżąca w swoim piśmie z 5 kwietnia 2016 r., to winno było wezwać Skarżącą do jednoznacznego określenia, co jest przedmiotem jej żądania. Należy bowiem przypomnieć, że o charakterze pisma nie decyduje nazwa pisma, ale jego treść. Każde pismo, niezależnie od tego, jakie znaczenie nada mu strona, powinno być rozpoznane zgodnie z intencją strony zawartą w treści pisma (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt I OZ 791/10; wszystkie powołane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że bez względu na to, w jaki sposób strona postępowania administracyjnego zatytułuje pismo skierowane do organu, organ, który je rozpatruje ma obowiązek nadać mu właściwy bieg. Sąd podziela w pełni stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 26 kwietnia 2018 r. (sygn. akt II FSK 1117/16) wydanego w analogicznym stanie faktycznym. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 168 § 1 O.p. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) mogą być wnoszone pisemnie lub ustnie do protokołu, a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego, utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, lub portal podatkowy. Podniósł, że wskazuje się w literaturze, że przepisy ustawy w zakresie unormowania instytucji podań regulują zasadniczo formę komunikowania się podmiotów administrowanych z organami podatkowymi. Procedura administracyjna, w tym podatkowa, w wielu rozwiązaniach przyjmuje zasadę ograniczonego formalizmu; odnosi się to także do komentowanego przepisu (por. J. Borkowski (i in.), Kodeks..., s. 150; por. też Z. Janowicz, Kodeks..., s. 173). Podkreśla się to też mocno w orzecznictwie sądowym, wskazując, że odformalizowanie postępowania na korzyść strony co do formy i treści żądania wszczęcia postępowania ma prowadzić do tego, aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony (wyrok NSA w Warszawie z 20 lipca 1981 r., SA 1461/81, ONSA 1981/2, poz. 71). Podkreśla się również w orzecznictwie, że organ podatkowy powinien wyjaśnić w sposób niebudzący wątpliwości, czego podatnik w istocie się domaga w swoim piśmie (S. Babiarz, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, J. Rudowski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. X. WKP 2017). Wobec powyższego - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym orzeczeniu - należy podzielić pogląd, wedle którego każde pismo, niezależnie od tego, jakie oznaczenie nada mu strona, powinno być rozpoznane zgodnie z intencją strony zawartą w treści pisma. Oznacza to, że bez względu na to, w jaki sposób strona postępowania administracyjnego zatytułuje pismo skierowane do organu, organ, który je rozpatruje ma obowiązek nadać mu właściwy bieg (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 72/18). Zatem w sytuacji, w której złożone przez stronę pismo rodzi wątpliwości co do istoty żądania, obowiązkiem organu podatkowego jest wskazanie stronie zaistniałych wątpliwości i wezwanie jej do sprecyzowania jaki jest rzeczywisty, zgodny z jej intencją, charakter pisma.

Prawidłowa klasyfikacja złożonego wniosku ma niewątpliwie wpływ na rozstrzygnięcie sprawy zainicjowanej wnioskiem strony o wzruszenie decyzji ostatecznej. Tym samym - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - w świetle art. 121 § 1, art. 122 oraz art. 124 O.p. obowiązkiem organu podatkowego jest wyjaśnienie i ustalenie jaki charakter ma wniesione przez stronę pismo, aby w toku postępowania rozstrzygnąć o rzeczywistym żądaniu strony w sposób, który najpełniej w ramach obowiązującego prawa będzie realizował słuszne interesy strony.

Powyższe uwagi są szczególnie istotne w okolicznościach niniejszej sprawy, z uwagi na to, że w toku postępowania Skarżąca działa bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika.

W ocenie Sądu uzasadnienie pisma Skarżącej z 5 kwietnia 2016 r. może uzasadniać stanowisko, że Skarżąca wnosiła o wznowienie postępowania, na co zresztą wskazała w uzasadnieniu skargi.

Dodatkowo należy zauważyć, że omawiane pismo z 5 kwietnia 2016 r. zostało wniesione w terminie otwartym dla zgłoszenia wniosku o wznowienie postępowania. Zgodnie z treścią art. 241 § 2 pkt 1 O.p., wznowienie postępowania z przyczyny wymienionej w art. 240 § 1 pkt 4 O.p. następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Jak to zostało wyjaśnione we wcześniejszej części uzasadnienia, o treści decyzji Burmistrza z [...] stycznia [...] r. Skarżąca dowiedziała się 7 marca 2016 r., kiedy to odebrała decyzję adresowaną do jej małżonka. Zatem miesięczny termin na zgłoszenie wniosku o wznowienie postępowania upływał 7 kwietnia 2016 r. Natomiast pismo z 5 kwietnia 2016 r. wpłynęło do Urzędu Gminy B. właśnie w tej dacie (7 kwietnia 2016 r.).

Jednocześnie Sąd podkreśla, że prezentując wskazane wyżej argumenty nie przesądza, że złożone przez Stronę pismo należy traktować jako wniosek o wznowienie postępowania. Sąd administracyjny takich uprawnień nie posiada. To Strona w postępowaniu prowadzonym przez właściwy organ podatkowy powinna wskazać, jaki jest charakter złożonego przez nią pisma i ta wypowiedź Strony będzie dla organu wiążąca.

Z uwagi na powyższe okoliczności, zaskarżona decyzja SKO nie odpowiada prawu i jako taka została uchylona. W toku dalszego postępowania w sprawie organ, kierując się powyższymi uwagami, ponownie oceni żądanie Skarżącej, po uprzednim wyjaśnieniu rzeczywistej treści tego żądania.

Wobec powyższego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., należało orzec jak w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.. Kwota zasądzona z tego tytułu od organu na rzecz Skarżącej stanowi uiszczony w niniejszej sprawie wpis sądowy w kwocie 200 zł.