Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 986/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji w części, w pozostałym zakresie oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 80 ust. 1 a, art. 87 ust. 1, ust. 1 a, art. 88 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 697
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78, art. 138 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 891/18 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania dodatku wychowawczego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję w zakresie w jakim utrzymuje ona w mocy punkt 2 decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] kwietnia 2018 r. [...], a także punkt 2 decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] kwietnia 2018 r. [...], 2. oddala skargę w pozostałym zakresie, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 18 października 2018 r. oddalił skargę [...] (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie (Kolegium) z 19 czerwca 2018r. w przedmiocie przyznania dodatku wychowawczego oraz przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Michała Chmielowskiego kwotę 240 ( dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy :

Wnioskiem z 26 października 2017 r. Skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta Tarnowa (Prezydent) o przyznanie dodatku wychowawczego na małoletniego [...], który na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 17 lutego 2005 r., sygn. akt R III Nsm 311/04, został umieszczony w rodzinie zastępczej - u Skarżącej. Skarżąca poinformowała, że od 1 października 2017 r. zmieniła miejsce pobytu i zamieszkuje wraz z bratankiem w Tarnowie.

Prezydent decyzją z 23 listopada 2017 r. umorzył postępowanie z wniosku Skarżącej, gdyż wycofała ona wniosek. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej Kolegium decyzją z 18 stycznia 2018 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, Prezydent decyzją z 13 kwietnia 2018 r. orzekł o: (1) przyznaniu Skarżącej dodatku wychowawczego na małoletniego [...] za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 15 listopada 2017 r. w wysokości 500 zł miesięcznie, (2) odmowie przyznania skarżącej dodatku wychowawczego na rzecz małoletniego [...] za okres od dnia 16 listopada 2017 r.

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej decyzją z 19 czerwca 2018 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 80 ust. 1a, art. 87 ust. 1, ust. 1a, ust. 4, art. 88 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. jedn., Dz.U. z 2017 r., poz. 697 ze zm., dalej "ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej") oraz art. 5 ust.1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. jedn. Dz. U. z 2017 r, poz. 1851 ze zm., dalej "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci") Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 13 kwietnia 2018 r.

W uzasadnieniu wskazało, że organ pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę, zwrócił się pismem z dnia 29 stycznia 2018 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w trybie art. 52 k.p.a. z prośbą o wezwanie Skarżącej, celem odebrania pisemnego oświadczenia w jakim dokładnie okresie ww. zamieszkiwała razem z małoletnim [...] w Tarnowie i pod jakim adresem, nadto kiedy zmieniła wraz z dzieckiem miejsce zamieszkania, oraz gdzie zamieszkała z małoletnim po opuszczeniu mieszkania w Tarnowie. Dodatkowo organ zwrócił się do MOPS w [...] z prośbę o rozpytanie, czy Skarżąca posiada jakieś materialne dowody potwierdzające fakt zamieszkiwania w Tarnowie (np. umowa najmu lokalu mieszkalnego, bilety MPK, rachunki, faktury za zakupy spożywcze, opłacone media, itp.). W odpowiedzi na wyżej wymienione wystąpienie MOPS w [...] w dniu 5 marca 2018 r. poinformował, że w dniu 14 lutego 2018 r. wystosował pismo do Skarżącej z prośbą o zgłoszenie się do Ośrodka. Zgodnie z przekazaną informacją Skarżąca nie stawiła się jednak na wezwanie w Ośrodku w [...], nadto po nawiązaniu z nią osobistego kontaktu przez pracownika socjalnego nie wyraziła zgody na współpracę.

W dalszej kolejności organ l instancji przesłał do Skarżącej na adresy: w Racławówce oraz w Tarnowie, pisemne prośby o przesłanie informacji potwierdzających fakt zamieszkiwania na terenie Tarnowa. Również w tym piśmie Skarżąca została poproszona o przesłanie dowodów potwierdzających jej zamieszkiwanie w Tarnowie. Pismo kierowane na adres w Tarnowie, nie zostało odebrane przez Skarżącą i zalega w aktach sprawy z adnotacją, że "osoba która zamieszkuje pod wskazanym adresem nie zna Pani [...] ". Pismo natomiast skierowane na adres w Racławówce zostało odebrane przez [...] - bratanka Skarżącej. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie uzyskano jednak od strony żadnej odpowiedzi. Skarżąca nie przedstawiła też jakichkolwiek dowodów, że zamieszkiwała bądź zamieszkuje na terenie miasta Tarnowa.

Kolegium uznało więc, że odwołanie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ponieważ zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

Wskazało, że zgodnie ze złożonym przez Skarżącą w dniu 26 października 2017 r. oświadczeniem, z dniem 1 października 2017 r. zmieniła ona miejsce zamieszkania na mieszkanie w Tarnowie, co znajduje potwierdzenie w zalegających w aktach sprawy decyzjach nr 216/2017 i 217/2017 Starosty Bocheńskiego wydanych w dniu 9 października 2017 r., gdzie w uzasadnieniu wskazano, iż Skarżąca w dniu 5 października 2017 r. złożyła oświadczenie, że od dnia 1 października 2017 r. zamieszkuje w Tarnowie, wraz z umieszczonym w pieczy zastępczej dzieckiem [...].

Wskazano ponadto na okoliczność, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krośnie poinformował pismem z dnia 15 listopada 2017 r., że w dniu 15 listopada 2017 r. do tamtejszego Ośrodka zgłosiła się Skarżąca informując, iż jest rodziną zastępczą dla 17-letniego chłopca, jak również, że za dwa dni planuje zamieszkać na terenie Gminy Miasta Krosno. Potwierdzenie zamiaru zmiany miejsca zamieszkania znajduje się także w oświadczeniu Skarżącej złożonym w dniu 16 listopada 2017 r. w MOPS w Tarnowie, gdzie ww. oświadczyła, że od dnia 16 listopada 2017 r. zamieszka na terenie miasta Dębica z zamiarem osiedlenia się.

W ocenie Kolegium z zebranego w sprawie materiału wynika, że Skarżąca nie zamierzała i nie przebywała w Tarnowie z zamiarem stałego pobytu po dniu 15 listopada 2017 r. Istotne dla sprawy są w szczególności oświadczenia Skarżącej z dnia 16 listopada 2017 r., jak również pismo z MOPS w Krośnie z dnia 15 listopada 2017 r., jak też adnotacja na zalegającej w aktach sprawy nieodebranej korespondencji kierowanej do Skarżącej na wskazany adres w Tarnowie, iż "osoba która zamieszkuje pod wskazanym adresem nie zna Pani [...] ". Znaczenie ma też okoliczność, że Skarżąca wskazuje też adres w miejscowości Racławówka jako adres do korespondencji, bowiem w dniach od dnia 26 stycznia 2018 r. oraz 12 lutego 2018 r. wpłynęły do organu l instancji pisma wnioskodawczyni ze wskazaniem powyższego adresu.

Kolegium wskazało, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W orzecznictwie utrwalone jest jednak stanowisko, że przez miejsce zamieszkania - zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1025), należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Samo nawet zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego (por. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt l OW 231/05). Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.

Należało zatem przyjąć zdaniem Kolegium, że Skarżąca zgodnie z jej oświadczeniem zamieszkiwała wraz z małoletnim [...] na terenie miasta Tarnowa w okresie od 1 października 2017 r. do 15 listopada 2017 r., zaś po tym okresie miasto to nie było już dla niej centrum osobistych i majątkowych interesów. Tym samym prawidłowe jest rozstrzygnięcie organu I instancji, który przyznał Skarżącej wnioskowane świadczenie za okres od 1 października 2017 r. do 15 listopada 2017 r., odmawiając jednocześnie w pkt 2 decyzji świadczenia za okres od dnia 16 listopada 2017 r.

W zakresie żądania odsetek, Kolegium wypowiedziało się, że znajdujące w sprawie zastosowanie akty prawne nie przewidują przyznania odsetek za opóźnienie w wypłacie przyznanego stronie świadczenia. Zaznaczyło przy tym, że nie oznacza to, że takie odsetki skarżącej się nie należą, lecz nie może ich odchodzić od organów administracji publicznej. Sprawa o odsetki nie jest sprawą administracyjną a cywilną i mogą być ewentualnie dochodzone przed sądem powszechnym. Powołało się w tym względzie na orzecznictwo sądowoadministracyjne.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie [...] powtórzyła argumentację odwołania.

W odpowiedzi na skargę SKO w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. przywołał brzmienie art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej rodzinie zastępczej oraz art. 80 ust. 1a ww. ustawy zgodnie z którym rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dziecka do świadczenia o którym mowa w art. 80 ust. 1 wymienionej ustawy, na każde dziecko wieku do ukończenia 18 roku życia przysługuje dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwany dalej "dodatkiem wychowawczym". Wysokość tego dodatku została określona w art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i wynosi 500 miesięcznie.

Na podstawie art. 88 ust. 3 ustawy wniosek o przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej rodzina zastępcza składa w powiatowym centrum pomocy rodzinie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania.

Sąd wskazał, że stosownie do brzmienia art 87 ust. 1 i ust. 1a ustawy wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - prawo do dodatku wychowawczego ustala się na okres 12 miesięcy i przyznaje się go nie wcześniej niż od miesiąca złożenia wniosku. W przypadku, gdy świadczenia i dodatki przysługują rodzinie zastępczej za niepełny miesiąc kalendarzowy - stosownie do treści art. 87 ust. 4 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - świadczenia te oraz dodatki, wypłaca się wysokości proporcjonalnej do liczby dni pobytu dziecka w danym miesiącu kalendarzowym, Powyższy dodatek, zgodnie z art. 88 ust. 1 ww. ustawy, udziela się na wniosek odpowiednio: rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka, o przyznanie dodatku wychowawczego, zgodnie z treścią art. 88 ust. 3 ustawy. Wniosek ten rodzina zastępcza składa w powiatowym centrum pomocy rodzinie, właściwym ze względu na miejsce zamieszkania.

W ocenie Sądu dokonana przez orzekające w sprawie organy wykładnia powyżej przedstawionych regulacji prawnych nie budzi wątpliwości. Prawidłowo organy zinterpretowały i zastosowały wskazane powyżej przepisy.

Rzeczywiście świadczenie w postaci dodatku wychowawczego, o którym mowa w art. 80 ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a o którego przyznanie ubiegała się Skarżąca, przysługiwało jej, z tym że wniosek o jego przyznanie składa właściwy podmiot, jak trafnie podkreśliły organy, w powiatowym centrum pomocy rodzinie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania. To tenże organ jest właściwym i kompetentnym do wydania decyzji w przedmiocie przyznania tego świadczenia.

Sąd podzielił ustalenia organów dotyczące miejsca zamieszkania Skarżącej. Wskazał, że nie nie budzi żadnych wątpliwości, że Skarżąca, która na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 17 lutego 2005 r., sygn. akt R III Nsm 311/04, będąca rodziną zastępczą dla małoletniego [...], w okresie od 1 października 2017 r. do dnia 15 listopada 2017 r. zamieszkiwała w Tarnowie, gdyż w tym okresie miasto to uczyniła swoim centrum majątkowych i życiowych interesów. Następnie zmieniła miejsce zamieszkania, co potwierdza jej oświadczenie złożone w 16 listopada 2017 r. w MOPS w Tarnowie.

Wobec powyższego prawidłowo więc uznały organy, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że Skarżąca po dniu 15 listopada 2017 r. nie przebywała w Tarnowie z zamiarem stałego pobytu w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1025). Ustalenia te potwierdzają też poczynione adnotacje na zalegającej w aktach sprawy nieodebranej korespondencji kierowanej do Skarżącej na wskazany adres w Tarnowie, iż "osoba która zamieszkuje pod wskazanym adresem nie zna Pani [...] ". Znaczenie ma też okoliczność, że Skarżąca wskazywała adres w miejscowości Racławówka (województwo podkarpackie, powiat rzeszowski, gmina [...]) jako adres do korespondencji, bowiem w dniach od dnia 26 stycznia 2018 r. oraz 12 lutego 2018 r. wpłynęły do organu l instancji pisma wnioskodawczyni ze wskazaniem powyższego adresu.

Zasadnie więc przyjęły orzekające organy, że Skarżąca zgodnie z jej oświadczeniem zamieszkiwała wraz z małoletnim [...] na terenie miasta Tarnowa w okresie od dnia 1 października 2017 r. do dnia 15 listopada 2017 r., zaś po tym okresie miasto to nie było już dla niej centrum osobistych i majątkowych interesów. Tym samym prawidłowe są rozstrzygnięcia Kolegium utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji -przyznające Skarżącej wnioskowane świadczenie za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 15 listopada 2017 r. i odmawiające jednocześnie w pkt 2 decyzji świadczenia za okres od dnia 16 listopada 2017 r.

Trafne jest też stanowisko Kolegium odnośnie żądania przez Skarżącą odsetek od nieterminowej wypłaty przedmiotowego świadczenia. Istotnie, stosowane regulacje prawne nie przewidują przyznania odsetek za opóźnienie w wypłacie przedmiotowego świadczenia przez organy administracji publicznej. Taką możliwość przewidują przepisy Kodeksu cywilnego, jak słusznie podniosły organy, i ich ewentualne przyznanie jest możliwe wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 107/14 oraz wyroki WSA w Poznaniu z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 719/07, WSA w Rzeszowie z dnia 27 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 149/12 - CBOSA oraz uchwała NSA siedmiu sędziów NSA z dnia 5 marca 2001 r., sygn. akt OPS 17/00; ONSA 2001, nr 3, poz. 100).

Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną zaskarżając go w całości i zarzucając mu :

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a., a to poprzez prowadzenie postępowania w sposób budzący wątpliwości i brak wyjaśnienia uczestnikom postępowania istotnych dla nich kwestii,

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj, art, 7 k.p.a. poprzez niezapoznanie się przez Sąd z materiałem dowodowym i jego nieuwzględnienie oraz brak podjęcia niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących interesu prawnego po stronie wnioskodawcy,

3. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 k.p.a., a to poprzez brak działania które ma na celu wyczerpujące zebranie i przeprowadzenie materiału dowodowego,

4. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 k.p.a. a to poprzez działanie Organu administracyjnego niemieszczące się w granicach prawa oraz naruszające przepisy prawa.

5. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez jego błędną wykładnię i brak zastosowania wskazanego k przepisu i brak wypłacenia skarżącej świadczenia za cały okres kiedy skarżąca oczekiwała na wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia, tj. za okres od dnia 16 listopada 2017 r. do maja 2018 r.

6. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 80 ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez jego błędną wykładnię i brak zastosowania wskazanego przepisu i brak wypłacenia Skarżącej świadczenia za cały okres kiedy, skarżąca oczekiwała na wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia, tj. za okres od dnia 16 listopada 2017 r. do maja 2018 r.

7. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 88 ust. 3 ustawy o wspieraniu- rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez jego błędną wykładnię i poprzez brak. zastosowania wskazanego przepisu i brak wypłacenia Skarżącej świadczenia za cały okres kiedy skarżąca oczekiwała na wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia, tj. za okres od dnia 16 listopada 2017 r. do maja 2018 r., poprzez błędne uznanie, iż organ w Tarnowie był organem niewłaściwym za okres od 16 listopad 2017 roku do maja 2018 roku do wypłacenia świadczenia, podczas gdy organ ten wydał w sprawie decyzję dopiero w maju 2018 r. wobec czego za okres od 16 listopada 2017 r. do maja 2018 r. Skarżąca nie otrzymała żadnego świadczenia, dlatego też świadczenie powinno zostać przyznane do dnia wydania decyzji,

8. naruszenie przepisów praw materialnego to jest art. 87 ust. 1 i ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zstępczej poprzez jego błędną wykładnię i poprzez brak zastosowania wskazanego przepisu i brak wypłacenia Skarżącej świadczenia za cały okres, kiedy Skarżąca oczekiwała na wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia, to jest za okres od dnia 16 listopada 2018 r. do maja 2018 r. poprzez błędne uznanie, że organ w Tarnowie był organem niewłaściwym za okres od 16 listopad 2017 roku do maja 2018 roku do wypłacenia świadczenia, podczas gdy organ ten wydał w sprawie decyzję dopiero w maju 2018 r. wobec czego za okres od 16 listopada 2017 r. do maja 2018 r. Skarżąca nie otrzymała żadnego świadczenia, dlatego też świadczenie powinno zostać przyznane do dnia wydania decyzji.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie skargi a tym samym poprzez zasądzenie ustawowych odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia oraz przyznanie świadczenia za okres od 16 listopada 2017 r. do maja 2018 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wypłacie świadczenia i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zostały sformułowane prawidłowo. Dla poprawności zarzutu sformułowanego w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, tj. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest wskazanie przepisów procedury sądowoadministracyjnej naruszonych przez sąd w powiązaniu z właściwymi przepisami regulującymi postępowanie przed organami. Sąd administracyjny nie orzeka na podstawie przepisów k.p.a., lecz na podstawie przepisów p.p.s.a. To na podstawie tej ustawy sąd administracyjny ocenia legalność postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie przepisów k.p.a. Stąd prawidłowo sformułowany zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) powinien przywoływać odpowiednie przepisy procedury sądowoadministracyjnej, ale w powiązaniu z przepisami k.p.a., jak również innymi przepisami dotyczącymi postępowania jeżeli takie przepisy w danej sprawie miały zastosowanie.

W niniejszej sprawie skarżąca nie powiązała zarzutu naruszenia przepisów k.p.a. z przepisami p.p.s.a., co oznacza, że zarzut naruszenia przepisów postępowania sformułowany został wadliwie. Niezależnie od tej oceny, tak sformułowane zarzuty wymagają jednak wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie przywołanej za ich pomocą argumentacji (por.: uchwała NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09).

Zarzuty objęte punktami 1-3 petitum skargi kasacyjnej są niezasadne. Wbrew twierdzeniu Skarżącej, Sąd pierwszej instancji postąpił prawidłowo akceptując poczynione przez organy ustalenia faktyczne dotyczące miejsca zamieszkania Skarżącej w okresie od 1 października do 15 listopada 2017 r. Skarżąca nie kwestionuje zresztą w skardze kasacyjnej okoliczności, że na obszarze właściwości miejscowej organu pierwszej instancji zamieszkiwała wyłącznie do 15 listopada 2017 r. Prawidłowe są również ustalenia organów obu instancji, z których wynika, że po dniu 15 listopada 2017 r. Skarżąca nie zamieszkiwała już w Tarnowie.

Zasadne okazały się natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zstępczej przewiduje, jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji cytując jej art. 87 ust. 1, że świadczenia i dodatki o których mowa w art. 80 ust. 1 i ust. 1a, to jest świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka oraz dodatek wychowawczy przysługują od dnia umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej. W przypadku dodatku wychowawczego świadczenie to przysługiwało, zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji oraz wyroku pierwszej instancji, nie wcześniej niż od dnia złożenia wniosku

Oznacza to zatem, że materialnoprawną przesłanką przyznania dodatku wychowawczego było umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej oraz złożenie wniosku. Jeżeli dziecko przebywało w rodzinie zastępczej i złożony zostało wniosek o przyznanie dodatku wychowawczego nie było możliwe odmówienie przyznania tego świadczenia. Dodatek ten przyznawany był na okres dwunastu miesięcy (art.87 ust. 1a ustawy w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2021 r.).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy niesporne jest wystąpienie przez Skarżącą 5 października 2017 r. z wnioskiem o przyznanie dodatku wychowawczego. Organy obu instancji uznały, że możliwe jest przyznanie tego świadczenia wyłącznie na okres od 1 października 2017 r. do 15 listopada 2017 r., odmawiając przyznania go za okres od 16 listopada 2017 r. Sąd pierwszej instancji zaakceptował powyższe rozstrzygnięcie.

Z uzasadnień decyzji organów obu instancji nie wynika wprost, z jakiego powodu odmówiono Skarżącej przyznania dodatku wychowawczego po dniu 16 listopada 2017 r. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że w jego ocenie podstawą do odmowy przyznania świadczenia był fakt zmiany miejsca zamieszkania przez Skarżącą po dniu 16 listopada 2017 r.

Okoliczność ta nie mogła być jednak przyczyną odmowy przyznania dodatku wychowawczego o którym mowa w art. 80 ust. 1a ustawy.

Zgodnie z art. 88 ust. 3 ustawy wniosek o przyznanie świadczeń składa się w powiatowym centrum pomocy rodzinie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania. Skarżąca wniosek taki złożyła 5 października 2017 r. w swoim miejscu zamieszkania. Fakt wyprowadzenia się Skarżącej z Tarnowa nie oznaczał jednak, że utraciła ona prawo do dodatku wychowawczego. Tymczasem rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 decyzji organu pozbawia ją tego świadczeń pomimo niepowołania w uzasadnieniu decyzji żadnych okoliczności powodujących utratę prawa do niego.

W zakresie prawa do dodatku wychowawczego przyjęcie wykładni, zgodnie z którą w razie zmiany miejsca zamieszkania organ pierwotnie właściwy i rozpoznający złożony wniosek może odmówić jego przyznania za okres po zmianie miejsca zamieszkania decyzją wydaną kilka miesięcy po tejże zmianie może doprowadzić do pozbawienia rodziny zastępczej przysługującego jej uprawnienia. Rodzina zastępcza, spełniająca warunki do przyznania świadczenia może bowiem słusznie oczekiwać, że świadczenie takie zostanie jej przyznane z uwagi na spełnianie przesłanek materialnych. Przyczyną odmowy świadczenia nie może być uznanie, że organ stał się niewłaściwy miejscowo. Jeżeli wniosek został złożony do organu właściwego w momencie jego zgłoszenia, organ winien taki wniosek rozpoznać i w razie spełnienia przesłanek materialnoprawnych – przyznać wnioskowane świadczenie. Zmiany miejsca zamieszkania w okresie rozpoznawania wniosku nie można uznać za podstawę do odmowy jego przyznania.

W konsekwencji, uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy NSA na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok a następnie rozpoznał skargę uchylając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) decyzję Kolegium w zakresie utrzymującym w mocy punkt 2 decyzji organu pierwszej instancji oraz punkt 2 decyzji Prezydenta miasta Tarnowa.

Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy, praktyką organów było przyznawanie Skarżącej prawa do świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej a następnie, w razie zmiany przez nią miejsca zamieszkania, uchylanie decyzji przez organ, który ją wydał i wydawanie decyzji przez organ właściwy z uwagi na nowe miejsce zamieszkania Skarżącej. Decyzje te nie zostały poddane kontroli instancyjnej ani sądowej. Sąd kasacyjny nie wypowiada się zatem co do ich prawidłowości.

Jednak biorąc pod uwagę powyższą praktykę rozpoznając ponownie sprawę organy ustalą, czy wydana została decyzja przyznająca Skarżącej dodatek wychowawczy za okres od 15 listopada 2017 r. do 30 września 2018 r. Jeżeli decyzja taka nie została wydana, rozpoznają wniosek Skarżącej o przyznanie dodatku wychowawczego uwzględniając przedstawioną wyżej ocenę prawną.

Za niezasadne sąd kasacyjny uznaje natomiast stanowisko Skarżącej co do możliwości przyznania jej odsetek z tytułu nieterminowej wypłaty świadczenia. Możliwości takiej nie przewidują przywalane przez nią przepisy prawa materialnego. W konsekwencji, w tym zakresie skarga Skarżącej została oddalona na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz Skarżącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego ustalonych zgodnie § 14 pkt 2 lit. b Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Zarządzeniem z 1 marca 2022 r. strony postępowania zostały poinformowane, że w związku ze zmianą art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., dalej: "ustawa z 2 marca 2020 r.".), wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę.

Z uwagi na brak zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy zdalnej, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r.