Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 392/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2021r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] oraz decyzję zmieniającą Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B. (dalej jako organ lub Prezydent) uznał świadczenie wychowawcze na rzecz J. P. (dalej jako małoletni) przyznane B. P. (dalej też jako odwołująca, skarżąca), za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie. Wskazane świadczenie zostało wypłacone w okresie od 31 lipca 2019 r. do 30 września 2020 r. w łącznej wysokości 7.500,00 zł. Nadto organ zażądał zwrotu tego świadczenia w łącznej wysokości 7.852,14 zł (na które składa się w/w należność główna oraz odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości 352,14 zł na dzień wydania decyzji) wraz z dalszymi odsetkami za okres od dnia 12 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty.

Przedmiotowe świadczenie zostało skarżącej przyznane w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r, na mocy informacji z dnia [...] , nr [...] Decyzją Prezydenta z dnia [...] nr [...] prawo do tego świadczenia zostało jednak uchylone od dnia 1 lipca 2019 r. Przyczyną wydania tej decyzji było ustalenie, iż małoletni J. P. pozostaje pod pieczą skarżącej na mocy zabezpieczenia udzielonego postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] (sygn. akt[...]). Świadczenie wychowawcze, w świetle art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407; dalej też jako ustawa lub ustawa o pomocy państwa), przysługuje natomiast: matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a; albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego; albo opiekunowi prawnemu dziecka, albo dyrektorowi domu pomocy społecznej.

Organ stwierdził więc, że wobec braku uwzględnienia osoby sprawującej pieczę nad małoletnim w w/w katalogu ustawowym, brak jest podstaw prawnych do przyznania skarżącej tej formy wsparcia. Wydając decyzję uchylającą świadczenie Prezydent powołał się na art. 27 ustawy o pomocy państwa, zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego m.in. w przypadku, gdy osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze, co zdaniem organu zostało zaś ustalone w niniejszej sprawie.

Od w/w decyzji Prezydenta z dnia [...] B. P. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: SKO lub Kolegium). W odwołaniu podniosła w szczególności, że jest jedyną osobą faktycznie zajmującą się wnukiem. Matka małoletniego została bowiem pozbawiona praw rodzicielskich na skutek w/w postanowienia Sądu Rejonowego (załączonego do odwołania) i nie utrzymuje kontaktów z synem; ojciec natomiast posiada jedynie ograniczone prawa rodzicielskie (również na mocy wskazanego postanowienia sądowego), nie wywiązuje się z obowiązków względem syna poza płaceniem zasądzonych alimentów. Wskazała, że małoletni wnuk jest "pełnoprawnym członkiem jej gospodarstwa domowego’’ i że pobrane świadczenie zostało w pełni przeznaczone na jego potrzeby. Na poparcie swych twierdzeń przedłożyła oświadczenie ojca wnuka Ł. W., który potwierdził okoliczność wychowywania małoletniego przez odwołującą. W związku tym wniosła o pozytywne rozpatrzenie odwołania, a w przypadku rozpatrzenia negatywnego, o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa. Odwołująca wiosła też o "pomoc w dalszym pobieraniu świadczenia " 500 + " na wnuka".

Decyzją z dnia [...] nr [...] SKO utrzymało w całości w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta. W ocenie SKO rozstrzygnięcie organu I instancji jest zgodne z prawem, bowiem odwołująca nie należy, do kręgu osób uprawnionych do przyznania i wypłacania świadczenia wychowawczego. Kolegium wyjaśniło w szczególności, iż przez opiekuna faktycznego dziecka rozumieć należy osobę faktycznie zajmującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka. Analiza akt sprawy nie pozwala zaś na uznanie odwołującej za takiego opiekuna.

Wyjaśniło również, że organ orzekający w przedmiotowej sprawie nie posiadał żadnych uprawnień o charakterze dyskrecjonalnym (uznaniowym), ponieważ z chwilą zaistnienia przewidzianych prawem przesłanek zobligowany był do podjęcia stosownego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do wniosku strony o umorzenie należności na podstawie w/w art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa SKO wskazało, że organem właściwym do jego rozpatrzenia jest Prezydent.

Od decyzji organu II instancji skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła mające wpływ na wynik sprawy naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:

- art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż świadczenie wychowawcze było świadczeniem nienależnie pobranym, podczas, gdy było ono wypłacane na podstawie prawidłowo złożonego wniosku i dokumentów oraz bez zamiaru po stronie skarżącej wprowadzenia organu w błąd, tj. w dobrej wierze;

- art. 25 ust. 3 ustawy o pomocy państwa poprzez jego błędne zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że świadczenie nienależnie pobrane powinno zostać powiększone o odsetki podczas, gdy organ przyznał świadczenie wychowawcze jako należne na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B., którym skarżącej powierzono pieczę nad małoletnim wnukiem, a po upływie piętnastu miesięcy ten sam organ uchylił prawo do wypłaty świadczenia traktując je jako świadczenie nienależnie pobrane, przy czym wina za zaistniały stan rzeczy ciąży na organie;

- art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa poprzez błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu celu świadczenia wychowawczego, jakim jest pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieki i zaspokajania potrzeb życiowych;

- art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 26 Konwencji o Prawach Dziecka poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy zasadą nadrzędną działania każdej instytucji publicznej powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka, w tym prawa do ochrony i pomocy ze strony państwa.

Podniesiono ponadto zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 Kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, co skutkowało brakiem uwzględnienia okoliczności, iż faktycznym opiekunem dziecka jest skarżąca, tj. osoba, której powierzono sprawowanie nad nim bieżącej pieczy, która faktycznie dziecko wychowuje i utrzymuje, troszcząc się o jego prawidłowy rozwój oraz ponosi w związku z tym wydatki na jego utrzymanie, albowiem małoletni stale przebywa ze skarżącą pod jednym adresem;

- art. 7a § 1 Kpa poprzez brak rozstrzygnięcia na korzyść skarżącej istniejących w sprawie wątpliwości co do treści normy prawnej, a w konsekwencji na niedokonaniu prokonstytucyjnej wykładni pojęcia "opiekun" dziecka;

- art. 107 § 3 Kpa poprzez ujęcie w sposób ogólnikowy i lakoniczny podstawy prawnej skarżonej decyzji, polegający na braku wskazania, który konkretnie punkt art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa stanowi podstawę prawną wydanej decyzji;

- art. 107 § 3 Kpa poprzez przytoczenie w uzasadnieniu decyzji jako podstawy prawnej punktów art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa, które nie obowiązywały w dniu wydania decyzji;

- art. 138 § 1 pkt 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.

W związku z w/w zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Z ostrożności procesowej wniosła również o ewentualne uchylenie w całości decyzji organu I instancji na podstawie art. 135 p.p.s.a. oraz, na podstawie art. 200 p.p.s.a. o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej odrzucenie z uwagi na brak formalny w postaci niewskazania przez skarżącą numeru PESEL w sytuacji, gdyby nie został on uzupełniony na wezwanie Sądu oraz - z ostrożności procesowej - o oddalenie skargi. Organ podtrzymał jednocześnie swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, a w szczególności wskazał, iż skarżąca, w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, nie spełniała wymogów formalnoprawnych. Nie należała ona bowiem (i nadal nie należy) do ustawowo określonego kręgu osób uprawionych do świadczenia. Okoliczność tą potwierdza bezspornie - w ocenie SKO - treść w/w postanowienia Sądu Rejonowego w B. powierzającego skarżącej pieczę nad małoletnim. Wobec tego, że przewodniczący wydziału na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, z późn. zm.), zarządził rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym, o czym strony zostały poinformowane, skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy z uwagi na intensyfikację rozwoju epidemii, mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można jej było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, a to przy dodatkowym uwzględnieniu treści art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a).

Jakkolwiek należy podzielić zarzut skarżącej, że organy obu instancji w sposób ogólnikowy w odniesieniu do treści art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa określiły w swoich decyzjach podstawę materialnoprawną ich wydania, to uchybienie to stanowiące naruszenie art. 104 § 1 pkt 4 i 6 oraz art. 107 § 3 Kpa nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Z uzasadnień tych decyzji należy bowiem wyprowadzić wniosek, że organy przy ich podejmowaniu oparły się na treści ostatecznej w/w decyzji zmieniającej Prezydenta z dnia [...] którą uchylono przyznane skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz jej małoletniego wnuka za cały objęty zaskarżoną decyzją okres. W związku z przedmiotową "decyzją zmieniającą" zaistniała zatem formalna podstawa do przyjęcia, że przedmiotowe świadczenie za wskazany okres zostało wypłacone "mimo braku prawa do tego świadczenia" w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy.

Przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy (skargi) Sąd uznał, że powyższa "decyzja zmieniająca" została wydana w jej granicach w rozumieniu art. 135 ustawy p.p.s.a. Zaskarżona decyzja została bowiem niewątpliwie podjęta w konsekwencji wcześniejszego wydania "decyzji zmieniającej" z dnia [...] Dla prawidłowego rozpoznania skargi Sąd uznał zatem za celowe przeprowadzenie w niniejszym postępowaniu kontroli (oceny) legalności w/w "decyzji zmieniającej".

Po dokonaniu tej kontroli Sąd uznał decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] za wydaną z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa. Za niezgodne z prawem Sąd uznał bowiem oparcie się przez Prezydenta przy wydawaniu decyzji na literalnym brzmieniu tych przepisów, które to stanowisko zostało słusznie zanegowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (zobacz w tym względzie m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1486/19 - Lex nr 2979528 i WSA w Poznaniu z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt II SA/Po 636/20 - Lex nr 3180856).

Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy, opiekunem faktycznym dziecka, jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują. Co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice, co wynika z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r., poz. 2086, dalej k.r.o.). W myśl tego przepisu rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Odnośnie małoletniego wnuka skarżącej J. jego rodzice z obowiązków tych się jednak nie wywiązują. Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sygn. akt [...] matka małoletniego J. została pozbawiona nad nim władzy rodzicielskiej, zaś wykonywanie władzy rodzicielskiej jego ojca zostało ograniczone przez powierzenie małoletniego "pod pieczę" skarżącej. W oparciu o to postanowienie, małoletni mieszka ze skarżącą, ona go wychowuje, sprawuje nad nim opiekę, pozostaje na jej utrzymaniu. W świetle przepisów k.r.o. nie można uznać skarżącej za opiekuna prawnego w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy pastwa małoletniego J., ustanawianego przez sąd rodzinny (opiekuńczy) na podstawie przepisów art. 145-153 k.r.o.

Jakkolwiek skarżąca sprawując powierzoną jej przez sąd opiekuńczy bieżącą pieczę nad małoletnim wnukiem faktycznie go wychowuje i reprezentuje m.in. w dochodzeniu świadczeń związanych z zaspokojeniem jego potrzeb, to nie została formalnie ustanowiona rodziną zastępczą i tym samym nie maja w sprawie zastosowania przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1111), które przewidują umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej (rodzinnej lub instytucjonalnej), na podstawie orzeczenia sądu (art. . 35 ust. 1), w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców (art. 32 ust. 1 ). W konsekwencji chociaż faktycznie skarżąca sprawuje funkcję rodziny zastępczej spokrewnionej, to nie przysługuje jej również prawo do dodatku wychowawczego wypłacanego na podstawie art. 80 ust. 1a w/w ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w wysokości świadczenia wychowawczego.

Wśród uprawnionych do ubiegania się o świadczenia wychowawcze ustawa nie uwzględniła osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, czyli takiej, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem z mocy orzeczenia sądu, tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie. Ustawa ograniczyła krąg opiekunów faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (por. art. 2 pkt 10 ustawy). Tym samym pozbawiła opiekuna dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. Uznać więc należy, że przepisy ustawy w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę i to na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, a przede wszystkim nie chronią praw dzieci, na rzecz których świadczenie jest przewidziane. W tej sytuacji, jak to trafnie stwierdził WSA w Gliwicach w powoływanym w/w wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1486/19, poszukując lepszej ochrony interesów dzieci, a przy tym i ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka. W uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 203/19 Sąd ten uzupełniająco dodał, że sam fakt, że ustawa posługuje się autonomiczną definicją, a sama wykładnia językowa pozwala na ustalenie jej treści, nie wyłącza potrzeby i konieczności zastosowania innych zasad wykładni w sytuacji, gdy wynik wykładni językowej jest sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi.

Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje jej art. 8), także w sferze praw i wolności jednostki (prof. Janusz Trzciński, "Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne", wykład). W art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP zapisano, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: Wiesław Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP).

Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Formą sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a Państwo zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem.

W takiej sytuacji prawo do świadczenia wychowawczego nie wynika bezpośrednio z art. 72 Konstytucji RP, natomiast prawo do świadczenia wychowawczego wywodzone jest w tym przypadku ze współstosowania omawianej ustawy i Konstytucji, czyli polega na ustaleniu właściwego sensu normy ustawy za pomocą normy konstytucyjnej, z przyznaniem pierwszeństwa tej drugiej.

Zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r., dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Regulacja ta oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z nią zgodne. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji).

Jakkolwiek ze wskazanych przepisów Konwencji nie można bezpośrednio wywieść prawa do świadczenia wychowawczego, to odwołanie się do nich ma znaczenie przy ocenie przepisów ustawowych, a więc czy przepisy omawianej ustawy wprowadzając ustawowe ograniczenie w dostępności do świadczenia wychowawczego przez osoby, którym Sąd w drodze orzeczenia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, nie naruszają przepisów Konwencji. Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę, nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycie kosztów utrzymania dziecka. W sytuacji jaka zachodzi w niniejszej sprawie Państwo, zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą. Pogląd taki przyjęty przez Sąd przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy został wyrażony m.in. w wyrokach WSA: w Łodzi z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 567/17 i z dnia 22 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 96/19; w Warszawie z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt VIII S/VWa 421/14; w Gliwicach z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 695/13.

W konsekwencji Sąd, uwzględniając skargę, przyjął jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonych decyzji przepisy Konstytucji RP (art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2) oraz Konwencji o Prawach Dziecka (art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27) i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań. Ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego na podstawie omawianej ustawy dla osoby sprawującej pieczę bieżącą i faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie tego uprawnienia wprost z postanowień Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że brak było podstaw prawnych do uchylenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniego Jakuba "decyzją zmieniającą" Prezydenta Miasta B. z dnia [...] Skarżącej prawo do tego świadczenia przysługiwało bowiem jako w okolicznościach niniejszej sprawy opiekunowi faktycznemu dziecka, o jakim mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa. Jako wydana z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 4, art. 20 i art. 27 ustawy o pomocy państwa decyzja ta podlegała zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy p.p.s.a.

W konsekwencji brak było też podstaw do przyjęcia, że wypłacone skarżącej w dniach od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2020 r. świadczenie wychowawcze było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 omawianej ustawy. Z tego też powodu uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy p.p.s.a. podlegała również zaskarżona decyzja SKO i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta z dnia [...]

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy postepowanie wszczęte w przedmiocie żądania zwrotu świadczenia powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.

O kosztach postępowania sądowego obejmujących zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

mr