Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 972/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Adam Nita, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Burmistrz Miasta P. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z [...] r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

2. Stan sprawy.

2.1. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: NUS lub organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku A S.A. w K., na podstawie tytułów wykonawczych z 22013 r. grudnia o nr [...],[...] i [...], wystawionych przez Burmistrza Miasta P. z tytułu podatku od nieruchomości za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r.

Wszczynając egzekucję administracyjną, organ egzekucyjny doręczył odpisy w/w tytułów wykonawczych oraz dokonał pobrania należności u zobowiązanego w dniu [...]r. Pobrania należności dokonano u zobowiązanego również w dniach [...] r., [...]r. i [...]r.

Zawiadomieniem z [...]r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. w B S.A. z/s w K.

Decyzją z [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło decyzję Burmistrza Miasta P. z [...]r. Nr [...] określającą A S.A. wysokość podatku od nieruchomości za 2008 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Pismem z 22 czerwca 2016 r. A wniosła o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Zawiadomieniem z [...]r. NUS działając na podstawie art. 64c § 6a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 599, ze m. – dalej: u.p.e.a.) zawiadomił zobowiązaną spółkę o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w przedmiotowym postępowaniu w wysokości [...] zł. Zawiadomienie doręczone zostało spółce oraz Burmistrzowi Miasta P. w dniu 6 marca 2017 r.

Pismem z 10 marca 2017 r. A S.A. złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Również Burmistrz pismem z 16 marca 207 r. wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów.

Postanowieniem z [...]r. nr [...], organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł powstałe w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych z [...]r. .o nr [...],[...],[...] wystawionych przeciwko A S.A. i obciążył nimi wierzyciela, tj. Burmistrza Miasta P.

2.2. Zażalenie na to postanowienie złożył Burmistrz, jako obciążony kosztami wierzyciel. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na obciążeniu wierzyciela opłatą za dokonanie czynności egzekucyjnej oraz opłatą manipulacyjną, których wysokość jest całkowicie nieadekwatna do nakładu i efektów pracy organu pierwszej instancji, jak również stopnia jej skomplikowania, pominięciu przy ustalaniu wysokości kosztów egzekucyjnych okoliczności, że obciążają one wierzyciela będącego podmiotem publicznym oraz wydając w tym przedmiocie postanowienie w oparciu o zasady analogii do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., a nie w oparciu o przepisy prawa;

- art. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie dla oceny i wykładni art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., mimo obowiązku wynikającego z art. 8 Konstytucji i niedokonanie miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych i prawnych sprawy wynikało, że ich wysokość pozostaje w całkowitym oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności;

- art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, poprzez wydanie postanowienia, które narusza standardy uznane przez Trybunał Konstytucyjny oraz zaniechanie miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny.

Wskazując na powyższe zarzuty, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm. – dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. wniósł o uchylenie postanowienia Burmistrza w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez określenie kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł, ewentualnie w konkretnej, ustalonej przez organ wysokości, adekwatnej do poziomu skomplikowania czynności oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

2.3. DIAS postanowieniem z [...]r., nr [...]:

- uchylił w całości postanowienie NUS z [...]r. o określeniu kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł i obciążeniu nimi wierzyciela Burmistrza Miasta .

- orzekł o określeniu kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł i obciążeniu nimi wierzyciela Burmistrza Miasta P.

W uzasadnieniu DIAS wskazał, że generalną zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Jednym z wyjątków od tej zasady jest art. 64c § 4 u.p.e.a., który stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty postepowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W tej sprawie podstawę prawną wystawienia przez Burmistrza tytułów wykonawczych z [...]r. stanowiła decyzja Burmistrza Miasta P. z [...] r., która została uchylona mocą decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...]r. Zatem fakt ten przesądzał, że koszty egzekucyjne powstałe w prawidłowo wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, obowiązany jest zapłacić wierzyciel, gdyż to on ponosi ryzyko wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a następnie prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych na podstawie nieostatecznej decyzji, uchylonej następnie przez organ odwoławczy.

W tej sprawie wierzyciel nie kwestionuje zasadności obciążenia go kosztami egzekucyjnymi, na które składa się opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego i opłata za pobranie pieniędzy u zobowiązanej spółki. Wierzyciel kwestionuje natomiast wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych, stwierdzając, że organ egzekucyjny dokonując ich ustalenia nie uwzględnił wytycznych Trybunału Konstytucyjnego, zawartych w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

DIAS zauważył, że na wskazane koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł., jak przyjął NUS w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., złożyły się:

- opłata manipulacyjna w łącznej kwocie [...] zł. (art. 64 § 6 u.p.e.a. - 1% łącznej kwoty, należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego);

- opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w łącznej kwocie [...] zł. (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. - 5% kwoty egzekwowanej należności, niemniej niż 4,20 zł).

DIAS wskazał, że NUS dokonał analizy wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego pod kątem postanowień Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 orzekł, że art. 64 § 6 u.p.e.a, w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.

DIAS wskazał, że NUS porównał powstałą na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanej spółki opłatę manipulacyjną w łącznej kwocie [...] zł oraz opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego powstałą na dzień dokonania zajęcia w łącznej wysokości [...] zł., do wysokości opłat ustalanych w przypadku egzekucji z nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), które określone w zakresie procentowym i kwotowym (8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł) nie zostały uznane przez TK jako niekonstytucyjne.

Dalej DIAS zaznaczył, że ustawodawca uwzględniając wytyczne Trybunału Konstytucyjnego ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553), zmienił przepisy regulujące koszty egzekucyjne w sposób kompleksowy, ustalając nowe zasady naliczania i ich poboru. We wspomnianej ustawie przyjęto odmienny od dotychczasowego sposób naliczania opłaty manipulacyjnej, odstępując od procentowego sposobu naliczania tej opłaty od wysokości dochodzonego obowiązku poprzez przyjęcie dwóch kwotowych stawek tej opłaty (40 zł lub 100 zł). Stosownie do art. 1 pkt. 24 w/w ustawy po art. 64c dodaje się art. 64ca-64ce w brzmieniu art. 64 cb § 1 pkt 2 ww. ustawy, koszty egzekucyjne z tytułu opłaty manipulacyjnej w wysokości 100,00 zł - przypadają na rzecz organu egzekucyjnego, który wszczął egzekucję administracyjną. W przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej opłata manipulacyjna ulegnie podwyższeniu i będzie wynosić 100 zł. Ustalenie tej wysokości opłaty manipulacyjnej powiązano ze średnią wydatków, jakie ponosi urząd skarbowy na obsługę tytułu wykonawczego. Uznano, że wszczęcie egzekucji administracyjnej oznacza bowiem konieczność podejmowania przez organ egzekucyjny szeregu czynności związanych z prowadzeniem tej egzekucji, w ramach której stosuje się środki przymusu, rozpatruje środki zaskarżenia oraz informowania uczestników postępowania egzekucyjnego o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych. Opłata manipulacyjna ma więc charakter wydatku związanego z koniecznością zapewnienia, funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, którego zadaniem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku wynikającego z przepisów prawnych lub orzeczeń organów administracji publicznej lub sądów.

Z kolei w odniesieniu do opłaty egzekucyjnej ustawodawca uznał, że zrezygnowano z dotychczasowego systemu naliczania opłat w egzekucji należności pieniężnej za dokonanie przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W celu uproszczenia tego systemu w art. 64 § 4 wprowadzono regulację stanowiącą podstawę do naliczania, co do zasady, opłaty egzekucyjnej pobieranej w wysokości proporcjonalnej do wyegzekwowanych środków pieniężnych. Obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych.

Przy określaniu wysokości opłaty egzekucyjnej w proponowanym art. 64 § 4 (10% wyegzekwowanych środków pieniężnych, nie więcej niż 40.000 zł) uwzględniono twierdzenia TK, że problematyka wysokości opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Bezpośrednim celem opłat egzekucyjnych jest dostarczanie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane przez nie czynności egzekucyjne. Zatem funkcja fiskalna opłat egzekucyjnych nie budzi wątpliwości.

Z drugiej strony Trybunał Konstytucyjny wskazał, że powstawanie kosztów egzekucyjnych, jak i całe postępowanie egzekucyjne, jest następstwem uchylania się zobowiązanych od wykonywania nałożonych na nich obowiązków. Tym samym to ich negatywna postawa powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny. Celem egzekucji administracyjnej, a co za tym idzie także opłat z nią związanych, jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji, tj. spowodowanie stanu wymaganego przez przepis prawa. Środków egzekucyjnych oraz związanych z nimi opłat nie można kwalifikować jako sankcji wobec podmiotu niewywiązującego się z określonych prawem obowiązków. Pełnią one raczej funkcję stymulacyjno-wychowawczą. Konieczność poniesienia opłat obciąża bowiem zasadniczo zobowiązanego. Związana z tym dolegliwość materialna powinna stanowić dodatkowy bodziec skłaniający zobowiązanego do dobrowolnego uiszczenia należności. Powinien on w szczególności być świadomy, że uchylanie się od dobrowolnego wykonania obowiązku może wiązać się nie tylko z jego przymusowym wykonaniem, ale także z dodatkowymi kosztami, które stanowią dla niego określoną dolegliwość materialną i tym samym oddziałują na przyszłość, pełniąc funkcję wychowawczą. Jako podstawę naliczania opłaty egzekucyjnej przyjęto wyegzekwowaną należność pieniężną, której dotyczy postępowanie egzekucyjne, odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczone na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i koszty upomnienia, z wyłączeniem jednak kosztów egzekucyjnych. Pozostawiono więc, na wzór poprzednio obowiązującej regulacji zawartej w art. 64c § 5 u.p.e.a., ograniczenie w zakresie pobierania opłaty egzekucyjnej w egzekucji kosztów egzekucyjnych. Opłata egzekucyjna nie będzie naliczana od wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej lub wydatków egzekucyjnych. Zaproponowany tryb naliczania opłaty egzekucyjnej określa górną granicę tej opłaty dla całego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego, w ramach którego została ona naliczona. W tak wszczętym postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny będzie pobierał opłatę egzekucyjną w wysokości 10%. wyegzekwowanych środków pieniężnych z zastrzeżeniem, że wysokość tej opłaty nie może przekraczać górnej granicy tej opłaty (10% wyegzekwowanych należności pieniężnych, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i kosztów upomnienia, nie więcej jednak niż 40.000 zł). Zatem w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji pieniężnej poprzez więcej niż jedną wpłatę egzekucyjną suma opłat egzekucyjnych pobranych od tych wyegzekwowanych należności nie może przekroczyć maksymalnej wysokości opłaty, którą określa proponowany art. 64 § 4, a w przypadku uzyskania tych należności - art. 64 § 5 (druk sejmowy 3379, Sejm VIII kadencji). Z powyższego wynika zatem, że zdaniem prawodawcy, uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 3 1/14, kwoty wprost określone w nowym brzmieniu art. 64 u.p.e.a. są w pełni adekwatne i wystarczające dla zapewnienia z jednej strony fiskalnego znaczenia kosztów egzekucyjnych, z drugiej zaś wypełniają przesłankę adekwatności podejmowanych przez organ czynności.

DIAS zauważył, że jakkolwiek nowy, wyżej opisany, system naliczania kosztów egzekucyjnych zacznie obowiązywać po upływie 18 miesięcy licząc od dnia ogłoszenia ustawy, to zdaniem organu kwota 100 zł określa wysokość opłaty manipulacyjnej tak, że nie można zarzucić jej naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a ponadto ww. kwota przystaje do przyszłych rozwiązań prawnych.

To samo stwierdzenie odnieść, należy do zasady naliczania opłaty egzekucyjnej wskazanej w znowelizowanej treści art. 64 § 4-5 u.p.e.a.

Poza powyższymi rozważaniami odnośnie do metody naliczania kosztów egzekucyjnych należało również, w ocenie DIAS uwzględnić przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych okoliczności niniejszej sprawy, której indywidualny charakter dodatkowo determinuje przyjętą metodę. Należy zwrócić uwagę na to, że zastosowana w postanowieniu NUS metoda naliczania kosztów egzekucyjnych spowodowała mechaniczne odnoszenie ustalonych na podstawie wykładni prokonstytucyjnej limitów opłat do każdego tytułu wykonawczego z osobna (niezależnie od przyczyn wystawienia wielu, a nie jednego tytułu, co prowadzi do praktycznego braku stosowania standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zaaprobowanie toku rozumowania, pomijającego ten aspekt sprawy, prowadziłoby do tego, że wystarczy wystawienie wielu tytułów wykonawczych w miejsce możliwego jednego, aby ominąć górne limity opłat egzekucyjnych, stanowiące rezultat implementowania standardów zakotwiczonych w art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. W niniejszej sprawie koszty egzekucyjne NUS ustalił na łączną kwotę [...] zł. Stanowi ona iloczyn wystawionych tytułów wykonawczych oraz opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obliczonej oddzielnie od każdego z tytułów wykonawczych. Organ egzekucyjny dokonując takiego wyliczenia dokonał miarkowania kosztów egzekucyjnych wg zasady proporcjonalności tj. miarkowanie do maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości, tj. do kwoty [...] zł. Tak oszacowane koszty egzekucyjne uległy zmniejszeniu z kwoty [...] zł do kwoty [...]zł.

DIAS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zastosował przy obliczaniu kosztów egzekucyjnych nowe regulacje prawne zawarte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które wprawdzie wejdą w życie dopiero z dniem 20 lutego 2021 r., lecz obliczonym na ich podstawie kosztom egzekucyjnym nie można zarzucić niedochowaniu wytycznych z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. WSA w Gliwicach w wyroku z 3 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1359/19 wskazał, że przy ustalaniu wysokości kosztów egzekucyjnych organ może uwzględnić ustalenia poczynione przez ustawodawcę przy projektowaniu ustawy nowelizującej. Realizacja standardów konstytucyjnych wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego przy interpretacji art. 64 § 3 i § 6 zdanie drugie in medio u.p.e.a., wymaga jednak w realiach tej sprawy, zbiorczego odniesienia tej kategorii opłat do ustalonego limitu, to mogłoby się okazać, że koszty egzekucyjne obciążające wierzyciela w tej sprawie przy zastosowaniu nowych rozwiązań prawotwórczych i uwzględnieniu objęcia egzekwowanej zaległości jednym dokumentem, byłyby znacznie bliższe realizacji standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. DIAS dodał, że nowe przepisy powstały jako reakcja ustawodawcy na w/w wyrok Trybunału Konstytucyjnego, celem doprowadzenia do ich zgodności z Konstytucją. Do czasu ewentualnego stwierdzenia ich niekonstytucyjności uznawane będą za zgodne z ustawą zasadniczą. Tym samym zasadnym jest odniesienie się do tych uregulowań.

3.1. W skardze Burmistrz Miasta P., reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 Konstytucji w zw. z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i wydanie postanowienia z [...]r. w oparciu o przepisy znowelizowanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które jeszcze nie weszły w życie, podczas gdy organ ma obowiązek ustalania treści przepisów i działania na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydawania rozstrzygnięcia;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na obciążeniu wierzyciela opłatą za dokonanie czynności egzekucyjnej oraz opłatą manipulacyjną, których wysokość jest całkowicie nieadekwatna do nakładu i efektów pracy, organu pierwszej instancji, jak również stopnia jej skomplikowania, a także pominięciu przy ustalaniu wysokości kosztów egzekucyjnych okoliczności, że obciążają one wierzyciela będącego podmiotem publicznym;

- art. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 § 1 i art. 84 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie dla oceny i wykładni art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., mimo obowiązku wynikającego z art. 8 Konstytucji, i niedokonanie miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych i prawnych spraw wynikało, że ich wysokość pozostaje w całkowitym oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności,

- art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, poprzez ich błędną wykładnie, która narusza standardy uznane przez Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku oraz zaniechanie miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, pełnomocnik wierzyciela wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz postanowienia organu pierwszej instancji, zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie postanowienia, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie poprzez określenie kosztów egzekucyjnych w konkretnej, ustalonej przez Sąd, wysokości oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

4. Skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Zasadnie podnosi strona skarżąca, że DIAS dokonał ustalenia kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela na podstawie przepisów prawa, które w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia jeszcze nie obowiązywały. Przepis art. 64 u.p.e.a. w brzmieniu nadanym nowelizacją, na której oparł się organ wejdzie w życie dopiero po 18 miesiącach od dnia ogłoszenia ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553). Nastąpi to, jak prawidłowo wskazał organ w uzasadnieniu, dopiero 20 lutego 2021 r. Na oparcie rozstrzygnięcia o nieobowiązującą jeszcze regulację, bo dopiero oczekującą na wejście w życie jasno wskazują stwierdzenia DIAS zawarte w uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia, np. "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w przedmiotowej sprawie zastosował przy obliczaniu kosztów egzekucyjnych nowe regulacje prawne zawarte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które wprawdzie wejdą w życie dopiero z dniem 20 lutego 2021 r. (...)".

Sąd orzekający podziela w tej mierze zarzut skargi, że organ wydał postanowienie w oparciu o nieobowiązujący przepis prawa, czym naruszył art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP. Jak stanowi art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2020 r., I OSK 3977/18 stwierdził, że zgodnie z zasadą ogólną praworządności (art. 6 k.p.a.), mającą walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji), organy administracji mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. To zaś implikuje w szczególności powinność rozpoznawania i rozstrzygania spraw przez organy administracji na gruncie obowiązującego aktualnie (tj. na dzień orzekania przez dany organ) stanu prawnego. Powyższe potwierdza również wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 kwietnia 2018 r., II SA/Łd 865/17, że działanie na podstawie prawa (art. 6 k.p.a.) to działanie na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Tym samym zasada praworządności nakłada na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu prawa w dniu wydania decyzji. Organ ma obowiązek stosować przepisy prawa w brzmieniu obowiązującym na dzień rozstrzygania sprawy, chyba, że przepisy szczególne stanowią inaczej.

W przypadku przepisu art. 64 u.p.e.a. dotyczącego wysokości opłat w egzekucji należności pieniężnych, na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14), art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. zostały uznane za niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłat. W związku z tym, organ stosując przepisy art. 64 u.p.e.a. nie może pominąć założeń oraz wytycznych z powyższego wyroku Trybunału. Do czasu wejścia w życie znowelizowanych przepisów u.p.e.a. organ jest obowiązany ustalać opłaty za czynności egzekucyjne na podstawie ww. przepisów, jednakże wyłącznie w tej części, która jest zgodna z Konstytucją. Niedopuszczalne jest ustalenie przez organ wysokości opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne na podstawie przepisów, które jeszcze nie weszły w życie.

Organ uzasadniając ustalenie kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów nieobowiązujących wskazał na wyrok WSA w Gliwicach z 3 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1359/19. Sąd w tym wyroku rzeczywiście odniósł się do znowelizowanych przepisów u.p.e.a., jednakże jednocześnie stwierdził, że odroczenie wejścia w życie wskazanego brzmienia przepisu art. 64 u.p.e.a. nie pozwala na jego zastosowanie.

Wskazane naruszenie przepisów art. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm. – dalej: p.p.s.a.), jako że ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie obowiązujących przepisów prawa w dniu wydania zaskarżonego postanowienia czyni wysoce prawdopodobnym, że ich wysokość byłaby inna. Trudno bowiem przyjąć, że w realiach tej sprawy, przepisy te, pozwalają na ustalenie wysokości opłaty za zajęcie wierzytelności, w istocie ryczałtowo, na poziomie 40.000 zł.

5. Wobec powyższego ocena przez Sąd pozostałych zarzutów skargi na obecnym etapie sprawy jest przedwczesna. Zarzuty naruszenia art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., ewentualnie w związku z art. 2, 8 i 84 Konstytucji oraz z wyrokiem TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, odnoszą się przecież do stanu prawnego, który DIAS powinien był zastosować - jako obowiązującego w dniu wydania postanowienia, ale jednak nie zastosował, bo w istocie ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, które znajdowały się na etapie vacatio legis.

6. W postępowaniu ponownym organ w pierwszej kolejności oprze swoje rozstrzygnięcie na regulacjach prawnych, które w sprawie mają zastosowanie. Jeśli w czasie orzekania wejdzie już w życie nowelizacja u.p.e.a. wprowadzona ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, to organ powinien ocenić w oparciu o jej regulacje intertemporalne, czy w tej sprawie zastosowanie znajdują przepisy nowe, czy też w dalszym ciągu należy stosować przepisy dotychczasowe.

Po wtóre, przy rozstrzygnięciu weźmie pod uwagę, czy w realiach tej konkretnej sprawy, koszty egzekucyjne ustalone przez NUS w wysokości [...] zł, a nawet przez DIAS w uchylanym postanowieniu w kwocie o ponad połowę niższą, realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale czy również zachodzi racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi in concreto czynnościami organów. W sposób pełny, jednoznaczny i przekonujący wykaże, że określona wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela realizuje wszystkie wytyczne wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, w kontekście faktycznego nakładu pracy i rzeczywiście poniesionych kosztów finansowych, przy uwzględnieniu czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych.

7. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 580 zł złożył się wpis od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (480 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).