Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 371/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 21 lutego 2022 r. nr SKO.4141.48.22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 lutego 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. z dnia 7 stycznia 2022r. odmawiającą M. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A.S..

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że matka wnioskodawczyni – A. S., urodzona [...] stycznia 1965r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] marca 2021r., znak: [...]), a zatem spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium wyjaśniło, że w ocenie organu I instancji, okoliczności sprawy nie pozwoliły na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla M.S. w związku ze sprawowaniem opieki nad A.S.. Przy czym organ I instancji wskazał, że jak wynika z treści orzeczenia załączonego do akt sprawy nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności A.S., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się natomiast od dnia 2 lutego 2021r. Niepełnosprawność A.S. nie powstała zatem w terminie określonym przez ustawodawcę. Oznacza to, zdaniem organu I instancji, że w analizowanej sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odniesieniu do powyższego Kolegium wskazało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono o niezgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Ponadto organ odwoławczy dodał, że w powołanym wyżej wyroku z dnia 21 października 2014r. Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014r. pod poz. 1443. Brak zastosowania formuły odraczającej spowodował, że skutek derogacyjny (polegający na usunięciu z ocenianego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych niekonstytucyjnej treści normatywnej) nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wobec tego Kolegium uznało, że wydanie w sprawie orzeczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia.

W ocenie zatem Kolegium, pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia.

W dalszej kolejności organ odwoławczy podniósł, że rozważenia wymaga, czy w sprawie istnieje związek przyczyno-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez M.S., a koniecznością sprawowania opieki nad A.S. w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium zwróciło uwagę, że podstawową przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź jej niepodejmowanie, będące w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że istotne jest, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Ponadto organ II instancji wyjaśnił, że dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Analizując sprawę Kolegium podkreśliło, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wprost wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i ten warunek matka skarżącej spełnia w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r. Jednocześnie Kolegium zaakcentowało, że należy odróżnić tę okoliczność od zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki, gdyż fakt posiadania ww. orzeczenia przez matkę skarżącej nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być bowiem tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania. Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – jak wskazał organ odwoławczy - powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. Kolegium dodało przy tym, że organy orzekające w sprawach świadczeń pielęgnacyjnych nie posiadają medycznej wiedzy specjalistycznej uprawniającej do kwestionowania orzeczeń innych organów orzekających w przedmiocie stopnia niepełnosprawności, jednak mają obowiązek dokonać oceny określonej przesłanki przyznania świadczenia (obowiązek ustalenia tej okoliczności) w kontekście wszystkich okoliczności sprawy.

Zdaniem zatem Kolegium, zakres opieki został ustalony m.in. na podstawie oświadczeń M.S. złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia z dnia 23 grudnia 2021r. oraz wywiadów środowiskowych przeprowadzonych przez pracownika socjalnego w dniach 28 września 2021r. oraz 23 grudnia 2021r.

Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że matka skarżącej jest wdową, mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką Mileną. Choruje na otępienie czołowo-skroniowe. Jest nieaktywna zawodowo. Przejawia zaburzenia w zachowaniu, nie kontroluje emocji, zachowuje się nieadekwatnie do sytuacji. Nie potrafi przygotować posiłków, zrobić zakupów, nie radzi sobie w prostych czynnościach dnia codziennego. Nie nawiązuje logiczno-słownego kontaktu z innymi osobami. Nie kontroluje czynności fizjologicznych, ilości spożywanych pokarmów. Ucieka z domu udając się "gdzieś przed siebie". Sytuacje te sprawiają, że musi być ona pod ciągłą opieką, kontrolą i obserwacją.

Nadto Kolegium zwróciło uwagę, że z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych i oświadczeń wnioskodawczyni wynika bezsprzecznie, że niepełnosprawna A.S. codziennie aktywnie uczestniczy w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy w Kolonii R. (do dnia 30 listopada 2021r. uczęszczała do ŚDS w S.). Co do godzin pobytu istnieją rozbieżności w materiale dowodowym sprawy. Z wywiadu środowiskowego z dnia 23 grudnia 2021r. wynika, że poza domem A.S. przebywa w godzinach od 8.00 do 15.00, z uzasadnienia decyzji organu I instancji: od 8.00 do 15.30, z oświadczenia strony z dnia 23 grudnia 2021r.: od 9.00 do 15.00. Kolegium stwierdziło, że matka wnioskodawczyni jest nieobecna w domu przez około sześć do siedmiu godzin dziennie. ŚDS zapewnia uczestnikom transport oraz obiad. A.S. przebywając w ŚDS wymaga pomocy osób drugich i jest bardzo wymagającym uczestnikiem. Niewątpliwie po powrocie do domu matka skarżącej wymaga stałego nadzoru i opieki. Dodatkowo A.S. objęta jest każdego dnia od poniedziałku do piątku przez godzinę wsparciem osobistego asystenta osoby niepełnosprawnej w ramach Centrum Usług Środowiskowych. Podczas pobytu asystenta nie jest konieczna obecność i pomoc córki. M.S. twierdzi, że pomaga niepełnosprawnej matce w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowuje obiad, sprząta dom, robi zakupy, zmienia pościel, załatwia wizyty u lekarza, pierze, kupuje leki i je podaje. Czynności te wykonuje w czasie nieobecności matki.

Powyższe ustalenia, w ocenie Kolegium, pomimo posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, uzasadniają uznanie, iż zakres sprawowanej opieki nie wyklucza zarobkowania przez M.S., choćby częściowego oraz nie wymaga jej całodobowej obecności przy niepełnosprawnej matce. Większość z czynności wymienionych w wywiadach środowiskowych oraz oświadczeniach strony nie wymaga ani codziennej, ani wielogodzinnej w ciągu dnia obecności wnioskodawczyni. Matka skarżącej przez znaczną część dnia przebywa poza domem i pozostaje pod opieką innych osób. Niewątpliwie wymaga ona stałej pomocy i opieki, jednak czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne sprawowane są w dużej mierze nie tylko przez wnioskodawczynię.

Organ odwoławczy stwierdził, że zakres samodzielności matki M.S., choć znacznie ograniczony, to jednak nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Sprawowana opieka w stanie faktycznym sprawy stanowi naturalną formę pomocy w rodzinie, a jej zakres nie stoi na przeszkodzie jednoczesnemu wykonywaniu pracy zarobkowej.

Analizując sprawę Kolegium podkreśliło zatem, że świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. W ocenie Kolegium, nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., codzienne, ale wyłącznie przez część doby, świadczenie pomocy w prowadzeniu i utrzymaniu w należytym stanie gospodarstwa domowego. Okoliczność, że skarżąca przygotowuje posiłki, sprząta, robi zakupy czy załatwia sprawy związane z wizytami u lekarza nie uzasadnia przyjęcia, że zakres tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Zdaniem organu II instancji, należy odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego (np. dziecka względem rodzica) od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja osoby niepełnosprawnej i godne funkcjonowanie.

Kolegium podniosło, że nie kwestionuje osobistego zaangażowania wnioskodawczyni w opiekę nad matką, nie jest to jednak, jego zdaniem, opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącej.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyjaśnień ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z jej art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Słowo "opieka" oznacza w języku polskim troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś; strzeżenie, dozór. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Opieka ta musi być stała i absorbująca, a nie doraźna albo fikcyjna. Opieka ta wyraża się w zaangażowaniu całodobowym ze strony opiekuna i podejmowaniu przez niego wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy. W świetle powyższego świadczenie pielęgnacyjne może zatem zostać przyznane wyłącznie w takim przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, a w cięższych przypadkach - przewracanie z boku na bok w łóżku w celu zapobieżenia powstawania odleżyn, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych. Gdy osoba niepełnosprawna nie może tego rodzaju czynności wykonać samodzielnie wówczas konieczna jest opieka nad nią, a więc stała obecność i opieka opiekuna. Na stałość ww. zabiegów opiekuna względem osoby niepełnosprawnej wskazuje zasadniczo, m.in. wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie jednego gospodarstwa domowego przez osobę sprawującą opiekę i osobę niepełnosprawną. Stała opieka to nie tylko ciągłe przebywanie z osobą niepełnosprawną i wyręczanie go we wszystkich czynnościach, lecz także piecza nad taką osobą, stała gotowość udzielenia jej pomocy, gdy tylko wystąpi taka konieczność.

Kolegium stwierdziło również, że nie bez znaczenia w sprawie jest fakt, że niepełnosprawna A.S. jest matką 9 dzieci. Stosowanie do art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). W art. 128 k.r.o. ustawodawca definiuje zatem obowiązek alimentacyjny jako obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Co do zasady obowiązek alimentacyjny ma zatem wymiar finansowy i materialny. Wszystkie dzieci niepełnosprawnej A.S. spokrewnione są w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i jako takie zobowiązane są do alimentacji. Organ odwoławczy podkreślił, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki, ale może też mieć wymiar finansowy, np. poprzez pokrycie kosztów opieki sprawowanej przez inną osobę w miejsce zobowiązanego i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M.S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając:

1. naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

a) art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej A.S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej A.S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. w dniu 23 marca 2021r., że niepełnosprawna A.S. pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

W oparciu o te zarzuty pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021r. na czas nieokreślony oraz zwrot kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Ponadto pełnomocnik skarżącej wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik skarżącej podniosła, że bez znaczenia jest fakt, że podopieczna w ciągu tygodnia w godzinach od 9.00 do 15.00 przebywa na zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy w K.. Po pierwsze tego rodzaju zajęcia jawią się jako istotny element rehabilitacji społecznej i zdrowotnej. W związku z tym skarżąca organizuje sobie swój czas w taki sposób, aby w tych godzinach wykonać wszystkie niezbędne czynności dotyczące niepełnosprawnej podopiecznej, gdyż po jej powrocie wymaga ona stałego nadzoru i opieki. Pełnomocnik dodała także, że podopieczna również choruje lub pojawiają się sytuacje, kiedy nie może uczestniczyć w zajęciach i wtedy zostaje w domu ze skarżącą. Na pewno, gdyby skarżąca podjęła zatrudnienie nie byłaby w stanie należycie opiekować się swoją niepełnosprawną matką czy zostać z nią w domu, kiedy ma gorsze dni. Niewątpliwie więc opieka sprawowana przez skarżącą z jednej strony wskazuje na regularność pewnych czynności wykonywanych w zakresie opieki nad niepełnosprawną, a z drugiej zaś strony wskazuje, iż skarżąca pozostaje w ciągłej gotowości, zapewniając pomoc w sytuacjach, gdy wymaga tego stan zdrowia podopiecznej. Pozostaje ona zatem w stałej gotowości celem zapewnienia niezbędnej pomocy w dzień i w nocy.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy.

Ponadto pełnomocnik skarżącej podniosła, że zapoznając się z zakresem obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawną matką, cierpiącą na otępienie czołowo-skroniowe, wymagającą nadzoru, dawkowania leków, przygotowywania posiłków i ich podawania, robienia zakupów, czuwania w godzinach nocnych, udzielania pomocy przy wszystkich czynnościach higienicznych, przy poruszaniu się, wyjściu na zewnątrz i pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych oraz w czynnościach higienicznych z pracą zawodową. Również z ustaleń organu I instancji poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego wynika, że podopieczna niepełnosprawna, wymaga pomocy przy tak naprawdę wszystkich czynnościach dnia codziennego.

W dalszej kolejności pełnomocnik skarżącej wskazała, że z akt sprawy bezspornie wynika, że jednostka orzecznicza orzekła o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji przez niepełnosprawnego. Natomiast z przeprowadzonego wywiadu przez organ I instancji wynika, że skarżąca opiekuje się matką, która potrzebuje wsparcia. Pełnomocnik dodała, że za niezasadne uznać należy stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącą określonej w art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach opieki sprawowanej przez nią nad matką z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia.

Motywując skargę pełnomocnik skarżącej podniosła, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Pełnomocnik wyjaśniła, że nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.

Dodatkowo pełnomocnik skarżącej wskazała, że skarżąca jest osobą młodą, która była czynna zawodowo, a stan zdrowia umożliwia podjęcie pracy, jednak z uwagi na absorbującą opiekę nad matką nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyżej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotowa sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję – Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organy nie dopuściły się bowiem istotnego naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego decyzji obu instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Bezsporne w sprawie jest, że matka skarżącej A.S. (osoba wymagająca opieki) została orzeczeniem z dnia 23 marca 2021r. zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, której daty nie da się ustalić. Strony nie kwestionują także pozostawania skarżącej i jej matki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mając jednak na uwadze pozostałe przesłanki przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzić należy, iż organy słusznie oceniły, że w sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad matką.

W orzecznictwie akcentuje się zasadność badania zaistnienia w sprawie wspomnianego związku przyczynowo-skutkowego, jako jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie podkreślane jest również, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021r., I OSK 2859/20, LEX nr 3219035). Zasadne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z dnia 7 maja 2020r., I OSK 1049/19, LEX nr 3047268).

W każdej indywidualnej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (wyrok NSA z dnia 13 maja 2015r., I OSK 2820/13, LEX nr 1773689). Organy bez sprzecznie ustaliły, że skarżąca sprawuje faktyczną opiekę na matką. Mąż osoby wymagającej opieki – A.S., nie żyje, a jej matka – M. K. ma 86 lat i ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad A.S..

Również zakres sprawowanej przez skarżącą opieki, który został przedstawiony przez organy, nie jest kwestionowany. Nie ulega jednak wątpliwości, iż matka skarżącej codziennie uczestniczy w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy (obecnie) w K.. Pobyt ten trwa – wobec rozbieżności w ustaleniach - od sześciu do siedmiu godzin dziennie. Ponadto A.S. – jak ustaliły organy – objęta jest każdego dnia od poniedziałku do piątku przez godzinę wsparciem osobistego asystenta osoby niepełnosprawnej. Słusznie zatem wskazały organy, iż w tym czasie skarżąca nie sprawuje opieki nad matką i jest to czas, który może przeznaczyć na aktywność zawodową.

Okoliczności sprawy wskazują, że skarżąca nie sprawuje opieki nad matką przez cały dzień. Opieka ta niejako jest rozłożona również na inne podmioty. Nie można zatem stwierdzić, iż zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcia przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. Zaznaczyć zatem należy, że opieka winna mieć na tyle zajmujący charakter, że jej sprawowanie pozostaje nie do pogodzenia z wykonywaniem jakiejkolwiek działalności zawodowej przez opiekuna i z tego właśnie powodu osoba sprawująca opiekę nie podejmuje (rezygnuje) z aktywności zarobkowej (wyrok NSA z dnia 6 października 2020r., I OSK 371/20, LEX nr 3167427).

Co istotne, świadczenie przyznawane na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu (wyrok NSA z dnia 7 maja 2020r., I OSK 1049/19, LEX nr 3047268). Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury, powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2021r., I OSK 282/20, LEX nr 3308773). Świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest jednak kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, która się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2019r., III SA/Gd 135/19, LEX nr 2656510).

Zasadnie zatem organy ustaliły, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad matką.

W ocenie zatem Sądu, organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego oraz dokonały ustaleń faktycznych w zakresie umożliwiającym wydanie decyzji administracyjnej.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.