Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 300/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym dnia 11 maja 2007 r. sprawy ze skargi E.G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/D.Rzyminiak-Owczarczak KP


UZASADNIENIE

Wnioskiem, który do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynął w dniu [...] sierpnia 2006 r. skarżąca E.G. zwróciła się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu doznanych w czasie drugiej wojny światowej represji - przebywania w latach 1941-1945 w obozie pracy przymusowej w S. powiat W., u obszarnika niemieckiego S.. Wyjaśniła, że wraz z rodziną została wysiedlona z własnego domu i osadzona w obozie pracy przymusowej, w którym warunki życia były bardzo ciężkie, pomieszczenia w których mieszkali pozbawione były szyb w oknach i ogrzewania, spali na betonowej posadzce, posiłki były skromne, a ona i jej rodzeństwo pozbawieni zostali dzieciństwa i zmuszeni byli znosić brak swobody. Do wniosku E.G. załączyła pozytywną opinię Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Zarząd Terenowy w L. na okoliczność wykonywania pracy przymusowej od 1941 r. do [...] stycznia 1945 r. w łącznym wymiarze 38 miesięcy, oświadczenia dwóch świadków - A.R. i R.M., złożone na okoliczność pobytu w czasie wojny w S. oraz korespondencję wymienioną z Urzędem Miasta w K., Urzędem Gminy P. oraz Urzędem Miasta I Gminy W. na okoliczność potwierdzenia pobytu jej rodziny i świadków w S.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwany dalej Kierownikiem Urzędu) działając na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c), art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zm.- dalej ustawa o kombatantach) odmówił przyznania E.G. uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność występowania w sprawie przesłanek wskazanych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) przedmiotowej ustawy, powoływany przez nią obóz w S. nie został wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154), a z dostępnych urzędowi materiałów i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że nie znaleziono materiałów potwierdzających istnienie obozu w S. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń na okoliczność, czy wskazany przez stronę obóz spełnia charakter obozów wymienionych w art. 4 ustawy, a nadto wskazał, że powołane we wniosku okoliczności związane z jej losem w okresie okupacji, w tym wykonywanie pracy przymusowej w rolnictwie, nie stanowią podstawy uzyskania uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy o kombatantach.

Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy E.G. wystąpiła o przyznanie uprawnień kombatanckich lub przynajmniej świadczenia pieniężnego. Podniosła, iż jej wniosek powinien zostać rozpatrzony w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) lub c) ustawy o kombatantach, bowiem jej pobyt w obozie w S. był okresem niewolniczym, nie wolno było samodzielnie, bez zgody władzy bezpieczeństwa dysponować swoim czasem, a także że doznała wszelkich niedogodności jak inni więźniowie obozów hitlerowskich. Wskazała, że wniosek został przyjęty i pozytywnie zaopiniowany przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę i składała go w dobrej wierze. Wyjaśniła, że jest osobą schorowaną, posiada bardzo skromną emeryturę i oczekuje wsparcia finansowego tytułem chociażby częściowego zrekompensowania krzywdy wyrządzonej przez okupanta.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...]Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) wyżej powołanej ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]grudnia 2006 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu w uzasadnieniu swojej ponownej decyzji powtórzył swoją dotychczasową argumentację, dodatkowo wyjaśniając, że uznał za udowodniony pobyt strony w czasie okupacji w miejscowości S., a kluczowe znaczenie dla oceny uprawnień strony do uzyskania uprawnień kombatanckich ma wyjaśnienie charakteru miejsca, w którym strona wówczas przebywała. Wskazując, iż ustawodawca uznał, że jedynie pobyt w najcięższych tj. karnych i wychowawczych obozach pracy stanowi podstawę do przyznania wnioskowanych uprawnień, Kierownik Urzędu wyjaśnił, czym takie obozy różniły się od pozostałych miejsc wykonywania pracy na rzecz okupanta. Organ wyjaśnił, iż na podstawie dostępnych materiałów źródłowych można wykluczyć, iż w S. istniał obóz, którego charakter wyczerpywałby normę art. 4 ustawy o kombatantach. Wskazał także, iż z życiorysu strony i z zeznań świadków wynika, że strona i jej rodzina zostali mieszkali w S. gdzie jej ojciec był zatrudniony w majątku ziemskim, co jednakże nie uprawnia do przyznania uprawnień kombatanckich. Organ wyjaśnił ponadto, iż stronę pouczono o możliwości złożenia wniosku o przyznanie uprawnień do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz. 395 z późn. zmianami).

W skardze na powyższą decyzję E.G. podtrzymała żądanie przyznania wnioskowanych uprawnień kombatanckich. Przytaczając argumentację zawartą w pismach kierowanych do Kierownika Urzędu na etapie postępowania administracyjnego skarżąca podniosła, iż uprawnień kombatanckich nie otrzymała z przyczyn formalnych, tj. nie figurowania obozu w S. w wykazach urzędowych. W ocenie skarżącej w sposób wystarczający udokumentowała złożony wniosek, a organ nie uwzględnił faktu doznanych przez nią w czasie okupacji prześladowań i krzywd. Zwróciła się do Sądu o rozpatrzenie jej sprawy kierując się względami ludzkimi i humanitarnymi, przyjmując inne kryteria, aniżeli rozpatrujący jej wniosek organ administracji, także z uwzględnieniem możliwości nabycia uprawnień do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest nie zasadna.

Zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Tak określone uprawnienia sądu administracyjnego uniemożliwiają uwzględnienie zawartego w skardze, a skierowanego do Sądu, żądania przyznania stronie skarżącej wnioskowanych uprawnień kombatanckich lub świadczeń pieniężnych z tytułu deportowania do pracy przymusowej. Organem właściwym do orzekania w tym przedmiocie jest wyłącznie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który rozpatruje złożone wnioski o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zm.), a wnioski o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu wykonywania pracy przymusowej na deportacji rozpatrywane są w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz. 395 z późn. zmianami). Natomiast sąd administracyjny przeprowadza kontrolę wydanej w sprawie decyzji administracyjnej, w oparciu o wyżej wskazane kryterium legalności, stąd żądania skargi w tym zakresie nie mogły zostać uwzględnione.

W rozpatrywanej sprawie kontroli Sądu podlega decyzja o odmowie przyznania skarżącej E.G. uprawnień kombatanckich. W ramach tego postępowania Sąd nie jest władny rozstrzygać kwestii związanych z wnioskiem strony o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, bowiem w tej sprawie Kierownik Urzędu nie wydał decyzji administracyjnej. W ramach postępowania administracyjnego wszczętego na skutek złożenia wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich Kierownik Urzędu pouczył stronę o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia pieniężnego, lecz z możliwości tej skarżąca wówczas nie skorzystała. W związku z powyższym, aby uzyskać decyzję w przedmiocie świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej, strona powinna zwrócić się do Kierownika Urzędu ze stosownym wnioskiem, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, iż wydane w sprawie decyzje Kierownika Urzędu są zgodne z przepisami prawa materialnego, a ich wydawanie nastąpiło z poszanowaniem przepisów prawa procesowego. Skarżąca domagała się przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie pracy w S., który w jej ocenie spełnia kryteria określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt. 1 tej ustawy uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a) w innych miejscach odosobnienia w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b) bądź też w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (li.c).

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 wyżej powołanej ustawy o kombatantach (...) uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 3 i 4 ustawy. O spełnieniu tych warunków orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji (art. 22 ust 1 ustawy o kombatantach). Ustawa o kombatantach ściśle definiuje w art. 1-4, jakiego rodzaju działalność uznaje się za kombatancką, ewentualnie za równorzędną z kombatancką, a także jakiego rodzaju represje stanowią podstawę do zastosowania wskazanych przepisów w stosunku do osób, które im podlegały. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podstawowe znaczenie dla oceny uprawnień skarżącej miało ustalenie jakiego rodzaju represji ze strony okupanta doznała wraz z rodziną w czasie okupacji. W oparciu o dostępne materiały źródłowe, opinię uzyskana z Instytutu Pamięci Narodowej oraz oświadczenia strony i powołanych przez nią świadków, Kierownik Urzędu prawidłowo ocenił, iż w czasie okupacji strona nie przebywała w obozie pracy, którego charakter uprawniałby do zamieszczenia takiego obozu w wspomnianym wykazie. Z akt sprawy wynika bowiem, iż skarżąca i jej rodzina zostali wysiedleni z rodzinnego domu i wywiezieni do majątku ziemskiego w S., gdzie jej ojciec przymusowo pracował. Ustawodawca polski nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy o kombatantach (...) i przyznania uprawnień wynikających z niej z tytułu przymusowego wysiedlenia z rodzinnej miejscowości do pracy w majątku ziemskim obywatela III Rzeszy i związanych z tym represji, jakie niosło za sobą pozbawienie majątku, opuszczenie domu rodzinnego, przewóz do miejsca przesiedlenia w uciążliwych warunkach oraz wykonywanie przymusowej i nieopłaconej pracy na rzecz Niemców. Te doświadczenia, rzutujące z pewnością na całe dalsze życie skarżącej i jej rodziny, nie stanowią jednakże podstawy do uznania ich za działalność kombatancką lub równorzędną z nią. Rację ma skarżąca, iż stanowiły one represję, lecz nie można ich uznać za represję w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach (...), bowiem wykładnia przepisów art. 1-4 ustawy o kombatantach (...) wyklucza uznanie za działalność kombatancką lub równorzędną z nią działań czy stanów nie wymienionych w poszczególnych podpunktach tych artykułów.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy i kombatantach (...) o spełnieniu warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich orzeka Kierownik Urzędu na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Skarżąca złożyła w toku postępowania przed Kierownikiem Urzędu kwestionariusz, życiorys, dokumenty potwierdzające pobyt w S. Skarżąca nie przedłożyła natomiast pozytywnej rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju represji, bowiem jak słusznie organ zauważył w toku postępowania, Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez` III Rzeszę nie jest stowarzyszeniem uprawniającym do wystawienia takiej rekomendacji. Wyjaśnić należy, iż dokument ten jest jednym z dowodów na okoliczność rodzaju działalności kombatanckiej (represji), podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa), stąd co do zasady brak pozytywnej rekomendacji nie wyklucza przyznania uprawnień, tak samo jak jej treść nie przesądza samo przez się o przyznaniu uprawnień. Tym niemniej przedłożenie takiej rekomendacji stanowi warunek przyznania uprawnień kombatanckich, stad brak takiej rekomendacji wykluczałby wydanie decyzji pozytywnej. Uwaga ta nie odnosi się jednakże do stanu faktycznego niniejszej sprawy, bowiem wnioskowana represja nie jest represją uprawniająca stronę skarżącą do uzyskania uprawnień kombatanckich.

Z wymienionych przyczyn, na podstawie art. 151 w zw. z art.120 ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu. Na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem Kierownika Urzędu oraz wobec nie zażądania przez skarżącą przeprowadzenia rozprawy w zakreślonym przez Sąd terminie, o którym to prawie skarżąca został poinformowana pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r.

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak

AT