Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 314/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie: sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant: sekr. sąd. Monika Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego nr [...] z dnia [...] /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz – Frymus /-/M.Dybowski KB/


UZASADNIENIE

sygn. IV SA/Po 314/06

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny na podstawie art. 5 ust. 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (j. t. Dz.U. 90/98/575 ze zm.) nie stwierdził u Z. F. choroby zawodowej: obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, wymienionej w poz. 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. 132/02/1115- dalej rozporządzenie z 2002 r.).

W skąpym uzasadnieniu Powiatowy Inspektor wskazał, że Z. F. zatrudniony był w W. P. S. SA w [...] na stanowisku ślusarza, wykonując prace remontowe, w hałasie pochodzącym od maszyn i urządzeń mechanicznych. Przeprowadzone kompleksowe badania audiologiczne (wykonane przez jednostkę orzeczniczą II stopnia- IMP- Przychodnię Chorób Zawodowych- Samodzielną Pracownię Otolaryngologii i Audiologii Zawodowej , wykazały obustronny odbiorczy ubytek słuchu (UP-43,3 dB; UL- 43,3 dB) o lokalizacji pozaślimakowej; stopień i charakter niedosłuchu nie spełnia kryteriów zawodowego uszkodzenia słuchu. Na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej Centrum Medycyny Pracy Ośrodka w [...] ( dalej WCMP), potwierdzonego orzeczeniem lekarskim nr [...] Instytutu Medycyny Pracy (dalej IMP), po analizie zebranego materiału dowodowego, w tym oceny narażenia zawodowego na ponadnormatywny hałas (praca bez narażenia na ponadnormatywny hałas w latach 1995-2000) Powiatowy Inspektor, wobec braku związku przyczynowo- skutkowego, postanowił o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w myśl § 8 ust. 1 rozporządzenia.

W odwołaniu Z. F. ocenił decyzję I instancji jako krzywdzącą; zarzucił, że świadkowie zeznawali nieprawdę dotyczącą przebiegu Jego pracy zawodowej a organ I instancji nie reagował na Jego sugestie i wnioskowanie o ponowne rozpatrzenie sprawy (k. 142, 151 akt administracyjnych).

Po rozpoznaniu odwołania Z. F. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (j. t. Dz.U. 90/98/575 ze zm.) w zw. z § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. 132/02/1115) i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Wojewódzki Inspektor podzielił ustalenia faktyczne (prócz dotyczącego braku narażenia na ponadnormatywny hałas w latach 1995- 2000) i poglądy prawne organu I instancji. Wskazał, że za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeśli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy ( § 2 ust. 1 rozporządzenia). Wojewódzki Inspektor ustalił, że Z. F. w latach 1972-2000 pracował jako ślusarz; z dużym prawdopodobieństwem należy przyjąć, że w czasie swej pracy zawodowej był narażony na działanie hałasu. U Skarżącego nie potwierdzono cech obustronnego uszkodzenia ślimaka wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkość co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2, 3 kHz. Nie potwierdzono cech przewlekłego urazu akustycznego, w szczególności uszkodzenia ślimaka, co jest niezbędnym kryterium przy rozpoznawaniu zawodowego uszkodzenia słuchu. Rozpoznany u Skarżącego typ ubytku słuchu nie spełnia kryteriów narzuconych przez wykaz chorób zawodowych. Organ inspekcji sanitarnej jest związany rozpoznaniem chorobowym umieszczonym w orzeczeniu jednostki upoważnionej i nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (wyrok NSA II SA 634/98- Prawo Pracy 12/98/98).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. F. zarzucił decyzji błąd w ustaleniach faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przez pominięcie tego, że WCMP w "piśmie z dnia [...] lipca 2003 r." rozpoznał u niego chorobę zawodową. Po tym piśmie zakład pracy wystawił charakterystykę pracy i podał, że Zainteresowany od 1987 do 2000 r. pracował w warsztacie obsługi wózków akumulatorowych, nie będąc narażonym na hałas ("co jest kłamstwem"). Należy sprawdzić w Zakładzie angaże, by przekonać się, że Dyrekcja kłamie, broniąc się, by prawda nie wyszła na jaw. Po tym piśmie Sanepid wystawił opinię, że Zainteresowany nie pracował w hałasie. Dr B. w rozmowie poinformował Skarżącego, że w tej sytuacji musiał zmienić orzeczenie, "bo inaczej nie mógł postąpić". Gdy Zainteresowany został zatrudniony, miał bardzo dobry słuch; w kolejnych badaniach okresowych stwierdzano u Niego coraz większy ubytek słuchu.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną.

1. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia podziału ról pomiędzy WCMP i IMP z jednej strony, a organami administracji publicznej I i II instancji z drugiej strony, co doprowadziło do szeregu naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/11270 ze zm.- dalej ppsa).

2. Już pod rządem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. 65/83/294 ze zm.- dalej rozporządzenie z 1983 r.) w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej w rozumieniu § 8 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r., jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 kpa (wyroki NSA z: 15.3.1994- SA/Wr 147/94- Prok. i Pr.- dodatek- 2/95/53; 19.2.1999- II SA/Wr 1452/97- ONSA 2/00/63; 30.6.1981- II SA 33/81- ONSA 1/81/65, 6.8.1998- II SA/Wr 1980/98 niepubl., akceptowane przez B. Gudowską "Choroby zawodowe" PiZS 4/03/18, 23; wyrok NSA z: 5.11.1998- I SA 1200/98) i jako takie podlega swobodnej ocenie dowodów (art. 80 kpa). Pogląd ów jest w pełni aktualny pod rządem rozporządzenia z 2002 r. W wyniku tej oceny decydent procesowy (organ administracji publicznej I i II instancji), może ową opinię uznać, bądź też nie (odpowiednio- Tadeusz Widła "Ocena dowodu z opinii biegłego" Wyd. UŚ 1992 s. 82 i nast.). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że kontrola opinii biegłego winna polegać na sprawdzeniu prawidłowości- z punktu widzenia wymagań logiki i zasad doświadczenia życiowego- rozumowania przeprowadzonego w jej uzasadnieniu (odpowiednio- orz. SN z: 3.11.1976- IV CR 481/76- OSNC 5-6/ 77/102, akceptowane przez E. Wengerka w: "Kpc z komentarzem" W. Pr. 1989 t. 2 s. 461 uw. 12; 15.6.1970- I CR 224/70- Biul. SN 11/70/203, akceptowane przez T. Erecińskiego w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2002 t. 1 s. 558 uw.21; postanowienie SN z 7.11.2000- I CKN 1170/98- OSNC 4/01/64).

Pomiędzy decydentem procesowym a biegłym istnieje zasadniczy podział ról- biegły jest pomocnikiem decydenta procesowego w zakresie dostarczania decydentowi procesowemu wiadomości specjalnych; do biegłego nie należy jednak ustalanie stanu faktycznego ani rozstrzyganie zagadnień prawnych (orz. SN z: 26. 11.1949- WaC 167/47- DPP 6/ 50/56; 17.11.1967- I PR 355/67- OSNC 6/68/ 109, akceptowane przez T. Erecińskiego- op.cit. s. 554 uw.5, s.559 uw. 23; E. Wengerek- op.cit. s. 460 uw. 9 i akceptowane przez Komentatora orzecznictwo SN). W szczególności utrwalonym jest pogląd, że zagadnienie związku przyczynowego bądź przyczynienia się do powstania szkody, należą do kwestii prawnych ( odpowiednio- wyrok SN z: 25.4.1997- I CKN 60/97- OSNC 11/97/173; 6.6.1997- II CKN 213/97- OSNC 1/98/5), tym bardziej, iż w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie ( wyrok SN z: 19.7.1984- II PRN 9/84- OSNC 4/85/53, 4.6.1998- III RN 36/98- OSNAP 6/99/192, 11.3.1999- III RN 128/98- OSNAP 24/99/771; wyrok NSA- OZ w Łodzi, omówiony przez G. Romanowskiego "Wystarczy praca w hałasie"- Rzeczpospolita z 4.11.2002 s. C1). Ustalenie listy chorób zawodowych w rozporządzeniu z 2002 r. ma doniosłe skutki prawne, polegające na domniemaniu zawodowego pochodzenia choroby wymienionej w wykazie; jeżeli u pracownika stwierdzono wymienioną w wykazie chorobę i wykonywał on prace w warunkach narażających na jej powstanie, zbędny jest dowód na istnienie wpływu warunków pracy na zachorowanie (B. Gudowska- op. cit. s. 16- 17, 23 i przytoczone przez Autorkę orzecznictwo i piśmiennictwo).

3. W niniejszej sprawie organy obu instancji z naruszeniem art. 80 kpa nie dokonały oceny zebranych w sprawie dowodów i z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 kpa nie zaprezentowały owej oceny w uzasadnieniu decyzji obu instancji; nie ustaliły w oparciu o dowody, którym dały wiarę, stanu faktycznego w zakresie istotnym z punktu widzenia normy prawa materialnego. W szczególności z protokołu dochodzenia epidemiologicznego z dnia 31.3.- 7.4.1995 r. wynika, że Z. F. w latach 1977-79 pracował w hałasie podczas ucinania końcówek strun piłą tarczową- z pomiarów TSSE w [...] z [...] maja 1977 i [...].1.1979 wynika, że poziom hałasu wynosił najpierw 101-104 dBA, później 84-87 dBA; w latach 1979-95 pracował jako ślusarz remontowy- spawacz nie na produkcji, lecz wykonywał prace ślusarskie podczas awarii na hali produkcyjnej w czasie 3-4 godzin dziennie, przy czym równoważny poziom hałasu wynosił podczas tych prac 91 dBA (pomiar OSSE PKP w Poznaniu z dnia 7 maja 1984); 90 dBA – 86 dBa w innym miejscu hali (pomiary WSSE w Pile dnia 21 listopada 1989). W 1995 r. w hałasie powyżej 85 dBA pracowało 60 pracowników ( w tym 18 ślusarzy remontowych i ślusarzy). Stwierdzono 32 przypadki zachorowań na chorobę zawodową w W. P. S. w [...] U[...] - ostatnie w 1990 r.- 1 pracownik, w 1991 r.- 1 pracownik; w 1993- 1 pracownik (k. 1- 1v akt administracyjnych). Z pisma Dyrektora WPS z [...] stycznia 1993 r. wynika, że Zainteresowany w okresie od [...] kwietnia 1977 do [...] lipca 1979 r. pracował jako operator naciągarki; z pomiarów z dnia [...] stycznia 1979 r. wynika, że na ww stanowisku występował hałas przerywany w wysokości 94,5 dBA (przy równoważnym poziomie 90 dBA; k. 105 akt administracyjnych). Z pomiaru hałasu na stanowisku obsługi prasy hydraulicznej na linii produkcji podkładów strunobetonowych dnia 18 kwietnia 1996 r. stwierdzono równoważny poziom dźwięku 83 dBA, maksymalny poziom dźwięku 86 dBA, szczytowy poziom dźwięku 106 dBA. Na stanowisku pulpitu betonowania i pulpitu suwnicy na linii produkcji podkładów strunobetonowych dnia 18 kwietnia 1996 r. stwierdzono równoważny poziom dźwięku 87 dBA, maksymalny poziom dźwięku 96 dBA, szczytowy poziom dźwięku 116 dBA. Podczas pomiaru hałasu w hali produkcyjnej na stanowisku betonowania form płyt przejazdowych dnia 16 stycznia 1997 r. stwierdzono jako tło równoważny poziom dźwięku 82 dBA, maksymalny poziom dźwięku 91 dBA, szczytowy poziom dźwięku 109 dBA, a przy wibratorze równoważny poziom dźwięku 97 dBA, maksymalny poziom dźwięku 101 dBA, szczytowy poziom dźwięku 120 dBA. Podczas pomiaru hałasu na stanowisku prasy hydraulicznej w hali produkcyjnej dnia 16 stycznia 1997 r. stwierdzono wyższe wskazania, niźli dnia 18 kwietnia 1996 r.: równoważny poziom dźwięku 84 dBA, maksymalny poziom dźwięku 87 dBA, szczytowy poziom dźwięku 110 dBA. Podczas pomiaru dnia 16 stycznia 1997 r. na stanowisku pulpitu betonowania form pod rozjazdy w hali produkcyjnej stwierdzono równoważny poziom dźwięku 90 dBA, maksymalny poziom dźwięku 95 dBA, szczytowy poziom dźwięku 114 dBA. Pomiar dnia 25 maja 1998 r. na stanowisku pulpitu obsługi betonowania podrozjazdnic i obsługi suwnicy 5T w hali produkcyjnej ustalono równoważny poziom dźwięku 88 dBA, maksymalny poziom dźwięku 92 dBA, szczytowy poziom dźwięku 113 dBA. Podczas pomiaru dnia 10 września 1999 r.: na stanowisku zgrzewarki w hali produkcji płyt przejazdowych ustalono równoważny poziom dźwięku 87 dBA, maksymalny poziom dźwięku 95 dBA, szczytowy poziom dźwięku 115 dBA; na stanowisku produkcji polbruku w hali produkcyjnej ustalono równoważny poziom dźwięku 97 dBA, maksymalny poziom dźwięku 108 dBA, szczytowy poziom dźwięku 124 dBA; na stanowisku wibratora w hali produkcji płyt przejazdowych ustalono równoważny poziom dźwięku 97 dBA, maksymalny poziom dźwięku 99 dBA, szczytowy poziom dźwięku 119 dBA; w spawalni w hali produkcji płyt przejazdowych ustalono równoważny poziom dźwięku 87 dBA, maksymalny poziom dźwięku 95 dBA, szczytowy poziom dźwięku 113 dBA (k. 108- 117 akt administracyjnych, przy czym k. 118, 119 stanowią zbędnie wszyte odpisy k. 115,116 akt administracyjnych).

Ten sam materiał dowodowy znany był Powiatowemu Inspektorowi i Wojewódzkiemu Inspektorowi, lecz organ I instancji błędnie ustalił, że Skarżący w latach 1995-2000 pracował bez narażenia na ponadnormatywny hałas, a organ odwoławczy ustalił, że z dużym prawdopodobieństwem w latach 1972-2000 w czasie swej pracy zawodowej był narażony na oddziaływanie hałasu (k. 138, 151v akt administracyjnych), przy czym żaden z tych organów nie wskazał dowodów, w oparciu o które dokonał odmiennych w tej materii ustaleń. Nie ulega wątpliwości, że organ odwoławczy może dokonać odmiennej oceny tego samego materiału dowodowego, jednakże wymaga to szczególnie starannego uzasadnienia- zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i zasadą przekonywania ( art.8, art. 11 w zw. z art. 107 § 1 i 3 kpa).To do organów administracji publicznej należało dokonanie ustaleń, czy i w jakim okresie Skarżący był narażony na hałas. Ustalenia dotyczące faktów ( in casu- stopnia natężenia hałasu w poszczególnych latach), jest obowiązkiem decydenta procesowego; także tylko decydent procesowy może ocenić, czy stwierdzone natężenie hałasu było ponadnormatywne, czy też nie ( odpowiednio- wyrok SN z 11.7.1969- I CR 140/69- 0SNC 5/70/85 z omówieniem E. Wengerka i J. Sobkowskiego NP 5/71/743, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 522 uw. 19). Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w tej materii ustalenia organu odwoławczego, za wyjątkiem okresu od [...] lipca 1973 do [...] kwietnia 1977 r., gdy Skarżący pracował w P. P. B. P. nr [...] i odbywał dwuletnią, zasadniczą służbę wojskową (bezsporne- k. 137 akt administracyjnych).

4. Żaden z organów nie ocenił dowodów z zeznań świadków: E. W. (k.34-37), J. L. (k. 55-59), M. W. (k. 60-63), H. E. (k. 64-67), J. P. (k. 68-72), J. C. (k.73-77), P. K. (k. 78-81), zeznania strony Z. F. (k.12, 30-33) i zeznania przesłuchanego w charakterze strony- W. P. S. SA [...] w [...] – P. J. (k. 26-29). Powiatowy Inspektor nie rozważył, czy obecność świadka E. W. przy przesłuchaniu w charakterze stron Z. F. i P. J. (k. 29,33), wpłynąć mogła na treść zeznań tego świadka- zasadą jest bowiem, by przy przesłuchaniu innych świadków bądź stron nie byli obecni dotychczas nie przesłuchani świadkowie. Powiatowy Inspektor nie wydał postanowienia o pominięciu dowodu z zeznań świadka G. S. , choć w świetle oświadczenia G. S. z dnia [...]. zdaje się wynikać, że organ I instancji przyjął jako bezsporne, że Z. F. pracował w narażeniu na hałas do października 1986 r. (k. 25). Wśród przesłanek wiarogodności zeznań świadków winno być doświadczenie życiowe- w szczególności świadek J. P. w latach 1995-99 pracował na stanowisku ślusarza-spawacza i opisał czynności, jakich podejmował się on, a także Z. F. w tym okresie, jak i miejsca, w których owe czynności były wykonywane. Przy ocenie zeznań śwd. J. L. i M. W. nie można pominąć, że świadkowie ci nie pamiętają bądź nie potrafią określić, okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Świadkowie P. K. , J. C. , H. E. , M. W. pełnili w zakładzie funkcje, z którymi wiązała się odpowiedzialność za ewentualne niedopatrzenia przy powierzaniu Z. F. pracy wbrew zaleceniom lekarskim (k. 13).

Wojewódzki Inspektor nie ustalił, czy w okresie od 1995 r. do 2000 r. natężenie hałasu było większe bądź nie mniejsze niż ustalone w pomiarach z lat 1972- 1994; czy w tych latach stosowano technologię produkcji i napraw skutkującą mniejszym hałasem. Za przyjęciem niższego poziomu hałasu zdawało się przemawiać pismo Pracodawcy z dnia [...] września 2003 r., wskazujące na wykorzystanie 35 % zdolności produkcyjnej zakładu (k. 40). Same jednak pomiary hałasu z lat 1996-1999 zdają się tym twierdzeniom przeczyć. W okresach, gdzie nie następowały przerwy w produkcji, hałas w hali produkcji był nie mniejszy, niż w pomiarach wcześniejszych (k. 1 w zw. z k.108-119).

Organ administracji publicznej nie prowadził ustaleń ani nie rozważał wskazywanej w orzecznictwie możliwości przyjęcia możliwości powstania uszkodzenia słuchu w warunkach nie przekraczających dopuszczalnych norm natężenia hałasu (wyrok NSA z: 22.1.1998- I SA 1029/97, 27.2.1998- I SA 1862/97). Wykaz chorób z 2002 r. odszedł od tradycyjnego sposobu równoległego wymieniania choroby i wskazywania stanowisk lub rodzajów prac, których wykonywanie naraża na chorobę zawodową. Istotne zatem są warunki, w jakich świadczy się pracę ( wyrok NSA z 16.11.1999- II SA/Kr 72/99- Pr. Pracy 6/00/39; B. Gudowska- op. cit. s,16, 22). W tej sytuacji nie może działać na niekorzyść pracownika brak pomiarów hałasu na stanowisku przezeń zajmowanym w latach 1987- 2000 (k. 137)- istotne bowiem jest, czy np. wykonując prace w hali produkcyjnej, narażony był na hałas.

5. Wojewódzki Inspektor nietrafnie uznał orzeczenie lekarskie IMP z dnia [...] nr [...]; błędnie ocenił, że "jednostki medyczne upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. WCMP... w swych orzeczeniach uznały brak podstaw do rozpoznania u Z. F. choroby zawodowej narządu słuchu" (k. 151v akt administracyjnych). Nie do odparcia jest zarzut Skarżącego, że orzeczenie lekarskie z dnia [...] nr [...] WCMP (zwane przez Skarżącego omyłkowo "pismem wydanym w dniu 29.7.2003") wskazuje wprost na rozpoznanie choroby zawodowej- uszkodzenia słuchu wywołane działaniem hałasu (poz. 15 załącznika do rozporządzenia z 1983 r.- k. 7-8 akt administracyjnych).

W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] nr [...] WCMP orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, lecz w żaden sposób nie odniósł się do swego orzeczenia z dnia [...] nr [...]; prócz wymienienia zbadanych dokumentów błędnie wskazał jako przesłankę braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej "brak bezsporności w rozpatrywanej sprawie"; nie odniósł się w kategoriach medycznych do stwierdzonego w trakcie badań laryngologicznych w dniach [...] marca 2001 i [...] lipca 2001 "obustronnego niedosłuchu mieszanego" (k. 92-93 akt administracyjnych). Tymczasem w piśmie z dnia [...] nr [...] (znacznie obszerniejszym niż uzasadnienia obu orzeczeń lekarskich z dnia: [...] nr [...][...] nr [...]) Kierownik Ośrodka WCMP w szczególności wskazał, że "należy wyraźnie podkreślić, że obecnie uszkodzenie słuchu Z. F. spełnia kryteria choroby zawodowej poza jednym: NARAŻENIA NA HAŁAS" ujawniając, że zmiana dotychczasowych orzeczeń WCMP wynikała ze stanowiska Powiatowego Inspektora co do narażenia Zainteresowanego na hałas w miejscu pracy (k. 121-122 akt sądowych), nie zaś z przyczyn medycznych.

Tymczasem istotą większości postępowań jest spór pomiędzy stronami o to, czy choroba zawodowa miała miejsce, czy też nie. Rolą lekarza spełniającego odpowiednie wymagania kwalifikacyjne, zatrudnionego w jednej z jednostek orzeczniczych, jest wydanie orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej- na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia i oceny narażenia zawodowego. Istotą orzeczenia lekarskiego jest ustalenie na podstawie aktualnej wiedzy medycznej, czy u badanego pracownika są charakterystyczne dla danej jednostki chorobowej objawy, które ze względu na występujące jej symptomy, zmiany w organizmie i ich skutki, czynią możliwym medyczną identyfikację i nazwanie choroby (wyrok SN z 7.5.1998- I PKN 72/98- OSNAP 9/99/303, akceptowany przez B. Gudowską- op. cit. s. 17, 23). Orzeczenie to winno spełniać cechy opinii biegłego ( art. 84 § 1 kpa)- nie może ograniczać się do lakonicznych stwierdzeń, lecz winno zawierać wszechstronne wyjaśnienie wątpliwości i uzasadnienie przekonujące i dostępne dla stron i organów prowadzących postępowanie.

Przeciwko ustaleniu choroby zawodowej u Skarżącego nie mogło przemawiać orzeczenie IMP z dnia [...].- nr [...] (którego nadzwyczaj trudno czytelny odpis znajduje się na k. 82). Orzeczenie to z uwagi na swą wyjątkową lakoniczność, nie spełnia przesłanek z art. 84 § 1 kpa. Nadto nie sposób oprzeć się wrażeniu, że sformułowanie "obustronny niedosłuch odbiorczy małego stopnia" zdaje się nawiązywać do ówcześnie powszechnie przyjętego w orzecznictwie lekarskim założenia, że stopień niedosłuchu nie przekraczający 30 dB na ucho lepiej słyszące nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Owo założenie w 1997 r. znalazło swe odzwierciedlenie w Wytycznych Metodologicznych Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 1997 r. Tymczasem już pod rządem rozporządzenia z 1983 r. w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie wyjaśniono, że zdefiniowanie w wytycznych Ministra Zdrowia o rozpoznawaniu chorób zawodowych zawodowego uszkodzenia słuchu, jako obustronnego ubytku słuchu w wysokości co najmniej 30 decybeli w uchu lepiej słyszącym jest pozbawione podstaw prawnych ( wyrok SN z: 3.2.1999- III RN 110/98- Prok. i Pr. 7-8/99/56, 4.6.1998- III RN 36/98- OSNAP 6/99/192; wyrok NSA z: 25.11.1998- I SA 1342/98, 5.11.1998- I SA 1200/ 98; B. Gudowska- op. cit. 19, 23).

Także kolejne twierdzenie IMP, że "zawodowe uszkodzenie słuchu... rozwija się w ciągu 20 lat narażenia na hałas o poziomach powyżej NDN", nie miało żadnego oparcia w prawie, jak i we wskazaniach nauk medycznych. Sądowi z urzędu (ze sprawy 3/II SA/Po 3098/01) znany jest pogląd, zaprezentowany w piśmie z dnia [...] r.- nr [...] WCMP Ośrodka w [...] (uzupełniającym orzeczenie tegoż Ośrodka z dnia [...] nr [...]), w którym WCMP Ośrodek w [...] błędnie przyjął, że "według aktualnie istniejących przepisów odnośnie choroby zawodowej narządu słuchu, które oparte są na długotrwałym doświadczeniu klinicznym wynika, że okres pracy w narażeniu na hałas mniejszy niż 10 lat nie powoduje ubytków słuchu, które można uznać za chorobę zawodową", przy czym WCMP nie wskazuje żadnego z tych przepisów. W istocie żaden z przepisów rozporządzenia z 1983 r. nie stawiał warunku, by praca w narażeniu na hałas miała trwać nie krócej niż 10 lat (ani tym bardziej nie krócej niż 20 lat, jak to błędnie przyjął IMP w orzeczeniu z dnia [...].- nr [...] - k. 82); jedynie ust. 2 § 1 rozporządzenia z 1983 r. nakazywał uwzględniać przy ocenie działania czynnika szkodliwego w szczególności "czas narażenia zawodowego". Nadal brak takich wymogów pod rządem rozporządzenia z 2002 r., bowiem rozpoznanie choroby zawodowej jest niezależne od czasokresu i stopnia narażenia pracownika na oddziaływanie szkodliwych warunków pracy ( B. Gudowska- op. cit. s. 19).

Organy obu instancji nie poddały owych orzeczeń ocenie z punktu widzenia sposobu motywowania każdego z nich, zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej; nie poddały żadnej analizie orzeczenia lekarskiego z dnia [...]. nr [...] (k. 82 akt administracyjnych); nie ważyły, w jakim stopniu przyjęcie przez Autorów orzeczeń lekarskich błędnych założeń co do treści prawa i faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zaciążyło na konkluzji owych orzeczeń. Zgodnie bowiem z regułami wnioskowania dedukcyjnego, tylko wówczas możemy oczekiwać niezawodnego rezultatu wnioskowania w postaci prawdziwego wniosku, gdy prawdziwe były przesłanki wniosku ( Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 1987 s.141- 142).

Takie uzasadnienie wykluczało uznanie orzeczenia IMP. W szczególności to do organów administracji publicznej należało dokonanie ustaleń, czy i w jakim okresie Skarżący był narażony na hałas. Ustalenia dotyczące faktów ( in casu- stopnia natężenia hałasu w poszczególnych latach), jest obowiązkiem decydenta procesowego; także tylko decydent procesowy może ocenić, czy stwierdzone natężenie hałasu było ponadnormatywne, czy też nie (odpowiednio- wyrok SN z 11.7.1969- I CR 140/69- 0SNC 5/70/85 z omówieniem E. Wengerka i J. Sobkowskiego NP 5/71/743, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 522 uw. 19).

Rzeczą WCMP było natomiast ustalenie przy pomocy nowoczesnych technik lekarskich, czy Skarżący w ogóle doznał uszkodzenia słuchu, a jeśli tak, to czy charakter tego uszkodzenia przemawia za uznaniem, że to ekspozycja na hałas, bądź inne (jakie ?) czynniki spowodowały jego uszkodzenie. W aktach administracyjnych orzeczenie lekarskie z [...] poprzedza jedynie Dochodzenie epidemiologiczne z [...].3.1995-[...].4.1995 r.; odpis decyzji Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego z [...] nr [...]; informacja WPS SA w [...] z [...].1.2001 r. o zatrudnieniu i narażeniu Z.F.. Mimo przywołania szeregu dokumentów lekarskich w orzeczeniu lekarskim z [...].7.2003 r., nie wiadomo, jakimi dokumentami źródłowymi dysponował WCMP przy pracy nad orzeczeniami nr [...] i nr [...], a w szczególności, czy zakład pracy przesłał Autorom orzeczeń dokumentację gromadzoną pod rządem § 4 i 6 rozporządzenia z 1983 r.

Uwagi zarówno WCMP i IMP, jak i Inspektorów Sanitarnych obu instancji uszło, że dnia [...] maja 1977 r. lekarz med. I. K. wskazał, że Zainteresowany zdolny był do pracy; dnia [...] maja 1981 r. lekarz med. M. T. orzekł wobec zainteresowanego zakaz wykonywania prac ciężkich; dnia [...] listopada 1987 r. lekarz med. M. W. orzekł zakaz pracy w hałasie; dnia [...] października 1988 r. lekarz med. L. P. orzekł zakaz dźwigania i schylania; dnia [...] stycznia 1995 r. lekarz med. M. W. orzekł zakaz pracy w hałasie: dnia [...] listopada 1988 r. lekarz med. M. W. określił u Zainteresowanego II kategorię słuchu, a dnia [...] października 1995 r. tenże sam lekarz określił III kategorię słuchu (k. 4 akt administracyjnych).

W żadnym z orzeczeń lekarskich nie odniesiono się w sposób szczegółowy do źródłowej dokumentacji lekarskiej i źródłowych dokumentów badań Skarżącego, ani do poszczególnych zakazów pracy Skarżącego w hałasie i określeń Jego słuchu jako II, a następnie III kategorii- wraz z upływem czasu. Tymczasem, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r., jednostki organizacyjne właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, o których mowa w § 7 ust. 1-3 rozporządzenia z 1983 r.), obowiązane były przesyłać państwowemu terenowemu inspektorowi sanitarnemu orzeczenie lekarskie w r a z z posiadaną niezbędną dokumentacją. Żaden z lekarzy, opracowujących orzeczenia lekarskie, nie zwrócił się o uzupełnienie źródłowej dokumentacji medycznej Zainteresowanego w trybie § 6 ust. 2 rozporządzenia z 2002 r.; ani WCMP, ani IMP nie przesłał Powiatowemu Inspektorowi wraz z orzeczeniami lekarskimi dokumentacji przeprowadzonych przez siebie badań. Organy administracji państwowej nie uzupełniły w tej materii zebranego w sprawie materiału dowodowego w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia z 2002 r. Uchybienia te są tym bardzie istotne, że w postępowaniu przed Sądem powszechnym strona może odnosić się do owych dokumentów źródłowych, zadawać w oparciu o nie pytania biegłym; w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest owych możliwości pozbawiona (art. 106 § 3 i 5 ppsa), zatem to na organach administracji publicznej spoczywa ciężar zapewnienia stronie w tej materii aktywnego udziału w postępowaniu ( art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i 81 kpa).

Także uzasadnienie orzeczenia lekarskiego z dnia [...] IMP nie pozwala na jego uznanie- z uwagi na błędne przyjęcie założenia o braku narażenia na hałas ponadnormatywny stwarzający ryzyko uszkodzenia słuchu w latach 1987-2000, jak i z uwagi na brak wnikliwego odniesienia się do rozpoznania w orzeczeniu z dnia [...] listopada 1995 r. obustronnego niedosłuchu odbiorczego małego stopnia, i z uwagi na całkowity brak odniesienia się do obu orzeczeń WCMP i zakazów lekarzy z okresu zatrudnienia Skarżącego (k. 4). Omawiane orzeczenie nie zawiera wskazania, jakimi cechami charakteryzuje się zawodowe uszkodzenie słuchu w stosunku do obustronnego odbiorczego ubytku słuchu typu pozaślimakowego (k. 134), nie podaje, czy narażenie na hałas mogło być jednym z czynników wywołujących rozpoznaną u badanego chorobę narządu słuchu lub wpływało na rozmiar uszkodzeń tego narządu, czy też nie- i dlaczego. Brak koniecznego wyjaśnienia jaka jest etiologia zgłaszanego schorzenia słuchu, tym bardziej, że żaden z dowodów nie wskazywał na jakąkolwiek inną przyczynę uszkodzenia słuchu u Skarżącego.

Mimo, że Instytut podał, że wykonano kompleksowe badania audiologiczne zweryfikowane audiometrią obiektywną (tympanometria, ABR) z uwzględnieniem audiometrii słownej, brak rozważań, czy za uznaniem zawodowego charakteru uszkodzenia słuchu nie przemawia jednakowy odbiorczy ubytek słuchu ( po 43,3 dB dla obu uszu) i jak wpływa to na stwierdzenie lub brak objawu Metza; jak rozumieć należy w tych warunkach wynik testu SISI 0%. W aktach administracyjnych brak dokumentów z owych testów (choć mieszczą się w pojęciu wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych- § 6 ust. 1 rozporządzenia z 2002 r.), brak ich analizy i prezentacji sposobu dochodzenia Biegłych do wniosku, zawartego w rozpoznaniu. Brak nadto rozważań, czy Z. F. poddany został wszystkim dostępnym w Instytucie metodom badań, pozwalających na ustalenie bądź wykluczenie lokalizacji ślimakowej niedosłuchu ( w tym otoemisji akustycznej).

W orzeczeniach lekarskich w aktach sprawy brak analizy, czy obustronny odbiorczy ubytek słuchu typu pozaślimakowego (k. 134) stanowi to samo schorzenie, co obustronny niedosłuch m i e s z a n y (k. 92), czy ów zawiera w sobie także obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem (k. 8), czy też go wyklucza- i dlaczego. Rozpoznanie objawów choroby winno być bowiem obiektywne, jednoznaczne i niezmienne- w szczególności w żaden sposób niezależne od zmian w regulacji prawnej zawartej w rozporządzeniach z: 1983 r. i 2002 r. Dopiero organ administracji publicznej winien owe obiektywne wskazania medyczne poddać subsumcji, przy uwzględnieniu pozostałych elementów normy materialnoprawnej, opisującej chorobę zawodową jak i związek przyczynowy między warunkami pracy a rozpoznanym schorzeniem. Z tych względów nie można uznać, iż powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzeczenia lekarskie są wystarczające do dokonania jednoznacznej oceny, czy u Z. F. wystąpiła choroba zawodowa. W chwili wydawania zaskarżonej decyzji obie specjalistyczne placówki służby zdrowia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych nie wyjaśniły wszystkich wątpliwości nasuwających się po analizie badań audiologicznych, a zatem zaskarżona decyzja została wydana przed dostatecznym wyjaśnieniem sprawy.

6. Upływ czasu - w szczególności 3 lat od zaprzestania pracy (15.1.2000 r.; Skarżący omyłkowo wskazał "15.1.2004"- k.150 w z. k. 5,38,137) w narażeniu na hałas- nie wyklucza stwierdzenia związku przyczynowego między niedosłuchem a wcześniejszą pracą zawodową ( wyrok SN z 7.6.1995 r.- sygn. II PRN 4/95- OSNAP 3/96/44). Postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej u Zainteresowanego rozpoczęło się dnia [...] lipca 2003 r.- w dniu zgłoszenia choroby zawodowej (k. 6 akt administracyjnych), nie zaś [...] października 1992 r., bowiem postępowanie rozpoczęte [...] października 1992 r., zakończyło się ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 1995 r. (k.2, 8). Wobec rozpoczęcia niniejszego postępowania po dniu [...] września 2002 r. (wejścia w życie rozporządzenia z 2002 r.- § 10 i 12), zastosowanie w sprawie mają przepisy rozporządzenia z 2002 r.

7. Rozporządzenie z 2002 r. wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 237 § 1 pkt 2 i 3 kodeksu pracy. Rada Ministrów zobowiązana została do określenia w drodze rozporządzenia, wykazu chorób zawodowych (pkt 2) i szczegółowych zasad postępowania dotyczącego zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (pkt 3). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w doktrynie jednoznacznie wskazuje się, że upoważnienie do wydania aktu wykonawczego winno być szczegółowe, w celu wykonania ustawy; winno zawierać szczegółowe wytyczne dotyczące treści aktu wykonawczego ( art. 92 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U.78/97/483, sprost. 28/01/319; orzeczenie TK z: 19.X.1988- Uw 4/88- OTK 1988 s. 79; 23.X.1995- K 4/95- OTK 2/95/s.100; 22.9.1997- K 25/97- OTK3-4/97/s.304; 25.5.1998- U. 19/97- OTK 4/98/s.262-263; wyrok z: 14.3.1998- K 40/97- OTK 2/98/s.72; 26.X.1999- K. 12/99 s.682-685 i przywołane piśmiennictwo; K. Działocha w: "Konstytucja RP. Komentarz“ Wyd. Sejmowe 2001 t. II s.10-14, 16-35 do art. 92). Nie ulega wątpliwości, że ustawodawca w żaden sposób nie upoważnił Rady Ministrów do ograniczenia w czasie możliwości zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej i jej rozpoznania. Takie ograniczenie uprawnień pracownika wymaga niewątpliwie regulacji ustawowej. Także wprowadzenie w rozporządzeniu z 2002 r., bez szczegółowych wytycznych, wymogu by obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, "wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym“, stanowi niedopuszczalną z punktu widzenia art. 92 ust. 1 Konstytucji regulację materii ustawowej bez szczegółowych wytycznych ustawodawcy. Nie mieści się to bowiem w "szczegółowych zasadach postępowania dotyczących zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych“ (pkt 3), ani w "wykazie chorób zawodowych“ (pkt 2). Przemawia za tym także porównanie normatywnej treści art. 231 pkt 2 i 3 kp z daty wydania rozporządzenia z 1983 r. (art. 72 ust. 2 KN w zakresie szczegółowości wytycznych dotyczących treści aktu niczego nie zmienia), jak i fakt, że pod rządem rozporządzenia z 1983 r. orzecznictwo SN i NSA skutecznie podważyło przyjęcie cezury 30 dB (zatem aż o ½ mniejszej, niż obecnie przyjętej pod poz. 21 załącznika do rozporządzenia z 2002 r.)- zarówno w warstwie normatywnej, jak i merytorycznej. Taka regulacja pozostaje w sprzeczności z zasadą demokratycznego państwa prawnego ( art. 2 Konstytucji) i zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), bowiem bez dostatecznego uzasadnienia różnicuje sytuację prawną pracowników, którzy przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat pracowali w takich samych warunkach faktycznych i prawnych, doznali takiego samego obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, a tylko od tego, czy postępowanie w sprawie rozpoznania lub stwierdzenia choroby zawodowej rozpoczęło się przed, czy w dniu [...] września 2002 r. bądź po tym dniu, będą mogli skutecznie dochodzić swych praw z tytułu choroby zawodowej.

Z art. 8 ust. 2 i art. 178 Konstytucji wynika, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom, stosując przepisy Konstytucji wprost, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Sąd uprawniony i obowiązany jest do samodzielnej oceny i ustalenia zgodności podustawowych aktów normatywnych z ustawami, a w razie stwierdzenia ich niezgodności z ustawami, odmowy ich zastosowania w konkretnej sprawie ( wyrok SN z 9.6.2005- V KK 41/05- OSNKW 9/05/83). W niniejszej sprawie Sąd odmawia zastosowania § 2 ust. 2 rozporządzenia z 2002 r. i poz. 21 załącznika do tego rozporządzenia w części, w której określiły one okres uprawniający do zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznania, jak i w części, w której uznaje, że chorobą zawodową jest dopiero stan, w którym "podwyższenie progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym“, nie zaś stan, opisany w pozostałej części przepisu z poz. 21 załącznika. Wobec powyższego nie mogły pozostać w obrocie prawnym decyzje, w których jako podstawę prawną rozstrzygnięć wskazano zakwestionowane przez Sąd przepisy.

8. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy uzyskać orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy - poprzedzone ponownymi, specjalistycznymi badaniami Skarżącego i analizą dokumentów źródłowych z poprzednich badań w WCMP i IMP , w którym wyjaśnione zostaną kwestie wskazane w motywach wyroku.

W szczególności należy wyjaśnić w tym trybie, czy przyczyną nie rozpoznania zawodowego charakteru schorzenia narządu słuchu u Z. F. był niższy niż określono w wytycznych rozmiar ubytku słuchu, czy też powstanie niedosłuchu miało niezawodową etiologię; istotne w tej materii mogą okazać się porównania obrazu schorzenia w zależności od upływu czasu. Gdyby okazało się, że oddziaływanie hałasu w środowisku zawodowym nie było jedyną przyczyną aktualnego stanu narządu słuchu badanego, ustalenie istnienia związku przyczynowego z pracą nie byłoby wykluczone. Nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone tylko na niekorzyść byłego pracownika.

Organy administracji publicznej winny rozważyć, czy za dokonaniem takich ustaleń nie przemawiają wyniki pomiarów natężeń hałasu u byłego pracodawcy Zainteresowanego, jak i zasady doświadczenia życiowego. Nie można skutkami braku pomiarów w niektórych okresach bądź na niektórych stanowiskach obciążać Zainteresowanego, skoro jako robotnik, nie miał żadnych możliwości, by owo natężenie hałasu badać, a będący profesjonalistą poprzednik prawny Spółki, takich pomiarów nie prowadził.

Z tych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c , art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 ze zm., należało orzec jak w sentencji.

/-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz – Frymus /-/M.Dybowski

Za nieobecnego sędziego

E.Makosz-Frymus

/-/Maciej Dybowski

KB/