Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 811/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Izabela Paluszyńska /spr/ Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 811/14

UZASADNIENIE

Dnia [...] września 2005r. I.S. (zwana dalej: wnioskodawczynią, skarżącą) ur. [...] .03.1929r. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Jednocześnie podpisała oświadczenie, że do [...].08.2005r. zasiłek pielęgnacyjny był pobierany z ZUS-u i prosiła o przekazywanie zasiłku pielęgnacyjnego przekazem pocztowym ze względu na zły stan zdrowia i bardzo słaby wzrok.

Decyzją z dnia [...].10.2005r. znak: [...] przyznano I. S. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia w wysokości po [...] zł miesięcznie za okres od [...].09.2005r. na stałe. Kolejną decyzją z dnia [...].08.2006r. znak: [...] zmieniono decyzję z [...].10.2005r. w pkt I w ten sposób, że przyznano I. S. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia w wysokości po [...] zł miesięcznie za okres od [...].09.2005r. do [...].08.2006r. i w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od [...].09.2006r. na stałe. Zasiłek opiekuńczy był I. S. wypłacany.

Pismem z dnia [...].02.2012r. Prezydent Miasta P. zwrócił się do ZUS o podanie, czy wnioskodawczyni jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, jeżeli tak to od kiedy. W odpowiedzi na to pismo Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. podał, że I.S. pobiera dodatek pielęgnacyjny od [...].03.2004r. Pismem z dnia [...].04.2012r. ZUS podał, że wnioskodawczyni jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego w związku z ukończeniem 75 lat, od [...].03.2004r. Pismem z dnia [...] kwietnia 2012r. Prezydent Miasta P. zawiadomił wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie uchylenia decyzji z [...].10.2005r. przyznającej zasiłek pielęgnacyjny. Następnie decyzją z dnia [...] maja 2012r. postępowanie to zostało umorzone, a postanowieniem z dnia [...] maja 2012r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, art. 149, art. 150 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późń. zm, zwanej dalej k.p.a.) w związku z art. 4, art. 6, art. 16, art. 20, art. 32 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 z późń. zm, zwanej dalej u.ś.r.) zostało wznowione postępowanie administracyjne w sprawie decyzji z [...].10.2005r. przyznającej zasiłek pielęgnacyjny na rzecz I.S.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012r. znak [...] Prezydenta Miasta P. na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 16 ust. 6, art. 20, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 32 ust.2 u.ś.r. oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005r. Nr 105, poz. 881 z późń. zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 130, poz. 903), art. 104 k.p.a. uchylono decyzję z dnia[...].10.2005r. nr [...]z późń. zm. przyznającą zasiłek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia na rzecz I.S. i odmówiono przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz I. S. z uwagi na równoczesne pobieranie dodatku pielęgnacyjnego. Jednocześnie pismem z tego samego dnia, tj. [...] czerwca 2012r. znak: [...] zawiadomiono I.S. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie decyzji z [...].10.2005r. przyznającej zasiłek pielęgnacyjny w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w związku z decyzją uchylającą i odmawiającą z dnia [...] czerwca 2012r.

Decyzją z dnia [...] lipca 2012r. znak: [...]Prezydent Miasta P. na podstawie art. 16, art. 20, art. 30 ust. 1, ust.2, ust.6, ust.7 i ust. 8 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 z późń.zm) oraz art. 104 k.p.a. ustalił, że kwota [...] zł pobrana przez I. S. tytułem zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...].09.2005r. do [...].04.2012r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu podał, że wystąpiły przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., zgodnie, a którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierająca te świadczenia albowiem w aktach sprawy znajduje się oświadczenie wnioskodawczyni złożone w treści wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych i potwierdzone podpisem o zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do przyznania świadczeń rodzinnych i obowiązkiem niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz oświadczenie wnioskodawczyni, że do dnia [...].08,2005r. pobierała zasiłek pielęgnacyjny w ZUS. Wnioskodawczyni decyzję tę odebrała [...] lipca 2012r.

Pismem z dnia [...] lipca 2012r. zatytułowanym odwołanie od decyzji [...] podała, że ze względu na trudną sytuację materialną nie jest w stanie zwrócić tak dużej kwoty. Ponadto nie była świadoma, że nie można pobierać dodatku pielęgnacyjnego i równocześnie zasiłku pielęgnacyjnego, ma [...] lata, jest schorowana, nie może samodzielnie się poruszać i słabo widzi.

Decyzją z dnia [...] listopada 2012r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 856 z późń.zm.) art. 127 § 2 w związku z art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję z [...] lipca 2012r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu podało, że analiza akt wskazuje, że skarżąca nie została prawidłowo pouczona na etapie składania wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego o niemożności równoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego. Pouczenie winno być zamieszczone w uzasadnieniu samej decyzji. Pouczenie zamieszczone na formularzu wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, który następnie spoczywał w urzędzie jako część akt sprawy, nie może zostać uznane za wystarczające. Za niewystarczające uznać również należy pouczenie zawarte w samej decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Rozstrzygając przedmiotową sprawę należy mieć też na względzie stan zdrowia skarżącej w chwili wypełnienia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ I instancji nie wykazał w treści zaskarżonej decyzji aby równoczesne pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego przez I.S. wynikało ze świadomego i celowego działania skarżącej, nie przedstawił również czy kwota [...] zł jest kwotą główną, czy też z odsetkami, nie przedstawił sposobu obliczenia tej kwoty i nie wskazał na obowiązek zwrotu odsetek i ich wysokości.

W toku ponownego rozpoznania sprawy odwołująca złożyła zaświadczenie lekarskie z [...].03.2013r., z którego wynikało, że w badaniu z [...].11.2003r. zdiagnozowano u niej zaćmę obu oczu i zwyrodnienie siatkówki obu oczu.

Kolejną decyzją z [...] marca 2013r. znak: [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 20, art. 30 ust. 1 ust. 2, ust.6, ust.7, ust.8 oraz art. 32 ust.2 u.ś.r. oraz art. 104 k.p.a. ustalił, że kwota [...] zł pobrana przez I.S. tytułem zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...].09.2005r. do [...].08.2006r. oraz tytułem zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...].09.2006r. do [...].04.2012r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu podał, że skarżąca była prawidłowo pouczona o braku prawa równoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego, a w zgromadzonym materiale dowodowym brak jakichkolwiek informacji o okolicznościach ograniczających pełną zdolność do czynności prawnych. Mimo wezwań nie dostarczyła dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia w dniu składania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, tj. [...] września 2005r. Organ wskazał sposób obliczenia nienależnie pobranego świadczenia i odsetek, które od roszczenia głównego w wysokości [...] zł wynoszą [...] zł.

Od decyzji tej skarżąca wniosła odwołanie, w którym podała, że nie pobrała zasiłku pielęgnacyjnego świadomie, a we wrześniu 2005r. była praktycznie niewidząca i choruje na wiele innych chorób.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013r. znak: [...] Prezydent Miasta P. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie udzielenia ulgi w spłacie w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł ustalonej decyzją z dnia [...] marca 2013r. wraz z odsetkami.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 856 z późń.zm.) art. 127 § 2 w związku z art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję z [...] marca 2013r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu podało, że wskazany przez organ I instancji przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może w niniejszej sprawie mieć zastosowania, dotyczy on bowiem sytuacji, innej niż w przedmiotowej sprawie, tj. gdy w momencie przyznawania świadczenie było należne, a już po wydaniu decyzji ustalającej prawo do świadczenia zaszły okoliczności, które spowodowały ustanie tego prawa. W ocenie SKO organ I instancji winien zastosować jeden z pozostałych przepisów art. 30 ust. 2 ustawy, z zastrzeżeniem jednak, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 dotyczy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie może być podstawą ustalenia nienależnie pobranych świadczeń.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013r. znak: [...]Prezydent Miasta P. na podstawie art. 20, art. 30 ust.1, ust.2 pkt 4, ust.6, ust.7 i ust.8 oraz art. 32 ust.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 z późń.zm.) oraz art. 104 k.p.a.

I. ustalił, że kwota [...] zł pobrana przez I.S. tytułem zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności w okresie od [...].09.2005r. do [...].04.2012r. jest świadczeniem nienależnie pobranym,

II. odsetki od w/w kwoty naliczone na dzień sporządzenia niniejszej decyzji wynoszą [...] zł .

W uzasadnieniu podał, że wnioskodawczyni nie była uprawniona do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od [...].09.2005r. do [...].04.2012r. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Analiza tego przepisu, w ocenie organu wskazuje, że przesłanki zawarte w tym przepisie wystąpiły w niniejszej sprawie. Zasiłek pielęgnacyjny został wnioskodawczyni przyznany decyzja z dnia [...].10.2005r. nr [...] z późń. zm., która w wyniku wznowionego dnia [...] maja 2012r. postępowania została decyzją z dnia [...].06.2012r. uchylona i odmówiono wnioskodawczyni prawa do świadczenia. W związku z powyższym kwota [...] zł wypłacona wnioskodawczyni tytułem zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności w okresie od [...].09.2005r. do [...].04.2012r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrotowi. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty należności głównej. Organ I instancji podał, że kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi: [...] zł, kwota odsetek naliczona na dzień sporządzenia niniejszej decyzji wynosi: [...] zł, łączna kwota do spłaty na dzień sporządzonej decyzji wynosi [...] zł. Przedstawił zestawienie nienależnie pobieranych świadczeń z rozbiciem na poszczególne miesiące i kwoty wraz z saldem odsetek, wskazał wysokości stopy odsetek ustawowych w poszczególnych okresach wraz z podstawami prawnymi oraz dołączył informację o odsetkach. Poinformował, że nota informująca o wysokości odsetek oraz o nieprzekraczalnym terminie ich zwrotu za okres od dnia wydania niniejszej decyzji do dnia spłaty całości należności ustalonej niniejszą decyzją zostanie do wnioskodawczyni wystosowana niezwłocznie po dokonaniu spłaty należności głównej. Zgodnie z art. 30 ust. 7 u.ś.r. nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Od tej decyzji odebranej w dniu [...].12.2013r. I.S. w dniu [...] stycznia 2014r. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, podając, że świadczenie pobrała nieświadomie i nie miała na celu nikogo oszukiwać. Podała, że udowodniła, że w chwili rozpoczęcia pobierania zasiłku pielęgnacyjnego do chwili obecnej jest prawie ślepa i była zupełnie nieświadoma popełnionego błędu.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2014r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267) i art. 30 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013, poz. 1456) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...].12.2013r. W uzasadnieniu SKO podało, że aby można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013, nr 182) konieczne jest wzruszenie decyzji przyznającej prawo do świadczenia rodzinnego. Po pierwsze, przesłanką orzekania o świadczeniach nienależnie pobranych jest stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, jednakże wyłącznie z tego powodu, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa lub też w ogóle bez podstawy prawnej. Po drugie, orzekanie o nienależnie pobranych świadczeniach jest możliwe, jeżeli wcześniej doszło do wznowienia postępowania zakończonego decyzją przyznającą określone świadczenie i po przeprowadzeniu tego postępowania stronie odmówiono prawa do świadczeń. Te przesłanki orzekania o nienależnie pobranych świadczeniach zaistniały w przedmiotowej sprawie w odniesieniu do I. S.. Nie ulega bowiem wątpliwości, zdaniem organu II instancji, że na mocy decyzji z [...] października 2005r. nr [...] przyznano I. S. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...].09.2005r. do [...].08.2006r., a następnie w wysokości [...] zł miesięcznie począwszy od [...].09.2006r. na stałe. W 2012r. organ I instancji ustalił, że I.S. pobiera dodatek pielęgnacyjny od dnia [...] marca 2004r., i że jest uprawniona do pobierania dodatku pielęgnacyjnego z uwagi na ukończenie 75 lat. Na tej podstawie w dniu [...] maja 2012r. organ postanowił wznowić postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...].10.2005r. [...]przyznającej zasiłek pielęgnacyjny na rzecz I.S. . Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania decyzją z dnia [...].06.2012r. w sprawie [...] Prezydent Miasta P. uchylił decyzję z dnia [...].10.2005r. nr [...] przyznającą zasiłek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia na rzecz I.S. i odmówił przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz I.S.. W ocenie organu II instancji nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki orzekania w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych określone a art. 30 ust. 2 pkt 4 u. ś. r. W ocenie SKO brak podstaw do stwierdzenia, by decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów prawa, a w konsekwencji aby zachodziła podstawa do jej zmiany bądź uchylenia.

Decyzja ta została odebrana przez I.S. w dniu [...] czerwca 2014r.

Dnia [...] lipca 2014r. – w terminie i formie prawem przewidzianej I.S. wniosła skargę na tę decyzję. W uzasadnieniu podała, że decyzję uważa za krzywdząca i wnosi o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazała, że od 2003r. choruje na zwyrodnienie starcze plamek i zaćmę obu oczu, co skutkuje praktycznie całkowitą ślepotą. Nie miała świadomości pobierania świadczenia bez podstawy prawnej, działała w zaufaniu de decyzji urzędnika państwowego. Podała, że ma bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotna, co uniemożliwia jej spłatę zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ podtrzymał w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji uznając, że zostały spełnione wszystkie przesłanki orzekania w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych określone w art. 30 ust. 2 pkt 4 u. ś. r. W ocenie organu II Instancji brak było jakichkolwiek podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów, co mogłoby doprowadzić do jej zmiany lub uchylenia. Odnosząc się do argumentów podniesionych przez skarżącą stwierdzić należy, że jej stan zdrowia oraz sytuacja finansowa nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Okoliczności te będą mogły zostać ewentualnie uwzględnione w przyszłości w przypadku złożenia wniosku o umorzenie należności bądź ich rozłożenia na raty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z późń. zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną, a zgodnie z art. 133 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

W przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. mocą, której ustalono, że kwota [...] zł pobrana przez I.S. tytułem zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności w okresie od [...].09.2005r. do [...].04.2012r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i odsetki od w/w kwoty naliczone na dzień sporządzenia tej decyzji wynoszą [...] zł .

Zasady przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego zostały określone w art. 16 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. 2013.1456, zwanej dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 16 ust.2 pkt 3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie, która ukończyła 75 lat. Zgodnie z art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

Bezspornym było to, że skarżąca I.S. w okresie od [...].09.2005r. do [...].04.2012r. pobierała jednocześnie zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny. Nie była kwestionowana wysokość ani czasookres pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.Dz.U. 2013. poz.1440) dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4, zgodnie z którym osobie uprawnionej do emerytury lub renty przebywającej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje, chyba że przebywa poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu.

W przedmiotowej sprawie I.S. w dniu [...] września 2005r. złożyła wniosek o ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z uwagi na ukończenie 75 roku życia. Miała wówczas [...] lat. Złożyła oświadczenie m.in., że nie przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie i ze do [...].08.2005r. zasiłek pielęgnacyjny był pobierany z ZUS- ie. Wniosła również o przekazywanie zasiłku pielęgnacyjnego przekazem pocztowym ze względu na zły stan zdrowia i bardzo słaby wzrok. Organ wiedział więc w chwili składania wniosku, że skarżąca była również uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, ZUS nie jest bowiem płatnikiem zasiłków pielęgnacyjnych, a dodatek pielęgnacyjny osobie, która ukończyła 75 lat wypłacany jest na stałe, chyba, że przebywa w placówce wskazanej a art. 75 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Okoliczności te były brane pod uwagę w toku postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia czy świadczenia były pobrane nienależnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2012r. znak: S[...] wskazało na brak prawidłowego pouczenia skarżącej, jej stan zdrowia i brak wykazania, że pobrała świadczenie nienależnie świadomie. W decyzji z dnia [...] lipca 2013r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. że wskazany przez organ I instancji przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może w niniejszej sprawie mieć zastosowania, dotyczy on bowiem sytuacji, innej niż w przedmiotowej sprawie, tj. gdy w momencie przyznawania świadczenie było należne, a już po wydaniu decyzji ustalającej prawo do świadczenia zaszły okoliczności, które spowodowały ustanie tego prawa. Ostatecznie w zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...].12.2013r. jako podstawę uznania świadczenia za nienależnie wskazano art. 30 ust 2 pkt 4 u. ś.r.

.

Zgodnie z art. 30 ust.2 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1/ świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania,

2/ świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

3/ świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne,

4/ świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji podstawą prawną uznania pobranego przez skarżącą jest pkt 4 art. 30 ust. 2 u.ś.r. Z przyczyn oczywistych nie mógł stanowić tej podstawy pkt 3 art. 30 ust. 2 cyt ustawy – skarżąca cały czas zamieszkuje na terenie Polski i tu pobiera świadczenia. Nie wykazano również, by w sprawie znalazły zastosowania sytuacje określone w pkt 1 i 2 art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, co oznacza, że nie wykazano, by skarżąca prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie poinformowała organu o zaistnieniu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części bądź by składała fałszywe zeznania lub dokumenty albo w innych sposób świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający te świadczenia. W ocenie organu świadczenie pobrane przez skarżącą jest nienależne z tego względu, że zostało przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Decyzja przyznająca odwołującej zasiłek pielęgnacyjny z dnia [...].10.2005r. nr [...] została uchylona wskutek wznowienia postępowania decyzją z dnia [...] czerwca 2012r. [...], którą równocześnie odmówiono skarżącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Podstawą prawną wydania decyzji z [...] czerwca 2012r. stanowiły art. 151 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 1 kpa. Zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzenia postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygając o istocie sprawy. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe.

Powyższe wskazuje, że w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego decyzji przyznającej skarżącej zasiłek pielęgnacyjny (decyzja z [...] czerwca 2012r.) uznano, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Natomiast w sprawie uznania pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za nienależny (vide: zaskarżona decyzja) przyjęto, że nie można zastosować podstawy wskazanej w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., zgodnie, z którą za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Jednocześnie wskazano, że podstawą uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest uchylenie decyzji z [...].10.2005r. w drodze wznowienia postępowania i odmowa prawa do tego świadczenia decyzją z [...] czerwca 2012r., która powołuje się na w/w przepisy wskazujące na istnienie dowodów, które okazały się fałszywe. Okoliczności te w ocenie Sądu wymagają wyjaśnienia przez organ II instancji w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 kpa). Przede wszystkim jednak, w ocenie Sądu, by prawidłowo wskazać jako podstawę prawną art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. decyzja z dnia [...] czerwca 2012r. winna być ostateczna. Tej okoliczności również organ II instancji nie wyjaśnił. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach organu w dniu [...] czerwca 2012r. została wydana decyzja z [...] czerwca 2012r. oraz zawiadomienie o wszczęciu postępowania, które miały ten sam znak, tj. [...]. Na potwierdzeniu odbioru z [...] czerwca 2012r. z podpisem J.S. nie odnotowano, czy przesyłka zawierała decyzję z [...] czerwca 2012r., decyzję i zawiadomienie z [...] czerwca 2012r. czy tylko samo zawiadomienie. Na tym potwierdzeniu odbioru widniał tylko znak [...], który dotyczył zarówno decyzji jak i zawiadomienia. Konieczne jest ustalenie czy przesyłka odebrana w dniu [...] czerwca 2012r. zawierała decyzję z [...] czerwca 2012r. Kolejna przesyłka została odebrana przez skarżącą [...] lipca 2012r. i wpisano na niej [...] z dnia[...].07.,2012r. Decyzja z [...] lipca 2012r. również miała ten sam znak co decyzja z [...] czerwca 2012r. tj. [...] i dotyczyła ustalenia, że kwota [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Skarżąca I. S w dniu [...] lipca 2012r. złożyła pismo zatytułowane "odwołanie od decyzji [...]", w którym podała, że nie jest w stanie zapłacić takiej kwoty, ma trudną sytuację materialną, Nadto wskazała, że nie była świadoma, że nie można pobierać dodatku pielęgnacyjnego i równocześnie zasiłku pielęgnacyjnego, ma [...] lata, jest schorowana, nie może się samodzielnie poruszać i słabo widzi. Z uwagi na brak precyzji w sformułowaniu odwołania organ winien wyjaśnić czy pismo to stanowi również odwołanie od decyzji z [...] czerwca 2012r. Obie decyzję z [...] czerwca i [...] lipca 2012r. miały bowiem ten sam znak [...]. Powinien wyjaśnić czy i kiedy skarżąca odebrała decyzję z [...] czerwca 2012r., czy i kiedy wniosła odwołanie od tej decyzji, czy poza jej pismami znajdującymi się w aktach skarżąca kierowała do organu inne pisma (w tym odwołanie od decyzji z [...] czerwca 2012r.), czy pismo zatytułowane "odwołanie od decyzji [...]" jest tylko odwołaniem od decyzji z [...] lipca 2012r., czy również odwołaniem od decyzji z [...] czerwca 2012r. W przypadku ustalenia, że skarżąca decyzję z [...] czerwca 2012r. otrzymała w przesyłce odebranej [...] czerwca 2012r. należy wyjaśnić czy pismo zatytułowane "odwołanie od decyzji [...]" zawiera również odwołanie od decyzji z [...] czerwca 2012r., czy z uwagi na przekroczenie terminu odwołująca była pouczona o możliwości przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z [...] czerwca 2012 (art. 58 kpa), czy z tego prawa skorzystała.

Należyte informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków stanowi jedną z podstawowych zasad każdego toczącego się postępowania administracyjnego. Zasada ta została wyrażona expressis verbis a art. 9 kpa. Organ jest obowiązany do udzielenia całokształtu informacji związanej z załatwieniem danej sprawy administracyjnej, a zatem o stanie faktycznym założonym w normie prawa materialnego, z którego ustaleniem wiążą się określone następstwa prawne, korzystne lub niekorzystne dla pozytywnego załatwienia sprawy. Organ obowiązany jest również informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Udowodnienie naruszenia tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza lub powinien stwierdzić, że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków (B. Adamiak, w B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2003, str.79). Zgodnie z art. 9 zd 2 kpa organy czuwają nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Szczególnie istotne jest to w odniesieniu do osób takich jak skarżąca, starszych, schorowanych i praktycznie niewidzących. W sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie, gdy podstawa z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. pojawiła się dopiero w trzeciej decyzji organu I instancji a uprzednio koncentrowano się na ustaleniu czy skarżąca była prawidłowo pouczona, czy świadomie wprowadziła w błąd organy, nader istotne jest ustalenie czy decyzja z [...] czerwca 2012r. jest w istocie ostateczna i tym samym może stanowić podstawę do uznania, że przesłanka z w/w przepisu zaistniała w sprawie. Tym samym pogłębionych ustaleń wymaga ocena czy skarżąca otrzymała decyzję z [...] czerwca 2012r., kiedy, czy wniosła od niej odwołanie, czy w przypadku braku wniesienia odwołania można uznać z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 9 kpa, że skarżąca była świadoma konsekwencji prawnych nie wniesienia odwołania od decyzji z [...] czerwca 2012r. skoro wcześniej organy koncentrowały się na ustalaniu świadomego wprowadzenia w błąd. I nie wystarczy tu jedynie stwierdzenie, że ma i miała w 2012r. zdolność do czynności prawnych. Organ wziąć musi pod uwagę, czy z uwagi na wiek ([...] lata) i stan zdrowia (zwyrodnienie starcze plamek obu oczu, zaćma starcza obu oczu, bardzo niska ostrość wzroku, żadne okulary nie poprawiają widzenia – zaświadczenie w aktach organu z [...].03.2013r.) skarżąca otrzymała niezbędne i adekwatne wskazówki i wyjaśnienia. Rozważyć ewentualność dokonania ustaleń w tym zakresie z uwzględnieniem art. 14 § 2 kpa ( ustne załatwienie sprawy) i art. 50 p 3 kpa (przyjęcie wyjaśnień w miejscu pobytu osoby wezwanej) mając na uwadze również zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej wyrażonej w art. 8 kpa.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji winien poczynić wskazane wyżej ustalenia dotyczące wyjaśnienia czy decyzja z [...] czerwca 2012r. jest ostateczna oraz zająć stanowisko w przedmiocie sprzeczności między podstawą prawną wskazaną w zaskarżonej decyzji a podstawą prawną wskazaną w decyzji z [...] czerwca 2012r. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.