Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1307/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: Art. 86  ust. 1  pkt 1 , art.  87-88, art. 92-93
journal: Dz.U. 2021 poz 478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 22 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej stypendium rektora w roku akademickim 2020/2021 I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego M. D. kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. IV.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez M. D., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 22 lipca 2021 r. nr [...] Rektor Uniwersytetu, działając na podstawie art. 104 § 1 i 2, art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) oraz w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3, art. 91 ust. 1-3, art. 92 ust. 1-3, art. 93 ust. 1-3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2021 r., poz. 478, ze zm., zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce), § 4 - § 12 i § 24 oraz załącznika nr 10 do zarządzenia nr 78 Rektora Uniwersytetu z dnia 1 października 2019 r. w sprawie: Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu, utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] 2021 r. uchylającą decyzję Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu z dnia [...] 2020 r. nr [...], na mocy której przyznano skarżącemu stypendium rektora w roku akademickim 2020/2021 w wysokości 800 zł miesięcznie na kierunku studia europejskie, stacjonarne drugiego stopnia.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2020 r. nr [...] Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu, przyznała skarżącemu stypendium rektora w roku akademickim 2020/2021 w kwocie 800 zł miesięcznie.

Pismem z dnia 18 marca 2021 r. Prorektor Uniwersytetu ds. dydaktyki wszczął postępowanie w sprawie uchylenia ww. decyzji w trybie nadzoru, o którym mowa w art. 86 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.

W dniu 30 marca 2021 r. skarżący złożył pismo z wyjaśnieniami, w którym wskazał, że status studenta posiada od semestru zimowego roku akademickiego 2013/2014, a obecnie studiuje na kierunku studia europejskie, studia stacjonarne drugiego stopnia, drugi rok akademicki oraz na kierunku [...], studia stacjonarne drugiego stopnia, drugi rok akademicki, oraz że stypendium socjalne przysługiwało mu przez 37 miesięcy (lata akademicki: 2015/2016 przez 10 miesięcy; 2016/2017 przez 9 miesięcy; 2019/2020 przez 9 miesięcy; 2020/2021 przez 9 miesięcy), a nie przysługiwało mu przez okres, w którym o nie się nie ubiegał oraz przez okres, w którym odmówiono mu przyznania tego stypendium.

Skarżący wskazał, że nie zgadza się z wykładnią art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa

o szkolnictwie wyższym i nauce w kontekście uprawnień do ubiegania się o stypendium rektora, zaprezentowaną w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania. Powyższy przepis wskazuje, że świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem skarżącego 6 letni okres odnosi się jedynie do okresu pobierania świadczeń, a nie do okresu studiowania. Tym bardziej nie odnosi się on do sumy okresów studiów na różnych kierunkach. Aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki: ubiegający się musi mieć status studenta; ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc oraz ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Decyzją z dnia [...] 2021 r. nr [...], Prorektor ds. dydaktyki, na podstawie art. 104 i art. 107 k.p.a., art. 86 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 4-17 i § 24 zarządzenia nr 78 Rektora z dnia 1 października 2019 r. w sprawie regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu uchylił decyzję Komisji Stypendialnej dla Studentów z dnia [...] 2020 r. nr [...].

W uzasadnieniu tej decyzji Prorektor przedstawił interpretację art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce (w szczególności wykładnię pojęcia "przysługiwanie świadczeń"), posiłkując się przy tym stanowiskiem Ministerstwa Edukacji i Nauki (DSW.WSS.6340.28.2019, LEX) oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 3219/21.

Zdaniem Prorektora art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce należy rozumieć w ten sposób, że studentowi przysługują świadczenia przez okres 6 lat liczonych w miesiącach, za każdy rozpoczęty miesiąc posiadania statusu studenta. Do okresu tego zalicza się okres przebywania na urlopie, ale nie wlicza się przerw w nauce (np. po ukończeniu jednego kierunku, a przed rozpoczęciem kolejnego), a nie bierze się pod uwagę czy student świadczenia pobierał - co oznacza, że kluczowe jest posiadanie statusu studenta. W przypadku studiowania więcej niż jednego kierunku jednocześnie okres 72 miesięcy oblicza się raz (a nie za każdy kierunek osobno), co podyktowane jest możliwością pobierania przez studenta danego świadczenia wyłącznie na jednym kierunku studiów jednocześnie, według własnego wyboru.

Pismem z dnia 26 maja 2021 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego błędna wykładnię.

Skarżący nie zgodził się z wykładnią pojęcia "przysługiwanie świadczeń" oraz sposobem wyliczenia tegoż okresu. Zakwestionował interpretację art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, podnosząc że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej kwestii istotne jest nie to, że studiował przez okres 72 miesięcy, lecz to przez jaki czas pobierał świadczenia. Wyjaśnił, że pobierał stypendium przez okres 37 miesięcy zatem w dalszym ciągu jest uprawniony do jego pobierania (nie wykorzystał maksymalnej puli 72 miesięcy). Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie występuje utrwalona linia orzecznicza sprzeczna z argumentacją organu (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolski, z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 193/21), a "opinie i wytyczne" przygotowane przez Ministerstwo nie są źródłem prawa, nie stanowią podstawy ustalania wiążącej wykładni przepisów prawa i nie mogą być "stawiane" przez organ wyżej niż orzeczenia sądowe.

Opisaną na wstępie decyzją Rektor Uniwersytetu utrzymał w mocy decyzję z dnia 13 maja 2021 r. nr [...].

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Rektor Uniwersytetu wskazał, że podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie był art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którym świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 tej ustawy (w tym stypendium rektora) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, a także art. 86 ust. 1 pkt 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce (student może ubiegać się o stypendium rektora) oraz § 5 ust. 2 Regulaminu (świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Okres ten oblicza się w miesiącach, sumując do 72 miesięcy każdy rozpoczęty miesiąc, w którym wnioskodawca posiadał status studenta. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce

oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Od roku akademickiego 2019/2020 (w tym także w roku akademickim 2020/2021) decyzję w sprawie przyznania lub odmowy przyznania świadczeń określonych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 wydaje Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu, z kolei odwołania rozpatruje Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów. Zgodnie z art. 86 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa.

Tryb i szczegółowe zasady przyznawania świadczeń pomocy materialnej, w tym stypendium rektora zostały ustalone przez Rektora w porozumieniu z Samorządem Studentów Uniwersytetu w Regulaminie, ustanowionym na podstawie art. 95 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 95 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce w ramach przysługującej Uczelni autonomii. Regulamin został wprowadzony na podstawie prawa, a normy w nim zawarte m.in. zasady i tryb przyznawania świadczeń określone zostały w graniach prawa.

W niniejszej sprawie sporna jest interpretacja przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.

Rektor wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2000 r., sygn. akt: IV CKN 179/00, naruszenie prawa materialnego może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, a błędna wykładnia polega m.in. na "niezrozumieniu właściwych intencji ustawodawcy". Zdaniem Rektora, w świetle spornego przepisu stypendium rektora nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce nie należy odnosić wyłącznie do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ww. ustawie oraz do faktu, czy te świadczenia pobierał. Przepis nie zawiera definicji "przysługiwania świadczeń". W § 5 ust. 2 Regulaminu stanowiącym uszczegółowienie art. 93 ust. 2 pkt 1 określono sposób liczenia 6-cio letniego okresu tj. w miesiącach.

Przywołana w zaskarżonej decyzji definicja słownikowa sformułowania "świadczenie przysługuje" rozumiana jest w niniejszej sprawie, jako potencjalne uprawnienie do korzystania ze świadczenia, bez względu na to, czy uprawniony świadczenie pobiera, czy nie. Zdaniem Rektora, gdyby intencją racjonalnego ustawodawcy było ograniczenie 6-cio letniego okresu wyłącznie do czasu, w którym student "pobiera" świadczenie to użyłby określenia "pobiera". Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt: I OSK 2564/15, LEX nr 2036044 "skoro wykładnia prawa musi opierać się na założeniu racjonalności ustawodawcy, wewnętrznej spójności aktu prawnego, ale i całego sytemu prawa, to pominięcie wykładni językowej w niektórych przypadkach usprawiedliwia konieczność nadania interpretowanym przepisom znaczenia, które uczyni je rozwiązaniami najtrafniejszymi prakseologicznie.

Zdaniem Rektora słusznie w kwestionowanej decyzji podkreślono, że w systemowej wykładni prawa nie można dokonywać wyłącznie wykładni poszczególnych przepisów ustawy, które pozbawione kontekstu mogą znaczyć coś zupełnie innego, niż znaczą interpretowane wspólnie z innymi przepisami. Systemowa wykładnia art. 86 ust. 1 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce prowadzi do wniosku, że student w okresie 6 lat od rozpoczęcia nauki może ubiegać się o przyznanie świadczeń stypendialnych, ponieważ w tym okresie one mu przysługują. Przytoczenie w zaskarżonej decyzji art. 184 ust. 5 uchylonej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat) oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt: II SA/Wa 1147/17, LEX nr 2540799 uznać należy za uzasadnione i pomocne w wykładni art. 93 ust. 2 pkt. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, który również zawiera sformułowanie "przysługiwać".

Rektor wskazał, że wykładnię art. 184 ust. 5 uchylonej ustawy prawo o szkolnictwie wyższym należałoby przenieść na grunt niniejszej sprawy. Z uwagi na to, że w omawianym przepisie użyto sformułowania "przysługuje" utożsamianie go z pojęciem "pobiera" jest nieuzasadnione. Rozumienie "przysługiwania świadczeń" wyłącznie jako okres pobierania danego świadczenia spowodowałoby, że przepis stałby się martwy z uwagi na niskie prawdopodobieństwo jego zastosowania. Z kolei odnośnie zapomogi okres 6 lat może oznaczać wyłącznie okres przysługiwania prawa do ubiegania się o świadczenie, ponieważ w tym przypadku, co do zasady, nie można mówić o okresie pobierania zapomogi, która jest świadczeniem jednorazowym (jest doraźną pomocą dla studenta, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej).

Według Rektora prawidłowo ustalono okres studiowania skarżącego, tj. okres przysługiwania świadczeń określonych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce (na podstawie danych zgromadzonych w systemie POL-on):

- od 1 października 2013 r. do 19 grudnia 2015 r.;

- od 1 października 2014 r. do 10 lipca 2019 r.;

- od 1 października 2014 r. do 17 października 2018 r.;

- od 1 października 2016 r. do l maja 2017 r.;

- od 1 października 2019 r. do 8 stycznia 2020r.;

- od 1 października 2019 r. do marca 2021 r.;

- od 1 października 2019 r. do lipca 2021 r.

Oznacza to, że skarżący studiował w następujących latach akademickich:

- 2013/2014 (tj. 12 miesięcy);

- 2014/2015 (tj. 12 miesięcy);

- 2015/2016 (tj. 12 miesięcy);

- 2016/2017 (tj. 12 miesięcy);

- 2017/2018 (tj. 12 miesięcy);

- 2018/2019 (tj. 10 miesięcy);

- 2019/2020 (tj. 12 miesięcy);

- 2020/2021 (tj. 10 miesięcy).

Prawidłowo ustalono zatem, na podstawie § 5 ust. 2 Regulaminu w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, że okres 72 miesięcy studiowania/przysługiwania świadczeń upłynął 30 listopada 2019 r. Oznacza to, że na dzień wydania decyzji o przyznaniu świadczenia tj. 4 grudnia 2020 r. skarżącemu świadczenia przysługiwały powyżej 72 miesięcy. Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu wydając decyzję z [...] 2020 r. opierała się na podstawie danych zgromadzonych w systemie USOS oraz wniosku skarżącego, w którym skarżący nie podał okresów studiowania na innych uczelniach niż Uniwersytet.

Choć okoliczność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, to na podstawie danych zgromadzonych w systemach POLon i USOS stwierdził organ, że skarżący stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 pobierał w Szkole [...] w W w roku akademickim 2016/2017 (6 miesięcy) oraz na Uniwersytecie na kierunku zarządzanie międzynarodowe studia stacjonarne pierwszego stopnia w roku akademickim 2014/2015 (9 miesięcy), w roku akademickim 2015/2016 (9 miesięcy), w roku akademickim 2016/2017 (9 miesięcy), w roku akademickim 2018/2019 (9 miesięcy) oraz na kierunku studia europejskie studia stacjonarne drugiego stopnia w roku akademickim 2019/2020 (9 miesięcy) i w roku akademickim 2020/2021 (2 miesiące), łącznie (na SGH oraz U) 51 miesięcy, w tym stypendium rektora było pobierane przez skarżącego przez 29 miesięcy, w następujących okresach:

- październik 2015 r. do czerwiec 2016 r. (tj. 9 miesięcy);

- październik 2016 r. do czerwiec 2017 r. (tj. 9 miesięcy);

- październik 2019 r. do czerwiec 2020 r. (tj. 9 miesięcy);

- październik 2020 r. do listopad 2020 r. (tj. 2 miesiące).

Rektor zgodził się, ze skarżącym, że zaprezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko Ministerstwa Edukacji i Nauki nie stanowi źródła prawa, a tym samym ani organy administracji publicznej, ani sądy administracyjne nie są nim związane. Mimo, że stanowisko Ministerstwa nie można sklasyfikować, jako aktu prawa powszechnie obowiązującego, to argumentacja w nim zawarta, z którą organ się w pełni zgadza, pozwala na zrozumienie kontekstu wprowadzenia omawianej instytucji, jej celu i skutków.

Odnosząc się do argumentu, że stypendium rektora jest niezbędne do utrzymania się na studiach, ponieważ skarżący nie otrzymuje wsparcia materialnego od swoich rodziców, Rektor wskazał na "ewidentnie nagrodowy i motywacyjny" charakter stypendium rektora (zob. D. Dudek, uwagi do art. 184 [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, red. M. Pyter, Warszawa 2012, s. 927). W konsekwencji stypendium rektora, nie ma na celu pomocy studentom w trudnej sytuacji materialnej lub zdrowotnej, ale jest swoistą nagrodą za trud włożony w osiągnięcie wysokiego poziomu studiowania. W art. 91 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wskazano przesłanki umożliwiające otrzymanie przedmiotowego świadczenia, które uszczegółowiono w Regulaminie (wśród tych przesłanek brak kryterium trudnej sytuacji zdrowotnej). Zatem, okoliczności związane choćby z trudną sytuacją finansową nie mogą zostać uwzględnione przez organ administracji publicznej (nie są to okoliczności podlegające ocenie).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący zarzucił Rektorowi naruszenie przepisów:

- art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną wykładnię polegającą na założeniu, iż stypendium rektorskie przysługuje studentowi do 6 lat odbywania studiów, a nie do 6 lat pobierania świadczenia w postaci stypendium rektorskiego, skutkującą oddaleniem wniosku skarżącego o przyznanie stypendium rektorskiego na semestr zimowy roku akademickiego 2020/2021;

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż skarżący w dniach od 1 października 2019 r. do dnia 8 stycznia 2020 r. studiował na Uniwersytecie W na kierunku Politologia, przez co organ przyjął, że posiadał status studenta na Uniwersytecie W przez 4 miesiące liczone według ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że wojewódzkie sądy administracyjne w jednolity sposób dokonują wykładni pojęcia "przysługuje" na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Skarżący zresztą pobierał świadczenie przez 48 miesięcy więc nie przekroczył 72 miesięcznego ograniczenia ustawowego. Oznacza to, że żaden organ nie zweryfikował pozytywnie przesłanek ku pobieraniu świadczenia przez okres powyżej 72 miesięcy, dlatego może on składać kolejne wnioski o przyznanie stypendium rektorskiego.

Nie zgodził się z twierdzeniem Rektora, że art. 184 ust. 5 nieobowiązującej już ustawy o szkolnictwie wyższym należy traktować analogicznie do obecnego art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Po pierwsze, treść poprzedniego przepisu odnosiła się do studentów kontynuujących studia po ukończeniu studiów licencjackich I stopnia. Po drugie, obecne brzmienie ustawy w jasny sposób ustala i ujednolica kwestię ubiegania się o stypendium rektorskie. Art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce jasno wskazuje, że "Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat". Powyższy przepis nie wskazuje, że powinno być to przez 6 lat studiowania, ale właśnie powinno to być 6 lat pobierania.

Zdaniem skarżącego dopiero po wydaniu prawomocnej decyzji o ustaleniu prawa do stypendium student może wiedzieć, czy spełnia przesłanki do pobierania stypendium, a organ weryfikuje te przesłanki. Dopiero po tej weryfikacji wiadome jest, że stypendium rektorskie przysługuje studentowi. Świadczenie w postaci stypendium rektorskiego nie przysługuje z mocy ustawy powszechnie każdemu studentowi, co próbuje Przysługuje ono tylko temu studentowi, który spełnia przesłanki, a wiadome jest to, że spełnia przesłanki dopiero po stwierdzeniu tego przez organ wydający decyzję, a nie jest prawdą, że przysługuje ono automatycznie każdemu studentowi z mocy ustawy.

Za błędne skarżący uznał stwierdzenie Rektora, że " Prawidłowa systemowa wykładnia art. 86 ust. 1 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy prowadzi do wniosku, że student w okresie 6 lat od rozpoczęcia nauki może ubiegać się o przyznanie świadczeń stypendialnych, ponieważ w tym okresie one mu przysługują. Właściwy organ zweryfikuje, czy wnioskodawca ubiegający się o przyznanie świadczenia spełnia kryteria, a zatem, czy świadczenie to ostatecznie będzie mógł uzyskać". Powyższe stanowisko zostało podważone przez liczne wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym nie uznaje się powyższej wykładni pojęcia "przysługuje" oraz jasno wskazuje się, że sam status studenta nie implikuje prawa do pobierania świadczenia stypendialnego, ale to świadczenie nabywa się po złożeniu stosownego wniosku, tj. wyrażeniu woli oraz spełnieniu przesłanek ku temu, by móc pobierać te świadczenia.

Odnosząc się do zarzutu błędnie ustalonego stanu faktycznego skarżący wskazał, że nie można wliczać do sumy miesięcznej okresu studiów powyższego okresu niepodjętych studiów na kierunku Politologia na Uniwersytecie W. Organ błędnie ustalił, że prawo do świadczeń upływa z dniem 30 listopada 2020 r. Nawet jeśli Sąd uznałby twierdzenia strony skarżącej dotyczące wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce za prawdziwe to prawo do świadczeń wygasłoby wtedy 4 miesiące później, tj. 31 marca 2021 r.

W odpowiedzi na skargę Rektor podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 93 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm., zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce), w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

W myśl art. 86 ust. 1 pkt 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce student może ubiegać się o stypendium rektora.

Stosownie do art. 91 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym.

W myśl art. 91 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stypendium rektora otrzymuje student przyjęty na pierwszy rok studiów w roku złożenia egzaminu maturalnego, który jest:

1) laureatem olimpiady międzynarodowej albo laureatem lub finalistą olimpiady stopnia centralnego, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;

2) medalistą co najmniej współzawodnictwa sportowego o tytuł Mistrza Polski w danym sporcie, o którym mowa w przepisach o sporcie.

Jak stanowi ust. 3 art. 91 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi. Studentów, o których mowa w ust. 2, nie uwzględnia się przy ustalaniu liczby studentów otrzymujących stypendium rektora, o której mowa w zdaniu pierwszym.

Stosownie zaś do postanowień art. 86 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym

i nauce rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Rektora stypendium rektora, w świetle ww. przepisu,

nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy nić 6 lat. Skoro skarżący posiadał status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat, to jego uprawnienie do uzyskania przedmiotowego stypendium wygasło.

Z taką wykładnią przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, w ocenie Sądu, nie sposób się zgodzić.

Podkreślić należy, że w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce brak ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, a w ślad za nim w przepisach Regulaminu Regulamin świadczeń dla studentów i doktorantów (§ 5 ust. 2 Regulaminu).

Pojęcie to, należy odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to czy student występował oświadczenie i czy zostało mu ono przez uczelniany organ stypendialny przyznane, tj. czy pobierał świadczenie. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium rektora), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak art. 87 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 - warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 - warunki przyznania zapomogi, art. 91 - przesłanki otrzymania stypendium rektora, a art. 359 ustawy warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowany wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Przyjęcie poglądu prezentowanego przez Rektora prowadzi do nieracjonalnych wniosków.

Zwrócić należy uwagę, że stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Oznacza to, że jeśli student ubiega się o takie stypendium z uwagi na wyróżniające wyniki w nauce może to uczynić najwcześniej w drugim semestrze pierwszego roku studiów, bo dopiero wówczas może się legitymować wynikami w nauce, a więc spełnić przesłanki do uzyskania świadczenia. Podobnie student, którego niepełnosprawność powstała w takcie studiów, dopiero z tą datą spełnił jeden z warunków koniecznych do otrzymania tego rodzaju świadczenia.

Natomiast wykładnia Ministerstwa zrównująca okres studiowania z okresem "przysługiwania" świadczeń powoduje, że we wskazanych przykładach świadczenia zainteresowanym już "przysługiwały" (bo byli studentami), choć jeszcze nie spełnili koniecznych przesłanek - nie osiągnęli koniecznej średniej ocen albo nie posiadali w ogóle orzeczenia o niepełnosprawności. Po za tym stanowisko to nie jest wiążące dla Sądu, gdyż nie należy do źródeł powszechnie obowiązującego prawa.

Prezentowane przez Sąd rozumienie przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wynika z uzasadnienia projektu ustawy, które odnosi się do pobierania stypendiów czy zapomóg, czyli do stypendiów (zapomóg) przyznanych. Jak wskazał projektodawca, "w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg (...) nie dłużej niż przez 6 lat". Mając na uwadze powyższe wyniki wykładni językowej nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się oświadczenie" (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, wszystkie powołane: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, a także w powołanych przepisach Regulaminu, należało odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni, a nie - jak przyjęły w niniejszej sprawie organy stypendialne - że okres ten każdorazowo liczyć od momentu rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Podkreślić ponownie należy, że skoro z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, otrzymywania świadczeń pomocowych, to bezpodstawne było uznanie, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec 6-letni termin. Regulamin nie może wprowadzać dodatkowych kryteriów i być sprzeczny z ustawą. W związku z tym Sąd odmówił, na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP zastosowania § 5 ust. 2 Regulaminu. Stosownie do art. 92 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Skoro pomoc materialna dla studentów przyznawana jest na semestr lub na rok akademicki, to należy przyjąć, że pomoc ta dotyczy takich właśnie okresów, a zatem skoro rok akademicki składa się z dwóch semestrów, to w przypadku, gdy student nie korzysta z pomocy stypendialnej w całym roku akademickim - w dwóch semestrach, lecz tylko w jednym z semestrów, to tym samym nie można zaliczyć semestru, w którym student nie otrzymuje pomocy, nie pobiera świadczenia do 6-letniego okresu uprawniającego go do otrzymywania świadczeń, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.

Ponadto wykładnia ta znajduje również potwierdzenie w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Tak więc sześcioletni okres odnosi się do faktycznego pobierania stypendium, a nie do czasu studiowania.

Organy stypendialne wobec zastosowania błędnej wykładni powołanych przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, jak i Regulaminu świadczeń nie badały przez jaki okres skarżący pobierał stypendium poprzestając na ustaleniu, że studiuje już dłużej niż 6 lat, co jest ustaleniem prawnie irrelewantnym. Biorąc pod uwagę, że skarżący nie wyczerpał 6-cio letniego okresu studiowania, bez znaczenia pozostaje, czy ubiega się o stypendium na tym samym czy innym (kolejnym) kierunku, niż pobierał je wcześniej.

Z tego powodu zarzuty skargi dot. naruszenia prawa materialnego tj. art. 86 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy zasługiwały na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja - jako wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy - winna być uchylona. (Podobnie np. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20, WSA w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 105/20, WSA w Gliwicach z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 248/20).

Wobec powyższego brak było podstaw do uchylenia decyzji uprzednio przyznającej skarżącemu stypendium rektora, na podstawie art. 86 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, stanowiącego nakaz podjęcia przez rektora decyzji o uchyleniu decyzji komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej w przypadku wydania przez którąkolwiek z nich decyzji niezgodnej z przepisami prawa.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329), jak w punkcie II sentencji wyroku. Na koszty te składały się: wpis od skargi w wysokości 200 zł, oplata za czynności radcy prawnego w wysokości 480 zł, stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1,lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.) oraz wydatek poniesiony w związku z koniecznością uiszczenia opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego ustanowienie pełnomocnika w wysokości 17 zł.