Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1141/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J. T., M. T. i A. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 roku nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących J. T., M. T. i A. T. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] maja 2009 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. znak: [...] stwierdzającą, że zespół dworsko-parkowy położony w K., stanowiący nieruchomość o pow. 24,6055 ha, wykazaną w księdze wieczystej hip. Nr [...] jako [...] podpada pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13).

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

J. T., M. T. i A. T., wystąpili do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, że przedmiotowy zespół dworsko-parkowy nie podlega działaniu przepisów dekretu.

Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosku spadkobierców W. T. , decyzją z dnia [...] maja 1997r. znak: [...] uznał, że nieruchomość określana jako zespół dworsko-parkowy w K. podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Na skutek wniesionego przez J. T. , M. T. i A. T. odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 1999 r. znak: [...] utrzymał w mocy własną decyzję.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wniesiona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 31 maja 2001 r. sygn. akt IV SA 56/00 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd zarzucił organom, iż nie wyjaśniły w sposób dokładny stanu faktycznego sprawy i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Ponadto Sąd podniósł, że organy orzekające nie uzasadniły w sposób pełny i przekonywujący swoich rozstrzygnięć. Sąd wskazał, że zadaniem organów prowadzących postępowanie powinno być w szczególności precyzyjne określenie charakteru zespołu dworsko-parkowego w K. i prawnych skutków działu z dnia 9 października 1935 r.

Wojewoda [...] ponownie rozpatrując sprawę decyzją z dnia [...] marca 2005r. znak: [...], na podstawie art. 105 § 1 Kpa umorzył przedmiotowe postępowanie w uzasadnieniu wskazując, iż żądanie uznania, że część z przejętej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości nie podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporu cywilnego rozpatrywanego w postępowaniu przed sądami powszechnymi.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik wnioskodawców.

Następnie w piśmie z dnia 7 września 2005 r. pełnomocnik J. T. , M. T. i A. T. oświadczył, iż cofa w imieniu swoich mocodawców odwołanie z dnia 20 kwietnia 2005 r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r.

W konsekwencji powyższego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2005r. znak: [...] umorzył postępowanie odwoławcze wskazując w uzasadnieniu, iż strony skutecznie cofnęły swoje odwołanie.

Wnioskiem z dnia 23 czerwca 2006r. J. T., M. T. i A. T., wystąpili do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności wydanej w niniejszej sprawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005r. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik stron zarzucił organom naruszenie art. 156 § 1 pkt 1 i 2 Kpa poprzez wydanie decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego oraz decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie o uznanie, że zespół dworsko-parkowy położony w K. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, skoro organy te są właściwe do rozpatrzenia złożonego w niniejszej sprawie wniosku.

W dniu 23 czerwca 2006r. pełnomocnik stron wystąpił również do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem Wojewody [...] o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. oraz decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku o stwierdzenie nieważności wydanych w niniejszej sprawie decyzji, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. znak: [...] stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. umarzającej postępowanie z odwołania J. T. , M. T. i A. T. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r. oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r. umarzającej postępowanie w sprawie o uznanie, że zespół dworsko-parkowy w K. stanowiący nieruchomość o pow. 24,6055 ha, wykazaną w księdze hipotecznej hip. Nr [...] jako [...] nie podpada po działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Następnie decyzją z dnia [...] września 2008r. znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie z wniosku spadkobierców W. T. o wznowienie postępowania.

Wojewoda [...] , po ponownym rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. znak: [...] orzekł, iż przedmiotowy Zespół Pałacowo-Parkowy w K. podpada pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, iż Zespół Pałacowo-Parkowy w K. nie mógł funkcjonować w oderwaniu od reszty dóbr ziemskich stanowiących własność W. T. W ocenie organu budynek pałacu położony w otaczającym go parku to dom mieszkalny właściciela majątku ziemskiego i jego rodziny, w całości wykorzystywany był do celów mieszkalnych. Wskazano, iż na terenie zespołu nie prowadzono działalności, która przynosiłaby dochody pozwalające na jego odrębne, niezależne funkcjonowanie. Utrzymanie rodziny właściciela i ich siedziby zdaniem organu było ściśle związane z dochodami jakie uzyskiwano z dóbr ziemskich, co świadczy o istnieniu wzajemnej zależności pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a resztą majątku. Wojewoda [...] zaznaczył, iż związek funkcjonalny był oparty zarówno na powiązaniach podmiotowych, terytorialnych, organizacyjnych jak i finansowych.

Po rozpatrzeniu odwołania J. T. , M. T. i A. T. od powyższej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2009 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż reguły wykładni językowej, celowościowej i historycznej prowadzą do wniosku, że przy przejmowaniu nieruchomości na własność Państwa decydujące znaczenie miła jej powierzchnia ogólna. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zgodnie natomiast z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) do użytków rolnych wliczane były: grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, iż w związku z tym, że wnioskodawcy swoje roszczenia ograniczyli do Zespołu Pałacowo-Parkowego w K. kluczowym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ocena materiału dowodowego pod kątem istnienia bądź nieistnienia związku funkcjonalnego pomiędzy wnioskowaną częścią nieruchomości a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym. Zdaniem Ministra, aby móc wykazać ww. powiązania, koniecznym jest ustalenie znaczenia pojęcia "nieruchomości ziemskiej" użytego w przepisie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., bowiem sam dekret nie zawiera jego definicji legalnej.

Organ dokonując ustalenia znaczenia pojęcia ,, nieruchomość ziemska" powołał się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. ( OTK z 1990 r., z. 1, poz. 26). Podkreślił, iż w omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji rolnej, zwierzęcej i osadniczej. W ocenie Ministra pod pojęciem ,, nieruchomość ziemska" rozumiano zatem nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym ( a więc takie, które mogły być wykorzystane do produkcji rolnej), ale również i te, które były zabudowane czy zalesione. Nieruchomość ziemska zdaniem Ministra podlegała przejęciu nawet wtedy, gdy w jej skład w ogóle nie wchodziły użytki rolne. Pojęcie nieruchomości ziemskiej jakim operuje dekret, w ocenie organu, nie może być utożsamiane z pojęciem gruntów czy użytków rolnych.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż W. T. na podstawie aktu notarialnego z dnia 9 października 1935r., w wyniku działu spadku po J. hr. T. stał się właścicielem majątku ziemskiego [...] wraz z przyległościami. W skład majątku wchodziły dobra ziemskie wydzielone pod nazwami: nieruchomość ziemska K. wraz z tartakiem zwanym P. i budynkami administracyjnymi, pięcioma młynami, dwiema fryszerkami, dworem w K. i zabudowaniami dworskimi w B., nieruchomość O. nieruchomość K, nieruchomość D., nieruchomość P. i D.

Powierzchnia nieruchomości objętych księgą hip. Nr [...] na dzień 13 września 1944 r. tj. na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przekraczała 7000 hektarów. Ponadto wskazano, iż będąca przedmiotem postępowania nieruchomość została w 1941r. wydzielona z [...] do oddzielnej księgi wieczystej hip. Nr [...] pn. [...], w której jako właściciela wpisano W. T. Wydzielenie części nieruchomości do osobnej księgi wieczystej w ocenie organu nie skutkowało jednoczesnym wyłączeniem tej nieruchomości spod przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nadal bowiem właściciel pozostawał ten sam, a nieruchomość wchodziła w skład majątku należącego do tej osoby.

Odnosząc się do kwestii istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy Zespołem Pałacowo-Parkowym a pozostałą częścią majątku, organ odwoławczy stwierdził, iż brak jest szczegółowych kryteriów ustalania istnienia/nieistnienia związku funkcjonalnego dlatego też koniecznym jest odwołanie się do dorobku orzecznictwa i doktryny w tym zakresie.

W ocenie Ministra materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, iż objęty niniejszym postępowaniem Zespół Pałacowo-Parkowy w K. w dacie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa miał charakter miejskiej rezydencji.

W protokole z dnia 19 czerwca 2002r. jak i w protokole z rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 18 grudnia 2008r. J. T., syn b. właściciela majątku wskazał, iż pałac usytuowany na tej nieruchomości był jego domem rodzinnym. Okalający go park był urządzony w stylu angielskim, na terenie parku znajdowała się lodówka (góra ziemi jako izolacja, a w głębi pomieszczenia), figura Matki Boskiej pod arkadami, kort tenisowy, oranżeria grecka i oranżeria egipska. Pałac stanowiły natomiast dwie oficyny. W jednej z nich znajdował się gabinet W. T. , pokój jadalny, salony i sypialnie. Na górze mieszkali trzej synowie. Na łuku zlokalizowane były pokoje gościnne, a dalej kuchnia, natomiast w drugiej oficynie były stajnie dla koni, garaż na samochód, pomieszczenia na powozy, stolarnia, poradnia zdrowia. Pozostałe pomieszczenia zamieszkiwała służba pracująca przy pałacu. Cały zespół był ogrodzony, gdyż z każdej strony były ulice.

Organ ponadto zaznaczył, iż przesłuchany w charakterze świadka M. B. wskazał, iż pomiędzy oranżerią a domem mieszkalnym był kort tenisowy. Na terenie parku nie było żadnych upraw polowych, ogród warzywny dla potrzeb pałacu znajdował się na terenie zespołu, jednak poza jego parkiem. Park był ogrodzony i służył jedynie rodzinie T. i ich gościom. Przesłuchani w charakterze świadków: J. N. i M. G. uszczegółowiły złożone zeznania J. T. i M. B. wskazując, iż ogrodzenie zespołu pałacowo-parkowego miało cztery bramy.

Powyższe ustalenia w ocenie organu potwierdzają, iż Zespół Pałacowo-Parkowy położony na terenie miasta K. wykorzystywany był wyłącznie na potrzeby mieszkalne i wypoczynkowe właściciela oraz jego rodziny. Obiekt był oddzielony fizycznie od reszty majątku ziemskiego przez trwałe ogrodzenie. Wydzielenie Zespołu Pałacowo-Parkowego poprzez jego ogrodzenie nie może jednak zdaniem organu skutkować utratą funkcjonalnej łączności z resztą majątku.

Badając związek terytorialny Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż służba pałacowa bezpośrednio korzystała z płodów rolnych uprawianych na gruntach Folwarku B. jak również z produktów tam wytwarzanych. Folwark zaczynał się tuż za ogrodzeniem zespołu, a na jego terenie urządzone były inspekta. W ocenie Ministra związek organizacyjny zespołu z resztą majątku był ściśle związany z osobą właściciela majątku ziemskiego i polegał głównie na zarządzaniu i nadzorze właścicielskim. Bezpośrednimi zarządcami majątku w okresie poprzedzającym przejecie na rzecz Skarbu Państwa byli administratorzy, którzy mieli szerokie upoważnienia do podejmowania działań w imieniu właściciela. Pracownicy ci wykonywali swoje obowiązki w ściśle zakreślonych przez W. T. granicach. Ich rola ograniczała się do wykonywania czynności zleconych przez właściciela, które nie musiały być przez niego osobiście wykonywane. Decyzje strategiczne natomiast podejmowane były przez W. T.

Omawiając kwestie istnienia związku funkcjonalnego zespołu z pozostałą częścią majątku Minister zaznaczył, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż na terenie Zespołu Pałacowo-Parkowego nie była prowadzona żadna działalność pozarolnicza przynosząca dochód, jak również nie prowadzono tam żadnych upraw polowych. Powyższe ustalenia w ocenie Ministra potwierdzają, iż nieruchomość ta nie przynosiła dochodów pozwalających na jej utrzymanie jak i utrzymanie rodziny T. Dochody majątku, jak podkreślono, w głównej mierze pochodziły natomiast z gospodarki leśnej, w tym działalności tartacznej. Dochody przynosiły również uprawy warzywne, polowe i młyn.

Na zakończenie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, iż nieruchomości ziemskie to nie tylko nieruchomości, które mogą być wykorzystane do upraw zbóż lub innych roślin. Nieruchomością ziemską jest zdaniem organu również nieruchomość, na której znajdują się zabudowania dworskie oraz park.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnieśli J. T., M. T. i A. T. W złożonej skardze wnieśli o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2009 r.;

2) stwierdzenie, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się orzeczonego w sprawie wyroku;

3) zawarcie w uzasadnieniu wyroku oceny prawnej, poprzez stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość, jako miejska rezydencja, nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ;

4) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 2 ust. 1 lit. e i ust. 2 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez błędną wykładnię ignorującą ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a także Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego, polegające na niewłaściwym przyjęciu, że nieruchomość położona w centrum miasta K. , zabudowana rodzinnym domem mieszkalnym - zabytkowym pałacem o funkcji mieszkalno - rezydencjalnej, wraz z zabytkowym parkiem, położona na wydzielonym geodezyjnie i faktycznie gruncie nie posiadającym charakteru rolnego, wchodziła w skład nieruchomości ziemskiej,

ponadto zarzucono:

a) brak funkcjonalnego, organizacyjnego i finansowego związku zabudowanej i odgrodzonej zabytkowej nieruchomości, od gruntów przeznaczonych do gospodarstwa rolnego i gruntów o charakterze rolnym;

b) obiektywną niemożność wykorzystania przedmiotowej zabudowanej nieruchomości w całości , czy też w części do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej przez rolników małorolnych, jak również do tzw. "nadziałów" dla małorolnych rolników;

c) nie przyjęciu przez organ II instancji, że wskutek działu spadku z dnia 9 października 1935 r. doszło do prawnego podziału przedmiotowej nieruchomości w rozumieniu art. 2 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2. naruszenie art. 6 dekretu poprzez błędne przyjęcie, że nastąpiło skuteczne przejęcie zabudowanej nieruchomości położonej na wyodrębnionych fizycznie i prawnie parcelach gruntu, w zarząd państwowy w trybie tego przepisu, w sytuacji, gdy:

a) podmiotowa nieruchomość składająca się z miejskich parceli posiadających charakter budowlany lub zabytkowego parku i zabudowana budynkami rodzinnymi, nie była "nieruchomością ziemską" w rozumieniu dekretu,

b) do dnia dzisiejszego nie została wykorzystana zgodnie z celami dekretu określonymi w art. 1 na naddziały dla małorolnych rolników,

3. zastosowanie w niniejszej sprawie niedopuszczalnej rozszerzającej wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, wbrew jednolitemu i utrwalonemu w orzecznictwie stanowisku, zgodnie z którym nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy pozbawiające prawa własności;

4. naruszenie art. 32 zd. 2 Konstytucji RP, polegające na odmiennym rozstrzygnięciu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosku dotyczącego nieruchomości zabudowanej zabytkowym pałacem wraz z parkiem aniżeli w innych sprawach, w których sytuacja prawna i faktyczna obywateli była taka sama;

5. naruszenie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994r. (Dz.U. z 1995r. Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993r. Nr 61, poz. 284) poprzez pozbawienie skarżących decyzją organu pierwszej instancji prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości (prawa własności nieruchomości);

6. naruszenie art. 1 przepisów wykonawczych o stosowaniu rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów, normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich z dnia 1 września 1919r. (M.P. z 12 września 1919);

7. naruszenie § 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1924r. o rozszerzeniu granic gminy miejskiej K. (Dz.U. Nr 69, poz. 675) poprzez jego pominiecie;

8. naruszenie art. 29 w zw. z art. 1, 2 i 3 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 6 marca 1928r. o opiece nad zabytkami ( Dz. U. z 1928, nr 29, poz. 265), zgodnie z którymi to przepisami skoro organ administracyjny uznał zespół pałacowo - parkowy w K. za zabytek objęty ochroną prawną, to pozbawienie własności takiego zabytku mogło się odbyć wyłącznie w trybie określonym w tej ustawie, zgodnie z art. 29, a więc na cele użyteczności publicznej, a nie na rzecz małorolnych rolników indywidualnych,

II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r., Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) poprzez niezastosowanie oceny prawnej wyrażonej przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 31 maja 2001 r. (sygn. akt IV SA 56/00), polegające w szczególności na:

a). pominięciu oceny prawnej zawartej w powyższym wyroku NSA, który stwierdził, iż: "Skoro na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.1924r. o rozszerzeniu granic gminy miejskiej K. (Dz. U nr 69, poz. 675) nieruchomość ta została włączona do miasta K. , to wydaje się, że utraciła swój pierwotny charakter i stała się odrębną nieruchomością miejską";

b). pominięciu oceny prawnej zawartej w wyroku NSA, który stwierdził, iż:

"Decyzją Urzędu Wojewódzkiego K. z dnia [...].05.1931r. uznano "pałac w K. będący własnością spadkobierców po J. T. " wraz z otaczającym go parkiem, bramami, altanami, pawilonami cieplarnią za obiekt zabytkowy podlegający ochronie państwa. ";

c). pominięciu oceny prawnej zawartej w wyroku NSA, który stwierdził, iż: "Obowiązkiem obu organów było więc precyzyjne określenie charakteru Zespołu Palacowo-parkowego w K. i prawnych skutków działu z dnia 9 października 1935r. ... Jeżeli wydzielenie tej nieruchomości z większej nieruchomości ziemskiej było zgodne z obowiązującym wówczas prawem lub zostało zatwierdzone przez właściwy organ, to nie ma znaczenia kiedy zostało ujawnione prawo własności W. T. ";

d). pominięciu oceny prawnej zawartej w wyroku NSA, który stwierdził, iż:

"Łączność ta (funkcjonalna -przypis PB) musi być wykazana w sposób nie budzący wątpliwości.", czego w żaden sposób nie był w stanie potwierdzić Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji zwłaszcza, że organ II instancji nie zaprzeczył ustaleniom Wojewody [...] , iż majątek ojca Wnioskodawców miał charakter leśny (około 99 % łącznej powierzchni), a więc nie rolny, które to grunty leśne nie były przejmowane na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej ale na podstawie dekretu PKWN z dnia 12.12.1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82). Grunty leśne w dalszym ciągu stanowią własność Skarbu Państwa i nie były nigdy przeznaczane do nadziałów dla małorolnych rolników indywidualnych;

e). pominięciu oceny prawnej zawartej w wyroku NSA, który stwierdził, iż:

"Pogląd obu organów, że "przejęciu w trybie dekretu o reformie rolnej podlegały nie tylko nieruchomości o charakterze rolniczym znajduje odzwierciedlenie w art. 15 tego dekretu" nie uwzględnia wykładni tego przepisu w aspekcie celów reformy rolnej określonych w art. 1";

f). pominięciu oceny prawnej zawartej w wyroku NSA, który stwierdził, iż:

"Powołane rozporządzenie wykonawcze nie mogło rozszerzać zakresu działania aktu wyższego rzędu, jakim był dekret PKWN (por. wyrok Sądu Najwyższego z dn. 6.03.1998r., IIICKN393/97, OSP 1998, nr 10, poz. 171)";

g). pominięciu oceny prawnej zawartej w wyroku NSA, który stwierdził, iż:

,,Organ odwoławczy winien więc wiedzieć, że zgodnie z przyjętą wykładnią pojęcia "nieruchomość ziemska" ocena, czy określona nieruchomość wchodziła w sensie prawnym w skład kompleksu ziemskiego podlegającego przejęciu na cele reformy rolnej, nie może być dokonana w oderwaniu od przeznaczenia i faktycznego sposobu wykorzystania tej nieruchomości. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie wywłaszczał właścicieli ziemskich z całego majątku. Na podstawie art. 6 Minister Rolnictwa i Reform Rolnych mógł obejmować w zarząd państwowy tylko nieruchomości o charakterze rolnym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Wynika to wprost z celów reformy rolnej. ";

2. zastosowanie rażąco niewłaściwej interpretacji przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej pomijającej:

a). wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego a w tym wielokrotnie podnoszony i utrwalony w orzecznictwie pogląd, iż poza zakresem przedmiotowym art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu były przedwojenne zabudowane nieruchomości ( zwłaszcza miejskie nie mające charakteru rolnego),

b). przyjmowaną w orzecznictwie, a dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. ( sygn. akt W.3/89, OTK 1990, poz. 26) oraz w uchwale Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. ( syg.akt I OPS 2/06, ONSAiWSA 2006, nr 5, poz. 123) interpretację pojęcia ,,nieruchomość ziemska",

c). wskazaną w wyrokach NSA okoliczność, iż kwestie przejęcia lasów na rzecz Państwa uregulowane zostały odrębnym dekretem z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa ( Dz. U. Nr 15, poz. 82);

3. art. 7, 75, 77, 80 Kpa oraz 107 § 3 Kpa poprzez niewyjaśnianie stanu faktycznego sprawy polegające na:

a). braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym nieuwzględnienie okoliczności, że będące przedmiotem wniosku parcele miejskie:

[...] o pow. 9 ha 95 a 32 m2 (arkusz nr 16 i 31);

[...] o pow. 2 ha 84 a 49 m2 (arkusz nr 17);

[...] o pow. 83 a 54 m2 (arkusz nr 17);

[...] o pow. 42 a 12 m2 (arkusz nr 17);

[...] o pow. 1 ha 14 a 68 m2 (arkusz nr 17 i 18);

[...] o pow. 22 a 19 m2 (arkusz nr 18);

[...] o pow. 1 ha 39 a 98 m2 (arkusz nr 18);

[...] o pow. 6 a 55 m2 (arkusz nr 17);

[...] o pow. 3 ha 16 a 26 m2 (arkusz nr 16, 17 i 18);

[...] o pow. 31 a 24 m2 (arkusz nr 17);

[...] o pow. 1 a 55 m2;

[...] o pow. 2 ha 75 a 37 m2;

[...] o pow. 6 a 10 m2;

[...] o pow. 39 a 40 m2,

objęte dawnym wykazem hipotecznym nr [...] były zabudowane pałacem o cechach okazałej rezydencji mieszkalnej wraz z zabytkowym parkiem o cechach ogrodu angielskiego w całości ogrodzonym od innych miejskich nieruchomości miasta K. - ulicami [...] ( obecnie [...]), [...], T. ( obecnie [...]) oraz ulicą [...] ( obecnie [...]);

b). pominięciu istotnych twierdzeń wniosku zawartych również w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. i błędne wyciagnięcie wniosków z załączonych do akt sprawy dowodów takich jak:

- zdjęcie rodzinne zespołu pałacowo parkowego w K. z okresu międzywojennego- zwłaszcza lata 30-te XX wieku,

- decyzje administracyjne o wpisie zespołu pałacowo parkowego do rejestru zabytków wydane przez [...] Urząd Wojewódzki [...] maja 1931 r., [...] Urząd Wojewódzki z dnia [...] października 1948 r., Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z [...] kwietnia 1972 r.,

- protokołu z oględzin zespołu pałacowo- parkowego w K. przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy w K. w sprawie o sygn. akt [...] w dniu [...] grudnia 2005 r.,

- nieprawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w . orzeczonego w sprawie sygn. akt [...] w dniu [...] stycznia 2006 r. wraz z pisemnym uzasadnieniem,

- protokołu z zeznań świadków złożonych przed sądem cywilnym, tj. świadka S. Z., M. B. i T. C.,

- map geodezyjnych miasta K. sporządzonych w okresie międzywojennym XX wieku i obejmujących zespół pałacowo- parkowy,

- zeznań świadków: J. N., M. G. oraz M. B. o tym, że zespół pałacowo parkowy był ogrodzony od wszelkich innych nieruchomości miasta K. przed 1 września 1939 r., a zatem był wydzielony jako odrębna nieruchomość zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu,

- protokołu przejęcia majątku leśnego [...]na okoliczność, że blisko 99% gruntów majątku W. T. stanowiły grunty leśne ( nie rolne),

- protokołu z dnia 17 maja 1949 r. oraz z dnia [...] maja 1949 r. o przekazaniu lasów należących do majątku [...] Nadleśniczemu Nadleśnictwa Państwowego w P. oraz Nadleśniczemu Nadleśnictwa w N.,

- nieustaleni, czy miejski dom rodzinny T. był lub mógł być w całości, względnie w części wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej przez rolników małorolnych i czy nadawał się do ,, nadziałów",

- niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego poprzez błędne przyjęcie, że zabytkowy zespół pałacowo- parkowy w K. to ,,gospodarstwo rolne",

4. art. 6, 7 i art. 8 Kpa polegające na całkowitym pominięciu stanowiska wyrażonego w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. (sygn. akt W 3/89, opublik. w OTK 1990, poz. 26), pomimo jego przytoczenia w uzasadnieniu decyzji,

5. brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w szczególności niewskazanie dlaczego organ administracyjny pominął liczne dokumenty, wnioskowane przez skarżących jako dowody w sprawie na okoliczność nie podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – w odpowiedzi na skargę – wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej , przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej zwanej p.p.s.a.

Podkreślenia wymaga, że w toku postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem skarżących z dnia 17 lipca 1996 r., były wydawane decyzje administracyjne, które były już przedmiotem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyniku skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 1999 r., Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 maja 2001 r. wydanym w sprawie sygn. akt IVSA 56/00 uchylił zaskarżaną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia 30 maja 1997 r.

Na podstawie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w wyżej wymienionym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jako wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., wiąże w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia w tamtej sprawie.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów, należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że na podstawie działu spadku po J. T., dokonanego aktem z dnia 9 października 1935 r., W. T., którego skarżący są spadkobiercami, stał się właścicielem nieruchomości [...], w skład której wchodziły m.in. tartak P. z budynkami administracyjnymi, pięć młynów, dwie fryszerki, zabudowania dworskie w B. oraz dwór w K. Z aktu tego wynika również, że z nieruchomości [...] wydzielone zostały odrębne nieruchomości: [...].

Z powyższego wynika, że dwór w K. był częścią nieruchomości ziemskiej [...].

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 maja 2001 r. sygn. akt IVSA 56/00 zobowiązał organy do precyzyjnego określenia charakteru Zespołu Pałacowo-Parkowego w K. i prawnych skutków działu z dnia 9 października 1935 r. W ocenie Sądu, organy prawidłowo wywiodły, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że Zespół Pałacowo-Parkowy w K. w wyniku działu spadku nadal pozostawał częścią nieruchomości ziemskiej [...]. W wyniku tego działu nie stał się odrębną nieruchomością.

Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1924 r. o rozszerzeniu granic gminy miejskiej K. w powiecie [...], z gminy wiejskiej D. wyłączony został m.in. dwór i park dóbr K. oraz przyległe do toru kolejowego i wsi K. grunty dworskie o obszarze 235,2 ha. Jednocześnie grunty te zostały włączone do gminy miejskiej K. .

W wyniku tego rozszerzenia granic gminy miejskiej K. w powiecie [...] , nie doszło do wyłączenia z dóbr [...] części nieruchomości w postaci pałacu i parku w K.. Pałac i park nadal stanowiły część nieruchomości [...], z tym, że położone były w granicach gminy miejskiej K. , a nawet w granicach samego miasta K. .

Z akt administracyjnych wynika, że Urząd Wojewódzki K. orzeczeniem z dnia [...] maja 1931 r. uznał Pałac w K., jako posiadający wartość artystyczną, kulturalną, historyczną i archeologiczną za zabytek podlegający ochronie prawa. Jednocześnie organ określił, że granice zabytku i otoczenia rozciągają się na całość pałacu, oraz na cały otaczający go park łącznie z bramami, altanami, pawilonami i cieplarnią.

W ocenie Sądu, organy w sposób prawidłowy wywiodły, że Zespół Pałacowo-Parkowy w K. stanowił część nieruchomości [...].

Ocena prawna wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2001 r. nie przesądzała, wbrew stanowisku skarżących, charakteru prawnego Zespół Pałacowo-Parkowy w K. jako odrębnej nieruchomości o charakterze miejskim, a jedynie zobowiązywała organ do dokonania dalszych ustaleń i ocen czy faktycznie takiego charakteru Zespół ten nie nabył.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, wbrew zarzutom skarżących, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z rejestru pomiarowego dóbr [...] z 1937 r. wynika, że powierzchnia ogólna tych dóbr wynosiła 7872 ha 3266 m². Na powierzchnię tę składały się m.in. grunty orne – 236 ha 2324 m² i lasy - 7118 ha 3619 m².

Do wyodrębnienia z nieruchomości [...] nieruchomości o powierzchni 24 ha 6055 m² obejmującej pałac i park w K., doszło dopiero w maju 1941 r. Potwierdza to wzmianka uczyniona w księdze wieczystej hip Nr [...] z dnia 2 maja 1941 r. i wpis w księdze hipotecznej Nr [...] pod nazwą [...] Jednakże właścicielem wyodrębnionej nieruchomości pod nazwą [...] nadal pozostał W. T. Jednakże dla przeprowadzenia reformy rolnej wyodrębnienie to nie wywołało skutków prawnych z uwagi na treść art. 2 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, który uznał za nieważne wszelkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit e, dokonane po dniu 1 września 1939 r.

Wobec powyższego prawidłowo organy przyjęły, że przedmiotowa sprawa dotyczy Zespołu Pałacowo-Parkowego w K., stanowiącego część nieruchomości ziemskiej [...], stanowiącej byłą własność W. T. , która przejęta została na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Wojewoda [...] , jako organ pierwszoinstancyjny wydający decyzję w sprawie oraz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekający jako organ odwoławczy od decyzji Wojewody [...] stanęli na stanowisku, iż Zespół Pałacowo-Parkowy w K. , stanowiący nieruchomość o pow. 24,6055 ha, wykazaną w księdze wieczystej hip. Nr [...] jako [...], podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) i jego celem było stwierdzenie czy zespół dworsko-parkowy położony w M. podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Po drugiej wojnie światowej, na obszarze, który znalazł się w granicach Państwa Polskiego została przeprowadzona reforma rolna. Podstawą przeprowadzenia reformy rolnej był dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Pierwotna wersja tego dekretu została ogłoszona w Dzienniku Ustaw z 1944 roku Nr 4, poz. 17 z dnia 13 września 1944r. i z dniem tym dekret ten zaczął obowiązywać.

Z dniem 13 września 1944r., zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu wszystkie nieruchomości ziemskie wymienione w punktach b, c, d, i e części pierwszej tego artykułu przeszły bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu.

Pierwsze zmiany dekretu zostały wprowadzone dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 9). Zmiany te weszły w życie z dniem 19 stycznia 1945r. Jednocześnie w art. 2 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych został upoważniony do wydania jednolitego tekstu dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. Nr 4, poz. 17) z uwzględnieniem zmian, wynikających z przepisów, wydanych do dnia ogłoszenia jednolitego tekstu z zastosowaniem ciągłej numeracji artykułów i ustępów.

Tekst jednolity dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej został ogłoszony 19 stycznia 1945 r. w Dzienniku Ustaw Nr 3, poz. 13.

W tekście pierwotnym dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1944 r. art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze miało brzmienie: "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym". W tekście jednolitym dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej po nowelizacji dokonanej w dniu 17 stycznia 1945 r. w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze zostały skreślone słowa "o charakterze rolniczym".

Tak więc po nowelizacji z dnia 17 stycznia 1945 r. ustawodawca zrezygnował z określenia, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, pozostając przy samym określeniu "nieruchomości ziemskie".

Po ogłoszeniu w dniu 19 stycznia 1945 r. jednolitego tekstu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Jednakże, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 824/08, "zmiana dekretu o reformie rolnej w 1945 r. nie mogła wywrzeć skutków prawnych w postaci przejścia na własność Państwa w dniu 13 września 1944 r. także innych nieruchomości niż wskazanych w dekrecie w jego brzmieniu z tej daty. Zatem dekret o reformie rolnej dotyczył pewnych kategorii nieruchomości ziemskich, a mianowicie nieruchomości o charakterze stricte rolniczym."

Nieruchomości ziemskie, wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu.

Celami, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu, jakie miały być zrealizowane w drodze przeprowadzenia reformy rolnej były:

a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych,

b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców,

c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej,

d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,

e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

Dopiero nieruchomość ziemska posiadająca takie cechy i mogąca być przeznaczona na takie cele jak wskazano wyżej, podlegała przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Jednakże przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jak i przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, ze zm.) nie określały wprost samego pojęcia "nieruchomości ziemskiej". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 824/08, uznał, że "skoro obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej systemy prawne i sam omawiany dekret, nie definiowały określenia "nieruchomość ziemska", to pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej."

Najogólniejszym pojęciem prawnym jest określenie "nieruchomość" bez żadnego przymiotnika. Jeżeli dekret odnosi się do nieruchomości ziemskich, to zawęża pojęcie nieruchomości tylko do tych, które mają charakter ziemski. Tak więc przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczą wszelkiego innego rodzaju nieruchomości. Biorąc pod uwagę przedmiot dekretu, jakim jest reforma rolna, należy uznać, iż nieruchomość ziemska winna ulec zawężeniu do takiej, która ma charakter rolniczy. Wszelkie inne nieruchomości ziemskie, nie mające jednocześnie charakteru rolniczego, przedmiotowo nie mogą podlegać pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zdefiniowania pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dla potrzeb dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dokonał Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W.3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska przyjętego w tej uchwale pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomość ziemską, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru.

Wprawdzie uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. zapadła w sprawie o odmiennym stanie faktycznym i prawnym niż stan w niniejszej sprawie, to jednak definicja ta ma charakter uniwersalny w odniesieniu do pojęcia "nieruchomości ziemskiej".

Nie ma również decydującego znaczenia fakt, że uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. została podjęta przed dniem 16 października 1997 r., kiedy weszła w życie Konstytucja z 2 kwietnia 1997 r., która w art. 239 ust. 3 pozbawiła uchwały Trybunału Konstytucyjnego mocy powszechnie obowiązującej w sprawie ustalenia wykładni ustaw. Nie pozbawiło to jednak uchwał Trybunału Konstytucyjnego waloru poznawczego i charakteru ogólnych wskazówek interpretacyjnych w procesie stosowania prawa.

Mając powyższe na uwadze możemy określić, jakie przesłanki musiała spełniać nieruchomość, aby na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mogła być przejęta na cele reformy rolnej i tak, była to nieruchomość:

• ziemska o charakterze rolniczym,

• stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych,

• spełniająca normy obszarowe , o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

• nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Za takim szerokim rozumieniem nieruchomości ziemskiej sklasyfikowanej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu opowiedział się również Naczelny Sądu Administracyjny w uchwale z dnia 5 czerwca 2006 r. wydanej w sprawie sygn. akt I OPS 2/06.

Tak więc spełnienie nie tylko norm obszarowych decydowało o podpadaniu nieruchomości pod zapis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Spełnienie przez nieruchomość lub jej część wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwalało dopiero uznać, iż nieruchomość podpadała pod zapis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wykładnia przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w zakresie pojęcia "nieruchomości ziemskiej" zawarta w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1991r. III CZP 90/91, OSNC 1992, nr 5, poz. 72, wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2003 r. III CKN 1492/00 Lex nr 78867, wyrok NSA z 18 października 2005 r. OSK 1518/04 Lex nr 201351, wyrok NSA z 22 kwietnia 2004 r. OSK 46/04 ONSAiWSA 2004/1/20, wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r. IVSA 2724/98 Lex nr 75563, wyrok NSA z 6 listopada 2000 r. IVSA 801/99 Lex nr 53402, wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r. IVSA 2582/98 Rejent 2001/12/193.

W przypadku powstania sporu, czy dana nieruchomość lub jej część, przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej podpadała pod ten przepis, spór taki rozstrzygany był w trybie postępowania administracyjnego wszczynanego na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Postępowanie administracyjne prowadzone w trybie § 5 rozporządzenia, reguluje tryb orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06 przesądziła, iż przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnych o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tak więc orzekając w trybie § 5 rozporządzenia można wyłączyć spod działania przepisów o reformie rolnej tę część nieruchomości ziemskiej, która nie spełnia przesłanek art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie toczyło się w trybie § 5 rozporządzenia. Zadaniem tego postępowania było ustalenie i rozstrzygnięcie, czy część majątku ziemskiego w postaci zespołu dworsko-parkowego położonego w M. podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i tym samym podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia wymaga kwestia, czy część nieruchomości ziemskiej [...] w postaci Zespołu Pałacowo-Parkowego w K. podlegała przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Skoro Zespół Pałacowo-Parkowy położony był w parku, to już to przesądza, że nie miał on charakteru rolnego. Park nie jest miejscem, w którym może być prowadzona działalność rolnicza. Tym samym część nieruchomości [...] stanowiąca przedmiotowy Zespół Pałacowo-Parkowy nie mogła być przeznaczona na realizację celów reformy rolnej wyszczególnionych w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d, e dekretu. W szczególności przejęcie Zespołu Pałacowo-Parkowego nie mogło realizować celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. d i e, gdyż wyraźnie jest w nich mowa o zarezerwowaniu terenów pod określone cele a nie obiektów.

W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, powinno brzmieć, iż na własność Skarbu Państwa w całości przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, które jednocześnie mogą być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, ponadto stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. I taką definicją powinny były posłużyć się organy rozpatrujące przedmiotowa sprawę. Szersze rozumienie pojęcia nieruchomości ziemskiej nie znajduje uzasadnienia w przepisach dekretu.

Struktura normatywna dekretu jest taka, ze najpierw w art. 1 ustalone są cele jakie ma zrealizować reforma rolna, następnie art. 2 wskazuje nieruchomości ziemskie jakie w związku z realizacją celów reformy rolnej przechodzą na rzecz Skarbu Państwa.

Te dwa przepisy razem interpretowane wskazują m. in. jakie nieruchomości ziemskie na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu podpadają pod reformę rolną.

Artykuły 6 i 7 dekretu dotyczą nieruchomości ziemskich przejętych na cele reformy rolnej, ale na ich podstawie nie można rozszerzać zakresu przedmiotowego reformy rolnej ponad to, co wynika z interpretacji art. 1 i 2 dekretu, a w szczególności, że reforma rolna obejmuje te nieruchomości lub ich części, które nie nadają się do realizacji celów reformy rolnej.

Zakres przedmiotowy reformy rolnej nie może być również rozszerzany poprzez interpretację przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., jak to uczynił organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji powołując się na § 44 tegoż rozporządzenia. Zakres nieruchomości ziemskich przejmowanych na cele reformy rolnej może wynikać tylko z samych przepisów dekretu, a nie z aktów wykonawczych do niego niższej rangi. Na etapie wykonywania reformy rolnej jej zakres nie może być rozszerzany, gdyż narusza to przepisy samego dekretu.

Organ administracji publicznej wydając decyzję administracyjną na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. powinien zbadać czy przejęta na cele reformy rolnej nieruchomość spełnia wszystkie przesłanki przesądzające o podpadaniu jej pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W przypadku stwierdzenia, że dana nieruchomość w części nie jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym zbada, czy pozostawała ona w takim związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską, który przesądza o konieczności łącznego ich przejęcia na cele reformy rolnej.

W przedmiotowej sprawie Sąd nie podziela zaprezentowanych w zaskarżonej decyzji wniosków organu odwoławczego, co do istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym.

Należy stwierdzić, że ta część nieruchomości [...] , która stanowiła grunty rolne pełniła funkcję gospodarczą. Natomiast Zespół Pałacowo-Parkowy pełnił funkcję mieszkaniową. Obie te funkcje: gospodarcza i mieszkaniowa są funkcjami rozdzielnymi, nie spełniającymi tych samych celów. Dlatego trudno jest mówić o związku funkcjonalnym pomiędzy Zespołem Pałacowo-Parkowym a pozostałą gospodarczą częścią nieruchomości [...] nakazującym łączne ich przejęcie na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wojewoda [...] ponownie rozpatrując wniosek skarżących z dnia 17 lipca 1996 r. dokona oceny stanu faktycznego pod kątem spełniania przez Zespół Pałacowo-Parkowy w K. przesłanek art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przy uwzględnieniu rozumienia pojęcia nieruchomości ziemskiej zgodnie z obowiązującym orzecznictwem zaprezentowanym wyżej.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w/w ustawy.