Wyrok NSA oz. w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 2033/99
NSA oz. w Szczecinie
Data orzeczenia: 2000-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Brak jest podstawy prawnej do weryfikacji uprawnień wdów i wdowców, po osobach, których uprawnień kombatanckich nie pozbawiono.

TEZY

Brak jest podstawy prawnej do weryfikacji uprawnień wdów i wdowców, po osobach, których uprawnień kombatanckich nie pozbawiono.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Marianny B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 3 listopada 1999 r. (...) w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdowy - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 8 lipca 1999 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 8.07.1999 r. (...), wydaną na podstawie art. 22 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 3 oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego odmawiającej przyznania Mariannie B. uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, iż zmarły mąż wnioskodawczyni Stefan B. uprawnienia kombatanckie uzyskał w 1988 r. w byłym ZBoWiD, wyłącznie z tytuły "utrwalenia władzy ludowej", w okresie 1.08.1945 r. - 18.08.1946 r. 20.08.1946 r. - 31.12.1947 r. i 13.05.1948 r. - 20.08.1948 r. na podstawie zaświadczenia WKU w S. z dnia 8.09.1988 r. (...) oraz pisma Centralnego Zarządu Służby Więziennej z 26.05.1999 r. Postępowanie wyjaśniające wykazało, że pełnił on służbę w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego we W. oraz WUBP w K.

W myśl art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ uprawnienia kombatanckie Stefanowi B. nie przysługują z żadnego tytułu, a zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich. Uprawnienia - wdów po takich osobach mają charakter pochodny do uprawnień kombatantów, a zatem Marianna B. uprawnienia te nie przysługują. Powyższą decyzję Marianna B. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. W skardze podniosła, iż jej mąż do końca życia uprawnień kombatanckich nie był pozbawiony, a zatem nie przyznanie jej uprawnień wdowy po kombatancie jest bezzasadne.

Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje jedynie legalność zaskarżonych decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. W przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa NSA winien uwzględnić skargę /art. 22 ustawy o NSA/. W rozpatrywanej sprawie jest okolicznością niesporną, że mąż Marianny B. otrzymał uprawnienia kombatanckie w dniu 11.10.1988 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej we wskazanych okresach w decyzji. Jak wynika z akt postępowania - w okresie od 20.08.1946 r. do 14.10.1952 r. pełnił służbę w Wojsku Polskim w jednostce, która prowadziła walki ze "zbrojnym podziemiem". Zmarł w dniu 25.12.1998 r. Za życia nie został zweryfikowany z przyznanych mu uprawnień kombatanckich.

Należy zatem w sprawie rozważyć, czy przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1991 nr 17 poz. 75/ zawierają takie podstawy prawne, które dają prawo do odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatantach, a jednocześnie uprawniają do weryfikacji mężów wdów, skoro za ich życia nie dokonano takiej weryfikacji a w obrocie prawnym znajduje się decyzja przyznająca takie uprawnienia jako uprawnienia pierwotne i jej wyeliminowanie z obrotu prawnego staje się już w świetle obowiązujących przepisów prawa niemożliwe, z uwagi na śmierć strony.

Przepis art. 20 ust. 1 i 2 cytowanej wyżej ustawy kombatanckiej określa jakie uprawnienia przysługują kombatantom i innym osobom uprawnionym /ulga w przejazdach, zniżka przy zakupie lokalu, zwolnienie z abonamentu radiowego i telewizyjnego, ryczałt energetyczny/. Definicję "innych osób uprawnionych" precyzuje treść art. 10. Chodzi zatem o te osoby, które określa art. 2 i 4. W art. 20 ust. 3 ustawy, chodzi o uprawnienia, o których mowa w art. 2 /ulgi w przejazdach, zwolnienia z abonamentu opłat telewizyjnych i radiowych, ryczałt energetyczny itp./ jako przysługujących również wdowom, wdowcom - emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych.

W przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" określono, że uprawnienia, o których mowa w ust. 1, a więc uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyskała decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 /działalność kombatancką/ i w art. 2 /działalność równorzędna z działalnością kombatancką/.

O spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby powołane przez niego na podstawie udokumentowanego wniosku osoby zainteresowanej oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej.

W ust. 2 art. 22 określono, że w trybie, o którym mowa w ust. 1 wydawane są zaświadczenia potwierdzające uprawnienia osób, o których mowa w art. 20 ust. 3 z tym. że w przypadku gdy zmarły małżonek /małżonka/ posiada potwierdzone uprawnienia - rekomendacja nie jest wymagana.

Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ nie zawiera żadnych przepisów dotyczących zachowania, pozbawienia czy też nabywania uprawnień przez wdowy i wdowców - emerytów i rencistów pozostałych po kombatantach, których uprawnienia nie zostały poddane weryfikacji.

Przepis art. 25 cytowanej ustawy w związku z rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dotyczących pozbawienia uprawnień kombatantach i zasad przeprowadzenia weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 116 poz. 745/ przewiduje możliwość pozbawienia uprawnień kombatanckich w sytuacjach tam określonych. Dotyczy to jednak tych osób. które uprawnienia te uzyskały. Przepis zaś ust. 2 tegoż przepisu określa przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich, które stanowią podstawę do wydania zgodnie z ust. 4 decyzji w sprawie pozbawienia tych uprawnień. Na mocy art. 26 ustawy utrata uprawnień następuje na skutek prawomocnej decyzji o ich pozbawieniu.

Przepisy te wyraźnie wskazują, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. status osób posiadających uprawnienia kombatanckie nie uległ zmianie a dopiero po wydaniu decyzji w sprawie ich pozbawienia, o której mowa w art. 25 ust. 4 i art. 26, jej adresat traci uprawnienia określone w ustawie. Decyzja w sprawie pozbawienia uprawnień może zaś być wydana po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego z udziałem strony, którą jest osoba posiadająca poddawane weryfikacji uprawnienia kombatanckie jako uprawnienia pierwotne.

Powołane przez organ przepisy stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji, wbrew twierdzeniom organu nie stanowią podstawy do odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. Z przepisów tych wynika, że o ile zmarły małżonek posiadał uprawnienia, to obowiązkiem organu było jedynie wydać potwierdzenie takich uprawnień /jako uprawnień przysługujących z mocy prawa/, a nie badanie - czy zmarły kombatant spełnia warunki do zachowania uprawnień kombatanckich. W omawianych przepisach jest mowa tylko o trybie. Nie można przyjąć, że kombatantów można wówczas weryfikować. Takie postępowanie w stosunku do kombatantów nie jest w przepisach ustawy kombatanckiej przewidziane a w świetle obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne.

Działanie takie w swej istocie dotyczy bowiem osoby zmarłej. Żaden przepis prawa nie przewiduje, że w stosunku do osoby zmarłej można wszcząć i prowadzić postępowanie a następnie wydać decyzję kasując uprawnienia pierwotne. Wprawdzie w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r. III AZP 32/95 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego SA/Wr 1891/94 /powołanego także w uzasadnieniu tej uchwały/ przyjęto, że uprawnienia wdów mają charakter pochodny, to nie można w świetle przepisów ustawy kombatanckiej, obowiązującego prawa i powyższych wywodów przyjąć, że podlegają one także weryfikacji. Należy też zauważyć, że powyższa uchwała została wydana na tle innego stanu faktycznego, kiedy zmarły małżonek przed swoją śmiercią nie miał nigdy ustalonych uprawnień kombatanckich. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tej uchwały wyraźnie podkreślił, że powyższe orzeczenie NSA w sprawie SA/Wr 1891/94 nie odnosi się do takiego stanu faktycznego. Wyrok ten dotyczy takiego stanu faktycznego jaki ma miejsce w niniejszej sprawie, a więc kiedy za życia kombatanta jego uprawnień nie zweryfikowano, a po śmierci kombatanta - wdowie odmawia się uprawnień wychodząc z założenia, że uprawnienia takie podlegają weryfikacji w związku z tym, że gdyby mąż żył, uprawnienia te byłyby mu cofnięte.

Wprowadzenie określenia "byłaby pozbawiona lub byłby pozbawiony" nie znajduje uzasadnienia ani w przepisach prawa materialnego ani też w przepisach prawa procesowego. Osoba ta - kombatant - nie może się bronić, gdyż nie żyje a wdowa nie jest w stanie wykazać czy istotnie mąż uprawnienia takie mógłby zachować, czy też je utracić. Postępowanie takie oparte byłyby na mechanizmie działania prawa wstecz, czego omawiana ustawa w swoim brzmieniu nie przewiduje. Decyzja przyznająca kombatantowi uprawnienia kombatanckie jako uprawnienia pierwotne, mimo śmierci, znajduje się w obrocie prawnym, co oznacza, że mąż Marianny B. status kombatanta zachował. Nadanie uprawnienia wdowcom /wdowom/ statusu praw pochodnych odpowiada tylko jednej postaci a więc prowadzi do nabycia translatywnego. mocą którego prawo w całości przechodzi z jednego podmiotu na drugi. Oznacza to, że ustawodawca w art. 20 ust. 3 ustawy przyznał te uprawnienia wdowom z mocy prawa.

Powyższe wskazuje, że brak jest podstawy prawnej do weryfikacji uprawnień wdów i wdowców, po osobach, których uprawnień kombatanckich nie pozbawiono. Pogląd powyższy został także zaprezentowany w uzasadnieniach wielu wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym także uchwale NSA z dnia 21 lutego 2000 r. OPS 15/99 - ONSA 2000 Nr 3 poz. 91.

Zaskarżona decyzja wydana zatem została z naruszeniem prawa materialnego /art. 20 ust. 3 ustawy kombatanckiej/, a zatem podlega uchyleniu zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.