Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 2983/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie NSA Piotr Lechowski NSA Grażyna Danielec Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 6 grudnia 2002 r Nr [...] w przedmiocie długu celnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą by ć wykonane .


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2002 r K. N. zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy marki [...] diesel z 2000 r , przywieziony z Francji. Do zgłoszenia celnego skarżący załączył fakturę nr [...] z dnia [...] marca 2002 r , określającą wartość przedmiotowego pojazdu na kwotę [...] EUR.

Naczelnik Urzędu Celnego w [...] , działając na podstawie art.23 § 7 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r - Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) zakwestionował wiarygodność faktury z uwagi na jej niską cenę w stosunku do rzeczywistej wartości przedmiotowego pojazdu wynikającej z oceny technicznej nr [...] i decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej towaru.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ celny stwierdził, że zadeklarowana wartość celna towaru odbiegała w sposób znaczny od cen na rynku polskim. Wartość ustalona na podstawie oceny technicznej wynosiła dla w/w pojazdu [...] zł.

Wartość celna przedmiotowego samochodu została ustalona na podstawie art.29 Kodeksu celnego tj. metodą "ostatniej szansy" . Naczelnik Urzędu Celnego podniósł , że postępowanie w tej kwestii zostało opracowane przez Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej i opublikowane w formie załącznika do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r - Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej (Dz.U.Nr 80, poz.908 ).

W rozpatrywanej sprawie organ celny przyjął kwotę [...] zł tj. wartość rynkową tego pojazdu według oceny technicznej przedłożonej przez skarżącego, a następnie pomniejszył tę wartość o 22% z tytułu podatku VAT oraz o 3,1 % z tytułu podatku akcyzowego . Wartość celna w/w pojazdu została ustalona na kwotę [...] zł tj. [...] EUR .

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie , w którym zarzucił, iż zakwestionowanie zadeklarowanej wartości samochodu nastąpiło na podstawie opinii biegłego , który określił wartość tego typu samochodu na rynku polskim , w stanie kompletnym i nieuszkodzonym w wysokości [...] zł . Ten sam biegły wskazał w opinii, iż wartość netto pojazdu wynosi [...] zł, a biorąc pod uwagę stan techniczny zaimportowanego pojazdu , jego wygląd estetyczny , jego wartość na rynku polskim w stanie przedstawionym - zdaniem w/w biegłego - powinno się obniżyć o ok.25%. Tak więc rzeczywista wartość pojazdu powinna być oceniona na [...] zł.

Dyrektor Izby Celnej w [...] , po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 6 grudnia 2002 r utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie i stwierdził, że cena podana w dokumentach załączonych do zgłoszenia celnego nie jest bezwzględnie wiążąca dla organów celnych. Wartość transakcyjna nie zawsze odpowiada wartości towaru. Ocena wiarygodności danych musi być oparta na obiektywnych przesłankach, jakimi w przypadku samochodów mogą być katalogi specjalistyczne cen pojazdów używanych na rynkach zagranicznych.

Dyrektor Izby Celnej podniósł , że w decyzji organ celny I instancji dokonał zakwestionowania wysokości ceny transakcyjnej nie powołując podstawy prawnej i postępowanie takie należy ocenić jako nieprawidłowe.

W toku postępowania odwoławczego dokonano kontroli prawidłowości oceny Naczelnika Urzędu Celnego w [...] przez porównanie zadeklarowanej wartości z danymi z katalogu "Schwackeliste. Pkw. Gelandewagen. Transporter" nr 5/2002 , wydanego przez EurotaxSchwacke, Niemcy. Katalog ten zawiera obiektywne średnie ceny nowych i używanych samochodów na reprezentatywnym dla krajów Unii Europejskiej obszarze Niemiec , z danymi ustalonymi na podstawie obserwacji rynku w miesiącu maju 2002 r . Na str.608 w/w katalogu podane zostały ceny samochodu odpowiadającego typowi sprowadzonego pojazdu i jego cena została określona w wysokości [...] - [...] EUR. Cena transakcyjna zadeklarowana przez skarżącego w wysokości [...] EUR odbiega diametralnie od cen wskazanych w w/w materiale porównawczym. Różnica ta wykracza poza typowe wahania cen w ramach negocjacji rynkowych. Wskazane okoliczności stanowiły zatem podstawę do odmówienia wiarygodności przedłożonej faktury.

Ustalając wartość celną importowanych używanych pojazdów samochodowych - zgodnie z Wyjaśnieniami Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej - metodą ostatniej szansy istnieje możliwość skorzystania z wyspecjalizowanych katalogów lub czasopism zawierających ceny rynkowe tych pojazdów na polskim obszarze celnym.. Biorąc za punkt wyjścia podaną w katalogu cenę samochodu tej samej marki , posiadającego te same parametry techniczne oraz wyprodukowanego w tym samym roku co pojazd będący przedmiotem importu , dokonuje się odpowiedniej kalkulacji polegającej na odliczeniu od wartości "czystej" kwot uwzględniających wszystkie czynniki cenotwórcze , co zapewnia jednakowe traktowanie wszystkich importerów pojazdów używanych.

W niniejszej sprawie organ I instancji przyjął za podstawę oceny kwotę [...] PLN ( brutto ) na podstawie danych zawartych w katalogu PSWR "Info-Ekspert" nr v-2002 , a następnie od tej kwoty dokonał stosownych odliczeń z tytułu podatku VAT i podatku akcyzowego , ustalając wartość celną przedmiotowego pojazdu na kwotę [...] PLN , która powinna stanowić podstawę do wymiaru należności celno-podatkowych..

Odpowiadając na zarzut nieuwzględnienia przez organ I instancji przy ustalaniu wartości celnej samochodu jego stanu technicznego tj. obniżenia wartości pojazdu o 25% , Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił , że zgodnie z przepisami dotyczącymi klasyfikacji odpadów ( Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8.03.2001 r , które weszło w życie z dniem 24 marca 2001 r), jako odpady zostały zakwalifikowane pojazdy wycofane z eksploatacji -niezarejstrowane lub niezdolne do ruchu. Przepisy te zostały wprowadzone w celu wyeliminowania importu samochodów znacznie uszkodzonych i nadmiernie zużytych . W związku z powyższym nie ma wskazań do odliczania od " uśrednionej" wartości rynkowej z katalogu określonego w procencie stopnia uszkodzenia pojazdu , gdyż uszkodzone pojazdy nie mogą być objęte procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym . Dotyczy to także korekt z tytułu ponadnormatywnego zużycia.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego , w której skarżący powtórzył dotychczasowe argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji . Ponadto skarżący dodatkowo zarzucił zaskarżonej decyzji jej niezgodność z prawem poprzez naruszenie art.23 § 7 , art.24 § 1, art.29 , art.65 § 4 pkt.2c , art.85 § 1 oraz art.262 Kodeksu celnego , a ponadto naruszenie Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15.09.1999 r - Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej (Dz.U.Nr 80 , poz.908 ) polegające na przyjęciu , że poddana weryfikacji wartość celna zaimportowanego pojazdu , ustalona przez biegłego rzeczoznawcę nie ma znaczenia w sprawie.

Dyrektor Izby Celnej dokonał sprzecznych istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego przez przyjęcie , że wartość samochodu brutto jako wartość rynkowa i celna wynosi [...] PLN , pomimo iż opinia biegłego ustala dla tego samochodu kwotę o [...] PLN niższą, co ma istotne znaczenie dla przyjęcia podstawy wartości celnej towaru.

Skarżący zarzucił nieważność postępowania wskutek pozbawienia go realnej możliwości obrony swoich interesów poprzez nie pouczenie go o możliwości powołania biegłego , innego niż wskazany przez funkcjonariusza celnego.

Kolejny zarzut , to nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy , a w szczególności nie przeprowadzenie dowodu innej opinii dotyczącej rzeczywistej wartości rynkowej przedmiotowego pojazdu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , a dodatkowo stwierdził, że organy celne są upoważnione do oceny przedłożonych dokumentów pod względem ich wiarygodności formalnej i materialnej. W rozpatrywanej sprawie organ celny zakwestionował przedłożoną fakturę pod względem materialnym , o czym zadecydowała niska cena w stosunku do rzeczywistej wartości zgłoszonego towaru. Wartość transakcyjna towaru powinna odzwierciedlać rzeczywistą jego cenę . Cena podana w dokumentach dołączonych do zgłoszenia celnego nie jest bezwzględnie wiążąca dla organów celnych , a zwłaszcza w sytuacji , gdy wartość transakcyjna nie zawsze odpowiada rzeczywistej wartości towaru. Ocena wiarygodności musi być oparta na obiektywnych przesłankach , jakimi w przypadku samochodów są katalogi specjalistyczne cen pojazdów używanych na rynkach zagranicznych .

Jak wynika z akt sprawy podstawą oceny dokonanej przez organ I instancji były dane z katalogu "Pojazdy Samochodowe . Wartości rynkowe.Część A , nr V/2002 wydawnictwa "INFO-EXPERT". Katalog ten uwzględnia jedynie ceny na rynku polskim. Zatem organ II instancji dokonał porównania z danymi wynikającymi z katalogu "Schwackeliste" nr 5/2002 , zawierającego uśrednione ceny samochodów używanych na reprezentatywnym dla krajów Unii Europejskiej - rynku niemieckim.

Wbrew twierdzeniom skarżącego , niewątpliwie zaistniały uzasadnione przyczyny zakwestionowania wiarygodności faktury stanowiącej podstawę do określenia wartości celnej samochodu.

Konsekwencją merytorycznego zakwestionowania przedstawionej faktury w odniesieniu do przedmiotowego samochodu jest ustalenie jego wartości, celnej w oparciu o przepisy Kodeksu celnego . W przypadku samochodów używanych stosuje się metodę określona w art.29 tej ustawy.

Postępowanie celne dowiodło , że ustalona metodą " ostatniej szansy" cena pojazdu byłą dwukrotnie niższa od ceny zadeklarowanej w zgłoszeniu celnym.

Odnośnie nie uwzględnienia obniżki wartości samochodu o 25% z tytułu stanu towaru organ celny wyjaśnił , że opinia biegłego stanowiła jeden z dowodów w sprawie podlegający swobodnej ocenie dowodów . Organ uznał tę opinie za wiarygodną w części dotyczącej kwoty [...] zł , natomiast odmówił wiarygodności w części dotyczącej w/w obniżki. Z opisu stanu technicznego i wyglądu pojazdu wynikało , iż jest on w stanie kompletnym , po naprawie blacharskiej i częściowo lakierniczej. Postępowanie oceniło stan techniczny jako przeciętny , bez poważnych uszkodzeń. Z tego powodu uwzględniono kwotę [...] PLN mając na uwadze dane katalogowe uwzględniające spadek ceny z uwagi na wiek , przebieg i stan techniczny.

Z uwagi na zebranie materiału dowodowego w wystarczającym stopniu do dokonania ustaleń , nie było zasadne powoływanie kolejnych biegłych. Skarżący w toku prowadzonego postępowania miał zapewniony czynny udział w tym postępowaniu i mógł zgłaszać swe żądania , gdyż na nim spoczywał ciężar udowodnienia okoliczności, na które się powoływał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone , zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r , Nr 153, poz.1271 ze zm.) , podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ).

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania , że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W rozpatrywanej sprawie organy celne naruszyły przepisy prawa materialnego w zakresie niżej opisanym.

Podstawą wymiaru cła jest wartość celna towaru , która zgodnie z art.23 §1 Kodeksu celnego jest ceną faktycznie zapłaconą lub należną za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny.

Wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną w wypadku, gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego ( art.23 § 7 ).

Przepis ten upoważnia organy celne do oceny przedłożonych dokumentów nie tylko pod względem formalnym, ale również pod względem materialnym i dotyczącym informacji w nich zawartych, w celu wyeliminowania przypadków wprowadzania na polski obszar celny towarów o zaniżonej wartości celnej. Dopuszczalność wyeliminowania zasady określonej w art.23 § 1 Kodeksu celnego uzależniona jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek : 1/ brak wiarygodności dokumentów lub brak samych dokumentów , 2/ wskazania przez organ celny przyczyn braku wiarygodności dokumentów .

W rozpatrywanej sprawie ograny celne nie kwestionując formalnej wiarygodności dokumentów stwierdzających wartość celną sprowadzonego przez skarżącego samochodu zakwestionowały jego wartość transakcyjną z uwagi na niską cenę wskazaną w fakturze zakupu w stosunku do jego rzeczywistej wartości.

Stanowisko to jest nie zgodne z przytoczonym wyżej art.23 § 1 Kodeksu celnego , zgodnie z którym wartością celną jest cena faktycznie zapłacona lub należna . Ocena prawna zawarta w zaskarżonej decyzji budzi zastrzeżenia . Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika , że znacząco niska cena pojazdu podana w załączonej do zgłoszenia celnego fakturze uzasadniała odmowę przyjęcia wartości transakcyjnej z tego powodu , że cena zawarta w Katalogu Schwackeliste różniła się od ceny deklarowanej przez skarżącego. Katalog ten , jak twierdzi Dyrektor Izby Celnej , zawiera " ceny bieżące na rynku reprezentatywnym dla Unii Europejskiej rynku niemieckim... ". Wynika z tego , że Dyrektor Izby Celnej w Krakowie utożsamia wartość celną samochodu z jego wartością rynkową rozumianą jako " cena unijna " . Rzeczą powszechnie wiadomą jest , że nie istnieje jedna cena samochodu obowiązująca we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Z wyjaśnień do katalogu "Schwackeliste" pod hasłem "Notowanie" wynika, , że wartości pojazdów używanych wymienione w tym katalogu określane są jako " notowania" i są one wynikiem przeprowadzanej na całym terenie Niemiec ciągłej obserwacji rynku. Nie ma zatem wątpliwości , że dane zawarte w tym katalogu odnoszą się wyłącznie do cen obowiązujących na rynku niemieckim . W rozpatrywanej sprawie pojazd został zakupiony we Francji , a zatem materiałem porównawczym dla oceny wiarygodności zadeklarowanej wartości transakcyjnej nie mogły być ceny obowiązujące w Niemczech.

Nie wiarygodność ceny transakcyjnej uzasadniającej jej odrzucenie na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego jest dopuszczalne wtedy , gdy okaże się że była ona rażąco niska . Stwierdzenie , że cena była rażąco niska zakłada jej porównanie z innymi cenami . Ustalenie tych "innych" cen nie może być intuicyjne ani dowolne. Ocena w tym zakresie musi być dokonana w oparciu o ceny obowiązujące w kraju sprzedawcy . Organ celny musi wykazać , że treść zakwestionowanego dokumentu nie jest zgodna ze stanem faktyczny Podkreślić należy , że odrzucenie wartości transakcyjnej nie może nastąpić przez proste porównanie wysokości cen deklarowanych przez importera z wartością ustaloną przez organ celny. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd , że kwestionowanie materialnej wiarygodności informacji i dokumentów powinno następować z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności zakupu ( wyrok NSA z dnia 20.02.2001 r, syg.akt I SA/Łd 14/00 , ONSA 2002,Nr 2, poz.76 ).

Niedopuszczalne jest ustalenie zaniżenia ceny transakcyjnej przez jej porównanie z cenami samochodów podobnych obowiązującymi na rynkach innych krajów , niż kraj eksportu . Weryfikacja zgłoszenia celnego w zakresie wartości celnej towaru w pierwszej kolejności musi skutecznie podważyć dane wynikające z przedłożonych dokumentów przy uwzględnieniu cen obowiązujących w miejscu zawarcia transakcji, aby można było ustalić wartość celną towaru w oparciu o jedną z metod wskazanych w Kodeksie celnym.

Rażąco niska cena w stosunku do wartości towaru w kraju eksportera może stanowić podstawę do zakwestionowania wiarygodności dokumentów służących do określenia wartości celnej towaru na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego .

W rozpatrywanej sprawie nie przeprowadzono żadnego postępowania na okoliczność ustalenia cen obowiązujących w miejscu zawarcia przez skarżącego transakcji kupna samochodu .W związku z powyższym organ celny powinien przeprowadzić w tym zakresie stosowne postępowanie . Dopiero wtedy , gdy organ celny stwierdzi, że istnieją uzasadnione przyczyny do zakwestionowania zadeklarowanej wartości celnej towaru , ustala tę wartość w oparciu o jedną z metod określonych w art.25 - 29 Kodeksu celnego.

Sąd nie podzielił stanowiska organów celnych odnośnie braku podstaw do uwzględnienia w wartości celnej towaru stanu technicznego pojazdu z uwagi na jego stan techniczny Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 marca 2001 r zmieniające rozporządzenie w sprawie klasyfikacji odpadów (Dz.U. Nr 17, poz.204) . dotyczy pojazdów wycofanych z eksploatacji -niezarejstrowanych lub niezdolnych do ruchu. Z akt sprawy wynika , że pojazd sprowadzony przez skarżącego był zdolny do ruchu w momencie dokonania zgłoszenia celnego , zatem wskazane przepisy nie mają zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

Katalog - wbrew twierdzeniom organu celnego - zawiera średnie ceny pojazdów przy uwzględnieniu ich zużycia eksploatacyjnego. Będący przedmiotem importu pojazd był po naprawie blacharskiej i częściowo lakierniczej , co jednoznacznie wskazuje na naprawy powypadkowe .

Stosując metodę "ostatniej szansy" przy ustalaniu ceny samochodu na podstawie katalogu "Info-Ekspert" należy uwzględnić korekty dotyczące stanu technicznego pojazdu tj. ponadnormatywny przebieg , braki i uszkodzenia , które mają istotny wpływ na wartość samochodu . Obowiązek taki wynika bezpośrednio z art.85 § 1 Kodeksu celnego , zgodnie z którym należności celne przywozowe są wymagalne według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego . A zatem wartość celna pozostaje w ścisłym i nierozerwalnym związku ze stanem towaru . Odmienne stanowisko organów celnych w tym zakresie nie tylko , że ma żadnego uzasadnienia w obowiązujących przepisach , ale stanowi oczywiste naruszenie wskazanego przepisu.

Niezależnie od powyższego Studium 1.1 określające postępowanie wobec używanych pojazdów samochodowych , stanowiące załącznik do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.09.1999 r - Wyjaśnienia dotyczące wartością celnej i powołane w zaskarżonej decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł w pkt.17 stanowi , że wartość cena powinna być ustalona " w rozsądny sposób" , a zalecane metody wyceny powinny być stosowane " z rozsądną elastycznością " . Zgodnie z pkt.23 Studium można oprzeć się na katalogach lub wyspecjalizowanych czasopismach podających bieżące ceny na rynku kraju importu dla używanych pojazdów samochodowych. W takim przypadku należy uwzględnić stan pojazdu i wszystkie elementy wpływające na jego wartość ( nadzwyczajne zużycie , naprawy , remonty", akcesoria) w porównaniu z wartością typowego pojazdu służącego za punkt odniesienia).

Uznając że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji.

Zgodnie z art.152 w/w ustawy uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Nie orzeczono o kosztach , gdyż skarżący został zwolniony od wpisu sądowego.