Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1101/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Rozgraniczenie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 267
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 24 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant pomocnik sekretarza Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2017 roku sprawy ze skargi W.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia (...), nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.po rozpatrzeniu zażalenia W. P. na postanowienie Wójta Gminy R. z dnia (...); znak: (...) w przedmiocie odmowy zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Wyrokiem z dnia 1 lipca 2015r. sygn. akt III SA/Łd 25/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi W. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy R. z dnia (...) W uzasadnieniu sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organy naruszyły art. 267 K.p.a. W aktach administracyjnych znajdowało się zażalenie W. P. z dnia 14 kwietnia 2014r. zawierające, zdaniem sądu, wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Skarżąca podniosła bowiem, że wraz z mężem są starszymi, schorowanymi ludźmi, brakuje im pieniędzy na leki, nie mówiąc o innych opłatach. Ponadto w zażaleniu z dnia 27 września 2014r. skarżąca wniosła o nieobciążanie jej kosztami postępowania rozgraniczeniowego z przyczyn ekonomicznych. Podała, że kwota 1 230 zł przekracza jej możliwości finansowe, jest osobą schorowaną i ponosi wysokie koszty leczenia.

W takiej sytuacji, zdaniem sądu potraktowanie pisma skarżącej z dnia 14 kwietnia 2014r. wyłącznie jako zażalenia było przedwczesne, skoro z jego treści wynikało, że skarżącej chodzi o zwolnienie od kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Sąd podkreślił, że wniosek strony o zwolnienie od kosztów postępowania administracyjnego powinien być rozpatrzony przed wydaniem postanowienia wymienionego w art. 264 K.p.a., logicznym jest bowiem, że przed ustaleniem wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia powinna być rozstrzygnięta kwestia zwolnienia od kosztów. Przy istniejących wątpliwościach co do charakteru podania, należało wezwać skarżącą do sprecyzowania, jaka była jej intencja, bowiem żądanie strony wyznacza ramy postępowania, jak również decyduje o tym, jaki organ będzie właściwy do załatwienia sprawy. Tymczasem w kontrolowanym postępowaniu organ nie wyjaśnił intencji strony, a konsekwencji wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów postępowania nie został w ogóle rozpatrzony.

Rozpatrując ponownie sprawę Wójt Gminy R. pismem z dnia 3 czerwca 2016r. wezwał W. P. do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym oraz do:

-wskazania osób zamieszkujących nieruchomość położoną w miejscowości M. przy ul. Ax 17, gm. R. oraz prowadzących wspólne gospodarstwo domowe,

-wskazania dochodów i ponoszonych wydatków oraz przedłożenia kopii dokumentów je potwierdzających,

-przedstawienia kopii dokumentów potwierdzających rozpoznanie i przebieg leczenia chorób wnioskodawczyni, jej męża i syna oraz świadczących o ponoszonych kosztach leczenia, rehabilitacji, itp.,

-wskazania, w jakiej formie i w jakiej wysokości udzielana jest pomoc synowi.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie W. P. przedłożyła w dniu 20 lipca 2016r. częściowo wypełnione oświadczenie o stanie majątkowym (nie wykazała zobowiązań finansowych). Zobowiązania zostały przedstawione w piśmie wyjaśniającym. Wnioskodawczyni przedłożyła natomiast decyzje z ZUS wskazujące wysokość pobieranych przez nią i jej męża świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2.548,42 zł, dokument potwierdzający zawarcie umowy kredytowej nr 3762212/151 z bankiem Bx - bez potwierdzenia spłaty zaciągniętego kredytu, potwierdzenia spłaty miesięcznych rat pozostałych kredytów na łączną kwotę 379,50 zł, nieopłaconą fakturę z dnia 18 lipca 2016r. za wywóz nieczystości ciekłych na kwotę 33,05 zł, potwierdzenie dokonania opłaty za energię elektryczną w kwocie 312,00 zł (wsparcie finansowe córki w wysokości 112,00 zł), dokumentację medyczną M. P. potwierdzającą wizyty u lekarzy (urologa, otolaryngologa, specjalisty chorób wewnętrznych) wraz z umową na wykonanie okularów korekcyjnych, fakturę za okulary na kwotę 190 zł oraz fakturę za zakupione leki na kwotę 276,80 zł i niezrealizowaną receptę wystawioną na W. P. przez specjalistę medycyny ogólnej.

Z uwagi na fakt, że W. P. nie odniosła się do wszystkich zagadnień wyszczególnionych w piśmie z dnia 3 czerwca 2016r., organ pismem z dnia 29 lipca 2016r. ponowił wezwanie do złożenia stosownych wyjaśnień.

W wyznaczonym terminie W. P. nie ustosunkowała się do wezwania z dnia 29 lipca 2016r.

Wobec powyższego, pismem z dnia 16 sierpnia 2016r. organ ponownie wezwał W. P. do udzielenia odpowiedzi na wcześniej przesłane wezwanie i przedłożenia wymaganych dokumentów oraz wypełnienia i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, które składa się pod groźbą odpowiedzialności karnej. Organ poinformował wnioskodawczynię, że w przypadku nie przedłożenia w wyznaczonym terminie wypełnionego oświadczenia i wymaganych dokumentów, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzygnięcia sprawy, podstawę rozstrzygnięcia będą stanowiły tylko te ustalenia faktyczne, które udało się poczynić w toku dotychczasowego postępowania.

W odpowiedzi na ww. wezwanie W. P. w piśmie z dnia 2 września 2016r. wskazała, że dokumenty będące w jej posiadaniu zostały już organowi przedstawione. Paragonów i biletów nie zbiera. Nie ma na utrzymaniu dzieci, gdyż są dorosłe. Ponadto nadmieniła, że wraz z mężem są osobami starszymi i schorowanymi.

Postanowieniem z dnia (...) Wójt Gminy R. odmówił zwolnienia W. P. z poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że W. P. prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe. Źródło utrzymania stanowi emerytura wnioskodawczyni w kwocie ok. 1 165,45 zł oraz emerytura męża w wysokości ok. 1 382,97 zł. Miesięczny dochód rodziny wynosi zatem 2 548,42 zł. Dodatkowo finansowo wspiera rodziców ich córka (tj. dopłaca do energii elektrycznej kwotę ok. 112 zł). W skład posiadanego majątku nieruchomego wchodzą: budynek mieszkalny (dom jednorodzinny) oraz nieruchomości gruntowe położone w obrębie M. oznaczone nr działek 118 i 119/2 o łącznej powierzchni 0,3381 ha. W. P. posiada samochód osobowy marki Fiat Cinquecento oraz dwa rowery. Stałe miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wynoszą: energia elektryczna - 312,00 zł, podatek rolny i podatek od nieruchomości - 29,00 zł (347,00 zł na rok), spłata rat kredytu 379,50 zł, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi - 13,00 zł, zakup leków 276,80 zł. Łączne miesięczne obciążenia stanowi kwota 1.010,30 zł.

Wnioskodawczyni wskazała, że ponosi także wydatki związane z zakupem: gazu - 50,00 zł, wody pitnej - 200,00 zł, chemii - 100,00 zł, opału na ciepłą wodę 100,00 zł i leków - ok. 100 zł. Ponadto ponosi opłaty za: wodę - 30,00 zł, telefon - 100,00 zł, wywóz nieczystości ciekłych -33,05 zł, przejazdy do lekarzy - 100,00 zł, porady w sprawie postępowania rozgraniczeniowego 100,00 zł, spłaty rat kredytu - 566,29 zł.

W kwestii dotyczącej wydatku na zakup okularów korekcyjnych organ uznał, iż jest to wydatek jednorazowy, nie ponoszony co miesiąc. Organ podkreślił, iż w zażaleniu z dnia 11 lutego 2016 r. W. P. nadmieniała, iż wraz z mężem pomaga cierpiącemu na poważną chorobę synowi. Pomimo jednak wezwań organu nie wskazała, na jaką chorobę cierpi syn i jakiej pomocy (w jakiej formie) udzielają wspólnie z mężem synowi. W składanych w toku postępowaniach pismach skarżąca podnosiła, że wraz z mężem są osobami schorowanymi, nie wskazała jednak, jakie choroby rozpoznano u niej i jej męża. Nie przedłożyła też dokumentów potwierdzających ich przebieg, nie dostarczyła kopii dokumentów świadczących o ponoszonych wydatkach na rehabilitację i przejazdy do lekarzy. Przedstawiła jedynie recepty wystawione na M. P., fakturę za leki, umowę zlecenia na wykonanie okularów korekcyjnych, fakturę za okulary oraz receptę wystawioną na jej nazwisko.

Organ wskazał, iż wobec konieczności dbałości o finanse publiczne nie można dopuścić do takiej sytuacji, w której strona wnioskująca o zwolnienie z kosztów postępowania rozgraniczeniowego (zwolnienie oznacza pokrycie za nią kosztów z budżetu gminy) nie udziela istotnych dla sprawy wyjaśnień, pomimo pisemnych wezwań. Organ ma prawo żądać dokumentów i wyjaśnień od strony, by podjąć rozstrzygnięcie w oparciu o art. 267 K.p.a. W interesie strony jest natomiast dołożenie wszelkiej staranności do dobrej i wyczerpującej współpracy z organem administracji, aby w pełni wyjaśnić swoją sytuację majątkową (w tym dochody, koszty, wydatki), bytową i zdrowotną. Pomimo braku jednoznacznych zapisów ustawowych nie można odrzucić tezy, że ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca, powinien spoczywać na samym zainteresowanym. Wnioskodawca wskazując na przeszkody w zakresie poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami mogącymi potwierdzić określone fakty. Nie złożenie przez wnioskodawczynię istotnych dla sprawy wyjaśnień i nie przedłożenie dokumentów niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego powoduje, że organ nie może dokonać ustaleń oraz oceny, czy okoliczności sprawy odpowiadają przesłankom wynikającym z art. 267 K.p.a. W przedmiotowej sprawie organ bazował jedynie na tych ustaleniach, które udało mu się pozyskać. Ustalając relacje pomiędzy uzyskiwanym dochodem (tj. 2 660,42 zł) a ponoszonymi wydatkami (tj. 1 010,30 zł - zgodnie z załączonymi dowodami) organ ustalił, że na utrzymanie jednej osoby pozostaje średnio miesięcznie kwota 825,06 zł. Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że W. P. jest w stanie wygospodarować i odłożyć środki na pokrycie kosztów postępowania administracyjnego.

Na powyższe postanowienie W. P. złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżąca zaznacza, że postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte na wniosek G. J.. Zarzuciła, że w zaskarżonym postanowieniu Wójt Gminy R. nie uwzględnił wydatków związanych z zakupem żywności, środków czystości, gazu, opału na ciepłą wodę, wody pitnej, opłat za telefon, wywóz nieczystości, a także kosztów związanych z przejazdami do lekarzy (Ł., W., P..) i przejazdami "po porady", do urzędu gminy. Skarżąca zaznacza, że zostały przedstawione dokumenty potwierdzające spłatę kredytu kwocie 566,30 zł. Wskazała również, że aby kupić okulary odkładali wspólnie z mężem pieniądze. Podała, że gaz w butlach kupowany jest u sołtysa i nie są wydawane paragony, o czym wójt gminy i pracownik prowadzący sprawę posiadają wiedzę. Skarżąca podkreśla, że nie zbiera paragonów potwierdzających zakup żywności i innych niezbędnych rzeczy, jak również biletów potwierdzających przejazdy. Zaznaczyła, że nie wiedziała i nie była informowana, że takie dowody będą potrzebne. Wskazała, że z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że jej mąż dojeżdża do lekarzy, musi też dojechać, by wykupić leki, czy okulary. Skarżąca podniosła, że uwzględniając wysokość emerytury, jaką otrzymuje, oraz stałe ponoszone wydatki, nie jest w stanie odłożyć środków, by pokryć koszty postępowania rozgraniczeniowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy wskazało, że zgodnie z art. 267 K.p.a., w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Następuje to w formie postanowienia, na które służy zażalenie.

Prowadząc ponownie postępowanie organ pierwszej instancji wzywał W. P. do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, podania osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, wskazania dochodów i ponoszonych wydatków oraz przedłożenia dokumentów je potwierdzających, a ponadto do podania informacji o przebytych chorobach i przebiegu ich leczenia wraz z przedstawieniem stosownej dokumentacji medycznej, a także przedłożenia kopii dokumentów świadczących o ponoszonych wydatkach na leczenie i rehabilitację.

Odpowiadając na wezwanie organu z dnia 3 czerwca 2016 r. W. P. złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, w którym wskazała majątek nieruchomy: budynek mieszkalny i działkę o pow. 23,85 a oraz majątek ruchomy: samochód i 2 rowery. Nie podała innych osób zamieszkujących we wspólnym gospodarstwie domowym. Jako źródło dochodu podała emeryturę, załączając decyzje ZUS, z których wynika, wysokość jej świadczenia emerytalnego wynosi 1 165,45 zł, a męża w kwocie 1.382,97 zł. W piśmie, które wpłynęło do Urzędu Gminy w R. w dniu 20 lipca 2016r. wskazała na ponoszone wydatki na: leki (ok. 100 zł), spłaty rat kredytów: 255 zł, 20 zł, 70 zł, 34,50 zł, 566 zł, opłaty za energię elektryczną (200 zł; 112 zł dopłata córki), telefon (100 zł), wodę (30 zł), śmieci (13 zł), zakup wody pitnej (200 zł). W oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 1 grudnia 2015r. wskazała, że "woda z sieci nie nadaje się do spożycia"), chemii (100 zł), opału (130 zł), przejazdy do lekarzy (100 zł).

Odpowiadając na kolejne wezwania organu z dnia 29 lipca 2016 r. i z dnia 16 sierpnia 2016 r. do przedstawienia dokumentów obrazujących jej sytuację finansową i zdrowotną oraz wypełnienia druku przesłanego oświadczenia o stanie majątkowym, W. P. w piśmie z dnia 2 września 2016r. poinformowała, że dokumenty, które posiadała złożyła. Paragonów i biletów nie zbiera. Za gaz kupowany u sołtysa nie są wydawane paragony. Na utrzymaniu nie ma dzieci, gdyż są dorosłe. Kolejne wezwania odbierała jako "nękanie" starszych i schorowanych ludzi. Ponadto stwierdziła, że nie będzie płacić za błędy popełnione podczas rozgraniczenia.

Opierając się na złożonych przez W. P. wyjaśnieniach oraz przedłożonych przez nią dowodach obrazujących wysokość osiąganych dochodów oraz niektóre ponoszone wydatki, organ pierwszej instancji uznał, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzielając stanowisko organu pierwszej instancji wskazało, że stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 267 K.p.a., ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi zwolnić stronę z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego, albowiem jest to jego prawo, a nie obowiązek. W każdym jednak przypadku powinien ustalić, czy zachodzi "niewątpliwa niemożność" poniesienia kosztów i wskazać, jakie okoliczności przemawiają za zwolnieniem, bądź odmową zwolnienia z ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego. Aby poczynić ustalenia w tym zakresie, a także zweryfikować twierdzenia strony o zasadności zwolnienia z ponoszenia kosztów, organ administracji ma prawo żądać od strony dokumentów i wyjaśnień. W interesie strony jest natomiast dołożenie wszelkiej staranności do dobrej i wyczerpującej współpracy z organem administracji, aby w pełni wyjaśnić swoją sytuację majątkową (w tym dochody, koszy, wydatki), bytową i zdrowotną.

Jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, pomimo braku jednoznacznych zapisów ustawowych nie można odrzucić tezy, iż ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca, powinien spoczywać na samym zainteresowanym. Wnioskodawca, wskazując na przeszkody w zakresie poniesienia kosztów postępowania administracyjnego, najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami mogącymi potwierdzić określone fakty.

Skarżąca podnosi, że nie posiada środków pieniężnych, by uiścić koszty postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na wniosek G. J.. Wskazuje, iż wraz z mężem są starszymi schorowanymi osobami (udar mózgu, zawał, niedosłuch, operacja na oczy, tarczyca, nadciśnienie). Ponoszą wydatki na leczenie (leki, dojazdy do lekarzy), ponadto spłacają kredyty, co powoduje, iż brakuje im środków na żywność i inne wydatki (w tym leki). Pomimo jednak wezwań organu skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających leczenie i konieczność rehabilitacji z powodu wymienionych przez nią schorzeń (z wyjątkiem informacji potwierdzającej konieczność dalszego leczenia M. P. w specjalistycznej poradni urologicznej i recept z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 1 im. (...) w Ł. - otorynolaryngologia oraz recept z poradni lekarza POZ w P..) w poradniach i w szpitalach w Ł., W., P., z którymi związane jest ponoszenie kosztów dojazdu. Trudno też, zdaniem organu odwoławczego jest dać wiarę skarżącej, że nie wiedziała i nie była informowana, że dla udokumentowania wydatków będą potrzebne paragony, bilety. W piśmie z dnia 22 października 2015r. organ pierwszej instancji wskazywał skarżącej na konieczność przedstawienia dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową. Na potrzebę przedłożenia przez skarżącą dowodów potwierdzających ponoszone wydatki wskazywało też Samorządowe Kolegium Odwoławcze w postanowieniu z dnia 4 maja 2016r.

Występując o zwolnienie z kosztów postępowania rozgraniczeniowego skarżąca winna przedstawić pełne informacje o stanie majątkowym i obecnej sytuacji finansowej, zdrowotnej, mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Przy czym nie może to być tylko złożenie informacji, oświadczenia. Przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności i wskazywane wydatki (np. związane z leczeniem) winny być odpowiednio udokumentowane. Niewątpliwie znacznym obciążeniem dla budżetu domowego skarżącej jest spłata zaciągniętych kredytów. Trudno stwierdzić, w jakim celu kredyty zostały zaciągnięte (w postępowaniu przed organami administracji skarżąca nie wyjaśniła tej kwestii, nie przedstawiła też umów kredytowych), tym nie mniej decydując się na zaciągnięcie kredytu skarżąca musiała się liczyć z obowiązkiem jego spłaty wraz z należnymi odsetkami.

Przedstawiane przez skarżącą okoliczności i przedłożone dowody w postaci: recepty, faktury nr (...) z dnia 22 czerwca 2016r. za leki na kwotę 276,80 zł i faktury z dnia 20 czerwca 2016r. za okulary na kwotę 190,00 zł, blankiety spłat rat kredytu w kwocie 566,29 zł miesięcznie - bez potwierdzenia dokonywania spłat rat w tej wysokości, dowód wpłaty z dnia 7 czerwca 2016r. potwierdzający spłatę pożyczki w kwocie 255,00 zł oraz dowody spłaty pożyczek z Cx, nie są zdaniem organu okolicznościami wyróżniającymi jej sytuację od sytuacji wielu innych osób i nie wskazują na "niewątpliwą niemożność" poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Skarżąca oraz jej mąż mają stałe źródła dochodów w postaci świadczeń emerytalnych. Na utrzymaniu nie posiadają innych osób. Konieczność ponoszenia wydatków m.in.; na żywność, opał, za energię elektryczną, gaz, wodę (aczkolwiek skarżąca nie przedstawiła dowodów wskazujących na faktyczną ich wysokość), odpady komunalne, jest związana z prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Wbrew twierdzeniom skarżącej organ pierwszej instancji uwzględnił powyższe wydatków wskazując, że po odliczeniu od uzyskiwanych dochodów z tytułu emerytury wskazywanych przez skarżącą opłat stałych (energia elektryczna, podatek, spłata rat kredytu, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi, leki) w łącznej kwocie 1 010,30 zł, na utrzymanie jednej osoby pozostaje średnio miesięcznie kwota 825,06 zł, z której mogą być pokryte inne wydatki.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku W. P. nie zachodzi "niewątpliwa niemożność" poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, zakończonego decyzją Wójta Gminy R., która uzasadniałaby zwolnienie od poniesienia tych kosztów.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podała, że nie zgadza się z zaskarżonym postanowieniem, ponieważ zostało wydane z naruszeniem litery prawa, a przesłanka "niewątpliwej niemożności", o której mowa w art. 267 K.p.a., została spełniona. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy bezzasadnie podzielił wadliwe stanowisko organu pierwszej instancji, ponieważ ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżąca nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Skarżąca nadmieniła, że z uwagi na fakt, że nie wystarcza jej środków finansowych na zaspokojenie niezbędnych wydatków, tj. dojazdy do lekarzy do Ł.. W., czy P., remont dachu, czy łazienki jest zmuszona zaciągać zobowiązania. Przedstawiła ponownie wykaz stałych wydatków, jakie ponosi wskazując jednocześnie, że organ nie uwzględnił kwoty 566 zł, stanowiącą ratę kredytu zaciągniętego w Banku Bx. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i wstrzymanie wykonania postanowienia Wójta Gminy R. z dnia (...).

Postanowieniem z dnia 3 marca 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi utrzymał w mocy zarządzenie Referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2017r. o pozostawieniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych bez rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił wstrzymania wykonania postanowienia Wójta Gminy R. z dnia (...)

W dniu 14 kwietnia 2017r. na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r. poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) dalej p.p.s.a., stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.i poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy R. zostały wydane z takim naruszeniem prawa, które obligowałoby sąd do ich uchylenia .

Podstawę prawną kontrolowanego postanowienia stanowi art. 267 kodeksu postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz. u. 2016, poz. 23), dalej: K.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach.

Art. 267 K.p.a. pozwala organowi administracji zwolnić stronę w części lub całości z obowiązku ponoszenia opłat i kosztów postępowania w razie "niewątpliwej niemożności" ich poniesienia. Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia opłat i kosztów ma charakter uznaniowy, a w związku z tym orzekanie w takim przedmiocie powinno być poprzedzone bardzo starannie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym prowadzącym do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i życiowej strony. Uznanie administracyjne nie oznacza bowiem dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, lecz daje organowi większa swobodę co do treści rozstrzygnięcia. To zaś wiąże się z koniecznością dokonania rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym może stanowić jedynie rzetelna i wnikliwa analiza prawidłowo ustalonego stanu faktycznego (patrz : wyrok NSA z 22.02. 2011 r. sygn.. I OSK 1950/10 – LEX nr 1070817 )

W orzecznictwie podkreśla się, że obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego w sytuacji uznania administracyjnego są większe niż przy ustawowym ograniczeniu i powinien on zbadać stan faktyczny w sposób szczegółowy, mając na uwadze szczególną rolę decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.

Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona ( art. 80 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

W ocenie sądu, w sprawie nie zostały przekroczone granice uznania, a organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że skarżące nie wykazała istnienia przesłanki wskazanej w art. 267 K.p.a.

Ustalenia w zakresie stanu majątkowego i sytuacji życiowej skarżącej zostały poczynione przez organ zgodnie z wymogami określonymi w K.p.a., a ich ograniczony zakres wynika z postawy skarżącej, która nie odpowiedziała w sposób dostatecznie szczegółowy na zapytania organu i nie przedstawiła wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń o "niewątpliwej niemożności" poniesienia kosztów postępowania administracyjnego.

Na wstępie należy zaznaczyć, że prawidłowo zostało przyjęte, że przedmiotem zainteresowania organu powinna być aktualna na dzień orzekania sytuacja finansowa, materialna, życiowa i zdrowotna skarżącej mimo, iż wniosek o zwolnienie z kosztów postępowania rozgraniczeniowego został złożony w kwietniu 2014 r.

Dokonując po 4 maja 2016 r. (data postanowienia SKO uchylającego postanowienie Wójta Gminy R. z dnia 26 stycznia 2016 r.) ustaleń niezbędnych do rozpoznania sprawy organ dwukrotnie wzywał stronę do podania informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej i przedstawienia dowodów na jej potwierdzenie. Przesyłając skarżącej do wypełnienia druk oświadczenia o stanie majątkowym organ określił też zakres informacji i dokumenty jakie powinna przedstawić. Wyraźnie w punktach wskazano, że skarżąca powinna: a/ ponownie wypełnić oświadczenie o stanie majątkowym z wyszczególnieniem w pkt 7 w pozycji "inne" wysokości otrzymywanej od rodziny pomocy finansowej; b/ wskazać osoby zamieszkujące nieruchomość ; c/ wskazać osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym; d/ dostarczyć kopie dokumentów świadczących o dochodach jej i męża, i wydatkach np. opłaty za wodę, gaz itp.; e/ dostarczyć kopie dokumentów świadczących o wydatkach związanych ze spłatą kredytów; f/ dostarczyć kopie dokumentów potwierdzających rozpoznanie i przebieg leczenia swój, męża i syna ; g/ dostarczyć dokumenty potwierdzające wydatki ponoszone na leki i rehabilitację; h/ wyjaśnić w jakiej wysokości i formie udziela pomocy synowi.

Skarżąca w oświadczeniu, które złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, nie podała żadnych innych osób zamieszkujących z nią we wspólnym gospodarstwie ani nie złożyła oświadczenia o dochodach. Określając posiadany majątek ruchomy napisała tylko, że ma samochód i 2 rowery wartości 100 zł. Nie podała marki samochodu, jego rocznika. Podając dane o posiadanym majątku nieruchomym podała jedynie, że posiada budynek mieszkalny i 23,85 a . Nie podała powierzchni mieszkalnej czy użytkowej budynku. Pozostałe informacje, które uzyskał organ, wynikają ze złożonych przez stronę dokumentów opisanych w piśmie zatytułowanym "Wykaz dokumentów". Skarżąca załączyła pisma z ZUS o wysokości emerytury męża M. P. od 1 marca 2016 r. - 1382,97 zł i wysokości jej świadczenia 1165,45 zł Przedłożyła kserokopie 3 recept wystawionych na jej męża i jedną na jej nazwisko, fakturę zakupu leków z 22 czerwca 2016 r . na 276, 80 zł i fakturę z 20.06. 2016 r. potwierdzającą zakup okularów przez męża na 190 zł. Skarżąca wymieniła też wysokość rat spłacanych kredytów 255 zł, 20 zł, 70 zł, 34,50 zł, 566 zł, ale nie wyjaśniła w jakiej wysokości i na jakie cele zostały zaciągnięte. Wymieniła także opłaty ponoszone za energię elektryczną 200 zł ( 112 zł dopłata córki ), telefon – 100 zł, wodę -30 zł, śmieci 13 zł, zakup wody pitnej 200 zł, chemii 100 zł , opału 130 zł, przejazdy do lekarzy -100 zł. Podała także choroby nie precyzując kogo dotyczą.

Organ I instancji zasadnie uznając, że skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie wyszczególnione zagadnienia i nie wypełniła w pełni oświadczenia o stanie majątkowym, a przedłożona dokumentacja nie potwierdza przebycia wszystkich wymienionych chorób ponownie w dniu 29 lipca 2016 r. wezwał do wypełnienia całego oświadczenia i przedłożenia brakujących informacji i dokumentów. Zaznaczył także, że po upływie wskazanego w piśmie terminu sprawa zostanie rozstrzygnięta na podstawie tych ustaleń, które udało się uzyskać ( pismo doręczone 2 sierpnia 2016 r.) . Wezwanie ponowiono jeszcze w dniu 16 sierpnia 2016 r. ( pismo doręczone 22 sierpnia 2016 r.)

W odpowiedzi skarżąca poinformowała, że złożyła dokumenty, które posiadała . Paragonów i biletów nie zbiera, za gaz kupowany u sołtysa nie są wydawane paragony, a teraz pieszo się nie chodzi. Dzieci na utrzymaniu nie ma ,bo są dorosłe. Jest z mężem osobą starszą i schorowaną , a kolejne wezwanie odbiera jako "nękanie". Nie będzie też płacić za błędy popełnione przy rozgraniczeniu.

Organ załączył do akt deklarację skarżącej o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami, z której wynika, że na nieruchomości zamieszkują 4 osoby, a na miesiąc opłata z tego tytułu wynosi 26 zł, decyzję wydaną dla M. P. w sprawie wysokości podatku od nieruchomości na 2016 r. ( kwota 297 zł rocznie) , z której wynika, że budynek mieszkalny ma pow. ok 122 m ², działka 581 m ² i decyzję w sprawie podatku rolnego wydaną dla skarżącej na 2016 r. ( kwota 50 zł) dotyczącą działki 119/2 o pow. 0,28 ha.

W ocenie sądu, świetle tak wykazanych i udokumentowanych przez skarżącą okoliczności dotyczących jej sytuacji majątkowej, zdrowotnej, dochodów i wydatków organ prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, że w jej sytuacji zachodzi niewątpliwa niemożność poniesienia przypadających na nią kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Przede wszystkim Skarżąca nie złożyła pełnego oświadczenia o stanie majątkowym, gdyż nie podała żadnych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo (nawet męża), choć przedstawiła szereg dokumentów na jego nazwisko. Nie wyjaśniła, kto i na jakich zasadach zamieszkuje w jej nieruchomości, choć jak wynika z deklaracji dotyczącej opłat za gospodarowanie odpadami zamieszkują tam 4 osoby. Nie złożyła też oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów ,a w ocenie Sądu złożenie dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanej emerytury nie zastępuje takiego oświadczenia, gdyż skarżąca może uzyskiwać też dochody z innych tytułów. Jeżeli jedynym jej źródłem dochodu jest emerytura to powinna podać to w oświadczeniu ze wskazaniem jej wysokości i ewentualnie załączyć dokument z ZUS potwierdzający wysokość otrzymywanego świadczenia. To samo dotyczy męża skarżącej. Trafnie także organy oceniły, że skarżąca w niewielkim stopniu uprawdopodobniła swoje twierdzenia o wydatkach ponoszonych na dojazdy do lekarzy. Odpowiedź skarżącej z dnia 2 września 2016 r., że nie zbiera paragonów i biletów w sytuacji, gdy w ramach postępowania w sprawie zwolnienia jej od kosztów postępowania rozgraniczeniowego organ od 22 października 2015 r. zwraca się do niej m.in. o przedstawienie dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację finansową, nie może wywoływać korzystnych dla skarżącej skutków prawnych, gdyż jest w istocie odmową udokumentowania przez nią sytuacji majątkowej i życiowej. Należy też zwrócić uwagę, że złożone przez skarżącą 20.07.2016 r. recepty i faktura za leki zostały wystawione (poza jedną z 24 maja) po otrzymaniu przez nią wezwania w dniu 9 czerwca 2016 r.

Strona ubiegająca się o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego powinna przestawić pełne informacje o swoim stanie majątkowym i sytuacji finansowej i życiowej oraz tak je udokumentować, aby wykazać niewątpliwą niemożność ich poniesienia. Ciążący na organie obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego dotyczy w takiej sprawie okoliczności wskazywanych i udowadnianych przez osobę wnioskującą o zwolnienie, gdyż to sama strona dysponuje informacjami w tym zakresie. To na stronie ciąży zatem obowiązek przestawienia swojej sytuacji majątkowej i życiowej i wskazania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej zwolnienia oraz przedstawienia na te okoliczności stosownych dowodów. Ciężar udowodnienia wskazywanych przez wnioskodawcę okoliczności spoczywa na nim, a organ ma nie tylko prawo ale także obowiązek żądać wyjaśnień i dokumentów w tym zakresie, jeżeli mogą one mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Decyzja o tym, czy złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów należy wyłącznie do strony, gdyż jego złożenie zawsze oznacza konieczność przedstawienia jej sytuacji życiowej i majątkowej . W rozpoznawanej sprawie skarżąca wyraźnie unikała udzielenia pełnych informacji o swojej sytuacji, m.in. nie wyjaśniła jaką pomoc świadczy na rzecz syna, o czym wspominała przy okazji wniosku o wstrzymanie wykonanie postanowienia w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, nie przedstawiła potwierdzenia spłacania rat kredytu w kwocie 566,29 zł miesięcznie, przedstawiła same blankiety i nie wyjaśniła na jaki cel zaciągnęła kredyt. W tym stanie rzeczy organ miał podstawy do uznania, że nie może dokonać wystarczających ustaleń co do stanu faktycznego sprawy i oceny, czy zachodzi przesłanka określona w art. 267 K.p.a.

Ustalenie wysokości wydatków na kwotę 1010,30 zł, do których organ nie zaliczył min. wydatków na zakup gazu, opłat za wodę, wywóz nieczystości, zakup leków, mogłoby budzić pewne wątpliwości, gdyż z doświadczenia życiowego wynika występują one w większości w każdym budżecie domowym. Nie ma to jednak większego znaczenia dla wyniku sprawy gdyż skarżąca nie przestawiła pomimo wezwań organu w sposób wiarygodny swojej całej sytuacji majątkowej. Ponadto, skoro mimo wezwań skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających leczenie swoje bądź męża w Ł. , W. i P.(jak podaje w skardze), to organy nie miały podstaw do uwzględniania takich wydatków w jej budżecie, gołosłowne są także wydatki na zakup wody pitnej – 200 zł miesięcznie , co bez trudu mogłaby udokumentować. Wydatek jednorazowy na zakup okularów także trudno zaliczyć do miesięcznych kosztów utrzymania.

Skarżąca w skardze wskazuje na inne jeszcze wydatki, które zmuszona była ponieść (remont dachu, wykonanie łazienki) , ale okoliczności tych nie wskazywała w złożonych oświadczeniach. Także dopiero do skargi załącza zestawienie operacji na rachunku należącym do jej męża, gdzie figuruje spłata raty kredytu w kwocie 566 zł (tylko za okres 15.11 – 5.12 2016r.). W toku trwającego postępowania mimo wezwań organu dowodu spłaty tego kredytu nie przedstawiała. Subiektywne przekonanie skarżącej o istnieniu podstaw do jej zwolnienia od kosztów postępowania rozgraniczeniowego i gołosłowne wybiórczo przedstawiane okoliczności uzasadniające wniosek nie są wystarczające do uzyskania zwolnienia. Koszty rozgraniczenia nieruchomości, to koszty związane z prawem własności do nieruchomości. Jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojej uchwały z dnia 11.12.2006r. sygn. akt I OPS 5/06 właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczaniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych, co wynika z art. 152 k.c. Co do zasady więc koszty rozgraniczenia nieruchomości obciążają strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości według zasady wyrażonej w art. 152 k.c. Zwolnienie właściciela nieruchomości, majątku, który ma znaczną wartość, z obowiązku poniesienia tych kosztów oznacza ich poniesienie przez podatników, a to nakłada na stronę obowiązek wykazania w sposób nie budzący wątpliwości, że nie może ich ponieść, a na organ obowiązek ustalenia w sposób wyczerpujący stanu faktycznego w tym zakresie i jego wnikliwej oceny, zgodnie z regułami określonymi w k.p.a. Nie wystarczy więc uprawdopodobnienie tych okoliczności, ale konieczne jest ich udowodnienie. Podobnie stwierdził WSA w Krakowie w wyroku z dnia 1 lipca 2016 r. sygn.. III SA/Kr 175/16 (nieprawomocny) stwierdzając, że o "niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów" (art. 267 k.p.a.) można byłoby mówić wtedy, kiedy zostałby stwierdzony brak możliwości ich poniesienia, zaś użyte przez ustawodawcę sformułowanie "niewątpliwa" należy rozumieć jako graniczące z pewnością. Ciężar dowiedzenia tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcach." ( LEX nr 2085784).

W rozpoznawanej sprawie organy nie naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i prawidłowo oceniły, że skarżąca nie wykazała niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, o jakiej mowa w art. 267 K.p.a. i z tego względu na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę.

B.K.