Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 275/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Juliusz Antosik po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1079/08 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1079/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd I instancji wskazał, że M. B. złożył formularz PPF, w którym zaznaczył, że jedyne źródło dochodu stanowi dla niego wynagrodzenie za pracę, które obciążone jest tytułami egzekucyjnymi i po dokonanych w tym zakresie potrąceniach pozostaje do jego dyspozycji kwota zaledwie około 500 zł. Oświadczył, że nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Wskazał też, że wprawdzie zamieszkuje u brata wspólnie z małżonką i małoletnim dzieckiem, jednak nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Pomimo to wśród osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (rubryka nr 6 formularza "PPF") wymienił małoletniego syna.

Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające dla oceny sytuacji materialnej skarżącego, sąd wezwał go do uzupełnienia danych, na które się powołał.

W odpowiedzi M. B. nadesłał pismo, w którym oświadczył, iż nie są mu znane dochody żony. Zaznaczył iż nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa Wskazał, że odmówiła mu ona udostępnienia informacji o wysokości swych dochodów oraz ich źródeł. Podniósł również, że nieruchomość położona w B. przy ul. B. 2 należy do jego brata, z kolei nieruchomość przy ul. G. 41a dzierżawił, zaś stosowna umowa dzierżawy "została zakończona" w związku z zaprzestaniem prowadzenia przezeń działalności gospodarczej. Wskazał także, iż mieszka u brata i nie posiada żadnych faktur mogących potwierdzać ponoszone koszty. Nadto dodał, iż zarówno on sam jak i (według jego wiedzy) małżonka, nie posiadają żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, majątku ani oszczędności.

Ponadto, we wniesionym sprzeciwie, M. B. wskazał, że nie posiada środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przypomniał, że nie wie, jakie dochody posiada żona, albowiem pozostaje z nią w faktycznej separacji. Mieszka u brata i nie ponosi kosztów utrzymania domu. Nie dysponuje majątkiem powyżej 3.000 euro, nie ma środków na rachunkach bankowych i dlatego nie przedstawił wyciągów bankowych. Po potrąceniu kosztów egzekucji pozostaje mu na utrzymanie kwota 500 zł.

Sąd I instancji dokonując analizy powyższych informacji, uznał, że strona nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową oraz możliwości płatniczych. M. B. nie nadesłał bowiem wyciągów bankowych ani jakichkolwiek innych dokumentów umożliwiających dokonanie ustaleń co do stanu należących do niego i jego żony rachunków bankowych. Wskazał tylko, że prowadzona jest egzekucja co do jego majątku w wyniku, której pozostaje mu na utrzymanie 500 zł. Nie podał wysokości dochodu swej małżonki i nie przedłożył dokumentów potwierdzających źródła dochodów oraz ich rozmiaru. Nie przedłożył też złożonej przez nią deklaracji podatkowej za ubiegły rok. Wskazał wprawdzie, że pomiędzy małżonkami istnieje faktyczna separacja, jednakże nie potwierdził tego żadnymi dowodami. Nie dołączył orzeczenia sądu o separacji, nie przedstawił też dowodów na wniesienie pozwu o orzeczenie separacji. Sąd zaznaczył, że M. B. nie udzielił także wyjaśnień w kwestii kosztów utrzymania (opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp.) ograniczając się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, iż "mieszka u brata i nie posiada żadnych faktur, którymi mógłby potwierdzić ponoszone koszty".

Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżący zarzucił, iż zaskarżone postanowienie narusza art. art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem, że wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na to, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, rola sądu ogranicza się do wydania rozstrzygnięcia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Należy mieć na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości.

Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącego o doręczenie dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową. Sąd wezwał o przedstawienie: potwierdzenia wysokości uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę dochodów i wydatków rodziny; zeznań podatkowych; wyciągów z rachunków bankowych oraz wyjaśnień odnośnie sytuacji prawnej nieruchomości wskazywanej przez skarżącego jako jego adres oraz prowadzonej działalności gospodarczej. Jednakże skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów. Na etapie zażalenia skarżący również nie wskazał nowych okoliczności. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, podobnie jak Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżone postanowienie, nie ma możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkowo-rodzinną skarżącego. Nie określił on bowiem sytuacji finansowej żony, która w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23) jest zobowiązana do pomocy mężowi. W kwestii obowiązku alimentacyjnego należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, iż nie jest on uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z pomocy finansowej, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony.

Słusznie zatem, choć bezskutecznie, Sąd pierwszej instancji zmierzał do zbadania, czy rodzina skarżącego będzie w stanie udzielić skarżącemu pomocy finansowej w stopniu, jaki nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny.

Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca do zaspokojenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, co oznacza, że to strona ma przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna i osobista nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

Należy zatem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że bierność skarżącego w zakresie wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła ocenę tej sytuacji. Ocena ta miałaby wpływ na uznanie, czy uprawdopodobniono, że obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu, a co za tym idzie, na udzielenie pomocy ze środków budżetowych. Dla przykładu - nie wystarczy samo twierdzenie, że do dyspozycji skarżącego pozostaje 500 zł, skoro Sąd wyraźnie wzywał do przedstawienia wyciągu z rachunku bankowego, który miałby takiej ocenie podlegać.

Powyższe okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie uzasadniają rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zatem zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie narusza prawa.

Wskazać również należy, że analogicznie okoliczności faktyczne przedstawione przez skarżącego ocenił Naczelny Sąd Administracyjny już w innych swych postanowieniach (postanowienia NSA z 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09 , I FZ 125-126/09, czy I FZ 258-260/09).

Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.