Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 330/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Renata Nawrot Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 26 listopada 2020 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej skarżącemu G.M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] sierpnia do [...] października 2019 roku; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego G. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Syg. akt VIII SA/Wa 330/20

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2020 roku, nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2020 roku, poz. 256 dalej jako kpa) po rozpatrzeniu odwołania G. M. od decyzji z dnia [...] grudnia 2019 roku, nr [...], wydanej przez Wójta Gminy [...] odmawiającej G. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką J. S. – orzekło – uchylić zaskarżoną decyzję w całości i odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia od 1 sierpnia do 31 października 2019 roku, natomiast przyznać świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 1 listopada 2019 roku do 31 grudnia 2019 roku w wysokości [...]zł miesięcznie, od 1 stycznia 2020 roku do 31 stycznia 2020 roku w wysokości [...]zł miesięcznie i od 1 lutego 2020 roku do 8 lutego 2020 roku w wysokości [...]zł.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 roku Wójt Gminy [...] odmówił G. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką J. S..

Jako podstawę odmowy przyznania świadczenia organ pierwszej instancji art. 17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych( DZ.U z 2020 roku, poz.111 dalej ustawa) a mianowicie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 21 kwietnia 2018 roku czyli po ukończeniu 18 roku życia. Organ wskazał, iż decyzją nr [...]z dnia [...] lutego 2019 roku G. M. miał przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od 11 lutego do 31 października 2019 roku i nie złożył wniosku na dalszy okres.

Skarżący złożył odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji i wnosił o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2019 roku.

Decyzji organu pierwszej instancji zarzucał naruszenie art. 17 ust.1 b ustawy.

Skarżący w dniu 8 sierpnia 2019 roku złożył do organu wniosek o przyznanie na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. S., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia[...]lutego 2019 roku została zaliczona do [...] stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, iż niepełnosprawność istnieje od 21 kwietnia 2018 roku. We wniosku zawarto również żądanie uchylenia, w przypadku przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, decyzji Wójta Gminy [...] nr [...]z dnia [...] lutego 2019 roku przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy.

Organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

SKO w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2019 roku uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Organ odwoławczy wskazał, iż przeszkodą do przyznania świadczenia nie może być warunek określony w art. 17 ust.1b ustawy.

Po ponownie rozpatrzonym wniosku organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] grudnia 2019 roku, decyzję nr [...]odmawiającą przyznania wnioskowanego świadczenia na rzecz skarżącego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazywał, iż w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja z dnia [...] lutego 2019 roku przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na okres do [...] października 2019 roku. Skarżący do chwili wydania przedmiotowej decyzji nie złożył wniosku o jego przedłużenie. Do dnia 31 października 2019 roku był on uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tej sytuacji z uwagi na treść art. 17 ust.5 pkt 1 lit.b) ustawy wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane ponieważ osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ jako przeszkodę do przyznania świadczenia widział w treści przepisu art. 17 ust.1b ustawy.

Zdaniem organu odwoławczego podstawą do odmowy przyznania świadczenia nie mógł stanowić art. 17 ust.1b bowiem kwestia ta została rozstrzygnięta przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 roku w sprawie K 38/13.

Na płaszczyźnie przedmiotowego wyroku ukształtowało się orzecznictwo sądów administracyjnych, iż kwestia czasu powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ przywołany wyżej przepis ustawy utracił walor konstytucyjności.

Zdaniem organu materiał dowodowy pozwala na ocenę, iż skarżący nie podejmował zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną matką.

Według art. 24 ust.2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przepis ten zdaniem organu odwoławczego nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ zgodnie z art. 17 ust.5 pkt 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo, między innymi do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W niniejszej sprawie prawo to istniało do 31 października 2019 roku. Dlatego w okresie od 1 sierpnia do 31 października 2019 roku należało odmówić świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należało przyznać od 1 listopada 2019 do dnia śmierci matki, tj. do 8 lutego 2020 roku.

Skargę na decyzję organu odwoławczego w części odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wniósł G. M..

Zaskarżonej decyzji zarzucał naruszenie prawa materialnego tj.

- art. 24 ust.2 ustawy przez jego błędne zastosowanie i przyznanie świadczenia od 1 listopada 2019 roku, a nie od dnia 1 sierpnia 2019 roku tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia opiekuńczego.

W związku z powyższym skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i ustalenie na rzecz skarżącego G. M. świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2019 roku. Zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podnosił, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organu, iż w przedmiotowej sprawie nie istniały podstawy do przyznania świadczenie począwszy od miesiąca złożenia wniosku. Błędnie organ uznał, iż datą początkowo była data wygaśnięcia specjalnego zasiłku opiekuńczego. Argumentował, iż we wniosku o ustalenie prawa skarżący już we wniosku z dnia 2 sierpnia 2019 roku wnosił o uchylenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tak więc nie było przeszkód, aby organ orzekł o uchyleniu prawa do specjalnego opiekuńczego i przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2019 roku.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej uchylenie, podtrzymując zajmowane dotychczas stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325,dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się

z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a.

Istotną kwestią, która jest sporna w niniejszej sprawie jest zbieg prawa do świadczeń – w tym przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, który został przyznany skarżącemu oraz żądanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przepis art. 17 ust.5 pkt 1 lit. b) ustawy winien być interpretowany w związku z treścią art. 27 ust.5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz treści art. 24 ust.2 ustawy, wprowadzający zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi zasadami wynikającymi ze wskazanych przepisów ustawy należy rozstrzygać zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełniona na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia.

W ocenie Sądu w sytuacji gdy dochodzi do zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust.5 ustawy należy przyjąć, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać ( por. wyroki NSA z dnia 12 grudnia 2018 roku, I OSK 1175/18, z dnia 13 lipca 2018 roku, I OSK 235/18).

Sąd podziela pogląd, że na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałoby skarżącej realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ale także przyznania jej tego prawa za taki okres jak wynika z art. 24 ust.2 ustawy tj. od miesiąca złożenia wniosku.

Zgodnie z zasadą z art. 7 kpa – prawdy obiektywnej zawiera ona obowiązek organu administracji publicznej załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, podzielany przez tutejszy sąd, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych za ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się świadczeń w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą zasiłku dla opiekuna( por. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 roku, II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 roku, II SA/Po 158/19, WSA we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2019 roku, IV SA/Wr 260/19).

Fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego w świetle jego oświadczenia we wniosku o jego rezygnacji, nie mógł stanowić w niespornych okolicznościach tej sprawy przeszkody do przyznania świadczenia korzystniejszego od początku miesiąca w którym doszło do złożenia wniosku. Zatem po wystąpieniu zbiegu uprawnień oraz dokonania wyboru korzystniejszego finansowo, celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obrotu prawnego zasiłku dla opiekuna przyznanego za ten sam okres innego świadczenia, a następnie po ustaleniu, że spełnia przesłanki przyznania jej korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku do chwili śmierci J. S. Tak więc za okres od 1 sierpnia do 31 października 2019 roku istniała podstawa do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał za błędne stanowisko organu pierwszej instancji, iż podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinien być fakt, iż niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 25 roku życia.

Trafnie wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, w sprawie K 38/13, który uznał art. 17 ust.1b ustawy za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie różnicowania co daty powstania niepełnosprawności.

Organ przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych w tym przedmiocie(patrz wyroki Naczelnego S4du Administracyjnego:; z 21.02.2018r. sygn.akt I OSK 2758/17; z 14.12.2016r. sygn.akt I OSK 1614/16; z 18.05.2017r. sygn.akt I OSK 128/16; z 14.06.2017r. sygn.akt I OSK 2920/16; z 2.03.2017r. sygn.akt I OSK 2407/16; z 16.05.2018r. sygn.akt I OSK 1321/18; z 26.04.2019r. sygn.akt I OSK 81/19, z 29.04.2019r. sygn.akt I OSK 300/19).

Z tych też względów organ ponownie rozpoznając sprawę przeprowadzi ponownie postępowanie w zakresie spełniania przesłanek do przyznania żądanego świadczenia uwzględniając stanowisko sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku.

Z tych też względów biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c) p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.