Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 728/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 1-ust 3b
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 728/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant: st. ref. Justyna Owczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2014 r., sprawy ze skargi B. A. S., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 28 lutego 2014 r. Nr [..], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 29 marca 2012 r. B.S. (dalej: skarżąca) wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zalęgłych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wniosku podała, że jej emerytura wynosi 1.360 zł brutto, z czego 356 zł jest objęte zajęciem egzekucyjnym. Skarżąca podniosła, że jeszcze niedawno była w stanie spłacać zadłużenie ratalnie, jednak ZUS nie zgadzał się na taką formę spłaty.

Decyzją z dnia 18 lipca 2012 r. ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 63.576,00 zł (wraz z odsetkami).

Skarżąca zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia 8 października 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie, uznając, że jego poprzednia decyzja z dnia 18 lipca 2012 r. była prawidłowa. Organ uznał, że sytuacja skarżącej nie wyczerpuje znamion całkowitej nieściągalności zadłużenia, a egzekucja należności nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla skarżącej i jej rodziny. Organ wyjaśnił przy tym, że nawet w razie ziszczenia się jednej z przesłanek umorzenia nie miałby obowiązku uwzględnienia żądania skarżącej, gdyż decyzje w przedmiocie umorzenia zaległości są wydawane w ramach uznania administracyjnego.

Na powyższą decyzję ZUS skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie domagając się w szczególności jej uchylenia oraz wydania decyzji umarzającej zaległe należności względem ZUS.

Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1813/12, WSA w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 18 lipca 2012 r. wskazując na niewłaściwie przeprowadzone postępowanie dowodowe. Sąd wytknął organowi szereg uchybień i zobligował Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w toku ponownego rozpatrywania sprawy w szczególności do rzetelnego i wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego, zwłaszcza w zakresie rzeczywistych dochodów skarżącej oraz możliwości partycypacji członków gospodarstwa domowego skarżącej w kosztach jego utrzymania. Sąd wskazał, że w nowej decyzji musi się w związku z tym znaleźć informacja, jakie miesięczne dochody uzyskuje skarżąca (i pozostali członkowie jej gospodarstwa) i w jaki sposób organ dokonał takich ustaleń. Dotyczy to również wydatków. Ponadto na podobnych zasadach organ został zobligowany do ustalenia rzeczywistych wydatków skarżącej i jej rodziny. Sąd wskazał, że będzie to stanowić punkt wyjścia dla dalszych rozważań organu, które muszą uwzględnić zarówno wiek, stan zdrowia skarżącej jak i interes społeczny i słuszny interes strony. Po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonując analizy prawnej winien pamiętać, że uznanie administracyjne nie oznacza dowolności w wyborze kierunku decyzji względem jednostki.

W toku ponownego rozpoznawania sprawy organ ustalił, że B.S. prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 29 listopada 1996 r. do 1 maja 2009 r. Zobowiązana była zgłoszona jako płatnik składek na ubezpieczenia w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 stycznia 2009 r. Wnioskodawczyni nie zatrudniała pracowników. Wykonując działalność gospodarczą zobligowana była do opłacania składek na ubezpieczenia stosownie do zasad ustalonych w przepisach prawa. Niedopełnienie tego obowiązku spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS-ie powstały zaległości. Od nieterminowo opłaconych składek naliczono odsetki za zwłokę. W stosunku do zobowiązanej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Organ wskazał, że w dniu 21 stycznia 2013 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551). Dnia 22 marca 2013 r. w stosunku do Wnioskodawczyni Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] o warunkach umorzenia, w której określił, iż umorzeniu będą podlegały nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 08/2000 r. do 12/2008 r. w wysokości: składki - 31.101,22 zł, odsetki - 27.414,00 zł, koszty upomnienia - 207,60 zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 08/2000 r. do 12/2008 r. w wysokości: składki - 1.720,39 zł, odsetki - 1.182,00 zł, koszty upomnienia - 70,40 zł oraz na Fundusz Pracy za okres od 08/2000 r. do 12/2008 r. w wysokości: składki - 1.931,25 zł, odsetki -1.704,00 zł, koszty upomnienia - 105,60 zł. Powyższa decyzja uprawomocniła się dnia 26 kwietnia 2013 r. Dnia 21 marca 2013 r. zobowiązana złożyła wniosek o udzielenie układu ratalnego na należności niepodlegające abolicji. 26 kwietnia 2013 r. została udzielona zgoda na zawarcie układu ratalnego na należności niepodlegające abolicji w wysokości: na ubezpieczenie zdrowotne - 3 raty: składki - 27,85 zł, odsetki - 48,00 zł oraz na Fundusz Pracy - 23 raty: składki - 356,51 zł, odsetki - 471,00 zł, opłata prolongacyjna - 24 zł. Układ ratalny został zawarty dnia 7 maja 2013 r., uległ zaś zerwaniu z dniem 25 czerwca 2013 r. z powodu nieopłacenia dwóch kolejnych rat.

ZUS przedstawił także jak kształtowały się dochody skarżącej w latach poprzednich. Podał również, że wnioskodawczyni posiada zaległości podatkowe w Urzędzie Skarbowym tj. podatek dochodowy od osób fizycznych na kwotę 6.261,30 zł oraz podatek od towarów i usług na kwotę 5.792,40 zł.

W uzasadnieniu decyzji podano także, że zobowiązana prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz z dorosłą córką. Według oświadczenia złożonego przez zobowiązaną ponosi ona miesięczne wydatki z tytułu utrzymania w kwocie 516 zł latem oraz 1.336 zł zimą. Według załączonych rachunków strona na zakup opału w zimie 2011/2012 przeznaczyła 3.886 zł, co w przeliczeniu na 5 miesięcy, w których strona dokonała zakupu wynosi dodatkowo na opłaty w zimie 777 zł. Zgodnie z pozostałymi rachunkami w miesiącu maju wnioskodawczyni przeznaczyła na opłaty za energię elektryczną kwotę 267,98 zł. Do materiału dowodowego załączono również rachunek za wodociągi i kanalizację w wysokości 291,64 zł oraz wezwanie do zapłaty rachunków za wodociągi na kwotę 238,43 zł. Według ustaleń ZUS strona pobiera emeryturę w wysokości 1.568,61 zł brutto (920,29 zł netto). Ze świadczenia tego dokonywane są potrącenia na rzecz Urzędu Skarbowego w kwocie 392,15 zł. W okresie od 6.09.2010 r. do 30.04.2012 r. zobowiązana była zatrudniona na 1/2 etatu jako pracownik obsługi sprzątającej w zespole Szkół Społecznych nr [...] w K. Mąż zobowiązanej w okresie od 17 stycznia 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. był zatrudniony w Spółdzielni Pracy "Z" na stanowisku szef produkcji. Zgodnie z decyzją ZUS mąż wnioskodawczyni otrzymał zasiłek chorobowy za okres od 28 marca 2012 r. do 18 kwietnia 2012 r. w kwocie 1.037,66 zł. Ustalono także, że mąż zobowiązanej od dnia 22 maja 2012 r. był zarejestrowany w urzędzie pracy i pobierał zasiłek dla bezrobotnych. W Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej strona podała, że zarówno mąż, jak i córka nie uzyskują dochodów. Z ustaleń ZUS wynika ponadto, że zobowiązana choruje na nadciśnienie tętnicze, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa i znajduje się w stanie po przebytej chorobie nowotworowej. Pozostaje w stałym leczeniu, zaś koszty jakie ponosi z tego tytułu kształtują się średniomiesięcznie w wysokości od 80 zł do 120 zł. Wnioskodawczyni podaje również, iż jej mąż uległ urazowi stawu kolanowego, co więcej nie posiada pełnej zdolności do pracy. Strona nie wskazuje, aby jej córka posiadała jakiekolwiek problemy zdrowotne, nie przedstawiła orzeczeń ustalających stopień niepełnosprawności lub o przeciwwskazaniach do pracy. Zobowiązana nie jest właścicielem pojazdów, nie jest także właścicielem, współwłaścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Strona jest objęta pomocą MOPS w formie zasiłków celowych specjalnych na opał oraz żywność.

ZUS odmawiając decyzją z dnia 16 grudnia 2013 r. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 63 077,60 zł wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.), dalej "u.s.u.s.", umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest możliwe tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 tej ustawy. Wskazał także, że rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że organ rentowy może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Zdaniem organu w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne do tej pory nie stwierdził całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych. ZUS ma więc w dalszym ciągu możliwość dochodzenia zaległych składek na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego.

ZUS wskazał, że zakres odpowiedzialności płatnika składek określa przepis art. 26 i art. 29 Ordynacji podatkowej, do stosowania których odsyła Zakład art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowią one, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta obejmuje zarówno majątek odrębny płatnika jak i wspólny płatnika i jego małżonka.

W ocenie organu, w sprawie nie zachodzą również przesłanki umorzenia wynikające z indywidualnej sytuacji zobowiązanej, które określono w § 3 rozporządzenia MGPiPS w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności. Umorzenie, o którym mowa w tym przepisie, jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np.: na znikome źródło dochodów, stan zdrowia, wiek czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W świetle zebranego materiału dowodowego organ uznał, że sytuacja zobowiązanej nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem jej wniosku. W ocenie ZUS nie ma podstaw do stwierdzenia zagrożenia dla bytu wnioskodawczyni. Organ nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości z tytułu składek na sytuację bytową wnioskodawczyni, jednak zdaniem Zakładu obecny brak możliwości jednorazowej zapłaty należności z tytułu składek nie przesadza o trwałej ich nieściągalności. Argument, że wnioskodawczyni nie posiada środków finansowych na spłatę przedmiotowego zadłużenia nie ma w ocenie organu wpływu na podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie. Organ zaznaczył, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia także interes społeczny, rozumiany nie tylko jako korzyść służąca ogółowi ubezpieczonych, ale również zapewnienie maksymalnych dochodów przez budżet państwa i ograniczenie jego ewentualnych wydatków. ZUS zaznaczył także, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni zarzuciła, że pomimo wyroku WSA w Krakowie, ponownie przeprowadzone postępowanie jest obarczone takimi samymi błędami jak poprzednie.

Decyzją z dnia 28 lutego 2014 r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 16 grudnia 2013 r., uznając, że jest ona prawidłowa.

Organ podtrzymał stanowisko, że w sprawie nie została zrealizowana przesłanka całkowitej nieściągalności oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności. ZUS jeszcze raz podkreślił, że zobowiązana pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1568,61 zł brutto (920,29 zł netto), które jest wypłacane regularnie i niezależnie od stanu zdrowia strony. Organ podkreślił, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest nadal aktualne, mimo że na chwilę obecną postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 13 lutego 2013 r. zostało zawieszone z uwagi na złożenie wniosku o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Ponownie ZUS zwrócił uwagę, że decyzją z dnia 22 marca 2013 r. na podstawie wskazanej ustawy określono, że umorzeniu będzie podlegało niemal całe zadłużenie, które skarżąca posiada w ZUS do uregulowania. Warunkiem umorzenia była spłata należności niepodlegających umorzeniu na podstawie wskazanej ustawy. W stosunku do skarżącej była to kwota około 900 zł. Mimo uzyskania zgody na zawarcie układu ratalnego na należności niepodlegające abolicji, skarżąca poprzez nieopłacenie dwóch kolejnych rat doprowadziła do jego zerwania. Taka postawa strony w ocenie organu pozwala stwierdzić, że nie zależy jej na pozytywnym załatwieniu przedmiotowej sprawy. Organ podał także, że nie można definitywnie stwierdzić, że sytuacja skarżącej i jej rodziny nigdy nie ulegnie poprawie, gdyż biorąc pod uwagę zasady logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego warunki materialne zawsze mogą ulec polepszeniu. Organ zgodził się z twierdzeniem WSA w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 7 czerwca 2013 r., że zarówno mąż zobowiązanej, jak i jej córka nie mają obowiązku spłacać zobowiązania za płatnika, niemniej jednak podejmując pracę mogą pomóc stronie w regulowaniu kosztów bieżącego utrzymania. W sytuacji takiej kondycja finansowa rodziny z pewnością uległaby znacznej poprawie. Zakład wskazał, że nie kwestionuje trudności finansowych w jakich znalazła się strona, uznał jednak, że nie mają one charakter trwałego, a jedynie przejściowy. Podał, że nie kwestionuje również tego, że jednorazowa wpłata na poczet należności składkowych nie jest możliwa, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek wobec ZUS w mniejszych kwotach.

Odnosząc się do zaleceń wskazanych w wyroku WSA w Krakowie, organ zauważył, że strona pismami z dnia 11 października 2013 r. oraz 7 stycznia 2014 r. została zawiadomiona, że w terminie 14 dni od daty otrzymania tych zawiadomień ma możliwość uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie, czego jednak zobowiązania nie dokonała. Oświadczyła tylko, że pozostałe informacje znajdują się w aktach ZUS z poprzednich wniosków o umorzenie. W związku z tym ZUS podał, że nie jest w stanie ustalić sytuacji majątkowej, zdrowotnej oraz kosztów bieżącego utrzymania na dzień wydania decyzji, mimo podjętych prób jak najdokładniejszego ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. W konsekwencji organ stwierdził, że brak przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających trudną sytuację rodzinną, materialną i finansową, która będzie aktualna na dzień wydania decyzji świadczy o tym, że zobowiązana nie wykazała niezbędnego zainteresowania w udowodnieniu okoliczności, które mogłyby przemawiać za umorzeniem należności. Uwzględniając całokształt sytuacji materialnej strony, ZUS stwierdził, że strona nie wykazała, że jej sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwia spłacenie zadłużenia.

W skierowanej do WSA w Krakowie skardze na decyzję ZUS z dnia 28 lutego 2014 r. B.S. wniosła o jej uchylenie. Skarżąca podała, że w jej ocenie spełniona jest przesłanka wskazana w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tj. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to dla niej i jej rodziny ciężkie skutki pozbawiając możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona podkreśliła, że jej sytuacja jest szczególnie trudna i czyni nierealnym wywiązanie się z zobowiązania wobec ZUS. Skarżąca opisała swoją sytuację zdrowotną, wskazując na jej pogorszenie i wynikające z tego duże obciążenie budżetu rodziny. Wyjaśniła także, że odpowiedziała na zawiadomienie ZUS z dnia 11 października 2013 r. oraz z dnia 7 stycznia 2014 r., dołączając odpowiednią dokumentację w wyznaczonym terminie. Nie jest zatem prawdą stwierdzenie organu, że nie wykazała niezbędnego zainteresowania w udowodnieniu okoliczności, które mogłyby przemawiać za umorzeniem należności. Do skargi skarżąca dołączyła dokumentację lekarską dotycząca jej jak i męża, decyzję o waloryzacji emerytury oraz dokumentację z GUP dotyczącą męża skarżącej.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 25 czerwca 2014 r. skarżąca ustosunkowała się odpowiedzi na skargę, podnosząc szereg zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wymaga zaznaczenia, że przedmiotowa sprawa była już oceniana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który wyrokiem z dnia 7 czerwca 2013 r., (sygn. akt I SA/Kr 1813/12) uchylił poprzednią decyzję ZUS z dnia 8 października 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 18 lipca 2012 roku. W wyroku tym Sąd stwierdził wadliwość zaskarżonej decyzji wynikającą z niewłaściwe przeprowadzonego postępowania dowodowego.

W związku z powyższym, orzekający obecnie Sąd zauważa, że skoro powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron, to przysługuje mu przymiot prawomocności. Stwierdzenie to jest istotne z uwagi na treść art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że "orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Należy także zwrócić uwagę na treść art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Zdaniem Sądu, po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zastosował się do zaleceń zawartych w ww. wyroku, zaś zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stosownie do powyższego artykułu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu, tj.: (1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano wyjątek od powyższej zasady w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 ze zm.).

Zgodnie z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

W tym miejscu należy także podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy jedynie prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: k.p.a., tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Sąd zauważa także, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są ww. całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie – co należy podkreślić - przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 742/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także podkreślić, że umorzenie składek zawsze powinno wynikać z zaistnienia rzeczywiście wyjątkowych i nadzwyczajnych okoliczności wyłączających możliwość ich uregulowania.

W niniejszej sprawie organ administracji nie naruszył wskazanych wyżej reguł postępowania. ZUS uwzględnił i ocenił wszystkie okoliczności, jakie w sprawie dało się ustalić, konieczne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że organ zasadnie przyjął, iż w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, która związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego dochodzenie zaległych należności w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Organ rentowy wskazał, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest nadal aktualne (mimo wskazanego przez organ zawieszenia tego postępowania z uwagi na złożenie przez skarżącą wniosku na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r.). Należy podkreślić, że w toku prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego nie został stwierdzony przez właściwy organ egzekucyjny brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W związku z powyższym nie istnieją także podstawy do stwierdzenia - na obecnym jego etapie - że w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Sąd zauważył, że wykonując zalecenia zawarte w wyroku z dnia 7 czerwca 2013 r. organ rentowy w prawidłowy sposób ustalił wysokość uzyskiwanego przez skarżącą regularnie dochodu, tj. świadczenia emerytalnego (1568,61 zł brutto; 920,29 zł netto). Podjął także działania mające na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej. Słusznie dostrzegł także możliwość poprawy sytuacji materialnej rodziny w razie podjęcia przez córkę skarżącej zatrudnienia. Mając na uwadze jej wiek (ur. w 1974 r.) oraz brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy, formułowanie przez organ takiego przypuszczenia należy uznać za uzasadnione. Należy także podkreślić, że przed wydaniem rozstrzygnięcia organ wzywał skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów (załączając ich wykaz) potwierdzających okoliczności uzasadniające umorzenie, w szczególności tych określonych w §3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, oprócz przesłanego "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej" skarżąca nie wykonała powyższego wezwania i nie przesłała żadnych dokumentów pozwalających choćby na określenie ponoszonych przez nią miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem. Biorąc pod uwagę fakt, że złożone przez stronę ww. oświadczenie zostało wypełnione w sposób bardzo wybiórczy, praktycznie niepozwalający na dokonanie oceny aktualnej sytuacji skarżącej, zasadnie organ przyjął, że nie był w stanie ustalić sytuacji majątkowej strony na dzień wydania decyzji. Sąd zauważa w związku z tym, że mimo iż w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym art. 7 k.p.a. miał zastosowanie, to nie oznaczało to zwolnienia wnioskującego o umorzenie z obowiązku wykazywania okoliczności z zakresu jego sytuacji materialnej, rodzinnej, rzutujących na możliwość ubiegania się o skorzystanie z dobrodziejstwa przewidzianego na gruncie konkretnej podstawy umarzania należności ZUS (podkreśla to zwłaszcza użyte w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 maja 2003 r. sformułowanie "jeżeli zobowiązany wykaże (...)"). W sytuacji gdy skarżąca nie złożyła do akt sprawy dowodów (dokumentów) potwierdzających zaistnienie okoliczności uzasadniających umorzenie, Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji miał podstawy uznać zgromadzony w sprawie materiał dowodowy za kompletny. Dokonana na jego podstawie ocena sytuacji zobowiązanej cech dowolności nie nosi.

Wobec powyższego Sąd uznał, że ZUS dokonał prawidłowej wykładni przepisów, na których oparł swoje orzeczenia, zaskarżona decyzja została też należycie uzasadniona, bez pominięcia któregokolwiek elementu mającego znaczenie dla ostatecznego załatwienia sprawy. W rozpoznawanej sprawie organ rozważył wyczerpująco wszystkie znane mu i istotne okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącej, które powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji. Jednocześnie Sąd zauważa, że jeżeli w stosunku do przedstawionego stanu faktycznego zaszły zmiany, to nie ma przeszkód, aby skarżąca ponownie wystąpiła z wnioskiem o umorzenie. Przedstawianie bowiem szeregu dokumentów przez skarżącą dopiero na etapie postępowania sądowego nie mogło odnieść zamierzonego przez stronę skutku w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną, bada natomiast, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, Lex nr 369019).

Mając na uwadze ww. okoliczności, uznając, że zaskarżona decyzja ostateczna odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.