Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 327/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 223 § 2 i art. 145 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędzia WSA Jarosław Szaro Asesor WSA Jacek Boratyn / spr./ Protokolant ref. Anna Kotowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. spraw ze skarg Syndyka Masy Upadłości "A" w likwidacji w upadłości w T. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. - nr [...], - nr [...], - nr [...], - nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone decyzje, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego Syndyka Masy Upadłości "A" w likwidacji w upadłości w T. kwotę 1.360 (słownie tysiąc trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg Syndyka Masy Upadłości A. sp. z o.o. w likwidacji w upadłości z/s w T., zwanego dalej syndykiem, są decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. o numerach: [...], [...], [...], [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminów do wniesienia odwołań.

W stanach faktycznym przedmiotowych spraw Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego określił Upadłości A. sp. z o.o. w likwidacji w upadłości z/s w T., zwanej dalej spółką, prawnie należne kwoty, wynikające z długów celnych, zaksięgował je, a także stwierdził powstanie obowiązków uiszczenia odsetek. Swoje rozstrzygnięcia zawarł w decyzjach z dnia [...] października 2017 r. o następujących numerach: [...], [...], [...], [...].

Decyzje Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego zostały doręczone pełnomocnikowi spółki – adwokatowi P. H., w dniu 2 listopada 2017 r.

W dniu 30 listopada 2017 r., tj. przed doręczeniem spółce decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego, Sąd Rejonowy K.-W., postanowieniem o sygn. [...], ogłosił upadłość spółki, jednocześnie ustanawiając dla niej syndyka w osobie J. P., o czym ogłosił w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nr [...] ([...]).

Pismem z dnia 15 listopada 2017 r. Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego, wobec ogłoszenia upadłości spółki, zwrócił się do syndyka z zapytaniem czy udzielał pełnomocnictwa do jego reprezentacji w niniejszych sprawach adwokatowi P. H. Jednocześnie przesłał mu też odpisy decyzji z [...] października 2017 r.

W odpowiedzi na to wezwanie syndyk poinformował organ o nieudzieleniu adwokatowi P. H. pełnomocnictwa do reprezentowania go w przedmiotowych sprawach.

Decyzjami z [...] lutego 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził niedopuszczalność odwołań z 13 listopada 2017 r., wniesionych przez adwokata P. H., od decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z [...] października 2017 r. W uzasadnieniu tychże rozstrzygnięć podkreślono, że od dnia ogłoszenia upadłości prawo do reprezentowania upadłego posiada wyłącznie syndyk masy upadłości. Tak więc w rozpatrywanych sprawach środek odwoławczy mógł wnieść jedynie syndyk – podmiot wyłącznie uprawniony do reprezentacji spółki.

Pełnomocnik syndyka – adwokat Ł. F., w dniu 5 grudnia 2017 r., powołując się na stosowne umocowanie od syndyka, wniósł odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z [...] października 2017 r., które zostały przekazane właściwemu do ich rozpatrzenia organowi, tj. Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, zaskarżonymi decyzjami z [...] lutego 2018 r., stwierdził uchybienia terminów do wniesienia odwołań, o których wyżej mowa.

Powołując się na przepisy Unijnego Kodeksu Celnego (rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 ustanawiającego unijny kodeks celny), ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. z 2018 r. poz. 167, ze zm., zwanej dalej Prawem celnym) oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, ze zm. - określanej dalej jako Ordynacja podatkowa) organ odwoławczy stwierdził, że odwołania w niniejszych sprawach należało wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji spółce. Decyzje Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego doręczono pełnomocnikowi spółki - adwokatowi P. H., listem poleconym, w dniu 2 listopada 2017 r., od tego więc dnia liczyć należało terminy do wniesienia odwołań.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że od dnia ogłoszenia upadłości spółki, jedyną osobą uprawnioną do reprezentowania upadłej był jej syndyk, co wynika z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 z późn. zm., zwanej dalej Prawem upadłościowym). Zawarte zaś przez upadłego umowy zlecenia wygasły z dniem ogłoszenia upadłości na mocy art. 102 ust. 1 Prawa upadłościowego.

Mając to na uwadze organ odwoławczy stwierdził jednak, że decyzje Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego została prawidłowo doręczono pełnomocnikowi spółki, ustanowionemu przed ogłoszeniem upadłości. Dopiero bowiem ogłoszenie upadłości i wyznaczenie syndyka spowodowało utratę legitymacji formalnej upadłego na rzecz syndyka, którego obowiązkiem stało się przejęcie w tym zakresie uprawnień upadłego i prowadzenie na jego rzecz postępowań.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że decyzje Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z [...] października 2017 r. zostały skutecznie doręczone pełnomocnikowi spółki i od tego terminu liczyć należało czternastodniowe terminy do wniesienia odwołań. Zdaniem organu za prawidłowością przyjęcia doręczeń decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z [...] października 2017 r. przemawia to, że miało to miejsce jeszcze przed ogłoszeniem upadłości. W tej sytuacji ten ostatni fakt skutkował jedynie tym, że prawo do wniesienia odwołania przysługiwało syndykowi, który wstąpił w ukształtowane prawa i obowiązki upadłego, określone w decyzjach.

Mając na uwadze powyższe, według organu, wniesienie odwołań przez syndyka 5 grudnia 2017 r. miało miejsce po upływie terminów do dokonania tych czynności, wobec czego musiał on stwierdzić ten fakt, kierując się art. 228 Ordynacji podatkowej.

Skargi na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. wniósł syndyk, domagając się ich uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzucił naruszenie:

1) art. 223 § 1 i § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ust. 1 Prawa celnego poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że doszło do uchybienia terminów do wniesienia odwołań,

2) art. 145 Ordynacji podatkowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doszło do skutecznego doręczenia stronie decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w dniu 2 listopada 2017 r., podczas gdy nie zostały one doręczone w tym terminie uprawnionej stronie postępowania, a dopiero w dniu 22 listopada 2017 r.,

3) art. 102 Prawa upadłościowego poprzez jego niewłaściwie zastosowanie i uznanie, że doręczenie decyzji pełnomocnikowi spółki - adwokatowi P. H., było skuteczne i stanowiło podstawę do rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołań przez syndyka,

4) art. 144 prawa upadłościowego poprzez jego niewłaściwą interpretację i niewłaściwe zastosowanie poprzez nieuznanie syndyka za samodzielną stronę postępowania administracyjnego i w konsekwencji uznanie, że doszło przez niego do uchybienia terminu do wniesienia odwołań,

5) art. 145 Prawa upadłościowego poprzez jego niewłaściwą interpretację i niewłaściwe niezastosowanie poprzez zaniechanie zawieszenia postępowania administracyjnego, podczas gdy została ogłoszona upadłość spółki i zawieszenie postępowania było konieczne.

Zdaniem skarżącego organ odwoławczy błędnie ocenił wpływ ogłoszonej upadłości spółki na skuteczność doręczenia tejże spółce decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. Od ogłoszenia upadłości stroną postępowań z jej udziałem stał się syndyk. Z tym dniem, z mocy art. 102 Prawa upadłościowego, wygasły udzielone przez spółkę pełnomocnictwa, w tym to udzielone adwokatowi P. H. Z okoliczności tej organ wyciągnął jednak błędne wnioski. Przyjął bowiem, że termin do wniesienia odwołań przez syndyka liczony powinien być od momentu doręczenia decyzji temu, byłemu już pełnomocnikowi. Pomimo tego i tak z urzędu doręczył syndykowi te decyzje, które odebrał on dnia 22 listopada 2017 r., ale nastąpiło to już przecież po upływie terminu liczonego od doręczenia decyzji organu I instancji adwokatowi P. H.

Poprzednie doręczenia uznać zatem należało za nieskuteczne, a od tej daty - 22 listopada 2017 r. - należało liczyć termin do wniesienia odwołań przez syndyka, który to termin został dotrzymany. Ponadto organ nie zawiesił postępowań pomimo tego, że taki obowiązek wynika z przepisów Prawa upadłościowego. Skarżący stwierdził również, że organ odwoławczy zamiast postanowień w sprawie uchybienia terminu do wniesienia odwołań wydał decyzje, a więc pominął treść art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, choć uchybienia te nie miały w jego ocenie wpływu na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Podkreślił, że ogłoszenie upadłości nie zniweczyło skutków doręczenia decyzji organu I instancji adwokatowi P. H. Obowiązek doręczenia korespondencji stronie działającej już bez pełnomocnika aktualizuje się dopiero z czasem powzięcia przez organ takiej informacji. Wysyłając decyzję pełnomocnikowi spółki organ I instancji nie mógł wiedzieć o ogłoszeniu upadłości, a zatem dokonana czynności była skuteczna względem tejże spółki. Organ podjął ponadto próbę ustalenia daty dowiedzenia się przez adwokata P. H. o ogłoszeniu upadłości spółki, jako że wniósł w jej imieniu odwołanie, ale nie uzyskał od niego odpowiedzi.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił ponadto, że syndyk w żadnej ze spraw nie złożył wniosku o przywrócenie mu terminu do wniesienia odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny e Rzeszowie zważył, co następuje:

W okolicznościach faktycznych przedmiotowych spraw Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził niedopuszczalność odwołań wniesionych przez adwokata P. H., a odrębnymi decyzjami stwierdził uchybienie przez syndyka terminu do wniesienia odwołań przyjmując, że termin do dokonania tych czynności upłynął dla niego w dniu 16 listopada 2017 r.

Stanowisko organu odwoławczego w przedstawionym zakresie jest błędne, a kontrolowane decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy, pomimo powołania szeregu regulacji, w szczególności tych zawartych w Prawie upadłościowym, błędnie ocenił wpływ i skutki ogłoszonej upadłości spółki na prowadzone postępowania celne, zwłaszcza kwestię reprezentacji spółki - upadłej spółki, skuteczności doręczenia decyzji organu I instancji byłemu pełnomocnikowi spółki - adwokatowi P. H. oraz syndykowi, a także zachowania przez tegoż syndyka terminu do wniesienia odwołań.

Nie ulega wątpliwości, że upadłość spółki ogłoszono 30 października 2017 r. Zgodnie z art. 51 ust. 2 Prawa upadłościowego, postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 52 zdanie 1 Prawa upadłościowego, data wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości. Oznacza to, że skutki, jakie wiążą się z ogłoszeniem upadłości, następują w dniu ogłoszenia upadłości, bez względu na to, kiedy orzeczenie to zostanie obwieszczone w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, odnotowane w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a także kiedy - w ramach wykonania obowiązku określonego w art. 53 ust. 5 Prawa upadłościowego - zawiadomiona zostanie o tym zdarzeniu właściwa izba administracji skarbowej i kiedy organ prowadzący postępowanie uzyska o tym zdarzeniu wiedzę.

Skutki ogłoszenia upadłości sprecyzowano w tytule III Prawa upadłościowego. W szczególności istotną z punktu widzenia kontrolowanych rozstrzygnięć jest treść art. 102 ust. 1 zdanie 1 tego aktu. Zgodnie z nim zawarte przez upadłego umowy zlecenia lub komisu, w których upadły był dającym zlecenie lub komitentem, a także umowy o zarządzanie papierami wartościowymi upadłego wygasają z dniem ogłoszenia upadłości. Źródłem pełnomocnictwa może być zaś ustawa albo oświadczenie reprezentowanego, na co wskazuje art. 96 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 z późn. zm., zwanej dalej K.c.). Stosunek pełnomocnictwa oparty może być na umowie zlecenia (art. 734 K.c. i następne), a ściślej - umowie o świadczenie usług (art. 750 K.c.) polegającej na udzielaniu pomocy prawnej (art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze), a jak podkreśla się w orzecznictwie, aprobowanym przez Sąd rozpoznający niniejsze sprawy, z chwilą ogłoszenia upadłości mocodawcy wygasa udzielone przez niego pełnomocnictwo prawa materialnego i procesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2003 r. I CZ 127/03, OPS 2004/10/123). Tak więc, jeżeli chodzi o adwokata P. H., stosunek łączący go ze spółką wygasł w dniu ogłoszenia jej upadłości. Od tego dnia wymieniony nie był już jej pełnomocnikiem i żadne czynności z jego udziałem, związane z doręczeniem decyzji organu I instancji, nie mogły być poczytane jako mające znaczenie w sprawie i implikujące dla syndyka jakiekolwiek skutki. Konieczne stało się więc ich ponowienie względem syndyka, niezwłocznie po powzięciu informacji o ogłoszonej upadłości, ponieważ wcześniej dokonane czynności okazały się bezskuteczne. W myśl bowiem art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego, po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Skutki te powstają bez względu na to czy i kiedy organ powziął wiedzę o ogłoszeniu upadłości strony prowadzonego postępowania.

Jeżeli chodzi o zagadnienie doręczeń, to regulują je przepisy Ordynacji podatkowej zawarte w rozdziale 5 działu IV. Znajdowały one zastosowanie w sprawach celnych z mocy art. 73 ust. 1 Prawa celnego. W myśl art. 145 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie. Skoro zatem, z mocy art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego, od dnia ogłoszenia upadłości postępowania powinny toczyć się z udziałem syndyka, to jemu należało dokonać doręczenia decyzji organu I instancji, co w istocie miało miejsce i nastąpiło w dniu 22 listopada 2017 r., jak przyznał syndyk.

Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego doręczył wprawdzie decyzje z [...] października 2017 r. również syndykowi, tyle że okoliczność ta nie została uznana przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej za mającą znaczenie prawne. Organ odwoławczy w sposób błędny i nieuzasadniony odmówił temu doręczeniu skuteczności i znaczenia prawnego, podczas gdy było to jedyne doręczenie, które w opisanych okolicznościach faktycznych można było uznać za prawidłowe i skuteczne, otwierające syndykowi termin do wniesienia odwołań.

W przedstawionych okolicznościach faktycznych i prawnych należało zatem przyjąć, że w dniu 30 października 2017 r. wygasło umocowanie adwokata P. H. i nastąpiło to z mocy prawa. Doręczenie mu decyzji organu I instancji, nadanych 30 października 2017 r., było w każdym przypadku bezskuteczne i nie wywołało skutku doręczenia, określonego we właściwych przepisach proceduralnych, regulujących postępowanie przed organem I instancji. Decyzja wchodzi bowiem do obrotu prawnego z chwilą jej skutecznego doręczenia adresatowi, natomiast bez znaczenia pozostają okoliczności związane z jej nadaniem.

W takiej sytuacji, po powzięciu informacji o ogłoszonej upadłości spółki, obowiązkiem organu I instancji było ponowienie doręczenia decyzji syndykowi, co też miało miejsce. Dopiero od tych zdarzeń należało liczyć terminy do wniesienia odwołań, wynoszące, jak stanowi art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej, 14 dni od daty doręczenia. W żadnym razie nie można było przyjąć skuteczności doręczenia decyzji adwokatowi P. H. i wyciągania z tego zdarzenia negatywnych skutków wobec syndyka. Stanowisko organu odwoławczego, że syndyk mógł wnieść odwołanie "w terminie otwartym do wniesienia odwołania przez upadłego", kiedy termin dla upadłego nie rozpoczął biegu, wobec bezskuteczności doręczenia decyzji dotychczasowemu pełnomocnikowi spółki, jest sprzeczne z powołanymi przepisami prawa upadłościowego i Ordynacji podatkowej.

Stwierdzone przez Sąd uchybienia miały istotny wpływ na wynik spraw, ponieważ ich skutkiem było nieuzasadnione stwierdzenie, że odwołania wniesiono z uchybieniem terminu, podczas gdy w rzeczywiści termin ten został przez syndyka zachowany, a w związku z tym odwołania powinny zostać rozpoznane merytorycznie. Stąd konieczność uwzględnienia skarg i uchylenia zaskarżonych decyzji, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) w związku z art. art. 223 § 2 i art. 145 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, w związku z art. 73 ust. 1 i 2 Prawa celnego, przy uwzględnieniu art. 51 ust. 2, art. 102 ust. 1 zdanie 1 oraz art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego.

W ponownie prowadzonych postępowaniach odwoławczych Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uwzględni stanowisko Sądu przyjmując, że syndyk wniósł odwołania od decyzji organu I instancji z zachowaniem ustawowego terminu do dokonania tej czynności.

W kwestii kosztów postępowania sądowego orzeczono po myśli art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Z uwagi jednak na fakt połączenia spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia - tożsamych, co do okoliczności faktycznych i prawnych, przez co wymagających mniejszego nakładu pracy, na co wskazują dobitnie tożsame, co do treści skargi oraz kontrolowane decyzje, a także mając na względzie korzystanie przez skarżącego z częściowego prawa pomocy, przez co koszty postępowania sądowego w dużej mierze poniósł będzie Skarb Państwa, Sąd postanowił na podstawie art. 206 P.p.s.a. przyznać pełnomocnikowi syndyka wynagrodzenie w wysokości połowy należnych, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.) opłat, w każdej połączonej sprawie, tj. po 240 zł zamiast 480 zł. Łącznie w 4 sprawach dało to kwotę 1 360 zł, gdyż na zasądzone koszty złożyły się jeszcze opłaty sądowe, uiszczone tytułem wpisów od skarg (4 x 100 zł).

Sąd nie zasądził na rzecz strony skarżącej zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictw, gdyż poniesienie tego wydatku nie zostało należycie udokumentowane. Wprawdzie syndyk przedstawił dokument zlecenia przelewu opłat skarbowych, w kwocie stanowiącej równowartość 48 wysokości stawek opłaty od dokumentu pełnomocnictwa, jednakże z treści przedmiotowego dokumentu wynika, iż jego status został zdefiniowany jako "niewykonany - oczekujący". Z tego więc względu nie można przyjąć w sposób definitywny, że opłata tego rodzaju została uiszczona.