Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 18/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 99 ust. 1 pkt 2, art. 207 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Bociąga Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi M. S. – H. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 28 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku ponoszenia opłat za powtarzanie przedmiotów skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 28 października 2014 r. Rektor Uniwersytetu utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu z dnia [...] 2014 r. w przedmiocie obowiązku ponoszenia opłat za powtarzanie przedmiotów.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach: pismem z dnia 17 września 2014 r. M. S. – H. (dalej: skarżący) – wówczas student I roku stacjonarnych studiów II stopnia na kierunku: [...], prowadzonych przez Wydział [...] Uniwersytetu – wystąpił do dziekana tego wydziału o: 1) wyrażenie zgody na powtarzanie roku z powodu niezaliczenia przedmiotu: Postępowanie sądowoadministracyjne oraz lektoratu z języka obcego nowożytnego na poziomie B2+; 2) wyrażenie zgody na powtarzanie ww. przedmiotu oraz lektoratu w ramach powtarzanego roku, 3) zaniechanie obciążenia skarżącego jakimikolwiek opłatami z tytułu powtarzania przedmiotów i powtarzania roku, 4) wyrażenie zgody na realizację w toku powtarzanego I roku również przedmiotów z II roku studiów.

W dniu 22 września 2014 r. Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu rozpoznał podanie skarżącego w ten sposób, że wyraził zgodę na powtarzanie przedmiotów I roku oraz odmówił zwolnienia z opłat za powtarzanie przedmiotu wobec braku podstaw ku temu, przewidzianych uchwałą Senatu Uniwersytetu nr [...] z dnia 25 czerwca 2014 r.

W odwołaniu od tej decyzji, skarżący zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U.2012.571; dalej: p.s.w.) poprzez odmowę zaniechania pobierania opłaty za powtarzanie przedmiotów w sytuacji, w której student nie osiągnął z powtarzanych przedmiotów jakichkolwiek ocen (nie osiągnął jakichkolwiek wyników w nauce), a z zatem nie osiągnął także wyników niezadowalających, co prowadziłoby do pobierania wspomnianej opłaty bez podstawy prawnej.

Pismem z dnia 28 października 2014 r. Rektor Uniwersytetu ustosunkował się do odwołania skarżącego stwierdzając, że naliczenie opłaty za powtarzanie ww. przedmiotów było zasadne i zgodne z przepisami obowiązującymi na Uniwersytecie. Organ wyjaśnił, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 2 pkt 1 uchwały Senatu Uniwersytetu nr [...] z dnia 28 maja 2014 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie, uczelnia pobiera opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z powtarzaniem określonych zajęć przez studentów na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce. Opłatę pobiera się w przypadku ponownego udziału w zajęciach z przedmiotu, którego student mimo obowiązku zaliczenia nie zaliczył. W ocenie organu , student nie zalicza przedmiotu w przypadku , gdy nie uzyska z danego przedmiotu oceny co najmniej dostatecznej. Dotyczy to również sytuacji , gdy student, który zadeklarował już raz przedmiot, miał możliwość uczestniczenia w nim , ale nie podszedł do egzaminu nie uzyskując żadnej oceny, nie uzyskuje tym samym zaliczenia przedmiotu, a zatem nie ma wyniku w nauce z tego przedmiotu – jest to także przypadek niezaliczenia przedmiotu.

Ponadto organ podniósł , że w Karcie Okresowych Osiągnięć Studenta widnieją – przy niezaliczonych przedmiotach – wpisy "NZA". Zgodnie z Regulaminem studiów w przypadku nieuzyskania przez studenta zaliczenia przedmiotu, student zobowiązany jest powtórzyć przedmiot.

Pismem z dnia 3 grudnia 2014 r. skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na ww. rozstrzygnięcie Rektora Uniwersytetu, w której sformułował zarzuty naruszenia:

1) art. 99 ust. 1 pkt 2 p.s.w. poprzez odmowę zaniechania przez Uniwersytet pobierania opłaty za powtarzanie przedmiotów – powtarzanych w ramach powtarzania roku studiów – w sytuacji, w której student nie osiągnął z powtarzanych przedmiotów jakichkolwiek ocen (nie osiągnął jakichkolwiek wyników w nauce), a więc nie osiągnął także wyników niezadowalających, co prowadziłoby do pobierania wspomnianej opłaty przez Uniwersytet bez podstawy prawnej;

2) art. 70 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nałożenie decyzją władz uczelni na studenta studiów stacjonarnych realizowanych na Wydziale [...] Uniwersytetu, obowiązku uiszczenia opłaty za powtarzanie przedmiotów – powtarzanych w ramach powtarzania roku studiów – bez podstawy prawnej;

3) art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267; dalej: k.p.a.) poprzez odstąpienie od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i zaniechanie zawiadomienia jej przed wydaniem decyzji celem wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

4) art. 107 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie umieszczenia w decyzjach stosownego pouczenia o przysługującej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji dziekana Wydziału [...] w części dotyczącej odmowy zwolnienia od opłat za powtarzanie przedmiotów.

Ponadto skarżący złożył wniosek o wystąpienie przez Sąd o wydanie przez Uniwersytet uwierzytelnionych odpisów następujących dokumentów:

– uchwały Senatu Uniwersytetu nr [...] z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie Regulaminu studiów pierwszego stopnia, drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich w Uniwersytecie,

– uchwały Senatu Uniwersytetu nr [...] z dnia 28 maja 2014 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie,

– uchwały Senatu Uniwersytetu nr [...] z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie zasad udzielania zwolnień z opłat za świadczone usługi edukacyjne na studiach pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich w Uniwersytecie,

– uchwały Rady Wydziału [...] z dnia 18 czerwca 2012 r. ze zmianami z dni 10 i 17 czerwca 2013 r. oraz 24 lutego 2014 r. w sprawie planu i programu studiów na Wydziału [....] – kierunek [...] studia pierwszego stopnia oraz studia drugiego stopnia,

oraz wniósł o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z tych dokumentów na okoliczności zawarte w ich treści, a dotyczące przebiegu postępowania kontrolowanego przed Sądem.

Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W pierwszej kolejności skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie skarga do sądu administracyjnego jest dopuszczalna na podstawie art.3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) w związku z art. 207 u.p.s.w. Rozstrzygnięcie dotyczące zasadności pobierania przez uczelnię opłat za powtarzanie przedmiotów, z których student nie uzyskał jakichkolwiek wyników, wywołuje skutki nie tylko wewnątrz uczelni, ponieważ konsekwencją nie wniesienia opłat przez studenta może być podstawą do skreślenia z listy studentów. Jest to więc akt podjęty przez organ uczelni w indywidualnej sprawie studenta, który należy traktować jak decyzję administracyjną.

Na poparcie swojego stanowiska skarżący wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 stycznia 2011r., sygn. III SA/Kr 41/10 oraz NSA z dnia 7 września 2011r., sygn. akt I OSK 1049/11, w których w sytuacji opartej o tożsamy stan faktyczny dopuszczono drogę kontroli sądowej wobec decyzji Rektora Uniwersytetu określającej obowiązek uiszczania opłat za powtarzanie przedmiotów.

Odnosząc się do meritum sprawy skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, w szczególności dotyczącą nie osiągnięcia z powtarzanych przedmiotów jakichkolwiek ocen z powodu nie przystąpienia do egzaminów.

W ocenie skarżącego, uczelnia publiczna – stosownie do art.99 ust.1 pkt.2 u.p.s.w. – może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników nauce. Przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco, gdyż stanowi wyjątek od konstytucyjnej zasady bezpłatności usług edukacyjnych.

Skarżący podniósł , że regulacje zawarte w § 1 ust.1 oraz § 2 ust.1 pkt.4) uchwały Senatu nr [...] z dnia 28 maja 2014r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie , zwanej dalej uchwałą , pozostają właściwie odwzorowane względem zamkniętego katalogu określonego przez art. 99 u.p.s.w. Jednak już regulacja § 2 ust.2 pkt.1 uchwały wykracza poza delegację ustawową , a pobieranie na tej podstawie opłaty w przypadku , w których student nie uzyskał jakiegokolwiek wyniku z danego przedmiotu , pozostaje – w ocenie skarżącego – bezprawne.

Reasumując skarżący stwierdził, że brak jest w jego przypadku podstawy prawnej do pobierania opłaty za powtarzanie przedmiotów, z których nie uzyskał jakichkolwiek wyników.

Niezależnie od powyższego skarżący podniósł , że nie ubiegał się o zwolnienie z opłaty, ani o jej umorzenie, bowiem obowiązek uiszczenia tej opłaty nie istnieje.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu wniósł o jej odrzucenie wskazując, że zaskarżony akt nie podlega kognicji sądu administracyjnego i został wydany w ramach władztwa zakładowego. Zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegają jedynie akty wydawane przez władze uczelni posiadające walor decyzji administracyjnej. W ocenie organu , w niniejszej sprawie decyzja administracyjna nie została wydana. Skarżący domagał się jedynie zaniechania naliczenia opłaty, a nie zwolnienia z obowiązku jej wniesienia. Warunki odpłatności za studia i usługi edukacyjne , w tym również warunki odpłatności za powtarzanie zajęć określa – zgodnie z art. 160 ust. 3 u.p.s.w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2014r. – umowa między studentem a uczelnią zawarta w formie pisemnej. Zasadność naliczenia opłaty powinna być rozpatrywana, zdaniem organu, na gruncie prawa cywilnego, a nie administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie skarżący taką umowę zawarł.

Powołane w treści skargi wyroki sądów administracyjnych tj. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 stycznia 2011r. , sygn. akt III SA/Kr 41/10 oraz wyrok NSA z dnia 7 września 2011r., sygn. akt I OSK 1049/11 były wydawane w sprawie dotyczącej zwolnienia z opłat, regulowanych uchwała senatu uczelni , nie zaś podstaw do jej naliczenia, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Ponadto ww. wyroki zapadły w oparciu o odmienny stan prawny.

Organ podkreślił na marginesie, że nawet w razie dopuszczalności sądowej kontroli tego rozstrzygnięcia, odpowiada ono prawu, a skarga powinna zostać oddalona. W ocenie organu, w rozpatrywanej sprawie zaistniały warunki niezbędne do naliczenia opłaty z tytułu powtarzania przedmiotów , o których mowa w art.99 ust.1 pkt.2 u.p.s.w. Skarżący złożył wniosek o powtarzanie dwóch przedmiotów, a nadto wystąpiła przesłanka niezadowalających wyników w nauce. Organ nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego , że niezaliczenie roku studiów z powodu niezaliczenia dwóch przedmiotów nie jest niezadowalającym wynikiem w nauce.

W piśmie procesowym z dnia 22 stycznia 2015 r. skarżący przedstawił stanowisko, zgodnie z którym zaskarżony akt mieści się w kognicji sądów administracyjnych, albowiem rozstrzyga indywidualną sprawę studenta i może mieć następstwa w postaci skreślenia z listy studentów. Ponadto skarżący podniósł, że organ I instancji pouczył, że od rozstrzygnięcia przysługuje odwołanie do rektora Uniwersytetu, składane za pośrednictwem Dziekana, co – w ocenie skarżącego – świadczy o tym, że organ traktował to rozstrzygnięcie jak decyzję administracyjną. Zdaniem skarżącego, w razie uznania, że organ wydał decyzję administracyjną w sprawie cywilnej, Sąd powinien stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej bez podstawy prawnej.

Na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. organ wyjaśnił, że skarżący nie zgłosił się na żaden z ustalonych terminów egzaminów z ww. przedmiotów, wobec czego w systemie informatycznym odnotowano "NZAL", co skutkowało brakiem zaliczenia roku. Organ złożył ponadto umowę nr [...] z dnia 25 lipca 2013 r. zawartą między skarżącym, a Uniwersytetem o warunkach odpłatności za stacjonarne studia wyższe w Uniwersytecie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269 ), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. 2012.270.; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności należało jednak ustalić, czy w niniejszej sprawie w ogóle dopuszczalne jest przeprowadzenie kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonego rozstrzygnięcia, a zatem czy zaskarżony akt mieści się w katalogu przedmiotów zaskarżenia, wyznaczającym kognicję Sądu.

Zgodnie z art. 207 ust. 1 p.s.w. do decyzji w sprawie przyjęcia na studia i studia doktoranckie, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Zdaniem skarżącego, pismo Rektora nr [...] z dnia 28 października 2014 r. oraz rozstrzygnięcie Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] 2014 r. stanowiły decyzje w indywidualnych sprawach studenta.

Sąd wskazuje, że "w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że komentowany przepis nie wymienia expressis verbis zdarzeń, które – jako indywidualne sprawy studentów – winny być załatwiane w drodze decyzji administracyjnych, do których należy odpowiednio stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, niemniej jednak niewątpliwie chodzi w nim o takie sytuacje, kiedy rozstrzygnięcie organu uczelni dotyczy sfery praw i obowiązków studenta i – co ważne – wywiera bezpośredni skutek na zewnątrz. Do takich zalicza się w szczególności: decyzje odmawiające przyjęcia na studia wyższe, decyzje o skreśleniu z listy studentów, rozstrzygnięcia w kwestii zwolnienia z opłaty za studia, rozstrzygnięcia stwierdzające złożenie egzaminu magisterskiego i postanawiające o nadaniu tytułu magistra (np. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2001 r., I SA 2521/00, LEX nr 54756; wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 kwietnia 2009 r., III SA/Lu 462/08, LEX nr 554846; wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2010 r., I OSK 673/10, LEX nr 612172). Sprawa zwolnienia cudzoziemca z opłaty za studia ma charakter indywidualnej sprawy, zważywszy przede wszystkim gwarancje procesowe studenta, który musi mieć możliwość zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia (postanowienia NSA z dnia 30 listopada 2011 r., I OSK 2204/11, LEX nr 1149319). (...) W świetle rozwiązań ustawowych wyłączone z zakresu stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego o postępowaniu ogólnym są następujące sprawy: a) niedotyczące indywidualnego rozstrzygnięcia w formie decyzji o prawach lub obowiązkach studenta; b) dotyczące działalności uczelni w ramach jej autonomii, organizacji roku akademickiego, ustalania programów studiów, ustalania okresów sesji, uchwalania zasad przyjęcia na studia; c) związane z dokonywaniem oceny merytorycznej wiedzy studentów w czasie zaliczeń i egzaminów," (E. Ura, Komentarz do art. 207 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, WKP 2013).

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem rozstrzygnięć Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu oraz Rektora Uniwersytetu, kwestionowanych przez skarżącego, była kwestia zaniechania obciążenia skarżącego jakimikolwiek opłatami z tytułu powtarzania przedmiotów i powtarzania roku w ramach studiów stacjonarnych. Nie ma przy tym sporu między stronami tego postępowania, że kwestia podlegania odpłatności za usługi edukacyjne ma istotne znaczenie dla trwałości stosunku łączącego studenta ze szkołą wyższą, co w ocenie Sądu przesądza, że zagadnienie to nie ma wyłącznie charakteru wewnątrzzakładowego. Ponadto kwestia odpłatności za usługi edukacyjne jest zawsze osadzona w kontekście konstytucyjnym – zgodnie bowiem z art. 70 ust. 2 Konstytucji RP nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna, a ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością.

Postępowanie w powyższych sprawach można podzielić na dwa etapy: etap pierwszy dotyczy ustalenia, czy student podlega opłatom; etap drugi dotyczy ustalenia zasad pobierania opłat .

W ocenie Sądu, pierwszy etap postępowania ma charakter administracyjny , bowiem obowiązek odpłatności za określone usługi edukacyjne oparty jest na przepisach prawa administracyjnego , w tym na art. 99 u.p.s.w. oraz na przepisach wewnętrznych uczelni. W przypadku zaistnienia sporu, nałożenie obowiązku ponoszenia opłat za usługi edukacyjne następuje zatem w formie indywidualnego aktu podjętego przez uprawniony organ uczelni w indywidualnej sprawie studenta. Akt ten ma charakter władczy, jednostronny i nakierowany jest na wywołanie konkretnych, indywidualnie oznaczonych skutków. Dla zapewnienia maksymalnego zakresu ochrony prawnej oraz gwarancji legalności treści stosunku prawnego między studentem a uczelnią niezbędne jest objęcie rozstrzygnięć organów uczelni w kwestii odpłatności za usługi edukacyjne, odpowiednim stosowaniem przepisów k.p.a. oraz umożliwienie zaskarżania takich rozstrzygnięć do sądu administracyjnego, stosownie do art. 207 ust. 1 u.p.s.w. Akt ten podlega zatem kontroli sądu administracyjnego.

Ustalenie, czy student ( lub osoba przyjęta na studia) podlega opłatom za usługi edukacyjne musi poprzedzać etap drugi postępowania , który dotyczy kwestii warunków pobierania opłat za usługi edukacyjne, a także wysokość tych opłat , które określa umowa między uczelnią a studentem , zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności (art. 160a ust. 1 p.s.w., który zastąpił uchylony art. 160 ust. 3 p.s.w. w brzmieniu "Warunki odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1, określa umowa zawarta między uczelnią a studentem w formie pisemnej", obowiązujący w dacie zawarcia umowy między Uniwersytetem a skarżącym). Na tym etapie postepowanie ma charakter cywilny, zawarcie umowy i ewentualne spory na tle wykonania tej umowy winny być rozstrzygane przez sądy cywilne.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nie każda sprawa związana z odpłatnością za usługi edukacyjne na studiach stacjonarnych stanowi sprawę cywilną, a korespondencja prowadzona między skarżącym a organami uczelni stanowi wymianę stanowisk poprzedzającą ewentualne sądowe postępowanie cywilne. Niemniej jednak należy zauważyć, że postanowienia tej umowy w zakresie istotnym dla kontrolowanego postępowania są wprost zdeterminowane odrębnymi od niej aktami wydawanymi przez rektora i senat szkoły wyższej (art. 99 ust. 2-4 p.s.w.).

W rozpatrywanej sprawie organy dokonały natomiast konkretyzacji generalnych i abstrakcyjnych norm aktów wydawanych w oparciu o art. 99 ust. 2-4 p.s.w. w odniesieniu do indywidualnej sfery praw i obowiązków skarżącego jako studenta. Przedmiotem "korespondencji" między stronami nie była kwestia wykonania zobowiązania z umowy zawartej w dniu 25 lipca 2013 r. , ani inne zagadnienia poruszane zwykle w ramach przedsądowej wymiany stanowisk w postępowaniu cywilnym. To zaś oznacza, że zarówno rozstrzygnięcie Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu, jak i zaskarżone pismo Rektora Uniwersytetu nr [...] z dnia 28 października 2014 r. stanowi decyzję, która podlega rygorom k.p.a. i zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

Ustaliwszy zatem, że zaskarżony akt podlega kognicji sądów administracyjnych, Sąd dokonał kontroli jego legalności w oparciu o podane na wstępie kryteria. Kontrola ta nie wykazała, by zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, które uzasadniałoby jej eliminację z obrotu prawnego.

Podstawowym merytorycznym zagadnieniem spornym w niniejszej sprawie była ocena, czy skarżący jako student studiów stacjonarnych powtarza przedmiot w warunkach określonych w art. 99 ust. 1 pkt 2. Przepis ten stanowi, że uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce.

W realiach rozpoznawanej sprawy stan faktyczny w omawianym zakresie jest w zasadzie bezsporny. Skarżący w ramach I roku studiów uzyskał 67 punktów ECTS, realizując wszystkie obowiązki niezbędne do uzyskania wpisu na kolejny rok studiów poza zaliczeniem przedmiotu: Postępowanie sądowoadministracyjne i zaliczeniem lektoratu z języka obcego na poziomie "B2+". Nie ma również sporu co do tego, że brak realizacji tych dwóch obowiązków przejawiał się w tym, że skarżący w ogóle nie przystąpił do egzaminów z tych przedmiotów i nie uzyskał żadnej z ocen przewidzianych w odrębnych przepisach.

Spór dotyczy tego, czy nie przystąpienie do obowiązkowych egzaminów oznacza uzyskanie niezadowalających wyników i obowiązek ponoszenia opłat za powtarzanie tych przedmiotów, jak twierdzi organ, czy też – jak podnosił skarżący - skoro nie uzyskał "jakichkolwiek wyników (a więc zarówno wyniku zadowalającego jak i niezadowalającego)", to nie powinien podlegać opłacie za powtarzanie tych przedmiotów.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że art. 70 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi zasadę, że nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna, jednak ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością. Ust. 5 tego artykułu zapewnia szkołom wyższym autonomię na zasadach określonych w ustawie. Z przepisów tych wynika, że szkoła wyższa działa w granicach określonych ustawami, a zasady jej autonomii określa ustawa. Odpłatność za świadczenie usług edukacyjnych należy do atrybutów autonomii szkół wyższych publicznych, jako wyjątek od konstytucyjnej zasady bezpłatności nauki w szkołach publicznych. Wyjątek, jak wynika z art. 70 ust. 2 dopuszcza tylko ustawa, zatem jest możliwy do stosowania tylko w takich granicach na jakie ustawa pozwala. Z kolei art. 99 p.s.w. właśnie jako wyjątek od zasady bezpłatności nauki w szkołach publicznych przewiduje możliwość pobierania przez uczelnie publiczne opłat za świadczone usługi edukacyjne. Ponieważ odpłatność za usługi edukacyjne jest wyjątkiem od konstytucyjnej zasady bezpłatności katalog wymieniony w art. 99 ust. 1 p.s.w. nie może podlegać żadnym rozszerzeniom, jest to bowiem katalog zamknięty. Określając szczegółowe zasady pobierania opłat senaty uczelni nie mają podstaw do ustalania kryteriów innych, niż wskazane w ustawie, za jakie pobiera się opłaty, po pierwsze dlatego, że ustawa dopuszcza tylko wskazane w niej przypadki, a po drugie, że upoważnia senaty tylko do określenia szczegółowych zasad pobierania opłaty, a nie ich stanowienia (zob. wyrok NSA z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1049/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na tle niniejszej sprawy istotne jest, że pojęcie "niezadowalającego wyniku w nauce" nie znalazło dotąd swojego ustawowego dookreślenia. Niemniej jednak z orzecznictwa tego wynika np., że nie mamy do czynienia z niezadowalającym wynikiem w nauce w sytuacji nieprzystąpienia do egzaminu z przedmiotu, gdy na wcześniejszym roku udział studenta w zajęciach z tego samego przedmiotu był już objęty jego deklaracją lub innym systemem rejestracji . Zaliczenie przez studenta przedmiotów nie było obowiązkowe i ich niezaliczenie nie wywołało negatywnych skutków dla studenta. (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 41/10; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznawana sprawa nie dotyczy jednak tego przypadku. W analizowanej sprawie konieczność powtarzania przedmiotów (Postępowania sądowoadministracyjnego oraz lektoratu), nie wynika z samego faktu objęcia tych przedmiotów deklaracją studenta, ale z przepisów wewnętrznych uczelni określających plan i program studiów na kierunku: administracja. Skarżący nie ubiegał się o powtarzanie tych przedmiotów dlatego, że kiedyś je zadeklarował, ale nie przystąpił do egzaminu, ale dlatego, że miał obowiązek uzyskać z tych przedmiotów oceny pozytywne w danym roku akademickim, ale obowiązku tego nie tylko nie zrealizował, a nawet nie zamierzał zrealizować (nie przystąpił w ogóle do egzaminu w żadnym z ustalonych terminów). Nieuzyskanie oceny pozytywnej z przedmiotu obligatoryjnego na danym etapie kształcenia stanowi zatem - w ocenie Sądu - niezadowalający wynik w nauce. Brak realizacji tego obowiązku wyklucza bowiem możliwość zwyczajnej kontynuacji kształcenia, uniemożliwiając dalsze postępy w nauce, wynikające np. z sekwencyjnego programu studiów. Sąd zauważa również, że ustawodawca w art. 99 ust. 1 pkt 2 p.s.w. mógł bez większych trudności ograniczyć autonomię regulaminową szkoły wyższej w zakresie opłat na usługi edukacyjne, używając sformułowania "z powodu uzyskania oceny niedostatecznej z przedmiotu" , czy innego podobnego. Tego jednak nie zrobił, pozostawiając ustalenie szczegółowych przypadków wystąpienia "niezadowalających wyników w nauce" odpowiednim organom szkoły wyższej.

Powyższe stanowisko znajduje oparcie w powołanym przez skarżącego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07 września 2012r. , sygn.akt I OSK 1049/11 , w którym Sąd ten stwierdził , że " nieosiągnięcie wymaganej liczby punktów powoduje brak zaliczenia przedmiotu i w konsekwencji jego powtarzanie , ale po uiszczeniu opłaty. Nieosiągnięcie wymaganej liczby punktów to pojęcie odpowiadające pojęciu " niezadowalających wyników w nauce", a warunkiem powtarzania zajęć z tego przedmiotu może być uiszczenie opłaty".

W ocenie Sądu nie do zaakceptowania jest stanowisko skarżącego, że niewykonanie obowiązku przystąpienia do egzaminu i nie uzyskanie jakiegokolwiek wyniku w nauce daje możliwość powtarzania tego przedmiotu bez konieczności uiszczenia opłaty . Zauważyć należy , że taka sytuacja stawiałaby studenta nie wykonującego swoje obowiązki w korzystniejszej sytuacji od studenta, który wykonując swój obowiązek przystąpił do egzaminu , jednak nie uzyskał zadowalającego wyniku; dlatego ostatniego powtarzanie przedmiotu możliwe byłoby tylko odpłatnie.

Niezależnie od powyższego interpretacja przedstawiona przez skarżącego w sposób nieuzasadniony zawęża autonomię szkoły wyższej (art. 70 ust. 5 p.s.w.), gdy tymczasem zobowiązanie skarżącego do uiszczenia opłaty za powtarzanie przedmiotów nastąpiło – jak wyżej wskazano – w sytuacji niezadowalających wyników w nauce. To zaś oznacza, że nie był zasadny stawiany przez skarżącego zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 99 ust. 1 pkt 2 p.s.w. oraz art. 70 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji RP.

Odnosząc się z kolei do pozostałych zarzutów skargi należy stwierdzić, że odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. w sprawach takich jak kontrolowana, ma zapewnić tylko minimum procedury, niezbędne do załatwienia sprawy i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej i przyjętych w niej zasad komunikowania o rozstrzygnięciach organów uczelni. W ramach tej odpowiedniości nie sposób jest oczekiwać, aby niezależnie od kierunku kształcenia szkoła publiczna działała tak , jak organ administracji publicznej, gdyż została powołana do zupełnie innych zadań, których zakres wynika z art. 4 p.s.w. (por. np.: wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2002 r., I SA 106/02, LEX nr 137851; wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2001 r., I SA 2521/00, LEX nr 54756, wyrok NSA z dnia 13 października 2011 r., I OSK 1304/11, LEX nr 1069584). To zaś oznacza, że np. analizując zagadnienie zapewnienia studentowi czynnego udziału w dotyczącym go postępowaniu rozstrzyganym decyzją indywidualną Sąd musi uwzględniać specyfikę szkoły wyższej. I tak w ocenie Sądu, organy szkoły wyższej nie muszą realizować wszystkich obowiązków, właściwych ogólnemu postępowaniu administracyjnemu. Stąd też realizacja prawa do czynnego udziału w postępowaniu w omawianym zakresie przejawia się przede wszystkim w otwartości organów uczelni na wyjaśnienia studenta i organizacji takich, jak choćby samorząd studentów. Student dla załatwienia swojej sprawy może zatem składać kolejne pisma, konsultować się z pracownikami sekretariatu obsługującego dany kierunek studiów, kontaktować się z organami szkoły wyższej pisemnie , czy na regularnie organizowanych "dyżurach" tych organów. Uczelnia nie może przy tym uniemożliwiać studentowi składania dodatkowych wyjaśnień, czy bronić dostępu do informacji o toczącym się wobec niego postępowaniu. Specyfika szkoły wyższej, niewątpliwie znana skarżącemu jako studentowi, przesądza zatem, że sugerowane przez skarżącego czynności organów uczelni nie były wymagane w kontrolowanym postępowaniu.

W ocenie Sądu uzasadniony był natomiast zarzut naruszenia przez Rektora art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 p.s.w. poprzez brak pouczenia skarżącego o prawie zaskarżenia decyzji z dnia 28 października 2014 r. do sądu administracyjnego. Istotnie bowiem pismo zawierające zaskarżone rozstrzygnięcie nie zawiera wzmianki o przysługującym skarżącemu prawie. Niemniej jednak skarżący złożył skargę w terminie i do właściwego sądu administracyjnego, co oznacza, że uchybienie organu w omawianym zakresie nie wpłynęło negatywnie na jego pozycję prawną. W oczywisty sposób brak tego pouczenia nie miał również wpływu na wynik sprawy, tj. na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zarzuty skargi okazały się zatem nieuzasadnione. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżone rozstrzygnięcia były dotknięte jakimikolwiek innymi uchybieniami, które uzasadniałyby ich uchylenie. Wobec powyższego skargi należało oddalić, stosownie do art. 151 p.p.s.a.

Sąd nie przeprowadził dowodu uzupełniającego z dokumentów, których pozyskanie sugerował skarżący w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Należy zatem zauważyć, że przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych przez skarżącego nie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Co więcej, Sąd nie powziął żadnych wątpliwości ani co do stanu faktycznego , ani co do brzmienia przepisów wewnętrznych Uniwersytetu – kwestie te nie były przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. Rozstrzygnięcie tej sprawy zależało bowiem przede wszystkim od wyniku wykładni art. 99 ust. 1 pkt 2 p.s.w., a wspomniane dokumenty nie były w ocenie Sądu przydatne w jej przeprowadzeniu.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono, jak w sentencji.