Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1106/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2008-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151, art. 163
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 32
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 7 lutego 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2008 roku przy udziale - sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...], [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]: nr [...] i nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 32, art. 3 pkt 7, art. 4, art. 5 ust. 1, art. 6, art. 7 pkt 2, art. 11a, art. 14, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) uchylił w części decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak [...] przyznającą D.W. prawo do zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci D. i M.W.

Uzasadniając podstawy rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w dniu 31 maja 2004r. wpłynął wniosek D.W. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na M. i D.W. W wyniku rozpoznania przedmiotowego wniosku decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. ustalił D.W. prawo do zasiłku rodzinnego we wnioskowanym zakresie, na okres od 1 maja 2004r. do 31 sierpnia 2005r. W dniu 1 sierpnia 2007r. wypłynęła do organu informacja z MOPS w Ł. dotycząca umieszczenia M. i D.W. w palcówce opiekuńczo-wychowawczej, w Domu Dziecka w Ł., zgodnie z postanowieniem sądu. Organ podniósł, iż w związku z treścią postanowienia od dnia 26 kwietnia 2004r. dzieci przestały przebywać pod opieką D.W., w tej sytuacji na podstawie przepisu art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadnione jest wzruszenie decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] i dokonanie zmiany. Dodał, iż zgodnie z art. 7 pkt 2 w/w ustawy zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Przez instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie należy rozumieć zgodnie z art. 3 pkt 7 w/w ustawy m.in. placówkę opiekuńczo-wychowawczą. Tym samym z dniem umieszczenia dzieci w takiej placówce nie pozostawały już pod opieką matki.

Decyzją z dnia [....] Nr [....] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 3 pkt 7, art. 4, art. 5 ust. 2, art. 6, art. 7 pkt 2, art. 8, art. 11a, art. 12a, art. 14, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku D.W. z dnia 31 maja 2004r. orzekł o odmowie prawa do zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dzieci M. i D.W., w okresie od 1 maja 2004r. do 31 sierpnia 2005r. Uzasadniając podstawy rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w dniu 31 maja 2004r. wpłynął wniosek D.W. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na M. i D.W. Dalej organ podał, iż "decyzją z dnia [....] znak [...]" ustalił stronie prawo do świadczeń we wnioskowanym zakresie. Natomiast w związku z informacją z MOPS w Ł. dotyczącą umieszczenia od dnia 26 kwietnia 2004r. M. i D.W. w palcówce opiekuńczo-wychowawczej, w Domu Dziecka w Ł., zgodnie z postanowieniem sądu, organ ustalił, iż w świetle obowiązujących przepisów zachodzą przesłanki do odmowy przyznania zasiłku w okresie od 1 maja 2004r. do 31 sierpnia 2005r.

W terminie prawem przewidzianym odwołania od powyższych decyzji wniosła D.W. W uzasadnieniu wyjaśniła, że jej starszy syn M. od dwóch lat nie przebywa w placówce z powodu braku należytej opieki. Natomiast młodszy syn D. wprawdzie nocuje w Domu Dziecka, jednakże w ciągu dnia przebywa u niej. Oświadczyła, iż środki otrzymane tytułem zasiłku rodzinnego i dodatków przeznacza na utrzymanie syna, kupuje m.in. książki i odzież. Opisała również swoją trudną sytuację zdrowotną i rodzinną, problemy z sąsiadami i brak współpracy ze strony pracowników socjalnych, jak i pracowników Domu Dziecka. W konkluzji D.W. wniosła o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego.

Decyzją z dnia [...] roku Nr [...], SKO.[...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 §1 pkt.1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 4, art. 5, art. 7 pkt 2 w związku z art. 3 pkt 7, art. 8 oraz art. 30 ust. 2 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 856 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania D.W. od decyzji z dnia [...] Nr [...] oraz od decyzji z dnia [...] Nr [...], utrzymało w mocy "zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, mocą której zmieniono decyzję z dnia [...] nr [...] w ten sposób, że orzeczono o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dzieci M. i D.W.

W uzasadnieniu organ odwoławczy powtórzył dotychczasowy przebieg postępowania i uzasadnienie utrzymanej w mocy decyzji organu I instancji. Przechodząc do meritum wskazał w pierwszej kolejności, iż w niniejszej sprawie należało wydać jedną decyzję, a nie jak to uczynił organ I instancji dwa rozstrzygnięcia. Dalej wyjaśnił, iż w dniu 31 maja 2004r. strona zwróciła się z wnioskiem o przyznanie świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dzieci i rozpoczęcia roku szkolnego dla M. i D.W. W dniu [...] organ I instancji wydał decyzję przyznającą stronie pomoc we wnioskowanym zakresie. Następnie do organu wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa w Łodzi VI Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 26 kwietnia 2004r. VI Nsm 39/04, mocą którego Sąd ograniczył władzę rodzicielską D.W. nad małoletnim M.P.W. i D.E.W. poprzez umieszczenie małoletnich w palcówce opiekuńczo-wychowawczej. W dniu składania wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych strona nie powiadomiła organu o wydaniu i treści przedmiotowego postanowienia, zataiła te informacje, natomiast w myśl art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, a taką instytucją, zgodnie z art. 3 pkt 7 w/w ustawy jest dom dziecka. Reasumując przywołane fakty organ przytoczył treść przepisów art. 163 Kpa i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zgodnie z art. 163 Kpa organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Natomiast takim przepisem szczególnym jest w niniejszej sprawie przepis art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W ocenie organu odwoławczego ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika, że świadczenie rodzinne dla D. i M.W. zostało przyznane i wypłacone na podstawie świadomego wprowadzenia w błąd. Wnioskodawczyni nie poinformowała organu o fakcie umieszczenia chłopców w Domu Dziecka, mimo że była pouczona o tym obowiązku. W dacie składania wniosku dzieci strony przebywały w domu dziecka a o fakcie tym strona nie poinformowała organu, zatem w świetle ustalonego stanu faktycznego i obowiązujących w tej materii przepisów prawa zasadnym było orzeczenie o zmianie decyzji z dnia [...].

Odnośnie wniosku D.W. o umorzenie spłaty nienależnie pobranego świadczenia, Kolegium wyjaśniło, że wniosek ten jest przedwczesny, gdyż o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń można orzec dopiero wówczas, gdy stanie się ostateczną decyzja ustalająca o nienależnie pobranymi świadczeniu. Dopiero wówczas strona będzie mogła wystąpić do organu pierwszej instancji ze stosownym wnioskiem.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.W. obszernie opisała swoją trudną sytuację rodzinną i materialną. Problemy z sąsiadami, którzy kradną jej mienie oraz z pracownikami placówki opiekuńczo-wychowawczej, w której jej syn spotyka się wyłącznie z poniżeniem i złym traktowaniem. Wyjaśniła, iż gdyby wiedziała, że teraz będzie musiała zwracać pobrany zasiłek to nie wydatkowałaby tych pieniędzy i starała się w inny sposób utrzymać dzieci, choć z uwagi na zły stan zdrowia i brak pracy byłoby to ciężkie zadanie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymując dotychczasowe stanowisko wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Sąd administracyjny uprawniony jest do badania zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organy administracji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny sprawy (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., a także art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a"). A zakresem rozpoznania sądu administracyjnego objęte są wszystkie rozstrzygnięcia wydane w danej sprawie administracyjnej, niezależnie od tego, w jakim stadium postępowania zostały wydane. Sąd ma więc uprawnienia do pozbawienia bytu prawnego wszystkich rozstrzygnięć, wydanych w sprawie, a niezgodnych z prawem (art. 135 p.p.s.a).

Przy czym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż postępowanie, w wyniku którego wydane zostały zaskarżone rozstrzygnięcia, zostało wznowione postanowieniem organu I instancji z dnia [...]. Postanowieniem tym organ wznowił postępowanie zakończone decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], zmienioną decyzją organu I instancji z dnia [...] oraz zmienioną decyzją tegoż organu z dnia [...]. Podstawą wznowienia postępowania był przepis art. 145 §1 pkt 5 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W myśl powołanej normy prawnej wznawia się postępowanie, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Taką okolicznością w niniejszej sprawie była informacja, jaka dotarła do organu I instancji, iż na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa z dnia 26 kwietnia 2004r. VI Nsm 39/04, małoletni M.W. i D.W. zostali umieszczeni w palcówce opiekuńczo-wychowawczej. I okoliczność ta nie była znana organowi w dniu wydania decyzji, zatem bezsprzecznie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania. Po wznowieniu postępowania organ I instancji przeprowadził postępowanie i wydał dwie decyzje, decyzję z dnia [...] Nr [...], którą na podstawie przepisu art. 163 Kpa w związku z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylił w części decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] przyznającą prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci M. i D.W. I drugą decyzję z tego samego dnia oznaczoną nr [...], którą po rozpatrzeniu wniosku z dnia 31 maja 2004r., orzekł o odmowie prawa do zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dzieci M. i D.W., w okresie od 1 maja 2004r. do 31 sierpnia 2005r. Wyjaśnić należy, odnosząc się do pierwszej z decyzji tj. decyzji wydanej na podstawie art. 163 Kpa i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż zgodnie z art. 163 Kpa organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Z kolei w myśl przepisu art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Organ orzekający oparł się zatem na założeniu, iż od dnia umieszczenia dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej strona skarżąca pobierała nienależnie świadczenie, a ponadto skarżąca świadomie wprowadziła organ w błąd nie informując w dniu składania wniosku tj. w dniu 31 maja 2004r. o umieszczeniu dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Przede wszystkim krytyce należy poddać całe postępowanie przeprowadzone na podstawie powołanych przepisów. W przypadku wznowienia postępowania na podstawie art. 145 §1 pkt 5 Kpa organ administracji prowadzący wznowione postępowanie winien się bowiem oprzeć wyłącznie na przepisach zawartych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, a przede wszystkim na przepisie art. 151 tej ustawy, w myśl którego organ administracji publicznej, po przeprowadzeniu wznowionego postępowania wydaje decyzję, w której:

1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Natomiast w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (art. 151 §2 Kpa).

Przepis powołanego art. 151 §1 Kpa przewiduje tylko dwa możliwe sposoby zakończenia wznowionego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 1996r. sygn.akt SA/Ka 2966/95, publ. System Informacji Prawnej LEX, Lex nr 27283; wyrok NSA z dnia 22 marca 2000r., sygn.akt I SA 1145/99, publ. Lex nr 54432).

Z treści powołanych przepisów prawa oraz faktu, iż wznowienie postępowania jest trybem nadzwyczajnym obwarowanym jemu tylko właściwymi wymogami prawnymi, przede wszystkim zamknięty katalog podstaw wznowienia (art. 145 §1 Kpa i art. 145a Kpa) wywieść należy, iż celem ustawodawcy było pełne uregulowanie wznowionego postępowania. Tym samym nie można dowolnie zmienić stosowanych trybów i po wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 §1 pkt 5 Kpa przejść do trybu określonego w przepisach art. 163 Kpa i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacji gdyby takie płynne przejście pomiędzy trybami było prawnie dopuszczalne wówczas nie byłoby zasadne zawieranie w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego odrębnej regulacji prawnej odnoszącej się wyłącznie do trybu wznowienia postępowania, i poświęcenie tej instytucji odrębnego rozdziału w/w ustawy. Z uwagi na niedopuszczalność zmiany trybów organ administracji wznawiając postępowanie powinien opierać się wyłącznie na przepisach dotyczących wznowienia i rozstrzygając sprawę mógł wydać decyzję wyłącznie w oparciu o przepis art. 151 Kpa. Uchybienia jakiego dopuścił się organ I instancji nie zweryfikował i nie poprawił organ odwoławczy. Należy również podnieść, iż organ I instancji podał w sentencji rozstrzygnięcia, iż uchyla w części decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] przyznającą prawo do zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci M. i D.W. na okres od 1 maja 2004r. do 31 sierpnia 2005r. Natomiast decyzją z dnia [...] organ orzekł o przyznaniu stronie zasiłku rodzinnego na M. i D.W., dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na M. i D. W., dodatku tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na M. i D.W. Przedmiotowe rozstrzygnięcie było dwukrotnie zmieniane, decyzją z dnia [...], gdzie organ zmienił orzeczenie w ten sposób, iż przyznał zasiłek rodzinny, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji na P.W. na okres od 1 grudnia 2004r. do 31 stycznia 2005r. Natomiast decyzją z dnia [...] przyznał zasiłek rodzinny, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji na P.W. na okres od 1 lutego 2005r. do 31 marca 2005r. Rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji w części, bez wskazania, w jakim konkretnie zakresie i wobec jakich świadczeń decyzja jest uchylana, w świetle kilkukrotnych zmian tej decyzji powoduje, iż czytając sentencję decyzji jej adresat może mieć wątpliwości co do zamiarów organu.

Zgodzić należy się z organem odwoławczym, iż oba rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjne winny być zawarte w jednej decyzji, takie sformułowanie byłoby jasne i nie budziłoby uzasadnionych wątpliwości, nadto nie wymagało odrębnych form prawnych.

W odniesieniu do decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] odmawiającej przyznania zasiłku i dodatków, zastosowanie znajdują uwagi Sądu na temat zastosowanego trybu postępowania po wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 §1 pkt 5 Kpa, organ nie rozdzielając postępowań powinien wydać jedną decyzję, wyłącznie w oparciu o przepis art. 151 §1 pkt 2 Kpa tj. uchylić decyzję i orzec co do istoty sprawy, jak wywiedziono w pierwszej części niniejszego uzasadnienia.

Krytyce Sądu należy poddać również rozstrzygniecie organu odwoławczego, który rozpoznał odwołanie od dwóch wyżej wymienionych i opisanych decyzji z dnia [...] i orzekł "utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, mocą której zmieniono decyzję z dnia [...] o nr [...] w ten sposób, ze orzeczono o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka dla M. i D.W.". Sąd rozumie, iż przy takiej ilości decyzji, których dodatkowo rozstrzygnięcia są zbliżone lub zbieżne, organ mógł mieć problem z identyfikacją właściwej decyzji, jednakże decyzja organu I instancji niewątpliwie nie zmieniała decyzji z dnia [...], jak już wielokrotnie było to przytaczane, organ I instancji uchylił w części decyzję z dnia [...]. Nie ma zatem wątpliwości, iż innej treści była decyzja pierwszoinstancyjna. Ponadto, jak wskazywało Kolegium w uzasadnieniu decyzji odwoławczej, organ I instancji winien był wydać jedną decyzję w pełni rozstrzygającą kwestię decyzji z dnia [...], gdy tym czasem w swym rozstrzygnięciu odniósł się tylko do jednej z nich, do decyzji uchylającej w części decyzję z dnia [...]. Jeśli natomiast rozpoznał odwołanie również od drugiej decyzji z dnia [...], decyzji odmawiającej zasiłku i dodatków na M. i D.W., to po rozpatrzeniu takiego odwołania powinien był ustosunkować się do jego zarzutów i stosowne stanowisko zawrzeć w decyzji, tak w jej sentencji jak i w uzasadnieniu. W świetle powyższego również organowi odwoławczemu należy postawić zarzut naruszenia szeregu norm prawnych określonych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego , a mianowicie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 §1 i art. 107 §3. Zauważyć również należy, iż zarówno organ pierwszoinstancyjny jak i organ odwoławczy nie odniosły się w żaden sposób do sytuacji prawnej P.W., na którego, w wyniku podwójnej zmiany decyzji z dnia [...], strona skarżąca także otrzymała zasiłek rodzinny i wnioskowane dodatki. Jeśli bowiem organ miał na celu pozostawienie w obrocie prawnym decyzji, na mocy których strona otrzymała świadczenia na syna P.W., to w rozstrzygnięciu zaskarżonych decyzji winien był to wyraźnie wskazać.

Na marginesie rozważań Sąd orzekający uznał za zasadne odniesienie się do przyjętej przez organ odwoławczy przesłanki z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych – nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Organ uznał, iż od dnia umieszczenia dzieci skarżącej w placówce opiekuńczo-wychowawczej, pobierane przez nią świadczenie należy zakwalifikować do świadczeń nienależnie pobranych, w wyniku świadomego wprowadzenia organu w błąd. Ustawodawca nie pozostawił dowolnemu uznaniu danego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. W przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych określił, iż za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania oraz świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. W niniejszej sprawie organ przyjął, iż strona skarżąca świadomie wprowadziła w błąd organy, jednakże przesłanką ustalenia odpowiedzialności strony będzie ustalenie, iż strona przedstawiając stan faktyczny sprawy niezgodny z prawdą działała świadomie. Istotne jest czy strona ubiegając się o świadczenie rodzinne wiedziała lub obiektywnie oceniając mogła wiedzieć, że okoliczności, na które powołuje się nie uprawniają jej do pobierania świadczenia. W sytuacji gdy strona nie miała podstaw by chociażby przypuszczać, iż określony fakt, nie uprawnia jej do uzyskania określonych uprawnień, trudno mówić o świadomym wprowadzeniu organu w błąd, strona nie była świadoma prawnego znaczenia tych faktów. Owszem strona skarżąca składając wniosek o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami była pouczona ale o konieczności informowania organów o zmianach w sytuacji rodzinnej lub innych zmianach mających wpływ na ustalenie prawa do świadczenia. Niewątpliwie nie można z tego pouczenia wywieść, iż nie poinformowanie organu będzie skutkować stwierdzeniem, iż strona nienależnie pobierała świadczenie rodzinne, co w konsekwencji będzie powodowało konieczność zwrotu takiego świadczenia. Zauważyć również trzeba, iż przesłanka nabycia prawa do świadczenia na podstawie okoliczności nie znajdujących pokrycia w faktach rzeczywistych, stanowi przesłankę wznowienia postępowania z art. 145 §1 pkt 5 Kpa w zakresie w jakim przepis ten odnosi się do okoliczności faktycznych mających wpływ na wynik sprawy. W przypadku wykrycia okoliczności faktycznych nieznanych organowi w dniu wydania decyzji z uwagi na podanie przez stronę nieprawdziwych lub niepełnych danych, organ będzie zobowiązany do wznowienia postępowania a następnie na podstawie art. 151 §1 pkt 2 Kpa do uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej i odmowy przyznania stronie świadczenia. Jednakże istotne jest, iż nie każda okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania na podstawie art. 145 §1 pkt 5 Kpa i wzruszenie decyzji na podstawie art. 151 §1 Kpa będzie wystarczająca do sformułowania wniosku o pobraniu świadczenia nienależnego. Nadto organ właściwy w sprawie powinien ustalić, czy nieprawidłowe uznanie na etapie przyznawania uprawnienia pewnych faktów za udowodnione, nastąpiło na skutek świadomego działania strony.

Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu (wyrok WSA z dnia 6 grudnia 2005r. sygn.akt I SA/Wa 331/05, Lex Nr 187405).

Kwestią wymagającą również rozważenia w toku ponownej analizy niniejszej sprawy przez organy administracji jest fakt, iż postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 26 kwietnia 2004r. dotyczy ograniczenia władzy rodzicielskiej nad małoletnim M.W. i D.W. poprzez umieszczenie małoletnich w palcówce opiekuńczo-wychowawczej. Natomiast dzieci skarżącej to M.W. i D.W., skoro zaś organ opiera swoje rozstrzygnięcie na orzeczeniu sądu to winien wyjaśnić czy orzeczenie to dotyczy tych samych osób, nie może przyjmować lub domniemywać, że tak właśnie jest. Istnienie przedmiotowego postanowienia i jego treść stanowią podstawę do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie (art. 145 §1 pkt 5 Kpa), jednakże organ powinien w takiej sytuacji opierać się wyłącznie na okolicznościach, dowodach, które nie noszą znamiona błędu, jak to jest w niniejszej sprawie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić wszystkie uwagi Sądu, w szczególności te odnoszące się do niedopuszczalnej prawnie zmiany trybów postępowania i zamiennego stosowania regulacji prawnej trybu dotyczącego wznowienia postępowania (art. 145 – art. 152 kpa) z trybem uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie przepisów szczególnych (art. 163 kpa w zw. z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Powinien pamiętać o zachowaniu jednolitości stosowanych trybów postępowania administracyjnego nadto uwzględnić najważniejsze aspekty sprawy, nie jest bowiem konieczne powoływanie szeregu przepisów prawa, w sytuacji gdy wyłącznie część z nich znajduje zastosowanie oraz powtarzanie przez organ odwoławczy uzasadnienia organu I instancji. Konieczna jest natomiast analiza ustalonego w sprawie stanu faktycznego i jego rozważenie, ustosunkowanie się do niego w świetle mających zastosowanie przepisów ustawy. Uzasadnienie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia powinno być natomiast skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art.11 kpa), winno umożliwiać organom nadzoru i sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia, dlatego też uzasadnienie winno zawierać m.in. prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001r., sygn.akt II SA 1095/00, LEX Nr 53441; wyrok NSA z dnia 26 maja 1981r., sygn.akt SA 810/81, publ. ONSA 1981/1/4 ).

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

AR