Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1215/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 10 lutego 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant asystent sędziego Paweł Pijewski, po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi I. S., J. K., A. G., S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Syg. akt II SA/Łd 1215/05

UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] Nr [...] w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieodpłatnie gospodarstwa rolnego oznaczonego jako działki nr 432 i 442 o powierzchni 2,40 ha położonego we wsi B., gm. P., stanowiącego własność Z. G..

W uzasadnieniu decyzji powołało przepisy art. 156 § l pkt 2 i pkt 5 k.p.a. oraz art. 57, art. 55 ust. 2 i art. 75 ust. l pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) i art. 160 § l k.c. oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (tj. Dz . U. z 1972r., Nr 31, poz. 215 ze zm.), wywodząc, iż organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, albo była niewykonalna i jej niewykonalność ma charakter trwały. Podało, iż nieodpłatne przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz państwa następowało w formie decyzji naczelnika gminy wyłącznie na wniosek rolników, w tej samej formie następowało także ustalanie uprawnień właściciela określonych w art. 55 ust. 2. Podkreśliło nadto, iż dowodem spełnienia warunku posiadania przez następcę kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego były świadectwo ukończenia szkoły rolnej lub przysposobienia rolniczego, a w przypadku kwalifikacji potwierdzonych praktyką zaświadczenie biura gromadzkiej rady narodowej lub organu do spraw rolnych prezydium rady narodowej osiedla (miasta lub dzielnicy w mieście wyłączonym z województwa) właściwej ze względu na miejsce zamieszkania nabywcy lub spadkobiercy, a po 31 grudnia 1975r. za posiadającego kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego uważano także spadkobiercę, który w chwili otwarcia spadku ukończył co najmniej 45 lat, jeśli praca w gospodarstwie rolnym stanowiła dla niego zawód dający główne źródło utrzymania. Zauważyło, iż zgodnie z treścią art. 65a ust. 3 ustawy z dnia 1972r. o utrzymaniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, organem administracji państwowej w gminie oraz organem wykonawczym i zarządzającym był naczelnik gminy.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., z ustaleń dokonanych w toku postępowania wyjaśniającego wynika, iż żadne z dzieci Z. G. nie legitymowało się świadectwem ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego, ani też zaświadczeniem organu administracji stopnia podstawowego ustalającego kwalifikacje praktyczne zainteresowanych do przejęcia gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., stanowiła wystarczającą przesłankę do wydania przez Naczelnika Gminy P. decyzji w dniu [...], w konsekwencji prowadzenie dalszego postępowania dotyczącego zgody (bądź jej braku) na przejęcie gospodarstwa przez następców uznać należało za zbędne. Zauważyło nadto, iż w przedmiotowej sprawie przejęcie gospodarstwa nastąpiło na wniosek rolnika, a przyczyną złożenia wniosku przez Z. G., co wynika jednoznacznie z tegoż wniosku, był podeszły wiek rolnika i brak możliwości "obrabiania" gospodarstwa. Kolegium podkreśliło, iż oświadczenie Z. G. zawarte we

wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego, nie może być kwestionowane w postępowaniu administracyjnym, co oznacza, iż brak jest podstaw do kwestionowania wiarygodności tego dokumentu. Zauważyło, iż w aktach sprawy znajdują się wprawdzie trzy zaopatrzone klauzulą ostateczności akty własności ziemi, a mianowicie akt z dnia [...] stwierdzający prawo własności Z. G. do nieruchomości o pow. 2,40 ha w B., gm. P., akt z dnia [...] stwierdzający prawo własności A. G. do nieruchomości o pow. 3,27 ha położonej w K., gm. P. oraz akt z dnia [...] stwierdzający prawo własności S. G. do nieruchomości o pow. 2,15 ha w K., gm. P., niemniej jednak, według organu odwoławczego, na podstawie wyjaśnień stron można domniemywać, iż pod nazwą "aktu własności ziemi, który znajduje się w aktach sprawy" należy rozumieć decyzję Naczelnika Gminy P. z dnia [...]. SKO zauważyło również, iż kwestionowana przez strony decyzja stała się ostateczna w dniu l lutego 1980r., czego potwierdzeniem jest stosowna adnotacja na egzemplarzu tej decyzji znajdującym się w aktach sprawy. Ponadto, co podkreślił organ, zgodnie z decyzją ZUS z dnia [...] znak: [...] świadczenie emerytalne przyznano Z. G. "od dnia l lutego 1980r., tj. od dnia uprawomocnienia się decyzji". Za chybiony organ uznał zarzut niewykonalności decyzji z uwagi na brak oznaczenia organu administracji publicznej, od którego decyzja pochodzi, z art. 55 ust. 2 wynikało bowiem, iż nieodpłatne przeniesienie własności nieruchomości na rzecz Państwa oraz ustalenie uprawnień właściciela następowało w formie decyzji naczelnika gminy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uznało, iż w sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, iż właściwym do wydania kwestionowanej decyzji o przejęciu spornego gospodarstwa rolnego na rzecz państwa był Naczelnik Gminy P., nie zaś, jak tego chcą skarżący, "Urząd Gminy w P. "Naczelnik Gminy P." był bowiem, stosownie do art. 65a ust. 3 i art. 65r ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1972r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, organem administracji państwowej właściwym do działania w sprawie, a zadania wykonywał przy pomocy podległego mu urzędu gminy i kierowników zakładów podporządkowanych gminnej radzie narodowej.

W konkluzji decyzji SKO w Ł. stwierdziło, iż decyzja Naczelnika Gminy P. z dnia [...]. Nr [...] nie pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisów prawa stanowiących podstawę jej wydania, brak jest więc podstaw do uznania przedmiotowej decyzji za wadliwą w stopniu uzasadniającym jej nieważność.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie I. S., J. K., A. G. i S. G. wnieśli o uchylenie decyzji SKO w Ł. z dnia [...] Nr [...] oraz podnieśli, iż decyzja Naczelnika Gminy P. z dnia [...]. Nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem art. 156 § l pkt. 2 i pkt. 5 oraz art. 7, art. 77 § l i art. 107 § l k.p.a., a także była niewykonalna w dniu jej wydania i niewykonalność ma charakter trwały. W uzasadnieniu skargi wskazali, iż właścicielka spornego gospodarstwa oraz następcy prawni bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu, albowiem Naczelnik Gminy P. nie powiadomił ich o toczącym się postępowaniu. Z tego względu nie mogli oni przedstawić dokumentów i kwalifikacji potrzebnych do przejęcia spornego gospodarstwa rolnego, co uczyniliby gdyby uczestniczyli w tym postępowaniu. Z tego względu, według stron, podstawą decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...]. nie mógł być przepis art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Zauważyli nadto, iż decyzję wydano w dniu [...]., a podanie o przejęciu gospodarstwa nosi datę wpływu do Urzędu Gminy [...] Podanie to, zdaniem stron, nie zostało podpisane przez Z. G., a w miejscu jej podpisu widnieją trzy krzyżyki postawione przez sołtysa, którego podpis jest nieczytelny. W podaniu Z. G. brak jest nadto daty jego sporządzenia oraz pełnego adresu wnoszącego podanie, w oświadczeniu o zrzeczeniu się działki o powierzchni 0,3 ha brak daty, oznaczenia stron, pełnego adresu właściciela, brak jest imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego człowieka, który napisał to oświadczenie. Czynności tych brak także w innych dokumentach znajdujących się w aktach sprawy, w protokole z lustracji gospodarstwa brak jest podpisów Gminnej Komisji Rolniczej oraz właściciela gospodarstwa. Powołując się na przepis art. 63 § 2 i § 3 k.p.a. zauważyli, iż podanie powinno zawierać datę sporządzenia, wskazanie osoby, od której pochodzi, jej dokładny adres i żądanie, podanie wniesione pisemnie lub ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego a protokół przez pracownika, który go sporządził, zaś podanie wniesione przez osobę, która nie może lub nie umie złożyć podpisu winno być podpisane przez inną osobę przez nią upoważnioną, a wzmianka o tym winna być obok podpisu. Zdaniem skarżących, w aktach sprawy brak jest upoważnienia Z. G. wystawionego dla sołtysa wsi K., brak w podaniu lub protokole wskazania imienia i nazwiska osoby upoważnionej do składania podpisu. Według skarżących, organ, wbrew art. 64 § 4 k.p.a., nie wezwał wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Powołanie przez Naczelnika Gminnego Zespołu Specjalistów Rolnych w dniu [...], czyli trzy dni po wydaniu decyzji Nr [...], skarżący uznali za nieprawidłowe, skoro zadaniem tej komisji było przeprowadzenie potrzebnej do wydania decyzji ekspertyzy i lustracji gospodarstwa rolnego Z. G.. Podkreślili, iż Naczelnik Gminy P. w swojej decyzji nie podał podstawy prawnej swojej właściwości do prowadzenia sprawy, a przejęcie gospodarstwa na rzecz Państwa nastąpiło na podstawie aktu własności ziemi, który nie posiadał klauzuli wykonalności, w świetle prawa jest on aktem bezwartościowym "bez mocy prawnej".

Według skarżących, decyzja Nr [...] nie stała się prawomocna w dniu l lutego 1980r., skoro decyzja ta została doręczona w dniu [...], co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru. W ten sposób został naruszony art.57 § 1 k.p.a. poprzez skrócenie terminu do wniesienia odwołania, co spowodowało, iż odwołanie to nie zostało wniesione.

Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Ł. zarzucono nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co stanowi z kolei, zdaniem skarżących, takie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i obliguje sąd administracyjny do uchylenia decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutów skargi, wyjaśniło, iż postępowanie lustracyjne gospodarstwa rolnego toczyło się poza zakresem postępowania w sprawie wydania kwestionowanej decyzji z dnia [...]., podpis sołtysa na podaniu Z. G. potwierdza jedynie autentyczność podpisu wnioskodawczyni, a w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie bada się podstawy wznowienia postępowania z art. 145 § l l pkt. 4 k.p.a., jaką jest pozbawienie stron możliwości udziału w postępowaniu. Okoliczność ta nie może być uznana za podstawę wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. W przeciwnym razie, zdaniem SKO w Ł., doszłoby do obejścia ustalonego w art. 148 k.p.a. terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania (wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2001r., I S.A. 343/01).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona, a żaden z jej argumentów nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 3 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. ), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § l ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez I. S., J. K., A. G. i S. G. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w P. z dnia [...] Nr [...] w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieodpłatnie gospodarstwa rolnego oznaczonego jako działki nr 432 i 442 o powierzchni j 2,40 ha położonego we wsi B., gm. P., stanowiącego własność Z. G., Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności zauważyć należało, iż zgodnie z art. 16 § l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj . Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Powołany przepis ustanawia zasadę trwałości decyzji administracyjnej, jej istotą jest to, że decyzja ostateczna jest ważna i powinna być wykonywana tak długo, dopóki nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego z zachowaniem przepisanego trybu, a trwałość tej decyzji polega na ograniczeniu możliwości ich wzruszenia. Z zasady tej wynika niedopuszczalność rozszerzającej wykładni podstaw prawnych wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego oraz związanie przesłankami negatywnymi, wyłączającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Naruszenie tak wyznaczonych granic ochrony trwałości decyzji administracyjnej stanowi rażące naruszenie prawa (por. W. Chróścielewski, J. P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2004, s. 58 - 59 i s. 184 i n.). Celem tej zasady jest nie tylko ochrona praw nabytych strony, lecz także ochrona porządku prawnego, albowiem stabilność decyzji budzi zaufanie obywateli do władz państwowych. Wzruszenie zatem ostatecznych rozstrzygnięć zapadających w postępowaniu administracyjnym musi być traktowane jako rozwiązanie wyjątkowe. Ustanowienie tej zasady nie oznacza jednakże niewzruszalności decyzji ostatecznej. Ustawodawca dopuszcza bowiem wzruszenie tej decyzji w przypadkach określonych w art. 145§ 1, art. 145a, art. 154, art. 155 i art. 156 § l k.p.a., przy czym o ile przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwyczajnym jest sprawa administracyjna, o tyle przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest byt prawny - dalsze obowiązywanie ostatecznej decyzji. W tym ostatnim postępowaniu organ "decyduje o decyzji", będącej rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej. W ten sposób zapadła w tym trybie decyzja odnosi się do sprawy będącej przedmiotem postępowania w sposób pośredni. Podkreślić nadto należy, iż przewidziane w powołanych przepisach nadzwyczajne tryby związane są z zasadą niekonkurencyjności, polegającą na tym, że ich rolą jest usuwanie wyłącznie określonych wad decyzji i tryby te nie mogą być stosowane zamiennie (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 309). Powołane przepisy art. 145 § l i art. 145a k.p.a. stanowią podstawę wznowienia postępowania, które stwarza możliwość ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej już wydaniem decyzji ostatecznej, przepis art. 154 i art. 155 k.p.a. służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji niewadliwych oraz wadliwych, dotkniętych innymi wadami niż wady kwalifikowane, uzasadniające wznowienie postępowania albo stwierdzenie nieważności decyzji, art. 156 § l k.p.a. zaś stwarza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi. Ten ostatni przepis ma na celu wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie.

W analizowanej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości okoliczność, iż skarżąca I. S. pismem z dnia [...] wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...]. Nr [...] o przejęciu na rzecz państwa należącego do Z. G. gospodarstwa rolnego we wsi B., gm. P. o pow. 2,42 ha, a jako podstawę wniosku wskazała naruszenie przepisu art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego, iż Z. G. nie miała możliwości przekazania gospodarstwa rolnego następcom z uwagi na ich brak. Potwierdzeniem wyboru tegoż trybu są także inne pisma składane w toku postępowania, chociażby pismo z dnia 3 sierpnia 2004r. Nie budzi również wątpliwości okoliczność, iż Z. G. przedmiotowe gospodarstwo zdała na rzecz państwa w zamian za emeryturę składając w tym celu stosowny wniosek w dniu [...], co potwierdza prezentata na wniosku, oraz że do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wystąpiła o przyznanie emerytury od dnia l lutego 1980r. (decyzja ZUS z dnia [...], znak: [...]), a wysokość tej emerytury została podwyższona o kwotę 450 zł. Z przedłożonego postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. Wydział I Cywilny z dnia [...] wynika nadto, iż spadek po zmarłej w dniu [...] Z. G. nabyli I. S., A. G., S. G. i J. K. w 1/4 każde z nich. Poza sporem, wobec jednoznacznego w treści oświadczenia J. K. z dnia [...] pozostaje nadto okoliczność, iż nie posiada ona zaświadczenia o kwalifikacjach rolniczych. Z nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie Wojewody [...] z dnia [...] do przedłożenia dowodu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego na dzień wydania decyzji przez Naczelnika Gminy P. z dnia [...]. Nr [...] oraz informacji czy nie byli w tym czasie inwalidami I i II grupy, przez S. G. pisma z dnia [...], wynika z kolei, iż posiada on kwalifikacje rolnicze "potwierdzone" prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. I Wydział syg. akt [...] z dnia [...] w sprawie spadku po ojcu S. G.. Oczywiste, w ocenie Sądu, jest także oświadczenie S. G., z którego wynika, iż już jako dziecko pracował wraz z rodzicami w ich gospodarstwie rolnym we wsi B. i K., a "wszelkie nauki potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego pobierałem od swoich rodziców, ponieważ w ówczesnych czasach na wsiach nie były organizowane żadne kursy kwalifikacyjne dla rolników. Od 1967r. prowadzę własne gospodarstwo rolne we wsi K., które otrzymałem od moich rodziców Z. i S. G..

(...) W dniu wydawania decyzji Naczelnika Gminy P. o przejęciu na Skarb Państwa Gospodarstwa rolnego Z. G. nie miałem ukończonych 55 lat życia i nie byłem i nie jestem do chwili obecnej inwalidą zaliczanym do I lub II grupy inwalidzkiej". Analogiczne w treści oświadczenia złożyli również pozostali skarżący, tj .A. G. w piśmie z dnia [...] oraz I. S. w dniu [...], do oświadczeń nie załączono ani świadectw ukończenia szkoły rolniczej ani też zaświadczeń właściwego organu o, posiadaniu praktycznych kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wobec oświadczenia I. S., złożonego w toku rozprawy w dniu 10 lutego 2006r., nie budzi nadto wątpliwości okoliczność, iż "razem z mamą mieszkał cały czas brat A. G., który wiedział, iż ziemia mamy jest przekazana Skarbowi Państwa. O dokumentach tej sprawy skarżąca i pozostali skarżący dowiedzieli się jednak dopiero w 2003r. i wtedy uznali, iż zaskarżona decyzja jest wadliwa".

W tym stanie faktycznym, w ocenie Sądu, na aprobatę zasługuje pogląd SKO w Ł., wedle którego skarżący I. S., A. G., S. G. i J. K. w dniu [...]. nie spełniali warunków niezbędnych do przejęcia gospodarstwa rolnego Z. G.. Stosownie bowiem do przepisów rozdziału 5 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), zatytułowanego "Przekazywanie gospodarstw rolnych", w szczególności zaś z art. 43 i art. 44, art. 75 ust. l pkt 2 w zw. z art. 45 gospodarstwo rolne mogło być przekazane następcy prawnemu, a jeśli pozostawał on w związku małżeńskim także obojgu małżonkom, lub Państwu, przy czym zasadą było przekazywanie gospodarstw rolnych tylko jednemu następcy, a pierwszeństwo w przejęciu gospodarstwa rolnego miał następca pracujący w tym gospodarstwie, wskazany przez rolnika. Przekazanie gospodarstwa rolnego kilku następcom dopuszczalne było wówczas, jeśli wpłynęłoby to na poprawę struktury obszarowej i zwiększenie produkcji towarowej gospodarstw rolnych prowadzonych przez następców. Przez następcę zaś należało rozumieć zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, którzy posiadali kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przekroczyli 55 lat życia i nie byli inwalidami I lub II grupy; w razie braku takich osób następcą mógł być współwłaściciel gospodarstwa rolnego spełniający te warunki, a w razie braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało państwo. Zgodnie natomiast z art. 160 § l zdanie pierwsze i § 3 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji przez Naczelnika Gminy P., własność nieruchomości rolnej lub jej części mogła być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy, gdy nabywca miał kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, a dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego zgodnie z § l i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego, przy czym zaświadczenie stwierdzające kwalifikacje nabywcy wydawało biuro gromadzkiej rady narodowej lub organ do spraw rolnych prezydium rady narodowej osiedla (miasta lub dzielnicy w mieście wyłączonym z województwa) właściwej ze względu na miejsce zamieszkania nabywcy.

Z uwagi na jednoznaczną treść powołanych przepisów w zakresie kwalifikacji rolniczych, wobec nie przedłożenia przez skarżących I. S., J. K., A. G. i S. G. świadectwa ukończenia szkoły rolniczej ewentualnie zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego posiadanie praktycznych kwalifikacji jako warunku nabycia zdawanego w 1980r. przez Z. G. na rzecz państwa gospodarstwa rolnego we wsi B. o pow. 2,40 ha, uznać należało, iż Naczelnik Gminy P. uprawniony był do podjęcia w dniu [...]. decyzji Nr [...] o przejęciu należącego do Z. G. gospodarstwa rolnego położonego we wsi B. o pow. 2,40 ha na rzecz Skarbu Państwa, a decyzji tej nie można postawić zarzutu rażącego naruszenia prawa, tj. rażącego naruszenia przepisów powołanej ustawy. Analiza powołanych przepisów prowadzi wszak do wniosku, iż w razie braku świadectwa ukończenia szkoły rolniczej jedynym dowodem potwierdzającym posiadanie uprawnień do prowadzenia gospodarstwa rolnego nabytych w praktyce może być jedynie zaświadczenie właściwego organu. Sam fakt prowadzenia przez nabywcę innego gospodarstwa rolnego, w świetle powołanych przepisów, nie stanowiło formalnego dowodu potwierdzenia posiadanych kwalifikacji. Zauważyć nadto należy, iż wymaganiami kwalifikacyjnymi nabywca musiał się legitymować w chwili przenoszenia gospodarstwa rolnego, późniejsze nabycie takich kwalifikacji, jak również zmiana przepisu art. 160 § l k.p.c. dokonana w dniu 6 kwietnia 1982r., poprzez przyjęcie, iż z gospodarstwo rolne może nabyć osoba fizyczna stale pracująca w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej, nie może mieć wpływu na ocenę kwalifikacji potencjalnego nabywcy gospodarstwa rolnego zbywanego przed dniem 6 kwietnia 1982r. Z tego względu podnoszona przez skarżących okoliczność nabycia postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] po zmarłej w dniu [...] Z. G. spadku, w skład którego wchodzić miało, zgodnie z dokonanym w Urzędzie Skarbowym w dniu [...] przez następców Z. G. zeznaniem podatkowym gospodarstwo rolne we wsi B. gm. P. o pow. 2,40 ha, nie może mieć wpływu na ocenę ich kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa w dniu 16 stycznia

1980r., nie czyni ona bowiem zadość przesłankom formalnym stawianym następcom w powołanych przepisach. Zadość tym przesłankom nie czyni także, potwierdzona przedłożonymi aktami własności ziemi z dnia [...] i z dnia [...] okoliczność nabycia przez A. G. własności gospodarstwa we wsi K. nr 152 i 308 oraz przez S. G. we wsi K. nr 50, 65 i 127. Okoliczność ta stanowi wręcz dowód tego, iż zamiarem Z. G. było przekazanie następcom prawnym własności jedynie tychże części gospodarstwa w zamian za dożywocie, natomiast celem przekazania gospodarstwa położonego we wsi B. o pow. 2,40 ha na rzecz państwa było, co wynika wprost z decyzji ZUS z dnia [...] pkt 6 lit a, otrzymanie emerytury w zwiększonej wysokości o kwotę 450 zł "za 2,40 ha powierzchni przekazanego gospodarstwa". Kwoty tej nie uzyskałaby bowiem gdyby przekazywała gospodarstwo następcom prawnym. Jak bowiem wynikało z obowiązującego wówczas przepisu art. 8 ust. l pkt l powołanej ustawy rolnikowi, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu, zwiększa się emeryturę po 200 zł za pierwszy i drugi hektar oraz po 50 zł za każdy następny hektar, nie więcej jednak niż o 700 zł. Tak wskazany zamiar Z. G. znajduje również potwierdzenie w treści znajdującej się w aktach kopii archiwalnego wniosku o przejęcie gospodarstwa przez państwo: "zwracam się z uprzejmą prośbą do Urzędu Gminy w P. o przejęcie gospodarstwa o pow. 2,40 ha na państwo w zamian za rentę z dniem l lutego 1980r. Prośbę motywuję tym, że nie jestem w stanie obrabiać bo posiadam już 72 lata". Gdyby intencje Z. G. były inne zapewne udałaby się wraz z następcami do Naczelnika Gminy P. celem sporządzenia stosownej umowy o przeniesieniu na nich gospodarstwa rolnego we wsi B.. Zgodnie bowiem z art. 52 ust. l zdanie pierwsze i ust. 2 ustawy przekazanie gospodarstwa rolnego następcy następowało w drodze umowy pisemnej sporządzonej przez naczelnika gminy, a przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało w drodze decyzji naczelnika gminy.

Z załączonych akt sprawy administracyjnej zdaje się nadto

wynikać, iż podjęta w styczniu 1980r. przez Z. G. decyzja w sprawie przekazania gospodarstwa na rzecz państwa została zaakceptowana przez jej następców, skoro nie podjęli oni żadnych działań w kierunku przejęcia gospodarstwa, jak również nie podjęli żadnej próby zakwestionowania tejże decyzji, a uczynili to dopiero w 2004r. i to w sytuacji, kiedy Z. G. już nie żyła. A przecież, co należy szczególnie podkreślić, musieli oni zauważyć, a nawet wiedzieć, iż Z. G. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa we wsi B., a zamiast tego pobierała emeryturę, którą mogła otrzymać jedynie w zamian za zdanie gospodarstwa, tym bardziej, że wraz z nią mieszkał, co oświadczyła I. S. podczas rozprawy w dniu 10 lutego 2006r., jeden z następców - A. G.. Również wiek i stan zdrowia Z. G., który musiał być skarżącym jako dzieciom Z. G. znany, wskazywał z pewnością na to, iż nie była ona w stanie prowadzić gospodarstwa. Nie bez znaczenia jest nadto okoliczność, iż na dowodzie doręczenia decyzji Naczelnika Gminy P. z [...]. widnieje podpis "G.", co wobec faktu, iż Z. G. była niepiśmienna i zamieszkiwała z synem A. G. może wskazywać na odbiór tejże decyzji przez A. G..

Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należało, iż powoływana przez skarżących okoliczność nie brania udziału przez właściciela przedmiotowego gospodarstwa i jego następców bez własnej winy w postępowaniu o przejęcie gospodarstwa na rzecz państwa nie może być przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jak bowiem wynika z powołanego wcześniej przepisu art. 145 § l pkt 4 k.p.a. jest to przesłanka wznowienia postępowania, co oznacza, iż w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie może rozważać przyczyn wznowienia postępowania.

Za rażące naruszenie prawa nie może być również uznana okoliczność wydania decyzji przez Naczelnika Gminy P. po

dwóch dniach od dnia złożenia wniosku przez Z. G., zgodnie bowiem z art. 32 § l k.p.a. w brzmieniu ze stycznia 1980r. organ administracji państwowej powinien załatwić sprawę w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania. Z przepisu tego wynikało, iż ustawodawca określił termin maksymalny załatwienia sprawy, w konsekwencji więc jeśli sprawa nie była zawiła, skomplikowana dopuszczalne było wydanie decyzji w terminie wcześniejszym.

Nie zasługuje na aprobatę ten argument skargi, wedle którego podanie nie podpisała Z. G., skoro na podaniu tym są trzy krzyżyki postawione przez sołtysa, a w aktach brak jej upoważnienia do podpisania podania przez sołtysa wsi oraz brak imienia i nazwiska osoby, która podpisała podanie za osobę niepiśmienną, brak pełnego adresu wnioskodawcy i daty. Analiza znajdującego się w aktach podania pozwala stwierdzić, iż skierowane do Urzędu Gminy P. przez Z. G. podanie o przejęcie gospodarstwa rolnego przez państwo jako wnioskodawcę wskazuję Z. G., a nadto zawiera żądanie przejęcia należącego do niej gospodarstwa o pow. 2,4 ha w na rzecz państwa w zamian za renę od l lutego 1980r., podpis wnioskodawcy w postaci trzech krzyżyków z adnotacją "za niniejszą podpisuje sołtys wsi K." i trudny do odczytania na załączonej kopii podpis sołtysa (najprawdopodobniej E. B.) oraz adres Z. G. "wieś K. gm. P. Woj. P.". Tak sformułowane podanie spełnia wymogi przepisu art. 58 § 2 i § 3 zdanie drugie (obecnie 63 § 2 i § 3) k.p.a., zgodnie z którym podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych, zaś gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu, przy czym zawarty w tym przepisie zwrot "upoważniona" należy rozumieć jako ustnie wskazaną osobę do podpisu podania, trudno bowiem byłoby oczekiwać od osoby niepiśmiennej by sporządziła pisemne upoważnienie do podpisania w jej imieniu składanego przez nią podania, zwłaszcza że gdyby umiała pisać sama sporządziłaby podanie i osobiście by je podpisała. Dodatkowo zauważyć trzeba, iż wskazany we wniosku adres był wystarczający do doręczenia korespondencji, skoro w aktach znajduje się potwierdzenie odbioru decyzji wysłanej przez organ administracji publicznej na wskazany we wniosku przez skarżącą adres .

Zarzuty skargi dotyczące ewentualnych nieprawidłowości w prowadzonym już po wydaniu decyzji postępowaniu lustracyjnym mającym na celu doprowadzenia do faktycznego przejęcia gospodarstwa przez państwo nie mogły być przedmiotem oceny Sądu, gdyż nie mogły one mieć wpływu na legalność decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...]. Dokumenty z przeprowadzenia postępowania lustracyjnego nie stanowiły bowiem podstawy wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego.

Za chybiony uznać należało także zarzut naruszenia przez decyzję Naczelnika Gminy P. przepisu art. 107 § l k.p.a. Stosownie bowiem do obowiązującego w dacie wydawania decyzji przepisu art. 99 § l (obecnie art. 107 § 1) k.p.a. decyzja powinna zawierać oznaczenie organu administracji państwowej i strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, osnowę i datę decyzji, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, oraz podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego. Kwestionowana decyzja, co potwierdza analiza jej treści, zawiera wszystkie wskazane w tym przepisie elementy, a ponadto zawiera uzasadnienie faktyczne. W decyzji tej wskazano jako oznaczenie organu "Naczelnika Gminy w P.", jako strony "Z. G.", jako

podstawę "art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin Dz. U. Nr 32 póz. 140", jako datę wskazano" "[...]", jako osobę upoważnioną do podpisania decyzji "Naczelnik Gminy inż. W. R.", osnowę decyzji zaś sformułowano w siedmiu punktach, minn. w następującym sformułowaniu: "przejąć na rzecz Państwa nieodpłatnie gospodarstwo rolne oznaczone nr 432 i 442 o powierzchni 2,400 ha położone we wsi B. gmina P. stanowiące własność Ob. Z. G. z wyjątkiem inwentarza żywego i martwego". Decyzja ta zawierała także pouczenie o możliwości wniesienia odwołania do Wojewody P. za pośrednictwem Naczelnika Gminy w P. w terminie 14 dni od daty doręczenia".

Do kategorii rażącego naruszenia prawa nie może być zaliczone także nie zaopatrzenie decyzji z dnia [...]., klauzulę wykonalności. Decyzja o przejęciu należącego do Z. G. gospodarstwa rolnego na rzecz państwa stała się bowiem wykonalna z upływem terminu do wniesienia odwołania. Skoro decyzja została doręczona tylko Z. G., a doręczenia tego dokonano, co potwierdza data odbioru wraz z podpisem "G.", w dniu 18 stycznia 1980r. i od decyzji tej nie zostało wniesione odwołanie, to decyzja ta stała się ostateczna i wykonalna w dniu l lutego 1980r. Zaopatrzenie decyzji klauzulą wykonalności jest jedynie czynnością materialno - techniczną, może być dokonana w każdym czasie po uprawomocnieniu się decyzji, przy czym wykonalność decyzji stwierdza się zawsze z dniem uostatecznia decyzji. Z tego względu decyzji tej z uwagi na brak klauzuli wykonalności w dniu, uostatecznienia nie można uznać, jak tego żądają skarżący, za "akt bezwartościowy".

Wniosek o zwrot kosztów nie mógł zostać uwzględniony, zgodnie bowiem z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ponieważ skargę Sąd uznał za bezzasadną skarżącej nie należy się zwrot kosztów postępowania.

W niniejszej sprawie Sąd nie podjął orzeczenia w trybie art. 152 p. p. s. a. Stosownie bowiem do tegoż przepisu w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność mogą być wykonane.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, skarga na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu.