Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 14/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 27 par 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 28 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2017 roku sprawy ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia (...), Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) oraz art. 33 § 1 w związku z art. 27 § 1 pkt 9, art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P.z dnia (...) nr (...) o oddaleniu zarzutów - zgłoszonych w dniu 1 października 2014 r. na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec P. M. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. w dniach: 20 kwietnia 1998 r. nr (...), 18 maja 1998 r. nr (...), 29 maja 1998 r. nr (...),

Z akt sprawy wynika, że 15 lipca 1998 r. nr (...), 13 sierpnia 1998 r. nr (...), 14 września 1998 r. nr (...), 12 października 1998 r. nr (...), 18 listopada 1998 r. nr (...), 3 grudnia 1998 r. nr (...), 12 stycznia 1999 r. nr (...) i 16 lutego1999 r. nr (...). Ww. tytuły wykonawcze obejmują należności z tytułu składek za okres od lutego do grudnia 1998 r.

Odpisy powyższych tytułów wykonawczych P. M. otrzymał w dniu 21 października 1999 r. W tym dniu poborca skarbowy dokonał częściowego pobrania należności od zobowiązanego.

Częściowych pobrań należności dokonywano u zobowiązanego jeszcze w dniach: 19 kwietnia 2001 r., 17 maja 2001 r., 20 czerwca 2001 r. i 12 listopada 2008 roku, co skutkowało pokryciem części należności objętej tytułem wykonawczym nr 6659/98 wraz z odsetkami za zwłokę od tej należności i powstałymi z tytułu pobrań kosztami egzekucyjnymi.

W międzyczasie, w dniu 7 marca 2001 r. poborca skarbowy spisał ze zobowiązanym protokół o jego stanie majątkowym.

Zawiadomieniem z dnia 30 lipca 2010 r. nr (...) doręczonym zobowiązanemu w dniu 4 sierpnia 2010 r.) Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty za 2009 r. w wysokości 17 zł, przysługującej P. M. z Urzędu Skarbowego Ł.-P..

Zawiadomieniem z dnia 5 września 2014 r. nr (...) Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P., dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego prowadzonego przez Ax Bank Zawiadomienie to Bank otrzymał w dniu 19 września 2014 r., a zobowiązany w dniu 18 września 2014 r. Z odpowiedzi dłużnika zajętej wierzytelności wynikało, że na rachunku bankowym nie ma środków na zaspokojenie pełnej należności wynikającej z zajęcia (pismo Ax z dnia 24 września 2014 r.).

W dniu 1 października 2014 r. P. M. złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. pismo, w którym powołując się na otrzymane zawiadomienie z dnia 5 września 2014 r. wniósł m.in. o przekazanie kserokopii określonych dokumentów oraz o załączenie do obecnego postępowania egzekucyjnego akt wcześniejszego postępowania egzekucyjnego. Podniósł również, że doszło do "zaniedbania i naruszenia praworządności i interesu prywatnego art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego na etapie tego postępowania egzekucyjnego, ponieważ ZUS "(...) zamierza bezpodstawnie wyłudzić nienależne mu środki pieniężne (...)". W dalszej części pisma, zatytułowanej: "skarga na czynność organu egzekucyjnego" zobowiązany przytoczył przepisy art. 59 oraz art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania dotyczącego kwestionowanej przez niego wymagalności oraz istnienia obowiązków z tytułu należności ZUS. Zarzucił przy tym, że podjęte w toku tego postępowania działania organów egzekucyjnych obu instancji były niezgodne z zasadą legalizmu. Podniósł, że na mocy art. 33 ust. 1 i ust. 6 w nawiązaniu do art. 59 § 1 pkt 9 ww. ustawy wnosi o uchylenie zaskarżonej czynności, "która nie jest wymagalna z powodu przedawnienia roszczeń od 2009 r." Zaznaczył jednocześnie, iż wygaśnięcie należności potwierdza orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycania 2009 r. sygn. akt II UK 146/08, z którego wynika, że udokumentowana i usprawiedliwiona przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej, uzasadnia zwolnienie przedsiębiorcy z obowiązku opłacania składek za okresy tych przerw oraz z podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Zobowiązany wniósł również o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podnosząc, że ustawodawca nie przewidział związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w tej kwestii. Podkreślił przy tym, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne umarza się, gdy obowiązek ten nie jest wymagalny, a jego zdaniem w niniejszej sprawie nie jest on wymagalny w całości od 2009 r. Do wystąpienia skarżący załączył kserokopie: postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 marca 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 647/10, wyroku Sądu Najwyższego, sygn. akt II UK 146/08 oraz stronę 6 i 7 książeczki zdrowia.

Powyższe pismo z dnia 1 października 2014 r. zostało przekazane do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. jako skarga na czynność egzekucyjną.

Z uwagi na wątpliwości dotyczące charakteru prawnego ww. żądania strony zawartego w piśmie z dnia 1 października 2014 r., Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. pismem z dnia 5 listopada 2014 r. wezwał zobowiązanego do jego sprecyzowania, poprzez wskazanie, czy stanowi ono: skargę na czynność egzekucyjną, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), skargę na działanie organu, złożoną w oparciu o art. 227 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, czy też inny środek zaskarżenia (który należało wskazać).

W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie złożonym w dniu 17 listopada 2014 r. P. M. wyjaśnił, że jego wystąpienie z dnia 1 października 2014 r. stanowi: wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na mocy art. 59 § pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skargę na działanie organu egzekucyjnego i zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne zgłoszone na podstawie "art. 33 ustęp 1 (...), ustęp 6 u.p.e.a. W związku z tym Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. przekazał pismo zobowiązanego z dnia 1 października 2014 r., sprecyzowane w dniu 17 listopada 2014 r. w części stanowiącej wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej do załatwienia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego Ł. –P., zgodnie z właściwością rzeczową i miejscową.

Z kolei postanowieniem z dnia (...) Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. oddalił skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu zawiadomieniem z dnia 5 września 2014 r. rachunku bankowego w Ax oraz uznał za nieuzasadnioną skargę na działanie organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P., złożoną w trybie art. 227 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (na to postanowienie zobowiązany złożył zażalenie do Ministra Finansów).

Postanowieniem z dnia (...) Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. oddalił zarzuty zgłoszone pismem z dnia 1 października 2014 r. na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia.

Na powyższe postanowienie P. M. złożył zażalenie. Wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia 8 października 2015 r. z przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2, pkt 5, pkt 6, pkt 7 i pkt 8 oraz § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, powołując przy tym treść ww. przepisów. Ponadto stwierdził, że należności objęte ww. tytułami wykonawczymi były niewymagalne, gdyż obowiązek ich opłacenia nie istniał w 2008-2009 r. oraz wygasł, a egzekucja była niedopuszczalna i jest sprzeczna z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2009 r. sygn. akt II UK 146/08. Ponownie powołał też treść art. 59 i art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia (...) roku utrzymał w mocy postanowienie organu i instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że instytucja zarzutów na postępowanie egzekucyjne uregulowanych w art. 33 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która służy ochronie interesu prawnego zobowiązanego, ma charakter sformalizowany zarówno w odniesieniu do zakresu zarzutów, jak również co do terminu ich wniesienia. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Pouczenie to jest skuteczne w dniu doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W związku z tym termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, należy liczyć od dnia, w którym zobowiązany otrzymał odpisy tytułów wykonawczych. Termin ten ma charakter zawity, co oznacza, że jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia zobowiązanego do skutecznego dokonania czynności. Inaczej mówiąc, zarzuty zgłoszone po upływie 7 - dniowego terminu są spóźnione i w związku z powyższym nie mogą być one rozpatrzone.

Zarzuty są więc środkiem zaskarżenia przysługującym zobowiązanemu wyłącznie we wstępnej fazie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tj. w terminie 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Stosownie do treści art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego uregulowane zostały zasady doręczania pism, obliczania terminów, jak również warunki, na jakich można przywrócić uchybione terminy i na ich podstawie ocenia się terminowość złożonego środka zaskarżenia. Zgodnie z art. 57 § 1 ww. ustawy, jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu.

Organ wskazał, że tytuły wykonawcze o numerach: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) oraz (...) doręczono P. M. w dniu 21 października 1999 r. Zatem ustawowy 7 dniowy termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej upływał w dniu 28 października 1999 r. Tymczasem strona złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w dniu 1 października 2014 r. (i sprecyzowała je w dniu 17 listopada 2014 r.) Bezspornym jest więc, że składając ww. pismo (oraz jego sprecyzowanie) zawierające zarzuty P. M. uchybił 7-dniowemu, ustawowemu terminowi do ich złożenia. Dlatego też organ egzekucyjny nie mógł merytorycznie ocenić zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia zarzutów powoduje bowiem, że organ egzekucyjny nie ma prawnej możliwości dokonywania jakiejkolwiek oceny zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów.

Z tego powodu Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. wydał postanowienie z dnia (...) nr (...), którym oddalił zgłoszone zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma co jednolitego stanowiska co do samej formy orzekania w przypadku, gdy zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu. Z jednej strony przyjmuje się, że powinno się wówczas oddalić zarzuty bądź pozostawić zarzuty bez rozpoznania, bądź umorzyć postępowanie w przedmiocie zarzutów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.10.2000 r., sygn. akt I SA/Ka 712/99 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08.02.1994 r., sygn. akt SA/Wr 1463/93), albo nie uwzględnić zarzutów z powodu ich wniesienia po upływie terminu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 01.10.1999 r., sygn. akt I SA/Lu 722/98). Sądy administracyjne akceptują również tego typu rozstrzygnięcia jak odmowa wszczęcia postępowania przez organ egzekucyjny w sprawie zgłoszonych zarzutów w związku z uchybieniem terminu do ich wniesienia.

Natomiast w wyroku z dnia 08.07.2015 r. sygn. akt I SA/Sz 552/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zaprezentował pogląd, że w przypadku wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej z uchybieniem terminu, prawidłowym rozstrzygnięciem jest zarówno umorzenie postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów lub odmowa wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów. Jednocześnie w opinii ww. Sądu, wątpliwości co do prawidłowej formy, w której organ odnieść się winien do spóźnionych zarzutów nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Niezależnie bowiem od możliwych rozwiązań, w żadnym razie organ egzekucyjny nie może merytorycznie rozpoznać wniesionych po terminie zarzutów, gdyż zgłoszenie zarzutów z uchybieniem ustawowego 7-dniowego terminu stanowi czynności bezskuteczną i wyklucza możliwość ich merytorycznego rozpoznania.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. stwierdził, że zasadniczo podziela pogląd, zgodnie z którym w sytuacji uchybienia terminu do złożenia zarzutów, właściwą formą orzeczenia jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia, na podstawie art. 61a § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (stanowiącego, że jeśli żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania). Niemniej jednak powyższa opinia pozostaje bez wpływu na ostateczną ocenę organu odwoławczego, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z dnia (...) nr (...) zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, ponieważ organ egzekucyjny prawidłowo uznał, że nie ma możliwości merytorycznego rozpatrzenia zarzutów, gdyż zostały one złożone po upływie ustawowego terminu do ich wniesienia.

Ustosunkowując się do zawartego w zażaleniu żądania stwierdzenia nieważności ww. postanowienia na podstawie art. 156 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wyjaśnił, że w trybie ww. przepisu mogą być uchylane lub zmieniane jedynie decyzje (postanowienia) ostateczne w administracyjnym toku instancji, tj. takie na które nie służy środek zaskarżenia (tj. odwołanie/zażalenie). Kodeks postępowania administracyjnego przyznaje pierwszeństwo trybu odwoławczego nad tzw. trybem nadzwyczajnym (jakim jest stwierdzenie nieważności) i wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji w postępowaniu odwoławczym. W związku z tym, że w omawianej sprawie zobowiązany złożył zażalenie na ww. postanowienie z dnia (...), zgodność z prawem tego rozstrzygnięcia jest oceniana w toku postępowania odwoławczego.

Odnosząc się do żądania dotyczącego przekazania "wszelkich kopii akt" zauważyć należy, że na podstawie art. 73 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Zaś w myśl § 1a ww. przepisu, czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu. Ponadto treść § 2 powołanego przepisu stanowi, że strona może żądać (po uiszczeniu opłaty skarbowej) uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowym, fakt, że na organie administracji publicznej ciąży obowiązek udostępnienia stronie akt sprawy oraz umożliwienia jej sporządzania notatek i odpisów nie oznacza jednak, iż organ ten jest zobligowany do wykonania kserokopii akt administracyjnych i doręczenia ich stronie. Brak jest zatem podstaw prawnych do przyjęcia, że na gruncie art. 73 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, stronie postępowania administracyjnego przysługuje prawo do żądania, aby organ administracji publicznej, nawet odpłatnie, wykonał kserokopie dokumentów zawartych w aktach i następnie doręczył je stronie.

Z kolei co do argumentacji zobowiązanego zawartej w zażaleniu, a dotyczącej istnienia, wymagalności bądź przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi o numerach: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) oraz (...) – organ wskazał, że również w tym przypadku, z uwagi na fakt, że zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zostały złożone z uchybieniem terminu, organ odwoławczy nie ma możliwości do ich merytorycznego rozpatrzenia w niniejszym postępowaniu odwoławczym.

Mając więc na uwadze przedstawione okoliczności faktyczne oraz obowiązujące regulacje prawne, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. zażalenie strony jest nieuzasadnione, zaś Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. postanowieniem z dnia (...) nr (...) słusznie wskazał na uchybienie terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i odstąpił od merytorycznego rozpatrzenia.

W dniu 6 grudnia 2016 r. P. M. złożył na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia (...) skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Skarżący wskazał, że skarga dotyczy uchylenia w całości wszystkich decyzji administracyjnych i postanowień ZUS-u, Urzędu Skarbowego Ł.-P., Izby Skarbowej w Ł. i Ministerstwa Finansów, z jednoczesnym stwierdzeniem przez sąd nieważności aktu, na mocy którego prowadzona jest wobec niego bezprawna egzekucja. Ponadto wniósł o zawarcie przez sąd w protokole rozprawy faktów o mataczeniu dowodami i faktami przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., który nie zawarł informacji, że w obecnej sprawie jednocześnie prowadzone jest odrębne postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, dotyczące postanowienia Ministra Finansów z dnia 14 stycznia 2016 r.

Ponadto skarżący podniósł, że organ egzekucyjny w latach 1998 i 1999 zaniechał pouczenia zobowiązanego o przysługujących mu prawach na okoliczność bezprawnej egzekucji, chcąc za wszelką cenę egzekwować niewymagalne składki na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (za usprawiedliwiony okres chorobowy). Zdaniem skarżącego, organ egzekucyjny nie wydał żadnego pouczenia, pomimo ciążącego na nim obowiązku, gdyż wraz z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych dążył do ich egzekucji, pomimo wiedzy, że egzekucja jest bezprawna. Wiedząc, że tytuły wykonawcze były niewymagalne z powodu bezprawności ustawy, w ocenie skarżącego - organ egzekucyjny pomijał fakt uchylenia bezprawnej ustawy oraz brak zawarcia i przekazania zobowiązanemu właściwego pouczenia w tym zakresie we właściwym czasie w latach 1998-1999. Jego zdaniem to działanie, które trwa do dnia dzisiejszego, jest oczywistym mataczeniem faktami i dowodami, świadomym działaniem na szkodę interesu prywatnego, przestępstwem niedopełnienia obowiązków i przekroczenia uprawnień przez organy na przestrzeni 18 lat.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, w odniesieniu do zastrzeżeń skarżącego dotyczących zaniechania przez organ egzekucyjny pouczenia zobowiązanego o przysługują prawach, że pouczenie o prawie do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w terminie 7 dni znajduje się w części G tytułów wykonawczych o numerach: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) i (...). Strona jest zaś w posiadaniu ww. tytułów wykonawczych, których odpisy zostały jej doręczone prawidłowo przez organ egzekucyjny.

Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wskazał, że postanowieniem z dnia (...) nr (...) Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. rozpatrzył wniosek P. M. - zawarty w piśmie z dnia 1 października 2014 r. - o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych odmawiając jego umorzenia. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. z dnia (...), na które skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Nadto Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w piśmie procesowym z dnia 1 lutego 2017 r. poinformował, że postanowieniem z dnia (...). Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego na podstawie ww. tytułów wykonawczych z uwagi na jego bezskuteczność. Do pisma organ załączył postanowienie z dnia (...).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej: p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego postanowienia, a jedynie uwzględniając skargę może je uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że sąd ocenia czy orzeczenie organu jest zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, (postanowienia), a sąd rozpatrując skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez sąd kontrola zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonej kognicji nie wykazała, że zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd uznał zatem, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie doszło do naruszenia przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016r., poz. 599 ze zm.), zwanej dalej: u.p.e.a., w zw. z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2016, poz. 23 ze zm.), zwanej dalej: k.p.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Spór sprowadza się do ustalenia, czy sformułowane przez skarżącego w piśmie z dnia 1 października 2014 r. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zostały złożone w terminie przewidzianym dla tej instytucji w przepisach prawa.

Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru, przy czym w myśl § 5 tego artykułu wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą:

1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub

2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Przypomnieć także należy, że art. 27 § 1 u.p.e.a. określa wymogi formalne tytułu wykonawczego, stanowiąc w pkt 9, iż w tytule tym zawarte jest m.in. pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z powyższego przepisu wynika, że możliwość wniesienia zarzutów przez zobowiązanego ograniczona została do 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. możliwość wniesienia zarzutów jest więc ograniczona w czasie. Dłużnik może złożyć zarzuty w stosunku do tytułu wykonawczego w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. Termin ten uznać należy za termin procesowy. Uchybienie takiemu terminowi powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. wynika, iż tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Pouczenie to jest skuteczne w dniu doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, w związku z czym od tego dnia liczy się upływ terminu do zgłoszenia organowi egzekucyjnemu zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Zarzuty są środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nawet jeszcze wcześniej w ramach postępowania zabezpieczającego (postanowienie o zabezpieczeniu – art. 166b u.p.e.a.), nie zaś w jego toku. Z tego też względu w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że zarzuty nie mogą być nawet uzupełniane w terminie późniejszym. Powyższe nie przekreśla możliwości ingerowania przez zobowiązanego w tok postępowania egzekucyjnego, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 33 u.p.e.a. Ustawa przewiduje bowiem szereg innych środków służących podjęciu przez niego obrony m.in. skargę na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.), czy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.).

W świetle powyższego, bez wątpienia wniesienie zarzutów po upływie 7 dni od otrzymania odpisu tytułu wykonawczego jest bezskuteczne. Termin do wniesienia zarzutu jest terminem procesowym zawitym, którego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego. Jeśli zaś, pomimo uchybienia terminu, organ egzekucyjny i wierzyciel prowadzą merytoryczne postępowanie odnośnie zarzutu, to naruszają przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W takim przypadku nie ma bowiem podstaw do czynności organu egzekucyjnego, których uruchomienie może nastąpić wyłącznie w wyniku skutecznie wniesionego zarzutu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1994 r., sygn. akt SA/Wr 1463/93).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że skarżący został pouczony w tytułach wykonawczych o przysługującym mu prawie do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego

w terminie 7 dni, stosownie do przepisu art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Odpis tytułów wykonawczych został mu doręczony w dniu 21 października 1999r. (k. 40-103 akt administracyjnych). Tytuły wykonawcze na stronie drugiej zawierają pouczenie o przysługującym zobowiązanemu prawie wniesienia zarzutów – w terminie 7 dni – ze wskazaniem, co może być podstawą zarzutów.

Nie jest kwestionowane w sprawie, że tytuły wykonawcze zostały doręczone w dniu 21 października 1999r. Termin do wniesienia zarzutów upłynął zatem z dniem 28 października 1999 r. Z akt sprawy wynika, że zarzuty zostały zgłoszone przez skarżącego w piśmie z dnia 1 października 2014 r., sprecyzowane w piśmie z dnia 17 listopada 2014 r., a zatem po terminie. W konsekwencji zasadnie organ egzekucyjny odmówił uznania zarzutów z powodu uchybienia terminu do ich wniesienia.

Podkreślić ponownie należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest już pogląd, iż zarzuty zgłoszone po upływie 7-dniowego terminu są spóźnione i nie mogą być rozpatrzone (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2011r., sygn. akt II FSK 368/2010, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zauważyć w tym miejscu należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite co do określenia w jakiej formie należy rozstrzygać zarzuty wniesione po terminie. Z jednej strony przyjmuje się, że powinno się wówczas oddalić zarzuty bądź umorzyć postępowanie w przedmiocie zarzutów, albo nie uwzględnić zarzutów z powodu ich wniesienia po upływie terminu. Sądy administracyjne akceptują również tego typu rozstrzygnięcia jak odmowa wszczęcia postępowania przez organ egzekucyjny pierwszej instancji w sprawie zgłoszonych zarzutów w związku z uchybieniem terminu do ich wniesienia.

We wszystkich tych przypadkach podkreśla się jednak, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania (wyrok WSA w Krakowie z 3 sierpnia 2012 r., I SA/Kr 849/12 oraz powołane tam poglądy B. Adamiak i J. Borkowskiego, Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2008, s. 335 i nast., a także powołane w innych wyrokach poglądy R. Hausera, Z. Leońskiego Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1995, s. 63).

W wyroku z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3770/14 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że właściwa będzie podstawa z art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W ten sposób rozstrzygnięcie organu najpełniej wyraża konsekwencje w postaci bezskuteczności dokonanej przez stronę czynności procesowej.

Sąd w rozpoznawanej sprawie podziela ww. pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednakże pomimo, iż rozstrzygniecie organu pierwszej instancji oddala zarzuty skarżącego z uwagi na uchybienie terminu, a nie odmowie wszczęcia postępowania, to zadaniem sądu nie miało to istotnego wpływu na wynik sprawy. Niewątpliwie bowiem uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów spowodowało bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co doprowadziło do zamknięcia drogi dalszego postępowania w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Ostateczne wykorzystanie tej, czy innej instytucji kończącej postępowanie z powodów formalnych, nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy ani na uprawnienia strony skarżącej do weryfikowania rozstrzygnięcia podjętego w pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2016 r., sygn. akt II FSK 93/15).

Ponadto jeszcze raz należy podkreślić postanowieniem z dnia (...) Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego na podstawie ww. tytułów wykonawczych z uwagi na jego bezskuteczność.

Wobec powyższego, sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie organy egzekucyjne nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego aktu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art.151 p.p.s.a., sąd oddalił skargę.

B.K.