Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 714/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2020 poz 55
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Nawara – Dubiel Sędzia WSA Paweł Darmoń po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 listopada 2021 r. sprawy ze skargi Gminy Miejskiej K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r., znak [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew oddala skargę.


UZASADNIENIE

Marszałek Województwa [...] decyzją nr [...] z 25 stycznia 2021 r., znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku Gminy Miejskiej K. - Zarządu Budynków Komunalnych w K. z 4 listopada 2020 r. o zezwolenie na usunięcie 5 szt. drzew rosnących na terenie działki nr [...] obr. [...] – położonej przy [...], stanowiącej własność Gminy Miejskiej K.:

1. zezwolił na usunięcie 4 sztuk drzew z gatunku świerk kłujący (o obwodach pnia mierzonych na wysokości 130 cm wynoszących 128 cm, 70 cm, 79 cm i 119 cm) rosnących na ww. działce;

2. ustalił termin usunięcia ww. drzew i ważność zezwolenia do 28 lutego 2021 r.;

3. określił jako warunek zezwolenia zastąpienie ww. drzew innymi drzewami ozdobnymi – wg ilości i gatunków (odmian) szczegółowo opisanych w tabeli nr 2 stanowiącej załącznik nr 1 do decyzji oraz ustalającej termin realizacji warunku nasadzeń;

4. orzekł, że ww. usuniecie drzew nie podlega opłacie na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4 i 10 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2020 r., poz. 55 ze zm.), dalej "u.o.p.".

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 83a ust. 1, art. 83c ust. 1, 3 i 4, art. 83d ust. 1 i 2, art. 86 ust. 1 pkt 4 i 10 oraz art. 90 ust. 2 u.o.p.

Organ I instancji określił też, że nowe drzewa powinny być sadzone z bryłą korzeniową oraz prawidłowo ukształtowanym pniem i koroną, o parametrach zgodnych z normami stosowanymi w szkółkarstwie ozdobnym. Drzewa należy posadzić w doły zaprawiane żyzną ziemią oraz objąć je opieką pielęgnacyjną przez trzy sezony wegetacyjne. Minimalny obwód pni drzew sadzonych winien na wysokości 100 cm wynosić 12-14 cm, natomiast minimalny wiek drzew iglastych winien wynosi 5 lat.

Ustalono, że termin realizacji warunku nasadzeń upływa 30 kwietnia 2022 r. O wykonaniu nasadzeń należy powiadomić Dyrektora Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa [...] w terminie do 15 maja 2022 r. oraz przekazać dokument potwierdzający jego realizację.

Organ I instancji poinformował również o treści art. 86 ust. 2 i ust. 3 u.o.p.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji zreferował przebieg postępowania w sprawie. Zwrócił uwagę na przeprowadzoną przez pracowników Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa [...] 14 grudnia 2020 r. wizję terenową i omówił wyniki oględzin, podczas których zaobserwowano m.in., że trzy spośród wymienionych w decyzji drzew rosną w skupinie innych świerków i są zamierające. Z kolei czwarte drzewo wymienione w decyzji o obw. 119 cm jest drzewem martwym.

Opisano także ich niekorzystną lokalizację (przy chodniku prowadzącym do przychodni lekarskiej) i zły stan fitosanitarny. Ze względu na powyższe organ zezwolił na usunięcie drzew z jednoczesnym zaleceniem dla posiadacza nieruchomości zachowania kompensacji przyrodniczej. W związku z tym wezwano wnioskodawcę pismem z 18 grudnia 2020 r. do przedstawienia planu zasadzeń zastępczych.

Dalej organ I instancji ustosunkowując się do stanowiska wnioskodawcy wyrażonego w piśmie z 5 stycznia 2021 r., w którym wskazano, że ze względu na intensywne zagospodarowanie zielenią wysoką i niską wokół przychodni oraz zły stan fitosanitarny przewidzianych do usunięcia drzew, wnioskodawca nie planuje dokonywać nasadzeń zastępczych, podkreślił, że Zarząd Budynków Komunalnych w K. dysponuje wieloma innymi działkami, na których można dokonać nasadzeń, ponadto także na terenie wokół przychodni znajdują się miejsca dostępne do nasadzenia.

W odpowiedzi na podnoszony przez wnioskodawcę brak szkody w środowisku związanej z wycięciem wnioskowanych drzew organ I instancji wskazał na rolę kompensującą nasadzeń dla środowiska, uznając za bezdyskusyjne wielowymiarowe wartości i rolę przedmiotowych drzew w mieście, również jako drzew obumierających, które stanowią miejsce bytowania, żerowania a nawet rozmnażania dla wielu gatunków. Określoną w decyzji kompensację przyrodniczą w postaci 4 sztuk nowo sadzonych drzew za 4 sztuki drzew usuwanych uzasadniono względami przyrodniczymi i środowiskowymi.

Organ I instancji przytoczył treść i wyjaśnił znaczenie stosowanych przepisów prawa. Wskazał też, że przedmiotowa decyzja rozstrzyga o części żądania wnioskodawcy. W zakresie nie objętym ww. decyzją została wydana odrębna decyzja znak: [...] nr [...] z 25 stycznia 2021 r. umarzająca postępowanie w sprawie wydania zezwolenia na usunięcie 1 szt. drzewa.

Gmina Miejska K. - Zarząd Budynków Komunalnych w K. wniosła odwołanie od opisanej na wstępie decyzji nr [...] z 25 stycznia 2021 r. wnosząc o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty, bądź uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w zakresie kwestii nasadzeń zastępczych i kompensacji środowiska. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów:

- prawa materialnego tj. art. 83c ust. 3 i 4 u.o.p. w zw. z art. 3 pkt. 8 i art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (obecnie Dz.U. z 2021r., poz. 1973), dalej "P.o.ś.", poprzez uznanie, iż nasadzenia zastępcze mają być dokonane także w wypadku, gdy konieczność ich usunięcia spowodowana jest przede wszystkim ich złym stanem fitosanitarnym oraz przyjęcie, że kompensacja przyrodnicza jest konieczna także pomimo braku wystąpienia realnej szkody w środowisku,

- przepisów postępowania, a to art. 107 § 1 pkt. 6 K.p.a. poprzez brak prawidłowego i pełnego uzasadnienia stanowiska organu, w szczególności brak wyjaśnienia na jakiej podstawie organ przyjął, iż doszło do szkody w środowisku i jaki jest jej zakres i jakie walory przyrodnicze posiadały usunięte drzewa.

W uzasadnieniu odwołania rozwinięto ww. zarzuty wskazując, że doszło do niedopuszczalnej dowolności organu polegającej na przyjęciu, że zapewnienie kompensacji przyrodniczej musi nastąpić w każdym przypadku wydania zezwolenia na wycięcie drzew. Wskazano na literalne brzmienie art. 83c ust. 3 u.o.p., z którego wynika, że nie w każdym przypadku zezwolenie na usunięcie drzew uzależnione będzie od nasadzeń, zatem organ administracyjny podejmując decyzję w tym zakresie działa w ramach uznania administracyjnego.

Z uzasadnienia decyzji, zdaniem skarżącej nie wynika, aby organ wziął pod uwagę którąkolwiek z przesłanek uzasadniających wykonanie nasadzeń wskazanych w ww. przepisie. W szczególności skarżąca podważyła możliwość uwzględnienia wartości kulturowej i walorów krajobrazowych ww. drzew, ze względu na ich stan fitosanitarny, ale i lokalizację, stanowiącą zagrożenie dla użytkowników nieruchomosci. Wskazano na posługiwanie się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia zbyt ogólnikowymi rozważaniami, niewystarczającymi dla stwierdzania na czym miałby polegać ubytek wartości przyrodniczych.

Skarżąca zarzuciła rażące naruszenie granic uznania administracyjnego. Podkreśliła, że zgodnie z art. 75 ust. 3 P.o.ś., jeżeli ochrona elementów przyrodniczych nie jest możliwa, należy podejmować działania mające na celu naprawienie wyrządzonych szkód, w szczególności przez kompensację przyrodniczą. Podniosła brak wykazania na czym miałby polegać ubytek wartości przyrodniczych przedmiotowych drzew w złym stanie fitosanitarnym, a nie zdrowych, dorodnych. Zarzuciła, że użyte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie "podniesienie walorów estetycznych terenów Miasta K." nie jest przesłanką wynikającą z ww. przepisów. Podniosła, że wnioskowana wycinka wynika z dbałości wnioskodawcy o drzewostan.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 6 kwietnia 2021 r. znak [...], na podstawie art. 83d ust. 1 i 2, art. 86 ust. 1 pkt 4 i 10 u.o.p. oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej "K.p.a.":

I. uchyliło zaskarżoną decyzję I instancji w części dotyczącej pkt 2 zdanie pierwsze i w tym zakresie orzekło: "Ustala się termin usunięcia drzew, o których mowa w pkt 1 do 30 czerwca 2021 r.",

II. w pozostałym zakresie utrzymało decyzję I instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał m.in., że materialnoprawną podstawą decyzji I instancji jest art. 83 ust. 1 u.o.p. i przytoczył jego treść. Dalej przywołał brzmienie art. 83a ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 83c ust. 1-4 oraz art. 83d ust. 1-4 u.o.p.

Organ II instancji wskazał, że wydając zatem zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu uzależnione od wykonania nasadzeń zastępczych, bierze pod uwagę w szczególności dostępność miejsc do nasadzeń zastępczych oraz wskazane w przepisie cechy usuwanego drzewa lub krzewu.

W art. 83c ust. 4 i ust. 5 u.o.p. wskazano, jakimi kryteriami powinien kierować się organ przy ustalaniu obowiązku wykonania nasadzeń zastępczych albo przesadzenia usuwanych drzew. Natomiast jeżeli straty w środowisku nie będą znaczące, to nie powinno się nakładać takiego obowiązku. Kolejną okolicznością mogącą mieć wpływ na nałożenie zobowiązania do dokonania nowych nasadzeń jest obowiązek ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska. W przypadku bowiem, gdy usunięcie drzew lub krzewów podlega obowiązkowi opłatowemu (a taka jest reguła), to uszczerbek w środowisku jest obiektywnie potwierdzony. Natomiast jeżeli usunięciu mają podlegać drzewa lub krzewy, w warunkach określonych w art. 86 ust. 1 u.o.p., gdy nie pobiera się opłat za ich usunięcie, to nałożenie obowiązku dokonania nowych nasadzeń jest bardziej uzasadnione, gdyż jest to wówczas jedyna forma wyrównania uszczerbku w środowisku.

Odnosząc powyższe regulacje prawne do realiów przedmiotowej sprawy organ II instancji stwierdził, że decyzja I instancji zawiera wszystkie wymagane przez przepisy prawa ustalenia, zaś przeprowadzone postępowanie, w ramach którego rzetelnie i dokładnie został ustalony stan faktyczny, w tym stan fitosanitarny drzew planowanych do usunięcia oraz miejsce ich lokalizacji, jak też sposób kompensacji przyrodniczej dowodzą, że decyzja odpowiada prawu.

Stwierdził, że bezsporne w sprawie jest, że trzy spośród wskazanych w decyzji organu I instancji drzewa gatunku świerk kłujący znajdują się w złym stanie fitosanitamym - wymierają (ich korony pozostają żywotne w szczytowej części). Jedno z drzew już obumarło. Przeprowadzone przez organ postępowanie pozwoliło ustalić, że ww. drzewa usuwane są ze względu na fakt, iż zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych, oraz obumarły lub nie rokują szansy na przeżycie, z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości. To przesądza o zasadności zezwolenia na ich usunięcie, a także o zasadności odstąpienia od nałożenia opłaty za usuniecie drzew.

Organ odwoławczy nie znalazł także podstaw do zakwestionowania nałożonego decyzją obowiązku dokonania nowych nasadzeń i ich miejsca. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji dostatecznie wyjaśnił powody, dla których uznał za zasadną kompensację polegającą na nasadzeniu 4 sztuk nowych drzew w miejsce czterech drzew usuwanych. Zdaniem organu odwoławczego argumentacja organu I instancji jest słuszna, zaś zastosowana kompensacja przyrodnicza w pełni uzasadniona w realiach przedmiotowej sprawy.

Organ II instancji wskazał też, że miarodajny w tym zakresie przepis art. 83c ust. 4 u.o.p. stanowi, że przy orzekaniu o nasadzeniach zastępczych bierze się pod uwagę w szczególności dostępność miejsc do nasadzeń zastępczych oraz takie cechy usuwanego drzewa lub krzewu, jak: wartość przyrodniczą, w tym rozmiar drzewa lub powierzchnię krzewów oraz funkcje, jakie pełnią w ekosystemie; wartość kulturową; walory krajobrazowe oraz lokalizację. Zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu decyzji I instancji, ustosunkowując się do stanowiska wnioskodawcy wyrażanego w piśmie z 5 stycznia 2021 r., organ I instancji wyraźnie wyjawił motywy, jakimi kierował się orzekając o ww. obowiązku.

Po pierwsze wskazał, że zalecając wykonanie kompensacji przyrodniczej wziął pod uwagę zarówno fakt, że wnioskodawca zarządza, obok działki objętej wnioskiem, wieloma innymi działkami przeznaczonym pod teren zieleni, które mogą być uzupełnione nasadzeniami, jak również tę okoliczność, że działka objęta wnioskiem (obszar wokół przychodni) również posiada dostępne miejsca do nasadzenia. A zatem uwzględnił ww. zasadnicze uwarunkowanie "dostępność miejsc do nasadzeń". Ponadto organ podejmując rozstrzygnięcie oceniał, czy w momencie usunięcia drzew zaburzona zostanie równowaga przyrodnicza, ze względu na ich obecny stan fitosanitarny. Organ zwrócił uwagę, że drzewa także po obumarciu lub zamarciu stanowią miejsca bytowania, żerowania, czy rozmnażania wielu organizmów, a wiec rozważał, czy przedmiotowe drzewa nawet w obecnym stanie utraciły znaczenie dla środowiska, a ich wycięcie wiązać się będzie z ubytkiem dla środowiska naturalnego.

Rozważania te nie mają zdaniem organu odwoławczego charakteru ogólnikowego. Nie poprzestano bowiem tylko na odwołaniu się od ogólnych stwierdzeń czy opracowań przyrodniczych, lecz wskazano na konkretne cechy i właściwości przedmiotowych drzew i ich funkcję biocenotyczną (wskazano na rolę przestrzeni podkorowych jako miejsc gniazdowania dla dziuplaków, nietoperzy lub wiewiórek oraz na rolę szyszek ww. drzew - jako bazy żerowej dla ptaków czy wiewiórek). Podkreślono, że obok jednego obumarłego drzewa pozostałe nadal są żywotne i ulistnione, a zatem nadal, pomimo ich stopniowego wymierania, produkują tlen i wiążą zanieczyszczenia.

Organ odwoławczy stwierdził, że wydanie rozstrzygnięcia poprzedzone było zatem oceną organu I instancji wartości przyrodniczej tych konkretnych drzew, a także ich funkcji w ekosystemie jaką pełnią aktualnie, w ich obecnym stanie fitosanitarnym. Ocena ta, wyjawiona w pierwszej części uzasadnienia decyzji, pozwala wywieść na czym polegałby ubytek wartości przyrodniczych w związku z usunięciem ww. drzew. Niewątpliwie usunięcie ww. drzew spowoduje zatem niemożność spełniania przez te obiekty przyrodnicze ww. konkretnie stwierdzonych funkcji przyrodniczych. Ze względu na powyższe brak jest podstaw do przyjęcia, że straty w środowisku spowodowane usunięciem ww. dorosłych drzew nie będą znaczące, tym samym brak jest podstaw do rezygnacji z nałożenia obowiązku nasadzeń. Już same te uwarunkowania przemawiają za nałożeniem przedmiotowego obowiązku.

Zdaniem organu odwoławczego nie można też nie zauważyć, że organ I instancji wykazywał jak istotne znaczenie, także krajobrazowe, dla miasta K. (krajobrazu miejskiego, który ponadto winien być wzbogacany zielenią miejską także ze względów społecznych, kulturowych, w celu poprawy jakości życia mieszkańców K.), ma fakt wyrównywania ubytków związanych z usunięciem drzew poprzez odpowiednie nasadzanie nowych drzew. Fakt, że przedmiotowe drzewa znajdowały się w złym stanie fitosanitarnym nie oznacza, że utraciły one jakiekolwiek znaczenie krajobrazowe dla miasta K. oraz, że ubytek w postaci usunięcia ww. drzew nie powinien być uzupełniony w postaci nasadzenia nowych drzew - w celu zapewnienia kontynuacji dotychczasowego stanu zadrzewienia i stanu zieleni miejskiej.

Zarzuty braku dostatecznego uzasadnienia rozstrzygnięcia pozostają według organu II instancji chybione. Podobnie nieuzasadnione pozostają zarzuty dotyczące przekroczenia granic uznania administracyjnego, w ramach którego organ I instancji działał.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że powyższa ocena, jaką przeprowadził organ, opierała się na konkretnych ustaleniach dotyczących przedmiotowych drzew i doprowadziła do uzasadnionych wniosków o konieczności nałożenia obowiązku zrównoważenia ubytku ww. wartości przyrodniczych, jak również do ustalenia - adekwatnych do rozmiaru tego ubytku - wielkości nasadzeń. Organ wyraźnie wskazał, że przewidziana kompensacja w postaci nasadzenia 4 sztuk innych drzew w zamian za usuwane 4 sztuki ustalona została na minimalnym poziomie, wedle zasady, w myśl której za każde usuwane drzewo zaleca się nasadzenie przynajmniej jednego, w przypadku zezwolenia na usunięcie na podstawie art. 86 ust. 1 u.o.p. Zdaniem Kolegium rozstrzygnięcie w tym zakresie, poparte ww. uzasadnieniem jest prawidłowe - bacząc na fakt, że ustawodawca nie przewidział szczegółowych zasad realizacji kompensacji przyrodniczej.

Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że warunek wyrównania strat w środowisku został sformułowany przy wszechstronnym rozważeniu okoliczności sprawy. Organ II instancji uzasadnił też rozstrzygnięcie w części reformatoryjnej, z uwagi na upływ w toku postępowania odwoławczego terminu ważności zezwolenia oraz terminu usunięcia drzew wskazanych w decyzji I instancji.

Gmina Miejska K. - Zarząd Budynków Komunalnych w K., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła na powyższą decyzję Kolegium z 6 kwietnia 2021 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaskarżając ją w zakresie, w którym utrzymuje ona w mocy decyzję organu I instancji nakazującą wykonanie nasadzeń zastępczych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, to jest art 83c ust. 3 i 4 u.o.p. w zw. z art. 3 pkt 8 P.o.ś. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż nasadzenia zastępcze mają być dokonane w każdym przypadku, także wówczas, gdy konieczność usunięcia drzew spowodowana jest przede wszystkim ich złym stanem fitosanitarnym oraz przyjęcie, że kompensacja przyrodnicza konieczna jest także pomimo braku wystąpienia realnej szkody w środowisku.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w punkcie 3, stwierdzenie, że decyzja w zaskarżonej części nie podlega wykonaniu oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przewidzianych. Wniosła też o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu zarzutów skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu i dodała, że w jej ocenie organ błędnie interpretuje wskazane wyżej przepisy u.o.p. oraz "ustawy o ochronie środowiska" przyjmując, iż zapewnienie kompensacji przyrodniczej musi nastąpić w zasadzie w każdym przypadku, także wówczas, gdy nie dochodzi do żadnej realnej szkody w środowisku.

Przeciwnie, usunięcie przedmiotowych drzew jest konieczne z uwagi na fakt, iż są w złym stanie, a ponadto zagrażają bezpieczeństwu użytkowników nieruchomości. Jest to tym bardziej niezrozumiałe, iż z ustaleń samego organu I instancji wynikało, iż usuwane drzewa obumarły lub nie rokują szansy na przeżycie. Tak ustalony stan faktyczny Kolegium uznało za bezsporny jak wprost wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Co więcej, pomimo, iż w czasie przeprowadzonych oględzin organ I instancji nie stwierdził występowania gatunków chronionych w obrębie tych drzew, to jednocześnie w uzasadnieniu decyzji powołał się na "ogólnie dostępną wiedzy przyrodniczą" stwierdzając, że również po obumarciu drzewa mogą stanowić miejsce "bytowania, żerowania, a nawet rozmnażania dla wielu organizmów". Jednocześnie brak w treści decyzji poparcia tej hipotezy badaniami, czy stanowiskiem ekspertów w tej dziedzinie.

Skarżąca podkreśliła, że z literalnego brzmienia art. 83c ust. 3 u.o.p. wynika, iż wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu może być uzależnione od określonych przez organ nasadzeń zastępczych lub przesadzenia tego drzewa lub krzewu. A zatem nie jest uzależnione od takich nasadzeń w każdym przypadku, zaś organ nakazując dokonanie takich nasadzeń musi działać w granicach uznania administracyjnego. Granice te wyznaczają już same przepisy u.o.p., w szczególności art. 83c ust. 4.

Skarżąca podniosła, że przesłanka braku dostępności miejsca na przedmiotowym terenie potwierdził w zasadzie sam organ I instancji, bowiem zezwolił stronie na wybór miejsca nasadzeń.

Skarżąca podniosła, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by faktycznie wzięto pod uwagę którąkolwiek z przesłanek przewidzianych w art. 83c ust. 4 u.o.p. Przeciwnie, z ustaleń postępowania wynika, że wszystkie podlegające usunięciu drzewa są albo całkowicie obumarłe, albo w złym stanie fitosanitarnym. Jaka zatem miałaby być wartość kulturowa, czy walory krajobrazowe tych drzew, kiedy dodatkowo rosnąc w tej lokalizacji stanowią zagrożenie dla użytkowników nieruchomości.

Z uzasadnienia decyzji nie wynika, aby w tym stanie faktycznym doszło do wyrządzenia realnej szkody w środowisku, ani na czym właściwie miałaby ona polegać. Tym bardziej, że orzekając o zezwoleniu na usunięcie drzew, organ I instancji zastosował m.in. art 86 ust. 1 pkt 4 i pkt 10 u.o.p., tzn. ustalił, że drzewa obumarły lub nie rokują szansy na przeżycie z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości.

Zdaniem skarżącej wydanie orzeczenia w zakresie nakazania stronie dokonania nasadzeń zastępczych pomimo, iż nie może być mowy o żadnej realnej szkodzie w środowisku oraz pomimo braku przesłanek, o których mowa w art. 83c ust. 4 u.o.p., stanowi o nieuzasadnionym rozszerzeniu granic przyznanego uznania administracyjnego i nie znajduje żadnego umocowania w obowiązujących przepisach. Oczywistym jest bowiem, że do szkody w środowisku, czy też innego zaburzenia równowagi przyrodniczej, co do którego wymagana jest kompensacja przyrodnicza doszłoby w sytuacji, kiedy wycince podlegałyby drzewa zdrowe, dorodne, pełniące swoje funkcje w ekosystemie, posiadające walory kulturowe i krajobrazowe.

Jednakże ustalony stan faktyczny w sposób oczywisty przesądził, iż drzewa na działce zlokalizowanej na [...] są albo już martwe albo zamierające i nie rokują szansy na przeżycie. Co za tym idzie, nawet bez dogłębnej wiedzy przyrodniczej w sposób oczywisty stwierdzić można, że drzewa takie nie mają żadnej wartości kulturowej, czy krajobrazowej, ani nie mogą już pełnić swoich funkcji w ekosystemie. Drzewa takie kwalifikują się zatem wyłącznie do usunięcia, jednakże działanie takie nie może być w żadnym wypadku kwalifikowane jako "szkoda dokonana w środowisku", wręcz przeciwnie - jest to działanie konieczne, które strona podjęła wnosząc o wydanie stosownej decyzji, co świadczyć raczej powinno o jej dbałości o drzewostan, a ponadto - także bezpieczeństwo osób i mienia. Zdaje się to częściowo rozumieć nawet sam organ orzekający stwierdzając w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji że: "jeżeli straty w środowisku nie będą znaczące, to nie powinno się nakładać takiego obowiązku (...)" - tzn. obowiązku nasadzeń zastępczych.

Końcowo skarżąca podniosła, że podjęcie decyzji uznaniowej wiązać się powinno z odpowiednim wyważeniem interesów strony, przy kierowaniu się zasadą proporcjonalności tych interesów. Nakazanie zatem stronie dokonywania kosztownych nasadzeń w sytuacji, gdy brak ku temu stosownych przesłanek w przepisach, a koszty te poniesione muszą zostać ze środków publicznych, stoi w sprzeczności z tymi zasadami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).

Z art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art.151 P.p.s.a.).

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga, zgodnie z wnioskiem w niej zawartym, została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem strona przeciwna w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była wydana na podstawie przepisów u.o.p. decyzja zezwalająca na usunięcie 4 świerków kłujących o złym stanie fitosanitarnym, bez opłaty, pod warunkiem zastąpienia ww. drzew innymi drzewami ozdobnymi (nasadzenia zastępcze).

Bezsporny w sprawie i nie budzący wątpliwości Sądu był stan faktyczny przedstawiony we wniosku i potwierdzony oględzinami z 14 grudnia 2020 r. co do lokalizacji, gatunku, wymiarów, jak i stanu zdrowotnego ww. drzew, skutkujący zezwoleniem na wycięcie wnioskowanych drzew, bez obowiązku uiszczania opłaty.

Kwestionowany przez skarżącą był jedynie nałożony na nią obowiązek zastępczego nasadzenia 4 drzew, na działce nr [...] obr. [...] bądź dowolnej innej zarządzanej przez skarżącą Gminę.

Sąd wskazuje, że w ww. sporze rację mają organy, a stanowisko skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy na wstępie podkreślić, że w zakresie szeroko pojętej ochrony przyrody w Polsce jest m.in. ochrona zadrzewień (art. 2 ust. 1 pkt 9 u.o.p.) i zieleni w miastach i wsiach (pkt 8).

Postępowania w przedmiocie wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów są co do zasady prowadzone z zachowaniem ogólnych reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 83c u.o.p.:

ust. 3. Wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu może być uzależnione od określonych przez organ nasadzeń zastępczych lub przesadzenia tego drzewa lub krzewu;

ust. 4. Organ, wydając zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu uzależnione od wykonania nasadzeń zastępczych, bierze pod uwagę w szczególności dostępność miejsc do nasadzeń zastępczych oraz następujące cechy usuwanego drzewa lub krzewu:

1) wartość przyrodniczą, w tym rozmiar drzewa lub powierzchnię krzewów oraz funkcje, jakie pełnią w ekosystemie;

2) wartość kulturową;

3) walory krajobrazowe;

4) lokalizację.

Zatem w art. 83c ust. 3 u.o.p. przewidziano możliwość uzależnienia zgody na usunięcie drzew lub krzewów od zastąpienia ich innymi drzewami lub krzewami. Ustalając, w jaki sposób obowiązek ten może zostać skonkretyzowany w praktyce, w orzecznictwie wskazuje się, że w ramach uznania administracyjnego w tym zakresie organ winien mieć na uwadze wszystkie składniki środowiska przyrodniczego, dla których drzewa i krzewy mogą być ich siedliskiem albo miejscem stałego przebywania.

Organ wydając zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu uzależnione od wykonania nasadzeń zastępczych winien brać pod uwagę w szczególności dostępność miejsc do nasadzeń zastępczych oraz wskazane w przepisie cechy usuwanych drzewa lub krzewów. Podstawowym kryterium przy ocenie możliwości wykonania nasadzeń zastępczych jest szansa na skuteczną kompensację zachodzących zmian w środowisku.

Należy podkreślić, że jeżeli usunięciu mają podlegać drzewa lub krzewy w warunkach określonych w art. 86 ust. 1 u.o.p. (w niniejszej sprawie pkt 4 i pkt 10), gdy nie pobiera się opłat za ich usunięcie, to nałożenie obowiązku dokonania nowych nasadzeń jest bardziej uzasadnione, ponieważ jest to wówczas jedyna forma wyrównania uszczerbku w środowisku, poza tym okoliczność ta może mieć wpływ również na wielkość nowych nasadzeń (szeroko na ten temat K. Gruszecki, Realizacja zasady zrównoważonego rozwoju ("nasadzenia zastępcze"), ZNSA 2007/5–6, s. 37 i n.).

Rozstrzygając o obowiązku nasadzeń zastępczych organ musi ważyć z jednej strony rzeczywiste możliwości władającego nieruchomością do dokonania kompensacji, a z drugiej stopień koniecznej ochrony możliwości kompensacji wartości przyrodniczej, kulturowej i walorów krajobrazowych, o których wprost stanowi art. 83c ust. 4 u.o.p. Na przesłanki te, wbrew zarzutom skarżącej, prawidłowo wskazywały organy obu instancji.

Badając przyjęte przez organy w sprawie warunki nakazanych nasadzeń zastępczych, należy mieć na uwadze kluczową w niniejszej sprawie okoliczność, a to że skarżąca jako jednostka zarządzająca budynkami komunalnymi dużej gminy miejskiej, zajmuje się w obrębie K. zarządzeniem ponad 500 nieruchomościami, w tym wieloma przeznaczonymi pod teren zieleni, które mogą być uzupełnione nasadzeniami. Zatem znalezienie optymalnego miejsca na posadzenie 4 nowych drzew nie powinno stanowić dla skarżącej problemu.

Walory istnienia możliwie dużej liczby drzew w przestrzeni miejskiej są nie do przecenienia szczególnie w dobie nasilonej i tak potrzebnej mieszkańcom walki ze smogiem i pyłem w powietrzu. Świadomość ta nie wymaga wiedzy specjalistycznej i jest powszechna.

Trudno zatem zrozumieć stanowisko skarżącej, która - w zakresie kwestii nasadzeń zastępczych - sprzeciwia się decyzji zezwalającej (zgodnie z wnioskiem) na wycinkę 4 drzew, bez uiszczania opłaty, a jedynie za kompensacją w postaci 4 nasadzeń (minimalna ilość), co do lokalizacji których organ pozostawił skarżącej maksymalną możliwą swobodę zarówno co do wyboru konkretnej lokalizacji, jak i gatunku. Przy tym zarzut skarżącej, jakoby organ I instancji potwierdził brak dostępności miejsca na przedmiotowym terenie zezwalając skarżącej na swobodniejszy wybór działki do nasadzeń, należy uznać za chybiony.

W tak nieskomplikowanej sprawie nie może przynieść zamierzonego skutku również zarzut braków w uzasadnieniach decyzji obu instancji, które – zdaniem Sądu - w sposób wystarczający i przekonywujący przedstawiają tok myślenia organów oraz dokonaną przez nie wykładnię stosowanych przepisów prawa. Podobnie postulowanie konieczności prowadzenia dodatkowych badań czy uzyskiwania stanowisk ekspertów w tej dziedzinie należy uznać w tej sprawie za niecelowe.

Podsumowując, uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest prawidłowe, wyjaśniające dokładnie na jakiej podstawie organy przyjęły, iż dojdzie do szkody w środowisku, jaki jest jej zakres i jakie walory przyrodnicze posiadają przewidziane do usunięcia drzewa. Dlatego też zarzut naruszenia art. 107 § 1 pkt. 6 K.p.a. należało uznać za bezzasadny. Podobnie niezasadne pozostają zarzuty dotyczące przekroczenia granic uznania administracyjnego, w ramach którego organ I instancji działał.

Organ I instancji prawidłowo również określił w swojej decyzji wymagane przez art. 83d ust. 2 i ust. 4 u.o.p. wymogi, związane m.in. ze sztuką szkółkarstwa ozdobnego, w tym miejsce nasadzeń, liczbę drzew lub wielkość powierzchni krzewów, minimalny obwód pni drzew na wysokości 100 cm lub minimalny wiek krzewów , gatunki i odmiany drzew lub krzewów, termin wykonania nasadzeń, termin złożenia informacji o wykonaniu nasadzeń oraz warunki techniczne sadzenia drzew.

Natomiast zarzut przyjęcia przez organy, jakoby zapewnienie kompensacji przyrodniczej musiało nastąpić w każdym przypadku wydania zezwolenia na wycięcie drzew, nie znajduje pokrycia w treści decyzji poddanych sądowej kontroli w niniejszej sprawie.

Jak słusznie dostrzegły organy obu instancji, niesporny fakt, że trzy spośród wymienionych w decyzji drzew rosnących w skupinie innych świerków mają zły stan fitosanitarny (są w znacznej części dotknięte posuszem – ponad 60%, m.in. wskutek wzajemnego przesłaniania), a czwarte drzewo jest drzewem martwym, samo z siebie nie przesądza o braku możliwości orzeczenia na postawie art. 83c ust. 3 i ust. 4 u.o.p. nasadzeń zastępczych. Innymi słowy konieczność usunięcia drzew w ramach cięć sanitarnych, spowodowana np. ich złym stanem fitosanitarnym, nie w każdym przypadku wyklucza przyjęcie, że kompensacja przyrodnicza jest konieczna i pożądana. Jak jednoznacznie wykazano w zaskarżonej decyzji, drzewa nie w pełni zdrowe i dorodne spełniają istotną rolę w ekosystemie – są na przykład siedliskiem życia wielu ważnych gatunków organizmów (grzybów, roślin naczyniowych, owadów, ptaków, drobnych ssaków).

Trafnie natomiast organy uznały, że powyższe kwestie, wraz z uwzględnieniem lokalizacji drzew (bezpośrednie sąsiedztwo chodnika prowadzącego do przychodni), stanowiły właściwą podstawę do orzeczenia w związku z art. 86 ust. 1 pkt 4 i pkt 10 u.o.p. o braku naliczenia opłaty za zezwolenie na wycięcie. Jak już jednak wyżej wskazano, nie można utożsamiać, jak to błędnie wywodzi skarżąca, podstawy do braku naliczenia opłaty, z brakiem szkody w przyrodzie (ubytku w środowisku) i przesłanką do nieorzekania o kompensacji.

Podsumowując Sąd wskazuje, że z dokonanego przez organy w niniejszej sprawie odpowiedniego wyważenia interesów strony, przy kierowaniu się zasadą proporcjonalności tych interesów, ponoszony ze środków publicznych koszt nakazanych skarżącej Gminie nasadzeń zastępczych jest usprawiedliwiony wartościami chronionymi przez u.o.p. i P.o.ś.

Wobec powyższego skargę, jako bezzasadną, należało oddalić, o czym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.