Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 75/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu Ś. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Ś. a Miastem W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka P. K. w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Powiat Ś. jako właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Starosta Ś. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Ś. a Prezydentem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – P. K. umieszczonego w rodzinie zastępczej oraz wskazanie organu właściwego do ponoszenia wydatków określonych w art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2017r. poz. 697), dalej powoływanej również jako "ustawa".

W uzasadnieniu wniosku Starosta Ś. wskazał, że małoletni P. K. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] grudnia 2014r. sygn. akt [...] został umieszczony w rodzinie zastępczej P. K. zamieszkałej w S., przy ul. S. [...]. Postanowienie stało się prawomocne dnia [...] stycznia 2015r. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 191 ust. 13a ustawy, pismem z dnia [...] lutego 2015r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. poinformowało Ośrodek Pomocy Społecznej w S. o umieszczeniu P. K. w spokrewnionej rodzinie zastępczej zamieszkałej w S. Do powyższej informacji Ośrodek Pomocy Społecznej w S. nie wniósł uwag. Starosta Ś. wskazał następnie, że ustalenie powiatu, a co za tym idzie gminy właściwej do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej nastąpiło na podstawie ww. postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] grudnia 2014r., potwierdzenia zameldowania małoletniego na pobyt czasowy z dnia [...] września 2014r. oraz informacji uzyskanej od rodziny zastępczej o miejscu jej zamieszkania.

W dalszej części wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Starosta Ś. podał, że zgodnie z art. 191 ust. 9 ustawy, w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Zgodnie zaś z art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017r., poz. 459 ze zm.), dalej przywoływanej jako: "K.c." miejsce zamieszkania rodziców przesądza o miejscu zamieszkania dziecka (tzw. domicilium necessarium). W tym miejscu Starosta Ś. podał, że w okolicznościach niniejszej sprawy rodzice małoletniego nie żyją (ojciec od lutego 2009r., matka od lipca 2014r.) i z tego powodu powyższy przepis nie został wykorzystany w tej sprawie.

Starosta Ś. stwierdził nadto, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż przed umieszczeniem w pieczy zastępczej małoletni przebywał, zamieszkiwał i był zameldowany na pobyt czasowy w S. pod opieką siostry, która dopiero postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014r. ustanowiona została rodziną zastępczą dla małoletniego i jego opiekunem prawnym. Ustalenia te pozwoliły uznać, że miejscem zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej jest miasto S. W ocenie Starosty Ś. fakt, że małoletni zameldowany jest we W. na pobyt stały nie oznacza, że miejscem jego zamieszkania (koncentracji życiowej) jest W.

Ponadto wnioskodawca podał, że pierwsza nota obciążająca gminę S. wystawiona została dnia [...] maja 2015r. i obejmowała okres od [...] stycznia 2015r. do [...] marca 2015r.; kolejne noty: za okres od [...] kwietnia 2015r. do [...] czerwca 2015r. wystawiona była w dniu [...] lipca 2015r.; za okres od [...] lipca 2015r. do [...] września 2015r. wystawiona była w dniu [...] października 2015r., zaś za okres od [...] października 2015r. do [...] grudnia 2015r. w dniu [...] grudnia 2015r. Powyższe noty zostały opłacone przez Ośrodek Pomocy Społecznej w S. bez żadnych zastrzeżeń.

Dopiero nota z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...] obciążająca Ośrodek Pomocy Społecznej w S. za pobyt małoletniego P. K. w pieczy zastępczej za okres od [...] stycznia 2016r. do [...] marca 2016r. spowodowała reakcję w postaci zwrotu powyższej noty z powodu stwierdzenia, że ww. małoletni przed umieszczeniem w pieczy zastępczej zameldowany był i jest na stałe we W. i to W. jest jednostką właściwą do ponoszenia ww. wydatków. Wniesiono również o zwrot poniesionych przez Gminę S. wydatków za okres od [...] stycznia 2015r. do [...] grudnia 2015r. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] czerwca 2016r. Ośrodek Pomocy Społecznej w S. potwierdził fakt zamieszkiwania dziecka w S. przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej, wskazując jednocześnie, że małoletni zameldowany był i jest na stałe we W. i dlatego W. powinien ponosić wydatki na jego opiekę i wychowanie.

Pismem z dnia [...] czerwca 2016r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. wniosło o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. a Ośrodkiem Pomocy Społecznej w S., działającym w imieniu Gminy S. i wskazanie gminy właściwej do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej.

Jak dalej wyjaśnił Starosta Ś., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego udzieliło odpowiedzi, że wobec braku sporu kompetencyjnego pomiędzy gminami zobowiązanymi, zgodnie z przepisem art. 191 ust. 9 ustawy, dotyczącego ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka w rodzinie zastępczej, w rozumieniu przepisu art. 191 ust. 16 ustawy w związku z art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a., brak jest podstaw do jego rozstrzygnięcia. Dodatkowo wskazano, że zważywszy na to, że Gmina S. odmówiła Starostwu Powiatowemu w Ś. współfinansowania pieczy zastępczej, wskazując Gminę W., jako zobowiązaną do ponoszenia tych kosztów, powstał "hipotetyczny negatywny spór kompetencyjny" pomiędzy Gminą S. a Gminą W., przy czym dla jego zmaterializowania zasadne jest wystąpienie z takim żądaniem także do tej Gminy.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2016r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. przekazało Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej we W., który realizuje zadania własne powiatu w zakresie finansowania świadczeń pieniężnych dotyczących dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej, notę księgową, która zawierała wydatki za pobyt P. K. i wniosło o jej uregulowanie.

W odpowiedzi na powyższe Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. odesłał przekazaną notę księgową, argumentując to m.in. potrzebą zawarcia porozumienia w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka.

W dniu [...] września 2016r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. zwróciło się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z projektem stosownego porozumienia.

Pismem z dnia [...] października 2016r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. negatywnie ustosunkował się do powyższego projektu porozumienia argumentując, że nie jest możliwe jego zawarcie z uwagi na fakt, że doszło już do uznania właściwości przez Powiat Ś. i Gminę S.

Zdaniem Starosty Ś. nie doszło do uznania właściwości przez Gminę S., która wyraziła swoje negatywne stanowisko w tym zakresie i odesłała noty ją obciążające, a fakt współfinansowania wydatków związanych z pobytem małoletniego w pieczy zastępczej przez okres od [...] stycznia 2015r. do [...] grudnia 2015r. tłumaczyła własną nieuwagą.

W odpowiedzi na powyższy wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Miasto W. wniosło o wskazanie Powiatu Ś. jako właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego P. K. umieszczonego w rodzinie zastępczej u P. K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), dalej przywoływanej jako: "P.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. W niniejszej sprawie spór o właściwość ma charakter sporu negatywnego (oba organy pozostające w sporze uznają się za niewłaściwe miejscowo do załatwienia sprawy) i dotyczy wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie osoby małoletniej umieszczonej w rodzinie zastępczej.

Właściwość organów w przedmiocie ponoszenia ww. wydatków określa art. 191 ust. 1 – 3 ustawy stanowiąc, iż co do zasady ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W sytuacji zaś gdy nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Natomiast gdyby nie można było ustalić także miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Mając na uwadze treść powyższej regulacji – dla rozstrzygnięcia sporu o właściwość zarysowanego w niniejszej sprawie – konieczne jest na wstępie wyjaśnienie dwóch kwestii: daty umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca jego zamieszkania przed tym umieszczeniem. W okolicznościach niniejszej sprawy kwestie te nie budzą wątpliwości. Data umieszczenia małoletniego P. K. w spokrewnionej rodzinie zastępczej wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w S. wydanego w sprawie [...], był to dzień [...] grudnia 2014r. Natomiast miejsce zamieszkania małoletniego przed jego umieszczeniem w rodzinie zastępczej jednoznacznie wskazuje sam wnioskodawca, gdy podaje, iż P. K. od dnia [...] września 2014r. był zameldowany na pobyt czasowy w S. przy ul. S. [...], w miejscu zamieszkania P. K., stanowiącej dla małoletniego od dnia [...] grudnia 2014r. spokrewnioną rodzinę zastępczą i w miejscu tym małoletni zamieszkiwał. Należy także dostrzec, iż okoliczności związane z miejscem zamieszkiwania małoletniego po śmierci jego matki zostały jednoznacznie ustalone na podstawie informacji pochodzących od rodziny zastępczej i w toku niniejszej sprawy nie były podważane.

Odnosząc się jeszcze do kwestii zamieszkiwania małoletniego wypada wskazać, iż zgodnie z art. 25 K.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W odniesieniu do osób małoletnich określenie miejsca ich zamieszkania odbywa się na podstawie szczególnych regulacji, i tak; miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 K.c.), natomiast miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką, jest miejsce zamieszkania opiekuna (art. 27 K.c.). Mając na uwadze, iż oboje rodzice małoletniego nie żyją, a sąd opiekuńczy zarówno nie wskazał miejsca jego zamieszkania po śmierci rodziców, jak i nie ustanowił dlań opiekuna, o którym mowa w przepisach art. 145 – 177 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017, poz. 682), to określenie miejsca jego zamieszkiwania winno nastąpić na podstawie reguły generalnej przewidzianej w art. 25 K.c.

Konfrontując powyższe z okolicznościami niniejszej sprawy wypada uznać za niewadliwą konstatację wnioskodawcy, iż małoletni P. K. przed umieszczeniem w pieczy zastępczej mieszkał w miejscu zamieszkania swej przyszłej rodziny zastępczej, a zatem na terenie Powiatu Ś. Pozwala to uznać, w oparciu o przepis art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy, iż powiat ten winien ponieść wydatki na opiekę i wychowanie małoletniego. Ustalenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego w oparciu o kryterium miejsca zamieszkania małoletniego czyni bezprzedmiotowym rozważania na temat ustalania właściwości organów w oparciu o dalsze kryteria, opisane w art. 191 ust. 2 i 3 ustawy, w tym w oparciu o kryterium miejsca zameldowania małoletniego.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a.