Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1092/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-06-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych w części
Odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2012 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w całości; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu Syndyk Masy Upadłości B. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w P. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata z urzędu.

Skarżący wskazał, że na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Sąd Rejonowy w L. ogłosił upadłość spółki obejmująca likwidację majątku. Próby spieniężenia majątku spółki o łącznej wartości [...] zł brutto nie przyniosły jednak żadnego rezultatu (brak chętnych na posiadane przez spółkę ruchomości). Spółka aktualnie nie posiada żadnych środków pieniężnych i nie ma możliwości opłacenia kosztów sądowych.

W oświadczeniu o majątku i dochodach zawartym na złożonym formularzu, wnioskodawca zadeklarował: kapitał zakładowy rzędu [...] zł, środki trwałe wynoszące [...] zł, stratę w kwocie [...]oraz środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w wysokości [...] zł.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy zażądała zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Odnosząc się do wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w takim zakresie należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio p.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wnioskodawca wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych z tym, że wyłącznie w zakresie wpisu sądowego od skargi. Trudno bowiem stwierdzić, że wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki niezbędne do pokrycia kosztów wpisów sądowych w 12 prowadzonych równolegle postępowaniach sądowych.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że postanowieniem Sądu Rejonowego L. – Wschód w L. z siedzibą w Ś. z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt IX GUu [...] ogłoszono upadłość likwidacyjną spółki. W tym miejscu trzeba jednak stwierdzić, że wszczęcie postępowania upadłościowego nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy. W orzecznictwie akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (tak w postanowieniach NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 204/08, LEX nr 479133 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt: I GZ 249/10, LEX nr 737473).

Tak więc sam fakt ogłoszenia upadłości wnioskodawcy (obejmującej likwidację majątku) nie przesądza o tym, że wnioskodawca postawiony w stan upadłości zasługuje na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjmuje się powszechnie, że fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej – fakt ten nie jest jednocześnie w żadnym wypadku warunkiem koniecznym przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA z dnia 2 września 2010 r., I GZ 295/10, LEX nr 741280 i z dnia 9 grudnia 2010 r., I GZ 395/10, LEX nr 741387).

Jednocześnie dodania wymaga, że zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm.). Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 oraz 6 grudnia 2012 r. I FZ 431/12).

Co istotne zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku (art. 199 p.p.s.a.), która dotyczy wszystkich podmiotów w tym syndyka, który na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom.

Podsumowując samo ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku nie stanowi przesłanki przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, chociażby z tego powodu, że istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Ten natomiast jak wynika z akt sprawy obejmuje należące do spółki ruchomości (maszyny i urządzenia) oraz zapasy magazynowe o łącznej wartości [...] zł brutto.

Zważyć jednak należy, iż wskazana masa upadłości na chwilę obecną nie stanowi realnego majątku z którego można by pokryć koszty wpisu sądowego. Jak wskazał Syndyk żaden ze składników majątku upadłej spółki dotychczas nie został zbyty z uwagi na brak chętnych na przeznaczone na sprzedaż ruchomości. Skoro zatem strona nie osiąga żadnych przychodów, nie ma środków pieniężnych oraz majątku umożliwiającego uiszczenie tej opłaty w terminie wskazanym w wezwaniu, to uznać należało, że spełnia przesłanki zwolnienie z wpisu od wniesionej skargi. Ponadto z uwagi na prowadzone postępowanie upadłościowe strona nie ma możliwym uzyskanie zewnętrznych źródeł finansowania (kredyty, pożyczki).

Uwzględniając zatem to wszystko, w ocenie referendarza sądowego zasadnym jest przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w części dotyczącej należnego wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją finansową strony i zabezpiecza gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu.

Jednocześnie wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania kwota wpisu sądowego jest jedynym kosztem, do którego uiszczenia zobowiązana jest strona. Przyszłe ewentualne koszty postępowania mogą być przedmiotem rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja materialna strony do tego czasu może ulec zmianie.

Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podniesienia bowiem wymaga, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane co do zasady wyłącznie osobom nieposiadającym jakiegokolwiek dochodu i jakiegokolwiek majątku. W niniejszej sprawie sytuacja taka jednak nie występuje. Skarżąca posiada bowiem ruchomości (maszyny i urządzenia) o znacznej wartości, które mogą zostać już w toku postępowania spieniężone. Ponadto zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, sąd (referendarz sądowy) decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie. Innymi słowy sąd z urzędu bada legalność aktu poddanego jego kontroli, bez względu na aktywność samej strony co dodatkowo przemawia za uznaniem, że udział zawodowego pełnomocnika, na tym etapie postępowania nie jest konieczny.

Konkludując, zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi stanowi dla niej aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej prawa do sądu.

Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.