Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 452/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust.2
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 6 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 924
law: Ustawa  z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Dnia 28 kwietnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi B. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] kwietnia 2020 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza B. z [...] lutego 2020 r. nr [...], którą ustalono, że B. A. pobrała nienależnie w okresie od dnia [...] sierpnia 2018 r. do dnia [...] września 2018 r. świadczenie wychowawcze przyznane na dziecko M. A. w kwocie [...]zł. Jednocześnie wskazano, że kwota do zwrotu tytułem nienależnie pobranego ww. świadczenia wynosi [...] zł wraz z odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia SKO podniosło, że [...] sierpnia 2017 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynął wniosek B. A. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres [...] na córkę M. A.. We wniosku wskazano, że Wnioskodawczyni jest wdową. Posiada dwójkę dzieci: J. ur. [...] lipca 1999 r. oraz M. ur. [...] sierpnia 2001 r. W dniu [...] października 2018 r. Burmistrz B. wydał decyzję nr [...], w której orzekł o przyznaniu B. A. świadczenia wychowawczego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od dnia 1 października

2017 r. do dnia [...] września 2018 r. na dziecko M. A..

Następnie w dniu [...] sierpnia 2019 r. do OPS w B. wpłynął wniosek B. A. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. A. na okres [...]. W dniu [...] października 2018 r. Burmistrz B. wydał decyzję nr [...], którą orzekł o przyznaniu B. A. świadczenia wychowawczego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od dnia [...] października 2018 r. do dnia [...] lipca 2019 r., a w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od dnia [...] sierpnia 2018 r. do dnia [...] sierpnia 2019 r. na córkę M. A..

W dniu [...] sierpnia 2019 r. do OPS w B. wpłynęło zaświadczenie "A.-R." Sp. z o.o. o zatrudnieniu i dochodach córki M. A..

Decyzją z [...] września 2019 r. Burmistrz B. ustalił, że w okresie od [...] sierpnia 2018 r. do [...] czerwca 2019 r. B. A. pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze przyznane na dziecko M. A.. Wskazano, że łącznie do zwrotu tytułem nienależnie pobranych świadczeń pozostaje kwota [...]zł wraz z odsetkami za opóźnienie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na skutek odwołania złożonego przez B. A., decyzją z [...] listopada 2019 r. uchyliło ww. decyzję, a sprawę przekazało do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że w aktach sprawy brak było dowodu potwierdzającego uzyskanie przez syna J. w postaci rent. Podniesiono również, że nieprawidłowe jest połączenie w jednym postępowaniu i wydanie jednej decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń za dwa okresy świadczeniowe.

W toku postępowania do organu wpłynęły pisma z ZUS Oddział w G. W. z [...] stycznia 2020 r. oraz z [...] stycznia 2020 r. Z pisma ZUS z [...] stycznia 2020 r. wynika, że B. A. pobierała rentę rodzinną na syna J. w okresie od [...] października 2005 r. do [...] lipca 2017 r., tj. do 18-tego roku życia. W ww. piśmie wskazano także, że renta była wypłacana do rąk Strony do [...] sierpnia 2018 r.

W aktach sprawy znajduje się również notatka służbowa z rozmowy pracownika organu pierwszej instancji z pracownikiem ZUS, z której wynika, że B. A. pobierała rentę rodzinną na syna J. do dnia [...] sierpnia 2018 r. mimo ukończenia przez syna 18 lat.

W dniu [...] lutego 2020 r. Burmistrz B. wydał decyzję nr [...], w której orzekł, iż B. A. pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze w okresie od [...] sierpnia 2018 r. do [...] września 2018 r. w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zwrócono uwagę, że Strona w dniu [...] sierpnia 2019 r. poinformowała organ o uzyskaniu zatrudnienia przez córkę M. A. od miesiąca czerwca 2018 r. i przedłożyła zaświadczenie o wysokości dochodu córki za miesiąc lipiec 2018 r. w kwocie [...]zł. Po przeliczeniu dochodów rodziny B. A., organ uznał, że kryterium dochodowe uprawniające do otrzymywania świadczenia zostało przekroczone. W rezultacie organ doszedł do wniosku, że B. A. nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze w kwocie [...]zł.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła w zakreślonym ustawowo terminie B. A.. Odwołująca podała, że nie była świadoma, iż powinna zgłosić fakt podjęcia pracy przez 16-letnią córkę. Dodała przy tym, że praca ta nie była świadczona stale. Dalej, Strona wskazała, że syn J. A. jest współwłaścicielem konta, na które była wypłacana Jego renta. Zdaniem Skarżącej, zastosowanie w sprawie winien znaleźć przepis art. 4a.

SKO w L. ponownie rozpoznając sprawę wskazało w pierwszej kolejności, że kontrolowana decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 z poźn.zm.). następnie przytoczono treść przepisów mających zastosowanie w sprawie, wskazując m.in. czym zgodnie z art. 25 ust. 2 w/w ustawy jest świadczenie nienależnie pobrane.

Dalej wyjaśniono, że w dniu [...] lipca 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r,, poz. 924), na podstawie której uchylono przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Według art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej, w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Natomiast w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, o czym stanowi przepis art. 6 ust. 2 ustawy zmieniającej.

Przepis art. 25 ust. 2 ustawy w nowym brzmieniu ma więc zastosowanie do nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za okres od dnia [...] lipca 2019 r., natomiast do nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepis art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w dotychczasowym brzmieniu. Zatem w ocenie Kolegium rozpoznanie sprawy powinno być rozpoznane w oparciu o przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym art. 25 ust. 2, w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej [...] lipca 2019 r.

SKO zwróciło uwagę na treść przepisu art. 5 ust. 3 ww. ustawy, według którego świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Możliwość przyznania ww. świadczenia była (przed nowelizacją) uzależniona od spełnienia kryterium dochodowego.

Stosownie do treści art. 2 pkt 16 ustawy, poprzez rodzinę należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Dalej SKO wskazało, że przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4). Dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a (art. 2 pkt 2 ww. ustawy), które to odnoszą się do dochodu uzyskanego i utraconego.

Kolejno wskazano też, co oznacza pojęcie dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, oraz uzyskanie i utrata dochodu stosownie do treści ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Kolegium po przeanalizowaniu akt zgromadzonych w przedmiotowej sprawie doszło do wniosku, iż stanowisko Burmistrza B. jest prawidłowe.

Podkreślono, że dochód rodziny uzyskany w roku [...] r. wyniósł łącznie [...] zł. Na dochód ten składa się renta ([...] zł), ulga z Urzędu Skarbowego na dzieci ([...] zł), dochód uzyskany przez syna J. z tytułu praktyk ([...] zł). Po odliczeniu dochodu utraconego uzyskiwanego przez syna J. z tytułu praktyk miesięczny dochód rodziny wyniósł w roku [...] - [...] zł ([...] zł + [...] zł - [...] zł; [...] zł : 12 miesięcy - [...] zł).

W ocenie SKO, zgodnie z treścią przepisu art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ pierwszej instancji właściwie doliczył do miesięcznego dochodu rodziny kwotę uzyskanego przez córkę M. miesięcznego dochodu z tytułu zatrudnienia w A.-R. Sp. z o.o. opisanego w zaświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2019 r. Tym samym miesięczny dochód rodziny po doliczeniu dochodu uzyskanego wyniósł [...] zł ([...] zł + [...] zł), co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...]zł ([...] zł: [...] osoby).

Kolegium stanęło na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje cytowany wyżej przepis art. 7 ust. 3 ww. ustawy, bowiem córka M. uzyskała dochód po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego. Przepis art. 7 ust. 2 znajduje natomiast zastosowanie w sytuacji uzyskania dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Dochód na osobę w rodzinie przekroczył zatem przewidziane w ustawie kryterium, tj. [...] zł na osobę w rodzinie.

Jednocześnie wyjaśniono, że w dniu [...] lipca 2017 r. syn J. ukończył 18 lat. Przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę M. uzależnione było zatem od spełnienia kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

W świetle art. 25 ust. 2 pkt 1 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przesłanka zwrotu znajduje zastosowanie w przypadku, gdy strona była uprawniona do pobierania świadczenia, jednak w trakcie jego pobierania zaistniała okoliczność powodująca ustanie prawa do jego pobierania - z dodatkowym zastrzeżeniem, że pobierający świadczenie był pouczony o tej okoliczności.

Organ odwoławczy wskazał, że z treści pouczenia zawartego we wniosku (str. 8) złożonego przez B. A., jak i pouczenia zawartego w uzasadnieniu decyzji Burmistrza B. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] o przyznaniu świadczenia wychowawczego jasno wynika, że została ona pouczona o konieczności zawiadamiania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do przyznanych świadczeń (w tym okoliczności dotyczących dochodu), tj. o treści art. 20 ust. 1 ww. ustawy.

W takiej sytuacji wobec niepoinformowania organu o zaistniałych zmianach, mających wpływ na prawo do świadczeń (okoliczność uzyskania dochodu przez córkę), pobrane świadczenia wychowawcze uznano za nienależnie pobrane i jako takie winny podlegać zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie.

W kwestii renty przysługującej synowi J. , Kolegium zwróciło uwagę, że nie została ona potraktowana jako dochód uzyskany, jak to uczyniono w uprzednio wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji.

Skargę na decyzję SKO w L. wywiodła B. A. wnosząc o uchylenie jej oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza B. w całości.

Przedmiotowej decyzji zarzucono:

1) nieprawidłowe przyjęcie, że do miesięcznej kwoty dochodu uprawniającej do pobierania świadczenia wychowawczego należało wliczyć dochód uzyskany przez Jej córkę M. A. z tytułu umowy zlecenia w kwocie [...]zł, czym naruszono art. 3 pkt. 1 i art. 5 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych;

2) nieprawidłowe przyjęcie, że do omawianego dochodu należało w ogóle doliczyć wynagrodzenia otrzymywane z tytułu umowy przygotowania zawodowego otrzymane przez Jej małoletniego syna J. A. w kwocie [...]zł, czym naruszono art. 3 pkt. 1 i art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych;

3) nieprawidłowe uznanie, że ulga z urzędu skarbowego na dzieci w kwocie [...]zł uzyskana jednorazowo stanowi dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, czym naruszono art. 3 pkt. 1 i art. 5 tejże ustawy. Wobec powyższego, [...] r. o numerze sprawy: [...] oraz o zasądzenie na moją rzecz kosztów postępowania.

W załączeniu Skarżąca przedstawiła zaświadczenie A.-R. Sp. z o.o., z którego wynika, że jej córka podjęła współpracę z w/w firmą dopiero w [...] 2018 r. oraz że jej średnie miesięczne wynagrodzenie do [...] 2019 r. wynosiło jedynie w [...] zł, a nie jak wskazuje organ I instancji - kwotę [...]zł. Tylko w miesiącach [...] 2018 r. uzyskała ona wynagrodzenia w kwotach po ok. [...] zł i [...] zł brutto. W pozostałych miesiącach są to kwoty w granicach ok. [...] - [...] zł brutto. Skarżąca wskazała, że Jej córka nie otrzymywała nigdy miesięcznego stałego wynagrodzenia w kwocie [...]zł, którą to kwotę SKO w L. uznało za wiążącą.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż SKO w L. błędnie uznało, iż do dochodu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych należało doliczyć wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia córki w kwocie [...]zł, w sytuacji gdy córka uzyskiwała średnie miesięczne wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Ponadto skarżąca stwierdziła, iż w jej sprawie SKO w L. błędnie zastosowało art. 5 ust. 4b, zamiast art. 5 ust. 4a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Skarżąca podkreśliła wreszcie, że nigdy nie było Jej zamiarem wprowadzenie kogokolwiek w błąd. W podpisywanych wnioskach i oświadczeniach nie było wzmianki o dochodach małoletnich dzieci, takich jak renta rodzinna czy umowa zlecenia. Druki wypełniała z pomocą osób pracujących w urzędzie. Ponadto nie jest w stanie zwrócić kwoty, o której mowa w zaskarżonej decyzji, bez poważnego uszczerbku dla siebie i swojej rodziny.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w żaden sposób nie odnosząc się do zarzutów i argumentacji skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1267 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej P.p.s.a.) sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w tak określonej kognicji stwierdzić należy, że wywiedziona skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż niej podniesione.

Odnosząc się do zarzutów wprost zgłoszonych w skardze oraz jej uzasadnienia zauważyć należy, iż wbrew twierdzeniom skarżącej w sprawie nie mogły zostać naruszone regulacje zawarte w art. 5 ust. 1, ust. 4a i ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, albowiem w ogóle nie znajdowały one w niej zastosowania i nie stanowiły podstawy rozstrzygania przez organy.

Kwestie związane z przyznawaniem, wypłacaniem i ewentualnym zwrotem nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych zostały bowiem kompleksowo uregulowane w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która to ustawa do stosowania przepisów o świadczeniach rodzinnych odsyła w art. 2 pkt 1 jedynie w zakresie rozumienia pojęcia dochodu. Zagadnienia związane z ustaleniem kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia wychowawczego ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci na pierwsze dziecko regulowała samodzielnie w art. 5 ust. 3, zaś zagadnienia związane z ustalaniem dochodu rodziny, w tym dochodu utraconego i uzyskanego w art. 7.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż wprawdzie z dniem [...] lipca 2019 r. w następstwie wejścia w życie ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. dalej ustawa nowelizująca) wskazane powyżej przepisy art. 5 ust. 3 i art. 7 ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zostały uchylone, to jednak zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się: przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Powyższe oznacza, iż w kontrolowanej sprawie dla ustalenia czy doszło do uzyskania, względnie utraty dochodu oraz oceny wpływu tych zdarzeń na spełnianie wymogów dla przyznania i otrzymywania świadczenia wychowawczego oraz orzekania o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia zastosowanie znajdą przepisy ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym do [...] czerwca 2019 r., a nie jak wskazuje się w skardze regulacje zawarte w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Stąd też w dalszej części niniejszego uzasadnienia w sytuacji przywoływania przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dotyczyć to będzie ich brzmienia obowiązującego do [...] czerwca 2019 r.

Odnosząc się do poszczególnych podniesionych w skardze zarzutów wskazać należy, iż nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut oznaczony nr [...].

Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż w kontrolowanej sprawie znaleźć musi zastosowanie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowiący, iż w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Powyższe wynika z faktu, że przedmiotowe świadczenie wychowawcze przyznane zostało decyzją Burmistrza B. z dnia [...] października 2017 r. na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. Dochody członków rodziny uwzględniane przy przyznawaniu tego świadczenia oznaczały, zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego dochodzie członka rodziny, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. Rok kalendarzowy poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego to w tym przypadku rok 2016, co oznacza, iż dochody uzyskane przez M. A. z tytułu zatrudnienia od czerwca 2018 r. na podstawie umowy zlecenia w Sp. z o.o. A.-R. stanowiły dochody uzyskane przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, co oznacza, iz znajdzie do nich zastosowanie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Dalej wskazać należy, iż treść art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest jasna i dość precyzyjna i nie pozwala na stwierdzenie, że "dochód uzyskiwany" ma to być dochód: po pierwsze, uzyskany przez cały rok zasiłkowy w tej samej wysokości, a po drugie, iż przy obliczaniu dochodu należało dokonywać uwzględnienia dochodu w jakiejś proporcjonalnej części, względnie obliczać średni dochód uzyskane z danego źródła w okresie zasiłkowym. Gdyby bowiem tak było, to ustawodawca w omawianym przepisie wyraźnie by to zaznaczył. Co szczególnie istotne w kontekście argumentacji podnoszonej w skardze w przepisie tym mowa jest również o "miesiącu" a nie o "miesiącach" oraz o chodzie z danego miesiąca (drugiego po uzyskaniu dochodu), a nie o dochodzie przeciętnym uwzględniającym kolejne miesiące. Zauważyć przy tym trzeba, tam gdzie prawodawca chciał uwzględnić średni dochód uzyskiwany z danego źródła to wyraźnie na to wskazał, czego przykładem jest użycie w art. 7 ust. 2 sformułowania "osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany" przy jednoczesnym braku funkcjonalnie zbliżonej regulacji w ust. 3 tego samego przepisu.

Przyjęcie, że zawarty w art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci warunek uzyskiwania dochodu w okresie, na jaki przyznawane jest świadczenie, oznacza konieczność uwzględnienia zmian w wysokości dochodu względem miesiąca następującego po miesiącu jego uzyskania prowadziło by zatem do konieczności uznania istnienia luki w regulacji, skoro ustawodawca nie przewidział mechanizmu ustalania dochodu w takiej sytuacji, w tym w szczególności nie przewidział postulowanej w skardze możliwości uwzględniania średniego miesięcznego dochodu z danego źródła uzyskiwanego w jakimś okresie.

Należy wreszcie zauważyć, że mechanizm przyjęty w ustawie dla potrzeb ustalania dochodu nie jest oparty na bezwzględnym powiązaniu prawa do świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie z realnym dochodem w okresie świadczeniowym.

Stąd też nie sposób znaleźć uzasadnienia dla odstąpienia w tym przypadku od dyrektyw wykładni językowej. W konsekwencji brak jest podstaw do ustalania znaczenia przepisów prawnych w sposób prowadzący do uznania niektórych ich fragmentów (w kontrolowanej spawie sformułowania "osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu") za zbędne i zastępowania ich innymi, gdyż taki zabieg byłby de facto tworzeniem przez sąd zupełnie nowej normy prawnej. Stanowisko takie jest także wyrażane w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego czego przykładem mogą być wyroki z 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 2238/18, z 24 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1129/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 2586/19 (wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych)

Co za tym idzie za zgodne z art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uznać należy uwzględnianie przy ustalaniu zmian dochodu członka rodziny skarżącej zaistniałego w okresie zasiłkowym tylko dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, to jest w realiach kontrolowanej sprawy za lipiec 2018 r., zaś za okoliczność pozbawioną znaczenia prawnego uznać należy kwestie zmian wysokości tego dochodu w kolejnych miesiącach, skoro dochód ten, aczkolwiek w mniejszej wysokości, to jednak był uzyskiwany w okresie, na jaki weryfikowane było prawo do świadczenia wychowawczego, a więc w okresie sierpnia i września 2018 r., co oznacza, iż spełniony został warunek o jakim mowa w art. 7 ust. 3 in fine. Jedynie bowiem całkowita utrata dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, w okresie na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego uzasadniałaby jego nieuwzględnianie przy ustalaniu dochodu rodziny.

Nie okazały się zasadne także zarzuty oznaczone w skardze nr [...]

Zauważyć bowiem trzeba, iż przez dochód zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (do której to regulacji odsyła w tym zakresie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) rozumieć należy przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Odnośnie zarzutu nr [...] zauważyć trzeba, iż w myśl art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku, przy czym zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 tej samej ustawy źródłem przychodów jest między innymi stosunek pracy. Zgodnie zaś z art. 194 Kodeksu pracy umowa o pracę z może być zawarta z młodocianym w celu przygotowania zawodowego. W następstwie zawarcia tego rodzaju umowy, obligatoryjnym elementem której jest między innymi określenie wysokości wynagrodzenia (art. 195 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy) wynikającej z § 19 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, nawiązuje się stosunek pracy będący źródłem przychodów, które po pomniejszeniu o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne stanowią element dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego.

Odnosząc się zaś do zarzutu oznaczonego w skardze nr [...] zauważyć należy, iż skoro przez dochód rozumieć należy przychody podlegające opodatkowaniu pomniejszone między innymi o należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, to zwrot dokonywany na podstawie ar. 27f ust. 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w przypadku gdy wyliczona ulga na dzieci przekracza zaliczkę na podatek, powoduje powiększenie dochodu, albowiem zwrot taki jest równoznaczny z pomniejszeniem należnego podatku oraz należnych składek na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, które zostały pierwotnie uwzględnione przy ustalaniu dochodu netto za rok kalendarzowy poprzedzający okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Powyższe wynika także wprost z art. 3 pkt 1 lit. c tiret 28 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym przez dochód rozumieć należy także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Niezależnie od nietrafności zarzutów podniesionych w skardze stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i będącym następstwem powyższego naruszeniem przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Wskazać bowiem trzeba, iż materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji był art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Definicję legalną nienależnego świadczenia zawiera art. 25 ust. 2 tej samej ustawy stanowiący, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a; 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W kontrolowanej sprawie organy oceniając, iż świadczenie wychowawcze pobrane przez B. A. na pierwsze dziecko w miesiącach [...] i [...] 2018 r. stanowiło nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wskazały, że od [...] 2018 r., a więc w okresie świadczeniowym córka skarżącej uzyskała dochód powodujący od [...] 2018 r. przekroczenie kryterium dochodu na osobę w rodzinie, a więc wskazały na zaistnienie w okresie świadczeniowym okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, czyli przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane wskazanej w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Powołując się co do zasady trafnie na art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci organy przeoczyły jednakże, iż na definicję świadczeń nienależnie pobranych w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy składa się nie tylko element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale także element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie wychowawcze, że uprawnienie do pobierania świadczenia ustało. Zatem "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co oznacza, iż dotyczy to osoby, która zarówno została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak i następnie zataiła przed organami zaistnienie tego rodzaju okoliczność.

Inaczej rzecz ujmując dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że organy tej okoliczności w ogóle swoich rozważaniach nie uwzględniły ograniczając się jedynie do zweryfikowania elementu obiektywnego w postaci uzyskania dochodu przez córkę skarżącej i wpływu tego zdarzenia na wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę.

W następstwie niewłaściwego odczytania hipotezy normy prawnej ustanawiającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia organy nie zbadały w ogóle stanu świadomości skarżącej co od okoliczności istotnych prawnie dla uznania świadczenia pobieranego w [...] i [...] 2018 r. za nienależnie pobrane, w tym w szczególności nie ustaliły czy i kiedy skarżąca dowiedziała się o podjęciu pracy przez córkę i wysokości uzyskiwanego przez nią w poszczególnych miesiącach dochodu. Okoliczności te maja zaś niewątpliwie zasadnicze znaczenie dla oceny świadomość osoby pobierającej świadczenie.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ja decyzja organu I instancji wydane zatem zostały bez zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego, a wiec z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Nadto organy nie oceniły wystarczająco wnikliwie, czy udzielone skarżącej pouczenia były wystarczające dla prawidłowego odczytania przez nią skutków prawnych uzyskania przez córkę dochodu z tytułu zatrudnienia Spółce "A.-R.", w sytuacji gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez córkę określone było w umowie jedynie w formie stawki godzinowej i w zależności od ilości przepracowanych godzin drastycznie różniło się w poszczególnych miesiącach. Brak tego rodzaju rozważań w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji także wskazuje na naruszenie wymogów wynikających z art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. oraz z art. 107 § 3 K.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem wskazuje na brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz na brak wyjaśnienia dlaczego organ za nieuzasadnione uznał podnoszone chociażby w odwołaniu twierdzenie strony, iż nie byłą świadoma konieczności zgłoszenia podjęcia pracy przez małoletnią córkę.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a także poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, albowiem wydano je z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, które miało wpływ na wynik sprawy. Uchylenie decyzji organów obu instancji uzasadnione jest potrzebą przeprowadzenia uzupełniającego postępowania w znacznym zakresie i co do istoty sprawy. W zaistniałej sytuacji procesowej rozstrzyganie wyłącznie przez organ odwoławczy stanowiłoby naruszenie prawa strony do rozpoznania jej sprawy przez dwie instancje administracyjne.

Ponownie prowadząc postępowanie organ zastosuje się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.