Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 753/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 2 pkt 6, par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2015 poz 1804
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.  w sprawie opłat za czynności radców prawnych
article: art. 91
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: par. 2 ust. 1 pkt 3 i 4, par. 23 ust. 3, par. 38, par. 39
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1, art. 151, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 1 pkt 2, art. 5 ust. 1 pkt 14, art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 21 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 1, art. 29
journal: Dz.U. 2016 poz 1387
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - tekst jedn.
article: art. 3 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 86
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 1, art. 18 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 139
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 13 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Izabela Paluszyńska (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] maja 2016 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. nr [...] z dnia [...] lutego 2016 roku, II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2016r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. na podstawie art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2016.23), art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014r., poz. 1438 z późń. zm.) w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64, poz. 427 z późń. zm.), art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wspierania rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.01.2011r. z późń. zm.) oraz w związku z § 39 ust. 1 ust.2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz.U. z 2013r, poz. 361), art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64, poz. 427 z późń. zm.), art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedury kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE Nr L 368 str. 74 z 23.12.2006r. z późń. zm.), art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE)Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz.L 316 z 02.12.2009r., str. 65), art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasad wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.01.2011r. z późń. zm.) ustalił M. K. (zwanemu dalej Skarżącym) kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu organ podał, że M. K. [...].05.2010r. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w K. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010r. w którym zadeklarował, iż ubiega się o przyznanie płatności PRŚ na realizację programu w ramach:

1. pakietu 2 – rolnictwo ekologiczne:

- wariantu 2.1. - uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) na działkach rolnych o łącznej pow. 55,32 ha

- wariantu 2.3. - trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) na działkach rolnych o łącznej pow. 6,68 ha,

- wariantu 2.9 - uprawy sadowniczo – jagodowe (z certyfikatem zgodności) na działkach rolnych o łącznej powierzchni 20 ha

2. pakietu 6 – zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

- wariantu 6.2. produkcja nasienna towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych na działkach rolnych o pow. łącznej 22,96 ha.

Decyzją z [...]1.2011r. nr [...] Kierownik BP przyznał mu płatność rolnośrodowiskową w kwocie [...]zł, w tym za realizację programu w wariancie:

- 2.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni 55,32 ha kwotę [...]zł,

- 2.3 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 6,68 ha kwotę [...]zł,

- 2.9 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 20,00 ha kwotę [...]zł,

- 6.2 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 22,98 ha kwotę [...]zł.

W tej decyzji na stronie 4 znajdował się zapis "przyznając płatność stwierdza się, że terminem rozpoczęcia 5 letniego okresu zobowiązania jest dzień [...] marca 2010r.

Przedmiotowa decyzja doręczona została w dniu [...] stycznia 2011 r., a płatności nią przyznane zostały przekazane na rachunek bankowy beneficjenta w dniu [...] lutego 2011 r.

W dniu [...] maja 2011 r. Pan M. K. złożył w BP wniosek o przyznanie płatności PRŚ na rok 2011, w którym zadeklarował, iż ubiega się o przyznanie płatności PRŚ za realizację programu w ramach wariantu:

- 2.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni 49,92 ha,

- 2.3 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 6,68 ha,

- 2.9 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 25,40 ha,

- 6.2 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 42,98 ha.

Kierownik BP decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. przyznał Panu M. K. płatność PRŚ w łącznej wysokości [...] zł, w tym za realizację programu w wariancie:

- 2.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni 49,92 ha na kwotę [...]zł,

- 2.3 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 6,68 ha na kwotę [...]zł,

- 2.9 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 25,40 ha na kwotę [...]zł,

- 6.2 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 42,98 ha na kwotę [...]zł.

Przedmiotowa decyzja doręczona została w dniu [...] kwietnia 2012 r., a płatności nią przyznane zostały przekazane na rachunek bankowy beneficjenta w dniu [...] kwietnia 2012 r

W dniu [...] maja 2012 r. Pan M. K. złożył w BP wniosek o przyznanie płatności PRŚ na rok 2012, w którym zadeklarował, iż ubiega się o przyznanie płatności PRŚ za realizację programu w ramach wariantu:

- 2.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni 49,92 ha,

- 2.3 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 6,68 ha,

- 2.9 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 25,40 ha,

- 6.2 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 42,98 ha.

Kierownik BP decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. przyznał Panu M. K. płatność PRŚ w łącznej wysokości [...] zł, w tym za realizację programu w wariancie:

- 2.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni 49,91 ha na kwotę [...]zł,

- 2.3 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 6,68 ha na kwotę [...]zł,

- 2.9 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 25,25 ha na kwotę [...]zł,

- 6.2 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 42,97 ha na kwotę [...]zł.

Przedmiotowa decyzja doręczona została w dniu [...] stycznia 2013 r., a płatności nią przyznane zostały przekazane na rachunek bankowy beneficjenta w dniu [...] stycznia 2013 r.

W dniu [...] maja 2013 r. Pan M. K. złożył w BP wniosek o przyznanie płatności PRŚ na rok 2013, w którym zadeklarował, iż ubiega się o przyznanie płatności PRŚ za realizację programu w ramach wariantu:

- 2.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni 49,92 ha,

- 2.3 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 6,68 ha,

- 2.9 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 25,25 ha,

- 6.2 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 42,98 ha.

W gospodarstwie rolnym Pana M. K. przeprowadzona została kontrola na miejscu, której wyniki odzwierciedlone zostały w raporcie z czynności kontrolnych nr [...] Z raportu tego wynika m.in., że

-dla działek rolnych D i E w ramach wariantu 2.1 stwierdzone zostały następujące nieprawidłowości:

- E1 – nieodpowiednie przeznaczenie plonu,

- E6 - prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby,

- DR18 - na całej działce stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej

- dla działek rolnych C i E w ramach wariantu 2.9 stwierdzone zostały następujące nieprawidłowości:

- E6 , oraz,

- E3 - brak wykonywania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji

- DR 13+ - zadeklarowana powierzchnia całkowita działki rolnej jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej, dla działki rolnej C stwierdzono 17,44 ha, zamiast deklarowanej powierzchni 20,00 ha, natomiast powierzchni stwierdzona działki rolnej F wynosi 3.04 ha, a deklarowana 5,25 ha.

Nieprawidłowości zapisano w raporcie z kontroli na miejscu z dnia [...].10.2013r., który został podpisany przez T. S. pełnomocnika M. K.. Organ podał, że był uprawniony do kontroli w miejscu, posiadał stosowne akredytacje, mógł przeprowadzić kontrolę nie uzasadniającą przyczyn jej przeprowadzenia – ma ona bowiem stosowne umocowanie i wyposażona jest w instrumenty pozwalające weryfikować prawidłowość wniosków składanych przez rolników.

W związku z powyższym Kierownik BP decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. przyznał Panu M. K. płatności PRS za rok 2013 w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie [...]zł, w tym za realizację programu w wariancie:

- 2.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni 42,98 ha na kwotę [...]zł,

- 2.3 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 6,68 ha na kwotę [...]zł,

- 2.9 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 20,48 ha na kwotę [...]zł,

- 6.2 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 42,98 ha na kwotę [...]zł.

Decyzja ta została doręczona w dniu [...] czerwca 2014 r., a płatności nią przyznane zostały przekazane na rachunek bankowy Skarżącego [...] czerwca 2014r.

Skarżący odwołał się od tej decyzji. Decyzją nr [...]/[...] Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. utrzymał w mocy decyzję Kierownika BP z dnia [...] czerwca 2014 r. Nieprawomocnym wyrokiem z dnia 3.02.2016r. w sprawie III SA/ Po 157/15 tutejszy sąd oddalił skargę Skarżącego na w/w decyzję (ustalenia sądu w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).

Organ wskazał, że celem przedmiotowego postępowania administracyjnego, w oparciu o § 50 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361, z późn. zm., dalej: rozporządzenie PRS) jest okoliczność przyznania płatności PRS do gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności. Podkreślił również, iż ani Pan M. K., ani jego pełnomocnik obecny przy kontroli na miejscu Pan T. S. (uprzednio telefonicznie powiadomiony o kontroli), nie wnieśli żadnych uwag do sposobu oraz wyników przeprowadzonej kontroli na miejscu, raport został podpisany i nie wniesiono do niego zastrzeżeń. Organ podał, że Skarżący nie poinformował organu o tym, że wniosek jest nieprawidłowo lub się zdezaktualizował – o czym był pouczony na str. ostatniej wniosku sekcja IX oświadczenia i zobowiązania. Podkreślił, że Skarżący ubiegając się o pomoc z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych każdorazowo potwierdza znajomość zasad przyznawania płatności tego rodzaju. – jedną z tych zasad jest umożliwienie przeprowadzenia kontroli przez organ.

Postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych Skarżącemu na mocy wyżej wskazanych decyzji z [...] stycznia 2011r., [...] kwietnia 2012r. i [...] grudnia 2012r. zostało wszczęte [...] maja 2015r.

Decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została uchylona decyzją Dyrektora WOR nr [...] i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji, który wydał w/w decyzję z [...] lutego 2016r.

Organ I instancji w decyzji z [...] lutego 2016r. stwierdził, że w sprawie M. K. doszło na działkach rolnych C, D i E do nieprzestrzegania wymogów określonych w załączniku nr [...] rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz w zw. z art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 oraz, że Skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na części obszaru objętego zobowiązaniem, w związku z tym powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości [...] zł. Na tę kwotę składają się płatności za pakiet 2 – rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1.- uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) oraz w wariancie 2.9 – Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) za lata 2010, 2011 i 2012. Wysokość kwoty do zwrotu ustalono na podstawie art. 18 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. i § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. Z uwagi na fakt, że M. K. nie poinformował o zaistnieniu wystąpienia siły wyższej lub wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności , nie było podstaw do ich stwierdzenia i odstąpienia od zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 przewidującym konieczność zwrotu uzyskanych kwot, powiększonych o odsetki organ rozważał, czy nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od dochodzenia zwrotu kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych i uznał, że podstaw do odstąpienia nie ma. Podał, że odstąpienie jest możliwe jeżeli kwota wymieniona w art. 5a nie jest wyższa niż [...] euro. A jest to kwota podlegająca zwrotowi przez beneficjenta w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach jednego programu pomocy. Jest to kwota , która dotyczy sprawy o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach jednej kampanii dla tego samego rolnika

Art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 wskazuje okoliczności zaprzestania odzyskiwania, i np. są to sytuacje gdy koszty już dokonanych i planowanych odzyskiwać przekroczą kwotę do odzyskania, czy gdy odzyskanie okaże się niemożliwe z uwagi na niewypłacalnośc dłużnika i gdy kwota nie przekracza [...] – [...] euro, co odpowiada wg kursu wymiany na dzień 28.01.2011 r. kwocie [...]zł a na dzień 29.03.2012r. – [...] zł, na dzień 28.12.2012r. – [...] zł

W rozpatrywanej sprawie na kwotę nienależnie pobranych płatności

- w 2010r. składa się kwota [...]zł,

- w 2011r. – [...] zł

- w 2012r – [...] zł

Przekraczają one [...] euro i nie powodują możliwości odstąpienia.

Zgodnie z art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 , art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 odstąpienie ma miejsce jeżeli

- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

- błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika

Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy.

Organ podał, że w decyzjach o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowych nie popełniono błędów, płatności wypłacono na podstawie wniosków – nie było więc i na tej podstawie możliwości odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Od decyzji z [...] lutego 2016r. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł w ustawowym terminie odwołanie, w którym zarzucił:

1. nie przeprowadzenie przez organ wszystkich dowodów w sprawie – Skarżący nie zgodził się z organem, że w niniejszym postępowaniu nie można kwestionować płatności za poszczególne lata, tym bardziej, że postępowanie co do płatności za 2013r. cały czas się toczy (obecnie skarga do WSA)

2. naruszenie art. 10 kpa, organ nie doręczył bowiem pełn Skarżącego zawiadomienia o zebraniu w sprawie całego materiału dowodowego i nie umożliwił mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. M. K. został tym samym pozbawiony możliwości zgłaszania przed organem I instancji zastrzeżeń i wniosków dowodowych wskazanych w odwołaniu,

3. naruszenie art. 107 § 3 kpa, bo organ nie odniósł się do zgłaszanych dowodów, i nie wyjaśnił w odniesieniu do działki D i E w wariancie 2.1 na czym polega naruszenie (wskazano na nieodpowiednie przeznaczenie plonu ale też organ powoływał się na zapis kontroli, z której wynika, że na tych działkach na całym obszarze stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej oraz, że na działkach tych prowadzona jest produkcja rolna niezgodna z najlepsza wiedza i kulturą rolną,

4. naruszenie art. 139 kpa – organ II instancji bezzasadnie wydał bowiem decyzję kasacyjną (nie miał do tego podstaw), przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji zwiększył należność do zwrotu za rok 2010 wypłaconą z tytułu wariantu 2.1. z [...] zł na [...] zł.

5. nieprawdziwe ustalenie że Skarżący zgodził się w wynikami kontroli, była ona bowiem przeprowadzona w lipcu 2013r. a podpisana przez T. S. dopiero [...].10.2013r. po rekontroli, z której nie spisano nowego raportu a tylko dopisano wyniki rekontroli do dotychczasowego raportu, ( i w raporcie są zapisy wewnętrznie sprzeczne, tj. działka C powierzchnia upraw 17,43 ha zamiast 20 ha i zapis: 38.650 szt porzeczek co w przeliczeniu sztuk porzeczek przy 17,43 ha daje 2217 sztuk zamiast normy, która wynosi 1600 szt na hektar). Zdaniem Skarżącego raport jest nieprawidłowy i nie może stanowić podstawy ustaleń - kontrola trwała od [...] lipca 2013r. do [...] października 2013r., tymczasem raport był podpisany [...] lipca 2013r., czyli w trakcie kontroli. W raporcie wskazując kody nieprawidłowości nie zaznaczono jakiego obszaru one dotyczą M. K. przyjął, że dotyczyły one tych części które wcześniej zgłaszał zmniejszając powierzchnię upraw. Dopiero z decyzji z [...] czerwca 2014r. wydanej przez Kierownika BP ARiMR zmniejszającej płatności i decyzji przedmiotowej dowiedział się, że nieprawidłowości z raportu dotyczą całości działek, na których je stwierdzono

6. nieprawidłowe pomiary działek w czasie kontroli – były one niedokładne, a podane powierzchnie działek są zgodne a nawet mniejsze od powierzchni wskazanych Skarżącemu w zaświadczeniu wydanym przez organ a i tak sam Skarżący dokonał redukcji ich powierzchni

- działka E miała powierzchnię 6.08 ha, w zaświadczeniu – 5.31 ha a Skarżący zgłosił 5.25,

- działka C o pow. 42,64 ha podzielona była na dwóch beneficjentów – Skarżący zgłosił do płatności 20 ha, obsadził je 38.650 szt porzeczek, co daje przy mniejszej powierzchni większą ilość sztuk krzaków niż przewiduje norma, co istotne w decyzji z [...] maja 2015r. dot płatności w 2014r. ARiMR przyjął 20,41 ha, podczas gdy Skarżący nie zwiększył powierzchni upraw – były to rośliny wieloletnie. ARiMR jak miał sprzeczne dane winien je zweryfikować(WSA z 7 lipca 2010r., VIII S.A./Wa 283/10)

7. to, że pracownicy organu w sposób umyślny i celowy zaniżają Skarżącemu zgłoszone do płatności powierzchnie upraw nie dokonując w tym celu dokładnych pomiarów,

8. błędne ustalenie, że na działkach D, E i C prowadził produkcję rolną niezgodnie z najlepsza wiedzą i kulturą rolną – zachwaszczenie było przejściowe i wynikało z braku chwastobójczych środków chemicznych, dotyczyło jedynie działki 4/6 a nie działek wszystkich, co potwierdziła przeprowadzona na wniosek Skarżącego opinia Centrum Badań i Certyfikacji S.A. oraz fakt, że na 2014r. otrzymał płatność za działkę C w pełnej wysokości.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2016r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzja organu I instancji była prawidłowa i wydana przez właściwy organ w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Dotyczyła ustalenia wysokości nienależnie pobranych płatności PRŚ za lata 2010-2012 przez Skarżącego na mocy decyzji z [...] stycznia 2011r., [...] kwietnia 2012r. i [...] grudnia 2012r. stanowiących rozstrzygnięcie postępowania w sprawie przyznania płatności PRŚ wszczętej wnioskami Skarżącego z [...] maja 2010r, [...] maja 2011 i [...] maja 2012r. Podczas kontroli w miejscu stwierdzono nieprawidłowości występujące na działkach rolnych A, C. D, E, F, G i H opisanych szczegółowo w raporcie z czynności kontrolnych nr [...], podpisanego przez T. S., pełnomocnika Skarżącego w dniu [...] października 2013r.

Dokumentację rozszerzono przez wykonanie szkicu kontrolowanych działek rolnych sporządzonego na wydrukach ortofotomapy obrazujących lokalizację ww. działek rolnych. Podczas kontroli wykonano również dokumentację fotograficzną obrazującą stan faktyczny na działkach na dzień przeprowadzenia kontroli.

Jak wynika ze sporządzonego raportu z czynności kontrolnych nr [...], inspektorzy terenowi stwierdzili następujące nieprawidłowości dotyczące wymogów realizacji wariantu 2.9 - uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) na działce rolnej C:

-E3 - brak wykonania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji,

- E6 - Prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kultura rolna i niezachowanie należytej dbałość o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby,

Inspektorzy w uwagach odnotowali, iż: "Działka porośnięta chwastami wieloletnimi w ilości i wielkości zagłuszającej rośliny uprawne ".

Ze sporządzonego raportu z czynności kontrolnych nr [...] [...]/[...] wynika, iż inspektorzy terenowi odnotowali dla działek D i E nieprawidłowości dotyczące wymogu realizacji wariantu 2.1 - uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) tj.:

-El - nieodpowiednie przeznaczenie plonu,

- E6 - Prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kultura rolna i

niezachowanie należytej dbałość o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby

Inspektorzy w uwagach odnotowali, iż: "ad D, E na działkach znajdują się chwasty wieloletnie w ilości i wielkości zagłuszającej trawy - znajdują się też wieloletnie siewki drzew (brzoza, sosna, czeremcha, krzewy i krzewinki). Gleba występuje też w wysokich bruzdach co świadczy o nieprzygotowaniu i niedostosowaniu pól do koszenia i zbioru traw.

Organ II instancji podał, że w decyzji z [...] czerwca 2014r. o pomniejszeniu płatności za 2013 rok organ I instancji wskazał, że zgodnie z § 38 ust. 1 oraz ust. 2 rozporządzenia PRŚ, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części działek rolnych w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie. W. zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej jest określona w załączniku nr [...] do rozporządzenia. W przypadku prowadzenia produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby, wysokość zmniejszenia płatności rolnośrodowiskowej wynosi 100% dla działki rolnej. W związku z powyższym dla działki rolnej C płatność rolnośrodowiskowa w ramach pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne została zmniejszona o 100%. Jak wyżej wskazano uprawa w dniu kontroli była w nieodpowiednim stanie agrotechnicznym, gdzie np. rzędy, w których znajdowały się krzewy porzeczki były silnie porośnięte roślinnością "zagłuszającą" prowadzoną uprawę, co w znaczny sposób utrudniało czy wręcz uniemożliwiało rozwój i rozrost tych krzewów. Ponadto na zdjęciach udokumentowano zaniedbane rzędy, silnie porastające roślinami, chwastami bez przeprowadzonych zabiegów agrotechnicznych. Materiał zdjęciowy sporządzony na okoliczność przeprowadzenia kontroli, mający na celu zaprezentowaniu zastanego gruntu przedstawia zbiorowiska roślinne z piętrowym układem roślinności będącej w różnych fazach wegetacji. Jak wynika z raportu z kontroli oraz sporządzonych fotografii na przedmiotowej działce Wnioskodawca nie wykonywał niezbędnych do uprawy porzeczki zabiegów agrotechnicznych.

Organ II instancji podkreślił, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia PRS, płatność PRS przyznaje się rolnikowi, jeżeli realizuje on 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej.

Zgodnie z art. 39 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE Nr L 277 z 21.10.2005, str. 1 z późn. zm., zwanego dalej rozporządzeniem Rady (WE) Nr 1698/2005) płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe ustanowione zgodnie z art. 4 i 5 oraz załącznikami III i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone w programie.

Zgodnie z akapitem drugim art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie nr 65/2011") pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczby zadeklarowanych zwierząt. Oznacza to, że w razie stwierdzenia po raz pierwszy nieprzestrzegania przez rolnika wymogów w danym roku w części dotyczącej działek rolnych, na których stwierdzono dane uchybienie, zastosowanie będzie miał zwrot płatności kwot wypłaconych w poprzednich latach do tych działek z tytułu zobowiązania rolnośrodowiskowego, a także gdy zmniejszenie stanowi % wartość, o taką wartość ustala się zmniejszenie płatności.

Organ wskazał, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest zobowiązaniem wieloletnim i zastosowanie znajduje art. 18 ust. 1 rozporządzenia unijnego 65/2011.

Art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 ma zastosowanie w przypadku stwierdzenia podczas kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu:

- nieprzestrzeganie wymogów danego pakietu/wariantu określonych w załączniku 3 do rozporządzenia,

- niezachowanie występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody,

- nieprowadzenie na formularzu udostępnionym przez Agencję rejestru działalności rolnośrodowiskowej zawierający wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin.

Skarżący składając pierwszy wniosek o przyznanie płatności PRŚ i otrzymując ją, podjął się zobowiązania od [...] marca 2010r.

W § 2 rozporządzenia PRŚ określono wymogi dla przyznania płatności, którymi m.in. jest realizowanie 5 – cio letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zwane "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych.

Rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe obowiązany jest - na podstawie § 4 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia - do przestrzegania wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu, określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Wśród wymogów, od spełnienia których uwarunkowane jest przyznanie płatności do uprawy sadowniczej w ramach realizowanego przez Skarżącego w 2013 roku wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) jest wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych, prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby oraz utrzymywanie określonej w załączniku nr 3 do rozporządzenia Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów, w części II. Pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne w ust. 1 pkt) 2 lit. b) minimalnej obsady krzewów. Dodatkowo - jednym z warunków, którego spełnienie warunkuje możliwość otrzymania płatności za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne -jest, zgodnie z § 7 ww. rozporządzenia, prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE) Nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) Nr 2092/91 (Dz. U. UE L 189 z dnia 20-07-2007r.) oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia, w szczególności w zakresie uprawy roślin.

Skarżący przystępując do programu miał świadomość warunków jakie musi spełnić, nałożonych obowiązków i konsekwencji związanych z nieprawidłowościami.

Organ II instancji uznał, że w niniejszym postępowaniu nie naruszono przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, postępowanie dowodowe przeprowadzone było bowiem prawidłowo. Nie doszło również do naruszenia art. 7 i 8 kpa.

Organ II instancji uznał, że wszelkie zarzuty i zastrzeżenia zgłoszone w niniejszym postępowaniu winny być przez Skarżącego wyartykułowane już w toku postępowania w sprawie przyznania płatności PRŚ za 2013r., a zgłoszone w niniejszym postępowaniu są spóźnione i nie mają wpływu na wynik sprawy. Przedmiotem tego postępowania nie jest bowiem weryfikacja dowodów zebranych w toku postępowań w sprawach przyznania płatności za poszczególne lata, czy wydanych w tych postępowaniach decyzji, a jedynie ustalenie w oparciu o te dowody kwoty nienależnie pobranych płatności z uwzględnieniem stwierdzonych w tych dowodach okoliczności.

W ocenie organu II instancji nie doszło do naruszenia art. 10 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Skarżący był pouczony pismem z dnia [...] maja 2015 r., iż zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. przysługuje mu prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji, prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, oraz że w przedmiotowej sprawie można się zapoznać z aktami sprawy oraz złożyć stosowne wyjaśnienia w siedzibie BP, a więc zarzut pozbawienia możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, jest bezzasadny. Miał on możliwość składania stosownych dokumentów i wypowiedzenia się na każdym etapie prowadzonych postępowań.

Organ II instancji za bezzasadny uznał również zarzut naruszenia art. 107 kpa. Zaskarżona decyzja zawiera wymagane fragmenty formalne zgodnie z art. 107 K.p.a., wyczerpująco wyjaśnia zaistniały stan faktyczny i opisuje szczegółowo całą procedurę.

Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 139 kpa podał, że nie miało ono miejsca. Dyrektor WOR jako organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2015 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ, ale nie orzekał co do istoty sprawy, gdyż nie mógł wydać decyzji mniej korzystnej dla Strony, tylko przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji podkreślił, iż Kierownik BP nie jest organem odwoławczym, dlatego mógł, a nawet powinien, wydać decyzję po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ustalając wyższą kwotę nienależnie pobranych płatności PRŚ.

W kwestii zarzucanej przez Skarżącego nieprawidłowości związanej ze stosowaniem § 39 rozporządzenia PRŚ organ odwoławczy podał, że pakiet Rolnictwo ekologiczne polega na wdrażaniu w gospodarstwie zasad produkcji rolnej, zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, z wykorzystaniem najlepszej wiedzy i kultury rolnej, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

Z uwagi na stwierdzenie podczas kontroli na miejscu zmniejszenia obszaru, na którym powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, konieczne było zastosowanie § 39 rozporządzenia PRŚ. Podkreślić należy, iż m.in. dla działki rolnej E powierzchnia stwierdzona wyniosła 1,72 ha, a deklarowana wynosiła 1,99 ha, w związku z czym dla tej działki zastosowano kod DR52 tj. stwierdzenie powierzchni PEG oraz DR 13+, tj. zadeklarowana powierzchnia całkowita działki rolnej jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej, zatem powyższy zarzut należy uznać za bezzasadny. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest bezsporny, zaś ustalenia stanu faktycznego i w konsekwencji rozstrzygnięcie są prawidłowe.

Minimalne wymagania utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm. Stosownie do § 4 tegoż rozporządzenia, grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli nie są - co do zasady - porośnięte drzewami i krzewami.

Organ podał, że ze względu na fakt, iż jak już wcześniej wskazano, zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest zobowiązaniem wieloletnim, w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje również art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, zgodnie z którym w przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już w latach wcześniejszych. Rozporządzenie to obowiązuje od 1 stycznia 2011 r., zatem uznać należy, iż Pan M. K. zobowiązany jest do zwrotu wypłaconych płatności PRŚ za lata 2010-2012, w kwocie stanowiącej kwotę wynikającą ze stosownego pomniejszenia przysługujących i wypłaconych płatności.

Organ przedstawił dokładne wyliczenie nienależnie pobranych płatności z uwzględnieniem zmniejszenia zobowiązania w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości w zakresie powierzchni jak i z zastosowania art. 18 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 dla działki C -kody błędu E3, E6 za 2011 i 2012r. i podał, że podsumowując kwota do zwrotu za rok 2010 wynosi [...] zł, za rok 2011 wynosi [...] zł, a za rok 2012 wynosi [...] zł, co łącznie daje kwotę w wysokości [...] zł.

Organ przeanalizował również podstawy prawne umożliwiające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności umożliwiające takie odstąpienie. Podał, że zgodnie z art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Odsetki nalicza się za okres

między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskiwania środków, który nie można przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczania. Zdaniem organu odwoławczego Kierownik BP zasadnie i w sposób właściwy wskazał, że ustalona tą decyzją kwota nienależnie pobranych płatności PRŚ w wysokości [...] zł podlega zwrotowi w terminie 60 dni od dnia doręczenia tej decyzji bez stosownych odsetek. Jednakże w przypadku, gdy kwota ta nie zostanie zwrócona w tym terminie, to od dnia następującego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia tej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności będą naliczane odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

We wniesionej w terminie skardze Skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika wniósł o:

1/ Uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z dnia z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z dnia z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...],

2/ Zasądzenie od skarżonego organu na rzecz skarżącego kosztów niniejszego postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie podjęcie przez organy obu instancji wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśniania stanu faktycznego w niniejszej sprawie, a w szczególności poprzez nie przeprowadzenie wszystkich dowodów zawnioskowanych przez stronę,

2. naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. i art. 78 § 1 i 2 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez skarżone organy wszystkich zawnioskowanych przez skarżącego dowodów,

3. naruszenie art. 78 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie przez organy I i II instancji, że zgłoszone przez skarżącego w odwołaniu z dnia [...] czerwca 2015 r. dowody są spóźnione i nie mają one wpływu na wynik niniejszego postępowania,

4. naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez nie zapewnienie skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium niniejszego postępowania, a przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie umożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań,

5. naruszenie art. 107 § 3kp.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji organu I i II instancji wszystkich istotnych faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów, na których się oparły, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej,

6. naruszenie art. 139 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez wydanie przez skarżone organy decyzji, która w konsekwencji jest decyzją na niekorzyść strony odwołującej się, a to wskutek uprzedniego uchylenia przez organ II instancji poprzedniej decyzji skarżonego organu z dnia [...] maja 2015 r. nr [...], pomimo braku przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej w sprawie,

7. naruszenie przepisu § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.361 z późn. zm.) w zw. z art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L2011.25.8 z późn. zm.), poprzez ich zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych z uwagi na prowadzenie przez wnioskodawcę produkcji rolnej objętej płatnościami na powierzchni faktycznie mniejszej od zadeklarowanej pomimo, iż w rzeczywistości różnica taka nie wystąpiła oraz z uwagi na rzekome zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na części działek pomimo, że całość działek zadeklarowanych do przyznania płatności była uprawiana w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu, iż gospodarstwo było uprawiane metodami ekologicznymi.

W uzasadnieniu rozwinął stawiane zarzuty, jak w odwołaniu. Kwestionował ustalenie z raportu, ze doszło do zmniejszenia powierzchni działek C i F w odniesieniu do wariantu 2.9. Podał, że - działka E miała powierzchnię 6.08 ha, w zaświadczeniu – 5.31 ha a Skarżący zgłosił 5.25. Natomiast działka C o pow. 42,64 ha podzielona była na dwóch beneficjentów – Skarżący zgłosił do płatności 20 ha, obsadził je 38.650 szt porzeczek, co daje przy mniejszej powierzchni większą ilość sztuk krzaków niż przewiduje norma, co istotne w decyzji z [...] maja 2015r. dot płatności w 2014r. ARiMR przyjął 20,41 ha, podczas gdy Skarżący nie zwiększył powierzchni upraw – były to rośliny wieloletnie. Zdaniem Skarżącego ARiMR jak miał sprzeczne dane winien je zweryfikować. Kwestionował brak wyjaśnienia na czym polegały zarzuty odnośnie nieodpowiedniego przeznaczenia plonów na działkach Di E z jednoczesnym wskazaniem, że na tych działkach zaniechano prowadzenia produkcji rolniczej i prowadzono ją niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowano należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby oraz nieodpowiednie przeznaczenie plonu. Zarzucał niewyjaśnie ustaleń dot. działki C – brak wykonywania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji oraz że produkcja rolna jest prowadzona niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną , brak zachowania dbałości o stan fitosanitarny roślin. Skarżący podał, że zgodnie z pismem [...] Centrum Badań i Certyfikacji S.A. z [...] listopada 2013r. naruszenie było tylko na działce [...] – zachwaszczenie chwastami jednorocznymi, co nie miało wpływu na uznanie, że świadczyło to o złej kulturze rolnej. Podał, że nie stosuje środków ochrony roślin i chwasty rosną. Podał, że z uwagi zatem na taki, a nie inny sposób sporządzania Raportu nr [...] uznać należy, że jest on nieprawidłowy i nie może stanowić podstawy ustaleń będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Nadto na stronie 14 Raportu kontrola będąca podstawą sporządzenia tegoż Raportu była przeprowadzana w okresie od [...] lipca 2013 r. do [...] października 2013 r., gdy tymczasem sam Raport sporządzono w dniu [...] lipca 2013 r., a więc jeszcze w toku wykonywania czynności kontrolnych. Jak zatem wynika z samego Raportu nie może on zawierać wszystkich danych ustalonych przez kontrolujących podczas kontroli

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i uznając zgłoszoną przez Skarżącego argumentację w skardze za niezasadną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna aczkolwiek nie wszystkie wskazane w niej argumenty zasługiwały na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. 2016.718, dalej powoływanej jako p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

W sprawie bezspornym jest, że M. K. w 2010r. podjął 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu 2 Rolnictwo Ekologiczne, wariant 2.1 uprawy rolnicze, wariant 2.3. – trwałe użytki zielone, wariant 2.9- uprawy sadowniczo jagodowe, i w ramach pakietu 6 – zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie, wariant 6.2 – produkcja nasienna towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych. Pierwsza płatność została przyznana decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z siedzibą w K. z dnia [...] stycznia 2011r. w wysokości [...] zł. W latach 2011-2013 beneficjent ponawiał wnioski o przyznanie płatności w tych samych wariantach. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. otrzymał płatność rolnośrodowiskową na 2011r. w wysokości [...] zł a decyzją z [...] grudnia 2012r. – płatność na rok 2012 w wysokości [...] zł. Dnia [...] maja 2013r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności PRŚ na 2013r. W trakcie kontroli na miejscu, którą przeprowadzono w dniach [...] lipca 2013r. do [...] października 2013r. z przerwami od [...].07.2013r. godz. 18.30 do [...].10.2013r. godz. 16.00 i od [...].10.2013r. godz. 18.00 do [...].10.2013r. godz. 8.00) stwierdzono uchybienia:

- w wariancie 2.9. uprawy sadownicze i jagodowe dla działki oznaczonej symbolem C zadeklarowana powierzchnia całkowita działki (20,00 ha) jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej (17,44), dla działki oznaczonej symbolem F zadeklarowana powierzchnia całkowita działki (5,25) jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej (3,04), dla działki oznaczonej symbolem C stwierdzono

-E3 - brak wykonania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji,

- E6 - Prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałość o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby,

Inspektorzy w uwagach odnotowali, iż: "Działka porośnięta chwastami wieloletnimi w ilości i wielkości zagłuszającej rośliny uprawne ".

- w wariancie 2.1. – uprawy rolnicze – dla działki rolnej oznaczonej symbolem D zadeklarowana powierzchnia całkowita działki (4,95 ha) jest mniejsza od powierzchni całkowitej stwierdzonej (5,17), dla działki oznaczonej symbolem E zadeklarowana powierzchnia całkowita działki ( 1,99 ha) jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej (1,72).Ponadto na ww. działkach stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej. Na obu działkach rośliną deklarowaną była mieszanka wieloletnia traw, podczas kontroli stwierdzono nieużytek. Inspektorzy stwierdzili, że na ww. działkach znajdują się chwasty wieloletnie w ilości i wielkości zagłuszającej trawy. Znajdują się też wieloletnie siewki drzew i krzewów. Gleba występuje w wysokich bruzdach, co świadczy o nieprzygotowwaniu i niedostosowaniu pól do koszenia i zbioru trawy. Dla ww. działek zastosowano w raporcie kontrolnym kod –E1 nieodpowiednie przeznaczenie plonu oraz E6 -prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należnej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

.Decyzją z dnia [...] czerwca 2014r. została Skarżącemu przyznana płatność rolnośrodowiskową na 2013r. w pomniejszonej wysokości w kwocie [...]zł. Od tej decyzji Skarżący wniósł odwołanie, po rozpoznaniu którego decyzją z [...] listopada 2014r. nr [...]/[...] Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMr w P. utrzymał w mocy w/w decyzję z [...] czerwca 2014r. Skarga na decyzję organu odwoławczego została nieprawomocnie oddalona wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 3 lutego 2016r. ( sygn. III SA/Po 157/15).

Dnia [...] maja 2015r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych na lata 2010 – 2012. Postępowanie to zakończyło się wydaniem decyzji ustalającej Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł. Decyzja ustalająca tą płatność została wydana po uchyleniu przez organ odwoławczy poprzedniej decyzji z dnia [...] maja 2016r. wydanej w tym zakresie przez organ I instancji, w której kwota nienależnie pobranych świadczeń została ustalona w wysokości [...] zł..

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012.

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie sprowadzało się do ustalenia, czy uzyskane przez skarżącą płatności są "nienależne". Kontrolując legalność takiej decyzji Sąd związany jest granicami tej skargi, która określa przedmiot, podmiot i podstawę prawną zaskarżonej decyzji. Analiza zarzutów skargi oraz ich uzasadnienia wskazuje, że istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy stwierdzone w czasie kontroli w okresie od [...] lipca 2013r. do [...] października 2013r. naruszenia polegające na prowadzeniu przez Skarżącego produkcji rolnej objętej płatnościami na powierzchni faktycznie mniejszej od zadeklarowanej oraz na prowadzenia produkcji rolnej niezgodnie z najlepsza wiedzą i kulturą rolną i niezachowaniem należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby miały miejsce i skutkowały ustaleniem nienależnie pobranych płatności na podstawie decyzji z dnia [...] stycznia 2011r, z [...] kwietnia 2012r. i z dnia [...] grudnia 2013r. dotyczących lat 2010-2012.

Na wstępie należy wskazać, że do postępowań w sprawach dotyczących płatności rolnośrodowiskowych przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się tylko wtedy, gdy inaczej nie stanowią przepisy ustawy z dnia [...] marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r. poz. 1387, ze zm. - dalej jako: " u.w.r.o.w.").

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 2 u.w.r.o.w. organ 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Natomiast to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 21 ust. 3 u.w.r.o.w.).

Powyższe reguły stanowią modyfikację zasad wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Pierwszą z nich jest zasada praworządności, którą odzwierciedlają postanowienia art. 7 k.p.a. Według zaś reguły drugiej, wynika, że w tego rodzaju postępowaniach rola organu ogranicza się do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, z czego organ, co do zasady, się wywiązał. Warto tu przypomnieć, że druga z zasad została ograniczona w stosunku do ogólnej reguły ujętej w art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ na organ został nałożony obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. Na organie nie ciąży natomiast obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie. Rozwiązania przyjęte w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy wskazują, że to strona musi wykazywać się wzmożoną aktywnością w gromadzeniu oraz przedstawianiu dowodów i nie może oczekiwać, że organ prowadzący postępowanie będzie z urzędu podejmował wszelkie środki dowodowe niezbędne do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Skarżący nie może zatem skutecznie stawiać organowi zarzutu zaniechania wszechstronnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie. W ocenie Sądu, organy administracji w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zasadniczo w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny i dokonały jego oceny, nie przekraczając jednocześnie ram swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), wskazując podstawy dokonanej oceny, czemu dano wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Nie uwzględniono dwóch kwestii, o czym w dalszej części uzasadnienia.

Nieuzasadniony był zarzut niedokonania prawidłowych pomiarów działek przez organ. Powierzchnię działek organ określał m.in. na podstawie dokonywanych pomiarów GPS, przy których dopuszcza się odstępstwa, ale nie tak duże jak wykazano podczas kontroli. Nadto bierze się pod uwagę powierzchnię działki rolnej a nie ewidencyjnej. Pojęcie działki rolnej zdefiniowane zostało w art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 86) jako zwarty obszar gruntu, zgłoszony przez jednego rolnika i obejmujący nie więcej niż jedną grupę upraw o powierzchni nie mniejszej niż 0.1 ha. Działki rolne ze względu na zmienny charakter nie są przedmiotem wpisu do ewidencji gruntów, ani innych rejestrów. Producent rolny we wniosku o przyznanie płatności jest natomiast zobowiązany podać zarówno działki rolne (ich powierzchnię, prowadzoną na nich uprawę), jak i działki ewidencyjne, na których są one położone. Wynika z tego, że jednym z warunków uzyskania przez rolnika płatności jest posiadanie przez niego działek rolnych o określonej powierzchni i utrzymanych.

W związku z powyższym powierzchnia działki rolnej jest to powierzchnia, na której w sposób faktyczny prowadzona jest działalność rolnicza (uprawa), a która to znajduje się w granicach zadeklarowanych działek ewidencyjnych. Powierzchnię działki rolnej oraz uprawę na niej zadeklarowaną można więc określić m.in. na podstawie kontroli terenowej, w wyniku której stwierdzony zostanie stan faktyczny w gospodarstwie, co zostało dokonane w niniejszym postępowaniu. Obszar działki rolnej jest ograniczony granicami uprawy, i nie w każdym wypadku będzie pokrywać się z obszarem działki ewidencyjnej, w aktach notarialnych, czy w wypisach z ksiąg wieczystych. W trakcie kontroli nie są mierzone działki ewidencyjne, lecz działki rolne, bowiem to do tych terenów przysługują płatności. O obszarze działek rolnych decydują rolnicy, a oświadczenia składane przez rolników weryfikowane są m.in. za proca pomiarów przeprowadzanych w gospodarstwach rolników. Zgodnie z art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzenia oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r. ze zm.), jeżeli podane we wniosku dane zdezaktualizowały się lub są nieprawidłowe, rolnik powinien z własnej inicjatywy złożyć zmianę do wniosku. W niniejszej sprawie w trakcie kontroli na miejscu pomierzone zostały powierzchnie kwalifikujące się do pomocy i okazały się mniejsze niż podane we wniosku. (szczegółowy opis stanu znajduje się na str. 6 – 7 decyzji organu II instancji). Skarżący nie informował organu o tym, że wniosek jest nieprawidłowy lub się zdezaktualizował (o czym był pouczony na ostatniej stronie wniosku sekcja IX – oświadczenia i zobowiązania). W odniesieniu do kwestionowanych w skardze pomiarów działek C i F w decyzji z 7.01. 2011r. przyznano płatność za zgłoszone 20 ha, w decyzji z 13.04.2012r. i z 31 grudnia 2012r. – przyznano płatność za 25,25 ha (we wnioskach Skarżący zgłaszał 25,40 ha). W trakcie kontroli ustalono, że zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej – dla działki C stwierdzono 17,44 ha, zamiast deklarowanej powierzchni 20 ha, natomiast stwierdzona powierzchnia działki F wynosi 3,04 ha, zamiast deklarowanej 5,25 ha. Skarżący powołując się na ilość krzewów na działce C w istocie więc nie podważył ustaleń organów, że zgłosił do płatności obszar większy niż wynikał z pomiarów.

Wbrew twierdzeniom skargi organy wyjaśniły nieprawidłowości odnośnie działek D i E. Działki te miały służyć uprawie mieszanki wieloletniej traw. Działka D znajdująca się na działce ewidencyjnej nr [...] miała 4.95 ha, stwierdzono nieużytek 5,17 ha i oznaczono ją symbolami DR 13 (zadeklarowania działka jest mniejsza od stwierdzonej) i DR 18 (na całej działce stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej). Działka E znajdująca się na działce ewidencyjnej [...] na obszarze 1,99 ha została zmierzona, stwierdzono nieużytek o pow. 1,72 ha, zastosowano kod DR13+ (zadeklarowana powierzchnia działki jest większa od stwierdzonej), DR 52 (obszar tymczasowo niekwalifikujący się do płatności) i DR 18 (na całej działce stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej) a także stwierdzono E1 i E6 – nieodpowiednie przeznaczenie plonu i prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepsza wiedzą i kulturą rolną i niezachowano należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby) – stwierdzono "chwasty wieloletnie zagłuszające trawy i wieloletnie siewki drzew brzozy, sosny, czeremchy, krzewy i krzewinki, gleba w wysokich bruzdach".

Niezasadny okazał się również zarzut nieprzeprowadzenia zawnioskowanych w odwołaniu z [...] czerwca 2015r. dowodów czy też uznania ich za spóźnione. W niniejszej sprawie organy w oparciu o prawomocne decyzje prawidłowo przyjęły, że w roku 2013 Skarżący nie realizował przyjętego wcześniej zobowiązania rolnośrodowiskowego, a zaniedbania oraz odstępstwa były istotne. Nie można przy tym zasadnie twierdzić, że ustalone uchybienia były nieświadome i niezawinione. Rodzaj stwierdzonej nieprawidłowości wyklucza też możliwość przyjęcia, że doszło do drobnych nieprawidłowości. W postępowaniu dotyczącym określenia kwoty nienależnie pobranej pomocy, organy nie rozpatrują ponownie kwestii, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia ostateczną decyzją o zmniejszeniu płatności rolnośrodowiskowych na 2013r. Poza granice rozpoznania sprawy w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności wykracza zarzut nieuwzględniania dowodów wskazujących na stan po dniu dokonaniu kontroli, czy też dokonanie ustaleń wobec innego rolnika. Wydanie decyzji w niniejszej sprawie nie mogło polegać na ponownym rozstrzyganiu w sprawie zmniejszenia płatności za 2013r.

Jeżeli chodzi o wyniki kontroli na miejscu to zostały one przedstawione w protokole z kontroli, który sporządzony przez upoważniony podmiot w przepisanej formie stanowi dokument urzędowy, co powoduje, że organ - w braku przedstawienia dowodów odmiennych - był zobligowany przyjąć za udowodnione to, co stwierdzono w treści dokumentu, a w przedmiotowym przypadku były to wyniki dokonanych pomiarów oraz stwierdzonych nieprawidłowości. Dowody wskazujące na inny stan upraw po przeprowadzeniu kontroli (opinia [...] Centrum Badań i Certyfikacji S.A. z [...].11.2014r.) nie mogły podważać ustaleń dokonanych w innej dacie – w trakcie kontroli. Pełnomocnik rolnika został poinformowany o przeprowadzeniu kontroli w jego gospodarstwie oraz był przy tym obecny. Strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa do zgłoszenia zastrzeżeń odnośnie przeprowadzonej kontroli i nie podniosła zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w raporcie z czynności kontrolnych, o możliwości czego została pouczona w protokole, który został podpisany. Jak wynika z raportu czynności kontrolne były wykonywane na miejscu od [...].07.2013r. do [...].10.2013r. z przerwami które zostały zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 31 sierpnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli na miejscu i wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (t.j. Dz.U 2014.1493) wpisane w raporcie. Zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia jako datę sporządzenia raportu wpisano [...] lipca 2013r, czyli przed zakończeniem czynności kontrolnych, co nie oznacza, że podważa to wiarygodność raportu. Z odnotowanych przerw w czynnościach kontrolnych wynika, że czynności były prowadzone do [...] lipca 2013r. (godz., 18.30), kiedy sporządzono raport a następnie podjęte na 2 godziny w dniu [...].10.2013r. ( od godz. 16.00 do godz. 18.00). W raporcie nie odnotowano, iż w podjętych po przerwie czynnościach ustalono istotne okoliczności mające wpływ na ujawnione ustalenia faktyczne w sporządzonym [...] lipca 2015r. raporcie. Na takie okoliczności nie wskazywał również Skarżący. Nadto zgodnie z § 7 ust. 3 w/w rozporządzenia raport został przekazany podmiotowi kontrolowanemu w celu podpisania w terminie 14 dni, od zakończenia czynności kontrolnych –[...].10.2013r. a nie wcześniej czy też później. Wskazano wyżej, że Skarżący nie zgłosił zastrzeżeń do sporządzonego raportu. Kwestionowanie raportu na etapie późniejszym, nadto w zakresie kwestii dotyczącej daty jego sporządzenia czy też nieprawidłowego zrozumienia jego treści przez Skarżącego było, jak słusznie uznał organ spóźnione.

Zarzut naruszenia art. 107 § 3 kpa również nie był zasadny, z wyjątkiem kwestii, które zostaną poniżej wskazane. Organy w zaskarżonych decyzjach obszernie przedstawiły stan faktyczny jak i wyjaśniły podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Organ II instancji odniósł się do dowodów zgłoszonych przez Skarżącego w odwołaniu, uznając je za spóźnione i uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie.

Jeżeli chodzi o obowiązki zapewnienia Skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 u.w.r.o.w organ wypełnił ten obowiązek pismem z dnia [...] maja 2015r. Skarżący na każdym etapie postępowania miał możliwość składania wniosków dowodowych i wypowiadania się. Brak ponowienia pouczenia pozostawał bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skarżący nie wykazał, by brak kolejnego pouczenia uniemożliwił mu czynny udział w postępowaniu.

Słusznie organ odwoławczy uznał, że nie doszło do naruszenia art. 139 kpa, tj wydania przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść strony odwołującej się. Uchylając pierwotną decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z [...] maja 2015r. (niższych niż w decyzji z 11 lutego 2016r.) organ II instancji przekazał sprawę do ponownego rozpoznania nie orzekał na niekorzyść strony. Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę nie był organem odwoławczym, nie naruszył więc w/w przepisu. W orzecznictwie i literaturze (vide teza 7 do art. 139 Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz. 2 wydanie, wydawnictwo C.H. Beck R. Hauser, M. Wierzbowski – redaktorzy) wyrażany jest pogląd, który sąd w niniejszej sprawie podziela, że art. 139 kpa nie ma zastosowania do decyzji kasacyjnych wydawanych na podstawie art. 138 § 2 kpa, w których organ nie rozstrzyga w sensie materialnym i uchylając decyzję nie orzeka co do istoty sprawy.

W okresie miarodajnym dla oceny prawnej sprawy pomoc finansowa w postaci płatności rolnośrodowiskowej z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przewidziana była w ramach realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich określonego w art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE z 2005 r., Nr L 277, s. 1).

Ogólne zasady określone w rozporządzeniu Rady zostały uszczegółowione w rozporządzeniach wykonawczych. Z punktu widzenia problemów występujących w badanej sprawie należy zwrócić uwagę na obowiązujące do 1 stycznia 2011 r. rozporządzenie Komisji nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE, seria L, nr 368, s. 74, ze zm.). Z kolei od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2014 r. obowiązywało rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE, seria L, nr 25, s. 8, ze zm. - dalej jako: "rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011").

Na gruncie regulacji krajowych warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania tej pomocy określa przywoływana już wyżej ustawa z dnia 7 marca 2007 r. wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 14 u.w.r.o.w. realizacja Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich obejmuje między innymi działanie "Program rolnośrodowiskowy". Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 u.w.r.o.w. pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Wnioskodawca zatem sam określa treść swojego żądania, a decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ ARiMR wydaje w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane we wniosku.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" określają rozporządzenia wykonawcze wydane na podstawie art. 29 u.w.r.o.w. W badanej sprawie w odniesieniu do płatności za rok 2010, 2011 i 2012 obowiązywało rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, ze zm.), zaś od 15 marca 2013 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz.U. poz. 361 ze zm.). W tym miejscu należy poczynić istotną uwagę dotycząca tego, że ww. postępowanie zostało wszczęte już w czasie obowiązywania rozporządzenia z 2013 r., w związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Przepis art. 46 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. stanowi bowiem, że do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowych w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, zastosowanie mają przepisy starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Należy zatem przyjąć, że powyższy przepis ustanawia pewną regułę, zgodnie z którą do płatności zrealizowanych w oparciu o poprzednio obowiązujące rozporządzenie z dnia 26 lutego 2009 r., a więc także do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, obejmującej zwrot nienależnie pobranych płatności za lata 2010 – 2012, należy stosować nowe uregulowanie.

Z rozporządzenia wynika, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który obok innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej, realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych, a ponadto jeżeli rolnik spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu (§ 2 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzenia 2013 r.).

Kwestię odzyskania nienależnych płatności reguluje art. 5 rozporządzenia nr 1698/2005. Wskazuje on na zasadę dotyczącą zwrotu przez beneficjenta (rolnika) nienależnie pobranej płatności wraz z odsetkami. Przy czym kwestia związana z wysokością odsetek powinna być zgodna z prawem krajowym, zaś termin naliczania odsetek nie może przekraczać terminu z art. 5 ust. 2 ww. rozporządzenia. W ust. 3 tego artykułu wskazano na przypadki braku obowiązku zwrotu płatności. Stwierdzić zatem należy, że przepis ten ustanawia ogólną zasadę zwrotu płatności nienależnie pobranych.

Natomiast zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 65/2011, w przypadku płatności rolnośrodowiskowych, przewidzianych w art. 36 lit. a ppkt VI rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005 oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi. Jednocześnie akapit drugi ustępu pierwszego art. 18 rozporządzenia nr 65/2011 stanowi, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Przepis ten jest przepisem szczególnym odnoszącym się jedynie do zobowiązań wieloletnich, z którego wynika wyraźnie, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, a takim jest zobowiązanie rolnośrodowiskowe, zwrot płatności dotyczy całego wsparcia udzielonego z tego tytułu, czyli odzyskiwaniu podlegają także kwoty wypłacone dotychczas rolnikowi.

W art. 1 pkt. 2 ustawy z 7 marca 2007r.wskazano, że ustawa ta określa warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy oraz pomocy technicznej w zakresie nieokreślonym w przepisach rozporządzenia nr 1698/2005 lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej. Na gruncie tej ustawy obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika wprost z jej art. 28 ust. 1, według którego pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt. 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej.

Postępowanie w przedmiotowej sprawie powadzone było w trybie art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1438, ze zm.). W wyniku tego postępowania w drodze decyzji następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Jego przedmiotem jest zbadanie, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że warunkiem koniecznym wydania w omawianym trybie decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków nie jest przy tym uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanych "pomocą", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania przez cały wymagany okres, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Powyższe oznacza, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez Skarżącego w latach 2010-2012 nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznającej pomoc i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostaje ostateczna decyzja przyznająca płatności za rok 2013 w pomniejszonej wysokości.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie o przyznanie płatności w pomniejszonej wysokości, jak i postępowanie o zwrot płatności są odrębnymi sprawami. Dodać też należy, że są to dwie odrębne instytucje posiadające podobne przesłanki do ich stosowania, będące ze sobą w bezpośrednim związku.

Sankcja, o której mowa w § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., znajduje zastosowanie jedynie w odniesieniu do tego roku, w którym stwierdzono uchybienie polegające na niezachowaniu wymogów dotyczących danego wariantu i dotyczy umniejszenia płatności. Zastosowanie tej sankcji nie wyklucza sankcji określonej w § 39 rozporządzenia.

Zgodnie z § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innym warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu (ust. 1). Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik nie przestrzega żadnych wymogów w ramach danego wariantu określonego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana w ramach danego wariantu (ust. 2 pkt 1). Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do całej działki rolnej objętej zmniejszeniem (§ 39 ust. 2 pkt 2). Gdy rolnik nie złożył informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 (informacji o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie tego wariantu w danym roku, wskazując ich położenie i powierzchnię) zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana na realizację tego wariantu (§ 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego).

Zastosowanie sankcji określonej w § 39 rozporządzenia możliwe jest jedynie w sytuacji wcześniejszego stwierdzenia uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów pakietu, co następuje w postępowaniu, o której mowa w § 38. Można zatem stwierdzić, że zastosowanie sankcji z tytułu deliktu określonego w § 38 rozporządzenia z 2013 r. implikuje postępowanie w przedmiocie zwrotu przyznanych wcześniej płatności rolnośrodowiskowej i w konsekwencji rodzi obowiązek wymierzenia sankcji z § 39 ("płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi"). Gdy tylko organ zastosuje sankcję z § 38 rozporządzenia, zobowiązany jest nie tylko wszcząć postępowanie o zwrot przyznanych rolnikowi płatność rolnośrodowiskowych, ale w sytuacji kiedy stwierdzone uchybienie stanowi przesłankę zarówno do zwrotu jak i do zmniejszenia płatności, zobowiązany jest również wymierzyć kolejną sankcję wynikająca z § 39 rozporządzenia, o ile nie zachodzą szczególne przypadki, o których mowa w przepisach rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. wyłączające obowiązek zwrotu.

Z treści przedstawionych powyżej przepisów wynika bezspornie, że w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje - co do zasady - podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu. W przypadku ustalenia, że rolnik prowadził działalność rolniczą w ramach zobowiązań rolnośrodowiskowych na mniejszych powierzchniach działek niż deklarowane, tak jak to ustalono w rozpoznawanej sprawie, należy przyjąć, że nie realizuje on wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działkach, na których stwierdzono powyższe nieprawidłowości. Dochodzi wówczas do nienależytego pobrania przez rolnika świadczenia, gdyż świadczenie to zostanie przyznane i wypłacone, a rolnik nie realizuje następnie całego zobowiązania rolnośrodowiskowego. ( por. wyrok NSA z 21 października 2016r., II GSK 2115/16)

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być bowiem oceniane w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (np. wyrok NSA z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2710/14, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne orzeczenia sądowe powołanej poniżej).

Zasada, zgodnie z którą, beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie dokonanej płatności uregulowana wynika z art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Przepis ten stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Słusznie też zauważyły organy, że w myśl dyspozycji art. 18 ust. 1 zdanie drugie tego rozporządzenia, w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Sąd podziela stanowisko organu, że przepisy art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowany we wszystkich państwach członkowskich, a ponadto na gruncie porządku krajowego Rzeczypospolitej Polskiej ma pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami stosownie do art. 91 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483, ze zm.).

W niniejszej sprawie jeśli chodzi o uchybienia w przestrzeganiu przez Skarżącego wymogów dotyczących powierzchni w ramach upraw rolniczych w wariancie 2.1 i upraw sadowniczych i jagodowych w wariancie 2.9 przepis § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia wprost w sposób szczegółowy reguluje wysokość sankcji – zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki objętej zmniejszeniem. Jest to zgodne z art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, który w przypadku zobowiązań wieloletnich przewiduje zmniejszenia pomocy, wykluczenia i jej odzyskiwanie także do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych, obowiązek zwrotu dotyczy tylko tej części płatności, która została przyznana do powierzchni działki rolnej lub jej części, która została wycofana z podjętego zobowiązania.

Stwierdzić należy brak takiej podobnej, szczegółowej regulacji dotyczącej zwrotu płatności z tytułu uchybienia polegającego na naruszeniach określanych symbolem E1 i E6 w pakiecie 2 wariancie 2.9 . Naruszenia takie należy niewątpliwie zakwalifikować zgodnie z brzmieniem § 39 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r. jako naruszenie innych warunków przyznania płatności, które powodowałoby obowiązek zwrotu nienależnych płatności za lata ubiegłe.

W niniejszej sprawie organy przyjęły, że przepis art. 18 ust. 1 zd. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 stanowi materialnoprawną podstawę orzekania. Pominęły jednakże całkowicie brzmienie art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Zgodnie bowiem z jego treścią państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków.

Z powyższego wynika zatem, że o ile wskazany ustęp pierwszy art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 przewiduje możliwość zmniejszenia lub nieprzyznania pomocy, a także odzyskiwania kwot pomocy wypłaconych w latach wcześniejszych, to w ustępie drugim sprecyzowane zostały kryteria, na podstawie których możliwe odzyskiwanie tych kwot. W szczególności przesłankami podlegającymi w tym procesie badaniu są: rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonych niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. Zaś to, czy niezgodność jest trwała zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków.

Zastosowanie art. 18 ust. 1 zd. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oznacza, że w razie zmniejszenia płatności w danym roku w części dotyczącej działek rolnych, na których uchybienie stwierdzono, zastosowanie będzie miał również zwrot płatności, w stosunku do płatności, które zostały wypłacone w poprzednich latach do tych działek rolnych z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 70/15; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 449/15). Jednakże, w ocenie Sądu, prawidłowe zastosowanie przez organ omawianej regulacji wymaga, by stwierdzone w toku kontroli nieprawidłowości ocenić również wedle kryteriów wskazanych w art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.

Pomijając w rozpoznawanej sprawie przepis art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, organy dokonał jedynie częściowej subsumpcji normy prawnej w zawartej w analizowanym przepisie prawa. W istocie postawiły znak równości pomiędzy przesłankami udzielenia płatności w kwocie pomniejszonej a nałożeniem obowiązku zwrotu płatności za cały okres zobowiązania rolnośrodowiskowego, a jak już wyżej wskazano postępowanie o przyznanie płatności w pomniejszonej wysokości, jak i postępowanie o zwrot płatności są pozostającymi ze sobą w związku ale innymi sprawami.. W swoich rozważaniach organy przyjęły, że ustalenia faktyczne przyjęte w raporcie z przeprowadzonej w 2013 r. kontroli na miejscu, zaakceptowane w decyzji dotyczącej przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. w pomniejszonej wysokości, są wystarczające również dla stwierdzenia przesłanek ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010 – 2012. Analiza uzasadnienia decyzji jednoznacznie prowadzi do wniosku, że tożsame okoliczności faktyczne stanowiły podstawę do wydania decyzji o przyznaniu płatności, a następnie te same okoliczności faktyczne stanowiły podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W postępowaniu tym organ nie ujawnił żadnych nowych okoliczności faktycznych, które stanowiłyby o konieczności przeprowadzenia odrębnego postępowania kończącego inną sprawę administracyjną.

Z zacytowanych wyżej przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 wynika natomiast, że rozróżniają one instytucję zmniejszenia, wykluczenia, odzyskiwania (zwrotu) płatności, a ustawodawca odrębnie uregulował kwestię zwrotu i zmniejszenia płatności. Instytucje zwrotu płatności i zmniejszenia charakteryzują się innymi przesłankami i ich zastosowanie wymaga ustalania okoliczności faktycznych określonych w regulujących je przepisach.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo podkreślił, że w razie stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego ocenie podlega cały okres zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez beneficjenta. Wobec tego organ ma obowiązek odnieść się wnikliwie do stwierdzonej niezgodności i jej wpływu na całość operacji. Ma to znaczenie szczególne jeżeli chodzi o trwałość niezgodności w zakresie naruszeń określonych w niniejszej sprawie symbolami E1 i E6. W tym bowiem wypadku istotne jest ustalenie czy niezgodność jest trwała, co zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków. W niniejszej sprawie organ nie omówił jednak dokładnie w uzasadnieniu decyzji ustalonych okoliczności faktycznych sprawy w kontekście przesłanek zwrotu płatności. Nie wyjaśnił przede wszystkim w wystarczający sposób, dlaczego stwierdzone uchybienia w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego oznaczone jako E1 i E6 musiały skutkować tezą, że nie zostały ostatecznie spełnione warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej, a w konsekwencji ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności.

W konsekwencji Sąd stwierdził naruszenie przepisów art. 18 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Decyzja ta nie zawiera wyjaśnienia kwestii dotyczącej rozmiaru, zasięgu i trwałością stwierdzonej niezgodności E1 i E6 i to w kontekście stanowiska Skarżącego, który podawał, że zachwaszczenie w części działek rolnych było związane z pojawieniem się chwastów jednorocznych a skutki możliwe do wyeliminowania za pomocą racjonalnych środków nie miały charakteru trwałego.

.Nadto organ w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił na jakiej podstawie ustalił wysokość nienależnie pobranych płatności rolnosrodowiskowych odnośnie roku 2011 i 2012 w części dotyczącej działki C w zakresie nieprawidłowości określonej kodem E1 i E6. Powołanie się jedynie na załącznik nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. nie pozwala na ocenę, czy dokonane to zostało w sposób prawidłowy. Wskazany załącznik nr 7 rozporządzenia z 2013r. ulegał zmianom. Postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń zostało wszczęte [...] maja 2015r. Z dniem [...] marca 2015r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013, które w § 1 pkt 17 wskazywało, że załącznik nr 7 do rozporządzenia otrzymuje brzmienie określone w załączniku nr 1 do niniejszego rozporządzenia. W załączniku nr 1 zostały zmienione współczynniki procentowe stosowane do dokonywania zmniejszeń płatności. I tak np. w pakiecie 2 – rolnictwo ekologiczne dla wszystkich wariantów z wyjątkiem wariantu 2.3. i 2.4. prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepsza wiedza i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby współczynnik zmniejszenia wynosi 25 % - poprzednio do 15 marca 2015r. wynosił 100%, i taki został zastosowany w sprawie. To, że zmniejszenie płatności za 2013r. w trybie § 38 rozporządzenia decyzją z [...] czerwca 2014r. nastąpiło na podstawie wówczas obowiązującego załącznika nr 7 nie oznacza, że zmniejszenie płatności jako sankcja z § 39 rozporządzenia dokonane w postępowaniu wszczętym [...] maja 2015r ma również być dokonane pod rządami przepisów aktualnych na dzień wydania decyzji o zmniejszeniu płatności za 2013r.

W rezultacie zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy oraz przepisy postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a

Rozpatrując ponownie sprawę, organ odwoławczy będzie zobowiązany uwzględnić ocenę prawną Sądu w kontekście zastosowania normy prawa materialnego. Przy ponownym rozpatrywaniu organ dokona zatem oceny, czy spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, nakazujące dokonać oceny charakteru zaistniałej niezgodności ze względu na ich rozmiar, zasięg i trwałość, ciężar ich skutków przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. W powyższym kontekście wymagają analizy kwestie podnoszone przez pełnomocnika skarżącego, jak w szczególności brak trwałości nieprawidłowości i możliwość usunięcia negatywnych skutków przy użyciu racjonalnych środków. Co istotne, ocenie podlega przy tym zasięg skutków niezgodności na całość operacji, a zatem na wywiązywanie się z pięcioletniego zobowiązania środowiskowego. Po dokonaniu ustaleń w tym zakresie organ szczegółowo odniesienie się do sposobu wyliczenia kwot do zwrotu odnośnie nieprawidłowości innych niż zmniejszenie powierzchni zadeklarowanych działek rolnych, o ile takie ponownie zostaną przy uwzględnieniu w/w art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 ustalone.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania stronie skarżącej rozstrzygnięto w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015.1804), zasądzając od organu na rzecz Skarżącego kwotę [...]zł stanowiącą sumę uiszczonego przez niego wpisu w kwocie [...]zł, opłaty za pełnomocnictwo w kwocie [...]zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika – radcy prawnego w kwocie [...]zł.