Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 996/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3,3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr)., Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Dyrektor Oddziału w Z. (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), po rozpatrzeniu wniosku J. K. (dalej: zobowiązany, skarżący) z dnia 19 marca 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. nr [...].

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zobowiązany w dniu 17 sierpnia 2017 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu wszystkich zaległych składek. W treści wniosku zobowiązany podał, że w 2004 r. miał miejsce pożar w sklepie, który prowadził i straty jakie wówczas poniósł spowodowały brak możliwości opłacania składek. Wskazał również na problemy zdrowotne: poważną i przewlekłą chorobę.

ZUS decyzją z dnia [...] r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od października 2004 r. do listopada 2013 r. w łącznej kwocie 106.817,09 zł, w tym z tytułu:

składek – 58.196,09 zł,

odsetek liczonych na dzień 17 sierpnia 2017 r. – 48.621,00 zł,

b) ubezpieczenia zdrowotne za okres od marca 2005 r. do listopada 2013 r. w łącznej kwocie 39.831,13 zł, w tym z tytułu:

składek – 22.049,13 zł,

odsetek liczonych na dzień 17 sierpnia 2017 r. – 17.782,00 zł,

c) Fundusz Pracy za okres od września 2014 r. do listopada 2013 r. (Sąd dostrzega błąd, niemniej w aktach sprawy brak jest informacji, które pozwoliłyby skorygować wskazany okres zaległości) w łącznej kwocie 8.750,63 zł. w tym z tytułu:

składek - 4.817,63 zł,

odsetek liczonych na dzień 17 sierpnia 2017 r. – 3.933,00 zł.

Organ rentowy uznał, że w przypadku zobowiązanego nie stwierdzono zaistnienia przesłanki w postaci całkowitej nieściągalności uzasadniającej umorzenie należności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., jak i przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie). Zobowiązany nie poniósł bowiem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie zachodzi również przesłanka w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia dłużnika możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Natomiast za spełnioną ZUS uznał przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednakże ZUS nie uwzględnił wniosku zobowiązanego z uwagi na fakt realnej możliwości podjęcia spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Wskazał także, że gospodarstwo domowe zobowiązanego obciążone jest spłatą należności wobec innych wierzycieli, co powoduje, że umorzenie zaległości składkowych doprowadziłoby do uprzywilejowania wierzycieli cywilnoprawnych względem wierzyciela publicznoprawnego.

W dniu 19 marca 2018 r. zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Rozpoznając sprawę ponownie ZUS na wstępie omówił przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. i wskazał, że w przypadku zobowiązanego rozpatrzył przesłanki do umorzenia związane z całkowitą nieściągalnością składek opisane w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Organ rentowy stwierdził, że w sprawie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w toku, którego dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz rachunku bankowego. Obecny stan sprawy nie pozwala na przyjęcie, że w przypadku zobowiązanego nastąpiła okoliczność braku majątku, z którego można egzekwować należności, ponieważ tylko organy egzekucyjne (naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy) posiadają kompetencje do potwierdzenia takiej sytuacji. Na obecnym etapie żaden z organów egzekucyjnych nie umorzył egzekucji z uwagi na bezskuteczność bądź brak majątku oraz nie stwierdził, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Tym samym w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Następnie ZUS wskazał, że w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tych ramach ZUS przedstawił sytuację majątkową i rodzinną zobowiązanego stwierdzając, że nie prowadzi on działalności gospodarczej od 21 listopada 2013 r. Obecnie jest zatrudniony w firmie A Sp. z o. o. i uzyskuje z tego tytułu minimalne wynagrodzenie w wysokości 1.530,00 zł netto miesięcznie. Zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką oraz dorosłym synem. Zobowiązany z żoną pozostaje w separacji orzeczonej sądownie. Ponadto zobowiązany podał, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem jedynie z tytułu kosztów leczenia w wysokości 60,00 zł miesięcznie. Ma zasądzone alimenty na żonę i dziecko w łącznej kwocie 550,00 zł. Alimenty są objęte egzekucją komorniczą.

ZUS uznał, że w przypadku zobowiązanego zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, mając na uwadze jego dochody i ponoszone koszty utrzymania. Obecna sytuacja zobowiązanego istotnie nie pozwala mu na jednorazowe uiszczenie zaległości. Jednakże pomimo złej sytuacji gospodarstwo domowe zobowiązanego nie korzysta z pomocy społecznej, co daje podstawy do uznania, że sytuacja finansowa jego rodziny nie uzasadnia konieczności przyznania pomocy szczególnej, do której należy zaliczyć umorzenie należności z tytułu składek

Z kolei w odniesieniu do przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. okoliczności poniesienia strat materialnych powstałych w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia lub klęski żywiołowej, które pozbawiłyby zobowiązanego możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, ZUS uznał, że również nie została ona spełniona. Organ rentowy wskazał, że zobowiązany powołuje się na pożar w prowadzonym przez niego sklepie, który miał miejsce w 2004 r. Zobowiązany podał, że groziły mu liczne procesy sądowe za nieregulowane płatności a [...] nie był ubezpieczony. Od tej pory nie był w stanie opłacać składek na rzecz ZUS. Jednakże, zdaniem organu rentowego, z podniesionych przez zobowiązanego okoliczności nie wynika, aby uniemożliwiło mu to dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, którą kontynuował do listopada 2013 r.

Następnie analizując sprawę w kontekście okoliczności przewlekłej choroby oraz konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny ZUS wskazał, że orzeczony stopień niepełnosprawności zobowiązanego jest umiarkowany. Pomimo tego, że zobowiązany jest pod stałą kontrolą lekarską jest czynny zawodowo. Tym samym przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie jest spełniona.

W skardze na decyzję organu rentowego z dnia [...] r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, ustanowiony pełnomocnik skarżącego z urzędu, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy - art. 80 K.p.a. polegające na dokonaniu przez organ dowolnej oceny zebranych w sprawie dowodów, w postaci dokumentów przedstawiających stan zdrowia skarżącego, które to naruszenie doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na nieuzasadnionym przyjęciu, że skarżący jest w stanie uzyskać dochód umożliwiający opłacenie zaległości w stosunku ZUS.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez ZUS w pierwszej instancji. Ponadto pełnomocnik wniósł o przyznanie mu od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały opłacone w całości ani w części.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarżący jest osobą przewlekle chorą. Zdiagnozowano u niego następujące choroby i schorzenia: [...], [...] ([...] %), [...], [...] i [...].

Następnie autor skargi wskazał, że w toku postępowania zostało zgromadzonych wiele dowodów świadczących o poważnych dolegliwościach zdrowotnych skarżącego. Z dowodów tych jednoznacznie wynika, uwzględniając również wiek skarżącego (63 lata), że jest on osobą przewlekle chorą, a stan jego zdrowia nie rokuje poprawy. Gdyby zatem organ rentowy dokonał swobodnej, a nie dowolnej oceny zebranej w sprawie dokumentacji medycznej, to powinien dojść do przekonania, iż stan zdrowia skarżącego uzasadnia przyjęcie, że jest on przewlekle chory, a występujące u niego schorzenia i choroby uniemożliwiają mu uzyskanie dochodu umożliwiającego spłacenie należności. Zatem w stosunku do skarżącego zachodzi również przesłanka umożliwiająca organowi umorzenie należności składkowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego wskazane naruszenie przepisów postępowania (art. 80 K.p.a.) miało istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby do niego nie doszło, wówczas w stosunku do skarżącego zachodziłyby dwie przesłanki do umorzenia należności. Skarżący ma świadomość, że pomimo tego organ dalej, w granicach uznania administracyjnego, miałby jedynie możliwość, a nie obowiązek, umorzenia należności. Niemniej wystąpienie w stosunku do skarżącego dwóch okoliczności wymienionych w rozporządzeniu, uzasadniających umorzenie należności uprawniają do przyjęcia stanowiska, iż wyrażenie zgody na umorzenie należności składkowych byłoby zdecydowanie bardziej prawdopodobne.

Dalej pełnomocnik wskazał, że po odliczeniu zobowiązań alimentacyjnych (łącznie 850 zł) pozostaje skarżącemu do dyspozycji kwota około 500 zł miesięcznie. Z kolei jego stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy gwarantującej wyższe niż obecnie zarobki. Zadłużenie skarżącego względem ZUS przekracza 150.000 zł. Skarżący nie ma więc możliwości spłaty należności z tytułu składek i nic nie wskazuje na to, żeby taka możliwość pojawiła się w przyszłości.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd przeprowadzając kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdził, że narusza ona prawo, co powoduje konieczność jej eliminacji z obrotu prawnego.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. (28 ust. 3 u.s.u.s.)

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z powołanego przepisu wynika, że ZUS może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy:

1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Trzeba jednak podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania.

W realiach rozpoznawanej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na październik 2004 r.

Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 K.p.a.) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 u.s.u.s.

W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Oczywiście Sąd ma także na uwadze treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Niemniej w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Jedynie w decyzjach organu rentowego pojawia się stwierdzenie, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone. Niemniej nie wiadomo, od kiedy jest ono prowadzone, jakich należności dotyczy, kiedy w ogóle podjęto pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, czy o tej czynności dłużnik został zawiadomiony. Organ rentowy nie ustalił zatem, czy nastąpiło skuteczne zawieszenie bieg terminu przedawnienia. Co więcej w aktach sprawy brak jest nie tylko dokumentów potwierdzających zawieszenie biegu przedawnienie, ale nawet jakichkolwiek informacji na ten temat.

Wprawdzie pełnomocnik skarżącego nie podniósł zarzutu przedawnienia, jednakże Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ, przed którym toczy się postępowanie.

Zatem odniesienie się do przedawnienia było w rozpoznawanej sprawie konieczne, zażywszy na daty zaległych należności, czego jednakże ZUS nie uczynił.

Zdaniem Sądu niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Stosownie bowiem do treści art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Ponadto ZUS nie czyniąc żadnych ustaleń w zakresie przedawnienia naruszył także art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ w uzasadnieniu decyzji w ogóle nie odniósł się do tego zagadnienia.

Sąd stwierdza, że organ rentowy dokonał prawidłowej oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Należy się bowiem zgodzić, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Natomiast ZUS dokonał błędnej oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wbrew twierdzeniom ZUS przewlekła choroba zobowiązanego pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd w tym zakresie podzielił stanowisko autora skargi. Istotnie, gdyby organ rentowy dokonał swobodnej, a nie dowolnej oceny dokumentacji medycznej skarżącego doszedłby do wniosku, że wskazana przesłanka w stosunku do skarżącego została spełniona. Trzeba bowiem mieć na uwadze wszystkie schorzenia skarżącego. Każda choroba, na którą on cierpi ma charakter przewlekły. Ponadto charakter tych schorzeń, w tym [...] oraz [...] ([...] %) powoduje, że stan zdrowia nie rokuje na poprawę sytuacji materialnej skarżącego. Skarżący jest zatrudniony w zakładzie pracy chronionej, zarabia 5,50 zł na godzinę (plus premia uznaniowa), co wynika z umowy o pracę, załączonej do akt sprawy o przyznanie prawa pomocy. Zatem zatrudnienie w warunkach zakładu pracy chronionej, gdzie skarżący otrzymuje minimalne wynagrodzenie powoduje, że nie ma on realnej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dodatkowo trzeba jeszcze wziąć pod uwagę wiek skarżącego. Pomimo tego organ rentowy nie rozważył nawet częściowego umorzenia należności, chociażby z tytułu naliczonych odsetek.

Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

ZUS ponownie rozstrzygając sprawę powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać to w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. Jeżeli natomiast zaistniały okoliczności skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia ZUS powinien je ustalić i stosownie udokumentować w aktach sprawy. Dopiero kompletny materiał dowodowy ZUS powinien podać analizie i ustalić, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych, ale nie przedawnionych składek. Ponadto powinien dokonać prawidłowej oceny przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd informacyjnie podaje, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu zostaną przyznane pełnomocnikowi na posiedzeniu niejawnym.