Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 219/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik (spr.) Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego E. F. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] października 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając w trybie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej także "k.p.a.") utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję własną z dnia [...] października 2011 r. nr [...] odmawiającą przyznania A. D. świadczenia specjalnego w drodze wyjątku.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

A. D. (ur. [...]) zwrócił się z wnioskiem do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie świadczenia specjalnego w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. - Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm., zwanej dalej "ustawą o emeryturach z FUS") w formie renty specjalnej, w wysokości 4-5 stawek wynagrodzenia zasadniczego dla nauczyciela mającego tytuł zawodowy.

We wniosku podniósł szereg argumentów z różnych dziedzin swego życia, dotyczących zarówno sytuacji osobistej, majątkowej, jak i zawodowej.

Wskazał, między innymi, iż jest nauczycielem [...] pozbawionym dostępu do miejsca pracy przez pracodawcę - Gimnazjum Nr [...] we W. od dnia [...] września 2002 r. O uznanie swoich praw w tym zakresie wystąpił do Sądu Pracy we W. żądając ustalenia, że wiąże go z Gimnazjum Nr [...] we W. stosunek pracy na podstawie mianowania na czas nieokreślony oraz wniósł o zasądzenie kwoty 814,00 zł brutto tytułem wyrównania wynagrodzenia nauczyciela mianowanego za okres od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] października 2001 r.

Wyrokiem częściowym z dnia [...] października 2004 r. Sąd Rejonowy dla W. oddalił powództwo o ustalenie. Wyrok ten uprawomocnił się w związku z oddaleniem przez Sąd Okręgowy w dniu [...] lutego 2006 r. apelacji wniesionej przez wnioskodawcę oraz odmową przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej A. D. przez Sąd Najwyższy w dniu [...] listopada 2006 r.

Następnie wyrokiem z dnia [...] maja 2007 r. Sąd Rejonowy dla W. oddalił również powództwo wnioskodawcy przeciwko Gimnazjum Nr [...] o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy oraz o wyrównanie wynagrodzenia za pracę.

Poinformował także, że cierpi na [...],[...] i [...], zaś praca nauczyciela jest jedyną jaką może wykonywać.

Wskazując na trudną sytuację osobistą i rodzinną oraz materialną, podał że sprawuje opiekę nad swoją matką J. D., z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Z tytułu opieki nad matką, która jest po wylewie, otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości - [...] zł.

Podkreślił, iż czuje się dyskryminowany i wykluczony społecznie oraz nie otrzymuje wystarczającej pomocy socjalnej.

Organ, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie ustalił, iż wnioskodawca zatrudniony był w Gimnazjum Nr [...] im. [...] we W. od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] sierpnia 2002 r. na podstawie umowy o pracę na czas określony, na stanowisku nauczyciela [...] w pełnym wymiarze godzin (nauczyciel stażysta).

W dniu [...] września 2001 r. rozpoczął staż w wymiarze 9 miesięcy w celu uzyskania kolejnego stopnia awansu zawodowego - nauczyciela kontraktowego. Decyzją Dyrektora Wydziału Oświaty z dnia [...] stycznia 2002 r. otrzymał stopień awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. Na podstawie tego dokumentu dokonano mu wyrównania wynagrodzenia od dnia [...] listopada 2001 r.

W dniu [...] lutego 2002 r. wnioskodawca złożył podanie do Dyrektora Gimnazjum Nr [...], w którym wniósł o zmianę podstawy nawiązania stosunku pracy z umowy na czas określony na mianowanie na podstawie art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela. Dyrektor Gimnazjum poinformował zainteresowanego, iż zawarta z nim umowa o pracę na czas określony rozwiąże się z upływem terminu, na który została zawarta oraz, że przekształcenie stosunku pracy nie będzie możliwe ze względu na zmniejszającą się liczbę godzin [...] w kolejnym roku szkolnym. Z tytułu wykonywania zatrudnienia przez Pana D. w Gimnazjum Nr [...] nie powstały żadne zaległości w wypłaceniu wynagrodzenia.

W zakresie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy organ ustalił, opierając się na informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., iż A. D. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką J. D. (lat 72). Dochód rodziny stanowi renta rodzinna J. D. w wysokości - [...] zł oraz świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku ze sprawowaniem nad nią opieki w wysokości - [...] zł (na stałe) od lipca 2010 r., zaś łączny dochód rodziny wynosi - [...] zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej na zasadach ogólnych zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Stałe miesięczne obciążenia finansowe wnioskodawcy rodziny to: czynsz - [...] zł, energia - [...] zł, gaz - [...] zł, oraz wydatki na leki matki wnioskodawcy – J. D. w wysokości [...] zł.

Badając sytuację finansową rodziny wnioskodawcy organ ustalił ponadto, że J. D. otrzymała w 2011 r. pomoc finansową w wysokości - [...] zł z byłego zakładu pracy oraz, że wnioskodawca korzysta ze wsparcia Działu Adaptacji Osób Niepełnosprawnych, skąd uzyskuje świadczenie dofinansowujące zakup pieluchomajtek dla matki; w maju 2011 r. otrzymał z tego tytułu łącznie - [...] zł.

Organ ustalił także, że wnioskodawca przez osiem lat zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, a wcześniej pracował jako nauczyciel [...]. Odnosząc się do podniesionych przez wnioskodawcę schorzeń organ stwierdził, że A. D. nie stawał na komisję orzeczniczą ZUS w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności. J. D. wymaga natomiast systematycznego podawania leków oraz zabiegów rehabilitacyjnych (zabiegi te wykonuje wnioskodawca).

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Prezes Rady Ministrów uznał, że zgromadzone w sprawie materiały nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania A. D. świadczenia specjalnego i dlatego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia specjalnego w drodze wyjątku.

Z decyzją tą wnioskodawca nie zgodził się i złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się, analogicznie jak we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, na swoją trudną sytuację materialno-bytową, zdrowotną oraz wykluczenie społeczne.

Zakwestionował też wyroki sądowe jakie zapadły w dotyczących go postępowaniach pracowniczych. Krytycznie odniósł się również do pracy Ośrodka Pomocy Społecznej we W. Ponadto wskazał, iż "praca u podstaw", jaką wykonuje (walka z łamaniem prawa, walka o należne prawa człowieka, prawa pracownicze oraz prawa płynące z Karty Nauczyciela) jest, jego zdaniem, równie ważna jak ta, która honorowana jest przyznawaniem orderów.

Rozpoznając powyższy wniosek Prezes Rady Ministrów, działając w trybie art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a., decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję własną z dnia [...] października 2011 r. odmawiającą przyznania A. D. świadczenia specjalnego w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że gromadzone w sprawie materiały nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania A. D. świadczenia specjalnego.

Wyjaśnił, że podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym) są przede wszystkim udokumentowane okoliczności, które wskazują iż wnioskodawca podczas swojej działalności np. politycznej, sportowej, naukowej, społecznej, gospodarczej położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie występuje. Podkreślił też, że świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podlegają innym regulacjom prawnym aniżeli renty i emerytury z Funduszu Ubezpieczenia Społecznego i stanowią odrębne obciążenie budżetu państwa. Świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi np. w przypadku odmowy przyznania przez ZUS lub Prezesa ZUS-u świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub gdy wysokość świadczeń nie zaspokaja potrzeb świadczeniobiorców. Nie stanowią one również żadnego odszkodowania czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy czy cierpienia.

Odnosząc się do argumentacji strony wskazał również, że obowiązujące przepisy nie uprawniają Prezesa Rady Ministrów do kontroli i oceny wyroków sądowych, jak również do ingerencji w problematykę, której rozpoznanie i zajęcie stanowiska w sprawie należy wyłącznie do właściwości sądów lub innych organów. Prezes Rady Ministrów nie ustala uprawnień obywateli do określonych świadczeń ani nie jest arbitrem sporów w tej dziedzinie. Uznanie argumentów wnioskodawcy sprawiłoby, iż każda osoba, która ma trudną sytuację socjalno-bytową (w tym również zdrowotną), nie zgadza się z niekorzystnymi decyzjami administracyjnymi oraz wyrokami sądów, ma bezsporne prawo do otrzymania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów. Ocena taka spowodowałaby odejście od obowiązujących zasad przyznawania świadczeń w szczególnych, niepowtarzalnych przypadkach.

Ponownie też przypomniał, że przywilej wsparcia ze strony państwa w postaci świadczenia specjalnego jest przyznawany autorytetom, których osiągnięcia i dorobek są uznawane i cenione w kraju. W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie taka okoliczność nie występuje. Zaangażowania w pracę zawodową oraz działania, które podejmuje wnioskodawca nie można bowiem traktować jako wybitnych, niepowtarzalnych zasług na rzecz kraju.

Podkreślił również, że na podstawie zgromadzonego materiału nie znaleziono również wystarczających przesłanek mogących uznać sytuację wnioskodawcy jako szczególne zdarzenie losowe, które mogłoby stanowić podstawę do przyznania świadczenia przez Prezesa Rady Ministrów. W ocenie wnioskodawcy sytuacja, w której się znajduje zapewne jest szczególna i wyjątkowa, lecz jest to jedynie ocena subiektywna.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. D. (zwany dalej także jako "Skarżący") wniósł o jej uchylenie i przekazanie wniosku do ponownego rozpatrzenia przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów ewentualnie "o uchylenie decyzji i uwzględnienie wniosku w całości".

W uzasadnieniu podniósł, że zaskarżona decyzja "jest błędna ze względu na nietrafność uzasadnienia obarczonego błędem zaniechania przejrzenia całości dokumentacji oraz błędem dbałości o dopilnowanie organu niższego wyznaczonego do tej czynności przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, tj. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. co do prawidłowości zebrania całości potrzebnej do wydania postanowienia dokumentacji wykazanej we wniosku (...) z dnia [...] lutego 2011 r.". Skarżący zwrócił uwagę, że problematyka, którą poruszył we wniosku do Prezesa Rady Ministrów daleko wykracza poza sytuację przyznawania rent przez ten urząd, gdyż "jego sytuacja jest wywołana posunięciami kolejnych rządów, które zmieniały istotę karty nauczyciela, dopuszczając w ten sposób do sytuacji w jakiej się znalazł", tj. osoby bezrobotnej. Podkreślił, że "ściąganie wszystkiego do sytuacji socjalno-bytowej", z pominięciem powyższej przyczyny, "wskazuje na brak wnikliwości w badaniu sytuacji, zwłaszcza, że nie zebrano wielu dokumentów". Podobnie, nie może zgodzić się ze stanowiskiem, że Prezes Rady Ministrów nie ma możliwości "ingerencji w problematykę należącą do sądów i ich oceny". Poprzez działalność ustawodawczą może bowiem wpływać na politykę oświatową, a poprzez to także na orzecznictwo sądów, "które mają obowiązek stosować wykładnię tychże ustaw".

W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2012 r., poprzez ustanowionego z urzędu w ramach pomocy prawnej pełnomocnika, Skarżący dodatkowo zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 7 k.p.a. poprzez działanie uchybiające zasadzie uwzględnienia słusznego interesu Skarżącego, przy jednoczesnym braku wskazania, aby uczynienie zadość wnioskowi Skarżącego stało w sprzeczności z interesem społecznym, co jest niezbędnym działaniem w sytuacji wydawania decyzji o charakterze uznaniowym;

- art. 10 §1 k.p.a. poprzez brak umożliwienia Skarżącemu wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. przez Prezesa Rady Ministrów;

- art. 77 §1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia przez organ całego materiału zgromadzonego w sprawie, w tym zwłaszcza sytuacji osobistej Skarżącego, okoliczności związanych z ciężką chorobą matki i koniecznością sprawowania ciągłej opieki nad rodzicem niezdolnym do samodzielnej egzystencji, wykluczenia zawodowego i społecznego;

- art. 107 §3 k.p.a. poprzez brak odniesienia się w rozważaniach zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich zgromadzonych dowodów, w tym ciężkiej choroby matki Skarżącego.

Ponadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez uznanie, że w przypadku Skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający Prezesowi Rady Ministrów przyznanie świadczenia specjalnego na warunkach określonych w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Organ, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że stan faktyczny sprawy został szczegółowo przedstawiony w uzasadnieniu decyzji oraz czyni zadość przepisowi art. 77 k.p.a. Został też poddany wnikliwiej ocenie w rozumieniu dyspozycji art. 80 k.p.a.

W rekapitulacji organ podkreślił, że zgromadzone w sprawie dokumenty "nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem.

W związku z powyższym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania w sposób określony w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej jako "p.p.s.a.").

Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłaszanych przez stronę żądaniach, nie ocenia też decyzji organu pod kątem jej słuszności czy celowości, a jedynie bada, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w sposób, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez A. D. skargi na decyzję Prezesa Rady Ministrów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie podnieść należy, że Prezes Rady Ministrów nie jest organem uprawnionym do przyznawania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowego. Warunki nabywania prawa do tych świadczeń oraz zasady i tryb ich przyznawania reguluje ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprawdzie Prezes Rady Ministrów, przyznając emeryturę lub rentę specjalną, działa w oparciu o przepis art. 82 tejże ustawy, ale nie oznacza to, że świadczenia specjalne podlegają tym samym regulacjom co emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przesłanki do przyznania świadczenia specjalnego muszą mieć charakter inny niż te, które są podstawą do przyznania świadczenia o charakterze powszechnym.

Przepis art. 82 znajduje się w dziale VI ustawy, dotyczącym świadczeń przyznawanych w szczególnym trybie. Zgodnie z art. 84 ustawy, świadczenia o których mowa w art. 82, finansowane są z budżetu państwa.

Odprowadzenie składek emerytalnych do ZUS-u nie pozostaje w jakiejkolwiek korelacji ze świadczeniem specjalnym przewidzianym w art. 82 ustawy. Świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi np. w przypadku odmowy przyznania świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Artykuł 82 ustawy określa, że do przyznania emerytury lub renty na warunkach i w wysokości innej, niż określone w ustawie, może dojść tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Świadczenia te mają zatem charakter wyjątkowy, a ich przyznanie, w świetle powołanego przepisu, pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności.

W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w wymienionej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z jej art. 124 – przepisy ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Rady Ministrów przy rozpatrywaniu wniosku związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714). Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza również jej sądowej kontroli. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że osoba, która ubiega się o świadczenie w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powinna wykazać się wybitnymi zasługami zawodowymi, artystycznymi, społecznymi czy też politycznymi. Brana jest też pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania świadczenia (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex nr 171714). Szczególnie uzasadnione przypadki to sytuacje związane z uhonorowaniem osób szczególnie zasłużonych, wybitnych (vide: wyrok NSA z dnia 6 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 1869/06). Szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 82 ust. 1 dotyczyć też może osoby zmarłej.

Trybunał Konstytucyjny badając konstytucyjność powołanego przepisu i stwierdzając w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05, że jest on zgodny z art. 2 i art. 32 ust. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji, wskazał, że "Świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest instytucja emerytury/renty wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym". Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że "Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, itd. (...). Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność tego typu zasług użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione (...)".

W niniejszej sprawie argumenty przedstawiane przez Skarżącego, przemawiające, jego zdaniem, za zasadnością wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego koncentrują się przede wszystkim na jego trudnej sytuacji osobistej – wykluczenia społecznego, spowodowanego utratą pracy zawodowej i pozostawania przez okres ponad 8 lat na bezrobociu, poczuciu krzywdy wynikającym z niesprawiedliwych, jego zdaniem, wyroków sądowych w sprawach pracowniczych, a także ciężkiej sytuacji materialnej, spowodowanej wydatkami na leczenie obłożnie chorej matki, która wymaga także systematycznych zabiegów rehabilitacyjnych. Nie bez znaczenia dla przyznania świadczenia, w ocenie Skarżącego, jest również fakt jego aktywności na polu walki z łamaniem prawa, zwłaszcza o prawa wynikające z Karty Nauczyciela oraz znaczące pogorszenie się stanu jego zdrowia.

W ocenie Sądu, przywołane przez Skarżącego okoliczności słusznie uznane zostały przez Prezesa Rady Ministrów za niewystarczające, by uznać, że powinien on zostać zaliczony do grona osób, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy, a więc do osób, które mają wybitne, indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności, wymagające szczególnego uhonorowania, ani też osób, których obecna sytuacja bytowa jest wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

W rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów, nie kwestionując podanych przez Skarżącego faktów w zakresie, w szczególności, trudnej sytuacji osobistej oraz życiowej i majątkowej, prawidłowo stwierdził, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie mu renty specjalnej.

W ocenie Sądu, nie można zarzucić organowi w niniejszej sprawie ani dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, ani też braku wyczerpującego zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego oraz ich prawidłowej oceny.

Prezes Rady Ministrów przeprowadził postępowanie administracyjne z pełnym poszanowaniem zasad procedury administracyjnej. Wyczerpująco zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W celu ustalenia aktualnej sytuacji socjalno-bytowej Skarżącego, zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o dokonanie ustaleń i nadesłanie informacji w tym zakresie. Na tej podstawie ustalono zarówno stan majątkowy Skarżącego i jego rodziny (matki), jak i przypadające źródła dochodów, w tym zakres i wysokość wydatków związanych z leczeniem matki wnioskodawcy. W oparciu o wywiad i informacje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. ustalono także, że matka Skarżącego – J. D., korzysta ze wsparcia Działu Adaptacji Osób Niepełnosprawnych, skąd uzyskuje świadczenia dofinansowujące na zakup określonych środków medycznych. Jako bezsporny w sprawie fakt uznano, że J. D. wymaga systematycznego podawania leków oraz zabiegów rehabilitacyjnych, które to zabiegi wykonuje wnioskodawca.

Organ ustalił także, że Skarżący od ponad ośmiu lat zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, a wcześniej pracował jako nauczyciel [...]. W zakresie stanu zdrowia organ ustalił, że A. D. nie stawał na komisję orzeczniczą ZUS w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności.

Ponadto organ zwrócił się także do Skarżącego o wskazanie i udokumentowanie okoliczności uzasadniających potraktowanie jej sytuacji w sposób wyjątkowy.

Już choćby podane okoliczności świadczą o tym, że zarzut Skarżącego o braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, zwłaszcza w aspekcie sytuacji majątkowej, stanu zdrowia zarówno jego matki, jak i jego samego jest nieuzasadniony. Wbrew twierdzeniom skargi, organ odniósł się do wszystkich okoliczności związanych z ciężką chorobą matki wnioskodawcy i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Okoliczności tych nie uznał jedynie za wystarczające do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Sąd uznał za oczywiście bezpodstawny zarzut uniemożliwienia stronie aktywnego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu. Wystarczy na te okoliczność przywołać ilość zgłoszonych przez stronę wniosków dowodowych, zawartych w jego licznych i obszernych pismach procesowych aby wskazać, że Skarżący nie tylko miał możliwość uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, ale z prawa tego aktywnie korzystał. Na szczególne podkreślenie zasługuje zwłaszcza ponowne rozpatrzenie przez organ wniosku zainteresowanego, podczas którego po raz kolejny, w szczegółowy i wnikliwy sposób odniesiono się do wszystkich zarzutów i argumentów Skarżącego, dając temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Analogicznie, organ przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe na temat szeroko opisanych przez Skarżącego okoliczności utraty pracy jako nauczyciela i pozostawania osobą bezrobotną, co – w istocie – może u zainteresowanego wywoływać poczucie wykluczenia społecznego i stan dyskomfortu psychicznego. Zgodzić jednak należy się z organem, że także i te elementy nie mogą przesądzać o przyznaniu świadczenia w trybie art. 82 ustawy albowiem nie mogą być zakwalifikowane jako "szczególnie uzasadniony przypadek", w tym jako "szczególne zdarzenie losowe". Podkreślenia przy tym wymaga, że kwestionowane przez Skarżącego wyroki sądów są prawomocne oraz, że Skarżący wykorzystał w pełni wszystkie przysługujące środki odwoławcze.

Jak stwierdzono na wstępie, sama trudna sytuacja życiowa i materialna, w tym status osoby bezrobotnej, nie uzasadnia przyznania świadczenia specjalnego. Uznanie, że sama sytuacja życiowa i materialna stanowi podstawę do przyznania świadczenia specjalnego, spowodowałoby bowiem, że świadczenie to utraciłoby swój szczególny, wyjątkowy charakter. Świadczenie specjalne musiałoby być wówczas przyznawane wszystkim osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej czy materialnej.

Sąd podziela stanowisko organu, co do braku szczególnych zasług i osiągnięć Skarżącego w rozumieniu przesłanki, o której mowa w art. 82 ust. 1 ustawy. Samo przeświadczenie Skarżącego, że "wykonuje pracę u podstaw" i walczy z łamaniem prawa oraz należne prawa człowieka i pracownika, zwłaszcza odnoszące się grupy zawodowej nauczycieli, słusznie uznane zostały przez Prezesa Rady Ministrów za niewystarczające, by stwierdzić, że powinien on być zaliczony do grona osób uprawnionych do przyznania świadczenia w trybie wyjątku. Walka "z łamaniem prawa" oraz o przestrzeganie praw obywatelskich i pracowniczych winna stanowić bowiem standard obywatelski w demokratycznym państwie prawa. Jak już wyjaśniono, komentując art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyznanie świadczenia możliwe jest wtedy, gdy wnioskodawca posiada wybitne zasługi na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej czy też politycznej (...). Skarżący, w ocenie organu, takich zasług nie posiada, a Sąd opinię tę podziela.

Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do aktualnej sytuacji życiowej Skarżącego, należy jednak podkreślić, że renta specjalna przyznawana przez Prezesa Rady Ministrów nie jest świadczenie socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy, nawet, gdy są one uzasadnione.

Sąd nie kwestionuje, że sytuacja życiowa Skarżącego jest trudna. Jak jednak wielokrotnie podkreślano, nie przesądza to jeszcze o konieczności przyznania świadczenia w trybie art. 82 ust. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien bowiem tylko z ekstremalnie, nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym (vide: wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 894/06).

Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że Prezes Rady Ministrów w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu i dokonując prawidłowej wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie, zasadnie uznał, iż nie ma podstaw do przyznania Skarżącemu świadczenia z art. 82 ust. 1 powołanej ustawy. Wobec tego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji