Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2174/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu na w dniu 29 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister) decyzją z [...] maja 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097; dalej: ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2021 r. odmawiającą O. M., M. M. i J. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu postawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...].

Minister podkreślił, że w dniu [...] grudnia 1990 r. K. K. wystąpiła z wnioskiem o dokonanie rozliczenia z tytułu mienia pozostawionego przez S. K. na byłym terytorium RP. Spadek po S. K., zmarłym w dniu [...] sierpnia 1958 r., ostatnio stale zamieszkałym w [...], na podstawie ustawy nabyły: żona H. K. w 1/4 części i córka K.K. w 3/4 częściach spadku, natomiast udział stanowiący w chwili otwarcia spadku wspólność majątkową nabyła K. K. w całości. Spadek zaś po K.K., zmarłej w dniu [...] lutego 1992 r., ostatnio stale zamieszkałej w [...], na podstawie testamentu nabyła w całości M. R., która zmarła [...] września 1995 r., a spadek po niej na podstawie ustawy nabyli: jej siostrzeniec J. J., siostrzenica M. M. z domu J. i O. M. z domu J. po 1/3 części każde z nich.

Jak wynika z wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 1991 r., sygn. akt [...], S. K. pozostawił w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego w gminie [...], województwo [...], stanowiącą jego własność nieruchomość w postaci ziemi ornej o powierzchni [...] ha [...] arów i [...] m2.

Wnioskiem z [...] lipca 1992 r. M. R. zwróciła się o przyznanie mieszkania na własność w ramach realizacji prawa do rekompensaty. W dniu [...] października 2008 r. wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej złożył J. J..

W oświadczeniu z [...] października 2014 r. J. J. stwierdził, że: " S. K. właściciel nieruchomości pozostawionych w [...] gmina [...], (...) tj. poza obecnymi granicami kraju, miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w [...], Gmina [...], pow. [...] - miejscowości obecnie objętej terytorium [...].". Z pisma Państwowego Archiwum w [...] z dnia [...] września 2015 r., wynika natomiast, że: "Informujemy, że nie ma możliwości przekazania zaświadczenia archiwalnego dotyczącego prawa własności na nieruchomości K. S. (...) w miejscowości [...] (...) w związku z brakiem w archiwum niezbędnych dokumentów J. J. oświadczeniem z [...] lutego 2016 r. i O. M. oświadczeniem z [...] marca 2016 r., potwierdzili, że " S. K. do czasu repatriacji zamieszkiwał w miejscowości [...], gmino [...], powiat [...]. Oświadczenie to opieram na dokumentach urzędowych Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w [...] z dnia [...].04.1946 r.". W dniu [...] lutego 2016 r. M. M. oświadczyła, że: " S. K. zamieszkiwał terytoria, które należały do dawnej Rzeczypospolitej Polskiej. Informacje uzyskałam od H. K., K. K., a także M. R., po których jestem spadkobierczynią (...).". W toku prowadzonego przez Wojewodę [...] postępowania Wojskowe Biuro Historyczne przesłało uwierzytelnione kopie posiadanych dokumentów.

Decyzją z [...] lipca 2020 r. Wojewoda [...] odmówił O. M., M. M. i J. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2020 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji nakazując ustalić miejsce zamieszkania S. K przed wybuchem II Wojny Światowej w świetle przepisów dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 marca 1937 r. o służbie wojskowej oficerów (Dz. U. Nr 20, poz. 128 ze zm.) oraz art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Decyzją z [...] stycznia 2021 r. Wojewoda [...] odmówił O. M , M. M. i J. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda przywołał treść art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Następnie zaznaczył, że na podstawie uwierzytelnionych kopii dokumentów z Centralnego Archiwum Wojskowego, tj. arkusza ewidencji personalnej z [...] marca 1945 r., dokumentu awanse i zmiany, arkusza ewidencji personalnej z [...] listopada 1946 r., organ odwoławczy ustalił, iż S. K. był w chwili wybuchu II Wojny Światowej żołnierzem w służbie czynnej (kapitan zastępca dowódcy batalionu) stacjonującym w [...], natomiast w 1938 r. był Komendantem Powiatowej WF. i PW w [...]. Jego żona H. K z domu S. do 1939 r. zamieszkiwała w [...] (uwierzytelnione kopie: arkusza ewidencji personalnej z [...] marca 1945 r., dokumentu awanse i zmiany, arkusza ewidencji personalnej z [...] listopada 1946 r., ankiety do Biura Dowodów Osobistych w [...] z [...] maja 1952 r.). Zatem małżonkowie K. zamieszkiwali przed wybuchem II Wojny Światowej na obecnym terytorium RP - w [...]. S. K. był w chwili wybuchu II Wojny Światowej oficerem służby stałej w stanie czynnym i podlegał przydziałowi służbowemu, z czym wiązało się jego zamieszkanie na obecnym terenie Rzeczypospolitej Polskiej w [...], a następnie w [...] w 1939 r. Ponadto, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, miejsce zamieszkania żony było uzależnione od miejsca zamieszkania męża. Wobec powyższego S. K. i jego żona H. K. mieli jedno miejsce zamieszkania związane przymusowo z miejscem zamieszkania męża (przydział wojskowy), a drugie miejsce zamieszkania związane z posiadaną przez S. K. nieruchomością położoną w [...] (§ 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r.). Zdaniem Wojewody, S. K. nie mógł opuścić byłego terytorium kraju w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, gdyż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nigdy tam nie zamieszkiwał. Centrum życiowe i rodzinne S. K. przed wybuchem wojny, w jej trakcie i po jej zakończeniu znajdowało się tam, gdzie mieszkały jego żona i córka ([...]), a on w tym czasie pełnił służbę wojskową na obecnym terytorium kraju oraz utrzymywał rodzinę, na co wskazują informacje zawarte w karcie osobowej H. K.. Z jedynego zaś posiadanego dokumentu dot. nieruchomości będącej w posiadaniu S. K. wynika, że był to wyłącznie grunt niezabudowany, co jednoznacznie wskazuje, że ww. osoba nie mogła tam zamieszkiwać przed wybuchem wojny. S. K. był zaś jako wojskowy przemieszczany już od 1919 r. w ramach obecnych granic Polski.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymując w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2021 r. zgodził się z Wojewodą, że fakt, iż S. K. posiadał przed wybuchem II Wojny Światowej prawo własności nieruchomości położonej w [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], nie stanowi automatyczne dowodu na okoliczność zamieszkiwania przez S. K. na byłym terytorium RP przed wybuchem II Wojny Światowej. Znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy dotyczący miejsca zamieszkania S. K. na byłym terytorium RP przed wybuchem II Wojny Światowej pochodzący z dokumentów urzędowych bezsprzecznie wskazuje, że miejscem zamieszkania i ośrodkiem życiowym S. K> przed wybuchem II Wojny Światowej, a także w trakcie jej trwania i po jej zakończeniu było wyłącznie obecne terytorium RP, w szczególności [...] oraz [...] i [...]. Wprawdzie powyższe ustalenia dokonane na podstawie dowodów z dokumentów urzędowych stoją w sprzeczności z zeznaniami J. J. z dnia [...] kwietnia 2016 r. ur. w dniu [...].06.1943 r. w miejscowości [...], O. M. z dnia [...] maja 2016 r. ur. w dniu [...].08.1934 r. w miejscowości [...] i M. M. z dnia [...] maja 2016 r., ur. w dniu [...].10.1936 r. w miejscowości [...], jednakże zeznania te zostały złożone przez osoby, które albo urodziły się po wybuchu II Wojny Światowej, albo w chwili wybuchu II Wojny Światowej miały 5 i 3 lata. Ponadto, jak wynika z uwierzytelnionych zeznań w/w osób, wszystkie czerpały swoją wiedzę z przekazów rodzinnych lub dokumentacji przedłożonej do [...] Urzędu Wojewódzkiego. Zatem jak wynika z powyższego w świetle materiału dowodowego pochodzącego z dokumentów urzędowych, w/w zeznania zdaniem organu odwoławczego nie stanowią wiarygodnego materiału dowodowego, nie tylko ze względu na fakt, iż składały je osoby będące stronami przedmiotowego postępowania, które przed wybuchem II Wojny Światowej były małoletnie albo jeszcze się nie narodziły, ale przede wszystkim dlatego, że nigdy nie przebywały na byłym terytorium RP i swoich informacji nie czerpały z własnych doświadczeń. Jak wynika bowiem z mapy Polski, miejscowość [...], w której zeznający się urodzili, przed wybuchem II Wojny Światowej, jak i po jej zakończeniu znajdowała się na obecnym terytorium RP.

Zdaniem Ministra, znajdująca się w aktach sprawy uwierzytelniona kopia orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] września 1946 r., Nr [...] nie jest dowodem na okoliczność zamieszkiwania przez S. K. na byłym terytorium RP, gdyż w/w orzeczenia Państwowy Urząd Repatriacyjny sporządzał jedynie na okoliczność ustalenia pozostawienia nieruchomości na byłym terytorium RP. Dodatkowo w/w orzeczenie PUR w świetle znajdującego się w aktach sprawy uwierzytelnionej kopii karty ewidencyjnej z dnia [...] lipca 1945 r., nr [...] dotyczącej H. K., żony S. K. zaprzecza tezie o opuszczeniu przez w/w i jej męża S. K. byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. Powyższy dokument jednoznacznie bowiem wskazuje, że H. K. przemieściła się w 1945 r. z [...] do [...]. Zaś z dokumentów urzędowych znajdujących się w aktach sprawy wprost wynika, że miejscem zamieszkania H. K. i S. K. przed wybuchem II Wojny Światowej i w czasie okupacji było obecne terytorium RP -[...].

Biorąc zatem powyższe pod uwagę Minister przychylił się do ustaleń organu I instancji oraz do jego argumentacji, że S. K. pomimo posiadania przed wybuchem II Wojny Światowej prawa własności nieruchomości położonej w [...], nie zamieszkiwał przed wybuchem tej wojny na byłym terytorium RP i terytorium tego z przyczyn związanych z wybuchem wojny nie opuścił i nie przybył na obecne terytorium RP w związku z wybuchem II Wojny Światowej. Samo posiadanie prawa własności nieruchomości nie jest automatycznie dowodem na miejsce zamieszkania. Ponadto, chociaż jak wynika z akt sprawy S. K. był przed wybuchem II Wojny Światowej oficerem w służbie czynnej i w świetle 24 § 1 dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 marca 1937 r. o służbie wojskowej oficerów zamieszkiwał w miejscu przydziału wojskowego (koszary), to jak wynika z całokształtu materiału dowodowego, w tym dokumentów urzędowych, przed wybuchem II Wojny Światowej zamieszkiwał wyłącznie na obecnym terytorium RP, a jego ośrodkiem życiowym był [...].

W świetle powyższego Minister stwierdził, że S. K. nie tylko nie spełnił przesłanki określonej w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dotyczącej posiadania przed wybuchem II Wojny Światowej miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, ale również nie spełnił przesłanki dotyczącej opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r., jak i przesłanki dotyczącej przybycia na obecne terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. Bowiem w aktach sprawy brak dowodów w tym przedmiocie. Tym samym zgodnie z art. 7 ust. 2 tej ustawy organy administracji publicznej zobowiązane są odmówić potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Minister stwierdził, że znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie PUR z dnia [...] września 1946 r. nie jest dowodem na potwierdzenie posiadania przez S. K. przed wybuchem II Wojny Światowej prawa własności nieruchomości położonej w [...], bowiem zostało ono wydane po zakończeniu II Wojny Światowej. Dokumentem świadczącym o posiadaniu przez S. K> prawa własności nieruchomości położonej w [...] przed wybuchem II Wojny Światowej jest wskazany przez skarżących prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...], sygn. akt [...] z dnia [...] lutego 1991 r. Żaden jednak z wymienionych w odwołaniu dokumentów nie jest dowodem na okoliczność zamieszkiwania przez S. K. przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP, opuszczenia tego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r., a następnie przybycia na obecne terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. Zarówno wyrok Sądu Rejonowego w [...], sygn. akt [...] z [...] lutego 1991 r., jak i orzeczenie PUR z [...] września 1946 r. nie zostały wydane na okoliczność stwierdzenia, że S. K. zamieszkiwał przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP, opuścił terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r., a następnie powrócił na obecne terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. Zaś pismo Archiwum Państwowego w [...] z [...] czerwca 2012 r., z którego wynika, że w zasobie archiwum nie odnaleziono dokumentów, potwierdzających zamieszkiwanie S. K. w okresie 1938 - 1939 oraz na dzień 1 września 1939 r. w [...], również nie świadczy o tym, że właściciel nieruchomości położonej w [...] zamieszkiwał przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP, opuścił terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r., a następnie powrócił na obecne terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] maja 2021 r. wywiódł J. J., podnosząc następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego przyjętych za podstawę skarżonej decyzji i mające istotny wpływ na jej treść, a to art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez błędne przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki do uzyskania rekompensaty;

2. błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, że S. K. w dniu [...] września 1939 r. nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

3. naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte i niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i w konsekwencji oparcie rozstrzygnięcia na materiale fragmentarycznym dobranym tendencyjnie, poczynienie ustaleń niespójnych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i dowolność tych ustaleń, co bez wątpienia jest zaprzeczeniem zasady nakazującej organom administracji publicznej działać na podstawie i w granicach prawa oraz zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz niewyjaśnienie istoty sprawy i nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd uznał, że złożona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zagadnienie ustalania i wypłaty rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami dawnej Polski było przedmiotem licznych kontrowersji, a kwestia ta przez wiele lat pozostawała nierozwiązana w sposób ostateczny. Kompleksową regulacją powyższego zagadnienia była uchwalona w dniu 12 grudnia 2003 r. ustawa o zaliczeniu na poczet sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39). Ustawa ta została uchylona ustawą z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W pierwotnym brzmieniu art. 2 tej ustawy stanowił, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r., sygn. SK 11/12 (OTK-A 2012/9/107) przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w przywołanym powyżej brzmieniu, w zakresie w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał zaakcentował, że osoby opuszczające terytoria zabużańskie na skutek wojny rozpoczętej w 1939 r. nie mogły racjonalnie przewidywać, że ewentualne rekompensaty za utracone nieruchomości będą uzależnione od zamieszkiwania na byłym terytorium państwa polskiego w ściśle określonym, bardzo krótkim czasie w odległej przeszłości (tylko jeden dzień - 1 września 1939 r.). Zauważył przy tym, że w Polsce międzywojennej zakres ochrony własności nieruchomości nie był w żaden sposób uzależniony od miejsca zamieszkania, a ówcześnie obowiązujące przepisy dopuszczały posiadanie kilku miejsc zamieszkania.

Art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. został zmieniony przepisem art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 195) zmieniającej ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. z dniem 27 lutego 2014 r., przyjmując na dzień wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, następujące brzmienie: "Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.".

Powyższa zmiana normatywna wynikała z przyjęcia założenia (patrz: projekt ustawy nowelizującej, druk Sejmowy 1685, VII kadencja), że właściciele mienia zabużańskiego mogli mieć wiele miejsc zamieszkania, na uwagę jednak - w okolicznościach rozpoznawanej sprawy – zasługuje akcentowany przez ustawodawcę warunek braku możliwości powrotu do pierwotnego miejsca zamieszkania. Nie chodzi tu zatem w założeniu ustawodawcy o jakąkolwiek nieruchomość będącą w posiadaniu wnioskodawcy, a taką, która będzie skupiała podstawową aktywność, działalność obywatela polskiego, do której powrót stał się niemożliwy.

W warunkach przedstawionej sprawy rozważenie spełnienia przesłanki "zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" wymagało zauważenia, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych wewnętrznych, miejscem zamieszkania jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu, jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania - właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Stosownie natomiast do art. 24 k.p.c. powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma zamieszkanie. Miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc. Zgodnie zaś z § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. o meldunkach i księgach ludności, za miejsce zamieszkania osoby zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 września 2019 r., sygn. akt I OSK 2840/17 (CBOSA), z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że warunkiem jego zastosowania było w pierwszej kolejności ustalenie, że dana osoba "zwykle mieszka w dwóch lub więcej miejscowościach". Dodatkowo, wymienione w tym przepisie kryteria "siedziby głównej", "wykonywania zawodu lub urzędu", "znajdowania się majętności" dla ustalenia miejsca zamieszkania osoby interesowanej przyjmowane były "stosownie do okoliczności". Nie można uznawać ich jako równorzędnych i przyjmować, że to fakt posiadania majątku w danej miejscowości (kryterium miejsca położenia majętności) świadczy o posiadaniu miejsca zamieszkania. Podstawowym kryterium dalej pozostaje fakt zamieszkiwania, a więc stałego pobytu (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych wewnętrznych).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy istotną pozostaje okoliczność, że S. K. był w chwili wybuchu II Wojny Światowej wojskowym w służbie czynnej i posiadał miejsce zamieszkania związane z przydziałem służbowym. Zgodnie bowiem z art. 24 § 1 dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 marca 1937 r. o służbie wojskowej oficerów: "Oficer służby stałej w stanie czynnym otrzymuje przydział służbowy w wojsku lub marynarce wojennej jeżeli niniejszy dekret nie stanowi inaczej.". Stopień wojskowy kapitana uzyskał z dniem [...] marca 1938 r., był oficerem służby stałej przed 1939 r. (k. 122 akt adm.). Z własnoręcznie sporządzonego życiorysu (k. 120 akt adm.) wynika, że w 1937 r. uzyskał przydział do [...], a w 1939 r. wysłany na front na teren powiatu[...], m. [...]. W 1942 r. został wywieziony do [...], a następnie przenoszony do kolejnych obozów, by w 1944 r. uciec z obozu [...], k. [...] (k. 123 akt adm.). Od 1944 r. przydzielany był do oddziałów wojska polskiego, stacjonując na terenie Polski ([...],[...],[...],[...]). Jak wynika z ankiety sporządzanej celem otrzymania dowodu osobistego (k. 85 akt adm.), żona S. K. - H. K., urodzona w [...], do 1939 r. i podczas okupacji zamieszkiwała w [...], a następnie w [...]. Pozostawała na utrzymaniu męża.

Niezbędnym stało się również zauważenie, że w treści wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny z [...] lutego 1991 r., sygn. akt [...], wskazano, iż pozostawiony przez S. K. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego majątek stanowi nieruchomość w postaci ziemi ornej. W sporządzonym przez K. K. testamencie (k. 13 akt adm.) majątek ten określa się jako rolno-łąkowy. Brak przy tym jakichkolwiek dokumentów, czy nawet wyjaśnień, by w majątku tym była koncentrowana jakakolwiek działalność rodziny S. K..

Miejscem zamieszkania S. K. pozostawał zatem przed wojną [...],[...], ale nie majątek w [...]. Potwierdzeniem posiadania miejsca zamieszkania w [...] nie mogło być orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] września 1946 r. Orzeczenie to jest tylko jednym z dokumentów zgromadzonych w sprawie, a stanowi przede wszystkim o rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości. Orzeczenie to jest dokumentem publicznym w rozumieniu art. 52 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36 poz. 341 ze zm.), a zatem stanowi zupełny dowód na to, co zostało w nim stwierdzone. Orzeczenie to stwierdzało, że S. K> pozostawił majątek nieruchomy w [...], gdzie – jak wskazano - repatriant ostatnio mieszkał. Jako dokument urzędowy orzeczenie to ma silną moc dowodową, jednakże jako jedyny dowód potwierdzający okoliczność miejsca zamieszkania w [...] nie mógł zostać uznany – wbrew pozostałym dokumentom - za zgodny z prawdą w zakresie, w jakim "potwierdza" miejsce zamieszkania. Zauważyć przy tym trzeba, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 6 ust. 4 pkt 2 wiąże wartość dowodową orzeczenia PUR jedynie z okolicznościami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, a także z okolicznościami, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3. Nie sposób zatem uznać, by orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego mogło determinować ocenę organu dla ustalenia przesłanki zamieszkania.

W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. jest ustawą szczególną i z tej racji, zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, choć powołana ustawa nie ogranicza obowiązków, które – na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego – obciążają organ, tym niemniej wprowadza ona również ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie (art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). Tym samym, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Brak zaś zadośćuczynienia tym obowiązkom przez stronę postępowania skutkuje wydaniem decyzji odmownej (art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). Oczywiście nie zwalnia to organu z prowadzenia postępowania wyjaśniającego z urzędu, zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a., jednakże nie można twierdzić, że obowiązek poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń strony obciąża tylko i wyłącznie organ. Strona jest bowiem zobowiązana do współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, zwłaszcza, gdy nieudowodnienie danej okoliczności będzie skutkowało nieuwzględnieniem żądania strony.

W ocenie Sądu, zgromadzone w aktach dokumenty nie potwierdzają wyprowadzanej przez skarżącego tezy, jakoby nieruchomość w [...], której niezaprzeczalnie właścicielem był S. K., stanowiła jego miejsce zamieszkania. Z akt sprawy nie wynika też, by spełniona została przesłanka dotycząca opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., jak również przybycia na obecne terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem wojny. Przyznanie w takim przypadku rekompensaty przewidzianej ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. zaprzeczałoby jej roli jako świadczenia pomocowego. Strona, która posiadała ziemię na terytorium byłej RP, a nie koncentrowała w tym miejscu swoich planów życiowych, otrzymałaby w istocie odszkodowanie za utraconą własność, co przeczy idei rekompensaty jako świadczenia publicznoprawnego o charakterze pomocowym. Skoro nabycie prawa do rekompensaty przez spadkobierców uprawnionego ma charakter pochodny to w sytuacji, gdy były właściciel nie wypełniał przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.

W świetle powyższego Sąd uznał, że organ nie naruszył przywołanych w skardze przepisów procedury, a w konsekwencji i przepisów prawa materialnego.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095).