Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2604/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od decyzji administracyjnej - art 64a ppsa
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska asesor WSA Anna Fyda – Kawula Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze sprzeciwu M. K., J. K., A. S., R. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 października 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-71/2021/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala sprzeciw.


UZASADNIENIE

Decyzją z 5 października 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-71/2021/KB Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej Minister lub organ) uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z 24 sierpnia 2021 r. nr 2451/2021 i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzja Ministra została wydana przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy:

W dniu 18 grudnia 2008 r. do Wojewody Mazowieckiego wpłynął wniosek A. K. z domu J. i S. J. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i R. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi T.

Decyzją nr [...] z dnia 29 sierpnia 2014 r., Wojewoda Mazowiecki odmówił A. K. i S. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w T., powiat S., województwo tarnopolskie o łącznej powierzchni [...] ha, [...] a, [...] m2.

Od ww. decyzji odwołanie złożył S. J..

Z wypisu zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] marca 2012 r., repertorium A nr [...] wynika, że spadek po A. K., zmarłej w dniu [...] stycznia 2012 r., nabyli: syn J. K. i córka M.K. po ½ części każde z nich.

Decyzją z dnia 12 listopada 2014 r., nr MSP/DRiR/3244/14 Minister Skarbu Państwa umorzył postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody Mazowieckiego nr 1537/2014 z dnia 29 sierpnia 2014 r.

Postanowieniem nr 279/2015 z dnia 25 lutego 2015 r., Wojewoda Mazowiecki postanowił odmówić uzupełnienia decyzji Wojewody Mazowieckiego nr 1537/2014 z dnia 29 sierpnia 2014 r.

Decyzją z dnia 9 marca 2015 r. nr DRiR.580.181.215.2.MSz Minister Skarbu Państwa stwierdził nieważność decyzji Wojewody Mazowieckiego nr 1537/2014 z dnia 29 sierpnia 2014 r.

Decyzją nr 3558/2015 z dnia 22 września 2015 r., Wojewoda Mazowiecki odmówił J. K., M. K. i S. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości T., powiat S., województwo [...].

Odwołanie od ww. decyzji złożył pełnomocnik stron postępowania.

Decyzją z dnia 4 stycznia 2015 r., nr DRiR.580.681.1.MSz Minister Skarbu Państwa uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody Mazowieckiego nr 3358/2015 z dnia 22 września 2015 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Postanowieniem nr 147/2018 z dnia 13 lutego 2018 r., Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że J. K., M. K. i S. J. posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w T., powiat S., wojewodztwo [...] o łącznej powierzchni [...] ha, [...] a, [...] m2.

Wojewoda Mazowiecki, decyzją nr 2306/2018 z dnia 29 maja 2018 r., potwierdził S. J., M. K., J. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości T., powiat S., województwo t.

W dniu 17 lipca 2018 r. pełnomocnik stron postępowania ponownie wniósł o uzupełnienie decyzji, względnie udzielenie wyjaśnień co do treści decyzji, informując, że żąda "uzupełnienia decyzji Wojewody Mazowieckiego, albo wskazania wprost, że w sprawie zostanie wydane odrębne rozstrzygnięcie. Decyzja Wojewody Mazowieckiego nie obejmuje bowiem całości żądania stron."

Postanowieniem nr 674/2018 z dnia 26 lipca 2018 r., Wojewoda Mazowiecki odmówił uzupełnienia decyzji nr 2306/2018 Wojewody Mazowieckiego z dnia 29 maja 2018 r.

Pełnomocnik stron postępowania złożył w terminie odwołanie od decyzji nr 2306/2018 Wojewody Mazowieckiego z dnia 29 maja 2018 r.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 17 października 2018r., nr DAP-WOSRFR-7280-308/2018/KB uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 29 maja 2018 r., nr 2306/2018 w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Od ww. decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, pełnomocnik stron złożył sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 531/19 oddalił ww. sprzeciw.

Decyzją nr 2451/2021 z dnia 24 sierpnia 2021 r., Wojewoda Mazowiecki

odmówił J. K.,M. K., A. S. oraz R. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości T., powiat S., województwo t. o powierzchni [...].

Od ww. decyzji pełnomocnik stron postępowania złożył odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Rozpoznając złożone odwołanie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, działając na podstawie art. art. 138 § 2 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji nie ustalił, kto był właścicielem majątku T., a także, czy A. P. i A. P. z domu R. to ta sama osoba, a jeżeli są to różne osoby, to organ I instancji nie ustalił, czy strony postępowania były następcami prawnymi A. P., oraz czy w tym przypadku są jeszcze inne strony postępowania. Ponadto wskazał, iż z materiału dowodowego jasno wynika, że M. P. była przed wybuchem II Wojny Światowej, właścicielką parceli gruntowej o powierzchni [...]. Jednak w aktach sprawy brak dokumentu poświadczającego posiadanie obywatelstwa polskiego przez M. J. z domu P., która zmarła w dniu 25 grudnia 1943 r. w miejscowości A. Ponadto z materiału dowodowego wynika, że M. J. z domu P. opuściła byłe terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., natomiast nie powróciła na obecne terytorium RP, na które powrócili w 1946 r. jej następcy prawni: A. K. z domu J. i S. J.

Zdaniem organu odwoławczego z treści art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium RP lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych Minister wskazał, że z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jednoznacznie wynika, że przedwojenna właścicielka nieruchomości, która położona była poza obecnymi granicami RP, a w granicach przedwojennego Państwa Polskiego, aby otrzymać rekompensatę zobowiązana była do powrotu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast z materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że M. M. była właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości T., powiat S., województwo tarnopolskie o powierzchni [...], ale na obecne terytorium RP nie powróciła. Nie była zatem uprawniona do prawa do rekompensaty, a zatem również jej następcy prawni prawa takiego otrzymać nie mogą. Wobec powyższego w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji naruszył art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., bowiem M. M. nie spełniła łącznie wszystkich przesłanek określonych w art. 2, 3 i 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca, a zatem organ I instancji nie powinien wydawać postanowienia nr 147/2018 z dnia 13 lutego 2018 r. o spełnieniu wymogów. Ponadto organ I instancji nie ustalił dostatecznie stanu faktycznego sprawy, czym naruszył art. 7,8,77,80 k.p.a. W konsekwencji koniecznym stało się uchylenie decyzji Wojewody, aby umożliwić mu przeprowadzenie właściwego postępowania administracyjnego. W końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji Minister odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, uznając je za niezasadne.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 października 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw wnieśli M. K., J. K., A. J. i R. J., reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego I. P.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.) i art. 110 § 1 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez wydanie decyzji kasatoryjnej pomimo niezaistnienia przesłanek do jej wydania z uwagi na fakt związania Wojewody Mazowieckiego ostatecznym postanowieniem nr 147/2018 z dnia 13 lutego 2018 r. o spełnianiu przez skarżących przesłanek prawa do rekompensaty, w konsekwencji zaś - wydanie decyzji kasatoryjnej, w okolicznościach, w których badanie spełniania przesłanek prawa do rekompensaty zostało zakończone,

2. art. 6 kpa i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji sprzecznej z prawem z powodu zignorowania zasady związania postanowieniem doręczonym i oparcie decyzji na treściach nie wynikających z przepisów prawa oraz skonstruowanie jej uzasadnienia w sposób niezrozumiały,

3. art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez naruszenie zasady równości wobec prawa i zaufania do organów władzy publicznej w wyniku twierdzenia, że organ, który przyrzekł stronie potwierdzenie jej prawa do rekompensaty pod warunkiem przedstawienia przez nią operatu szacunkowego, może złamać przyrzeczenie narażając stronę na koszty, oraz poprzez twierdzenie, że uprawnienie przysługuje jedynie repatriantom, podczas gdy twierdzenia tego nie da się bronić nie tylko na gruncie prawa, ale i na gruncie podstaw logiki,

4. art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez stwierdzenie, że uprawnionymi do rekompensaty są tylko osoby repatriowane z byłego terytorium RP na terytorium obecne, podczas gdy ustawa wskazuje, że uprawnionymi są osoby, które opuściły byłe terytorium RP lub nie mogły na nie powrócić, zaś zgodnie z wyrokiem TK z dnia 23 października 2012 r., SK 11/12 przesłanka zamieszkiwania na dzień wybuchu wojny na byłym terytorium RP jako niezgodna z art. z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej została wyeliminowana z ustawy z 2005 r.,

5. art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez dodawanie do ustawy przesłanki z niej niewynikającej i sprzecznej z wyrokiem TK z dnia 23 października 2012r., SK 11/12 (a więc obowiązku przesiedlenia osoby uprawnionej z byłego terytorium RP na terytorium obecne), pomimo faktu, że ww. wyrokiem Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją wymóg zamieszkiwania na byłym terytorium RP na dzień 1 września 1939 r. przesądzając tym samym, że dodawanie przez organy administracji i sądy do wymogów ustawowych niewynikającej z ustawy przesłanki repatriacji nie da się pogodzić nie tylko z prawem, ale i z logiką.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o zobowiązanie Ministra do uchylenia decyzji organu I instancji i wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty w terminie 7 dni od dnia zwrócenia mu akt sprawy.

Wnieśli również o wykonanie przez sąd obowiązku prawnego wynikającego z art. 304 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego i zawiadomienie prokuratury o podejrzeniu popełnienia przez funkcjonariusza publicznego, który wydał zaskarżoną decyzję, przestępstwa podżegania (względnie, usiłowania dokonania przestępstwa podżegania) do popełnienia przestępstwa przekroczenia uprawnień na szkodę skarżących, na podstawie art. 151a §1 p.p.s.a. o nałożenie na Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji grzywny w wysokości 30 tysięcy złotych oraz na podstawie art. 155 § 1 p.p.s.a. o wydanie postanowienia informującego Ministra Spraw Wewnętrznych o uchybieniach i zażądanie od organu wyjaśnień.

W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2021 r. sąd skierował sprzeciw do rozpoznania na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy że od 1 czerwca 2017 r., kiedy weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935) zasadniczej zmianie uległ tryb zaskarżania decyzji wydawanych – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 9 pkt 7 powołanej ustawy, w dziale III ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. ze zm.; dalej: p.p.s.a.), po rozdziale 3 dodano rozdział 3a (obejmujący art. 64a do 64e), w którym uregulowano instytucję sprzeciwu od decyzji, który to środek przysługuje od decyzji wydawanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64a p.p.s.a.).

W myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Dopuszczalność uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia wymaga wystąpienia łącznie dwóch przesłanek: 1) naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów procesowych oraz - stanowiącego konsekwencję tego naruszenia - 2) zaniechania wyjaśnienia przez ten organ okoliczności faktycznych sprawy w stopniu wykraczającym poza uprawnienia organu odwoławczego, o których mowa w art. 136 k.p.a. Ponadto zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania ( art. 16 k.p.a.), zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zmienić rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa jak i rozszerzać jej zakres (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, wyd. C.H. Beck, W-wa 1996, str. 586 ).

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, że sprzeciw nie mógł odnieść skutku, bowiem mimo wadliwego uzasadnienia, zaskarżona decyzja kasacyjna nie narusza art. 138 § 2 k.p.a.

W tym miejscu konieczne jest poczynienie kilku ogólnych uwag. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.; dalej: "ustawa zabużańska"). Zakres podmiotowy i przedmiotowy tej ustawy, którą uregulowano kompleksowo prawa zabużan i ich następców prawnych, określony został w art. 1, 2 i 3. Tak więc określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1 pkt 1 -3), umowie z dnia 6 lipca 1945 r. (art. 1 ust. 1 pkt 4) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a). W myśl art. 2 tej ustawy (przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. SK 11/12) prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1. Artykuł 3 ust. 2 zd. 1 stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym wskazanych przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).

W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy niesporne jest, że przedmiotem postępowania przed organami była wyłącznie kwestia przyznania rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczpospolitą Polską w miejscowości T. o powierzchni [...] m2, której przedwojenną właścicielką była M. M. (organ II instancji tę okoliczność uznał za bezsporną). M. M. zmarła w dniu [...] grudnia 1943 r. w miejscowości A. (aktualnie K.). Spadek po niej na podstawie ustawy nabyły dzieci A. K. i S. J., którzy repatriowali się do Polski w 1946 r. (o czym świadczą znajdujące się w aktach sprawy ich poświadczenia zameldowania od września 1946 r. w M. oraz odpis zaświadczenia nr 28832 Polsko - Radzieckiej Komisji Mieszanej do Spraw Ewakuacji). Spadkobiercami po ww. osobach są z kolei skarżący.

Z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty w 2008 r. wystąpili: A. K. i S. J. Z powyższego wynika, że w wyniku śmierci M. M. właścicielami przedmiotowej nieruchomości w T. na podstawie spadkobrania stali się A. K. i S. J. i byli tymi właścicielami w czasie gdy opuszczali byłe tereny Rzeczpospolitej Polskiej w związku z repatriacją do Polski w 1946 r. Okoliczności te są bezsporne i znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym.

Zdaniem sądu w tych okolicznościach faktycznych i prawnych, wniosek pierwotnie złożony przez A. K. i S. J., gdzie jako właścicielkę pozostawionego mienia wskazano M. M., należało rozpoznać nie zgodnie z jego literalnym brzmieniem, jako żądanie przyznania rekompensaty za nieruchomość przez nią pozostawioną (jak przyjęły organy), ale należało go potraktować - zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym wyłaniającym się z załączonych do wniosku dokumentów - jako żądanie przyznania rekompensaty za mienie (stanowiące pierwotnie jej własność), ale w chwili repatriacji stanowiące już własność A. K. i S. J.

Natomiast w przedmiotowej sprawie organ II instancji uznał, że skarżącym nie przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich poprzedniczkę prawną (M. M.) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości T. województwo t. Czyniąc to organ, jak wynika z uzasadnienia decyzji, powołał się na art. 2 omawianej ustawy, twierdząc, że zawarte w nim warunki nie zostały spełnione, ponieważ M. M. nie repatriowała się po utracie mienia na terytorium Polski.

Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Zdaniem sądu w składzie orzekającym art. 2 ustawy zabużańskiej, ani żaden inny jej przepis, nie ustanawia wymogu by własność nieruchomości przypisana była osobie przemieszczającej się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach w konkretnej dacie. Owszem w punkcie 1 art. 2 znajduje się odesłanie do daty 1 września 1939 r., jednakże wyłączenie w kontekście legitymowania się przez właściciela nieruchomości obywatelstwem polskim. Punkt ów, podobnie jak punkt 2 art. 2 reguluje wyłącznie warunki jakie "właściciel nieruchomości pozostawionych" musi spełniać aby skutecznie ubiegać się o rekompensatę, a nie to w jakich granicach czasowych przynależał mu tytuł własności. Pod pojęciem "właściciela nieruchomości pozostawionych" - zważywszy na ratio legis unormowania - rozumieć natomiast należy osobę, która była właścicielem nieruchomości położonych na tzw. Kresach przed wojną rozpoczętą w 1939 r. i zachowała to prawo w momencie jej wybuchu lub która nabyła takie nieruchomości po wybuchu tej wojny, a przed ich pozostawieniem (por. wyroki WSA w Warszawie z 9 kwietnia 2019 r. I SA/Wa 1996/18, z 10 marca 2020 r. I SA/Wa 1930/19, wszystkie przytoczone w uzasadnieniu wyroki publikowane CBOSA).

Uzależnienie zatem możliwości uznania prawa repatrianta do rekompensaty za pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, od przynależnego mu dniu 1 września 1939 r. do nich tytułu prawno-rzeczowego nie znajduje uzasadnienia w treści normatywnej przepisu. W niniejszej sprawie uchylenie decyzji organu I instancji było zatem konieczne. W dalszym ciągu niezbędne jest bowiem ustalenie, czy to wnioskujący o przyznanie rekompensaty tj. A. K. i S. J. spełniali przesłanki uprawniające do przyznania rekompensaty określone w wyżej przytoczonych przepisach ustawy zabużańskiej. Niedostrzeżenie wskazanych wyżej przepisów i uwarunkowań przez organ I instancji i zaniechanie niezbędnych w związku z tym ustaleń faktycznych stanowiło istotne naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Konieczny przy tym do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Aczkolwiek więc również organ II instancji nie dostrzegł wskazanych wyżej przepisów i uwarunkowań, to jego rozstrzygnięcie oparte na treści art. 138 § 2 k.p.a., mimo niepełnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Wystąpiły zatem w sprawie przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. wobec stwierdzenia, że organ I instancji wadliwie przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie przesłanki z art. 2 ust. 2 ustawy zabużańskiej w stosunku do A. K. i S. J. i w efekcie nieprawidłowo ustalił obszar analizowany.

Odnosząc się natomiast do zarzutów sprzeciwu, należy zauważyć, że kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji w ramach rozpoznania sprzeciwu oznacza konieczność dokonania oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej jest więc przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem(zob. wyroki NSA: z 9 maja 2017 r., II OSK 2219/15 i z 5 listopada 2019 r., II OSK 3238/19).

Inaczej mówiąc, charakter i zakres decyzji kasacyjnej powoduje, że ocena sądu nie może obejmować sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej związanej z istotą sprawy, gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne i niedopuszczalne. Sąd kontrolując taką decyzję, nie powinien wyrażać oceny prawnej w zakresie szerszym niż odnoszącym się do przesłanek określonych w art. 138 § 2 k.p.a. (por. m.in. wyroki NSA z 18 stycznia 2022 r., I OSK 2345/21 i 21 października 2021 r., I OSK 1618/21).

W tej sytuacji w ramach kontroli dokonywanej w ramach sprzeciwu brak jest podstaw do oceny przez sąd administracyjny zarzutów podniesionych w skardze, a odnoszących się do kwestii charakteru prawnego postanowienia wydawanego na podstawie art. 7 ustawy zabużańskiej oraz analizy przesłanki repatriacji w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. SK 11/12. Okoliczności te będą bowiem brane pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaś obecnie podstawowe i priorytetowe znaczenie miała kwestia ustalenia kręgu podmiotów ubiegających o przyznanie rekompensaty i orzeczenie o ich prawach w wydanej w sprawie decyzji.

Tylko na marginesie można zatem wskazać, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła skarga konstytucyjnej zarejestrowana pod sygn. SK 64/21, która dotyczy zbadanie zgodności:

1) art. 7 ust. 1 ustawy dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418) "w zakresie, w jakim postanowienie wydane w trybie art. 7 ust. 1 [tej] ustawy nie jest dla organu wiążące i w konsekwencji, dopuszczalne jest uchylenie postanowienia potwierdzającego nabycie prawa do rekompensaty przez skarżących przez organ i wydanie decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty, pomimo spełnienia przez wnioskodawców wymogów, o których mowa w art. 2, 3 i 5 ust. 1 i 2 ustawy" z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

2) art. 1 w związku z art. 2 ustawy przywołanej w punkcie pierwszym "w zakresie, w jakim poszerza katalog przesłanek otrzymania prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej o przesłankę «przemieszczenia» lub «zamieszkania» właściciela nieruchomości położonej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego następcy prawnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych granicach" z: art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji, art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, art. 2 w związku z art. 64 ust. І i 2 Konstytucji, art. 7 w związku z art. 87 ust. 1, w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji.

Należy także zauważyć, że przeprowadzona przez organ odmienna ocena ustalonego stanu faktycznego niż ta, którą wywodzi pełnomocnik skarżących, nie dowodzi, że naruszono obowiązek działania w granicach i na podstawie obowiązującego prawa. Nałożony na organ obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz działania w granicach i na podstawie obowiązującego prawa nie oznacza, że organ obowiązany jest interpretować fakty jedynie w sposób zbieżny ze stanowiskiem skarżących. Dlatego sąd nie znalazł podstaw do zastosowania uregulowanego w art. 304 k.p.k. społecznego obowiązku zawiadomienia prokuratora lub Policji o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu (tu przestępstwa urzędniczego). Ponadto jeśli pełnomocnik skarżących uważa, że zostało popełnione jakieś przestępstwo, ma także prawo zawiadomić o tym właściwe organy, tj. prokuratora lub Policję. Z tych samych przyczyn nie znalazł również podstaw do zastosowania innych sankcji w stosunku do organu.

Na koniec wyjaśnić należy, że istota uzupełniającego postępowania dowodowego określona w art. 106 § 3 p.p.s.a polega na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest możliwe, jeżeli łącznie spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Po drugie, gdy nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zawnioskowane przez pełnomocnika skarżących dowody w piśmie z dnia 26 września 2022 r. należy uznać jako nieprzydatne. Bowiem poglądy prawne wyrażone przez organy administracji w innych prowadzonych sprawach oraz stanowisko pełnomocnika skarżących odnoszące się do jego interpretacji przepisów ustawy zabużańskiej nie stanowiły dowodów, które byłyby niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości związanych z oceną przedmiotowego sprzeciwu. Dlatego sąd oddalił zgłoszone wnioski dowodowe.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151a § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.