Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 279/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2010-11-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: Stroną postępowania o ustalenie odszkodowania za przejętą z mocy prawa nieruchomość stanowiącą przedmiot współwłasności ułamkowej, jest wyłącznie ten współwłaściciel nieruchomości, który złożył wniosek o odszkodowanie, bowiem przedmiot sprawy dotyczy jego uprawnienia wyrażonego "idealną" częścią rzeczy wspólnej, niezależnego od uprawnień pozostałych współwłaścicieli.

TEZY

Stroną postępowania o ustalenie odszkodowania za przejętą z mocy prawa nieruchomość stanowiącą przedmiot współwłasności ułamkowej, jest wyłącznie ten współwłaściciel nieruchomości, który złożył wniosek o odszkodowanie, bowiem przedmiot sprawy dotyczy jego uprawnienia wyrażonego "idealną" częścią rzeczy wspólnej, niezależnego od uprawnień pozostałych współwłaścicieli.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 02 listopada 2010 r. sprawy ze skargi M. M., A. K., F. G., S. G. i R. G. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Decyzją z dnia [...].12.2009r. Starosta Powiatu W. M., powołując się na art. 129 ust. 1 i 130 ust. 2 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 73 ustawy z dnia 13.10.1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną i po rozpatrzeniu wniosku J. S., orzekł o ustaleniu na rzecz J. S. odszkodowania w kwocie 2 943 złote za nieruchomości oznaczone numerami geodezyjnymi [...] o powierzchni 0,00162 ha i [...] o powierzchni 0,1295 ha położone w obrębie wsi P., gmina K. B., które z mocy prawa stały się własnością Powiatu W. na podstawie decyzji Wojewody P. z dnia [...].04.2009r. stwierdzającej ten fakt.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż J. S. wystąpił w dniu 20.12.2005r. do starosty z wnioskiem o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za przejęte pod drogę publiczną – powiatową o numerze [...] działek oznaczonych numerami [...] i [...], położonych we wsi P., gmina K. B. Fakt przejęcia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. w/w działek pod drogę publiczną – powiatową, został stwierdzony decyzją wojewody z dnia [...].04.2009r. Przejęte nieruchomości stanowią współwłasność A. G. w 1/6, A. K. w 3/6, M. M. w 1/6 i J. S. w 1/6, ale wniosek o ustalenie i wypłacenie odszkodowania został złożony tylko przez jednego współwłaściciela – J. S. Organ wskazał, iż stosownie do treści art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną, wniosek o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za nieruchomości przejęte z mocy prawa pod drogi publiczne, należało składać w terminie od 1.01.2001r. do 31.12.2005r.. Po upływie zaś tego okresu roszczenie o odszkodowanie wygasa. Odszkodowanie należne J. S. zostało obliczone stosownie do udziału wnioskodawcy w prawie własności nieruchomości, wynoszącego 1/6, odniesionego do wartości przejętego gruntu, określonej przez rzeczoznawcę majątkowego jako kwota 17 658 złotych.

Decyzja powyższa została doręczona wyłącznie wnioskodawcy, ale przed jej wydaniem wszystkich współwłaścicieli nieruchomości poinformowano o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w sprawie i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów, materiałów i żądań. Po otrzymaniu powyższego zawiadomienia M. M. złożyła w starostwie pismo zawierające żądanie wypłaty odszkodowania za przejęte nieruchomości także na rzecz pozostałych współwłaścicieli (vide: pismo z dnia 6.12.2009r. dołączone do akt organu I instancji w pliku pism pozostawionych luzem). Na pismo powyższe starosta odpowiedział pismem z 23.12.2009r. (tj. z tej samej daty, co decyzja wydana w stosunku do J. S.), wzywając M. M. do przedłożenia pełnomocnictw od A. G. i A. K. pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia. Przy piśmie z 11 stycznia 2010r. M. M. przesłała staroście upoważnienia udzielone jej przez następców prawnych nieżyjącej od 1997r. siostry A. G. (F. G., S. G. i R. G.) i wskazała, iż upoważnienie udzielone jej przez żyjącą siostrę A. K. zostało złożone przez siostrę bezpośrednio w starostwie. Jednocześnie M. M. złożyła odwołanie od niedoręczonej pozostałym współwłaścicielom, decyzji z dnia [...].12.2009r., nadając je w urzędzie pocztowym w dniu 12.01.2010r. W odwołaniu powtórzyła żądanie ustalenia odszkodowania na rzecz wszystkich współwłaścicieli przejętych pod drogę nieruchomości lub przyznanie nieruchomości zamiennej o powierzchni odpowiadającej areałowi odebranych nieruchomości oraz o potraktowanie wniosku o odszkodowanie jako pochodzącego od wszystkich współwłaścicieli. Zarzuciła niedopuszczalność odebrania nieruchomości bez słusznego odszkodowania. Zakwestionowała wcześniejsze stwierdzenie organu jakoby ustalenie przebiegu pasa drogowego nastąpiło w obecności właścicieli zajętych nieruchomości. Zarzuciła brak poinformowania wszystkich uprawnionych o konieczności składania wniosków o odszkodowanie. Powołała się na konstytucyjną ochronę własności i prawa dziedziczenia.

Decyzją z dnia [...].02.2010r. Wojewoda P. powołując się na art. 138 par. 1 pkt 3 kpa po rozpatrzeniu odwołania M. M. umorzył postępowanie odwoławcze. Organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 73 ust. 1, 3 i 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną a następnie stwierdził, iż w przypadku nieruchomości pozostającej we współwłasności, wniosek o odszkodowanie powinien być złożony we wskazanym w przepisie terminie przez każdego ze współwłaścicieli stosownie do jego udziału. To twierdząc wojewoda powołał się na wyrok WSA w Krakowie z dnia 17.03.2008r. sygn. II SA/Kr 810/07. Wojewoda podkreślił, iż organ ustalający odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę działa wyłącznie na żądanie strony. W sprawie niniejszej jedynie J. S. złożył w terminie ustawowym wniosek o odszkodowanie. Nie było przeszkody by należną jemu, odpowiednią do udziału w prawie własności gruntu, część odszkodowania wypłacić. Roszczenie pozostałych współwłaścicieli nieruchomości wygasło. Z tych przyczyn nie można potraktować wniosku J. S. jako pochodzącego od wszystkich współwłaścicieli. Odwołujący się nie byli stronami postępowania w sprawie wszczętej z wniosku J. S. tym samym nie przysługuje im możliwość wniesienia odwołania od decyzji kończącej postępowanie. Skarżona decyzja starosty nie dotyczyła w żaden sposób interesów prawnych odwołujących się, nie była tez do nich kierowana. Fakt, że J. S. otrzymał odszkodowanie nie zmienia sytuacji prawnej odwołujących się. Z uwagi na to, że odwołujący się nie są stroną, postępowanie odwoławcze należy umorzyć na podstawie art. 105 par. 1 kpa. Organ podkreślił, że o terminie występowania z wnioskami o odszkodowanie nikt nie był informowany, w tym i J. S., albowiem termin ten wynikał z ustawy.

Skargę do sądu na powyższą decyzję złożyli M. M., A. K. oraz F. G., R. G. i S. G. W skardze zostały powtórzone zarzuty i wnioski odwołania. Skarżący wskazali nie nieprawidłowości postępowania. Stwierdzili, iż w państwie prawa nie może być takiej sytuacji, by tylko jeden ze współwłaścicieli miał prawo do odszkodowania za odebrany grunt a pozostali byli tego prawa pozbawieni na skutek bałaganiarskiego postępowania administracyjnego. Skarżący zwracają uwagę, iż pierwsze pismo otrzymane przez nich z Zarządu Powiatu w W. M. informujące o postępowaniu w sprawie geodezyjnego wydzielenia gruntu zajętego pod drogę powiatową opatrzone było datą 25.02.2009r, natomiast pierwsze pismo Wojewody P. informujące o postępowaniu w sprawie [...] (dotyczącym potwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Powiat W. zajętych pod drogę powiatową działek [...] i [...]) było opatrzone datą 23.03.2009r. Niemożliwym zatem było wcześniejsze od tych dat złożenie wniosku o odszkodowanie, tym bardziej, że odebranie nieruchomości nie zostało poprzedzone negocjacjami z właścicielami gruntu i nie było jakiejkolwiek wcześniejszej informacji o konieczności składania wniosków. W dalszej części skargi skarżący opisują działania podjęte przez organ w następstwie ich pisma złożonego po poinformowaniu o możliwości zapoznania się z aktami sprawy z wniosku J. S., które to pismo starosta potraktował jako wniosek o wypłatę odszkodowania złożony przez pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, nadając postępowaniu numer [...].

Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podkreślając, iż postępowanie prowadzone przez starostę, zakończone decyzją, od której odwołanie wnieśli skarżący nie dotyczyło uprawnień skarżących do odszkodowania a wyłącznie uprawnienia jednego współwłaściciela – J. S., który złożył wniosek o ustalenie odszkodowania. Stąd postępowanie odwoławcze z odwołania osób niebędących stronami postępowania administracyjnego, podlegało umorzeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Przed oceną legalności zaskarżonej decyzji, sąd stwierdza, iż w toku postępowania sądowego materiał dowodowy został uzupełniony o nadesłane przez Starostwo Powiatowe w W. M. akta postępowania administracyjnego o numerze [...], które zapoczątkował wniosek skarżących o wypłacenie należnego im odszkodowania za przejęte pod drogę powiatową działki [...] i [...] położone we wsi P., zawarty w piśmie z dnia 6.12.2009r. będącym reakcją na informację o zebranym materiale w sprawie z wniosku o odszkodowanie współwłaściciela J. S. Z akt tego postępowania wynika, iż jest ono w toku albowiem decyzja starosty umarzająca postępowanie ( z dnia [...].02.2010r) została w trybie odwoławczym uchylona przez Wojewodę P. (decyzją z dnia [...].05.12010r.) a sprawa została przekazana staroście do ponownego rozpatrzenia.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie, którym zawsze jest związany sąd administracyjny, jest decyzja Wojewody P. umarzająca postępowanie odwoławcze z odwołania skarżących wywiedzionego od decyzji Starosty W. z dnia [...].12.2009r. wydanej w następstwie wniosku J. S. o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, składającą się z dwóch działek położonych we wsi P. o numerach geodezyjnych [...] i [...]. Nieruchomość powyższa została przejęta pod drogę powiatową nr [...] P. K. – J. – P. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1989r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zmianami). Jak wynika z art. 73 ust. 4 w/w ustawy, postępowanie w sprawie ustalenia i wypłacenia należnego za przejęte pod drogi nieruchomości, jest postępowaniem wszczynanym na wniosek. Decyzja Starosty W. z dnia [...].12.2009r. o ustaleniu odszkodowania rozstrzygała sprawę z wniosku J. S. – współwłaściciela nieruchomości i orzekała o odszkodowaniu stosownym do udziału tego współwłaściciela w prawie własności przejętych działek. Zatem przedmiotem postępowania administracyjnego poprzedzającego decyzję z dnia [...].12.2009r. była sprawa dotycząca wyłącznie uprawnień wnioskodawcy – J. S. Od strony materialnoprawnej uprawnienia każdego ze współwłaścicieli nieruchomości do odszkodowania za przejęty przez jednostkę samorządu terytorialnego (Skarb Państwa) przedmiot współwłasności, są niezależne. Każdemu ze współwłaścicieli przysługuje odszkodowanie odpowiadające równowartości ułamkowego udziału w prawie własności nieruchomości. "Udział" jest prawem, które należy wyłącznie do współwłaściciela. Decyzja ustalająca odszkodowanie za rzecz stanowiącą przedmiot współwłasności w częściach ułamkowych, wydana w stosunku do jednego współwłaściciela, nie niweczy uprawnienia do odszkodowania pozostałych współwłaścicieli. Odszkodowanie ma bowiem charakter świadczenia podzielnego (z natury świadczenia pieniężne są podzielne), które może być przyznawane poszczególnym współwłaścicielom etapami. Jego wysokość wyznacza wielkość ułamka określającego udział każdego współwłaściciela.

Stroną zatem postępowania o ustalenie odszkodowania za przejętą z mocy prawa nieruchomość stanowiącą przedmiot współwłasności ułamkowej, jest wyłącznie ten współwłaściciel nieruchomości, który złożył wniosek o odszkodowanie, albowiem przedmiot sprawy dotyczy jego uprawnienia wyrażonego "idealną" częścią rzeczy wspólnej, niezależnego od uprawnień pozostałych współwłaścicieli. Skoro zaś przymiot strony w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem J. S., nie służył pozostałym współwłaścicielom nieruchomości, czego wyrazem była końcowa decyzja ustalająca odszkodowanie stosowne do udziału J. S., odwołanie wniesione od tej decyzji przez pozostałych współwłaścicieli było niedopuszczalne. Skarżący nie byli adresatami decyzji pierwszoinstancyjnej i nie mogli nimi być a w konsekwencji nie mogli skutecznie swoim odwołaniem uruchomić merytorycznej kontroli odwoławczej. Skład orzekający zgadza się z tezą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17.03.2008r. sygn. IISA/Kr 810/07, wydanego w tożsamym postępowaniu, zgodnie z którą złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, jak też nie tamuje postępowania w sprawie odszkodowania fakt złożenia wniosku tylko przez niektórych współwłaścicieli nieruchomości. Stosownie do treści uchwały NSA z 5.07.1999r. sygn. OPS 16/98 (ONSA 1999, nr 4, poz. 119) w sytuacji stwierdzenia przez organ odwoławczy, iż osoba wnosząca odwołanie nie ma w sprawie indywidualnego interesu prawnego (lub jej indywidualnych obowiązków nie dotyczy przedmiot sprawy), właściwym jest wydanie w oparciu o art. 138 par. 1 pkt 3 kpa decyzji umarzającej postępowanie odwoławcze.

Oceny sprawy nie zmienia okoliczność powiadomienia skarżących przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, albowiem traktowanie przez organ podmiotu jako strony, nie jest wyznacznikiem rzeczywistego statusu prawnego podmiotu w danym postępowaniu. Stroną w postępowaniu administracyjnym jest bowiem ten, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (vide: definicja z art. 28 kpa), przy czym interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu, a brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie za stronę (tak w tezie postanowienia NSA z dnia 30.05.1984r. sygn. II SA 789/04). Przedmiot postępowania przed starostą zakończonego decyzją z [...].12.2009r. dotyczył wyłącznie interesu prawnego J. S. i postępowanie wszczęte było z wniosku J. S.

Z uzupełniająco dopuszczonego przez sąd dowodu z akt postępowania wszczętego przez Starostę W. z wniosku skarżących o ustalenie na ich rzecz odszkodowania za przejętą pod drogę nieruchomość, wynika, iż postępowanie to jest w toku. W postępowaniu z wniosku skarżących organ będzie musiał się wypowiedzieć w kwestii zachowania przez skarżących terminu do zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, w tym ocenić znaczenie wniosku J. S. dla zachowania terminu do zgłoszenia wniosku przez pozostałych współwłaścicieli. Dopuszczalność takiej oceny powstała dopiero po formalnym zgłoszeniu przez skarżących żądania ustalenia odszkodowania na ich rzecz (tu po piśmie z dnia 6.12.2009r.), przy czym z uwagi na to, iż nie była w piśmie wyjaśniona kwestia umocowania M. M. do reprezentowania pozostałych skarżących, pismo to nie mogło przed uzupełnieniem braków formalnych, wywołać skutku prawnego wszczęcia postępowania w sprawie. Przed wydaniem decyzji w stosunku do J. S. nie było wiadomym, czy skutecznie wszczęte będzie postępowanie z wniosku skarżących albowiem wezwanie do usunięcia braków formalnych pisma zostało wystosowane przez organ do skarżących w tej samej dacie co wydanie decyzji wobec J. S. ([...].12.2009r). W postępowaniu z wniosku J. S. nie zachodziła zaś potrzeba oceny zachowania terminu do zgłoszenia żądania odszkodowawczego przez pozostałych współwłaścicieli.

Mając powyższe na uwadze skargę na decyzję umarzającą postępowanie odwoławcze z odwołania skarżących, należało oddalić (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)