Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1652/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2042
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. W. i W. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

O. K., A. S., A. S. i J. S. wnioskiem z dnia 30 grudnia 1988 r. (data wpływu) wystąpili o przyznanie im ekwiwalentu za mienie pozostawione przez J. S. w miejscowości M. - poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Następnie O. K. zwróciła się w dniu 1 grudnia 2008 r. z kolejnym wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez J. S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z takim wnioskiem wystąpiła do Wojewody [...] także O. S. oraz P. S.

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., działając na podstawie art. 7 ust. 2, art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090 ze zm.) - po rozpoznaniu wniosku O. S., P. S., M. S., M. P., W. K. i M. W. - odmówił potwierdzenia ww. osobom prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości w miejscowości M., woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu podjętej decyzji Wojewoda wymienił i opisał dokumenty, określające następstwo prawne po właścicielu pozostawionego mienia i wskazał jego spadkobierców, szczegółowo przedstawił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, na podstawie którego ustalił stan faktyczny i prawny sprawy oraz podniósł, iż w stosunku do jednej z osób – A. K. - zostanie wydane odrębne rozstrzygnięcie.

Następnie stwierdził, że zakres przedmiotowy sprawy został określony w art. 1 ww. ustawy i wynika z niego, iż prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które pozostawiły nieruchomości leżące poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia lub opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów zawartych przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego z Rządami Białoruskiej, Ukraińskiej i Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, umowy zawartej przez Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej z Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.

Wskazał też, że przepisy ustawy o rekompensacie stosuje się także wobec osób, które były zmuszone do opuszczenia byłych wschodnich terytoriów Polski innymi okolicznościami związanymi z wojną rozpoczętą w 1939 r., aniżeli wskazane układy i umowa.

Zgodnie z art. 2 ww. ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

- art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

- art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

- § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489),

opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz posiada obywatelstwo polskie, zaś w razie śmierci właściciela jego spadkobiercom posiadającym obywatelstwo polskie.

Wojewoda podniósł, iż do wniosku o rekompensatę, w myśl art. 6 ust. 6 omawianej ustawy, należy dołączyć oprócz dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, także dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3 i dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub w art. 3. Zaś w przypadku śmierci właściciela pozostawionych nieruchomości do wniosku należy dołączyć prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, dziale spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia - bowiem dokumenty te wskazują następstwo prawne po właścicielu pozostawionego mienia, a jednocześnie legitymują do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zatem ze wskazanego przepisu ewidentnie wynika, że wnioskodawca zobowiązany jest dołączyć do wniosku dowody wskazane w ustawie. W sytuacji braku konkretnych dowodów organ obowiązany jest wezwać stronę o ich uzupełnienia, wyznaczając w tym celu 6 miesięczny termin. Powyższe powoduje, iż przepis ten znacznie ogranicza zasadę prowadzenia postępowania z urzędu wyrażoną w art. 7 i 77 kpa.

Według dyspozycji art. 6 ust. 4 ww. ustawy dowodami mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. W przypadku braku urzędowego opisu mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, zgodnie z art. 6 ust. 5 ww. ustawy, dowodami takimi mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona lub w miejscowości sąsiedniej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie są osobami bliskimi w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774) właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

W związku z powyższym organ wskazał, że pismami z dnia 2 kwietnia 2009 r., 29 grudnia 2009 r., 9 lutego 2010 r., 25 września 2012 r. i 26 sierpnia 2016 r. wzywał wnioskodawców do uzupełnienia wniosku o dokumenty niezbędne do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty.

Stwierdził, iż na okoliczność przysługiwania J. S. prawa własności w stosunku do pozostawionej nieruchomości wnioskodawcy przedłożyli zaświadczenie Urzędu Gminy M. z [...] marca 1931 r., zgodnie z którym J. S. był właścicielem [...] ziemi we wsi M.. Przy czym z tego zaświadczenia nie wynika, że nieruchomość ta była zabudowana.

Zgodnie z życiorysem J. S. z 7 stycznia 1949 r., przechowywanym przez Centralne Archiwum [...], do 4 grudnia 1923 r. pracował on z bratem na własnym gospodarstwie. Także z kartoteki przebiegu jego [...] wynika, iż do 3 grudnia 1923 r. pracował w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha w M. Wiarygodność powyższych informacji została potwierdzona przez J. S. własnoręcznym podpisem.

Strony przedłożyły również fragment rejestru pomiaru ziemi wsi M., ułożonego w 1937 r., zgodnie z którym J. S. i B. S. byli współwłaścicielami gruntów o ogólnej powierzchni [...] ha (w tym, [...] ha gruntów zabudowanych i ogrodów[...] ha ziemi ornej i [...] ha łąk) oraz fragment wykazu wymiaru opłat i należności za scalenie gruntów wsi M., zgodnie z którym J. S. i B. .S. byli współwłaścicielami gruntów o powierzchni [...] ha, zaś B. S. został najprawdopodobniej wymieniony jako posiadacz tych gruntów.

Wojewoda ustalił, że J. S. posiadał w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie, co potwierdza ww. kartoteka przebiegu służby wojskowej i jego życiorys. Dokumenty te wskazują ponadto, iż J. S. został powołany do czynnej służby wojskowej, zaś później został podoficerem zawodowym w Wojsku Polskim, co zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. z 1938 r., nr 25, poz. 220) świadczy o posiadaniu obywatelstwa polskiego.

Jednocześnie uznał, że w niniejszej sprawie wnioskodawcy - mimo upływu terminu do usunięcia braków podania - nie przedłożyli dowodów potwierdzających, iż J. S. miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - w rozumieniu przedwojennych przepisów, wskazanych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z informacjami zamieszczonymi w życiorysie J. S. urodził się [...] stycznia 1902 r. we wsi M. i tam zamieszkiwał do 1915 r. Od 1915 r. do września 1922 r. przebywał na terenie R. Po powrocie do Polski pracował z bratem na własnym gospodarstwie. W dniu [...] grudnia 1923 r. został powołany do [...] i wcielony do [...]. Po odbyciu służby czynnej pozostał nadal w wojsku jako podoficer zawodowy we wymienionej jednostce [...]. Od roku 1923 do dnia sporządzenia życiorysu ([...] stycznia 1949 r.) J. S. przebywał bez przerwy w T. W roku 1928 zawarł związek małżeński z J. H., urodzoną i zamieszkałą w T.. Miał troje dzieci, a jego żona prowadziła gospodarstwo domowe. W 1935 r. ukończył [...] klas gimnazjum w T.. W czasie okupacji J. S. pracował w firmie budowlanej w T.

Z kolei na podstawie kartoteki przebiegu służby wojskowej Wojewoda ustalił, że J. S. w latach 1908 - 1915 uczęszczał do szkoły w M.. W latach 1915 -1922 pracował w [...] w R.. Następnie w latach 1922-1923 pracował na gospodarstwie w M.. Od 1923 r. służył w Wojsku Polskim lub pracował w T. (za wyjątkiem okresu od 1 stycznia 1928 r. do 31 maja 1928 r.- [...]).

Z wyciągu metrykalnego rodzinnego wydanego przez Urząd Parafialny Katedralny w T. [...] października 1950 r., wynika ponadto, iż J. S. i J. H. w dniu [...] listopada 1928 r. zawarli związek małżeński w parafii wojskowej w T. W T. też urodziły się ich dzieci.

Na podstawie karty osobowej O. S. (następnie K.) z [...] czerwca 1951 r. (pochodzącej z koperty dowodu osobistego), ustalono, że do 1 września 1939 r. i w czasie okupacji zamieszkiwała ona w T. Jako źródło swojego utrzymania do roku 1939 wskazała: "przy rodzicach". Zgodnie zaś z ankietą do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w T., podpisaną przez O. S., do 1939 r. i w czasie okupacji zamieszkiwała ona w T.

Ponadto w piśmie z dnia 7 września 2004 r. O. S. wyjaśniła, że: "Ojciec mój urodzony w M. otrzymał [...]. Miał trzy siostry i brata którzy też otrzymali spadek. W roku 1923 po skończeniu szkoły został powołany do czynnej służby wojskowej do T. Ziemię wydzierżawił swojemu bratu W., który płacił mu co rok dzierżawę. Ojciec jeździł po nią lub brata przywoził do T. Po odbyciu czynnej służby wojskowej zdecydował się pozostać w [...]. W roku 1928 ożenił się z J. z d. H. z którą po ślubie wyjechał do M. zapoznać ją z rodziną. Po powrocie został dalej w wojsku [...] W czasie okresu międzywojennego odwiedziliśmy dwukrotnie rodzinę w M. W 1939 r. mieliśmy również pojechać do M., ale ojciec nie dostał urlopu, ze względu na stan pogotowia. Pod koniec miesiąca sierpnia [...] w którym służył mój ojciec dostał rozkaz wyjazdu. Wyjechał do P. gdzie w pierwszych dniach września stoczyli bitwę z N. Został wzięty do niewoli, z której uciekł, ukrywał się u dziadków przy ul. [...] w T. W tym czasie dowiedział się, iż [...] zajęła nasze wschodnie ziemie po rzekę Bug. Bardzo się tym przejął, bo przed wyjazdem na front kazał mojej matce z dziećmi uciekać do rodziny do B. Ucieczkę tą bardzo dobrze dokładnie pamiętam. To były okropne dni dla mnie i mojej rodziny. Gdy dotarliśmy do B., przewoźnik kazał nam uciekać do Polski z powrotem bo ziemie te zajmowały wojska rosyjskie. Zajęli i nas na stacji [...] Do domu na ulicę [...] dotarliśmy dopiero z końcem Października".

Organ wskazał również, że A. S. w oświadczeniu z 16 sierpnia 2005 r. stwierdził, iż J. S. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał w T. Podobnie w swym oświadczeniu z dnia 17 sierpnia 2005 r. wskazała O. K. z domu S.

Natomiast w piśmie z dnia 16 sierpnia 2005 r. wyjaśniła, że: "W sierpniu 1939 r. na polecenie ojca, wyjechaliśmy do M. sami z matką, ponieważ wojsko miało stan pogotowia [...] Ojciec wraz z [...] wyjechał na [...] pod [...]. My z Matką wyjechaliśmy na pobyt stały do M. Tymczasem wybuchła wojna z N.. Będąc już w M. doszła nas wiadomość, iż wschodnie tereny Polski zajmują wojska radzieckie [...] matka zdecydowała uciekać przed ruską pożogą".

Zaś w piśmie z dnia 10 listopada 2008 r. O. K. wskazała, że: "W lecie 1939 r. ja wraz z matką i bratem A. wyjechaliśmy jak co roku do M. Niestety ojciec nie pojechał jak zwykle z nami, ponieważ czekał na ważną decyzję dowództwa - wreszcie po latach starań miał dostać przeniesienie. Mieliśmy wreszcie razem zamieszkać w M.".

Dodatkowo w piśmie z 17 kwietnia 2009 r. wyjaśniła, iż: "W lecie 1939 r. wraz z matką J. i bratem A. wyjechaliśmy na polecenie ojca do jego rodziny i majątku w M.. Ojciec nie wyjechał z nami, gdyż wojsko miało stan pogotowia".

Analizując powyższe oświadczenia O. S. Wojewoda uznał, że najbardziej prawdopodobny - ze względu na sytuację polityczną w sierpniu i wrześniu 1939 r. - jest opis zdarzeń przedstawiony przez nią w pierwszym piśmie z dnia 7 września 2004 r.

Następnie podniósł, iż w myśl art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, miejscem zamieszkania jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania - właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Mężatka sądownie nie rozłączona idzie co do miejsca zamieszkania za mężem; nieletnie lub niewłasnowolne dzieci ślubne, uprawnione (legitymowane) i przysposobione (adoptowane) idą za ojcem, nieślubne - za matką. Zatem - w świetle przepisów obowiązujących w latach międzywojennych - miejscem zamieszkania O. S. musiało być miejsce zamieszkania jej rodziców J. i J. S. Ponadto miejsce zamieszkania J. S. było w świetle międzywojennych przepisów tożsame z miejscem zamieszkania jej męża.

Zgodnie z art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu.

W myśl § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności przez zamieszkanie w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych. Zmiana miejsca zamieszkania następuje przez rzeczywiste zamieszkanie w obrębie innej gminy, połączone z zamiarem ustalenia tam swej siedziby. Zmiana miejsca zamieszkania nie następuje z powodu czasowej nieobecności w danej miejscowości. Do czasowo nieobecnych w miejscu swego zamieszkania zalicza się podoficerów i szeregowców, odbywających obowiązkową służbę czynną, podchorążych, pełniących czynną służbę wojskową oraz oficerów, podoficerów i szeregowców rezerwy, odbywających ćwiczenia wojskowe lub dodatkowe ćwiczenia wojskowe albo też służbę wojskową na skutek zarządzenia Rady Ministrów, gdy bezpieczeństwo Państwa tego wymaga oraz oficerów i podoficerów (st. marynarzy) zawodowych, podoficerów i szeregowców nadterminowych oraz funkcjonariuszy państwowych, delegowanych czasowo z miejsca swej służby do innej miejscowości. Za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania.

Wskazane przepisy, dotyczące czasowej nieobecności w miejscu zamieszkania, nie znajdują zastosowania w przedmiotowej sprawie. W swym życiorysie J . S. podaje, że po odbyciu służby czynnej pozostał w wojsku jako [...]. Należy zatem uznać, iż w przypadku J. S. to właśnie T. był miejscem jego służby, nie zaś inną miejscowością, do której ww. został czasowo delegowany.

Podsumowując Wojewoda stwierdził, że dokumenty zebrane w sprawie jednoznacznie wskazują, iż głównym i jedynym miejscem zamieszkania J. S. od 1923 r. był T., gdzie koncentrowało się jego życie zawodowe, osobiste i rodzinne.

Dodał, że strony przedłożyły fragment wykazu wyborców gminy M., pow. [...], woj. [...], w wyborach do Sejmu Polski w roku 1938, na którym figuruje J. S., urodzony w 1904 r. i zamieszkały we wsi M.M. Jednakże uznał, iż J. S., wymieniony w przedmiotowym wykazie, nie jest tożsamy z J. S., poprzednikiem prawnym wnioskodawców. Wskazuje na to odmienna data urodzenia, a dodatkowo wymieniona w przedmiotowym wykazie osoba zamieszkiwała we wsi M.

Na zakończenie powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2377/13, który wskazał, że: "Wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie wskazane w art. 1 i 2 ww. ustawy z 2005 r. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje utratą prawa do rekompensaty w świetle art. 7 ust. 2 ww. ustawy".

W związku z powyższym stwierdził, iż niniejszej sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki, określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., pozwalające na wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożyli M. W. i W. K.– wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Po rozpoznaniu tego odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r.

Organ odwoławczy stwierdził, że ustawodawca, określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie, nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić - ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090 ze zm.)

Prawo do rekompensaty, na podstawie przepisów ww. ustawy, przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: "był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W przedmiotowej sprawie Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty, z uwagi na to, iż J. S. nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w rozumieniu przedwojennych przepisów prawa, mających zastosowanie w niniejszej sprawie.

Oceniając powyższą decyzję Minister wskazał, że w dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Znowelizowany art. 2 pkt 1 ustawy wskazuje przedwojenne przepisy, na podstawie których należy badać przesłankę miejsca zamieszkania.

Podniósł, iż stosownie do art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580), "miejscem zamieszkania (...) jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności, (pkt 1 ww. ustawy). Mężatka sądownie nie rozłączona idzie co do miejsca zamieszkania za mężem (,..)"(pkt 2 ww. ustawy). Natomiast zgodnie z art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), "miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc." W myśl zaś § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489), "przez zamieszkanie w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych". Z kolei jak stwierdzał § 9 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r. "za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, łub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania".

Od tak rozumianego zamieszkania odróżnić należy pojęcie czasowego pobytu, które zgodnie z § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia obejmuje stan przebywania w jakimkolwiek domu bez zamiaru obrania sobie tam miejsca zamieszkania. Natomiast stosownie do treści § 5 lit. c) ww. rozporządzenia do czasowo nieobecnych w miejscu swego zamieszkania zalicza się m.in. osoby, przebywające w innej gminie dla wypoczynku, kuracji itp., albo w szpitalach i innych tym podobnych zakładach publicznych lub prywatnych dla poprawy zdrowia.

Uwzględniając powyższe Minister stwierdził, że w rozumieniu przedwojennych przepisów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, możliwa była sytuacja, w której dana osoba posiadała więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Tym samym fakt, iż właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał przed wybuchem drugiej wojny światowej na obecnym terytorium RP nie wykluczał, że właściciel taki posiadał "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zwrócił jednak uwagę, iż niezależnie od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu" (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego - Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważył, że w piśmie z dnia 7 września 2004 r. O. K. wskazała, iż: "Ojciec mój urodzony w M. otrzymał dziewięć dziesięcin ziemi, dom bez podmurówki i zabudowania gospodarcze. Miał trzy siostry i brata, którzy też otrzymali spadek. W roku 1923 po skończeniu szkoły został powołany do czynnej służby wojskowej do T. Ziemię wydzierżawił swojemu bratu W., który płacił mu co rok dzierżawę. Ojciec jeździł po nią lub brata przywoził do T.. Po odbyciu czynnej służby wojskowej zdecydował się pozostać w wojsku jako [...]. W roku 1928 ożenił się z J. z d. H., z którą po ślubie wyjechał do M. zapoznać ją z rodziną. Po powrocie został dalej w wojsku (...). W czasie okresu międzywojennego odwiedziliśmy dwukrotnie rodzinę w M. ".

Z kolei z życiorysu z dnia 7 stycznia 1949 r. sporządzonego przez J. S. wynika, że urodził się on dnia 27 stycznia 1902 r. we wsi M. D. i tam zamieszkiwał do 1915 r. Od 1915 r. do września 1922 r. przebywał na terenie Rosji. Po powrocie do Polski pracował z bratem na własnym gospodarstwie. W dniu 4 grudnia 1923 r. został powołany do czynnej służby wojskowej i wcielony do [...]. Po odbyciu służby czynnej pozostał nadal w wojsku jako [...]. Od roku 1923 do dnia sporządzenia życiorysu J. S. przebywał bez przerwy w T. W roku 1928 zawarł związek małżeński z J. H., urodzoną i zamieszkałą w T. W swoim życiorysie J. S. wskazał również, iż miał troje dzieci, a jego żona prowadziła gospodarstwo domowe. W 1935 r. J. S. ukończył 6 klas gimnazjum w T.. W czasie okupacji pracował w firmie budowlanej w T.

Na zamieszkiwanie J. S. w T. wskazuje również znajdujący się w aktach sprawy wyciąg metrykalny rodzinny z dnia [...] października 1950 r. wydany przez Urząd Parafialny Katedralny w T., z którego wynika, że J. S. i J. H. w dniu [...] listopada 1928 r. zawarli związek małżeński w parafii wojskowej w T. i tam też urodziły się ich dzieci A. S. w 1930 r., O. S. w 1932 r. oraz A. S. w 1941 r.

Ponadto organ zauważył, iż ankieta O. S. złożona 8 maja 1952 r., pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego zeznania, do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w T., celem otrzymania dowodu osobistego oraz karta osobowa O. S. z dnia 7 czerwca 1951 r. wskazują, że do 1939 r. i w czasie okupacji zamieszkiwała ona w T.. W ww. karcie osobowej O. S., jako źródło swojego utrzymania do 1939 r. wskazała "przy rodzicach".

Biorąc pod uwagę wiek O. S. w chwili wybuchu wojny (7 lat) należy przyjąć, iż jej miejsce zamieszkania w T. do 1939 r. i w czasie okupacji było również miejscem zamieszkania jej ojca J. S..

W tych okolicznościach Minister uznał, że J. S. przed wojną, w czasie jej trwania i po jej zakończeniu nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - lecz jego jedynym miejscem zamieszkania od roku 1923 był T. W miejscowości tej nieprzerwanie rodzina S. posiadała swoje centrum życiowe – J. S. zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa domowego, J. S. służył w Wojsku Polskim i pracował w T., tam też urodziły się ich dzieci.

Odnosząc się zaś do przedłożonego przez strony fragmentu wykazu wyborców gminy M. w wyborach do Sejmu Polskiego w roku 1928, stwierdził, iż dokument ten nie wskazuje na zamieszkiwanie przez J. S. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Należy bowiem zauważyć, że ww. wykaz dotyczy J. S., urodzonego w 1904 r. i zamieszkałego we wsi M.. Przedmiotowe postępowanie dotyczy natomiast J. S., urodzonego w 1902 r. we wsi M., w której to miejscowości posiadał gospodarstwo rolne. Tak więc osoba wymieniona w przedmiotowym wykazie nie jest tożsama z J. S., poprzednikiem prawnym wnioskodawców.

W ocenie Ministra na fakt zamieszkiwania J. S. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie mogą wskazywać również przywołane w odwołaniu oświadczenia O. K. zawarte w pismach z dnia 16 sierpnia 2005 r., 10 listopada 2008 r. i 17 kwietnia 2009 r. - ponieważ stoją one w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, zgromadzonym w sprawie. W pierwszym z ww. pism O. K. wskazała, iż w sierpniu 1939 r. na polecenie ojca wraz z matką wyjechała na pobyt stały do M., skąd (w związku z wkroczeniem wojsk radzieckich na wschodnie tereny Polski) uciekły. Z kolei w piśmie z dnia 10 listopada 2008 r. O. K. wyjaśniła, że w lecie 1939 r. wraz z matką i bratem A. wyjechali - jak co roku - do M.

Powyższy opis zdarzeń jest sprzeczny z treścią pisma O. K. z dnia 7 września 2004 r., w którym wskazała, że w okresie międzywojennym "odwiedziliśmy dwukrotnie rodzinę w M.". Z niniejszego pisma wynika również, iż w 1939 r. O. K. wraz z rodziną nie dotarła do M.. Potwierdzeniem tych okoliczności jest ankieta O. S. (po mężu K.) złożona w dniu [...] maja 1952 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego zeznania, celem otrzymania dowodu osobistego, z której wynika, iż do 1939 r. i w czasie okupacji zamieszkiwała ona w T.

Podsumowując Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że w przedmiotowej sprawie Wojewoda [...] umożliwił stronom uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego, na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. Organ I instancji prawidłowo ustalił, iż J. S. nie zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a zatem wnioskodawcy nie spełniają niezbędnej przesłania uzyskania prawa do rekompensaty. Dlatego też nie można twierdzić, że w prowadzonym postępowaniu zostały naruszone zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażone w art. 75 § 1 i art. 80 kpa.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. W. i W. K..

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1) naruszenie prawa materialnego:

- art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, w zakresie w jakim decyzja o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty stanowi odstępstwo od zasady równej ochrony praw majątkowych oraz bezprawne ograniczenie w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw porównaniu do innych osób które także posiadały majątek na byłych terenach Rzeczpospolitej Polskiej;

- art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji w której organ nie stwierdził, że J. S. miał miejsce zamieszkania w miejscowości M., woj. [...], w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zwłaszcza w postaci pism O. K., pozwalał na taką konkluzję;

- § 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 1934 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu do § 2 ust. 3 - 5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 o meldunkach i księgach ludności oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności, poprzez jego niezastosowanie w zakresie w jakim organ nie uznał, że J. S. zmienił miejsce zamieszkania przed dniem 1 września 1939 r., poprzez rzeczywisty pobyt w miejscowości M., wysłanie tam swojej rodziny i zamiar ustalenia w tej miejscowości swojej siedzibę;

- § 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu do § 2 ust. 3 - 5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 o meldunkach i księgach ludności oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności, poprzez jego niezastosowanie w zakresie jakim nie stwierdził, że J. S. jako podoficer [...] był czasowo nieobecnym w miejscu zamieszkania w miejscowości M. ze względu na pełnienie służby wojskowej na skutek zarządzenia Rady Ministrów wobec wojny polsko – niemieckiej;

- § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3 - 5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 o meldunkach i księgach ludności oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego niezastosowanie w zakresie w jakim organ uznał, że pozostanie pod odbyciu czynnej służby wojskowej, przez J. S. pozwala na przyjęcie, że powyższy przepis nie znajduje zastosowania podczas miejscem zamieszkania mogło być także miejsce gdzie "znajdowała się majętność" J. S. (M., woj. [...]) co oznacza, że J. S. miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, ze względu na posiadanie w miejscowości Motykały nieruchomości rolnej;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na treść decyzji, a to art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z 80 k.p.a.:

- w zakresie w jakim organ stwierdził, że miejsce zamieszkania J. S. było w T. podczas gdy materiał dowodowy, taki jak oświadczenia O. K. wskazywały, że doszło do zmiany zamieszkania rodziny S. z miejscowości T. na miejscowość M. w woj. [...];

- w zakresie w jakim organ uznał, że J. S. miał miejsce swojego zamieszkania w T., podczas gdy organ nie wziął pod uwagę okoliczności, że J. S. był zawodowym [...] i w ostatnich miesiącach przed wybuchem II Wojny Światowej zmienił miejsce zamieszkania, poprzez wysłanie swojej rodziny do miejscowości M., a sam nie mógł przebywać w miejscu zamieszkania ze względu na udział w walkach.

Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...].

W uzasadnieniu skargi stwierdzili, że praktycznie wszystkie akty prawne, dotyczące miejsca zamieszkania w II Rzeczpospolitej Polskiej, wskazywały na możliwość posiadania kilku miejsc zamieszkania, do czego w swoich rozważaniach organ w ogóle się nie odniósł.

Wiele dowodów wskazuje na to, iż przed dniem 1 września 1939 r. doszło do faktycznej zmiany miejsca zamieszkania, przy czym organ nie odniósł się do oświadczenia O. K. złożonego w dniu 16 sierpnia 2005 r. Pomimo wcześniejszego zamieszkania w T. przed wybuchem II Wojny Światowej, J. S. zrealizował swój plan zmiany miejsca zamieszkania. Świadczą o tym wysłanie rodziny - żony oraz trójki dzieci do miejscowości M., składanie wniosków o przeniesienie oraz oczekiwanie na decyzję dowództwa. W dniu 1 września 1939 r. miejscem, gdzie były ześrodkowane stosunki osobiste oraz gospodarcze J. S. była miejscowość M. a nie T.. W dniu 1 września 1939 r. zarówno J. S. jak i jego rodzina w ogóle nie przebywali na terenie T. Ośrodkiem życiowym J. S. stała się miejscowość M., a on sam nie mógł się przeprowadzić z racji bycia [...] żołnierzem i pełnieniem służby wojskowej w obliczu napaści ze strony hitlerowskich Niemiec.

Skarżący ponadto podnieśli, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 wskazywał, iż niezgodne z Konstytucją jest zróżnicowanie obywateli na tych, którzy mieli miejsce zamieszkania na byłych terenach Rzeczpospolitej Polskiej nawet przez jeden dzień oraz na obywateli, którzy z przyczyn od siebie niezależnych nie mogli udać się na stały pobyt ze względu na pełnione obowiązki, np. takie jak służba wojskowa w przypadku J. S.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie jest zasadna a zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa.

W niniejszej sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości w miejscowości [...] `, woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Swoje rozstrzygnięcie uzasadnił tym, że nie została spełniona przez J. S. jedna z przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do rekompensaty, tj. wymóg posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w rozumieniu przedwojennych przepisów prawa, mających zastosowanie w niniejszej sprawie, a wskazanych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.), dalej jako "ustawa".

Sąd podzielił w całości stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zarówno w zakresie ustalonego stanu faktycznego, jak również zastosowanych przepisów prawa.

Zgodnie z brzmieniem art. 2 ww. ustawy z 2005 r., obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz posiada obywatelstwo polskie, zaś w razie śmierci właściciela jego spadkobiercom posiadającym obywatelstwo polskie.

Takie brzmienie tego przepisu jest wynikiem jego nowelizacji, dokonanej na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, w którym stwierdził on niezgodność z Konstytucją art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Organy administracji powinny zatem dokonać wykładni pojęcia "miejsce zamieszkania", mając na względzie powyższe rozstrzygnięcie.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ustawa zabużańska z dnia 8 lipca 2005 r. nie zawiera definicji tego pojęcia a zatem winny mieć zastosowanie zasady ogólne, które obowiązywały przed wojną, przy czym przepisy międzywojenne obowiązujące do lat sześćdziesiątych XX wieku dopuszczały możliwość posiadania przez obywateli kilku miejsc zamieszkania. Jednocześnie wyraził on pogląd, iż zawężenie kręgu osób uprawnionych do analizowanych świadczeń nie jest przydatne dla realizacji celów rekompensaty jako świadczenia publicznoprawnego o charakterze socjalnym, a więc wadliwe z punktu widzenia zasady proporcjonalności. Nadto należy oceniać również wymogi racjonalności i doświadczenia życiowego, które nakazują uznać, że w większości wypadków zmiana miejsca zamieszkania niepołączona ze sprzedażą nieruchomości w dotychczasowym miejscu zamieszkania była wyrazem przekonania, iż dana osoba (lub jej rodzina) mają zamiar powrotu na kresy wschodnie - np. po upływie terminu kontraktu, zarobieniu określonej sumy pieniędzy, czy zamknięciu spraw rodzinnych, bądź wejściu dzieci w wiek szkolny. W konkluzji Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że zaskarżona regulacja wypaczała socjalno-odszkodowawczy charakter rekompensat i jest dysfunkcjonalna wobec celów zaskarżonej ustawy.

Taka treść przepisu art. 2 ustawy oznacza zatem uściślenie dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r., którego spełnienie jest oceniane z uwzględnieniem przepisów obowiązujących we wskazanej wyżej dacie.

W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że - biorąc pod uwagę obowiązujące przed wojną, a przytoczone przez organ regulacje prawne dotyczące miejsca zamieszkania - organy administracji słusznie uznały, iż właściciel mienia zabużańskiego nie miał miejsca zamieszkania w M. mimo, że znajdowała się tam ziemia, będąca jego własnością.

J. S. - co bezspornie wynika z akt sprawy - posiadał swoje centrum życiowe w T. Tam zamieszkiwał z rodziną i pracował od 1923 r. Jego żona J. zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa domowego, tam też urodziły się ich dzieci, a co więcej J. S. wrócił do T. i mieszkał tam po powrocie z kampanii wrześniowej.

W ocenie Sądu - tak jak i organu - najbardziej spójne z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie jest najwcześniejsze z oświadczeń O. K. (z 2004 r.). Wskazała w nim, iże uciekała z matką i rodzeństwem przed pożogą wojenną do rodziny w B. i gdy dotarli do B., przewoźnik kazał im uciekać z powrotem do Polski, bo ziemie te zajmowały wojska rosyjskie. Zatem z treści tego oświadczenia ewidentnie wynika, że nie tylko nie dotarli do M., ale nawet nie uciekali do tej miejscowości. Przy czym w okresie poprzedzającym te wydarzenia, tj. pomiędzy I a II wojną światową J. S. zaledwie kilka razy odwiedził swoją rodzinę w M..

Nawet hipotetycznie uznając oświadczenia złożone w późniejszym okresie przez O.K. za bardziej spójne z innymi dowodami, wskazać należy - co zdaje się pomijać strona skarżąca - iż wyjazd wraz z matką i rodzeństwem do rodziny miał na celu zapewnienie sobie bezpieczeństwa. Wynikało to z wydarzeń związanych z sytuacją przed wrześniem oraz we wrześniu 1939 r. - z możliwymi działaniami wojennymi a następnie wojną. Powyższe zakłada zatem czasowość pobytu, determinowaną ww. okolicznościami - a nie jak twierdzi strona zamiar stałego pobytu w M., zwłaszcza, że z akt sprawy wynika, iż jej ojciec nie został przeniesiony do innej jednostki wojskowej, położonej w okolicy tej miejscowości.

Biorąc zatem pod uwagę powyższe okoliczności, nie można przyjąć - jak twierdzi strona - że nastąpiła zmiana miejsca zamieszkania, czy też w M. było drugie miejsce zamieszkania poprzednika prawnego skarżących.

Poza przebywającą w tej miejscowości rodziną ojca O. K. i posiadaną tam ziemią, która została wydzierżawiona bratu, poprzednik prawny skarżących nie koncentrował żadnych innych swoich interesów w tym miejscu - odkąd rozpoczął karierę w T. Przy czym, mimo że - jak twierdzi strona - zamierzał on powrócić do tej miejscowości po zakończeniu kariery w wojsku, to okoliczność ta nie może zostać uznana za posiadanie drugiego miejsca zamieszkania.

Zdarzenia przyszłe i niepewne nie mogą bowiem być przesłanką uznania, iż w określonej chwili posiadało się drugie, czy inne miejsce zamieszkania. Przejawowi woli pozostania w danej miejscowości musi bowiem towarzyszyć przebywanie w niej. W niniejszej sprawie jednego z tych elementów z pewnością nie było.

Poza tym wskazać należy, że przyznanie rekompensaty w niniejszym przypadku zaprzeczałoby jej roli, jako świadczenia pomocowego. Strona, która posiadała w danej miejscowości ziemię, a nie koncentrowała w tym miejscu swoich planów życiowych, otrzymałaby w istocie odszkodowanie za utraconą własność. Przy czym jeszcze raz podkreślić należy, iż w orzecznictwie sądowym uznaje się, że rekompensata stanowi swoiste świadczenie publicznoprawne o charakterze pomocowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 577/15, publ CBOSA wyjaśnił, iż przyrzeczona umowami republikańskimi kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłącznie dla obywateli RP (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy - decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej - manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim. Wartość przyrzeczonej kompensacji miała być determinowana wartością ubezpieczeniową mienia nieruchomego (z wyjątkiem ziemi na terytorium Litewskiej SRR), pozostawionego przez przesiedlonych, a dla rolników - porównywalna do świadczeń w ramach reformy rolnej, zadekretowanej 6 września 1944 r.

Tak zdefiniowany charakter ww. publicznoprawnego roszczenia rekompensacyjnego, tj. aby osoby, które faktycznie utraciły nieruchomości, jak też większość majątku ruchomego, uzyskały w Polsce odpowiednią rekompensatę mającą charakter pomocowy, uzasadnia zaprezentowane uprzednio rozumienie przesłanki posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP.

W tym miejscu podkreślić należy, iż Sąd, uznając rację organów orzekających w sprawie - że opis zdarzeń dokonany przez O. K. w 2004 r. w większym stopniu jest spójny, czy też koherentny z pozostałym materiałem dowodowym sprawy - podzielił ich pogląd, iż O. K. w sierpniu i wrześniu 1939 r. w ogóle nie dotarła do M. i w październiku 1939 r. powróciła do T.

W tych okolicznościach zarówno Sąd - jak i wcześniej organy obu instancji - nie mogły przyjąć, że J. S. przed II wojną światową zmienił miejsce zamieszkania, czy też posiadał kilka miejsc zamieszkania.

Odnosząc się z kolei do przedłożonego fragmentu dokumentu - zawierającego spis wyborców na Sejm Polski, w którym figurowała osoba o takim samym imieniu i nazwisku, jak ww. właściciel pozostawionego mienia - Sąd także podzielił stanowisko organów w tym zakresie, że nie jest to ta sama osoba, bowiem osoba wymieniona w przedłożonym spisie urodziła się w innej dacie i zamieszkiwała w innej miejscowości. Ponadto przyjęcie, iż osoba ta była przodkiem skarżących, stoi w sprzeczności z życiorysem tej osoby oraz dokumentami potwierdzającymi przebieg jej służby w wojsku.

Reasumując Sąd uznał, że postępowanie w niniejszej zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, organy administracji wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie zgromadziły i oceniły materiał dowodowy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje - zgodnie z art. 107 §3 kpa, zyskując całkowitą aprobatę Sądu.