Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 165/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2008-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 328 poz 21 art. 5 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003 r. ustanawiające środki przejściowe dla stosowania w odniesieniu do 2004 r.  rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy,  Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 32 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 23, art. 68
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 5, art. 43 pkt 3, art. 143b, art. 143c
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001
article: art. 53 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 35 poz 217
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej - Tytuł zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. (Dz.U.08.44.262) na: "o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego"
article: art. 1, art. 2 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003
article: par. 1 ust. 1 pkt 2 i 4, par. 4 pkt 1 lit. a-c
journal: Dz.U. 2004 nr 65 poz 600
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej  kulturze rolnej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski (spr.), asesor WSA Renata Kantecka, Protokolant Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 29 maja 2008r. sprawy ze skargi Zakładu A, na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]", w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 po wznowieniu postępowania, 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 474 złote (słownie: czterysta siedemdziesiąt cztery) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z "[...]" utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia "[...]" uchylającą decyzję tego organu z dnia "[...]" oraz przyznającą Zakładowi A w B. płatności bezpośrednie do gruntów na rok 2004 w pomniejszonej wysokości.

Z przedstawionego w zaskarżonej decyzji stanu faktycznego sprawy wynika, że w dniu "[...]" Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o przyznaniu wymienionemu producentowi rolnemu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 w łącznej wysokości 292.463,92 zł, w tym z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej (powoływanej dalej jako JPO) - 131.715,99 zł i z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej (powoływanej dalej jako UPO) - 160.747,93 zł. W wyniku przeprowadzonych w dniach: 10 – 18 sierpnia 2006 r., 27 kwietnia 2007 r., a następnie w dniu 1 czerwca 2007 r. kontroli na miejscu gospodarstwa rolnego metodą inspekcji terenowej stwierdzono, że powierzchnia, co do której winna być naliczona płatność JPO wyniosła 610,59 ha. Natomiast producent rolny we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich w zakresie JPO na 2004 r. wykazał powierzchnię 625,64 ha. Ponadto stwierdzono, że powierzchnia zadeklarowana w 2004 r. przez wnioskodawcę do objęcia UPO wynosiła 549,04 ha. Tymczasem w wyniku kontroli ustalono, że powierzchnia, co do której winna być naliczona płatność UPO, po uwzględnieniu sankcji, wyniosła 503,89 ha.

Mając na uwadze powyższe, organ I instancji postanowieniem z dnia "[...]" wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania Zakładowi A płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok. W uzasadnieniu wydanej na skutek wznowienia postępowania decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, że należało wykluczyć z powierzchni deklarowanej do przyznania płatności bezpośrednich na rok 2004 grunty o powierzchni 15,05 ha, jako że nie były one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej.

Uwzględniając wyniki przeprowadzonej kontroli na miejscu, organ podniósł, że procentowa różnica w powierzchni działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności w zakresie JPO oraz określonych w wyniku kontroli administracyjnej wynosi 2,46%. Jako podstawę prawną w tym zakresie powołał regulację art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003 r. ustanawiającego środki przejściowe dla stosowania w odniesieniu do 2004 r. rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w 3 zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji (Dz.U. L 328, z dnia 17.12.2003, str. 21 ze zm.), zgodnie z którym, z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności w rozumieniu art. 48 rozporządzenia (WE) nr 2419/2001, jeśli w wyniku kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu stwierdza się, że ustalona różnica między zadeklarowanym obszarem a wyznaczonym obszarem w znaczeniu art. 2 lit. r) rozporządzenia (WE) nr 2419/2001 jest większa niż 3%, ale nie większa niż 30% wyznaczonego obszaru, kwota, jaka ma zostać przyznana na podstawie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej jest zmniejszona za dany rok o dwukrotność kwoty ustalonych funduszy dla tej różnicy.

Mając na uwadze stwierdzoną różnicę powierzchni gruntów zadeklarowanej przez producenta rolnego do objęcia płatnością UPO i stwierdzonej w czasie kontroli, organ I instancji obliczył, iż w ujęciu procentowym wyniosła ona 2,82%. W tym zakresie przywołał treść art. 32 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U. L 32, z dnia 12.12.2001, str. 11 ze zm.), zgodnie z którym, jeżeli w odniesieniu do danej grupy upraw obszar zadeklarowany przekracza obszar ustalony zgodnie z art. 31 ust. 2, pomoc obliczana jest na podstawie obszaru ustalonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeśli różnica jest większa niż 3% lub dwa hektary, lecz nie więcej niż 20% ustalonego obszaru.

Uwzględniając powyższe różnice między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku, a stwierdzoną w czasie kontroli, organ I instancji przyznał stronie płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na 2004 r. w łącznej wysokości 276.076,42 zł, w tym z tytułu JPO – 128.547,51 zł oraz z tytułu UPO – 147.528,91 zł.

Rozpatrując niniejszą sprawę w związku ze złożonym odwołaniem, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, podzielił stanowisko organu I instancji. Wskazał, iż przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego był art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), tj. wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych oraz nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, lecz nieznanych organowi orzekającemu. Taką okolicznością było, w ocenie organu, stwierdzenie podczas kontroli w sierpniu 2006 r., iż określone działki rolne, deklarowane przez producenta rolnego we wniosku na rok 2006, nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r.

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ opisał poszczególne działki rolne oraz wskazał zastosowane wobec nich kody sankcjonujące. Następnie, odnosząc się do zarzutów odwołania, organ II instancji podniósł, że w myśl art. 23 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. U. UE Nr L 141 z dnia 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.), kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności. Organ wyjaśnił, że kontrola na miejscu w zakresie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych ma na celu określenie sumy powierzchni działek rolnych w ramach poszczególnych grup płatności oraz określenie, czy deklarowane działki utrzymane były w dobrej kulturze rolnej zgodnej z wymaganiami ochrony środowiska, co wymaga sprawdzeń sięgających wstecz w stosunku do bieżącego terminu kontroli. Zatem, w ocenie organu, w przypadku stwierdzenia, że w dniu kontroli na działce rolnej nie jest prowadzona działalność rolnicza oraz że cała działka rolna nie była utrzymana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., należy uznać, iż grunty te nie były użytkowane rolniczo w okresie pomiędzy wskazaną datą a dniem realizacji kontroli, tj. na przestrzeni także 2004 r. i 2005 r.

Organ wskazał, że w związku z odwołaniem strony została sporządzona opinia przez G.T. - inspektora terenowego zatrudnionego w Biurze Kontroli na Miejscu w Oddziale Regionalnym ARiMR, realizującego przedmiotową kontrolę. Według tej opinii, fotografie poszczególnych działek wykonane zostały podczas kontroli na miejscu i dowodzą, iż nie wykonywano na nich czynności uprawowych. Ponadto A.K. - pracownik wykonawcy zewnętrznego realizującego kontrolę na miejscu w gospodarstwie producenta rolnego w sierpniu 2006 r. wyjaśniła, że fotografie zostały sporządzone prawidłowo. Dodała, że każda działka rolna posiada w protokole z czynności kontrolnych dokładny opis zaistniałej sytuacji, jak również szkic z miejscem i kierunkiem wykonania fotografii, co umożliwia identyfikację w terenie. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy uznał, iż obraz przedstawiony na fotografiach (wieloletnie chwasty, zakrzaczenia, dorodne siewki drzew), dotyczących spornych działek rolnych świadczy o niewykonywaniu zabiegów agrotechnicznych od kilku lat wstecz. W konsekwencji stwierdził, że przedmiotowe grunty nie były użytkowane rolniczo na dzień 30 czerwca 2003 r.

Ustosunkowując się do zarzutów strony przedstawionych w piśmie z dnia 18 lutego 2008 r. co do niemożności zmiany niekorzystnego rozstrzygnięcia za 2004 r. i 2005 r., Dyrektor Oddziału Regionalnego ARMiR wskazał, iż zmiana wyników z kontroli na miejscu zawartych w protokole, możliwa jest w przypadku stwierdzenia podstaw do uchylenia poprzednich zapisów. W wyniku kilkukrotnej weryfikacji treści protokołów z czynności kontrolnych przeprowadzonych w gospodarstwie producenta rolnego uznano, że taka zmiana możliwa była jedynie w przypadku dwóch działek, co do których podczas kontroli przeprowadzonej w sierpniu 2006 r. stwierdzono występowanie wieloletnich trzcin. Organ zwrócił uwagę, że uznanie działek porośniętych wieloletnią trzciną możliwe było z uwagi na to, iż grunty z dominacją trzciny pospolitej, wykorzystywane rolniczo mogły zostać objęte płatnościami bezpośrednimi, pod warunkiem spełnienia minimalnych wymogów utrzymania tych gruntów zgodnie z normami (dobra kultura rolna).

Ponadto, w ocenie organu, dołączone do akt oświadczenie M.P. - szacującego szkody łowieckie z Koła Łowieckiego B, że użytki zielone, szczególnie kompleks łąk na działce ewidencyjnej nr "[...]" we wsi S. były corocznie wykaszane, co stwierdzono podczas czynności zapobiegających szkodom łowieckim, jak i pobytów w terenie, nie wyklucza możliwości wykoszenia przez producenta rolnego wspomnianych gruntów w terminie późniejszym, tj. po okresie czynności kontrolnych przeprowadzonych w sierpniu 2006 r.

Opierając się na wyżej powołanych ustaleniach faktycznych, organ II instancji przytoczył treść art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. Nr 35, poz. 217 ze zm.), zgodnie z którym do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem stwierdził, iż w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz.U. Nr 6, poz. 40 ze zm.). Zgodnie z art. 1 tej ustawy określa ona warunki i tryb udzielenia producentom rolnym płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, określonych w przepisach art. 143b i art. 143c rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1, ze zm.), zwanych dalej "płatnościami". Stosownie do art. 143b pkt 4 w/w rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 obszar użytków rolnych nowego Państwa Członkowskiego objęty systemem jednolitej płatności obszarowej stanowi część wykorzystywanych użytków rolnych utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., niezależnie od tego, czy w tym dniu była na nich prowadzona produkcja czy też nie, oraz, jeśli jest to właściwe, jest dostosowany zgodnie z obiektywnymi kryteriami określonymi przez to nowe Państwo Członkowskie po zatwierdzeniu przez Komisję. Zatem, w ocenie organu, działki, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. nie powinny być wykazywane we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. Powyższe potwierdza, zdaniem organu, art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, zgodnie z którym osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej "gruntami rolnymi". Organ odwoławczy przytoczył także przepis § 1 ust. 1 pkt 2 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (Dz.U. Nr 65, poz. 600 ze zm.), zgodnie z którym utrzymywaniem gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska jest:

1) uprawa roślin lub ugorowanie - w przypadku gruntów ornych;

2) koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca – w przypadku łąk;

3) koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie do dnia 30 września - w przypadku łąk trzęślicowych, zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt;

4) wypasanie zwierząt w okresie wegetacyjnym traw lub koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca - w przypadku pastwisk.

Zgodnie z § 4 pkt 1 lit. a – c w/w rozporządzenia grunty rolne, o których mowa w § 1, nie powinny być porośnięte drzewami i krzewami z wyjątkiem drzew i krzewów: niepodlegających wycięciu zgodnie z przepisami o ochronie przyrody, mających znaczenie dla ochrony wód i gleb i niewpływających na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną. W ocenie organu dopuszczalne jest wyłącznie występowanie na danych gruntach drzew i krzewów niewpływających na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną.

Ustosunkowując się natomiast do wniosku strony o ponowne przeprowadzenie kontroli na miejscu, organ wskazał, że kontrola zasadnicza została przeprowadzona z należytą starannością i w sposób bardzo szczegółowy, wobec czego wniosek o przeprowadzenie kolejnej wizytacji jest bezzasadny.

Ponadto organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające odstąpienie od zastosowanych pomniejszeń przyznanych wcześniej płatności na podstawie art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.. Przepis ten stanowi, że obniżki i wyłączenia, przewidziane w rozdziale 1, nie mają zastosowania w przypadku, gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości. W ocenie organu, strona bowiem nie wykazała, że nie jest winna stwierdzonych nieprawidłowości.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na powyższą decyzję, strona wnosząc o jej uchylenie, zarzuciła jej naruszenie art. 61 w zw. z art. 53, art. 77 w zw. z art. 80, art. 78, art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 23 i art. 29 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004, §1 ust. 1 pkt 2 i 4 w zw. z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r., art. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady WE Nr 146/2008 z dnia 14 lutego 2008 r. zmieniającego rozporządzenie WE nr 1782/2003 ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia (Dz.Urz. UEL 2008, 46 str. 1) oraz art. 5 rozporządzenia Rady WE nr 1782/2003.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że kontrola przeprowadzona w sierpniu 2006 r. nie może odzwierciedlać stanu faktycznego na łąkach czy pastwiskach w latach 2004 czy 2005. W związku z późniejszym uznaniem działek zakwestionowanych kontrolą przeprowadzoną w sierpniu 2006 r. za użytkowane rolniczo, strona zarzuciła, iż kontrola ta została przeprowadzona wadliwie. W jej czasie, w dniach 27 kwietnia 2007 r. i 31 lipca 2007 r. uznano bowiem błędy i zniesiono kody sankcjonujące w stosunku do całości kontrolowanego wówczas obszaru, tj. działek ZO, AC i ZD. Zawężenie zakresu kontroli z 2007 r. nie dało możliwości wykazania skarżącemu, iż również pozostałe zakwestionowane w toku kontroli w sierpniu 2006 r. działki były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej. Ponadto czynności kontrolne w 2007 r. opierały się jedynie na badaniu dokumentów w stosunku do spornych działek, co stanowiło naruszenie praw strony do obrony i przeprowadzenia dowodu w sprawie. W czasie kontroli w lipca 2007 r. wskazano, iż nie można jednoznacznie stwierdzić, że w 2006 r. nie wykoszono spornych działek. Zdaniem skarżącego, tym bardziej nie można było na podstawie kontroli w 2006 r. przyjąć założenia, iż nie były one koszone w 2003 r.

W ocenie strony, organ naruszył art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, uznając wadliwie wykonaną kontrolę za podstawę wznowienia postępowania. Wyniki kontroli łąk i pastwisk z 2006 r., użytkowanych głównie jako ugór w 2006 r. i przygotowywane do PROW 2007-2013 (Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich) jako siedliska ptaków, nie odzwierciedlają bowiem ich stanu rzeczywistego z 2003 r. Łąka wykoszona raz do roku, już w następnym roku wygląda jak nieużytek, a w przypadku nadmiernych opadów i sprzyjających warunków klimatycznych roślinność jest bardzo obfita i daje obraz nieużytkowanego rolniczo terenu. Jako dowód niemożności stwierdzenia braku koszenia spornych działek trzy lata wstecz skarżący przedstawił opinię prof. dr hab. K.G. z Katedry Łąkarstwa Uniwersytetu "[...]", w której uznano, że nie można jednoznacznie stwierdzić niewykonywania koszenia w latach 2004 – 2005 oraz że skład florystyczny runi świadczy o ekstensywnym użytkowaniu, a co najmniej jednokrotnym koszeniu w okresie wegetacyjnym.

O wykonywaniu koszenia na spornych działkach w latach 2004 – 2005 świadczy, zdaniem skarżącego, sprawozdanie z dnia 2 grudnia 2005 r. z kontroli Agencji Nieruchomości Rolnych dotyczące wywiązywania się skarżącego jako dzierżawcy z warunków umowy dzierżawy, w którym stwierdzono, że prawidłowo użytkuje on przedmiot umowy wykorzystując go do działalności gospodarczej w rolnictwie.

Strona podniosła również, że art. 23 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 odnosi się do kontroli na miejscu istniejącego stanu rzeczy w odniesieniu do złożonego wniosku i nie zawiera wytycznych do możliwości przeprowadzenia wstecznych kontroli w stosunku do działek zadeklarowanych we wcześniejszych latach. W ocenie skarżącego wręcz przeciwnie, w art. 28 rozporządzenia odniesiono się jedynie do kontroli na miejscu dotyczących jednego wniosku w ramach programów pomocy obszarowej, a zatem nie można poddawać kontroli wniosków z lat poprzednich. Inne postępowanie stwarzałoby jedynie fikcję kontroli. Ponadto strona zarzuciła naruszenie art. 30 pkt 4 wyżej powołanego rozporządzenia, bowiem organ po otrzymaniu protokołu obowiązany był do przeprowadzenia dodatkowych dowodów, czego nie uczynił.

Powoływany przez organ art. 5 rozporządzenia Rady WE nr 1782/2003, odnosi się, zdaniem skarżącego Zakładu, do kwestii utrzymania przez państwa członkowskie na niezmienionym poziomie powierzchni trwałych użytków zielonych w dniu złożenia pierwszych wniosków o pomoc obszarową. Jest do deklaracja państw członkowskich utrzymania i niezmniejszania tych powierzchni. Przepis ten nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż skarżący nie zmniejszył powierzchni użytków zielonych w stosunku do 2004 r. i pierwszego wniosku obszarowego. Użytki zielone nie zostały bowiem zaorane i są użytkowane zgodnie z zasadami dobrej praktyki rolniczej.

Skarżący wskazał też, że zgodnie z art. 43 pkt 3 rozporządzenia Rady WE nr 1782/2003, do powierzchni pastwiskowych nie zalicza się gruntów pod lasami, stawami, budynkami i ścieżkami. Podniósł, że regulację tę należy stosować z mocą wsteczną tj. od 1 stycznia 2007 r. i zgodnie z jej brzmieniem pastwiska należy identyfikować na dzień 30 czerwca 2006 r., a nie 2003 r. W ocenie strony, przepis powyższy znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem postanowienie o wznowieniu postępowania wydano w dniu "[...]". Data ta w ocenie strony jest datą wszczęcia postępowania administracyjnego, stosownie do art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem w prowadzonym postępowaniu zastosowanie winny znaleźć regulacje prawne obowiązujące w tej dacie czyli ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności cukrowej, a nie ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. Już to uchybienie, w ocenie skarżącego, winno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Strona zarzuciła również, iż organ II instancji nie ustosunkował się do definicji dobrej praktyki rolniczej oraz jej zmian. Nie odniesiono się do faktu, iż strona w latach 2004 – 2005 wykonywała obowiązki zgodnie z wymaganiami w tym okresie i że nie można żądać od strony zachowania zgodnego z prawem, które w tym okresie jeszcze nie obowiązywało.

Skarżący zakwestionował ponadto przedstawione przez organ kontrolujący zdjęcia spornych działek, a szczególnie sposób ich wykonania. Wskazał też, że powierzchnię upraw objętych wyłączeniem ustalono błędnie na podstawie wniosku z 2006 r., a nie w oparciu o wniosek z 2004 i 2005 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż wznowienie postępowania jest instytucją

umożliwiającą przeprowadzenie ponownego postępowania wyjaśniającego i

ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana

decyzja ostateczna. Wznowienie postępowania, jako instytucja nadzwyczajna, może

nastąpić wyłącznie w przypadku wystąpienia jednej z wad kwalifikowanych, określonych

w art.145 § 1 oraz art.145a Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jako podstawę wznowienia rozpoznanej przez sąd sprawy organ odwoławczy

wskazał art.145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli wyjście na jaw nowych dowodów oraz nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję (str. 5 uzasadnienia decyzji). Organ nie wskazał jednak żadnych nowych dowodów istotnych dla sprawy,

istniejących w dnia wydania decyzji, nie znanych organowi.

Za istotną okoliczność faktyczną, stanowiącą podstawę wznowienia

postępowania w niniejszej sprawie, uznał organ stwierdzenie podczas kontroli

dokonanej w dniach od 10 do 18 sierpnia 2006r., iż określone działki rolne (łącznie 9 o

oznaczeniach we wniosku z 2006r.: AC, ZD, ZG, ZH, ZK, ZŁ, ZO, ZW, ZZ),

deklarowane przez producenta rolnego we wniosku na 2006r., nie były utrzymywane w

dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003r. W wyniku weryfikacji protokołu z ww.

kontroli, stwierdzono, iż nie uwzględnia ona podziału działek rolnych zawartych w

zmianie z dnia 6 czerwca 2006r.. Dlatego w gospodarstwie producenta rolnego

została przeprowadzona, w dniu 27 kwietnia 2007r., zasadnicza, obszarowa kontrola na

miejscu przez inspektorów terenowych Oddziału Regionalnego ARiMR. Konsekwencją tej kontroli było stwierdzenie, że jedna z wyłączonych działek (o symbolu ZO) była utrzymana w dobrej kulturze rolnej, zaś wobec innej (o symbolu ZN) zastosowano kod pokontrolny DR10 sankcjonujący, skutkujący trwałym wykluczeniem działki rolnej z płatności. W związku z odwołaniem od decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006, w dniu 1 czerwca 2007r., w przedmiotowym gospodarstwie, przeprowadzona została przez inspektorów terenowych Oddziału Regionalnego ARiMR kolejna kontrola na miejscu. Na jej podstawie stwierdzono, iż kolejne dwie działki rolne (o symbolach: AC i ZD), będące przedmiotem odwołania, były użytkowane rolniczo na deklarowanej powierzchni. W oparciu o wyniki opisanych trzech kontroli i treść wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004, z płatności za ten rok organ wyłączył powierzchnię siedmiu działek rolnych, łącznie 15,05 ha.

Opis dziatek rolnych wykluczonych z płatności przez organ (str. 8 - 9

zaskarżonej decyzji) dokonany został na podstawie fotografii wykonanych podczas

kontroli przeprowadzonej w sierpniu 2006r. Podkreślić przy tym należy, iż uznając

ponowną wizytację terenową, o przeprowadzenie której wnioskował producent rolny, za

niezasadną i odmawiając jej dokonania, organ odwoławczy powołał się na opinię

przedstawiającą ocenę zdjęć wykonanych na spornych działkach rolnych podczas wymienionej kontroli (opinia z dnia 29 stycznia 2008r.). Wniosek końcowy przedmiotowej opinii jest jednak jednoznaczny i odnosi się wyłącznie do roku 2006. W opinii tej stwierdzono bowiem, iż "Obraz przedstawiony na fotografiach (wieloletnie chwasty, zakrzaczenia, drobne siewki drzew), świadczą o tym, że wymienione działki w roku wykonywania kontroli nie były użytkowane rolniczo." Wszystkie trzy kontrole na miejscu przeprowadzone były w związku z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006r. Przy czym pierwsza kontrola (z sierpnia 2006r.) nie była przeprowadzona prawidłowo na co wskazują wyniki następnych kontroli (z kwietnia i lipca 2007r.). Zaznaczyć także należy, iż kolejne dwie kontrole nie obejmowały już wszystkich spornych działek rolnych.

Zdaniem Sądu, w rozpoznanej sprawie, organ nie wykazał jednoznacznie, że

sporne grunty nie były użytkowane rolniczo w 2004r.. Zgromadzony zaś w sprawie materiał dowodowy nie jest pełny. Wobec upływu czasu i związanego z tym braku możliwości jednoznacznego ustalenia, jedynie na podstawie fotografii i oględzin, stanu spornych działek rolnych w 2004r., organ winien przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na poczynienie pełnych ustaleń faktycznych. Mogą to być dowody z przesłuchania świadków, którzy w 2004r. byli zatrudnieni w skarżącym Zakładzie na stanowiskach związanych z pracami rolnymi na spornych działkach, czy też wykonywali dla skarżącego usługi związane z pracami rolnymi. Organ może także rozważyć potrzebę przeprowadzenia innych dowodów np. z opinii biegłych, które pozwolą na stwierdzenie, czy skarżący utrzymywał sporne działki w dobrej kulturze rolnej.

W związku z analizą akt sprawy Sąd podzielił argumentację skargi, iż zawężenie zakresu kontroli przeprowadzonej w 2007 roku nie dało możliwości wykazania skarżącemu, że również pozostałe zakwestionowane w toku kontroli, w sierpniu 2006 r. działki były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej. Jak trafnie podniosła strona skarżąca, jeżeli w czasie kontroli z lipca 2007 r. nie można było jednoznacznie stwierdzić, że w 2006 r. nie wykoszono spornych działek, to tym bardziej w oparciu o sporządzony w 2006r. materiał fotograficzny oraz opinię inspektora terenowego zatrudnionego w Biurze Kontroli na Miejscu w Oddziale Regionalnym ARiMR, nie można było przyjąć sposób nie budzący wątpliwości, iż działki te nie były one koszone w 2003 r.

Zaznaczyć jednocześnie należy, iż dokonując oceny zgromadzonego

materiału dowodowego organ winien odnieść go do pojęć: "utrzymywania gruntów

rolnych zgodnie z normami" oraz uznania gruntów ornych za ugorowane, określonych w

§1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 w

sprawie minimalnych norm (Dz.U. nr 46, poz. 306 ze zm.) oraz wyjątków przewidzianych w § 4 ww. rozporządzenia, w którym dopuszczono możliwość porastania gruntów rolnych drzewami i krzewami. Samo porastanie gruntów rolnych krzewami i drzewami nie jest bowiem jednoznaczne z wykluczeniem tych gruntów z płatności bezpośrednich.

Zgodnie z zasadą prawdy materialnej, ustanowioną w art. 7 Kodeksu

postępowania administracyjnego, organ administracyjny zobowiązany jest do

dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zasada ta jest uszczegółowiona w art.77 §1

Kodeksu postępowania administracyjnego, który obliguje organ do zebrania w sposób

wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Kolejną zasadą

postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. Art.80 Kodeksu

postępowania administracyjnego stanowi, że organ ocenia na podstawie całokształtu

materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dopiero zatem po

wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego można będzie

stwierdzić, czy sporne działki rolne były przez skarżącego utrzymywane w dobrej

kulturze rolnej w 2005r. i w konsekwencji powyższego, czy skarżącemu przysługiwała

płatność bezpośrednia od tych gruntów rolnych. Zarzuty odnoszące się do naruszenia

wymienionych przepisów postępowania administracyjnego uznać więc należy za

uzasadnione.

Zasadny jest także zarzut nie zastosowania przez organ administracji

przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów

rolnych i płatności cukrowej (Dz.U. nr 35, poz.217 ze zm.). Stosownie do art.53 ust.1

tejże ustawy do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej,

wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie niniejszej

ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. W rozpoznanej sprawie decyzja z dnia "[...]" o przyznaniu płatności bezpośrednich na rok 2004 stała się ostateczna.

Postanowieniem z dnia "[...]" organ l instancji wznowił postępowanie w przedmiotowej sprawie. Z powyższego wynika zatem, iż w rozpoznanej sprawie organy winny stosować przepisy ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności cukrowej z 2007r. Art.7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił zasadę praworządności. Jej powtórzeniem jest art.6 Kodeksu postępowania

administracyjnego, zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na

podstawie przepisów prawa. Pierwszym etapem stosowania prawa jest ustalenie jaka

norma obowiązuje, czyli może stanowić podstawę materialnoprawną decyzji. Wydanie

decyzji na podstawie nieobowiązujących przepisów stanowi naruszenie zasady praworządności.

Za niezasadny uznać należy natomiast zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5

Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi podstawę wznowienia

postępowania w przypadku wyjścia na jaw nowych, istotnych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który

wydał decyzję. Te nowe, istotne okoliczności faktyczne, czy nowe dowody (w niniejszej

sprawie nowe okoliczności faktyczne) mogą się ujawnić w toku innego postępowania

administracyjnego, np. w toku kontroli dotyczącej wniosku o płatności bezpośrednie

złożonego na kolejny rok. Jednakże samo istnienie tych okoliczności faktycznych w

roku, którego dotyczy wznawiane postępowanie, nie może budzić wątpliwości.

W ocenie Sądu, opisane powyżej nieprawidłowości naruszają, w sposób istotny art. 6, art. 7, art.77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie do

wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i do dokonania

oceny udowodnienia okoliczności na podstawie całego zebranego materiału. Powyższe

musi znaleźć odzwierciedlenie w czytelnym uzasadnieniu decyzji, które odpowiadać

będzie warunkom określonym w art.107§3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wskazane błędy proceduralne powodują, że przedwczesne byłoby odnoszenie

się do dokonanej przez organ podatkowy oceny prawnej stanu faktycznego.

Z wymienionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na

mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 cyt. ustawy, zaś na podstawie jej art.152 określono, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienie się wyroku.