Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 77/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2010-03-23 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 2 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2003 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego.


UZASADNIENIE

A. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając,

iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz córką. Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej. Stwierdził, iż nie posiada także przedmiotów, które mógłby spieniężyć, bowiem dom o powierzchni [...] m2, w którym zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych. Ponadto nie ma też możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byłby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Rodzina skarżącego aktualnie utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.116,07 zł (po odliczeniu kwoty potrącanej z tytułu zobowiązań podatkowych), a także emerytury żony w wysokości 1.290 zł. Wyszczególnione wydatki miesięczne stanowią: energia elektryczna – 191,05 zł; opłata za wodę – 142,77 zł kwartalnie; wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę. Ponadto wnioskodawca jest osobą schorowaną i leczy się w Poradni Cukrzycowej oraz Kardiologicznej w Ł., a koszt miesięczny zakupu leków wynosi około 130 zł. Dodatkowo żona skarżącego leczy się w Poradni Onkologicznej w Ł., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. Nadto częściowo na utrzymaniu skarżącego pozostaje córka, która odbywa studia doktoranckie i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.000 zł, przeznaczane w całości na swoje bieżące utrzymanie tj. wyżywienie, zakup książek oraz materiałów potrzebnych do nauki. Wnioskodawca natomiast pokrywa opłatę za akademik w kwocie 345 zł.

Końcowo skarżący podkreślił, iż posiada dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni [...] m2 i [...] m2, a poza tym nie ma żadnego innego majątku czy też zgromadzonych oszczędności. Dom zaś, w którym zamieszkuje stanowi ½ jego własności. W pozostałej części stanowi własność syna i jego rodziny. Prowadzone są jednak oddzielne gospodarstwa domowe (k. 33-36).

W odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego tut. Sądu w sprawie sygn. akt I SA/Bk 580/09 A. S. oświadczył, że w dniu [...] kwietnia 2008 roku przekazał synowi prowadzoną działalność tj. stację paliw S. S. i jednocześnie od dnia [...] maja 2008 roku nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej oraz przestał być wspólnikiem spółki. Ponadto od dnia [...] sierpnia 2008 roku przeszedł na emeryturę. Podniósł również, iż nie uzyskuje żadnych dochodów z tytułu posiadania dwóch garaży i obecnie są to pustostany, gdyż nie posiada żadnych samochodów (k. 33,48 akt sprawy sygn. akt I SA/Bk 580/09).

Do wniosku w sprawie sygn. akt I SA/Bk 580/09 A. S. dołączył ponadto: kserokopie dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody i ponoszone wydatki, w tym koszty leczenia (k. 34-35,38-43,51 akt sprawy sygn. akt I SA/Bk 580/09), zaświadczenia o stanie zdrowia (k.36-37 akt sprawy sygn. akt I SA/Bk 580/09), wyciąg z rachunku bankowego żony (k.49-50 akt sprawy sygn. akt I SA/Bk 580/09), odpisy zeznań podatkowych (k. 52-56 akt sprawy sygn. akt I SA/Bk 580/09) oraz umowę darowizny z dnia [...] kwietnia 2008 r. na rzecz syna ogółu praw i obowiązków w spółce "S. P. S. i W. S. j." z siedzibą w K. o wartości 1.035.323,94 zł (k. 57 akt sprawy sygn. akt I SA/Bk 580/09).

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481).

Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż źródłem miesięcznego utrzymania trzyosobowej rodziny pozostaje kwota 3.406,34 zł tj. emerytura skarżącego w kwocie 1.116,07 zł (kwota która zostaje po potrącenia na poczet zaległości podatkowych - k. 36), emerytura żony wnioskodawcy w wysokości 1.290,27 zł (k. 36) oraz wynagrodzenie córki z tytułu odbywania studiów doktoranckich w wysokości około 1.000 zł. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie około 2.690,54 zł i przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 191,05 zł; opłata za wodę – 47,59 zł (142,77 zł kwartalnie); wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę, koszty leczenia -130 zł, opłata za akademik - 345 zł. W skład majątku rodziny wchodzi ½ udziału w domu jednorodzinnym o powierzchni [...] m2, drugą część domu zajmuje syn wraz ze swoją rodziną. Obie rodziny prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, zaś przedmiotowy dom został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych. Ponadto wnioskodawca posiada dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni [...] m2 i [...] m2, które obecnie są pustostanami, gdyż skarżący nie ma samochodu osobowego. Rodzina skarżącego poza tym nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności czy też innych przedmiotów wartościowych.

W tym miejscu należy podkreślić, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2.04.1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483). Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochodu z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.

Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto na uwagę zasługuje pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16.10.2008 r. , sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290).

W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna A. S. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie niniejszej mimo, iż aktualnie uzyskiwane dochody są stosunkowo nieduże i odpowiadają wykazanym wydatkom. Podkreślić przy tym należy, iż obecnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku zawisło 7 spraw skarżącego, w których łączna wysokości wpisów sądowych od skargi zamyka się kwotą 7.476 zł, a wpis w sprawie niniejszej wynosi 2.000 zł. Analizując sytuację majątkową wnioskodawcy wzięto zatem pod uwagę, iż aktualnie jest on zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w sprawach sygn. akt I SA/Bk 580/09, I SA/Bk 13/10, I SA/Bk 14/10, I SA/Bk 21/10, I SA/Bk 30/10, I SA/Bk 43/10 oraz I SA/Bk 77/10.

U podstaw takiego rozstrzygnięcia legło przede wszystkim to, iż skarżący do [...] kwietnia 2008 roku był osobą prowadzącą działalność gospodarczą w postaci stacji paliw. Skarżący z dniem [...] maja 2008 r. przekazał na rzecz syna darowiznę w postaci przysługującego mu ogółu praw i obowiązków w spółce "S. P. S. i W. S. j." z siedzibą w K., wpisanej do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem [...] o wartości 1.035.323,94 zł (k. 57 akt sprawy sygn. akt I SA/Bk 580/09). Znamiennym jest przy tym to, iż w okresie dokonania darowizny znacznej wartości wobec skarżącego toczyły się liczne postępowania podatkowe wynikające z rozliczeń działalności stacji paliw. Wszystkie postępowania w siedmiu sprawach znajdujących się obecnie w sądzie administracyjnym zostały wszczęte przez organy kontroli skarbowej na przełomie marca – maja 2007 roku. Powyższe wskazuje, iż skarżący jeszcze prowadząc działalność gospodarczą (przez prawie rok) miał świadomość, w jakim kierunku zmierzają działania podjęte przez organy kontroli, a tym samym zapewne brał pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów.

W postanowieniu z dnia 16.04.2008 roku NSA wskazał, iż strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem ( II OZ 326/08, LEX nr 479105). Okoliczność, że skarżący zrezygnował z możliwości uzyskiwana dochodów z działalności gospodarczej nie może powodować przeniesienia kosztów postępowania wynikających z tej działalności na Skarb Państwa, a tym samym ogół społeczeństwa.

Zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie strona

prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych ( vide: T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632; postanowienie NSA z dnia 06.10.2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8.

Stawiając taką samą tezę w postanowieniu z dnia 09.07.2008 r. NSA dodatkowo podkreślił, iż zwolnienie od ponoszenia takich kosztów stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich ponoszenia, zaś skarżący przed zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej winien był zabezpieczyć ze środków z niej uzyskiwanych ewentualność ponoszenia kosztów sądowych (sygn. akt I FZ 265/08, LEX nr 494324). Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 22.03.2005 r. wskazując, iż bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt likwidacji działalności gospodarczej, skoro postępowanie podatkowe, toczyło się w czasie kiedy skarżący osiągał dochody z prowadzonej działalności (sygn. akt FZ 815/04, podobnie postanowienie NSA z dnia 21.07.2005 r. sygn. akt I GZ 94/05).

Należy mieć na uwadze, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba mieć na uwadze dwa elementy tj. wysokość kosztów, które ma ponieść strona oraz aktualną jej kondycję finansową. Niemniej jednak dokonując takiej oceny w niniejszym stanie faktycznym nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na sytuację finansową skarżącego. Okoliczność ta rzutuje bowiem na odmowne rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy A. S., zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak również w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Podkreślić przy tym należy, iż działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę nie uległa całkowitej likwidacji i nadal funkcjonuje, a uprawnienia i obowiązki skarżącego w spółce jawnej zostały przejęte w formie darowizny przez jego syna, który w myśl art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obciążony jest w stosunku do skarżącego obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych.

Końcowo wskazać także należy, iż skarżący dysponuje dwoma garażami o powierzchni [...] m2 i [...] m2, które obecnie są pustostanami, a mogą stanowić źródło uzyskania dodatkowego dochodu, poprzez ich wynajęcie.

Powyższe okoliczności, a w szczególności posiadanie stałych źródeł dochodów, charakter powstałych zobowiązań i kosztów sądowych wynikających z prowadzonej działalności, zbycie działalności gospodarczej w czasie toczących się postępowań skarbowych i pod tytułem darmym, na rzecz osoby bliskiej, od której można dochodzić roszczeń alimentacyjnych, nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego i obciążanie kosztami prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej Skarbu Państwa.

Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji