Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 745/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 34 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2014 poz 1204
law: Ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi L. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] listopada 2019 roku nr [...] 2. uchyla postanowienie Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] września 2019 roku nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] lipca 2019 roku nr [...], 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz L. Z. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. przez L. Z. (dalej: "skarżący") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") z [...] lutego 2020 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. (dalej jako; "organ egzekucyjny"), wszczął postępowanie egzekucyjne wobec L. Z., na podstawie tytułu wykonawczego z 26 marca 2019 r. wystawionego przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A., obejmującego należności z tytułu opłaty abonamentowej RTV za okres: 01/2014–11/2018 w kwocie należności głównej 1.284,10 zł wraz z należnymi odsetkami.

Następnie, w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem z 24 kwietnia 2019 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej skarżącego w Sądzie Arbitrażowym przy Krajowej Izbie Gospodarczej. Niniejsze zawiadomienie, wraz z odpisem przedmiotowego tytułu wykonawczego zostało doręczone skarżącemu w 13 maja 2019 roku. Z kolei dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie o zajęciu w dniu 10 maja 2019 roku.

Pismem z 15 maja 2019 r. L. Z. wniósł - na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "ustawa egzekucyjna") - zarzuty do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 26 marca 2019 r., wystawionego przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A., wnosząc jednocześnie o umorzenie postępowania. W ocenie skarżącego obowiązek zapłaty abonamentu RTV nie istnieje, albowiem z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm., dalej: "u.o.a.") wynika, że do powstania obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej niezbędne jest używanie odbiornika przy jednoczesnej jego rejestracji. Skarżący podniósł, iż nie korzystał z odbiornika RTV oraz nie dokonywał rejestracji odbiornika, w związku z czym nie zaistniała żadna z powyższych przesłanek.

Postanowieniem z [...] maja 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, w związku ze złożonymi przez skarżącego zarzutami, zawiesił postępowanie egzekucyjne, a zawiadomieniem z tego samego dnia, została wstrzymana realizacja zajęcia wierzytelności.

Pismem z 31 maja 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wystąpił do Poczty Polskiej S.A. o zajęcie stanowiska w sprawie wniesionych zarzutów. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej jako: "wierzyciel") uznał zarzuty skarżącego za niezasadne.

Następnie, postanowieniem z [...] września 2019 r. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. utrzymał w mocy ww. postanowienie z [...] maja 2019 roku. W uzasadnieniu postanowienia wierzyciel wskazał, że bezspornym w sprawie jest fakt, iż 14 listopada 1994 r., w Urzędzie Pocztowym W., skarżący dokonał rejestracji odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych używanych pod adresem ul. [...], [...]. Po rejestracji skarżącemu została wydana książeczka radiofoniczna o nr [...]. Następnie, na podstawie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r., w sprawie warunków trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 187, poz. 1342, dalej jako: "rozporządzenie") nadany został indywidualny numer identyfikacyjny [...], który zastąpił imienną książeczkę radiofoniczną nr [...]. Ponadto – stwierdził wierzyciel - rozporządzenie nie posługuje się pojęciem "doręczenia'', lecz "przesłania zawiadomienia". W związku z tym poprzez przesłanie zawiadomień Poczta Polska wykonała obowiązek powiadomienia użytkowników (posiadaczy książeczek opłat) o nadaniu indywidualnych numerów identyfikacyjnych. Nadto - obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania, a brak dopełnienia formalności polegających na niezgłoszeniu zaprzestania użytkowania odbiorników lub zmian formalnoprawnych skutkuje naliczeniem kwot abonamentu za kolejne miesiące.

Postanowieniem z [...] listopada 2019 r., po rozpatrzeniu zarzutów skarżącego, organ egzekucyjny uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny powołał się na wiążące stanowisko wierzyciela zawarte w postanowieniu z [...] lipca 2019 roku. W ślad za nim wskazał, że zasadnym było wystawienie tytułu wykonawczego obejmującego zaległość z tytułu opłaty abonamentowej RTV, gdyż na dane skarżącego zgłoszona została rejestracja odbiornika RTV pod adresem: ul. [...], [...]. Ponadto, po zgłoszeniu rejestracji wydana została książeczka opłat RTV stanowiąca dowód zarejestrowania przedmiotowego odbiornika i służyła do dokonywania opłat. W chwili wejścia w życie rozporządzenia, został skarżącemu nadany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta. Nadto obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania, a brak dopełnienia formalności polegających na niezgłoszeniu zaprzestania użytkowania odbiorników lub zmian formalnoprawnych skutkuje naliczeniem kwot abonamentu za kolejne miesiące. W konsekwencji, organ egzekucyjny wskazał, że mając na uwadze fakt, że stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 ustawy egzekucyjnej jest dla organu egzekucyjnego wiążące, zgodnie z art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej, zarzut nieistnienia obowiązku należało uznać za nieuzasadniony.

Pismem z 23 grudnia 2019 r., L. Z. wniósł zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z [...] listopada 2019 roku. Skarżący podtrzymał zarzut nieistnienia obowiązku, który mógłby uzasadnić wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Ponadto skarżący podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.o.a., do powstania obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej niezbędne jest kumulatywne ziszczenie dwóch przesłanek, tj. używanie odbiornika RTV przez daną osobę oraz skuteczna rejestracja tego odbiornika. Brak zaistnienia choćby jednej z ww. przesłanek implikuje brak obowiązku uiszczenia opłaty. Odnosząc się do powyższego, skarżący wskazał, iż nie mógł korzystać z odbiorników RTV znajdujących się pod adresem: ul. [...], [...], gdyż w dniu 11 maja 1998 r., nieruchomość znajdująca się pod wskazanym adresem została sprzedana. Ponadto L. Z. wskazał, iż zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nigdy nie zostało doręczone, co więcej, wierzyciel nie przedstawił dowodu doręczenia ww. zawiadomienia. W konsekwencji powyższego, skarżący wniósł o uwzględnienie zażalenia, uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Organ odwoławczy, po rozpatrzeniu powyższego zażalenie, postanowieniem z [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu ww. postanowienia organ odwoławczy wskazał, że tryb postępowania w sprawie zarzutów określają przepisy art. 33 - 35 ustawy egzekucyjnej. W treści art. 33 § 1 ustawy egzekucyjnej ustawodawca zawarł zamknięty katalog okoliczności, które mogą stanowić przedmiot zarzutu. Zgodnie z pkt 1 wspomnianego przepisu, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku.

Jak wskazał organ odwoławczy, zgodnie z art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 tej ustawy, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 ustawy egzekucyjnej, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W myśl § 3 powyższego przepisu, na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. Zdaniem organu, wola ustawodawcy odnośnie wiążącego charakteru wypowiedzi wierzyciela, wyrażona w art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie sądowym. Zdaniem DIAS, organ egzekucyjny nie może wnikać w merytoryczną zasadność stwierdzenia obowiązku, będącego przedmiotem egzekucji, skoro w tym zakresie sprawa może być przedmiotem analizy w odrębnym postępowaniu.

DIAS wskazał, że wobec otrzymania ostatecznego postanowienia wierzyciela, uznającego za nieuzasadniony zarzut wniesiony do postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, organ pierwszej instancji, będąc związany rzeczonym stanowiskiem wierzyciela, w dniu 18 listopada 2019 r. wydał postanowienie w przedmiocie uznania zgłoszonych zarzutów za nieuzasadnione.

Organ odwoławczy wskazał, że rozpoznając zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów, również jest związany stanowiskiem wierzyciela. Uprawnienie organu sprawującego nadzór nad egzekucją administracyjną nie stwarza podstawy do kontroli przez egzekucyjny organ odwoławczy stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Jak podkreślił DIAS, organ egzekucyjny nie jest i nie może być organem odwoławczym w stosunku do wierzyciela. Zdaniem organu z przepisów ustawy egzekucyjnej wynika, że w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku, określonego treścią art. 33 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, wydanie odmiennego orzeczenia, niż wyrażone w stanowisku wierzyciela, stanowiłoby rażące naruszenie prawa, tj. dyspozycji art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej.

Organ odwoławczy, wskazał, że w zakresie swojego rozstrzygnięcia, będąc również związany stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w ostatecznym postanowieniu wierzyciela, nie jest zobligowany do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie wniesionego zarzutu.

Na powyższe postanowienie organu odwoławczego, skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 80 k.p.a., polegające na przyjęciu przez organ, że skarżącemu została doręczona tzw. "imienna książeczka radiofoniczna" podczas, gdy okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, a także naruszenie § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych przez przyjęcie, że w 1994 r. rejestracji odbiornika RTV dokonywał nabywca odbiornika, podczas gdy z treści ww. przepisu wynika, że rejestracja taka była dokonywana przez właściwy urząd pocztowy oraz naruszenie przepisu § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r., w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, podczas gdy przepis ten nie ma zastosowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm., dalej jako "ppsa") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ppsa stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ppsa).

Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności postanowienia - w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 O.p. (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy.

Jednakże, zgodnie art. 134 § 1 ppsa, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 135 ppsa, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przytoczone wyżej przepisy art. 134 i 135 ppsa dopuszczają zatem możliwość objęcia sądową kontrolą legalności nie tylko zaskarżonego aktu (postanowienia), ale również wszystkich innych aktów lub czynności, które zostały wydane w ramach tego samego stosunku administracyjnoprawnego, ponieważ użyty w obu tych przepisach termin "sprawa" występuje w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Granice tej bowiem sprawy administracyjnej wyznaczają zakres sądowej kontroli działalności administracji publicznej, o której stanowi art. 1 ppsa, która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 pkt 1) ustawy egzekucyjnej, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku.

Zgodnie natomiast z treścią art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W przypadku egzekucji należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f i pkt 9, stanowiska wierzyciela nie wymaga się.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, postanowienie organu egzekucyjnego zostało przez niego utrzymane w mocy z uwagi na związanie stanowiskiem wierzyciela, o którym to związaniu jest mowa w powołanym wyżej przepisie art. 34 ustawy egzekucyjnej. Takie związanie organów rozpoznających zarzuty nie budzi wątpliwości w świetle powołanego przepisu. Wynika ono także jednoznacznie z orzecznictwa sądów administracyjnych (w tym również powołanych w dalszej części niniejszego uzasadnienia).

Należy jednak mieć na uwadze, że przedmiotowe związanie stanowiskiem wierzyciela, nie wiąże sądu, co wynika z treści powołanych wyżej przepisów ppsa. Stanowisko takie znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w uzasadnieniu wyroku z 18 marca 2011 roku w sprawie sygn. akt II FSK 1904/09. W orzeczeniu tym sąd stwierdził, że wiążący dla organu egzekucyjnego charakter wypowiedzi (...) wierzyciela, w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów (art. 34 § 1 upea) nie pozbawia wojewódzkiego sądu administracyjnego możliwości dokonywania oceny tej wypowiedzi przy rozpoznawaniu skargi na postanowienie dyrektora Izby Skarbowej, na mocy art. 134 § 1 i art. 135 ppsa. Analogiczne stanowisko zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 28 października 2008 roku w sprawie sygn. akt II FSK 1006/07, w którym zostało wskazane, że w przypadku przyjęcia koncepcji przeciwnej, sądowa kontrola postanowienia organu egzekucyjnego wydanego w sprawie zarzutów egzekucyjnych na skutek wiążącego stanowiska wierzyciela (...) byłaby iluzoryczna. Niezależnie bowiem od tego, czy zarzuty byłyby zasadne, czy nie, sąd administracyjny ograniczyłby się w tego typu sprawach do stwierdzenia, że organ egzekucyjny zastosował się do wiążącego orzeczenia wierzyciela, a więc nie naruszył prawa. Takiemu ograniczeniu kognicji sądowej – wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w omawianym orzeczeniu – sprzeciwia się nie tylko treść art. 1 § 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych, ale także art. 7, art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji.

O ile zatem stanowisko wierzyciela nie podlega osobnej skardze do sądu administracyjnego, o tyle jest ono przedmiotem badania w toku rozpoznania sprawy w przedmiocie wniesionych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym na skutek wniesienia skargi na postanowienie organu egzekucyjnego II instancji. Nie wpływa to jednak – co zostało powiedziane we wcześniejszej części uzasadnienia – na związanie organów egzekucyjnych stanowiskiem wierzyciela, wynikającym jednoznacznie z treści art. 34 § 1 upea.

Analogiczne do powyższego, odnoszące się wprost do treści przepisów obowiązujących od 15 sierpnia 2015 roku, stanowisko zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 października 2019 roku w sprawie sygn. akt II FSK 960/19. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w tym orzeczeniu, że zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 3 ppsa (w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r.), postanowienia wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowienia, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu nie mogą być przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), którą m.in. nadano wskazaną treść powołanemu wyże przepisowi 3 § 2 pkt 3 ppsa, podkreślono, że postanowienia te mają charakter incydentalny. Wskazano także, iż w pełni skuteczna ochrona praw jednostki jest zapewniona przez możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięć wydanych w sprawie głównej, to jest postanowień organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów (zob. druki sejmowe nr 1633 i 2539, VII kadencja). Sąd administracyjny rozpoznający skargę na postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne – stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z 18 października 2019 roku - może zatem i powinien odnieść się również do treści rozstrzygnięcia wierzyciela dotyczącego jego stanowiska w sprawie zgłoszonego zarzutu. Podsumowując swoje stanowisko sąd wskazał, że 1) zarzuty złożone przez stronę nie mogły być rozpatrzone bez wyrażenia stanowiska przez wierzyciela (art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej); 2) stanowisko wierzyciela zawarte w ostatecznym postanowieniu (w sprawie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 ustawy egzekucyjnej) jest dla organu egzekucyjnego wiążące, co oznacza, że nie może być merytorycznie weryfikowane przez ten organ; 3) sąd administracyjny, rozpatrując skargę na rozstrzygnięcie organu nadzoru w przedmiocie wniesionych zarzutów winien dokonać oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela zawartego w wydanym przez niego postanowieniu.

W uzasadnieniu ww. wyroku w sprawie II FSK 960/19 stwierdzono również, że to ostatnie uprawnienie (oraz obowiązek) sądu można wyprowadzić z art. 135 ppsa.

Mając na uwadze powyższą argumentację, sąd rozpoznając skargę w niniejszej sprawie dokonał oceny podniesionych zarzutów, oceniając również wyrażone przez wierzyciela stanowisko w przedmiocie wniesionych zarzutów.

Ponieważ egzekucja prowadzona wobec skarżącego dotyczyła opłat abonamentowych za okres od stycznia 2014 roku do listopada 2018 roku, dla zbadanie istnienia po stronie skarżącego obowiązku uiszczenia tych opłat znaczenie mają przepisy ww. rozporządzenia.

Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 tego aktu odbiorniki radiowo telewizyjne podlegają zarejestrowaniu w terminie 14 dni od dnia wejścia w ich posiadanie, a ich rejestracji dokonuje operator publiczny (Poczta Polska S.A.). Należy zauważyć, że zgodnie z treścią § 5 ust. 2 rozporządzenia, operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Natomiast w myśl ust. 1 tego paragrafu rozporządzenia, z upływem ww. terminu, dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej przestawały stanowić dowód zarejestrowania odbiornika. Mając na uwadze, że rozporządzenie weszło w życie po upływie dwóch miesięcy od dnia jego ogłoszenia, co miało miejsce 12 października 2007 roku, imienna książeczka abonamentowa stanowiła dowód zarejestrowania odbiornika na nazwisko Skarżącego tylko do 13 grudnia 2008 roku.

Skoro ustawa o opłacie abonamentowej w art. 2 ust. 3 wiąże obowiązek powstania zobowiązania w tej opłacie z faktem rejestracji odbiornika i pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym tej rejestracji dokonano, to oznacza to – ni mniej, ni więcej - że po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie przepisów rozporządzenia, książeczki te nie mogą stanowić dowodu zarejestrowanie odbiornika i tym samym dowodu powstawania zobowiązań w opłacie abonamentowej po upływie tego okresu. Wedle zaś § 3 pkt 2 rozporządzenia dowodem zarejestrowania odbiorników jest zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi.

W świetle powyższego - w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym – należy wskazać, że materialnoprawnymi warunkami powstania zobowiązania w opłacie abonamentowej na podstawie art. 2 ust. 3 u.o.a. w związku z § 5 ust. 2 i § 3 pkt 2 rozporządzenia są:

- nadanie użytkownikowi przez operatora publicznego w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia indywidualnego numeru identyfikacyjnego oraz

- powiadomienie tego użytkownika na druku określonym w załączniku do ustawy o opłatach abonamentowych.

Przesłanki te warunkują więc istnienie obowiązku i tym samym stanowią o zasadności zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jest tak dlatego, że zobowiązanie w tej opłacie abonamentowej powstaje z mocy ustawy z chwilą zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie tego zobowiązania, a zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia i uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania (art. 2 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 1 i 4, art. 5 ust. 1 u.o.a. oraz w związku z art. 21 § 1 pkt 1 ord. pod.). Powyższe oznacza więc to, że albo brak nadania użytkownikowi indywidualnego numeru identyfikacyjnego z urzędu albo brak zawiadomienia użytkownika o tym nadaniu prowadzi do niepowstania zobowiązania w tej opłacie. Podkreślenia wymaga to, że ani przepisy ustawy o opłacie abonamentowej, ani przepisy rozporządzenia nie wartościują tych przesłanek powstania zobowiązania w tej opłacie, ani też nie wskazują, że należy je rozumieć inaczej. Zresztą nielogicznym, a nawet absurdalnym, byłoby interpretowanie powyższych przepisów w sposób odmienny, że tylko nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego ma znaczenie, a już zawiadomienie nie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2019, sygn. akt II FSK 132/19).

Uzasadniając stanowisko, zgodnie z którym przesłanie powiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru indentyfikacyjnego stanowi przesłankę materialnoprawną powstania zobowiązania w opłacie abonamentowej, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie II FSK 132/19 wskazał, że zdanie drugie ust. 2 § 5 rozporządzenia wprowadza w istocie koniunkcję między warunkiem powiadomienia o nadaniu numeru i przesłaniu zawiadomienia. Zatem skoro warunek nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego z urzędu został wprowadzony w zdaniu pierwszym ust. 2 § 5 rozporządzenia, to nie można przyjąć, by zawiadomienie miało mieć wyłącznie charakter informacyjny, a nie także materialnoprawny. Użytkownik dokonując wpłaty abonamentu powinien bowiem - po pierwsze - posłużyć się tym numerem identyfikacyjnym, a po drugie wiedzieć, że powstał u niego z mocy prawa obowiązek zapłaty abonamentu. Numer identyfikacyjny nie jest określony w przepisach prawa, ale jest nadany przez operatora publicznego. Żaden przepis prawa nie nakłada na użytkownika obowiązku ubiegania się o podanie mu numeru identyfikacyjnego. Zauważyć tu też trzeba – stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym orzeczeniu - że brak zawiadomienia, a konkretnie dowodu jego nadania, może stanowić o niezapewnieniu zobowiązanemu minimalnej informacji prawnej wskazującej na fakt powstania zobowiązania w opłacie abonamentowej. Może bowiem prowadzić do sytuacji, że ten zobowiązany - nie znając numeru identyfikacyjnego - nie może należnej opłaty uiścić, narażając się za konsekwencje w postaci egzekucji. Taka wykładnia powyższych przepisów niewątpliwie byłaby sprzeczna z art. 6, art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę na skutek upływu terminu, o którym mowa w treści § 5 ust. 1 rozporządzenia i jego wpływu na istnienie zobowiązania w opłacie abonamentowej.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przyjmuje powołaną argumentację za własną. Przekładając ją na okoliczności niniejszej sprawy, należy wskazać, że – w odniesieniu do skarżącego - nie został spełniony materialnoprawny warunek powiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego.

Do akt niniejszej sprawy została wprawdzie załączona kopia zawiadomienia skarżącego o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego, jako użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych z 18 sierpnia 2008 roku. W aktach sprawy przedstawionych sądowi wraz ze skargą nie ma jednak dowodu doręczenia, czy wysłania tego pisma. Co więcej, w uzasadnieniu postanowienia z [...] września 2019 roku (wydanego po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na postanowienie wierzyciela) zostało wprost wskazane, że zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta wysłano skarżącemu listem zwykłym bez potwierdzenia odbioru, a co za tym idzie – stwierdził wierzyciel - niemożliwe jest okazanie dowodu nadania tego zawiadomienia czy też jego doręczenia adresatowi.

Mając na uwadze powyższe, wobec niewykazania przez wierzyciela powiadomienia skarżącemu ww. zawiadomienia, nie ma podstaw do uznania, że skarżący był zobowiązany do uiszczenia opłaty abonamentowej. Jak już zostało to wyjaśnione we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia, zawiadomienie to stanowi jeden z materialnoprawnych warunków powstania tego zobowiązania.

W ocenie sądu, uchylenie postanowień organów egzekucyjnych było konieczne także z innych przyczyn. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 października 2019 roku wskazał, że na organie egzekucyjnym spoczywa obowiązek weryfikacji istnienia formalnych podstaw wszczęcia egzekucji administracyjnej. Zgodnie z treścią art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Stosownie natomiast do art. 26 § 1 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Zestawienie obu tych przepisów pozwala na wniosek – stwierdził sąd w powołanym orzeczeniu - że wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny niebędący wierzycielem, winno zostać poprzedzone przesłaniem przez wierzyciela pisemnego upomnienia zobowiązanemu oraz przekazaniem organowi egzekucyjnemu przez tegoż wierzyciela właściwie wypełnionego tytułu wykonawczego. Zachowanie tej kolejności rzutuje na formalną poprawność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, chyba że przesłanie zobowiązanemu upomnienia nie będzie wymagane.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, przyjmuje powyższe stanowisko za własne. Zaznaczyć należy, że w oparciu o akta sprawy przesłane sądowi wraz ze skargą nie jest możliwe ustalenie czy takie wezwanie wierzyciela w trybie art. 15 ust. 1 ustawy egzekucyjnej, zostało skierowane do skarżącego. Akta te nie zawierają samego dokumentu wezwania, jak i dowodu doręczenia go skarżącemu/dłużnikowi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku w sprawie II FSK 960/19 w myśl art. 133 § 1 ppsa, sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2647/17).

Z przedstawionych wcześniej powodów sąd uznał, że konieczne było uchylenie postanowień organów egzekucyjnych oraz postanowień wierzyciela wydanych w niniejszej sprawie, z uwagi na to, że naruszą one omówione wyżej przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania.

W ocenie sądu pomimo, że nie można organom egzekucyjnym zarzucić naruszenia wszystkich wskazanych wyżej przepisów, gdyż podporządkowały się art. 34 § 1 upea, to jednak wobec możliwości kontrolowania prawidłowości stanowiska wierzyciela w ramach skargi na postanowienie organu egzekucyjnego, uchylenie wydanych postanowień organów egzekucyjnych obu instancji było konieczne.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wierzyciel zobowiązany będzie ponownie przedstawić swoje stanowisko w ramach złożonych zarzutów, uwzględniając argumentację powołaną w niniejszym uzasadnieniu. Po uzyskaniu stanowiska wierzyciela organ egzekucyjny zobowiązany będzie do ponownej weryfikacji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uwzględniając stanowisko wierzyciela i argumentację przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu.

Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł o uchyleniu wskazanych powyżej postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa w związku z art. 135 ppsa, o czym orzekł w punktach 1. i 2. sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ppsa. Kwotę zasądzoną z tego tytułu na rzecz skarżącego stanowi uiszczony przez niego wpis od skargi

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.