Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 1134/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 197 § 2, art. 199, art. 243 § 1, art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. z o.o. z siedzibą w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 października 2013 r. sygn. akt I SA/Lu 825/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 16 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za wrzesień 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 3 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 825/13, odmówił przyznania prawa pomocy M. sp. z o.o. z siedzibą w L. – nazywaną dalej "Spółką".

Zdaniem sądu pierwszej instancji, Spółka posiadała wystarczające środki na pokrycie kosztów sądowych – przy czym przez środki nie należy rozumieć jedynie środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych lecz również wartość środków trwałych i wysokość kapitału zakładowego. W uzasadnieniu postanowienie sąd zwrócił uwagę, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą powinna była uwzględnić konieczność ponoszenia kosztów sądowych, których mają pierwszeństwo przed innymi wydatkami Spółki. W tym kontekście istotne było, czy Spółka prowadząc działalność gospodarczą mogła pozyskać środki z przychodów z tej działalności. Jak wyjaśnił sąd pierwszej instancji, Spółka nie zawiesiła działalności gospodarczej, a w 2012 r. jej przychód wynosił ponad 2.000.000 zł. Jakkolwiek Spółka wykazała w 2012 r. wyższe od przychodu koszty jego uzyskania, to w znacznej mierze nie miały one charakteru realnego, a jedynie ewidencyjny (odpisy amortyzacyjne). W ocenie sądu, Spółka posiadała znaczny majątek trwały, w tym budynki i lokale o wartości 90.299,36 zł oraz środki trwałe w budowie o wartości 63.808,25 zł. Spółka posiadała ponadto kapitał zakładowy w wysokości 1.410.000 zł. Jeżeli jej kondycja byłaby na tyle zła, że zagrożone byłoby istnienie Spółki, zarząd powinien był przedsięwziąć kroki zmierzające do zmiany tej sytuacji, np. podjąć decyzję o dopłatach na pokrycie strat lub uzupełnienie kapitału zakładowego. Zdaniem sądu pierwszej instancji, skoro Spółka nie wykorzystała wszystkich możliwości w celu zebrania środków na pokrycie kosztów sądowych, nie może oczekiwać, że państwo udzieli jej bezzwrotnej pomocy finansowej i pokryje koszty prowadzenia postępowania sądowego.

Stąd też, w ocenie sądu pierwszej instancji, Spółka nie spełniła przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.".

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Spółki podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że Spółka nie wykazała w dostateczny sposób, iż nie posiada wystarczających środków na poniesienie kosztów postępowania. Autor zażalenie argumentował, że Spółka nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania, ponieważ w 2012 r. poniosła stratę w wysokości 264.058,21 zł, a wartość jej kapitału zakładowego w rzeczywistości jest ujemna i wynosi -8.230,75 zł. Przychodu Spółka musiała przeznaczyć na pokrycie straty. Z uwagi na zajęcie automatów do gier Spółka faktycznie nie ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka nie posiada, jak wynika z wyciągów bankowych, środków pieniężnych na rachunkach. Sprzedaż środków trwałych utrudniłaby znacznie, a nawet uniemożliwiła, dalsze prowadzenie działalności gospodarczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy następuje wyłącznie na wniosek zainteresowanego (art. 243 § 1 P.p.s.a.). Zestawienie tych dwu przepisów oznacza, że to wnioskodawca ma obowiązek udowodnić (wykazać) brak dostatecznych środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., a instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach, w przypadku osób prawnych, które nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania.

Jak trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 oraz dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. W sytuacji, gdy Spółka uzyskała w 2012 r. 2.170.780,45 zł przychodów, uwzględniając wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Spółka w istocie nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności – przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody oraz ponoszone także jej wysokie koszty. Nadwyżka kosztów nad przychodami nie oznacza, że Spółka nie posiada żadnych środków finansowych umożliwiających uiszczenie opłat sądowych. Wykazanie starty za ubiegły rok podatkowy nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. W niniejszej sprawie poza powoływaniem się na stratę skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów na ryzyko utraty płynności finansowej, a jej twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej wydają się gołosłowne.

Trudno przyjąć, z uwagi na brak innych niż do tej pory przedłożonych informacji, że Spółka, która na przestrzeni jednego roku uzyskała przychody w wysokości ponad 2.000.000,00 zł, posiada nieruchomości o wartości 90.299,36 zł, środki trwałe w budowie o wartości 63.808,25 zł oraz posiadała na koniec 2012 r. aktywa obrotowe w wysokości 42.197,26 zł nie jest w stanie zebrać kwoty 13.357 zł (wysokość wpisów we wszystkich sprawach w zawisłych przed sądami administracyjnymi) na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić. W tej sytuacji prawidłowo sąd pierwszej instancji przyjął, że w sprawie nie zaszły przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez Spółkę postępowania sądowoadministracyjnego.

Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.