Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1117/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2007-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Markiewicz, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Referendarz sądowy Agnieszka Grosińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2007 roku sprawy ze skargi B.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji odmawiającej przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji oddala skargę. -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] o nr [...], działając na podstawie art. 154 § 1 i § 2 kpa oraz art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. a) i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR ( tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpoznaniu wniosku B.K. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...].

Z akt sprawy wynika, iż strona w piśmie z dnia 28 września 2005 roku (data nadania w placówce pocztowej – 13 października 2005 roku) skierowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zwróciła się ponownie o przyznanie jej świadczenia pieniężnego tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od 2 kwietnia 1944 roku do 8 maja 1945 roku z miejscowości Z. gmina T., powiat [...] do francuskiej miejscowości T. w okręgu A. Żądanie skarżącej dotyczące przyznania jej świadczenia pieniężnego było przedmiotem sprawy rozstrzygniętej ostateczną decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...]. Decyzja tą uchylono na podstawie art. 154 kpa: decyzję z dnia [...] umarzająca postępowanie administracyjne i decyzję z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzje własną i odmówiono przyznania świadczenia pieniężnego tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres od kwietnia 1944 do 1945 roku.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] Kierownik Urzędu podniósł, iż strona wnioskująca powołała się na okoliczności poruszone już w postępowaniu weryfikacyjnym. Nie powołała się natomiast na ustawowe przesłanki wznowienia postępowania, ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji. Stosownie więc do art. 235 § 1 kpa Kierownik Urzędu zakwalifikował wniosek B.K. jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 kpa. Zgodnie z treścią art. 154 kpa decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

W myśl art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR represją jest deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w latach 1939 -1945. Z zebranego materiału wynika, iż strona przebywała w miejscowości T. od kwietnia 1944 roku do kwietnia 1945 roku, jednakże nie można zaliczyć stronie okresu po dniu 15 września 1945 roku, kiedy to nastąpiło zajęcie rejonu T. przez aliantów, gdyż pobyt na deportacji po tym dniu nie stanowi już represji w rozumieniu ustawy. Datę wyzwolenia rejonu przyjęto na podstawie opracowania "Atlas II Wojny Światowej" pod red. Johna Keegana, Wyd. Lester Perfect International, Warszawa 1995. W związku z powyższym okres represji wynosi 5 miesięcy i 15 dni, co oznacza, że strona nie spełniła warunku pracy wynoszącego minimum 6 miesięcy określonego w art. 2 pkt 2 lit. a) powyżej powołanej ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (data nadania w placówce pocztowej - 27 września 2006 roku k.77,78 akt) B.K. podniosła, iż choć wojska alianckie wkroczyły w rejon T. we wrześniu 1944 roku, to okres zniewolenia trwał do kwietnia 1945 roku. Jako przykład strona wskazała walki podczas operacji [...] oraz wielkiej ofensywy niemieckiej rozpoczętej [...] i zakończonej w [...]. Zaznaczyła również, że na terenach, na których przebywała tj. w [...] i [...] nadal trwały działania wojenne i przebiegały linie frontów.

W toku postępowania pisma popierające żądania i argumenty B.K. składało Stowarzyszenie Kombatancki Związek Dzieci Wojny R.P. w Ł.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz na podstawie art. 2, art. 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Ponadto organ podkreślił, iż zgodnie z aktualnym orzecznictwem NSA okres represji w myśl art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy kończy się z dniem wyzwolenia miejscowości, w której wykonywana była praca przymusowa. Oznacza to, zdaniem organu, że strona nie spełnia warunku pracy minimum 6 miesięcy określonego w powołanym przepisie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, B.K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniosła, że cała jej rodzina została wysiedlona z gospodarstwa rolnego we wsi Z. gmina T., powiat [...] w kwietniu 1944 roku i następnie transportowana w nieludzkich warunkach do miejsca przeznaczenia we Francji. Skarżąca zarzuciła organowi administracji, iż oparł się jedynie na Atlasie II Wojny Światowej pod red. Johna Keegana, pominął zaś Encyklopedię II Wojny Światowej Wydawnictwa MON i kwestię ofensywy w [...]. Zaznaczyła również, że przedstawione przez nią zaświadczenie dokumentuje pracę w miejscowości T. we [...] w gospodarstwie rolnym [...] pod zarządem niemieckim w okresie od kwietnia 1944 roku do kwietnia 1945 roku tj. 13 miesięcy. Skarżąca podkreśliła, iż przed zakończeniem wojny nie była szans na powrót do Polski z uwagi na trwające działania wojenne, a konkretne tereny przechodziły z rąk do rąk, dlatego też data zakończenia wojny – 8 maja 1945 roku, nie zaś data wyzwolenia danej miejscowości powinna być brana pod uwagę. Do skargi dołączyła kopię informacji dotyczącej operacji w [...], pochodzącej z "Encyklopedii II Wojny Światowej" pod red. K. Sobczaka, Wyd. MON, W-wa 1975r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się i cytując liczne orzecznictwo NSA uznającego, że okres represji kończy się z dniem wyzwolenia/ zajęcia miejscowości, w której wykonywana była praca przymusowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 134 § 1 cyt. ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Badając niniejszą sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych.

Pierwszą kwestią wymagającą rozważenia w niniejszej sprawie jest tok postępowania przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych a więc prawidłowość zastosowania przepisów procesowych. Otóż organ, dla rozpoznania wniosku B.K. - z dnia 28 września 2005 roku (data nadania w placówce pocztowej – 13 października 2005 roku) o przyznanie jej świadczenia pieniężnego tytułu deportacji do pracy przymusowej, zastosował tryb przewidziany w art. 154 kpa i odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...]. Należy przy tym zaznaczyć, że ostateczna decyzja z dnia [...] wydana była również w oparciu o przepis art.154 kpa. W uzasadnieniu zastosowania wskazanego trybu nadzwyczajnego organ powołał się na fakt, iż wnioskodawczyni nie wskazała we wniosku okoliczności mogących stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź stwierdzenia nieważności wcześniej wydanej decyzji ostatecznej, natomiast treść wniosku pozwalała na przyjęcie, iż strona podnosiła swój słuszny interes. Zważywszy na wskazaną argumentację, podzielić należy pogląd organu, iż przepis art. 154 kpa nie wyklucza zastosowania trybu nadzwyczajnego również w odniesieniu do decyzji już poprzednio rozstrzyganych w tym trybie ( por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2000 r. I SA 286/99, Lex nr 55756 ).

Drugą kwestią o charakterze procesowym, stanowiącą w ocenie Sądu uchybienie, które jednak nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia jest przyjęcie przez organ, iż skarżąca była "reprezentowana" przez S.B. Przewodniczącą Oddziału [...] Kombatanckiego Związku Dzieci Wojny Rzeczypospolitej. Zauważyć należy, iż w toku przedmiotowego postępowania zainicjowanego wnioskiem strony datowanym 28 września 2005 roku, a zakończonym decyzją z dnia [...] Nr [...] nie złożono pełnomocnictwa w rozumieniu art. 33 kpa dla pani S.B. Brak jest również dokumentów i stosownych czynności organu wskazujących na udział w postępowaniu organizacji reprezentowanej w sposób uprawniony przez panią S.B. w trybie przewidzianym w art. 31 kpa, choć faktycznie stowarzyszenie brało udział w postępowaniu ( por. wyrok WSA z dnia 8 czerwca 2005 r. IV SA 2218/03, Lex nr 186645, wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2005 r. OSK1755/04, ONSAiWSA 2005/6/11, wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2000 r. II SA/Gd 790/98, Lex nr 44215, wyrok NSA z dnia 4 stycznia 1999 r. IV SA 1628/97, Lex nr 46778, wyrok SN z dnia 8 października 1998 r. III RN 58/98, OSNP 1999/14/444, wyrok NSA z dnia17 listopada 1988 IV SA 855/88, ONSA 1990/1/3). Wobec powyższego nieuprawnione jest nadanie w decyzji wskazanej wyżej osobie statusu "reprezentanta" skarżącej, choć uchybienie to nie ma to wpływu na wynik sprawy.

Przechodząc do argumentów natury merytorycznej, a tym samym istoty sporu zważyć należy, iż podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. W myśl tego przepisu, represją jest deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w latach 1939 -1945. Zauważyć w tym miejscu należy, odnosząc się do argumentacji i orzecznictwa przywołanego przez każdą ze stron, iż poglądy co do wykładni wskazanego przepisu nie były jednolite. W przeważającej liczbie orzeczeń, zacytowanych zarówno w decyzji jak i w odpowiedzi na skargę, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd prezentowany przez Kierownika Urzędu, że prawo do świadczenia pieniężnego obejmuje tylko te przypadki represji, które polegały na przymusie wykonywania pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy na terenach okupowanych. Wskazano, iż za moment zakończenia wykonywania pracy przymusowej należy uznać wyzwolenie miejsca pracy od okupacji niemieckiej bądź zajęcie tegoż miejsca przez aliantów, jako że dalsze wykonywanie pracy po wyzwoleniu, choćby wymuszone trudnościami związanymi z powrotem do kraju lub koniecznością utrzymania, utraciło przymiot przymusowości i pracy na terenach okupowanych (por. wyrok NSA z dnia 10 listopada 2006r. II OSK 1326/05, niepubl. ).

Odnosząc się do zarzutów skargi, podzielić należy argumentację Kierownika Urzędu, popartą stosowną literaturą, iż miejscowośc T., w której skarżąca przebywała i wykonywała pracę przymusową podczas deportacji, została wyzwolona przez aliantów ostatecznie dnia 15 września 1944 roku i nie była objęta kontrofensywą niemiecką w [...] zapoczątkowaną w [...]. Położenie miejscowości T. na południe od najdalej wysuniętych granic kontrofensywy wojsk niemieckich wyklucza przyjęcie, ze miejscowość ta była na powrót zajęta przez okupantów w ramach kontrofensywy ardeńskiej. Zarzut skarżącej w tym przedmiocie nie znajduje również potwierdzenia w przywołanej przez nią "Encyklopedii II Wojny Światowej" pod red. K. Sobczaka, Wyd. MON, W-wa 1975r. Tym samym fakt wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, nawet zarządzanym przez Niemców, ale po okresie wyzwolenia miejscowości przez aliantów tj. po dniu 15 wrzesnia 1944 roku, nie może być uznany za represję w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym (...).

Tym samym za zasadne uznać należało stanowisko organu, iż za wzruszeniem decyzji nie przemawia interes społeczny ani tez słuszny interes strony a tym samym brak jest pozytywnych przesłanek zastosowania art. 154 kpa. Przywołać w tym miejscu warto pogląd zaprezentowany w wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 października 2005 roku, że "(...) słuszny interes strony/ rozumiany aż do kolizji z interesem społecznym / nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy, ani też go zastępować , bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 kpa, zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa"( Lex nr 188729).

Majac na uwadze powyższe wywody i uznając, że kwestionowana decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalić.