Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1618/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

Kraków, dnia 12 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] lipca 2011 r. znak: [...] II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej A. K. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. odmówił przyznania A. K. uprawnień kombatanckich. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze. zm.).

W uzasadnieniu decyzji podano, że A. K. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który stanowi, że "za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945". Organ wskazał, że przy ocenie okoliczności przedstawionych we wniosku oparto się m.in. na powszechnie dostępnych źródłach historycznych. Wyjaśniono, że Związek Walki Zbrojnej przekształcony w 1941 r. w Armię Krajową był częścią Polskich Sił Zbrojnych podlegających przebywającemu na emigracji naczelnemu Dowództwu. Dla ZWZ - AK podstawowe znaczenie miała Instrukcja gen. K. S. z 4 grudnia 1939 r., która w punkcie 5 stanowiła, iż członkiem ZWZ może być każdy Polak, poczynając od wieku lat 1... przy czym w późniejszym okresie granicę wieku dla osób wstępujących obniżono do ukończenia 16 roku życia. Dalej organ wskazał, że nie dał wiary świadkom (M. S., H. T. oraz J. L. i Z. P.) i podkreślił, że w latach 1943 - 1945 wnioskodawczyni była 7-9 dzieckiem. Z uwagi na wiek (nie ukończyła lat 16) nie mogła zatem pełnić służby w Armii Krajowej. Mając powyższe na uwadze odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. złożyła A. K., podnosząc, że w latach 1943-1945 wprawdzie była dzieckiem, ale to właśnie dlatego miała większe szanse do działania. Wróg nie przypuszczał, że dziecko może pomagać i przenosić wiadomości. Podniosła, że świadkowie, którzy mogą to potwierdzić byli wówczas pełnoletni i organ powinien był dać wiarę ich zeznaniom.

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. znak: [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2011 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że dla uzyskania uprawnień kombatanckich konieczne jest złożenie przez zainteresowaną osobę wniosku, rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego oraz poparcie tego wniosku odpowiednimi dowodami. Dowody te, oceniane w trybie przewidzianym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, winny dokumentować działalność kombatancką lub równorzędną wnioskodawcy lub podleganie przez niego represjom określonym w ustawie. Ograniczenie się wyłącznie do uprawdopodobnienia okoliczności objętych dyspozycją poszczególnych przepisów Ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie jest wystarczające. W aktach sprawy brak jakichkolwiek informacji o czynnościach wykonywanych przez stronę podczas działalności w Armii Krajowej. Z oświadczeń strony i świadków wynika jedynie lakoniczne stwierdzenie, że zainteresowana w organizacji pełniła funkcję łącznika. Organ zaznaczył, że nie kwestionuje, iż A. K. mogła mieć bezpośredni kontakt z członkami organizacji niepodległościowej, jednakże formalnie nie była jej członkiem. W aktach sprawy znajdują się lakoniczne oświadczenia świadków M. S., H. T. oraz Z. P., w których brak jakichkolwiek informacji dotyczących działalności strony w Armii Krajowej. Zarówno w relacji własnej strony jak i oświadczeniach świadków brak jakichkolwiek informacji dotyczących, posiadanego pseudonimu, stopnia organizacyjnego co jest warunkiem koniecznym przynależności do organizacji konspiracyjnej. Świadek M. S. w swoim oświadczeniu wskazała jedynie, iż "pomoc polegała na: przekazywaniu wiadomości o planowanych łapankach", nie zaś nigdzie nie wspomniano o pełnieniu służby. Organ zwrócił ponadto uwagę na kwestię wieku osób prowadzących działalność kombatancką. Wprawdzie przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 Ustawy o kombatantach (...) nie posługuje się granicą wieku jako kryterium przesądzającym o możliwości przyznania uprawnień kombatanckich, jednak wymaga wykazania, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji, a możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Służba jest bowiem sformalizowanym stosunkiem łączącym uczestnika organizacji konspiracyjnej z tą organizacją. Wymagane jest zatem złożenia przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego i stałego przydziału mobilizacyjnego oraz poddanie rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy. Zasady doświadczenia życiowego każą przyjmować, że dopiero osoby w określonym wieku ze względu na osiągnięty poziom rozwoju psychofizycznego zdolne są pełnić służbę. Służba w organizacji konspiracyjnej podczas wojny i okupacji nie jest zadaniem łatwym. Wymaga zdecydowania, odwagi, odpowiedzialności. Wiąże się z szeregiem zagrożeń od aresztowania przez poddanie represyjnym metodom śledczym, aż po uwięzienie oraz, nierzadko, śmierć. Dla pełnienia służby konieczne jest przeto posiadanie odpowiednich predyspozycji, w tym także odporności na stres. Dlatego też nie do przyjęcia jest, żeby dzieci lub młodzież, poza wyjątkowymi przypadkami, które i tak ograniczane były do wykonywania sporadycznych czynności, mogły pełnić służbę w formacjach wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt 3 Ustawy o kombatantach (...). Co najmniej nieodpowiedzialnością ze strony dowódców byłoby powierzanie zadań, od których należy los całej siatki konspiracyjnej osobom niedojrzałym fizycznie i psychicznie. Oceniając możliwość pełnienia przez A. K. służby w organizacji podziemnej (niezależnie od jej nazwy) organ wskazał, że w latach 1942-1944 (okres największej aktywności) wnioskodawczyni miała tylko 6-8 lat. Analiza zgromadzonych w sprawie dowodów prowadzi do wniosku, iż strona z uwagi na charakter spełnianych czynności nie pełniła służby w organizacji konspiracyjnej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy, lecz jedynie mogła wykonywać na jej rzecz czynności pomocnicze ograniczające się do przenoszenia informacji. Organ stwierdził również, że nawet gdyby uznać zeznania strony, to opisanych przez nią działań, w ocenie Kierownika Urzędu, nie można uznać za służbę. Organ wskazał na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 8 września 2004 r. sygn. akt OSK 557/04, że działalność ograniczająca się do dostarczania meldunków i informacji o ruchach wojsk nie może być traktowana jako służba w ugrupowaniach podziemnych. Podkreślono również, że współpraca z organizacją podziemną zgodnie z przepisami Ustawy o kombatantach (...) jak również zgodnie z orzecznictwem sądowym (wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2002 r. sygn. akt V SA 796/ 94, wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt V SA 2151/01) nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Organ zaznaczył, że między uczestnikami ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim przypadku chodzi bowiem o świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. Działalność ta, jakkolwiek chwalebna nie stanowi podstawy przyznania uprawnień kombatanckich. W związku z powyższym biorąc pod uwagę całość zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie trudno uznać, zdaniem organu, aby zainteresowana była członkiem organizacji niepodległościowej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła A. K. wnosząc o rozpoznane sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca podniosła, że pomagała Armii Krajowej, współpracowała z osobami o pseudonimach "[...]", "[...]" i "[...]" z N.. Pomagała także Batalionom Chłopskim na [...]. Powyższe okoliczności może potwierdzić świadek. Niezrozumiała jest dla skarżącej odmowa przyznania uprawnień kombatanckich z uwagi na to, że w okresie wojny była dzieckiem. Podniosła, że warunkach wojny każdy się bronił.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 119 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a pozostałe strony w terminie 14 dni nie zażądają przeprowadzenia rozprawy – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] września 2011 r., którą organ ten, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną o odmowie przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. Podstawą przyjętego przez organ stanowiska były dwie okoliczności, mianowicie kwestia zbyt młodego wieku skarżącej (6-8 lat) w okresie deklarowanej przez nią działalności, z którą wiąże się żądanie przyznania uprawnień kombatanckich tj. w latach 1942-1944, a także to, iż skarżąca nie była członkiem organizacji niepodległościowej, a jedynie incydentalnie udzielała takim organizacjom pomocy.

Kontrola dokonana przez sąd w niniejszej sprawie wykazała, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, naruszając tym przepis art. 7 k.p.a. Stwierdzić też należy, iż organ administracji nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego do czego zobowiązuje go norma art. 77 § 1 k.p.a. Nie można również uznać, aby uzasadnienie obu decyzji szczegółowo wskazywało fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) źródłem uprawnień kombatanckich jest działalność kombatancka określona w art. 1 ust. 2 do której zalicza się m.in. pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 (pkt 3 wskazanego artykułu). Jak wskazano na wstępie, przesłanką, jaką kierował się organ odmawiając skarżącej przyznania uprawnień kombatanckich był jej zbyt młody wiek, a także rodzaj wykonywanych przez nią czynności, które organ określił jako czynności pomocnicze o charakterze adekwatnym do jej wieku. Wskazać w tym miejscu należy na ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, zgodnie z którym kryterium wieku przy przyznawaniu statusu kombatanta nie ma znaczenia normatywnego, bowiem tego rodzaju ograniczenia, czy też warunku nie formułuje obowiązująca ustawa o kombatantach, a odwoływanie się do argumentu w postaci Instrukcji z dnia 4 grudnia 1939 r. jako podstawy kreowania statusu prawnego jednostki w państwie stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady wyłączności i zupełności regulacji ustawą, jako źródła prawa powszechnie obowiązującego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 856/04, zaaprobowany przez Naczelny Sądu Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 grudnia 2005 r. sygn. akt II OSK 416/05). Ponadto należy mieć na uwadze, iż w warunkach walki konspiracyjnej nie sposób wykluczyć odstępstw od tej zasady. Ewentualne odstępstwa nie mogą zaś wywoływać negatywnych konsekwencji w postaci odmowy przyznania uprawnień kombatanckich dla osób, które mając mniej niż 16 lat faktycznie pełniły służbę w polskich organizacjach podziemnych. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1158/08, iż generalne odwoływanie się do kryterium wiekowego nie może być uznane za wystarczające i stanowić podstawy odmowy uznania z uwagi na młody wiek, danej działalności za kombatancką bądź równorzędną z kombatancką. A zatem w każdym przypadku wiek osoby ubiegającej się o status kombatanta powinien być indywidualnie rozważany w oparciu o wszechstronną ocenę rodzaju oraz miejsca i czasu działalności danej osoby. Odnosząc się do kwestii czynności wykonywanych przez skarżącą wskazać należy, że Ustawa o kombatantach nie precyzuje wprawdzie pojęcia "pełnienia służby", jednakże sąd rozpatrujący niniejszą sprawę stoi na stanowisku, iż poprzez pojęcie "służby", w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach, można rozumieć także wykonywanie wyłącznie funkcji usługowych, pomocniczych. Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd zgodnie z którym "służba" w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach, to także służba w ruchu oporu tożsama z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności przeciwko okupantowi, w zasadniczej postaci zaś to zorganizowana forma walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową, jakkolwiek mogących się wyrażać również w wykonywaniu wyłącznie funkcji usługowych, ale zawsze jednak uzależniona od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu wojskowego stanowiska i wykonywaniu określonych czynności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2005r. sygn. akt II SA/Lu 859/04, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 marca 2008r. sygn. akt IV SA/Wr 626/07). Tym niemniej kontrolując niniejszą sprawę sąd stwierdził, że organy prowadzące postępowanie nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego sprawy. Organ I instancji w żaden sposób nie odniósł się bowiem do znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń świadków tj. J. L., Z. P., H. T., M. S.. Z kolei organ II instancji odmówił im wiarygodności nie wskazując przyczyn takiego stanowiska, a koncentrując się jedynie na zbyt młodym wieku skarżącej. Obowiązująca w polskim prawie administracyjnym zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, iż organ rozpatrując materiał dowodowy nie może w swojej ocenie pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest swoje stanowisko logicznie i przekonywująco uzasadnić. Ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń w/w osób wynika tymczasem, że skarżąca pełniła funkcję łączniczki, przekazywała informacje o planowanych łapankach, pomagała Armii Krajowej oraz partyzantom mjr J. K.. Zdaniem sądu zeznania te powinny zostać przez organ przynajmniej zweryfikowane. Organ nie przesłuchał także samej skarżącej na okoliczność pełnienia przez nią funkcji łącznika, ani nie odniósł się (w odpowiedzi na skargę) do stwierdzenia skarżącej, iż jej współpracę z Armią Krajową może potwierdzić świadek. Wprawdzie obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie ubiegającej się o te świadczenia, to jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Tym bardziej, że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, często z uwagi na upływ czasu, jak również konspiracyjny charakter prowadzonej działalności, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie tej działalności jest utrudnione, W takich szczególnie sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie. (Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II OSK 117/05).

Stwierdzając zatem, że organy prowadzące postępowanie nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego sprawy czym naruszyły dyspozycję art. 7 i 77 § 1 k.p.a. - sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji powinny ponownie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające dokonując wnikliwej i wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, a ustalenia faktyczne ocenić zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Organ powinien również odnieść się do podniesionych przez skarżącą w trakcie postępowania zarzutów. Wydana w sprawie decyzja powinna zaś zostać uzasadniona zgodnie z wymogami z art. 107 § 3 k.p.a.