Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 16/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA -Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA -Izabella Janson, Sędzia WSA -Michał Sowiński (spr.), Protokolant -Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2009 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku .


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z [...] grudnia 2008 r., wniesionej przez Z. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z [...] grudnia 2008 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z [...] października 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] maja 2008 r. wpłynął do [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. wniosek Z. C. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne.

W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku, decyzją nr [...] z [...] października 2008 r., doręczoną skutecznie [...] października 2008 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej powoływanej jako: "u.s.u.s.", odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł.

Od powyższej decyzji w dniu [...] listopada 2008 r. (data nadania pocztowego) Z. C. wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] grudnia 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 1,2,3 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2008 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że z analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie oraz ustaleń dokonanych w postępowaniu wyjaśniającym wynika, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą uzasadnione przyczyny umorzenia należności w rozumieniu przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z.C. wniósł o uchylenie decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2008r. i skierowanie jej do ponownego rozpatrzenia. Ponadto skarżący wniósł o umorzenie zadłużenia w całości lub w części oraz o umorzenie odsetek w całości. W uzasadnieniu skargi Z. C. przytoczył argumenty natury finansowej

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do § 2 ww. przepisu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W takim przypadku sąd uwzględnia skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego.

Sąd, kierując się wskazanymi powyżej przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, i stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu administracyjnego w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył bowiem merytorycznie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w pierwszej instancji pomimo jego wniesienia z uchybieniem 14-dniowego terminu określonego w art. 129 § 2 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., mającego zastosowanie w sprawie zgodnie z treścią art. 83 ust. 4 u.s.u.s.

Sąd zważył, iż stosowanie do treści art. 83 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących umarzania należności z tytułu składek. Od decyzji tych, zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie przysługuje odwołanie do sądu cywilnego w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Jak ustalono na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie w pierwszej instancji w dniu [...] października 2008 r., została skutecznie doręczona w dniu [...] października 2008 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach administracyjnych). W decyzji tej zawarto prawidłowe pouczenie o przysługującym od niej środku odwoławczym, tj. poinformowano, iż w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zaznaczając przy tym, iż wniosek w tej sprawie należy złożyć w [...] Oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. Inspektorat W. (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został przez skarżącego nadany do organu w Urzędzie Pocztowym w dniu [...] listopada 2008 r., o czym świadczy stempel Urzędu Pocztowego, znajdujący się na kopercie, w której skarżący nadesłał do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nadto z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby strona występowała z prośbą do organu o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zatem na podstawie stanu faktycznego sprawy należało stwierdzić, iż termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął bezskutecznie w dniu [...] listopada 2008 r. Wobec tego wniesiony w dniu [...] listopada 2008 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie powinien być merytorycznie rozpoznany.

Podkreślenia wymaga, iż warunkiem skuteczności czynności procesowej -polegającej na wniesieniu odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) - jest zachowanie ustawowego terminu przewidzianego do jej dokonania. Uchybienie tego terminu powoduje bezskuteczność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Organ odwoławczy obowiązany jest, przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w postępowaniu wstępnym zbadać, czy został on wniesiony w przewidzianym w ustawie terminie. W sytuacji zaś stwierdzenia, iż został on wniesiony po terminie, obowiązany jest, stosownie do treści art. 134 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stwierdzić tę okoliczność w ostatecznym postanowieniu. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzenie przez organ odwoławczy, że odwołanie zostało złożone po upływie terminu, zobowiązuje ten organ do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (v. wyrok NSA z 10 czerwca 1999 r., sygn. akt I SA 1517/98, LEX nr 48573, wyrok NSA z 30 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, LEX nr 45698). Uchybienie zaś temu obowiązkowi i merytoryczne rozpoznanie odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) wniesionego po upływie ustawowego terminu stanowi rażące naruszenie prawa. Warto przy tym zaznaczyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, iż "obowiązek ścisłego przestrzegania terminów w postępowaniu odwoławczym wynika z potrzeby zapewnienia pewności i trwałości stosunków w obszarze regulowanym przez prawo administracyjne" (v. wyrok NSA z 30 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, LEX nr 45698).

Reasumując, Skarżący nie dochował w sprawie terminu przewidzianego na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do ww. art. 134 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., obowiązany był więc wydać rozstrzygnięcie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrzenie zaś środka odwoławczego wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony - co miało miejsce w niniejszej sprawie - stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym (postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) decyzji ostatecznej, a więc decyzji, która korzysta z ochrony trwałości na podstawie art. 16 § 1 k.p.a..

W konkluzji Sąd stwierdza, iż wskazana przyczyna nieważności zaskarżonej decyzji jest okolicznością przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja - jak wykazano - nie powinna być wydana, wszelkie więc zarzuty skargi jej dotyczące nie poddają się kontroli Sądu. Z tego powodu Sąd nie mógł ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście zaskarżonej decyzji. Wyrokowanie zdeterminowane zostało omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej.

Na marginesie już tylko wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398-399/99 (LEX nr 40399) - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.