Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2674/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 78d ust. 1, art. 78 f, art. 78e ust. 2.
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2011 r. sprawy ze skargi M. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na rzecz skarżącej M. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchwałą z dnia [...] listopada 2010 r. [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego, na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm., dalej powoływanej jako "Poa") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. G. (skarżącej) od uchwały nr [...]z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w K. w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania powyższej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w K. uchwałą nr [...]z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdziła, że M. G. uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z części pierwszej, czwartej oraz piątej egzaminu otrzymała oceny dobre, natomiast z drugiej i trzeciej części egzaminu oceny niedostateczne. Zdaniem Komisji, ze względu na treść art. 78 f ust. 1 Poa brak pozytywnych ocen z każdej części egzaminu adwokackiego uzasadniał ustalenie wyniku negatywnego.

W odwołaniu od powyższej uchwały M. G. nie zgodziła się z wystawionymi jej przez Komisję Egzaminacyjną ocenami niedostatecznymi z prawa karnego i cywilnego.

W uzasadnieniu odwołania, w zakresie prawa karnego, zdająca podkreśliła, że z treści uzasadnienia ocen cząstkowych wynika, iż praca jej spełnia wymogi formalne, zawiera trafnie podniesione zarzuty oraz wnioski, jest staranna, a styl i język nie budzą wątpliwości. W dalszej części uzasadnienia odwołania skarżąca przedstawiła powody niepodniesienia zarzutu obrazy art. 64 § 1 k.k. uznając, za poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 14 października 2002 r., w sprawie V KKN 404/01/Orz. Prok. i Pr. z 2003 r. nr 3), że do przypisania recydywy, w rozumieniu art. 64 § 1 k.k., wystarczy uprzednie skazanie za czyn zabroniony popełniony umyślnie, a nieumyślność, dotyczy jego następstwa. Odniosła się też skarżąca do wytkniętego przez egzaminatora - adw. R.K. – braku podniesienia zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych odnośnie czynu z art. 284 k.k. Skarżąca zauważyła, że drugi egzaminator - SSA B. S. - pozytywnie oceniła zarzut obrazy art. 186 § 1 k.p.k. w odniesieniu do czynu z art. 284 § 1 k.k., chociaż sugerowała podniesienie zarzutu w rozumieniu art. 438 pkt 3 k.p.k.

Ponadto skarżąca wskazała na utrudnienia w dostępnie do komputera i zbyt krótki czas egzaminu, jego przerwanie oraz podanie w trakcie egzaminu informacji dotyczącej okresu na jaki orzeczono środek karny określony w art. 43 § 2 k.k. w sprawie [...] Sądu Rejonowego w R., co odwróciło uwagę skarżącej od rzeczywistych problemów.

W uzasadnieniu odwołania, w części dotyczącej prawa cywilnego, skarżąca podniosła, że także z tej części egzamin został zakłócony, bowiem dokonano w jego trakcie sprostowania oznaczenia przepisu w uzasadnieniu wyroku. Ponadto wskazała, że sporządzona przez nią apelacja cywilna była dopuszczalna albowiem nie uchybiała wymogom formalnym i zostałaby przyjęta do rozpoznania. Nadto apelacja zmierzała do uwzględnienia powództwa zgodnie z interesem reprezentowanej strony. W opinii odwołującej się, praca powinna być oceniona pozytywnie, a ocena powinna być zróżnicowana z uwagi na takie elementy jak: umiejętność konstruowania zarzutów, trafność zarzutów, odpowiadające im wnioski, a w dalszej kolejności także ze względu na odpowiednie uzasadnienie, przejrzystość pracy i posługiwanie się językiem prawniczym. Skarżąca wskazała, że jej praca zawiera prawidłowo podniesione zarzuty naruszenia prawa procesowego, do których Egzaminatorzy szczegółowo się nie odnieśli, jak również do trzeciego sformułowanego zarzutu naruszenia przepisu art. 6 kc. Zarzuciła również, że nie oceniono jej umiejętności posługiwania się orzecznictwem. Ponadto skarżąca wniosła o uwzględnienie pozytywnych opinii patrona oraz sędziów u których odbywała praktykę, jak również zwróciła uwagę na fakt uzyskiwania w toku aplikacji dobrych i bardzo dobrych ocen - co jak należy przypuszczać - świadczy o przygotowaniu i kwalifikacjach skarżącej do wykonywania zawodu adwokata.

Ostatecznie skarżąca wniosła o uchylenie uchwały w całości, ponowne sprawdzenie zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu, ustalenie z tych części ocen pozytywnych oraz wydanie uchwały ustalającej pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości uznała, że zarzuty M. G. w odniesieniu do oceny pracy z zakresu prawa karnego należy uwzględnić i podwyższyła oceny z tej części egzaminu do oceny dostatecznej.

Jednocześnie, w ocenie Komisji, nie zasługuje na aprobatę argumentacja skarżącej o braku czasu do skorzystania z programu komputerowego czy przerwie w egzaminie. Kwestia ta dotyczyła wszystkich egzaminowanych, których szanse były jednakowe.

Ustosunkowując się z kolei do odwołania z zakresu prawa cywilnego Komisja Odwoławcza nie podzieliła zarysowanego w opisie wystawionych ocen - poglądu sprawdzających pracę SSO T. S. i adw. A. D., że prawidłowe rozwiązanie zadania z prawa cywilnego wymagało powołania zarzutu naruszenia prawa materialnego. Komisja stwierdziła bowiem, że postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego możliwe było wyłącznie gdy zdający uznał, iż ustalony przez sąd I Instancji stan faktyczny w odniesieniu do miejsca i źródła zakażenia wirusem HCV nie budzi wątpliwości; przy założeniu odmiennym i powzięciu wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd należało powołać i omówić zarzuty naruszenia prawa procesowego lub co wydaje się bardziej zasadne zarzucić sprzeczność ustaleń faktycznych sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W ocenie Komisji, lektura materiałów przygotowanych na potrzeby kazusu z prawa cywilnego pozwalała jedynie na przyjęcie, że powodem oddalenia powództwa o zadośćuczynienie było ustalenie przez sąd okręgowy, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy pobytem powoda w szpitalu im. B., a ujawnioną u niego ciężką chorobą - nowotworem wątroby.

W tym stanie rzeczy ustosunkowano się do poszczególnych usterek i podniesionych zarzutów:

W odniesieniu do powołanego zarzutu naruszenia przepisu art. 233 KPC poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, a mianowicie uznanie, iż nie jest możliwe aby w szpitalu im. B. doszło do zakażenia HCV mimo wyraźnej sprzeczności w opinii biegłego N.

Zdaniem Komisji tak sformułowany zarzut jak i przede wszystkim jego omówienie w uzasadnieniu apelacji wskazuje jednoznacznie, że skarżąca w ogóle nie dostrzegła istoty zadania z prawa cywilnego, która polegała na rozgraniczeniu skutków zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu C i doznanych w jego wyniku cierpień psychicznych i fizycznych (tj. występujący u powoda świąd skóry) od choroby nowotworowej, która nie miała związku z tym zakażeniem, co w pełni odzwierciedlał przygotowany na potrzeby kazusu materiał dowodowy w postaci dwóch opinii lekarskich. Pomimo wskazania na sprzeczność w opinii biegłego, w uzasadnieniu apelacji brak wyjaśnienia na czym owa sprzeczność polegała, uzasadnienie ogranicza się do zreasumowania pisemnej i ustnej oceny biegłego.

Zdaniem Komisji, niedostrzeżenie istotnych elementów kazusu potwierdza właściwie także sama skarżąca w swoim odwołaniu podnosząc, że straciła wiele czasu na analizę akt i formułowanie zarzutu zanim Komisja Egzaminacyjna nie zwróciła uwagi na błąd w zadaniu, polegający na omyłkowym przywołaniu w uzasadnieniu wyroku przepisu art. 213 KPC zamiast art. 231 KPC, co przecież - zdaniem Komisji stanowiło oczywistą omyłkę pisarską. Organ odwoławczy podkreślił, że zdający egzamin adwokacki winni znać przepisy kodeksu postępowania cywilnego w takim stopniu, aby wiedzieć, iż możliwość stosowania przez sąd domniemań faktycznych wynika z treści przepisu art. 231 KPC. Jeżeli skarżąca uznała, że wskazanie przez sąd jako podstawy ustaleń faktycznych przepis art. 213 KPC nie jest wynikiem omyłki pisarskiej lecz błędu w stosowaniu prawa, to powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści zarzutów apelacyjnych - wówczas błąd w zadaniu egzaminacyjnym miałby wpływ na treść pracy. Skarżąca w sporządzonej apelacji takiego zarzutu nie postawiła, a zatem charakter omyłki w treści uzasadnienia wyroku jest tego rodzaju, że nie miała ona wpływu na treść pracy egzaminacyjnej, a tym samym jej ocenę.

Po zasygnalizowaniu omyłki skarżąca powołała w pracy jeszcze dwa zarzuty - właśnie zarzut naruszenia przepisu art. 231 KPC oraz zarzut naruszenia art. 6 kc. Powołanie zarzutu naruszenia przepisu art. 231 KPC Komisja uznała za dopuszczalne, ale stwierdziła, że trudno zgodzić się z uzasadnieniem zarzutu, iż wysoki stopień prawdopodobieństwa, że do zakażenia powoda wirusem HCV doszło w szpitalu im. Biegańskiego wynikał z dokumentacji medycznej i twierdzenia strony powodowej. Tym bardziej, że wcześniej odwołująca się analizowała fragment opinii dr Cz. Nowickiego, w której to opinii biegły użył określenia "prawdopodobieństwo graniczące z pewnością". Ponadto, w ocenie Komisji, gdyby okoliczność zakażenia wynikała wprost z przedłożonej do akt dokumentacji lekarskiej, to pozbawione sensu byłoby dopuszczenie na tę okoliczność i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy specjalistów, w tym onkologa. W ocenie Komisji uzasadnienie apelacji w zakresie podniesionego zarzutu było lakoniczne, raczej skrótowe i odnosiło się wyłącznie do zagadnienia stosowania dowodu prima facie w tzw. procesach lekarskich, prawidłowo przywołano jedno orzeczenie Sądu Najwyższego (wyrok z 17.05.2007 r., sygn. III CSK 429/2006) ale bez szerszego omówienia.

Organ odwoławczy uznał, że słusznie odwołująca podniosła, iż sprawdzający jej pracę egzaminatorzy nie odnieśli się do powołanego w pracy zarzutu naruszenia przepisu art. 6 kc, jednakże powyższa okoliczność nie miała, zdaniem Komisji wpływu na ocenę końcową pracy. Treść postawionego zarzutu - "poprzez błędną wykładnię i obarczenie ciężarem dowodu strony powodowej podczas gdy przy przyjęciu winy szpitala, to na pozwanym spoczywał ciężar wskazania dowodu przeciwnego, dla obalenia podstawy faktycznej roszczeń powoda" - wskazuje, że powołanie tego zarzutu było wynikiem przyjęcia przez skarżącą, iż sąd I instancji nie przyjął konstrukcji domniemania faktycznego określonego w przepisie art. 231 KPC i oddalił powództwo w całości. Samo powołanie się na naruszenie reguł dowodzenia, określonych w dyspozycji przepisu art. 6 kc, w omawianej sytuacji nie było wadliwe, ale przedstawiona redakcja zarzutu stanowi w istocie powtórzenie w odwróconej relacji powołanego zarzutu naruszenia przepisu art. 231 KPC.

Zarzucono, że w pracy brak jest wywodów dotyczących ustaleń sądu poczynionych odnośnie choroby nowotworowej i ewentualnego rozróżnienia zakresu żądań - co zasadnie wytknął SSO T. S. Rozgraniczając skutki zakażenia WZW typu C od choroby nowotworowej, która nie miała związku z zakażeniem zdający mieli możliwość rozważenia zasadności ograniczenia dochodzonej wysokości zadośćuczynienia; biegły jednoznacznie ustalił, że procentowy uszczerbek na zdrowiu z powodu zakażenia WZW typu C wynosi 30-40%, co skarżąca dostrzegła dopiero we wniesionym odwołaniu.

Potrzeba uzasadnienia zasadności dochodzonej kwoty wynikała ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a ponadto dawała możliwość omówienia zmiany linii orzeczniczej i odejścia od procentowego sposobu ustalania wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Niestety powyższe wywody i orzecznictwo na ich poparcie zostały przywołane dopiero w uzasadnieniu odwołania. Słusznie wskazuje egzaminator SSO T. S., że brak szczegółowego uzasadnienia żądania zasądzenia całej należności objętej pozwem mógł mieć negatywny wpływ dla powódki w przedmiocie kosztów procesu; sąd II instancji mógłby oddalić powództwo ponad kwotę ustalonego przez biegłego procentowego uszczerbku na zdrowiu.

W ocenie Komisji zarzut braku zamieszczenia żądania zasądzenia odsetek zasadny, ale nie wpłynął zasadniczo na obniżenie oceny końcowej.

Natomiast zarzut braku zamieszczenia w apelacji wniosku o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego uznała za zasadny. W tym zakresie stwierdzono, że odwołująca powinna pamiętać, iż zgłoszenie takiego wniosku jest konieczne i celowe ze względu na słuszny interes strony. Jednakże powyższe uchybienie z całą pewnością nie stanowiło wyłącznej podstawy wystawionej oceny negatywnej.

Uwagi egzaminatorów w zakresie staranności, języka i stylu pracy uznała Komisja za uzasadnione, chociaż sformułowanie "poniżej wymaganego poziomu" nie pozwala na ustosunkowanie się i może być odebrane jako niesprawiedliwe, na co zwróciła uwagę skarżąca.

Reasumując stwierdzono, że prawidłowe przytoczenie zarzutów apelacyjnych i ich uzasadnienie w rozumieniu przepisu art. 368 § 1 pkt 2 i 3 KPC uznawane jest za elementarne zadanie warsztatowe zawodowego pełnomocnika /tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27.10.2005 r., sygn. III CZ 78/05 oraz uchwale z dnia z 22.02.2006 r., syg. III CZP 6/06/.

Zdaniem Komisji praca egzaminacyjna skarżącej nie spełnia przedstawionych wymogów, zawiera usterki w zakresie redakcji zarzutów i poza skrótowym odniesieniem się do zagadnienia stosowania domniemania faktycznego w tzw. procesach lekarskich nie zawiera rozważań dotyczących rozgraniczenia skutków zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu C od wykrytego u powoda pierwotnego raka wątroby. Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty skarżącej w najistotniejszym zakresie za chybione, Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w tej części.

Przytaczając art. 78 f ust. 1 Poa Komisja stwierdziła, że skoro niezasadne okazało się odwołanie z jednej części egzaminu, to skarżąca uzyskała również negatywny wynik z egzaminu adwokackiego, co uzasadniało utrzymanie w mocy zakwestionowanej uchwały.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła jednocześnie, że rozpoznając sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

W skardze na podwyższą uchwałę, wnosząc o uchylenie zakwestionowanego rozstrzygnięcia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, M. G. zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 i 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 78 h ust. 12 Poa poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i niewzięcie pod uwagę przy ocenie pracy z zakresu prawa cywilnego wszystkich pozytywnych aspektów pracy skarżącej, mimo braku jakichkolwiek przepisów prawa, wskazujących kryteria oceny, które stałyby na przeszkodzie ustaleniu oceny pozytywnej, w wyniku czego nie uwzględniono słusznego interesu obywatela, o którym mowa w przepisie art. 7 k.p.a., a w tym wypadku interesu skarżącej, polegającego na ustaleniu pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, a tym samym, umożliwieniu jak najszybszego rozpoczęcia wykonywania zawodu zaufania publicznego, a to, niewzięcie pod uwagę:

- sporządzenia apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wniesienia - decyzja w powyższej kwestii stanowiła pierwsze zadanie egzaminacyjne.

- sporządzenia apelacji w niczym nie uchybiającej wymogom formalnym przewidzianym w art. 368 k.p.c.

- dopuszczalności powołania zarzutów naruszenia prawa procesowego, co podkreśliła Komisję II stopnia, wbrew poglądowi Komisji I stopnia.

- uznania przez Komisję II stopnia postawionych przez skarżącą zarzutów art. 231 k.p.c. i art. 6 k.c. za dopuszczalne,

- umiejętności posługiwania się orzecznictwem,

- dopuszczalności zaskarżenia wyroku w zakresie całej dochodzonej kwoty.

- prawidłowo sformułowanych wniosków - w odniesieniu do postawionych zarzutów i zgodnie z interesem reprezentowanej strony,

2) art. 8 i 11 k.p.a. w zw. z art. 77 i 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz z art. 140 k.p.a. i art. 78 h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze - poprzez rozstrzygnięcie sprawy z pominięciem części materiału dowodowego, a w związku z tym niepełne uzasadnienie faktyczne rozstrzygnięcia i brak odniesienia się - wbrew sformułowanym w powołanych przepisach zasadom - do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu w zakresie pracy z prawa cywilnego:

- sporządzenia apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wniesienia,

- zachowania wymogów formalnych przewidzianych w art. 368 k.p.c. przy sporządzeniu apelacji,

- przerwania egzaminu z prawa cywilnego stanowiącego naruszenie § 9 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn. 24.09.2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego (Dz. U. z 2009 r., Nr 163, poz. 1301),

- pominięcia przez Komisję I stopnia pozytywnego aspektu pracy w postaci prawidłowo sformułowanych wniosków - w odniesieniu do postawionych zarzutów i zgodnie z interesem reprezentowanej strony - w tym wniosku o zwolnienie powódki od ponoszenia kosztów sądowych,

- braku informacji dla zdającego w zadaniu egzaminacyjnym co do stanowiska powódki w zakresie ewentualnego częściowego zaskarżenia wyroku sądu I instancji,

- nieuchybienia przepisom postępowania, mimo niesformułowania w apelacji wniosku o zasądzenie kosztów procesu,

- dokonania analizy w zakresie związku przyczynowego pomiędzy opisywanymi zdarzeniami, a ich skutkami wywołującymi możliwość dochodzenia zadośćuczynienia, wbrew stanowisku Komisji I stopnia.

3) art. 11 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 78 h ust.12 ustawy Prawo o adwokaturze - poprzez niewyjaśnienie w sposób dostateczny jak Komisja II stopnia ocenia pracę skarżącej w zakresie stylu pracy, jej staranności i języka.

4) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 78 li ust.12 ustawy Prawo o adwokaturze - poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego, a polegającą na uznaniu:

a) jakoby zachodziła sprzeczność pomiędzy uzasadnieniem zarzutu z art. 231 k.p.a, a mianowicie twierdzeniem, iż wysoki stopień prawdopodobieństwa, że do zakażenia powoda wirusem HCV doszło w szpitalu im. B. wynikał z dokumentacji medycznej i twierdzenia strony powodowej, w świetle uprzedniej analizy opinii biegłego N., w której to biegły użył określenia "prawdopodobieństwo graniczące z pewnością" i dalej, jakoby skarżąca wskazała, że okoliczność zakażenia miała wynikać wprost z przedłożonej do akt dokumentacji lekarskiej, wbrew zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu, a zwłaszcza uzasadnieniu apelacji skarżącej na stronie 4 i 5.

b) że błąd w zadaniu egzaminacyjnym - wskazanie w pisemnym uzasadnieniu wyroku art. 213 k.p.c. zamiast art. 231 k.p.c. - tylko wówczas miałby wpływ na treść pracy skarżącej, gdyby art. 213 k.p.c. znalazł odzwierciedlenie w treści zarzutów apelacyjnych.

5) art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 78 h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze - poprzez niedostateczne oznaczenie w zaskarżonej uchwale Komisji II stopnia osoby odwołującej się, jako strony postępowania będącej osobą fizyczną, a to niewskazanie, oprócz imienia i nazwiska adresata uchwały, adresu jego zamieszkania.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że nie sposób zgodzić się z zaskarżoną uchwałą Komisji II stopnia w zakresie negatywnej oceny z prawa cywilnego, a w konsekwencji negatywnego wyniku całego egzaminu adwokackiego, w szczególności w kontekście odmiennego, wobec stanowiska Komisji I stopnia, poglądu Komisji II stopnia w przedmiocie możliwości postawienia w apelacji zarzutów naruszenia prawa procesowego. Skarżąca podkreśliła, że z uzasadnień ocen cząstkowych Egzaminatorów, brak podniesienia zarzutów naruszenia prawa materialnego art. 416 i 445 k.c. był zasadniczą przyczyną, dla której praca skarżącej została oceniona przez Komisję I stopnia negatywnie. Powyższe stanowisko, zostało uznane przez Komisję II stopnia za niesłuszne. Nadto, trzy z dwóch sformułowanych w apelacji zarzutów Komisja II stopnia uznała za dopuszczalne. Strona zaakcentowała także, iż apelacja została sporządzona prawidłowo pod względem formalnym, co jest bezsporne.

W obszernym uzasadnieniu skargi M. G. ponownie podkreśliła, że zadanie egzaminacyjne z prawa cywilnego wywołało zasadnicze rozbieżności również wśród Egzaminujących. Komisja II stopnia, w pierwszym zdaniu, w którym ustosunkowuje się do odwołania skarżącej, wyraźnie podkreśla, iż nie podziela poglądu Sprawdzających pracę w Komisji I stopnia, jakoby prawidłowe rozwiązanie zadania z prawa cywilnego wymagało powołania zarzutu naruszenia prawa materialnego. Tym samym Komisja II stopnia uznała, że możliwe było podniesienie zarzutów naruszenia prawa procesowego, co właśnie uczyniła skarżąca. Już tego rodzaju wniosek winien, zdaniem skarżącej rzutować w sposób pozytywny na ocenę przedmiotowej pracy, gdyż wymóg podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego, a to przepisów art. 416 i 445 k.c, sformułowany przez Komisję I stopnia był - co wynika z uzasadnień ocen cząstkowych - zasadniczym powodem ustalenia oceny negatywnej z tej części egzaminu.

Oprócz spełnienia wymogów formalnych apelacji. Komisja II stopnia nie wzięła pod uwagę również szeregu innych, pozytywnych elementów przedmiotowej pracy, które winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w wystawionej ocenie.

Pierwszym elementem zadania egzaminacyjnego było ustalenie czy na bazie zgromadzonego materiału dowodowego wniesienie apelacji cywilnej jest w ogóle zasadne. W razie uznania bezzasadności apelacji, w świetle zaprezentowanego stanu faktycznego, należało sporządzić opinię prawną w tym przedmiocie. Skarżąca podjęła decyzję o sporządzeniu apelacji, uznając zaskarżenie wyroku Sądu I instancji za zasadne. Do tej kwestii, jak również zachowania wymogów formalnych przewidzianych w art. 368 k.p.c. przy sporządzeniu apelacji, podniesionych w odwołaniu i bezspornych, Komisja II stopnia w ogóle się nie odniosła i nic wzięła tym samym pod uwagę przy ustalaniu oceny.

Generalnie, Komisja II stopnia uznała za dopuszczalne - wbrew stanowisku Komisji I stopnia - powołanie w apelacji zarzutów naruszenia prawa procesowego, a na takich zarzutach głównie oparta była apelacja skarżącej. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w przedmiotowej pracy, uznała za dopuszczalne zarzuty apelacyjne skarżącej z art. 231 k.p.c. i art. 6 k.c. Niezrozumiałe jest zatem dla skarżącej końcowe stwierdzenie zawarte w uchwale, że podniesione przez nią zarzuty uznane zostały w najistotniejszym zakresie za chybione. Komisja II stopnia wskazała też na prawidłowo przywołane przez skarżącą orzeczenie Sądu Najwyższego. Stwierdzając natomiast, że brak jest w pracy wywodów odnoszących się do żądania zasądzenia całej należności objętej pozwem, uznała jednocześnie, że rozwiązanie przyjęte przez skarżącą w postaci zaskarżenia wyroku w całości, nie jest błędne, albowiem linia orzecznictwa uległa zmianie i odstępuje się od procentowego sposobu ustalania wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Według Egzaminatorów Komisji I stopnia: "Przedstawione w apelacji wnioski zmierzają do uwzględnienia powództwa zgodnie z interesem strony" oraz "Poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięciu problemu z uwzględnieniem interesu strony, która zgodnie z zadaniem reprezentuje". Komisja II stopnia nie podważyła tego stanowiska i do kwestii poprawności wniosków apelacyjnych, podniesionej w odwołaniu, w zasadzie się nie odniosła.

Powołane wyżej argumenty świadczą o tym, iż praca skarżącej z zakresu prawa cywilnego zawierała szereg poprawnych rozwiązań, co winno skutkować ich pozytywną oceną.

Zdaniem skarżącej uzasadnienie decyzji nie spełnia warunków określonych w art. 107 § 1 i 3 kpa.

Komisja II stopnia pominęła zarzuty zawarte w odwołaniu a mianowicie brak uwzględnienia przez Komisję I stopnia szeregu prawidłowych, zastosowanych w zadaniu egzaminacyjnym rozwiązań, które winny rzutować na ocenę z tej części egzaminu. Żadna z Komisji nie odniosła się do kwestii zasadności wniesienia apelacji w zaprezentowanym stanie faktycznym i jej sporządzenia, a nie opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia apelacji, co stanowiło pierwszy element zadania egzaminacyjnego. Bezspornie, apelacja sporządzona przez skarżącą nie uchybiała w niczym wymogom formalnym przewidzianym przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, a zatem zostałaby przyjęta przez sąd do rozpoznania. Komisja II stopnia nie odniosła się do tego zasadniczego, zdaniem skarżącej argumentu. Brak ustosunkowania się przez Organ do prawidłowego sformułowania w apelacji wniosków - w odniesieniu do postawionych zarzutów i zgodnie z interesem reprezentowanej strony - w tym wniosku o zwolnienie powódki od ponoszenia kosztów sądowych, co wydaje się być bezsporne, a czego zdaniem skarżącej Komisja I stopnia nie wzięła pod uwagę ustalając ocenę. Skarżąca przypomniała, iż sformułowała wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1 i zasądzenie kwoty 200.000 zł na rzecz powódki od pozwanego tytułem zadośćuczynienia, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Do wniosku zaś o zwolnienie powódki od ponoszenia kosztów sądowych w postaci opłaty sądowej od apelacji z uwagi na trudną sytuację majątkową i rodzinną, skarżąca "przedłożyła" w załączeniu stosowne oświadczenie o stanie majątku i źródłach utrzymania na formularzu, co również świadczy o znajomości przez skarżącą problematyki zwolnienia od kosztów sądowych, znajdującej tak często zastosowanie w praktyce adwokata, a do czego żadna z Komisji się nie odniosła. Wnioski te były kompatybilne z postawionymi zarzutami i kierunkiem apelacji.

Skarżąca przyznała jednocześnie, iż nie sformułowała w pisemnej apelacji wniosku o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania apelacyjnego, ale nie ma to wpływu na skuteczność apelacji, a nadto, nie jest to wymóg formalny apelacji. Adwokat ma możliwość zgłoszenia takiego wniosku na rozprawie apelacyjnej, do których do kwestii, powołanych w odwołaniu. Organ również się nie ustosunkował.

Organ podjął dyskusję w przedmiocie możliwości zaskarżenia wyroku w części albo w całości, uznając, że była możliwość zaskarżenia wyroku w całości, tak jak uczyniła to skarżąca. Taką możliwość daje, zdaniem Organu, linia orzecznictwa, w której odchodzi się od procentowego sposobu ustalania wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Wytknięto skarżącej brak wywodów na powyższe. Podkreślić jednak należy, iż uzasadnienie zostało sporządzone na miarę możliwości czasowych które – jak na sporządzenie apelacji - były bardzo ograniczone, co skarżąca podnosiła zresztą w odwołaniu. Podnosiła również, że brak było w zadaniu egzaminacyjnym i w aktach sprawy informacji na temat stanowiska powódki co do ewentualnego częściowego tylko zaskarżenia wyroku sądu I instancji, a przecież w praktyce stanowisko klienta jest dla adwokata wyznacznikiem do dalszych działań. Organ pominął też milczeniem podniesioną w odwołaniu kwestię, iż skarżąca nie zgadza się ze stwierdzeniem, że jej praca pozbawiona jest analizy związku przyczynowego pomiędzy opisywanymi zdarzeniami, a ich skutkami wywołującymi możliwość dochodzenia zadośćuczynienia. Wskazała również na stosowny fragment w apelacji, zaczynający się od słów: "(...) Dowody z opinii biegłych (...)" na stronie 4. do zdania ..(...) Pozwany tego rodzaju okoliczności nie udowodnił" na stronie 5.

Zarzut przerwania egzaminu z prawa cywilnego, stanowiący naruszenie § 9 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn. 24.09.2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego (Dz. U. z 2009 r.. Nr 163, poz. 1301), Organ pozostawił bez komentarza, tego rodzaju sytuacje, wprowadzające przede wszystkim zamieszanie na sali i rozpraszające uwagę, zawsze odbywają się kosztem zdających, odbijając się w różnym stopniu negatywnie na pisemnej pracy. Mimo, że fakt ten został odnotowany w protokole - jak poinformowano zdających - nie miał żadnego znaczenia przy ocenie prac, co widać na przykładzie niezwykle rygorystycznej, skrajnej oceny pracy skarżącej przez obie Komisje Egzaminacyjne.

Skarżąca zarzuciła, że organ jednozdaniowo odniósł się do zarzutu dotyczącego niesprawiedliwej oceny pracy w zakresie jej staranności, języka i stylu, a uczynił to w sposób, z którego trudno wywnioskować jak w zasadzie Komisja II stopnia ocenia pracę według powyższego kryterium, gdyż z jednej strony pisze, że uwagi Egzaminatorów są uzasadnione, a z drugiej zaś, że sformułowanie "poniżej wymaganego poziomu" nie pozwala na ustosunkowanie się i może być odebrane jako niesprawiedliwe, a zatem przyznaje rację skarżącej.

Z kolei omawiając zarzut dotyczący art. 231 k.p.c, podniesiony przez skarżącą w apelacji. Organ przyjął ten zarzut za dopuszczalny, stwierdzając jednocześnie, że trudno zgodzić się z jego uzasadnieniem, iż wysoki stopień prawdopodobieństwa, że do zakażenia powoda wirusem HCV doszło w szpitalu im. Biegańskiego wynikał z dokumentacji medycznej i twierdzenia strony powodowej, tym bardziej, że wcześniej odwołująca się analizowała fragment opinii dr Cz. Nowickiego, w której to opinii biegły użył określenia "prawdopodobieństwo graniczące z pewnością". Nie ma tu jednak sprzeczności, gdyż jak wynika z uzasadnienia apelacji na stronie 4 i 5. skarżąca wzięła pod uwagę treść opinii biegłych, uznając, że nie rozstrzygnęły one w sposób całkowicie pewny, gdzie i w jakich okolicznościach doszło do zakażenia wirusem HCV. Jednocześnie, mając na uwadze całokształt materiału dowodowego, a więc również dowód z zeznań strony powodowej, jak i z dokumentacji medycznej, świadczącej o tym jakie zabiegi przeprowadzono u powoda w szpitalu im. Biegańskiego, skarżąca uznała, że jest najbardziej prawdopodobne, iż do zakażenia doszło właśnie w tym szpitalu. Dalej Komisja II stopnia stwierdziła, że gdyby okoliczność zakażenia wynikała wprost z przedłożonej do akt dokumentacji lekarskiej, to przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy specjalistów byłoby pozbawione sensu. Należy się z tym zgodzić, jednak skarżąca nie napisała nigdzie w przedmiotowej pracy, iż okoliczność zakażenia wynika wprost z przedłożonej do akt dokumentacji lekarskiej, lecz tylko, że wynika z niej wysoki stopień prawdopodobieństwa zakażenia. Ten fragment pracy skarżącej nie został, jej zdaniem, gruntownie przeanalizowany, skoro wysnute zostały z niego tego rodzaju wnioski.

Zdaniem skarżącej nie polega na prawdzie stwierdzenie, że błąd w zadaniu egzaminacyjnym w postaci wskazania w pisemnym uzasadnieniu wyroku art. 213 k.p.c. zamiast art. 231 k.p.c, tylko wówczas miałby wpływ na treść pracy skarżącej, gdyby art. 213 k.p.c znalazł odzwierciedlenie w treści zarzutów apelacyjnych.

Po pierwsze, błąd ten wiązał się z przerwaniem egzaminu adwokackiego, o czym była też mowa w uzasadnieniu zarzutu w pkt 2 skargi i co miało doniosłe znaczenie dla zdających. Nikt z tego tytułu nie poniósł odpowiedzialności, natomiast konsekwencje ponieśli zdający.

Zasady formalizmu, tak bardzo przestrzegane przez Komisję Egzaminacyjną w czasie egzaminu adwokackiego, i niezwykle rygorystyczne podejście do ocenianych prac, w świetle błędu jaki zaistniał i spowodował zamieszanie wśród zdających, a nic z ich winy, winny być złagodzone przy ocenie prac. Przykładowo, skarżącej zarzuca się brak należytego uzasadnienia apelacji, brak szczegółowej analizy tematu, zupełnie nie biorąc pod uwagę realiów czasowych egzaminu, a nadto utraty cennego czasu w wyniku właśnie przerwania egzaminu. Nietrudno wyobrazić sobie, że sama analiza zasygnalizowanego problemu skraca czas przeznaczony na zadanie egzaminacyjne i rozprasza uwagę. Nadto, zasygnalizowanie błędu w zadaniu miało miejsce nie na początku egzaminu, a po około trzech godzinach od jego rozpoczęcia.

Uzupełniając stanowisko przedstawione w odwołaniu, podała, że czytając uzasadnienie wyroku we fragmencie, w którym wymieniony był art. 213 k.p.c, powzięła wątpliwości i niepotrzebnie zaczęła analizować treść uzasadnienia w tym fragmencie, gdyż wiązała się z tym utrata cennego czasu. Stwierdzenie, że fakt omyłki w zadaniu egzaminacyjnym, nic miał wpływu na pracę skarżącej, należy zatem uznać za dowolne.

Strona dodatkowo zarzuciła, że organ, wydając zaskarżoną uchwałę, nie dopełnił również warunku o charakterze czysto formalnym. Osoba odwołującej się nie została w uchwale w sposób dostateczny oznaczona, tj. przez podanie oprócz imienia i nazwiska strony, jako osoby fizycznej, również miejsca jej zamieszkania. Pozostawia to, zdaniem strony, cień wątpliwości - w szczególności w świetle dużej ilości odwołań, jakie wpłynęły do Komisji II stopnia po tegorocznym egzaminie adwokackim - czy przedmiotowa uchwała faktycznie dotyczyła skarżącej.

Reasumując skarżąca stwierdziła, że uchybienia zaskarżonej uchwały winny skutkować jej uchyleniem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Nie może prowadzić do uwzględnienia skargi zarzut zmierzający do wykazania, że zaskarżona uchwała narusza art. 107 § 1 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez brak wskazania miejsca zamieszkania adresata zaskarżonej decyzji. Niewątpliwie decyzja powinna zawierać także oznaczenia adresata (strony lub stron), które pozwoli go zindywidualizować. Wskazanie adresata musi być prawidłowe tzn. określające aktualny stan tego podmiotu, gdyż związana jest z tym kwestia wykonania decyzji (tak W. Chróścielewski, J. P. Tarno: Postępowanie administracyjne. Zagadnienia podstawowe. Warszawa 2002 r. str. 120).

Oznaczenie w decyzji strony będącej osobą fizyczną musi uwzględniać jej dane osobowe takie jak imię (imiona), nazwisko i miejsce zamieszkania lub pobytu.

Jednakże brak zamieszczenia w decyzji miejsca zamieszkania lub pobytu osoby fizycznej wskazanej imiennie i będącej niewątpliwie stroną postępowania nie stanowi wadliwości o jakiej mowa w art. 156 kpa.

W niniejszej sprawie stroną postępowania była bezspornie skarżąca, której doręczono odpis uchwały Komisji Egzaminacyjnej I i II stopnia na adres wskazany we wniosku skarżącej o dopuszczenie do prawidłowego egzaminu adwokackiego. Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 107 § 1 kpa nie zasługuje na uwzględnienie.

Jednakże, zdaniem Sądu, zaskarżona uchwała narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Podstawowe przepisy dotyczące rozpoznawanej sprawy mają następujące brzmienie:

Art. 78d. 1. Egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

2. Egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych.

3. Pierwsza część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt.

4. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu adwokackiego.

5. Druga część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

6. Trzecia część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

7. Czwarta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

8. Piąta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

10. Egzaminatorzy dokonują oceny za część drugą do piątej egzaminu adwokackiego przy zastosowaniu następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Art. 78e. 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

3. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego.

Art. 78f. 1. Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną.

Art. 78h. 1. Od uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 78f ust. 2.

9. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu adwokackiego.

12. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Stwierdzić należy, iż uchwały Komisji Egzaminacyjnej, które są oparte na ocenie członków tej Komisji dokonanej w określonej w ustawie skali ocen korzystają ze swoistego "luzu decyzyjnego" i mają charakter rozstrzygnięć uznaniowych. Niemniej należy - zdaniem Sądu - stanowczo podkreślić, że organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. /w:/ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83).

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu słuszny interes obywatela oraz interes społeczny, który w przedmiotowej sprawie w świetle art. 78d ust. 1 p.o.a. należy rozumieć jako rzetelne i obiektywne sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania.

Należy stwierdzić, iż Komisja Egzaminacyjna II Stopnia winna wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego przyjęła, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego, potwierdzający że nie posiada ona przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

W niniejszej sprawie kandydatka M. G. otrzymała ocenę niedostateczną z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), co w myśl art. 78f p.o.a. oznacza ocenę negatywną z egzaminu jako całości.

W rozpatrywanej sprawie trzecia część egzaminu adwokackiego polegała na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu apelacji (jako prawidłowo umocowany pełnomocnik powódki M. K.), albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do jej wniesienia, sporządzenia opinii o braku podstaw do wywiedzenia apelacji (z uwzględnieniem interesu reprezentowanej przez siebie strony) w odniesieniu do wyroku Sądu Okręgowego w [...] Wydział Cywilny z dnia [...] maja 2010 r. sygn. akt [...] oddalającego powództwo M. K. przeciwko P. w L. o 200.000 zł zadośćuczynienia. Postępowanie sądowe zostało zainicjowane pozwem J. K. z dnia [...] października 2008 r., w którym na podstawie art. 420 w związku z art. 445 § 1 k.c. powód wnosił o zasądzenie ww. kwoty zadośćuczynienia. W pozwie podniesiono iż podczas zabiegu usunięcia przepukliny pachwinowej lewostronnej w trakcie pobytu J. K. w Wojewódzkim Szpitalu im W. w dniach 22-28 lutego powód zakażony został wirusem zapalenia wątroby typu C, co zostało ujawnione w czasie badania w dniu [...] maja 2008 r. Zdaniem powoda zakażenie spowodowało ciężką i nieuleczalną chorobę łącznie ze zmianami nowotworowymi wątroby, a co za tym idzie – znaczne cierpienia, ograniczenia zdolności do pracy, trwały uszczerbek na zdrowiu i złe rokowania na przyszłość.

Egzaminowana M. G. sporządziła apelację od powyższego wyroku, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości.

Niewątpliwie ocena poszczególnych części egzaminu powinna pozostawać w ścisłym związku z treścią zadania objętego egzaminem, co oznacza, iż w tej ocenie należy uwzględnić nie tylko treść polecenia, które egzaminowany ma wykonać ale również stan faktyczny przedstawiony w zadaniu, na tle którego dane polecenie (pytanie) ma być wykonane.

Jak wynika z uzasadnienia w/w uchwały Komisja Egzaminacyjna II stopnia podważyła istotę oceny Komisji Egzaminacyjnej I stopnia w zakresie prawa cywilnego. Stwierdziła bowiem, iż nie podziela poglądu obydwu egzaminatorów sprawdzających pracę kandydatki zarysowanego w opisie wystawionych ocen, że prawidłowe rozwiązanie zadania z prawa cywilnego wymagało powołania zarzutu prawa materialnego.

Ponadto Komisja II stopnia, odmiennie niż Komisja I stopnia, uznała za dopuszczalne powołanie zarzutu naruszenia art. 231 kpc oraz art. 6 kc.

Wskazano też, że skarżąca zachowała wszelkie wymogi apelacji. Przyznano również, że uwagi egzaminatorów w zakresie staranności, języka i stylu pracy sformułowane jako "poniżej wymaganego poziomu" nie pozwalają na ustosunkowanie się do nich i mogą być odebrane przez skarżącą jako niesprawiedliwe.

Jednocześnie organ odwoławczy stwierdza, że powyższe uwagi są uzasadnione nie podejmując jednakże próby jakiegokolwiek umotywowania swojego stanowiska. Tymczasem ocena pracy, jak słusznie akcentuje Komisja Egzaminacyjna II stopnia dotyczy zarówno wymogów formalnych apelacji, staranności, stylu i języka jak i zarzutów w niej zawartych i przytoczonej na jej poparcie argumentacji.

Zdająca przygotowała środek odwoławczy jako reprezentant strony powodowej.

Ocena pracy powinna być uzależniona od tego czy apelacja odpowiada wymogom formalnym oraz czy w świetle wyroku Sądu I instancji i jego uzasadnienia podniesiono wszystkie możliwe zarzuty, które mogłyby doprowadzić do uwzględnienia apelacji na korzyść powoda.

W tej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie podważyła stanowiska Komisji I stopnia, że przedstawione w apelacji wnioski zmierzają do uwzględnienia apelacji zgodnie z interesem strony reprezentowanej przez zdającą egzamin. Jednakże nie znalazło to odzwierciedlenia we wnioskach dotyczących wystawionej oceny.

Według ustawy z dnia 26.05.1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., Nr 146. poz. 1188 z późn. zm.), jedynie do pierwszej część egzaminu, w formie testu jednokrotnego wyboru, przygotowywany jest wykaz prawidłowych odpowiedzi. Jednocześnie, ustawodawca przewidział skalę ocen, od oceny celującej (6) do oceny niedostatecznej (2) za poszczególne części egzaminu, nie precyzując natomiast - w przypadku części drugiej do piątej egzaminu, w tym z zakresu prawa cywilnego -żadnego kryterium jakim winien kierować się sprawdzający pracę Egzaminator przy ustalaniu oceny. Nie precyzują tego również akty wykonawcze do ustawy.

Jak już poniżej stwierdzono, Uchwały Komisji Egzaminacyjnej oparte na ocenie egzaminatorów korzystają ze swoistego luzu decyzyjnego, co oznacza, że sądowa kontrola uchwał podejmowanych przez komisję w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego polega na zbadaniu, czy organ dysponował materiałem dowodowym uzasadniającym przyjęte rozstrzygnięcie i czy dokonał wszechstronnej analizy wszystkich dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych.

Zdaniem Sądu na gruncie niniejszej sprawy stwierdzić należy, że materiał dowodowy w zakresie egzaminu z prawa cywilnego nie został rozpatrzony zgodnie z regułą wyrażoną w art. 77 § 1 kpa.

Zdaniem Sądu pomimo niepodzielenia stanowiska Komisji I stopnia organ odwoławczy wskazał, iż nie dostrzega w ocenach zawartych w opiniach egzaminatorów organu I instancji istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

Zdaniem Sądu w świetle powyższego doszło do naruszenia przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia art. 78d ust. 1 oraz art. 78e ust. 2 p.o.a. Przy ocenie zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowania przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, który zgodnie z zadaniem reprezentuje. Jak już wyżej podniesiono, w świetle art. 78d ust. 10 p.o.a., przy ocenie zadań, egzaminatorzy mogą zastosować szeroką skalę ocen od oceny niedostatecznej (2) do celującej (6). Jak już zasygnalizowano wcześniej, w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, iż sporządzona przez skarżącą w rozwiązaniu zadania z prawa cywilnego apelacja i przedstawione w niej zarzutu zmierzały do uwzględnienia powództwa zgodnie z interesem powódki. Organ II instancji w znacznej części zanegował pogląd obydwu egzaminatorów sprawdzających pracę kandydatki, nie podważył też poprawności formalnej apelacji. Jednakże w zaskarżonej uchwale nie wykazano, dlaczego pomimo wymienionych okoliczności ocena pracy skarżącej w zakresie zadania z prawa cywilnego nie zasługuje na podwyższenie na ocenę pozytywną. Nie starano się wykazać wpływu niedostrzeżenia przez skarżącą wszystkich problemów, jakie postawiono w omawianym zadaniu, oraz skrótowości uzasadnienia apelacji na ostateczną ocenę pracy, pomimo poprawnego rozwiązania zadania polegającego na sporządzeniu apelacji zawierającej zarzuty procesowe i spełniającej wszelkie formalne przesłanki wynikające z przepisów k.p.c.

Jednocześnie należy zaakcentować, że dokonanie oceny trafności zarzutów z zakresu prawa karnego odbyło się zdaniem Sądu zgodnie z wymogami ustawy Poa. Sąd nie stwierdził również w tym zakresie naruszeń procedury administracyjnej.

Rzeczą Komisji w niniejszej sprawie będzie zatem ponowne rozpoznanie odwołania z uwzględnieniem powyższych uwag i wskazówek, a także ogólnych zasad oceny wynikających z ustawy Prawo o adwokaturze w tym w szczególności wprowadzenia skali tej oceny, która pozwala na wydanie oceny cząstkowej celującej, ale także tylko pozytywnej.

W tym stanie rzeczy uznając, że doszło do naruszenia art. 78e) ust. 2 oraz 78 d) ust. 1 P.o.a. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji w pkt 2 orzeczono zgodnie z art. 152 ppsa zaś o kosztach orzeczono w myśl art. 200 ppsa.