Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 823/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania,w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art 8
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art 77
journal: Dz.U. 2008 nr 141 poz 892
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity
article: art 10
journal: Dz.U. 2002 nr 76 poz 693
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie: sędzia NSA Anna Lech sędzia del. WSA Maria Werpachowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 marca 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 893/09 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrotu potrącenia z uposażenia 1. uchyla punkt 2 zaskarżonego wyroku i przekazuje w tym zakresie sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania; 2. w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddala; 3. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz J. S. kwotę 120 /sto dwadzieścia/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 marca 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 893/09 po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w zakresie odmowy wypłaty odsetek od wypłaconego uposażenia, w pozostałej części skargę oddalił oraz zasądził od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz J. S. kwotę 197 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz PF 179 z dnia 5 września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, między innymi, stanowisko służbowe strony. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (POW) dnia [...] listopada 2002 r. wydał decyzję nr [...] o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej (k. 49 akt osobowych).

Dnia [...] maja 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej (k. 63 akt osobowych).

Rozkazem dziennym z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano J. S. należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej (k. 65 akt osobowych). Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby, potrącono stronie świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia (rozliczenie żołnierza przywróconego do służby wojskowej z dnia [...] listopada 2003 r. - k. 13 akt sądowych).

Pismem z dnia [...] lipca 2009 r. skarżący zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. o wypłatę niewypłaconych dotąd uposażeń przysługujących mu za okres od [...] grudnia 2003 r. do dnia [...] lipca 2006 r. w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami począwszy od dnia [...] lipca 2006 r. Zażądał także wypłaty należności w postaci odsetek ustawowych w wysokości [...] zł od uposażeń wypłaconych ze zwłoką (włącznie z dodatkowymi odsetkami od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia zapłaty).

Odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrotu potrącenia z uposażenia Wojskowy Komendant Uzupełnień w O. stwierdził, że organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty zwaloryzowanego uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. Organ, powołując się na treść art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne wskazał, iż instytucja zwłoki, uregulowana w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako K.c.) - w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 K.c.) - warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Organ zawrócił uwagę, iż w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie otrzymywała jednak od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej (dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową). Po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Ponadto, w ocenie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. nieuzasadnione jest przede wszystkim roszczenie o odsetki za świadczenie, które żołnierz pobrał z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu).

W konkluzji Komendant stwierdził, że roszczenia o odsetki można naliczać dopiero od chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna.

W odwołaniu od decyzji J. S. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i wypłatę części uposażenia, przysługującego za lata 2003, 2004, 2005 i 2006 w kwocie [...] zł wraz odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia [...] lipca 2006 r. oraz wypłatę odsetek ustawowych począwszy od dnia ich wymagalności od wypłaconych ze zwłoką w 2006 r. innych należności finansowych (z tytułu: gratyfikacji urlopowej za lata 2004, 2005; przejazdu raz w roku do dowolnie obranej miejscowości w kraju za lata 2004, 2005; nagrody rocznej w wysokości 1/12 za 2003 r.; dodatkowego uposażenia rocznego za lata 2004, 2005). Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie przepisu prawa materialnego: art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez dokonanie bezprawnego potrącenia z uposażenia należnego w związku

z przywróceniem do służby; art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez nieuzasadnione uznanie, iż żądanie odsetek od nieterminowej wypłaty wynagrodzenia jest bezzasadne; art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez nieuzasadnione uznanie, iż można żądać zwrotu uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, pobranych przez żołnierza zawodowego, przysługujących mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty. Skarżący zarzucił też rażące naruszenie przepisów postępowania: art. 7, 8, 77 § 1 oraz 80 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wskazał, że prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby

i rzeczywistej realizacji tej służby. Stwierdzenie nieważności decyzji zwalniającej ze służby nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia, a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu decyzji

o stwierdzeniu nieważności. Organ podniósł, iż w sprawie nie miała miejsca kontynuacja pełnienia służby. Organ wyjaśnił, że skutku polegającego na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ani decyzja o stwierdzeniu jej nieważności, ani też kolejne decyzje organu emerytalnego orzekające częściowy zwrot świadczenia emerytalnego, za okres pozostawania w stosunku służbowym. Organ podniósł, iż stronę należy traktować jako pozostającą w spornym okresie w stosunku służbowym, ale nie jako faktycznie pełniącego wówczas czynną służbę wojskową żołnierza.

W skardze od decyzji J. S. podniósł, iż decyzja nr [...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu narusza jego interes prawny poprzez błędne ustalenie, że nie przysługuje mu w pełnej wysokości uposażenie i inne należności wraz z odsetkami ustawowymi w związku z "przywróceniem do służby" w wyniku wykonania decyzji stwierdzającej nieważność wypowiedzenia zawodowej służby wojskowej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na nie wypłaceniu uposażenia w pełnej wysokości; art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 87 i nast. Kodeksu pracy, poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że można z należnego uposażenia dokonać potrąceń bez tytułu prawnego; art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez ich niezastosowanie w sprawie, będące konsekwencją błędnego uznania, iż obowiązuje zwrot świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem w 2003 r., art. 75 ust. 3 w zw. z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez nieuzasadnione uznanie, iż żądanie przez skarżącego odsetek od nieterminowej wypłaty uposażenia i innych należności jest bezzasadne, podczas gdy prawo do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności zostało uznane przez organ i wypłacone ze zwłoką; art. 410 Kodeksu cywilnego, poprzez jego zastosowanie w sprawie, podczas gdy w sprawie nie występuje świadczenie nienależne; ponadto zastosowanie tego przepisu w postępowaniu administracyjnym jest wyłączone z uwagi na istnienie w pragmatyce służbowej przepisu szczególnego (art. 77 ustawy); art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegającą na uznaniu, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie przywrócono stanu poprzedniego, w tym prawa skarżącego do wypłaty - w okresie od [...] grudnia 2003 r. do [...] lipca 2006 r. - uposażenia w terminie do 1 dnia każdego miesiąca, art. 6 K.p.a., polegające na braku oparcia działań organu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm oraz nieprawidłowym ustaleniom następstw prawnych, jak również powoływaniu się na przepisy nie mające zastosowania w sprawie z jednoczesnym pominięciem przepisów właściwych; art. 7 i 77 K.p.a. poprzez nie zbadanie w sposób wystarczający sprawy i nie podjęcie kroków niezbędnych do załatwienia sprawy w sposób praworządny i z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego, który wyraża się w zapewnieniu realizacji przyznanego mu prawa do uposażenia oraz odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie uposażenia i innych należności finansowych; art. 9 i 11 K.p.a. poprzez niewypełnienie obowiązku należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa, w tym w szczególności nie udzielenie skarżącemu niezbędnych wyjaśnień, na jakiej podstawie odmówiono mu wypłaty części należnego uposażenia oraz odsetek ustawowych za zwłokę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

W piśmie z dnia [...] marca 2010 r. skarżący uzupełnił argumentację zarzutów skargi z powołaniem na orzecznictwo sądowe. Podkreślił również, że wbrew stanowisku organów świadczeń pobranych po zwolnieniu ze służby w 2003 r. nie można traktować jako świadczeń nienależnych, bowiem nie odpadła podstawa do ich wypłaty.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu organ przesłał do Sądu informację, z której wynika, iż wyrównanie uposażenia w wysokości [...] zł zostało wypłacone J. S. dnia [...] lipca 2006 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2009 r. w zakresie odmowy wypłaty odsetek od wypłaconego uposażenia oraz oddalając skargę w pozostałej części stwierdził, że skarżącemu przysługują odsetki od świadczeń pieniężnych przyznanych mu rozkazem z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] za okres od dnia następującego po dniu wydania tego rozkazu do dnia faktycznej wypłaty świadczeń ([...] lipca 2006 r.).

O odsetkach tych organ powinien orzec na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Sąd wskazał, że unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 50 poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od 1 lipca 2004 r. obowiązuje ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892). Określa ona zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych (art. 1 pkt 4). W art. 8 ust. 1 ustawy określono sposób załatwiania spraw w niej uregulowanych. Biorąc pod uwagę fakt, iż należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (przepis ten wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w pkt od 1-4), to należy uznać, że sprawy o świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy, należą do drogi administracyjnej. W trybie administracyjnym rozstrzyga się również sprawy o uposażenia i inne należności pieniężne przysługujące żołnierzowi w oparciu o ustawę. Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego w szczególności w uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07 (publ. Lex nr 319935 oraz Biul. SN 2007/11/10) oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa – Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa od wyroków sądów powszechnych (np. sygn. akt II PK 8/08, II PK 55/08). Podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06 (ONSAiWSA 2006 r., z. 3, poz. 69).

Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, że postępowanie w kontrolowanej sprawie - w części dotyczącej odsetek od uposażenia - powinno się toczyć w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Sąd podkreślił, że stwierdzenie nieważności nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Moc obowiązująca w czasie decyzji, stwierdzającej nieważność innej decyzji, nie zamyka się wyłącznie w jej skutku wstecznym, lecz działa także na przyszłość. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2006, s. 762). W sprawie niniejszej dopiero z chwilą stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, to jest od chwili jej wydania. Nie oznacza to jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. Decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, chociaż - jak to przyjął organ nadzoru - dotknięta ciężką wadliwością prawną, do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowała moc erga omnes i korzystając z domniemania ważności wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie doszło bowiem do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status przeniesionego do rezerwy. W tym czasie zaktualizowały się wobec niego inne uprawnienia finansowe, prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego oraz świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Skoro skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę.

Z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności tego wypowiedzenia organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej - nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Sąd podniósł, że w orzecznictwie NSA zwraca się uwagę, że reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym, lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (por. wyroki: z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 3288/08, z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1496/08, z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1298/05 oraz z dnia 18 stycznia 2010 r. I OSK 977/09). Dodać również trzeba, że ewentualne nieuzyskanie prawa do uposażenia za czas pozostawania przez żołnierza poza służbą nie wyłącza jednak możliwości dochodzenia przez niego stosownego odszkodowania czy to w drodze ugody z właściwym organem wojskowym, czy też na drodze postępowania przed sądem powszechnym (art. 417¹ § 2 Kodeksu cywilnego).

W tej sprawie, pomimo opisanych wyżej, poważnych wątpliwości prawnych co do podstaw żądania świadczeń służbowych przez żołnierza za czas pozostawania poza służbą czynną Wojskowy Komendant Uzupełnień w O. rozkazem nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. zdecydował się uznać roszczenie J. S. w zakresie dotyczącym uposażenia i innych należności pieniężnych (szczegółowo wymienionych w rozkazie) za okres jego zwolnienia ze służby. Zasadność przyznania konkretnych świadczeń wymienionych w powołanym rozkazie (bez odsetek) nie jest przedmiotem sporu pomiędzy stronami ani też nie podlega ocenie Sądu w tej sprawie.

Pomimo faktycznej wypłaty świadczeń wymienionych w rozkazie nr [...] J. S. wystąpił z dodatkowym roszczeniem o zapłatę odsetek od wypłaconych kwot uznając, że skoro organ zdecydował się je przyznać, to konsekwentnie powinien również wypłacić odsetki od dat, w których uposażenia i należności pieniężne powinny być wypłacane (zgodnie z art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych).

Rozstrzygnięcie o zasadności powyższego żądania wymaga ustalenia daty wymagalności świadczeń uznanych przez organ i przyznanych skarżącemu rozkazem z dnia [...] lipca 2006 r. W ocenie Sądu roszczenie o świadczenia pieniężne, które przyznał organ wojskowy w rozkazie nr [...], stało się wymagalne z dniem wydania tego rozkazu (w dniu [...] lipca 2006 r., zob. wyciąg z rozkazu dziennego nr [...] - k. 65 akt osobowych). Z tym dniem żołnierz stawił się bowiem do służby, a więc zmienił się jego status nie tylko na pozostającego w służbie, ale także wyrażającego gotowość do jej pełnienia. Od dnia stawienia się w jednostce J. S. został też zaliczony do stanu ewidencyjnego i przyjęty na wszelkiego rodzaju zaopatrzenie (wcześniej został z niego skreślony). To wszystko otworzyło dopiero organowi wojskowemu możliwość realizacji świadczeń przysługujących żołnierzowi czynnemu, które organ ten w kwotach obejmujących zwaloryzowane świadczenie główne (bez odsetek) postanowił uznać jako swoje zobowiązanie wobec podległego mu żołnierza. Należy też pamiętać, że zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy prawo do uposażenia powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej, a wypłaty uposażenia oraz innych należności, o których mowa w art. 73 ustawy, dokonuje jednostka wojskowa lub instytucja cywilna, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74 ust. 1 ustawy).

Sąd I instancji stwierdził, że wszystkie należności wynikające ze stosunku służbowego, jakie organ wojskowy zdecydował się przyznać skarżącemu po przywróceniu go do służby, stały się wymagalne w dniu [...] lipca 2006 r. Tymczasem w tej sprawie zwaloryzowane należności z tytułu stosunku służbowego zostały wypłacone J. S. dopiero dnia [...] lipca 2006 r. Fakt ten został odnotowany w piśmie z dnia [...] marca 2010 r. złożonym przez organ przed rozprawą (k. 60 akt sądowych) oraz wynika z oświadczenia samego skarżącego zawartego we wniosku z dnia 7 lipca 2009 r. W ocenie Sądu skarżącemu przysługują odsetki od świadczeń pieniężnych przyznanych mu rozkazem z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] za okres od dnia następującego po dniu wydania tego rozkazu do dnia faktycznej wypłaty świadczeń ([...] lipca 2006 r.).

Odnosząc się do kwestii potrącenia Sąd wskazał, że przepis art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę.

W myśl art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W niniejszej sprawie, co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, takiego oświadczenia skarżący nie złożył. Wobec powyższego Sąd uznał, iż organ dokonując potrąceń naruszył wyżej wskazane regulacje. Jednakże powyższe, w ocenie Sądu nie oznacza, iż organ niezasadnie odmówił zwrotu dokonanego potrącenia. W tym miejscu wskazać należy, że skoro art. 103 ustawy o zawodowej służbie wojskowej odsyła do przepisów Kodeksu pracy, to oprócz wyżej wymienionych przepisów art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy znajdują również zastosowanie przepisy ogólne Kodeksu pracy m.in. art. 8. Zgodnie z powyższym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Sąd wyjaśnił, że wykorzystywanie przez skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od potrąceń bez jego zgody w sytuacji, gdy pobrał on już inne świadczenia, uznać należy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie do pogodzenia z tymi zasadami jest bowiem żądanie żołnierza, który nie pełnił służby w danym okresie, wypłaty uposażenia równego uposażeniu przysługującemu żołnierzowi pełniącemu służbę czynną, i to ponad wypłacone już temu żołnierzowi świadczenia z tytułu zwolnienia ze służby. W takiej sytuacji nabywałby on dwa świadczenia służbowe za ten sam okres, które wzajemnie się wykluczają. Nie mogą bowiem jednocześnie zachodzić przesłanki do przyznania świadczeń za zwolnienie ze służby i uposażenia za pełnienie służby.

Organ dokonując potrącenia co prawda naruszył dyspozycję art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, to jednakże z uwagi na art. 8 Kodeksu pracy odmowa przyznania zwrotu potrąconych świadczeń w okolicznościach tej konkretnej sprawy okazała się uzasadniona.

Z tego względu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 sentencji. Nie orzeczono o wykonalności zaskarżonej decyzji (art. 152 ustawy) albowiem z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia nie podlegało ono wykonaniu. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 206 P.p.s.a.

Miarkując wysokość kosztów Sąd kierował się tym, że zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcia dotyczące dwóch odmiennych zagadnień, tj. wypłaty odsetek oraz wypłaty świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia. Rozstrzygnięcie dotyczące potrącenia pozostało w obrocie prawnym. Natomiast rozstrzygnięcie w części obejmującej odmowę przyznania odsetek zostało, co prawda, uchylone, jednakże zarzuty skargi w tej części okazały się zasadne w znikomej części (dotyczącej odsetek od dnia [...] do [...] lipca 2006 r.). Biorąc pod uwagę powyższe oraz zakres żądania zawarty w skardze uznać należy, iż skarga została uwzględniona w znikomej części, co uzasadniało zastosowanie w niniejszej sprawie art. 206 P.p.s.a. Z powyższych względów Sąd zasądził na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwotę 197 zł (180 zł + 17 zł opłata skarbowa za pełnomocnictwo).

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 marca 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 893/09 skargę kasacyjną wniósł J. S. reprezentowany przez radcę prawnego. Wyrok zaskarżył w części, tj. w zakresie:

rozstrzygnięcia z pkt 2, którym oddalono skargę J. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu nr [...] z dnia [...].08.2009 r. w części w jakiej odmówiono skarżącemu świadczenia w kwocie [...] zł potrąconego przy wypłacie uposażenia,

rozstrzygnięcia z pkt 3 dotyczącego kosztów postępowania sądowego w części,

w jakiej odmówiono zasądzenia na rzecz skarżącego części kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego w kwocie [...] zł - do łącznej wysokości [...] zł.

Podkreślił, że wyrok nie jest zaskarżany w części dotyczącej zawartego w pkt 1 i pkt 2 rozstrzygnięcia w zakresie prawa do odsetek oraz w części dotyczącej zawartego w pkt 3 rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania w bezspornej kwocie 197 złotych.

Zaskarżonemu w części wyrokowi pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.:

a) art. 8 Kodeksu pracy, poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie w niniejszej sprawie, w której przepis ten nie ma zastosowania oraz oparcie na tym przepisie rozstrzygnięcia pomimo stwierdzenia naruszenia art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 § 1 i 91 § 1 Kodeksu Pracy,

b) art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 § 1 i 91 § 1 Kodeksu Pracy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na odmowie oparcia o nie rozstrzygnięcia, podczas gdy wyznaczają one granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym,

c) art. 10 ustawy z dnia 17.12.1974 r. o uposażeniu żołnierzy (który choć już nieobowiązuje, to jednak ma zastosowanie do świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby w 2003 r., a którego odpowiednikiem jest obecnie art. 77 ustawy pragmatycznej), polegające na jego niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji potraktowanie świadczeń wypłaconych skarżącemu w 2003 r. jako świadczeń nienależnych, podczas gdy zgodnie z tym przepisem nie można obecnie żądać zwrotu świadczeń z 2003 r. (a więc tak/.c zaliczać go na poczet obecnie przysługujących świadczeń),

d) art. 156 k.p.a., poprzez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, która to okoliczność nie ma automatycznego wypływu na potraktowanie świadczeń wypłaconych po takim zwolnieniu za nienależne, tymczasem Sąd przyjął inaczej,

e) art. 71 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1 w zw. z art. 74, art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż możliwe jest ustalenie wypłaty świadczenia w innej wysokości niż przysługująca z mocy przepisów, które to stwierdzenie jest konsekwencją przyjęcia, iż można było zaliczyć świadczenia pobrane w 2003 r. na poczet świadczeń z lat 2003-2006 r. wypłaconych po "przywróceniu" do służby i dokonać potrącenia w tym zakresie.

Autor skargi kasacyjnej wniósł o:

I. a) uchylenie - na podstawie art. 188 p.p.s.a. - wyroku WSA w Poznaniu w zaskarżonej części oraz rozpoznanie skargi i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez:

- uchylenie skarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. nr [...] z dnia [...].08.2009 r. w części w jakiej odmówiono skarżącemu świadczenia w kwocie [...] zł potrąconego przy wypłacie uposażenia,

- zasądzenie - na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349) - na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu wg norm przepisanych (tj. w brakującej części 1003 zł).

ewentualnie,

b) uchylenie - na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. - wyroku WSA w Poznaniu w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydal orzeczenie,

II. zasądzenie - na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. "a" w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych, tj. w kwocie 1200 zł (jako że w drugiej instancji sprawę prowadzi inny radca prawny niż w pierwszej instancji), ewentualnie w kwocie 900 zł (w razie niestawiennictwa pełnomocnika na rozprawie - 14 ust. 2 pkt 2 lit. "b" w/w rozporządzenia).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik strony podniósł, że Sąd dokonał błędnej oceny prawnej stanu faktycznego w niniejszej sprawie, a także niewłaściwie zastosował przepisy regulujące problematykę dokonywania potrąceń ze świadczeń przysługujących żołnierzom zawodowym z tytułu pełnionej służby. Skarżący kasacyjnie wskazał, że bezsporne jest prawo skarżącego do świadczeń finansowych należnych mu jako żołnierzowi zawodowemu za okres od 01.12.2003 r. do 06.07.2006 r. Prawo do tych świadczeń potwierdził Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w O. w wydanym rozkazie dziennym Nr [...] z dnia [...].07.2006 r.

Przedmiotem oceny Sądu jest więc jedynie zgodność z prawem działania organu polegającego na odmowie wypłaty części tych przyznanych świadczeń z uwagi na dokonane przez organ potrącenie kwoty [...] zł (tytułem świadczeń uznanych przez organ za nienależne).

W ocenie skarżącego takie działanie narusza obowiązujące normy prawne. Za bezprawnością działania organów wojskowych w zakresie rozstrzygnięcia o potrąceniu (tj. odmowy wypłaty świadczeń z powodu dokonanego na podstawie art. 498 kc potrącenia świadczeń uznanych za nienależne w rozumieniu art. 410 kc) jest wadliwe z uwagi na kilka niezależnych od siebie okoliczności. Podkreślił, że świadczeń pobranych przez powoda po zwolnieniu ze służby w 2003 r. nie można traktować jako świadczeń nienależnych. Wskazał, że art. 18 - obowiązującej w czasie zwolnienia powoda w 2003 r. ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy – t.j.: Dz. U. 2002 r. Nr 76 poz. 693 ze zm. - zwanej dalej "ustawą o uposażeniu" (i odpowiednio - obowiązujący obecnie - art. 73 pkt 9 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, Dz.U. Nr 179 poz. 1750 ze zm. - zwanej dalej "ustawą pragmatyczną z 2003 r.") wśród innych należności przysługujących żołnierzom zawodowym wymieniała należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.

Do nich zalicza się również odprawa po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, która w 2003 r. została przyznana i wypłacona na podstawie art. 17 ust. 1 w/w ustawy o uposażeniu żołnierzy. Podstawą przyznania powodowi jednorazowego odszkodowania z tytułu skróconego okresu wypowiedzenia był zaś art. 14 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001-2006 (Dz. U. z 2001 r. Nr 76, poz. 804). Prawo do w/w należności przysługiwało powodowi, jako że w chwili wypłaty spełniał przesłanki do ich otrzymania. Również po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu nie odpadła przesłanka nabycia prawa do w/w świadczeń wypłaconych w 2003 r.

Decyzja nieważna wiąże jednak do czasu stwierdzenia jej nieważności (wyrok NSA z 22.07.2009 r., sygn. I OSK 1455/08, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i samo usunięcie z obrotu tej decyzji nie uchyla jej skutków wywołanych do czasu stwierdzenia nieważności.

Pełnomocnik powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego podkreślił, że skutki stwierdzenia nieważności dotyczą tylko decyzji, której to stwierdzenie dotyczy. Wszystkie inne rozstrzygnięcia jakie zapadły w związku z tą decyzją pozostają w mocy (do czasu ich usunięcia z obrotu prawnego w odpowiednim trybie, jeśli taki jest przewidziany). Samo więc stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powoduje takiego skutku, że nieważne stają się wszystkie rozstrzygnięcia zapadłe w związku z nią (tak Sąd Najwyższy w cytowanym w skardze kasacyjnej wyroku z dnia 11.10.2007 r., sygn. III UK 53/07; por. też uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 11.09.2008 r., sygn. akt III UZP 1/08 oraz: wyroki Sądu Najwyższego z 8 i 13 stycznia 2008 r. w sprawach o sygn. akt I UK 183/08,1 UK 174/08 i I UK 176/08, wyroki SN z 23 stycznia 2008 r. w sprawach o sygn. akt I UK 177/08 i I UK 182/08 oraz wyroki SN z 28 stycznia 2008 r. w sprawach o sygn. akt I UK 181/08, IUK 180/08,1 UK 175/08).

W ocenie autora skargi kasacyjnej nie powinno być wątpliwości, iż po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu nie odpadła przesłanka nabycia prawa do świadczeń wypłaconych skarżącemu z tytułu zwolnienia w 2003 r.

Skoro więc organom wojskowym nie przysługiwała wierzytelność do potracenia, to nie mogło być one skuteczne (więc nie mogło dojść do wzajemnego umorzenia obu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej). Już więc sama ta okoliczność przemawia za uznaniem działania organu za niezgodne z prawem.

Świadczenia wypłacane żołnierzom zawodowym podlegają szczególnej ochronie. Żaden przepis ustawy o uposażeniu żołnierzy nie daje podstaw do żądania zwrotu uposażenia. Skoro więc nie można żądać zwrotu takiego świadczenia, to nie można go uznawać również za świadczenie nienależne i potrącać (por. prawomocne wyroki SO we Włocławku, sygn. I Ca 159/06 oraz SO w Białymstoku z dnia 24.10.2008 r, sygn. II Ca 639/08). Autor skargi kasacyjnej wskazał, że należy mieć w tej sprawie na uwadze art. 10 ustawy z dnia 17.12.1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693 z późn. zm.).

Skarżący w całości akceptuje stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 10.03.2004 r. w sprawie IV CK 113/03 (publ. LEX nr 182070), w którym Sąd Najwyższy uznał iż stosowanie do roszczeń mających podstawę w stosunku administracyjnoprawnym przepisów Kodeksu cywilnego - art. 410 § 2 jest niedopuszczalne, jeśli w samej ustawie administracyjnej nie zawarto wyraźnego stosownego odesłania.

Pełnomocnik strony podniósł, że niezależnie od powyższych twierdzeń, mające zastosowanie w sprawach żołnierzy zawodowych przepisy wyłączają w ogóle możliwość takiego potracenia (art. 505 pkt 4 k.c, art. 87 i nast. Kodeksu Pracy w zw. z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), przez co dla oceny zasadności potrącenia nie ma znaczenia czy przedstawiona do potrącenia przez organ wierzytelność jest świadczeniem należnym czy nienależnym.

Stosowanie instytucji potrącenia przewidzianej kodeksem cywilnym dotyczy jedynie wierzytelności cywilnoprawnych i nie można stosować ich do zobowiązań publicznoprawnych.

Zakładałoby to prymat prawa cywilnego nad innymi gałęziami prawa, do czego nie ma podstaw (por. Komentarz do KC, księga trzecia Zobowiązania, tom 1 pod red Gerarda Bieńka Wyd. Prawn. Warszawa 1999 r., teza 18, art. 498, s. 525).

Do dokonania potrącenia wierzytelności o zróżnicowanym charakterze, tj. publicznym i cywilnoprawnym konieczne jest istnienie szczególnej podstawy prawnej. A jej nie daje ani ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jak również nie zawierała jej ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy.

Należy również stwierdzić, iż nawet jeśliby zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż świadczenia wypłacone skarżącemu w 2003 r. nie powinny być wtedy wypłacone (gdyż w rzeczywistości do zwolnienia nie doszło), to organ powinien żądać ich zwrotu w innym trybie niż zastosowany w niniejszej sprawie.

Organ uznając je za świadczenie nienależne (tj. takie którego podstawa prawna odpadła) mógłby co najwyżej wystąpić do sądu powszechnego z odrębnym roszczeniem z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, tak jak to czynią organy wojskowe z innych miast.

Reasumując pełnomocnik podniósł, że dokonywanie przez organy wojskowe z należności skarżącego jakichkolwiek potrąceń, za wyjątkiem podatku i składki na ubezpieczenie zdrowotne, a w szczególności potrącenia świadczeń wypłaconych skarżącemu po zwolnieniu w 2003 r., było bezprawne, a zatem nie mogło dojść do wzajemnego umorzenia obu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.p.c). W konsekwencji skarżącemu należą się żądane przez niego świadczenia z tytułu służby w latach 2003-2006 r. w pełnej wysokości, a więc również w zakresie kwoty [...] zł którą potrącono.

Zdaniem skarżącego powoływana przez WSA w Poznaniu zasada wynikająca z art. 8 Kp obowiązująca w prawie pracy nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Administracyjnoprawny charakter stosunku służbowego przesądza, że zastosowanie do niego innych przepisów możliwe jest tylko i wyłącznie w zakresie wynikającym z ustawy regulującej ten stosunek służbowy. Tym samym przepisy Kodeksu Pracy stosuje się do żołnierzy zawodowych tylko w przypadku wyraźnego do nich odwołania, takiego jak zawarte w art. 70 ust. 4 i art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Pełnomocnik podał, że odesłanie zawarte w art. 103 ust. 1 wojskowej ustawy pragmatycznej dotyczy tylko i wyłącznie zasad dokonywania potrąceń określonych w "przepisach o wynagrodzeniu za prace" ("a więc przepisów działu III Kodeksu .Pracy), a nie wszystkich ogólnych zasad zawartych w Kodeksie Pracy.

Odnośnie kosztów zastępstwa procesowego w ocenie skarżącego w niniejszej sprawie zastosowanie powinny mieć przepisy art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349), jako że skarżący kwestionuje działania organu dotyczące należności pieniężnych w kwocie 8.091,20 zł (por. w tym zakresie uzasadnienie postanowienia NSA z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. II FZ 227/08, publ. LEX nr 395047).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zasadny jest zarzut naruszenia art. 8 Kodeksu pracy poprzez jego błędne zastosowanie. Wskazać bowiem należy, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., zwana dalej P.u.s.a.).

Przedmiotem kontroli legalności jest przestrzeganie prawa przez organy administracji publicznej. Jedynie wyjątkowo, dla określonych typów aktów administracyjnych lub czynności administracji publicznej ustawy szczegółowe mogą wprowadzać inne kryteria kontroli, jak np. kryterium celowości, słuszności, rzetelności (art. 1 § 2 in fine P.u.s.a.) (por. Małgorzata Masternak-Kubiak i Tadeusz Kuczyński Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Komentarz, LEX 2009, komentarz do art. 1).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, dokonując kontroli zaskarżonych decyzji, stwierdził, iż organ, dokonując potrącenia, naruszył dyspozycję art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w związku z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jednakże z uwagi na treść art. 8 Kodeksu pracy odmowa przyznania skarżącemu zwrotu potrąconych świadczeń jest w pełni uzasadniona. Żądanie skarżącego bowiem jest, w ocenie Sądu I instancji, wykonywaniem uprawnień z naruszeniem zasad współżycia społecznego.

Przypomnieć należy, iż art. 8 Kodeksu pracy zawiera w swojej treści dwie klauzule generalne: zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa. Z uwagi na kryterium zakresu treściowego, oba zwroty stanowią odrębne klauzule odsyłające zasadniczo do różnych ocen, preferując w różnym stopniu interes społeczny oraz interes indywidualny (zob. wyr. SN z 2 sierpnia 2000 r., sygn. akt I PKN 755/99, OSNAPiUS 2002/4/88).

Obecnie zasady współżycia społecznego znaczą w prawie pracy to samo, co pozaprawne normy moralne i obyczajowe, które kształtują stosunki między pracodawcami a pracownikami (tak: Grzegorz Goździewicz (w:) "Kodeks pracy. Komentarz", LEX 2009, wyd. V, Komentarz do art. 8, teza 4).

Wskazać ponadto należy, iż art. 8 Kodeksu pracy ma treść identyczną jak art. 5 Kodeksu cywilnego. Zatem dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych w kwestii dopuszczalności stosowania w prawie publicznym przepisu art. 5 K.c. znajduje w niniejszej sprawie zastosowanie. Na gruncie zaś art. 5 K.c. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie stanął na stanowisku, iż zasada ustanowiona w tym przepisie jest zasadą rządzącą prawem prywatnym i nie została przyjęta w prawie publicznym. Nie można na zasadzie współżycia społecznego opierać wykładni przepisów prawa publicznego – prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2008 r., sygn. akt IOSK 486/07, wyrok NSA z 6 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1214/07).

Dlatego też, jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji błędnie zastosował do oceny legalności zaskarżanej decyzji zawartą w art. 8 Kodeksu pracy klauzulę generalną zasad współżycia społecznego. Ocena ta winna bowiem być dokonywana jedynie pod względem zgodności kontrolowanej decyzji z przepisami prawa a nie pozaprawnymi normami moralnymi czy obyczajowymi (zasadami współżycia społecznego).

Nie jest natomiast zasadny zarzut naruszenia art. 156 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego polegające na potraktowaniu świadczeń pobranych przez skarżącego w 2003 r. w związku ze zwolnieniem ze służby, jako świadczeń nienależnych. Podnosząc ten zarzut, pełnomocnik wywodzi w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, iż organom wojskowym nie przysługiwała wierzytelność do potrącenia, gdyż świadczenia wypłacane żołnierzom podlegają szczególnej ochronie. Zaliczenie zatem równowartości świadczeń wypłaconych skarżącemu w 2003 r. w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej na poczet obecnie przysługujących należności powoduje, zdaniem pełnomocnika, obejście ustanowionej w pragmatyce służbowej (art. 77 obecnej ustawy pragmatycznej oraz art. 10 ustawy z 1974 r. o uposażeniu żołnierzy), zasady ochrony świadczeń żołnierzy zawodowych.

W ocenie NSA podkreślić należy, iż skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji wypowiedzeniowej jest restytucja stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, czyli powrót żołnierza zawodowego do służby na tych samych warunkach, jakie mu przysługiwały w dniu wypowiedzenia, tak jakby do wypowiedzenia nigdy nie doszło. Chodzi zatem o ciągłość stosunku służbowego, przy jednoczesnym uwzględnieniu faktów, jakie zaistniały w związku ze zwolnieniem ze służby, które to zwolnienie w takich okolicznościach należy uznać za niebyłe.

Nie powinno budzić wątpliwości, że żołnierz zawodowy w ramach tego samego stosunku służbowego może zostać zwolniony ze służby tylko raz. Wobec tego, wszelkie należności pieniężne, które przysługują mu w związku ze zwolnieniem ze służby mogą być mu wypłacone także tylko raz. Zatem świadczenia, o których mowa w art. 94 i art. 95 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, są świadczeniami jednorazowymi. Kwestia ta wielokrotnie była już wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np.: wyroki NSA z 22 września 2009 r., I OSK 80/09; z 27 maja 2009 r., I OSK 932/08; z 18 marca 2008 r., I OSK 902/07 czy z 30 kwietnia 2008 r., I OSK 818/08).

Z kolei, w myśl art. 77 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73 (w tym należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej – art. 73 ust. 1 pkt 9), pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ma zatem charakter gwarancyjny i chroni żołnierzy zawodowych przed konsekwencjami wadliwych decyzji organów wojskowych. Nie oznacza to jednak, że zaliczenie równowartości świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej na poczet obecnie przysługujących należności stanowi obejście tego przepisu. Zaliczenia na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej wcześniej nie można utożsamiać z obowiązkiem zwrotu świadczenia (por. wyrok NSA z 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 703/10, niepubl.).

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 10 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.), polegający na jego niezastosowaniu. W myśl tego przepisu uposażenie i inne należności pieniężne pobrane przez żołnierza, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Przepis ten dotyczy innej sytuacji faktycznej. W niniejszej sprawie organ nie żądał od skarżącego zwrotu pobranych świadczeń. Słusznie zatem zarówno organy, jak i Sąd I instancji przepisu tego nie stosowały.

Nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 71 ust. 1 w związku z art. 72 ust. 1 w związku z art. 74 i art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej poprzez ich niewłaściwą wykładnię oraz ich niewłaściwe zastosowanie. Podkreślić należy, iż WSA w Poznaniu przepisów tych nie stosował, a zatem nie mógł powołanych przepisów naruszyć.

Sąd I instancji, rozpoznając sprawę ponownie, winien wziąć pod uwagę, iż potrącenie właściwe dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności. Bez ustalenia, czy wzajemnie wymagalne wierzytelności istnieją, nie jest zatem możliwe stosowanie przepisów dotyczących potrącenia a w szczególności art. 87 i 91 Kodeksu pracy, do których odsyła art. 103 § 1 ustawy pragmatycznej. Kwestia istnienia wzajemnie wymagalnych wierzytelności, w tym przypadku wierzytelności organów wojskowych wobec skarżącego oraz wierzytelności skarżącego wobec organów wojskowych, jest kluczowa dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Kwestia ta została jednak pominięta w rozważaniach Sądu I instancji.

Wyjaśniając podstawę odmowy uchylenia pkt 3 zaskarżonego wyroku dotyczącego kosztów postępowania sądowego, wskazać należy, iż prawo skarżącego do odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności uregulowane w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wynika z pozostawania w stosunku służbowym. Przedmiotem zaskarżenia nie jest jednak wartość przedmiotu sprawy (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2010 r., I OSK 504/09). Oznacza to, że w niniejszej sprawie wysokość kosztów zastępstwa procesowego należnych pełnomocnikowi skarżącego ustalono prawidłowo. Jako podstawę orzekania przyjęto § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) w związku z art. 206 P.p.s.a. Miarkując wysokość kosztów WSA w Poznaniu, kierował się tym, że zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcie dotyczące dwóch odmiennych zagadnień, tj. odsetek oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia, zaś skarga została uwzględniona przez ten Sąd jedynie częściowo.

Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie zawarte w punkcie 2 wyroku wydane zostało na podstawie art. 184 P.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, 205 § 2 i 209 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a ich wysokość określono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b cyt. rozporządzenia.