Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1286/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 3 pkt 1 i 24, art. 5, art. 23, art. 32
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Anna Jarosz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2012r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], działający z upoważnienia Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...](dalej – GOPS) na podstawie art. 3 pkt 10, art. 4, art. 5 ust. 1, ust. 4, art. 6 ust. 1, art. 8 pkt 2, pkt 6, art. 10, art. 14, art. 20, art. 24 ust. 1, ust. 2, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992 z późn. zm., dalej – uśr) oraz § 2, § 3, § 17 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105 poz. 881 z późn. zm., dalej – rozporządzenie proceduralne) oraz § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3, pkt 5, pkt 9 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058, dalej – rozporządzenie dochodowe) oraz art. 104, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej - kpa) po rozpatrzeniu wniosku złożonego dnia [...] września 2010 r. przez I.P. (dalej - skarżąca) przyznał świadczenie w formie:

1. zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat, na A.P., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] listopada 2010 do [...] października 2011;

2. zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat, na L.P., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] listopada 2010 do [...] października 2011;

3. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - opiekę nad jednym dzieckiem - L.P., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] listopada 2010 do [...] kwietnia 2011;

4. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012, na A.P., w kwocie [...] zł jednorazowo;

ponieważ skarżąca spełniała warunki ustawowe do przyznania ww. świadczeń. Organ wskazał jednocześnie, że zgodnie z art. 10 ust. 3 uśr za miesiąc kwiecień 2010 r. dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje w kwocie [...] zł.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. Kierownik GOPS wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, które zostały przyznane skarżącej decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. wskazując, iż w dniu [...] czerwca 2011 r. skarżąca poinformowała GOPS, że od dnia [...] kwietnia 2011 r. posiada prawo do zasiłku dla bezrobotnych - w dniu [...] czerwca 2011 r. Powiatowy Urząd Pracy w [...]przesłał do GOPS zaświadczenie o pobranym przez skarżącą zasiłku za miesiąc maj 2011 r.

W dniu [...] czerwca 2011 r. skarżąca dostarczyła informację o dochodzie męża, uzyskanym z działalności gospodarczej za miesiąc wrzesień 2010 r. W konsekwencji organ z urzędu podjął postępowanie w sprawie ponownego ustalenia prawa do przyznanych decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. świadczeń.

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] ŚR Kierownik GOPS, na podstawie art. 3 pkt 2, pkt 23c, pkt 24f, art. 5 ust. 4a, art. 20, art. 32 ust. 1 uśr; § 17 i §18 rozporządzenia proceduralnego oraz rozporządzenia dochodowego i art. 104 kpa, zmieniając decyzję z dnia [...] listopada 2010 r.:

- uchylił od miesiąca listopada 2010 r. zasiłek rodzinny, przyznany na A.P., w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r.;

- uchylił od miesiąca listopada 2010 r. zasiłek rodzinny, przyznany na L.P., w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r.;

- uchylił od miesiąca listopada 2010 r. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, przyznany na L.P., w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2010 r. do [...] kwietnia 2011 r. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył stan faktyczny w sprawie i podniósł, że do wniosku o przyznanie świadczeń skarżąca dołączyła zaświadczenia z Urzędu Skarbowego dokumentujące dochód za 2009 r. skarżącej i jej męża. Dochód skarżącej za 2008 r. wyniósł [...] zł. Ponieważ od [...] kwietnia 2009 r. do [...] kwietnia 2011 r. został skarżącej udzielony przez pracodawcę urlop wychowawczy na córkę L.P., skarżąca wnioskowała o uwzględnienie utraty dochodu w wysokości [...] zł. Dochód męża skarżącej obliczony na podstawie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego wyniósł [...] zł. Organ po dokonaniu obliczeń skonstatował, że dochód na osobę w czteroosobowej rodzinie skarżącej za 2009 r. wyniósł [...] zł, która to kwota kwalifikowała skarżącą do otrzymania wnioskowanych świadczeń – spełnione zostało kryterium dochodowe.

Organ wywodził dalej, że w dniu [...] września 2010 r. skarżąca poinformowała organ o rozpoczęciu przez męża skarżącej (od [... ]sierpnia 2010 r.) działalności gospodarczej, z tytułu prowadzenia której, w miesiącu sierpniu 2010 r. poniósł on stratę (w wysokości [...] zł). W dniu [...] czerwca 2011 r. skarżąca zgłosiła, że od [...] kwietnia 2011 r. uzyskała prawo do zasiłku dla bezrobotnych. W odpowiedzi na prośbę organu Urząd Pracy wskazał, że w okresie od [...] maja 2011 r. do [...] maja 2011 r. skarżąca pobrała świadczenia za okres od [...] kwietnia 2011 r. do [...] kwietnia 2011 r. w kwocie [...] zł. netto. Ponieważ była to kwota za niepełny miesiąc, ponownie w dniu [...] czerwca 2011 r. organ zwrócił się do Urzędu Pracy o wydanie zaświadczenia. W odpowiedzi Urząd Pracy w dniu [...] czerwca 2011 r. wydał zaświadczenie. informując, że w okresie od [...] czerwca 2011 r. do [...] czerwca 2011 r. skarżąca pobrała zasiłek dla bezrobotnych za okres od [...] maja 2011 r. do [...] maja 2011 r. w kwocie [...] zł netto. W dniu [...] czerwca 2010 r. skarżąca przedstawiła świadectwo pracy męża z dnia [...] czerwca 2010 r. oraz dostarczyła informację o dochodzie uzyskanym z działalności w miesiącu wrześniu 2010 r. w kwocie [...] zł, oświadczając, że mąż nadal prowadzi działalność gospodarczą. Organ powołał się na § 18 ust. 1 rozporządzenia proceduralnego i wskazał, że w myśl tego przepisu do miesięcznej kwoty dochodu za 2009 r., który wyniósł 0 zł należało doliczyć kwotę dochodu uzyskanego za wrzesień 2010 r. tj. [...] zł i podzielić przez liczbę osób w rodzinie (4 osoby). W konsekwencji powyższego organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł [...] zł. Kwota ta zaś przekracza kryterium dochodowe wynoszące 504 zł na osobę, uprawniające do pobierana zasiłku rodzinnego. A zatem, w ocenie organu, od [...] listopada 2010 r. skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania wnioskowanych i przyznanych świadczeń rodzinnych. Organ powołał się następnie na § 18 ust. 3 proceduralnego i skonstatował, że ponieważ dochód z działalności gospodarczej męża skarżącej uzyskany został w miesiącu wrześniu 2010, to od miesiąca listopada 2010 r. należało uchylić decyzję przyznającą skarżącej prawo do świadczeń rodzinnych. W rezultacie świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą za okres od [...] listopada 2010 r. do [...] maja 2011 r. w kwocie [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi, zaś o obowiązku ich zwrotu, jako nienależnie pobranych skarżąca zostanie poinformowana w odrębnej decyzji.

Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca wskazując, że składając w miesiącu październiku 2009 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego przedstawiła wszystkie wymagane dokumenty i przyznano jej prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków.

W miesiącu wrześniu 2010 r. poinformowała organ o zakończeniu przez męża pracy u dotychczasowego pracodawcy i rozpoczęciu przez niego prowadzenia własnej działalności gospodarczej od [...]sierpnia 2010 r.

Na prośbę pracownika GOPS skarżąca przedstawiła zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej oraz zaświadczenie o osiągniętym dochodzie męża za miesiąc sierpień 2010 r., który wyniósł 0 zł, ponieważ mąż poniósł stratę.

Od dnia [...] kwietnia 2011 r. skarżąca uzyskała prawo do zasiłku dla bezrobotnych, o czym również organ poinformowała. Organ wystąpił do Powiatowego Urzędu Pracy w [...]o wydanie zaświadczenia o uzyskanym przez skarżącą dochodzie. Pracownik organu ponownie zażądał dostarczenia przez skarżącą świadectwa pracy męża oraz zaświadczenia o uzyskanym przez niego dochodzie - tym razem za miesiąc wrzesień 2010 r.

Skarżąca podała także, że (na prośbę pracownika organu) podpisała oświadczenie o rezygnacji ze świadczeń od miesiąca czerwca 2010 r., ponieważ pracownik ten poinformował ją (w czerwcu) o tym, że pobrała nienależnie świadczenia.

Skarżąca nie rozumie motywów rozstrzygnięcia i nie zgadza się z decyzją o pozbawieniu jej prawa do przyznanych świadczeń.

Decyzją z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...](dalej - Kolegium, SKO) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył stan faktyczny w sprawie wskazując, że decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. organ I instancji uchylił z dniem [...] listopada 2010 r. decyzję z dnia [...] listopada 2010 r., na mocy której przyznano skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci A.P. i L.P. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, a nadto odmówił prawa do zasiłku rodzinnego i wskazanych wyżej dodatków od dnia [...] listopada 2010 r.

Kolejno organ przywołał art. 3 pkt 2 i 10, art. 5 ust. 1 i art. 25 ust 1 uśr oraz § 18 rozporządzenia proceduralnego, konstatując, że prawo do świadczeń rodzinnych na okres od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] października 2011 r. ustalono w sprawie na podstawie dochodu rodziny uzyskanego w 2009 roku, który (na osobę w czteroosobowej rodzinie skarżącej) wyniósł [...] zł.

Zmianą, o której mowa w art. 25 ust. 1 uśr było uzyskanie w miesiącu wrześniu 2010 r. nowego dochodu z tytułu prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł netto.

Organ I instancji od miesiąca listopada 2010 r. tj. już od pierwszego miesiąca wypłaty świadczeń w nowym roku świadczeniowym dokonał weryfikacji prawa do świadczeń w ten sposób, że obliczając dochody 4-osobowej rodziny uwzględniono już dochód w wysokości [...] zł osiągnięty w miesiącu wrześniu 2010 r. przez męża skarżącej. W wyniku tego ponownego przeliczenia ustalono, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i tym samym przekracza kryterium dochodowe.

Organ stwierdził, że zgodnie z dyspozycją art. 32 ust 1 uśr organ I instancji prawidłowo uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej mającej wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego i odmówił prawa do tego świadczenia od [...] listopada 2010 r.

Konsekwencją zaś braku prawa do zasiłku rodzinnego jest odmowa prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, dodatki do zasiłku rodzinnego uwarunkowane są bowiem istnieniem prawa do zasiłku rodzinnego, a zatem w razie braku prawa do zasiłku rodzinnego nie może być mowy o prawie do dodatku.

Jedną skargą z dnia [...] listopada 2011 r. skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję - decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. nr [...], obie w całości, domagając się ich uchylenia oraz uchylenia decyzji je poprzedzających. Zaskarżonym decyzjom skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 oraz art. 32 ust. 1 uśr, w zw. z § 18 rozporządzenia proceduralnego, przez błędną wykładnię polegającą na ustaleniu przez organ, iż przekroczono kryterium dochodowe w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy oraz, iż zmiana sytuacji majątkowej rodziny, polegająca na uzyskaniu dochodu jednego z jej członków z prowadzonej działalności gospodarczej, miała wpływ na dochód członków rodziny w roku stanowiącym podstawę obliczenia prawa do świadczeń rodzinnych; naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść wydanych w sprawie decyzji, tj. art. 7 kpa, przez wyjaśnienie stanu faktycznego oraz rozpatrzenie sprawy w sposób wybiórczy i nieobiektywny, a ponadto godzący w słuszny interes obywatela.

W skardze skarżąca podniosła, że w uzasadnieniu obu zaskarżonych decyzji SKO uznało za słuszne dokonanie przez GOPS weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych z uwagi na zmianę mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, którą było uzyskanie przez męża skarżącej dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej (rozpoczętej z dniem [...]sierpnia 2010 r.) w miesiącu wrześniu 2010 r. w kwocie [...] zł. Zdaniem SKO Kierownik GOPS prawidłowo dokonał ponownego obliczenia dochodów rodziny skarżącej z uwzględnieniem dochodu w/w, w wyniku czego ustalił, że miesięczny dochód na członka rodziny skarżącej wyniósł [...] zł i tym samym przekroczony został próg dochodowy uprawniający do uzyskania prawa do zasiłku rodzinnego i związanych z nim dodatków.

Skarżąca nie zgadzając się z powyższym przywołała art. 32 ust. 1 uśr oraz odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazała, że wzruszenie decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 uśr dokonuje się poprzez wydanie decyzji konstytutywnej, bowiem decyzja taka wpływa na dotychczasowy zakres uprawnień strony. W sytuacji gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 tej ustawy decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, ponieważ taka decyzja mogłaby wywierać jedynie skutki na przyszłość, a trudno mówić o takich skutkach skoro okres, na który przyznano świadczenie już dawno upłynął.

Skarżąca przytoczyła art. 23 ust. 5 uśr i kolejno art. 3 pkt 2 uśr wskazując, że dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4a uśr w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny, osoby uczącej się lub dziecka powiększonego o uzyskany dochód. Definicję uzyskania dochodu zawiera z kolei art. 3 pkt 24 uśr enumeratywnie wyliczający te rodzaje źródeł dochodu, których uzyskanie powoduje skutki dla wnioskujących o świadczenia rodzinne. Kolejno skarżąca powołała się § 18 ust. 1 rozporządzenia proceduralnego wskazując, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku złożyła w miesiącu październiku 2009 r., organ zaś przyznał skarżącej prawo do zasiłku decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. na okres od [...] listopada 2009 do [...] października 2010 r. Przez okres od listopada 2009 r. do września 2010 r. dochód na członka rodziny nie przekraczał kryterium określonego w uśr w okresie poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. za 2008 r. Mąż skarżącej uzyskał dochód dopiero w miesiącu wrześniu 2010 r., o czym rzetelnie poinformowano organ. W ocenie skarżącej organ wadliwie uznał, iż należy doliczyć dochód jej męża za wrzesień 2010 r. do dochodów rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Skarżąca powołała się w tej mierze na orzecznictwo sądowe wskazując, że działanie organu polegające na dodaniu kwoty miesięcznego dochodu uzyskanego przez członków rodziny już po zakończeniu roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do kwoty przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest nieprawidłowe. Sam zaś przepis § 18 rozporządzenia proceduralnego nie da się pogodzić z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Świadczeniami rodzinnymi są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, a także świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 - zasiłek rodzinny przysługuje jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł.

Stosownie zaś do art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 535/08, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt IV SA/Wr 89/08, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) pozostaje ugruntowany pogląd, iż wzruszenie decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonuje się poprzez wydanie decyzji konstytutywnej, bowiem decyzja taka wpływa na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Ze względu na ten konstytutywny charakter decyzji, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc (od chwili obecnej). Przepis ten stanowi, że "organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić decyzję ostateczną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych" co nie oznacza, że organ uchyla decyzję w każdym czasie, gdy spełniona zostanie którakolwiek z przesłanek wymienionych w tym przepisie. W sytuacji gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 tej ustawy decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, ponieważ taka decyzja mogłaby wywierać jedynie skutki na przyszłość, a trudno mówić o takich skutkach skoro okres, na który przyznano świadczenie już dawno upłynął. W takim wypadku znajduje zastosowanie już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (tak w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2009r., sygn. akt I OSK 535/08, LEX nr 499576).

W niniejszej sprawie strona uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2010 r., natomiast postępowanie w sprawie zmiany tej decyzji zostało wszczęte w dniu [...] lipca 2011 r., a decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu [...] lipca 2011 r. Zatem organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały niewłaściwej interpretacji art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i chociażby z tego względu zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu.

Jednakże kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził ponadto, iż organy niewłaściwie dokonały ustalenia wysokości nowego dochodu rodziny na okres zasiłkowy 2010/2011 w związku z faktem uzyskania dochodu przez męża skarżącej.

Jak wyżej wskazano, w dniu wydania decyzji organu I instancji, warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania zostały określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz wydanym na podstawie art. 23 ust. 5 tej ustawy rozporządzeniu proceduralnym. Świadczenia te stanowią formę wsparcia jakiego państwo udziela rodzinom, aby umożliwić realizację podstawowych ich funkcji: opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Do świadczeń rodzinnych należy między innymi zasiłek rodzinny. Warunkiem jego uzyskania jest spełnienie kryteriów określonych przez ustawodawcę, w tym kryterium dochodowego (art. 5 ust. 1 uśr).

Pojęcie dochodu zdefiniowane jest w art. 3 pkt 1 uśr. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 24 uśr przez uzyskanie dochodu rozumie się uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. Stosownie zaś do treści będącego podstawą orzekania przez organy administracyjne w niniejszej sprawie - § 18 ust. 1 rozporządzenia proceduralnego, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Natomiast utratę dochodu przez członka rodziny uwzględnia się odejmując od dochodu rodziny przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu (§ 17 ust. 1 rozporządzenia).

Stwierdzić należy, że istotnie w sprawie niniejszej rodzina wnioskodawczyni uzyskała dodatkowy dochód w miesiącu wrześniu 2010 r., to jednak z naruszeniem przepisów prawa materialnego (art. 5 ust. 1 u.ś.r., oraz § 18 ust. 1 i 3 rozporządzenia proceduralnego) doszło do zastosowania nieprawidłowego sposobu wyliczenia dochodu skarżącej, warunkującego przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Zdaniem sądu sposób wyliczenia dochodu, wynikający z zastosowania wykładni językowej § 18 ust. 1 rozporządzenia, w którym mowa jest "o dodaniu do dochodu rodziny miesięcznej kwoty dochodu uzyskanego", prowadzi do naruszenia zasady równości wobec prawa wynikającej z art. 32 Konstytucji RP. Uznanie rozumowania przyjętego przez Kolegium jako uprawnionego oznaczałoby, że nawet jednorazowo uzyskany dochód w roku następującym po roku, z którego dochód uwzględnia się przy ustalaniu prawa do zasiłku, pozbawiałby świadczenia osobę znajdującą się w trudnych warunkach, przy stosunkowo niskich dochodach, której mimo to własnymi staraniami udaje się w niewielkim stopniu polepszyć sytuację materialną. Wydaje się, że w takich sytuacjach należy zastosować wykładnię w jak największym stopniu zapewniającą możliwość równego traktowania wszystkich ubiegających się o świadczenia. W ocenie sądu zapewnia to wykładnia funkcjonalna § 18 ust. 1 rozporządzenia, według której do dochodu z roku poprzedzającego powinien być doliczany nowouzyskany dochód w jego wielkości w stosunku rocznym. Jak wskazał NSA w wyroku z 22.12.2009 r. (I OSK 990/09, dostępnym na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA) zawarte w § 18 ust. 1 rozporządzenia określenie "dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny" należy rozumieć jako obowiązek dodania przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny obliczonego w skali rocznej uzyskanego po roku, z którego dochód stanowił podstawę ustalania prawa do świadczeń". Podobnie WSA w Białymstoku w wyroku z 24.11.2011 r. w sprawie II SA/Bk 592/11 dostępnym w CBOSA.

Zatem w sprawie niniejszej obliczenie dochodu niezbędnego do ustalenia prawa do świadczeń na okres 2010/2011, przy przyjęciu zaistnienia prawnych przesłanek wystąpienia "dochodu uzyskanego", powinno było nastąpić według reguły: dochód rodziny za rok 2009 plus dochód uzyskany, uwzględniając 12 miesięcy w roku (dzieląc przez 12) i 4 osoby w rodzinie (dzieląc przez 4). Zdaniem sądu tylko taki sposób wyliczenia gwarantowałby sprawiedliwe ustalenie dochodu, a następnie właściwą ocenę prawa do świadczeń rodzinnych.

Przyznać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje rozbieżność co do sposobu interpretacji § 18 ust. 1 rozporządzenia w zakresie w jakim nakazuje uwzględniać dochód uzyskany po roku, z którego dochód jest podstawą ustalenia świadczenia. Podnosi się mianowicie, że w tym zakresie przepis ten wykracza poza upoważnienie ustawowe (art. 23 ust. 5 u.ś.r.), że powinien być wykładany jako nakazujący uwzględnić dochód uzyskany tylko przed okresem zasiłkowym lub też, że uwzględnienie zmian w dochodach w każdym innym, późniejszym okresie niż wynikający z definicji zawartej w art. 3 pkt 2 u.ś.r., jest sprzeczne z tą ustawową definicją (vide wyroki WSA w Poznaniu z 23.07.2009 r., II SA/Po 91/09, WSA we Wrocławiu z 24.06.2009 r., IV SA/Wr 86/09 oraz wyrok NSA z 30.10.2008 r., I OSK 1842/07 - dostępne w CBOSA).

Sąd przychyla się do stanowiska, że pojęcie dochodu uzyskanego po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych – użyte w § 18 ust. 1 rozporządzenia, należy rozumieć w ten sposób, że chodzi o dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy tj. z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 u.ś.r.) oraz z roku, w którym orzeka się o prawie do świadczeń na kolejny okres, pod warunkiem jego uzyskiwania w dacie orzekania o prawie do świadczeń.

Reasumując, należy stwierdzić, że potraktowany jako uzyskany dochód spełniał warunek jego otrzymywania w dacie przyznawania prawa do świadczeń (dochód uzyskano we wrześniu 2010 r., zaś decyzję przyznającą świadczenie wydano [...] listopada 2010). Jednakże organy orzekające o prawie skarżącej do świadczeń rodzinnych błędnie zastosowały przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia proceduralnego, bowiem błędnie wyliczyły uzyskany dochód (przyjmując dochód miesięczny w całości, a nie w stosunku rocznym i z uwzględnieniem liczby członków rodziny). W ocenie składu orzekającego miało to istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem spowodowało błędne obliczenie dochodu, znacznie zmniejszając szanse na uzyskanie zasiłku rodzinnego i dodatków.

W tym miejscu podkreślić należy, że rolą sądu administracyjnego jest wyłącznie kontrola zgodności działalności organów administracji z prawem, a nie wydawanie decyzji o przyznawaniu lub odmowie przyznania poszczególnych świadczeń. Dlatego w niniejszym postępowaniu sąd wyraził jedynie ocenę prawną zaskarżonych rozstrzygnięć i poprzedzającego ich wydanie rozumowania. Zadaniem organu jest natomiast co do zasady obliczanie dochodu rodziny wnioskodawcy, mającego znaczenie dla przyznania prawa do zasiłku i dodatków na wnioskowany okres.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią ocenę prawną przedstawioną przez Sąd w niniejszej sprawie, w szczególności wykładnię art. 32 uśr.

Sąd zwraca uwagę, że nastąpiła zmiana stanu prawnego – w szczególności przestało obowiązywać z dniem 1 stycznia 2012 r. rozporządzenie proceduralne i zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Pracy I Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z dnia 31 grudnia 2011 r.). Zmianie uległ także art. 5 ust. 4a uśr.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymującą ją w mocy decyzję organu I instancji.