Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 488/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 20 października 2021 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 października 2020 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 lipca 2020 r., nr [...], 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego Z. P. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Z. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 października 2020 r., nr [..], utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia 9 lipca 2020 r., nr [..], o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 29 lipca 2019 r., uzupełnionym pismami z dnia: 14 lutego 2020 r., 1 marca 2020 r. i 25 czerwca 2020 r., skarżący zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319 ze zm.), wskazując na: uczestnictwo w strajku 1980 r.; uczestnictwo w strajku okupacyjnym w grudniu 1981 r.; udział w strajkach 15 – minutowych organizowanych w 1982 r., 1984 r. oraz w 1988 r.; udział w manifestacjach i akcjach protestacyjnych m.in. w 1982 r. i w 1986 r.; udział w mszach rocznicowych i innych uroczystościach patriotycznych; pomoc finansowa dla rodzin osób represjonowanych; kolportaż wydawnictw opozycyjnych m.in. Portowiec; pobicie przez ZOMO podczas przewozu materiałów konspiracyjnych w 1983 r. a przez to doznanie rozstroju zdrowia. Przy piśmie z dnia 24 października 2019 r. skarżący dołączył do wniosku decyzję Prezesa IPN, w której stwierdzono, że nie był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Decyzją z dnia 9 lipca 2020 r., wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319 ze zm.), Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazując, że skarżący nie przedstawił dowodów na to, że spełnia wymogi ustawowe do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych. Jedynym potwierdzonym wystąpieniem o charakterze wolnościowym był udział skarżącego w strajku w 1988 r.

Po rozpoznaniu złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12 października 2020 r. utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia 9 lipca 2020 r.

Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że w celu potwierdzenia podnoszonych przez skarżącego aktywności, pismem z dnia 25 października 2019 r. wystąpił z wnioskiem o kwerendę do Instytutu Pamięci Narodowej, który w piśmie z dnia 26 listopada 2019 r. wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących skarżącego, w oparciu o które możliwe byłoby przygotowanie informacji o działalności opozycyjnej lub doznanych represjach w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r. Nadto, w dniu 5 marca 2020 r. organ skierował wniosek o zaopiniowanie wniosku skarżącego przez Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych, która w dniu 25 maja 2020 r. podjęła uchwałę negatywnie opiniującą wniosek skarżącego. Jednocześnie, organ wezwał skarżącego do uszczegółowienia okoliczności prowadzenia działalności antykomunistycznej oraz doświadczenia represji, na co skarżący nie udzielił wystarczającej odpowiedzi.

W ocenie organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie potwierdza spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Przeprowadzona przez organ we własnym zakresie kwerenda nie przyniosła rezultatów. Również skarżący nie wskazał jakichkolwiek konkretnych działań prowadzonych w ramach nielegalnych struktur organizacyjnych, których celem było odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Skarżący w trakcie postępowania administracyjnego przedłożył co prawda oświadczenia świadków, jednak z uwagi na bardzo ogólne stwierdzenia świadków, brak konkretnych, rzeczowych informacji o działalności skarżącego, oświadczenia te, w opinii organu, nie mogą być uznane za dowód istotny w sprawie, gdyż nie umożliwiają ustalenia, na czym polegała działalność skarżącego oraz jaki miała charakter, a także w jakim okresie była prowadzona. Ponadto, Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych podjęła uchwałę o negatywnym zaopiniowaniu wniosku w uzasadnieniu wskazując, że działalność opisana przez skarżącego nie znajduje potwierdzenia wśród działaczy [..]. Rada podjęła kontakt z osobami wskazanymi we wniosku przez skarżącego, i świadkowie nie potwierdzili z nim znajomości, nie byli w stanie określić jaką rolę pełnił w strukturach Solidarności. Zaś świadek, który złożył oświadczenie w sprawie – Z. D., oświadczył, że o działalności wnioskodawcy wiedział pośrednio ze słyszenia. Jedynym potwierdzonym wystąpieniem o charakterze wolnościowym był udział wnioskodawcy w strajku w 1988 r. Skarżący nie przedłożył również dokumentacji świadczącej o tym, że pobicie go podczas przewozu materiałów opozycyjnych stanowi okoliczność uprawniającą do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych w świetle art. 3 powołanej ustawy.

We wniesionej do Sądu skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do organowi do ponownego rozpatrzenia, zarzucając przeprowadzanemu przez organ postępowaniu brak rzetelności, rażące niedbalstwo i niekompetencje, i naruszenie przy tym art. 8 i art. 14 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej odrzucenie, jako wniesionej po terminie.

Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 889/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił wniesioną przez skarżącego skargę z uwagi na wniesienie jej po upływie terminu do jej wniesienia i Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt III OZ 154/21, oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie.

Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 1 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 889/20, przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi.

W piśmie procesowym z dnia 17 listopada 2020 r., złożonym w dniu 21 stycznia 2021 r. (karta 62 akt), uzupełniając skargę, skarżący odniósł się do uchwały Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych i stwierdził, że brak jest jakichkolwiek notatek z przeprowadzonych rozmów oraz posiedzenia, poprzedzających podjęcie tej uchwały. Jednocześnie, wyraził swoje zdziwienie, że żadna ze wskazanych przez niego osób nie potwierdziła jego zaangażowania w działalność opozycyjną. Skarżący podkreślił także, że Z. D. w swoim oświadczeniu nie wspomniał, że "słyszał" ale potwierdził znajomość faktów o działalności opozycyjnej skarżącego.

Przy piśmie procesowym z dnia 18 marca 2021 r. skarżący nadesłał do Sądu fragmenty materiałów, które kolportował.

Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że zarówno decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 października 2020 r., jak i poprzedzająca ją decyzja tegoż organu z dnia 9 lipca 2020 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozpoznania złożonego przez skarżącego wniosku z dnia 29 lipca 2019 r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319). Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia, zaś przedmiotowy wniosek dotyczył obu tych kategorii.

Pierwszą kategorię, "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Z kolei, w art. 3 ustawa o działaczach opozycji wprowadza definicję "osoby represjonowanej z powodów politycznych" statuując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy.

Co istotne, zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

Przy czym, powyższy status potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o czym stanowi ust. 2 art. 5 tej ustawy. Do wniosku, stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy, dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności oraz aktualną fotografię wnioskodawcy.

Analiza powyższych regulacji prowadzi do wniosku, że to niewątpliwie na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedłożenia stosownych dowodów potwierdzających spełnienie warunków dla uzyskania wnioskowanego statusu. Na stronie ciąży zarówno obowiązek współdziałania z organem, jak i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, zwłaszcza gdy postępowanie łączy się z uzyskaniem praw lub nałożeniem obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Jednakże, nie oznacza to, iż organ prowadzący postępowanie jest zwolniony z obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zauważyć bowiem trzeba, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie przy tym do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jednocześnie, art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W świetle zaś art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie Sądu, orzekający w sprawie organ nie sprostał powyższym wymaganiom, gdyż - pomimo aktywnej inicjatywy dowodowej skarżącego - nie podjął wszelkich czynności w celu zweryfikowania przesłanek koniecznych do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej.

Na wstępie zauważyć należy, że niespornie wobec skarżącego nie zachodzi negatywna przesłanka posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy. Zgodnie bowiem z wymogiem art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy skarżący przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 16 października 2018 r., w której organ ten stwierdził, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W złożonym wniosku i pismach uzupełniających skarżący twierdził, że spełnia wymogi ustawy do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej wskazując, że w latach 1982 – 1989 działał, z narażeniem życia, wolności, majątku i praw pracowniczych, w podziemnych strukturach "Solidarności" a działalność ta polegała na tym, że: brał udział w strajku w sierpniu 1980 r.; został członkiem NSZZ "Solidarność" i cały czas działał w Komitecie Zakładowym NZSS "Solidarność"; brał czynny udział w pomocy rodzinom represjonowanych działaczy "Solidarności" a także pisaniu petycji w sprawie uwolnienia więźniów politycznych; zajmował się kolportażem "Portowca" a także rozpowszechniał wśród pracowników innych zakładów pracy i w środkach transportu publicznego inne wydawnictwa "Solidarności" a także ulotki nawołujące do akcji strajkowych, demonstracji czy bojkotu wyborów do Sejmu w 1985 r. podczas dojazdów do pracy kilkakrotnie został pobity przez ZOMO, przez co dostał rozstroju zdrowia; brał aktywny udział w strajku w [..] w 1988 r.; brał udział w strajku okupacyjnym od 14 do 19 grudnia 1981 r.; brał udział w strajkach 15 – minutowych: 13 maja 1982 r., 11 października 1982 r., w listopadzie 1984 r., od 22 sierpnia 1988 r. do 2 września 1988 r.; brał udział w kilku demonstracjach i akcjach protestacyjnych, które były tłumione przez opancerzone kolumny ZOMO i ROMO; brał udział w mszach rocznicowych odprawianych w sierpniu i grudniu oraz za Ojczyznę; brał udział w pielgrzymce robotników na Jasną Górę stanowiącą manifestację poparcia dla "Solidarności"; popierał i brał udział w zbieraniu podpisów pod petycjami: o ułaskawienie i zwolnienie z dalszego odbywania kary kolegów skazanych przez Sąd Marynarki Wojennej, domagającą się przywrócenia do pracy działaczy [.]. "Solidarności" zwolnionych na podstawie amnestii z więzień, o ponowne przyjęcie do pracy zwolnionych i represjonowanych w czasie stanu wojennego; w kwietniu 1983 r. w trakcie przewozu materiałów konspiracyjnych z pracy do domu został zatrzymany i pobity przez patrol MO, w wyniku czego był hospitalizowany i otrzymał zwolnienie lekarskie z pracy na okres 30 dni.

Na dowód wskazanych aktywności skarżący powoływał się na współpracę ze wskazanymi konkretnie osobami zasłużonymi w walce z reżimem komunistycznym a także przedłożył do akt m.in.: podziękowania, które otrzymał w dniu 15 października 1991 r. w dowód uznania za wspólny wkład pracy w Komisji Zakładowej NZSS "Solidarność" [..]; legitymację wystawioną dnia 1 kwietnia 1988 r., potwierdzającą jego członkostwo w NZSS "Solidarność"; oświadczenie złożone przez Z. D.; dyplom dla skarżącego z okazji XX – lecia "Solidarności"; podziękowanie dla skarżącego od Przewodniczącego "Solidarności" za determinację i odwagę w czasie strajków z 1988 r.; wykaz uczestników strajków na W. 1988 r.; kartę leczenia szpitalnego z dnia 29 kwietnia 1983 r.

Organ prowadzący postępowanie uzyskał od Prezesa IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w trybie art. 5 ust. 5 ustawy, informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono żadnych dokumentów, w oparciu o które możliwe byłoby przygotowanie informacji o działalności opozycyjnej lub doznanych represjach w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r.

Ponadto, w trybie art. 5 ust. 6 ustawy, organ wystąpił do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wojewódzka Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w dniu 7 maja 2020 r. podjęła uchwałę negatywnie opiniującą wniosek skarżącego, wskazując, że opisana przez skarżącego działalność opozycyjna nie została zweryfikowana i potwierdzona przez świadków – działaczy Solidarności [..] z tamtego okresu i nie została uznana za "działalność szczególną". W uchwale wskazano, że Rada przeprowadziła rozmowy ze wskazanymi przez skarżącego działaczami [..] tj.:[..], którzy nie byli w stanie określić roli skarżącego w strukturach "Solidarności" w [..], podkreślając, że nie znali go lub wspólnie nie działali. Rada wskazała także, że jedyny świadek, który napisał oświadczenie – Z. D., nie był działaczem "Solidarności" i nie działał w podziemiu z wnioskodawcą a o jego działalności wiedział jedynie ze słyszenia. Wskazane przez skarżącego działania nie zostały potwierdzone przez wymienionych działaczy. Może to, w ocenie Rady, świadczyć o tym, że skarżący nie był organizatorem a jedynie uczestnikiem tych działań.

W ocenie Sądu, na tle zebranego i przedstawionego powyżej materiału dowodowego, nie można uznać, wbrew ocenie organu, w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie spełnia wymogów ustawowych do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, określonych w art. 2 ust. 1 lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, określonych w art. 3 pkt 3 lit b ustawy a postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący, gdyż pozostaje jeszcze szereg możliwości jego uzupełnienia.

Przede wszystkim, z kontrolowanych decyzji nie wynika, aby organ dokonał samodzielnej oceny przedstawionych przez skarżącego i powołanych wyżej dowodów, ograniczając się do stwierdzenia, że niewątpliwe jest jedynie, że skarżący był członkiem NZSS "Solidarność", brał udział w strajkach w 1988 r. Organ nie odniósł się jednakże do wszystkich okoliczności wypływających z przedstawionych przez skarżącego dowodów i nie dokonał ich oceny w konfrontacji z pozostałym materiałem sprawy a także nie podjął próby wyjaśnienia tych okoliczności np. zwracając się do odpowiednich organów NSZZ "Solidarność" o potwierdzenie aktywności skarżącego. Organ nie dokonał również samodzielnej oceny oświadczenia świadka Z. D., jako że oparł się w tym zakresie na ocenie Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej, która stwierdziła, że świadek ten posiadał informacje o skarżącym jedynie ze słyszenia, co nie wynika z treści oświadczenia, a które to oświadczenie potwierdza aktywności wskazane przez skarżącego. Organ nie przesłuchał również samodzielnie tego świadka w celu zweryfikowania podnoszonych przez niego okoliczności i nie dokonał ich oceny w konfrontacji z pozostałym materiałem dowodowym. Ponadto, podkreślić należy, że uchwała Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej, która negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego, stanowi wyłącznie materiał pomocniczy w postępowaniu dotyczącym statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, który nie przesądza kierunku rozstrzygnięcia, lecz może ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 2/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ orzekający nie dokonał zaś oceny tej uchwały i nie poczynił na jej podstawie żadnych własnych ustaleń a jedynie bezkrytycznie przyjął ustalenia z niej wynikające. Zauważyć zaś należy, że w uchwale tej Rada powołała się również na rozmowy ze świadkami a orzekający organ uznał je za przesłuchanie świadków stanowiące dowód w sprawie nie tylko nie dokonując ich samodzielnej oceny ale przede wszystkim nie przeprowadzając dowodu z ich zeznań. I tak, orzekający organ nie przesłuchał samodzielnie w charakterze świadków z czynnym udziałem skarżącego powołanych przez skarżącego we wniosku: C.N., W. O. i I.L. Skarżący we wniosku podał zaś te osoby jako te, które potwierdzą jego działalność antykomunistyczną. W tej sytuacji przesłuchanie tych osób było niezbędne. Co więcej, organ zaakceptował stwierdzenie Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej, że brak jest podstaw aby skarżący prowadził "działalność szczególną", który to warunek nie wynika z przepisów powołanej wyżej ustawy, na co zresztą wskazywał skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednocześnie, zwrócić uwagę należy, że Rada stwierdziła, że skarżący mógł być uczestnikiem wymienionych przez niego działań, co jest wystarczające dla przyznania mu wnioskowanego statusu.

Z kolei, uzasadnienia odmowy przyznania skarżącemu żądanych uprawnień nie mogło stanowić wyłącznie nieodnalezienie w Instytucie Pamięci Narodowej dokumentów potwierdzających działalność antykomunistyczną skarżącego oraz doznane przez niego represje. Brak bowiem w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej dokumentów dotyczących działalności skarżącego w zorganizowanych strukturach opozycji antykomunistycznej nie świadczy jednoznacznie o tym, że takiej działalności skarżący faktycznie nie prowadził. Nie wszystkie dokumenty dotyczące badanego okresu są dostępne i znajdują się w zasobach archiwalnych. Dokonywana przez Szefa Urzędu w tego rodzaju sprawach ocena powinna być całościowa i powinna uwzględniać uwarunkowania ustrojowo – polityczne badanego okresu. Działalność opozycji antykomunistycznej - z oczywistych względów - nie charakteryzowała się transparentnością. Z uwagi na powyższe, potwierdzenie przez skarżącego faktu działalności opozycyjnej może być utrudnione w zakresie przedstawienia dowodów ten fakt potwierdzających. Ponadto, dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach IPN nie są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać. Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza bowiem w ten sposób postępowania dowodowego, nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w przepisach art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a.

Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, że organ nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu zweryfikowania wobec skarżącego przesłanek koniecznych do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Niewątpliwie, na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych. Powyższe nie zwalnia jednak organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wynika bowiem, że organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy, przy czym aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Organ powinien zatem przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Aktywna postawa podczas całego postępowania wyjaśniającego winna być rozumiana jako obowiązek organu wykorzystania w sprawie wszystkich dowodów znanych mu z urzędu, poszukiwania innych dowodów na potwierdzenie określonych faktów z wykorzystaniem dostępnych źródeł dowodowych, a także dopuszczenia wszystkich środków dowodowych zgłaszanych przez stronę lub innych uczestników postępowania, o ile mają one istotne znaczenie dla sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1433/09, LEX nr 600029).

Z kolei, wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 1988 r., sygn. akt SA/Po 1495/87, niepubl.), co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, chyba że chodzi o dowody dotyczące okoliczności niemających znaczenia dla sprawy lub niespornych. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego; organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności (zob. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., sygn. akt I SA 1270/93, OSP 1994, nr 7–8, poz. 131). To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można w przekonujący sposób twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1994 r., sygn. akt III SA 491/93). Nieustosunkowanie się przez organ do niektórych dowodów budzi wątpliwości co do prawidłowości oceny innych dowodów (wyrok NSA z 16 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Wr 28/98, LEX nr 1692246). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

Mając to na uwadze, Sąd stwierdził, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego przez orzekający organ dokonana została z naruszeniem art. 80 k.p.a., gdyż nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy i jawi się jako przedwczesna a postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż nie wyjaśnia sprawy w sposób nie budzący wątpliwości.

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 października 2020 r., jak i poprzedzającej ją decyzji tegoż organu z dnia 9 lipca 2020 r.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zaś na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę orzekający w sprawie organ zobowiązany jest, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., do uwzględnienia oceny prawnej i wskazań wynikających z niniejszego wyroku.