Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 591/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent stażysta Michał Nowakowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Szkoły [...] w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania K. N. i J. O., w pkt 1) uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2017 r., nr [...] i w punkcie 2) stwierdził, że nieruchomość ziemska pod nazwą "[...]", położona w J., w województwie [...], uregulowana w dawnej księdze hipotecznej [...] pod nazwą "[...]" - nie podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy;

Orzeczeniem z [...] kwietnia 1949 r., nr [...], Urząd [...], działając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z 6 września 1944 r. o reformie rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), orzekł, że nieruchomość ziemska pn. "[...]", o powierzchni [...] ha, położona w gminie K., powiat [...], stanowiąca współwłasność J. i W. małż. [...], podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - gdyż użytki rolne w tym majątku przekraczają normę [...] ha.

J. O. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] kwietnia 1949 r., nr [...].

Decyzją z [...] czerwca 2010 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekł, że orzeczenie z [...] kwietnia 1949 r. wydane zostało z naruszeniem prawa.

Decyzją z [...] grudnia 2010 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił własną decyzję z [...] czerwca 2010 r. i stwierdził nieważność orzeczenia z [...] kwietnia 1949 r.

Pismem z [...] lutego 2011 r. (data wpływu do organu) K. N. i J. O. wystąpili do Wojewody [...] o wszczęcie postępowania na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, celem ustalenia, że powyższa nieruchomość ziemska nie podlegała w całości działaniu przepisów tego dekretu.

Decyzją z [...] marca 2017 r. Wojewoda [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska pn. "[...]", położona w J., w województwie [...], podlegała działaniu przepisów dekretu o reformie rolnej.

Organ uzasadnił, że niezbędną przesłanką objęcia gruntu reformą rolną było wypełnienie norm obszarowych wskazanych w dekrecie z 6 września 1944 r. Nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych podlegały przejęciu, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź [...] ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województw [...],[...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Przy czym, jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie, powierzchnia ogólna nieruchomości ziemskiej "[...]", w dacie jej przejęcia na cele reformy rolnej, wykazuje pewną rozbieżność ([...] ha, [...] ha, [...] ha). Jest to jednak różnica nieprzekraczająca 1 ha. Zatem, w ocenie organu, powierzchnia całkowita tej nieruchomości przekraczała [...] ha.

Wojewoda nie podzielił argumentacji wnioskodawców, że do powierzchni użytków rolnych wchodzących w skład "[...]" nie wlicza się powierzchni gruntów pod zabudowaniami, parku, zarośli, dróg, rowów, wałów i rzek, czyli łącznie [...] ha. Wskazał, że definicję ogólną użytków rolnych zawiera § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. W ocenie organu wojewódzkiego, rozliczenie powierzchni poszczególnych rodzajów użytków rolnych zawartych w protokole zdawczo - odbiorczym z [...] stycznia 1945 r., wskazuje, że do powierzchni ziemi ornej [...] ha należy doliczyć powierzchnię stawów rybnych [...] ha i ogrodu [...] ha, co daje łącznie [...] ha użytków rolnych. Dokonując analizy powierzchni użytków rolnych na podstawie protokołu przejęcia nieruchomości ziemskiej do wymienionej tam powierzchni ziemi ornej [...] ha należy doliczyć wymienione w nim: sad owocowy [...]ha, podwórze i obszar pod zabudowaniami [...] ha, a także część powierzchni oznaczonej zbiorczo jako drogi i nieużytki - [...] ha – w zakresie dróg, co daje po raz kolejny powierzchnię użytków rolnych powyżej [...] ha. W świetle przepisów dekretu z 6 września 1944 r. brak jest, zdaniem organu, przesłanek do uznania, że przedmiotowa nieruchomość ziemska nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu.

Ponadto, organ I instancji wskazał, że zespół dworsko – parkowy, wchodzący w skład ww. nieruchomości, podlegał przejęciu na cele dekretu, z uwagi na istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy nim, a częścią majątku wykorzystywaną do produkcji rolnej, zarówno w wymiarze terytorialnym, organizacyjnym jak i finansowym.

Odwołanie od ww. decyzji złożyli K. N. i J. O. wnosząc o jej uchylenie w całości i wydanie orzeczenia rozstrzygającego, że nieruchomość ziemska "[...]" nie podlegała działaniu przepisów dekretu PKWN z 6 września 1944 r., ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucili, m.in. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r., poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskich" oraz pojęcia "użytek rolny". Decyzji zarzucili również rażące naruszenie prawa poprzez oparcie ustaleń faktycznych na instrukcji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 21 lipca 1948 r., Nr UR/2.III.3.47, która jest sprzeczna z prawem powszechnie obowiązującym, jak też naruszenie art. 2, 5, 7, 8, 21, 30, 31, 41, 47, 52, 64, 87, 178 Konstytucji RP poprzez dokonanie wykładni sprzecznej z zasadami państwa prawnego; art. 9, 10 § 1, 32, 40 § 2, 79, 86, 54 i 42 kpa, poprzez naruszenie przepisów postępowania, w tym, m.in. pominięcie pełnomocnika przy przesłuchaniu strony, przy jednoczesnym oparciu istotnych dla sprawy ustaleń o treść tego przesłuchania, przeprowadzonego z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego.

Decyzją z [...] lutego 2018 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pkt 1 uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2017 r. i w pkt 2 stwierdził, że nieruchomość ziemska pod nazwą "[...]", położona w J., w województwie [...], uregulowana w dawnej księdze hipotecznej Nr [...] pod nazwą "[...]" - nie podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister podzielił argumentację zawartą w odwołaniu. Zdaniem organu, przedmiotowa nieruchomość ziemska nie przekraczała [...] ha - była zatem mniejsza od norm przewidzianych w dekrecie z 1944 r. Minister wskazał, że w aktach znajduje się szereg dowodów z dokumentów wskazujących tak obszar ogólny, jak i poszczególne rodzaje użytków, położonych na terenie tego majątku. Są to:

a) protokół zdawczo-odbiorczy z [...] stycznia 1945 r. w sprawie przejęcia majątku J., wskazujący, że obszar ogólny majątku to [...] ha, w tym - ziemi ornej [...] ha, nieużytków - [...] ha, lasów - [...] ha, stawów rybnych - [...] ha, ogrodu - [...] ha, zaś obszar pod zabudowaniami - [...] ha (prawdopodobnie [...] ha oczywista omyłka);

b) protokół w sprawie zabezpieczenia majątku J. gm. K., sporządzony przez Komisarza Ziemskiego E. M. [...] listopada 1948 r., z którego wynika, że ogólna powierzchnia nieruchomości, na podstawie danych Zarządu gminy K., wynosi [...] ha, w tym: gruntów ornych [...] ha, z czego - pastwisk [...] ha, sadów - [...] ha, dróg i rowów - [...] ha, podwórzy i zabudowań [...] ha;

c) protokół przejęcia nieruchomości ziemskiej "[...]" o ogólnej powierzchni [...] z [...] maja 1949 r., który wskazuje, iż: ziemia orna na terenie majątku obejmuje [...] ha, pastwisko - [...] ha, sad owocowy - [...] ha, park - [...] ha, podwórze i obszar pod zabudowaniami - [...] ha, drogi i nieużytki - [...] ha;

d) mapa gruntów hipotekowanych zapisanych w księdze wieczystej [...] pod nazwą J., sporządzona w 1957 r., przez inżyniera geodetę H. H., zawierająca wykaz powierzchni działek oraz rejestr użytków z którego wynika, iż powierzchnia ogólna wynosiła [...] ha, zaś powierzchnia użytków rolnych - [...] ha;

e) pismo J. O. z [...] lutego 1990 r., z którego wynika, że J. i W. S. stali się właścicielami gospodarstwa rolnego, mającego urządzoną księgę wieczystą o nazwie "[...]", o pow. [...] ha oraz, że w wyniku zawarcia umowy sprzedaży części nieruchomości o pow. [...] ha, [...] m2 F. i S. małż. M. (akt notarialny z [...] marca 1947 r., nr rep. [...]) i części nieruchomości T. i M. małż. P. (akt notarialny z [...] marca 1947 r., nr rep. [...]) - w chwili wydania orzeczenia z [...] kwietnia 1949 r. małżonkowie S. byli właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha;

f) mapa - wyrys z mapy ewidencyjnej z [...] stycznia 1999 r., sporządzona przez geodetę uprawnionego T. R. na zlecenie Szkoły [...] dla nieruchomości, dla której była prowadzona księga wieczysta nr [...] "[...]"; wynika z niej, iż powierzchnia nieruchomości wynosiła [...] ha - mapę sporządzono z uwzględnieniem ustaleń dotyczących zasięgu nieruchomości poczynionych przez H. H. na wspomnianej wyżej mapie (zarejestrowanej pod numerem [...] w Prezydium Rady Narodowej w G.).

W ocenie Ministra, ustalanie przez organ I instancji obszaru użytków rolnych, według kryteriów pisma okólnego z [...] lipca 1948 r. jest bezpodstawne. Określenie użytków rolnych zawarte w § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ma bowiem charakter materialnoprawny wyczerpujący i wiążący dla oceny zgodności z prawem decyzji wydanych na podstawie dekretu. W myśl ww. § 4 rozporządzenia, za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Natomiast wszelkie instrukcje, wyjaśnienia, pisma okólne, itp., dotyczące określenia użytków rolnych w sposób rozszerzający, sprzeczny z treścią § 4 cytowanego rozporządzenia, nie mają mocy prawnej, jak to zostało przyjęte w orzecznictwie sądowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1996 r., sygn. akt III RN 2/96).

W ocenie organu, z uwagi na występujące w dokumentach źródłowych rozbieżności dotyczące powierzchni użytków rolnych przedmiotowego majątku szczególnego znaczenia nabierają dokumenty powstałe w czasie najbliższym daty przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Dowodem takim jest przede wszystkim protokół zdawczo-odbiorczy z [...] stycznia 1945 r. Z dokumentu tego wynika jednoznacznie, że powierzchnia użytków rolnych badanej nieruchomości, liczona zgodnie z powołanym § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, nie przekraczała [...] ha ([...] ha ziemi ornej oraz ogrodu [...] ha). Minister wskazał, że tezę tę potwierdza protokół z [...] listopada 1948 r. w sprawie zabezpieczenia majątku J., który również podaje powierzchnię użytków mniejszą niż [...] ha. Natomiast późniejsze dokumenty z 1949 roku i lat następnych nie stwierdzają, że określone w nich wielkości powierzchni należy odnosić do stanu faktycznego istniejącego w 1944 r. lub w 1939 r. W ocenie organu, protokół z [...] maja 1949 r. należy traktować jako dokumentujący stan rzeczy na dzień jego sporządzenia i jako taki niezdolny do podważenia wiarygodności danych zawartych w protokole z [...] stycznia 1945 r. Organ wskazał, że podobny wniosek dotyczy danych uwidocznionych na mapie inżyniera geodety H. H. z 1957 r. Mapa ta wykonana została na bazie pomiarów przeprowadzonych w 1957 r. i wykazuje podmioty władające działkami na ten właśnie rok. Nie ma podstaw aby przypuszczać, że wymienione tam rodzaje użytków odnoszą się do stanu z 1944 lub 1939 r. Końcowo Minister podniósł, że również mapa z 1999 r., sporządzona przez mgr. inż. T. R., porównuje jedynie zasięg gruntów pochodzących z nieruchomości "[...]" z granicami pokazanymi na mapie geodety H. z 1957 r. i z danymi ujawnionymi w aktualnej ewidencji gruntów. Nie daje ona żadnej wiedzy na temat rodzajów użytków ani ich wielkości. Wobec powyższego, w ocenie Ministra, powierzchnia użytków rolnych badanego majątku nie przekraczała [...] ha, a nieruchomość ta nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła Szkoła [...] w W., zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r., polegające na błędnym przyjęciu, że powierzchnia użytkowa nieruchomości, będącej przedmiotem rozstrzygnięcia, nie przekraczała [...] ha użytków rolnych, a więc nie kwalifikowała się pod działanie dekretu;

2) przepisów postępowania mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie:

a) art. 80 kpa, polegające na poczynieniu ustaleń niezgodnie z zasadami poprawnego i logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego i w konsekwencji przyjęcie, że najbardziej miarodajne dla ustalenia powierzchni nieruchomości są dokumenty najwcześniej sporządzone, podczas gdy w toku prowadzonego postępowania organ dysponował bardziej szczegółową dokumentacją, sporządzoną przez wykwalifikowane i profesjonalne podmioty;

b) art. 138 § 1 pkt 2 kpa, polegające na jego błędnym zastosowaniu i w konsekwencji uchyleniu decyzji organu I instancji, która to decyzja odpowiadała prawu.

W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ppsa, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości.

Skarżąca uzasadniła, że w sprawie, oprócz szeregu protokołów i map, określających powierzchnię nieruchomości, organ II instancji dysponował również oświadczeniem K. N. Przyjęcie, że dany dowód, będący w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, jest miarodajny tylko i wyłączenie ze względu na fakt, że został sporządzony wcześniej aniżeli inny dowód, z całą pewnością jest rozumowaniem pozbawionym logiki i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego.

W ocenie skarżącej, organ odwoławczy powinien mieć pełną świadomość, że protokoły przejęcia nieruchomości rolnych w pierwszych latach od wejścia w życie dekretu sporządzane były niestarannie oraz w pośpiechu i często nie oddawały rzeczywistego charakteru powierzchni danej nieruchomości, w tym oparte były jedynie na pewnych szacunkach i oświadczeniach osób postronnych. Skoro z innych dokumentów zebranych w sprawie, sporządzonych przez podmioty dysponujące kwalifikowaną wiedzą z zakresu geodezji (np. inżynier geodeta H.) wynika, że nieruchomość spełniała normę obszarową z art. 2 ust 1 lit e dekretu, to przyjęcie innego rozstrzygnięcia stanowi nie tylko naruszenie wspomnianego wcześniej art. 80 kpa, lecz również narusza art. 2 ust 1 lit e ww. dekretu z 6 września 1944 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie przedstawiając argumentację na odparcie podniesionych w skardze zarzutów.

W piśmie procesowym z [...] listopada 2018 r. K. N. i J. O. wnieśli o oddalenie skargi wskazując, że przychylają się do odpowiedzi na skargę. Podnieśli, że kwestionowanie przez skarżącą swobodnej oceny dowodów dokonanej przez organ ma w istocie charakter polemiki z ustaleniami organu odwoławczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą organ odwoławczy w pkt 1) uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] i w punkcie 2) stwierdził, że nieruchomość ziemska pod nazwą "[...]", położona w J., w województwie [...], uregulowana w dawnej księdze hipotecznej Nr [...] pod nazwą "[...]" - nie podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), zwanego dalej "dekretem".

Minister orzekł o niepodleganiu przedmiotowej nieruchomości pod działanie przepisów dekretu, gdyż uznał, że w sprawie nie została spełniona norma obszarowa określona w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, bowiem powierzchnia użytków rolnych nie przekraczała [...] ha.

Po analizie akt sprawy Sąd powyższe stanowisko organu odwoławczego w całości podziela.

Postawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51), który umożliwia orzekanie czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Stosownie do tego ostatniego przepisu, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź [...] ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województw [...],[...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

W celu ustalenia zarówno ogólnej powierzchni nieruchomości "[...]", jak i poszczególnych rodzajów użytków położonych na terenie tej nieruchomości organ odwoławczy poddał analizie następujące dokumenty znajdujące się w aktach sprawy: a) protokół zdawczo-odbiorczy z [...] stycznia 1945 r. w sprawie przejęcia majątku J., b) protokół w sprawie zabezpieczenia majątku J. gm. K., sporządzony [...] listopada 1948 r. przez Komisarza Ziemskiego E. M.; c) protokół przejęcia nieruchomości ziemskiej "[...]" z [...] maja 1949 r; d) mapę gruntów hipotekowanych zapisanych w księdze wieczystej [...] pod nazwą J., sporządzoną w 1957 r. przez geodetę H. H.; e) pismo J. O. z [...] lutego 1990 r., z którego wynika, że J. i W. S. stali się właścicielami gospodarstwa rolnego, mającego urządzoną księgę wieczystą o nazwie "[...]", o pow. [...] ha oraz, że w wyniku zawarcia umowy sprzedaży części nieruchomości o pow. [...] ha, [...] m2 F. i S. małż. M. (akt notarialny z [...] marca 1947 r., nr rep. [...]) i części nieruchomości T. i M. małż. P. (akt notarialny z [...] marca 1947 r., nr rep. [...]) w chwili wydania orzeczenia z [...] kwietnia 1949 r. małżonkowie S. byli właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. [...],[...] ha oraz f) mapę - wyrys z mapy ewidencyjnej z [...] stycznia 1999 r., sporządzoną przez geodetę uprawnionego T. R. na zlecenie [...] dla nieruchomości, dla której była prowadzona księga wieczysta nr [...] "[...]".

Analiza powyższych dokumentów, pochodzących z różnych okresów, potwierdza stanowisko organu, że zawierają one rozbieżności dotyczące wielkości powierzchni użytków rolnych w przedmiotowym majątku. W tej sytuacji prawidłowo organ odwoławczy za najbardziej miarodajne dla oceny wielkości powierzchni użytków rolnych uznał dokumenty powstałe w czasie najbliższym daty przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Dokumentem takim jest przede wszystkim protokół zdawczo-odbiorczy z [...] stycznia 1945 r. w sprawie przejęcia majątku J., z którego wynika, że powierzchnia użytków rolnych, obliczona zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., nie przekraczała [...] ha ([...] ha ziemi ornej oraz [...] ha ogrodu). Okoliczność, że powierzchnia użytków rolnych nie przekraczała [...] ha potwierdza również protokół w sprawie zabezpieczenia majątku J. sporządzony w dniu [...] listopada 1948 r. Sąd podziela ocenę organu odwoławczego, że późniejsze dokumenty (z lat 1949 i następnych) nie dają podstaw do przyjęcia, że dokumentują stan faktyczny z daty innej niż data ich powstania. Z treści tych dokumentów nie wynika bowiem, że określone w nich wielkości powierzchni należy odnosić do stanu faktycznego istniejącego w 1944 lub w 1939 r. Rację ma Minister, że protokół z [...] maja 1949 r. należy traktować jako dokumentujący stan rzeczy na dzień jego sporządzenia i jako taki niezdolny do podważenia wiarygodności danych zawartych w protokole z [...] stycznia 1945 r. Prawidłowa jest również ocena organu, że podobny wniosek dotyczy danych uwidocznionych na mapie inżyniera geodety H. H. z 1957 r. Jak bowiem wynika z jej treści, dokument ten został wykonany na bazie pomiarów przeprowadzonych w 1957 r. i wykazuje podmioty władające działkami na tę właśnie datę. Wobec powyższego, prawidłowo ocenił organ, że brak jest podstaw aby przypuszczać, że wymienione tam rodzaje użytków odnoszą się do stanu z 1944 lub 1939 r. Trafna jest również ocena organu, że mapa z 1999 r., sporządzona przez mgr. inż. T. R., porównuje jedynie zasięg gruntów pochodzących z nieruchomości "[...]" z granicami pokazanymi na mapie geodety H. z 1957 r. i z danymi ujawnionymi w aktualnej ewidencji gruntów. Nie daje ona zatem żadnej wiedzy na temat rodzajów użytków ani ich wielkości.

Wbrew zawartym w skardze zarzutom, przeprowadzona przez organ odwoławczy ocena zebranych w sprawie dowodów w żaden sposób nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 kpa.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Przy tym, wynikający z art. 80 kpa obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest ściśle związany z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Zatem, po pierwsze, musi ona opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie, ocena ta powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Po trzecie, organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 kpa szczególną moc dowodową. W końcu, po czwarte, rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy w pełni sprostał opisanym wyżej wymogom kpa. Z akt sprawy wynika, że Minister oparł się na całym zebranym materiale dowodowym i przeprowadził ocenę tego materiału w oparciu o wszechstronną analizę jego całokształtu z uwzględnieniem różnic i rozbieżności w dowodach, w tym pochodzących z różnych okresów, Wnikliwie ocenił również znaczenie i wartość poszczególnych dowodów dla rozstrzygnięcia sprawy, a rozumowanie, w wyniku którego wybrał część z tych dowodów jako bardziej miarodajnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jest zgodne z zasadami logiki.

W tej sytuacji niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 80 kpa i art. 138 § 1 pkt 2 kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji