Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 475/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, 3, 5, 7
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 110, 126,  art. 138  par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 64
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Tomasz Szymdt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania M. P. oraz Prokuratora Okręgowego w [...] od decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2012 r. nr [...], odmawiającej M. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2012 r. oraz postanowienie tego organu z [...] czerwca 2009 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że Wojewoda [...] decyzją

z [...] listopada 2012 r. odmówił M. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. G. [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości S., pow. [...], woj. [...].

M. P. złożyła odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2012 r.

Odwołanie złożył również Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...].

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa wskazał, że kwestie rekompensat za tzw. mienie zabużańskie reguluje obecnie ustawa z 8 lipca 2005 r.

o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169 poz. 1418 ze zm.).

Pismem z 13 czerwca 1990 r. M. P. złożyła wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostawione przez E. G. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Z postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] kwietnia 1990 r. wynika, że spadek po E. G. zmarłym [...] marca 1947 r. na podstawie ustawy nabyli: Z. G. oraz M. P.

Z wydanego przez Głównego Pełnomocnika Komitetu Wyzwolenia Narodowego zaświadczenia dla ewakuacji wynika, że E. G. ewakuował się do Polski

w 1945 r.

Z protokołu przesłuchania świadków – J.K. oraz W. S. wynika, że E. G. pozostawił poza obecnymi granicami RP majątek S. w województwie [...]. W przedmiotowym protokole świadkowie dokładnie wymienili grunty oraz zabudowania wchodzące w skład majątku, a także określili ich powierzchnię. Świadkowie ponadto wskazali, iż majątek S. został przejęty przez władze radzieckie we wrześniu 1939 r.

Z przetłumaczonego na język polski zaświadczenia archiwalnego Departamentu Archiwum [...] z 3 lipca 1995 r. wynika, że według danych na dzień 1 lipca 1923 r. E. G. był właścicielem nieruchomości m.in. w gminie Z. Z ww. zaświadczenia wynika ponadto, że w latach 1928-1935 E.G. posiadał [...] dziesięcin ziemi w gminie Z. składającą się z folwarku S., C. i J. P. Jednocześnie wskazano, że w latach 1945-1948 nieruchomości będące we władaniu E. G. zostały przejęte przez fundusz państwowy.

Z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] grudnia 1945 r. wynika, że E.G. pozostawił w S. w województwie [...]: gospodarstwo rolne składające się z domu mieszkalnego i innych zabudowań gospodarczych oraz ziemi o powierzchni [...] hektarów.

Postanowieniem z [...] czerwca 2009 r. Wojewoda [...] uznał, że M. P. spełnia wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz wezwał wyżej wymienioną do przedłożenia operatu szacunkowego określającego wartość pozostawionej przez E. G. nieruchomości w miejscowości S. w województwie [...].

W oświadczeniu z 17 czerwca 2009 r. R. K. wskazała, że właścicielem majątku S. w chwili wybuchu wojny oraz do czasu wkroczenia wojsk radzieckich był E.G. Po wkroczeniu wojsk radzieckich E. G. został pozbawiony majątku. Z dalszej części oświadczenia wynika, że majątek E. G. składał się "ze S. i dwóch folwarków P. oraz J.

o powierzchni około [...] ha".

W oświadczeniu z 17 października 2009 r. M. K. wskazał, że E. G.: "był właścicielem S. w chwili wybuchu wojny w 1939 r. do inwazji wojsk radzieckich 17 września 1939 r. (...) majątek S. z folwarkiem P. i J. stanowił około [...] ha".

W protokole przesłuchania świadka z 22 kwietnia 2010 r. świadek M. K. oświadczył, iż nie wie jaka była powierzchnia nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP oraz nie jest w stanie powiedzieć, czy E.G. był ich jedynym właścicielem.

Pismem z 2 lipca 2010 r. Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w [...] odpowiadając na zapytanie organu wojewódzkiego z 19 maja 2010 r. ustaliła, iż brak jest danych dotyczących nieruchomości E. G. znajdujących się w S. w gminie Z.

Z decyzji [...] Banku [...] z [...] lipca 1935 r. wynika, że E. G. był właścicielem majątku ziemskiego S.

Również inne dokumenty przekazane przez stronę postępowania, uzyskane

z właściwych archiwów [...] potwierdzają fakt, że E. G. przed 1939 r. był właścicielem nieruchomości położonych w S.

Decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił M. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. G. nieruchomości położonej w miejscowości S. W uzasadnieniu decyzji organ wojewódzki wskazał, że E.G. nie pozostawił poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości położonej w miejscowości S., ponieważ w chwili wybuchu wojny władze radzieckie wywłaszczyły go z całego majątku oraz zmusiły do opuszczenia S.

Na skutek odwołania M. P. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] kwietnia 2012 r. nr [...] uchylił rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi wojewódzkiemu.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że organ I instancji dopuścił się naruszenia procedury, która zdaniem organu odwoławczego musi skutkować uchyleniem przedmiotowej decyzji. Ponadto w ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja nie spełnia warunków formalnych przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a., tj. nie została wydana w oparciu o całokształt dowodów znajdujących się w aktach sprawy. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa Wojewoda [...] nie zbadał również, czy postanowienia dekretu z 30 listopada 1939 r. miały zastosowanie do nieruchomości E. G., przez co nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji naruszył zasadę prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.).

Organ odwoławczy zwrócił również uwagę na konieczności ustalenia skąd świadkowie czerpią informację o nacjonalizacji majątku pozostawionego oraz czy pozbawienie posiadania wiązało się z utratą prawa własności.

Pismem z 20 lipca 2012 r. Wojewoda [...] zawiadomił o toczącym się postępowaniu Prokuraturę Okręgową w [...] oraz poinformował o stanie sprawy.

Pismem z 26 lipca 2012 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] zgłosił swój udział w postępowaniu administracyjnym.

Decyzją z [...] listopada 2012 r. nr [...] Wojewoda [...] ponownie odmówił M. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Organ wojewódzki wskazał, że strona nie spełniła przesłanki pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Fakt, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie nr [...] z [...] grudnia 1945 r., z którego wynika, że E. G. pozostawił nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w ocenie organu I instancji, nie jest przesądzającym dowodem uprawniającym do przyznania prawa do rekompensaty.

W ocenie organu wojewódzkiego znajdujące się w aktach sprawy pisma i oświadczenia świadków oraz strony jednoznacznie wskazują, że posiadłość E. G. w dniu opuszczenia przez niego byłego terytorium RP nie stanowiła jego własności

z powodu nacjonalizacji mienia.

Wojewoda [...] wskazał również, że fakt nacjonalizacji pozostawionego majątku wynika także z Konstytucji [...] z 22 lipca 1944 r., w której określono, że zarówno w [...], jak i w całym ZSRR ziemia oraz inne jej składniki stały się własnością państwa. Organ wojewódzki wskazał również, że rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 30 lipca 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych nie ma zastosowania do terenów Kresów Wschodnich. Okres końcowy obowiązywania rozporządzenia wyznacza, zdaniem organu I instancji, porozumienie zawarte 27 lipca 1944 r. pomiędzy PKWN a Rządem ZSRR w sprawie przyszłego wytoczenia granicy państwowej, która ostatecznie powstała na mocy umowy z 16 sierpnia 1945 r. o polsko-radzieckiej granicy państwowej.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. P. Odwołanie od decyzji organu wojewódzkiego złożył również Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...], który zaskarżył postanowienie Wojewody [...] z [...] czerwca 2009 r. o pozytywnej ocenie dowodów. W ocenie Prokuratora, organ wojewódzki dopuścił się naruszenia przepisów postępowania poprzez wydanie decyzji odmawiającej stronie prawa do rekompensaty, podczas gdy w obrocie prawnym istnieje postanowienie wydane na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Minister Skarbu Państwa wyjaśnił, że postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP składa się z dwóch etapów. W przypadku spełnienia wymogów ustawowych, pierwszy etap kończy się wydaniem postanowienia o spełnieniu przesłanek do potwierdzenia prawa. Organ odwoławczy podkreślił, że wydanie owego postanowienia może nastąpić tylko w sytuacji, w której ze zgromadzonego materiału dowodowego i jego gruntownej analizy wynika, iż osoby ubiegające się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, spełniły przesłanki wynikające z ustawy. W postanowieniu organ wojewódzki wzywa ponadto wnioskodawcę do załączenia operatu szacunkowego i wskazania jednej z form realizacji prawa do rekompensaty. Drugi etap postępowania kończy się wydaniem decyzji, w której Wojewoda potwierdza prawo do rekompensaty oraz wskazuje jej wysokość.

Minister wyjaśnił, że w pierwszym etapie postępowania strony nie są zobowiązane do załączania do składanego wniosku operatu szacunkowego, z czym wiąże się ponoszenie kosztów. Operat szacunkowy jest wymagany dopiero w przypadku wydania postanowienia o spełnieniu przez wnioskodawcę wymogów określonych dla osoby uprawnionej z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Minister Skarbu Państwa podkreślił, że ustalenia zawarte w postanowieniu o spełnieniu wymogów ustawowych, wydanym w trybie art. 7 ust. 1 ustawy są wiążące dla organu. Na fakt ten wskazuje art. 110 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a.

Zdaniem Ministra w tym stanie rzeczy organ wojewódzki winien wydać decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty.

W ocenie organu II instancji organ wojewódzki ponownie naruszył te same przepisy, które zostały wskazane w uchylającej decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] kwietnia 2012 r.

Organ I instancji prowadził bowiem dalsze postępowania dowodowe po wydaniu postanowienia w przedmiocie spełnienia przez stronę wymogów ustawowych, a następnie ponownie wydał decyzję odmawiającą prawa do rekompensaty.

Minister Skarbu państwa zwrócił również uwagę na wątpliwości co do zakresu żądania strony, a rozstrzygnięcia organu I instancji. W piśmie z 10 czerwca 2009 r. pełnomocnik strony wskazał, że majątek E. G. składał się z trzech zespołów majątkowych zlokalizowanych w Ś., S. oraz P. Powyższe informacje o trzech majątkach w sumie o powierzchni [...] ha potwierdza również świadek R. K. (pismo z 17 czerwca 2009 r.). W zaskarżonej decyzji mowa jest jedynie o miejscowości S. W uzasadnieniu decyzji brak jest natomiast informacji, czy Wojewoda [...] prowadzi względem pozostałych składników majątkowych odrębne postępowanie. Organ II instancji nie miał więc pewności, czy organ prowadzący postępowanie rozpatrzył całe żądanie strony, czy tylko jego część. Brak wyjaśnienia co do jakiej części majątku Wojewoda [...] wydał rozstrzygnięcie narusza art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem organu odwoławczego kwestią sporną w sprawie i jednocześnie wymagającą ponownej analizy jest fakt, czy E. G. był właścicielem nieruchomości na moment opuszczenia przez niego Kresów Wschodnich. Wątpliwości w tym zakresie wyraził Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...], który oprócz zaskarżenia decyzji zaskarżył jednocześnie postanowienie o spełnieniu wymogów z [...] czerwca 2009 r.

Z uwagi na istniejące wątpliwości w tej kwestii koniecznym w ocenie Ministra Skarbu Państwa było uchylenie postanowienia Wojewody [...].

Minister wskazał, że organ wojewódzki powinien wnikliwie przeanalizować stan faktyczny i prawny w kwestii dotyczącej własności mienia pozostawionego na Kresach Wschodnich. Pomocne, w ocenie Ministra, przy analizie przedmiotowego zagadnienia mogą być również cytowane w decyzji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące kwestii granicy wschodniej.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. P. Zaskarżonej decyzji oraz prowadzonemu przez organy administracji postępowaniu zarzuciła:

- dokonanie wadliwej wykładni przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, polegającej na uzależnieniu prawa do rekompensaty od legitymowania się prawem własności nieruchomości w chwili repatriacji;

- naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez wydanie kasacyjnego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy nie wystąpiły przesłanki wymienione w tym przepisie, a wystarczające było skorzystanie z art. 136 k.p.a.

- naruszenie zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności wyrażonych w art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez kierowanie się pozaprawnymi metodami ochrony interesów Skarbu Państwa w sytuacji, gdy należało dać prymat interesowi osoby pokrzywdzonej, działającej w zaufaniu do władzy publicznej .

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji. W uzasadnieniu skargi wskazała, że w okresie repatriacji ludności polskiej z terenów Kresów Wschodnich, czyli w 1945 r. i latach następnych, żadna nieruchomość znajdująca się za powojenną granicą Polski nie stanowiła własności prywatnej. Żadnej z osób, które objęte zostały kolejnymi akcjami repatriacyjnymi, nie przysługiwało też prawo własności nieruchomości znajdujących się na terenach ZSRR. Skarżąca powołując się na wyroki sądów administracyjnych podniosła, że przepisy ustawy z 2005 r. nie zawierają wymogu, aby w momencie opuszczenia byłego terytorium RP, osoba, która w związku z wojną terytorium to opuszczała, była właścicielem nieruchomości.

Skarżąca wskazała, że przewidziany w art. 138 § 2 k.p.a. rodzaj rozstrzygnięcia ma charakter wyjątkowy, a przepis ten musi być interpretowany ściśle. Skarżąca ubiegała się o rekompensatę za cały majątek o pow. [...] ha. Skarżąca wskazała, że w wyniku wykonania postanowienia z [...] czerwca 2009 r. zleciła sporządzenie operatu szacunkowego określającego wartość części nieruchomości o powierzchni [...] ha pozostawionych przez jej ojca, tj. część objętą orzeczeniem nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] grudnia 1945 r. Orzeczenie to wydane zostało na skutek oświadczenia E. G. złożonego pod presją i w obawie o losy rodziny, która w obowiązującym wówczas ustroju mogła być poddana represjom ze względu na jego przedwojenny status i pochodzenie. Jednakże wydanie przez Wojewodę postanowienia i zlecenie przez stronę sporządzenia operatu wcale nie oznacza, że skarżąca zrezygnowała z uzyskania rekompensaty za cały pozostawiony majątek.

Skarżąca podkreśliła, że w księgach wieczystych E. G. nadal jest wpisany jako właściciel gruntów o łącznym obszarze przekraczającym [...] ha. Wszystkie znajdujące się w aktach sprawy dokumenty przedwojenne potwierdzają prawa właścicielskie do nieruchomości o co najmniej takiej powierzchni. Dane te znajdują też potwierdzenie w dokumentach powojennych sporządzonych przez Republikańską Komisję Rolną przy Radzie Ministrów [...] SRR (pismo Centralnego Państwowego Archiwum [...] z 20 marca 1995 r.). Oznacza to, że do końca wojny, do przejęcia nieruchomości przez władze [...] SRR E. G. był traktowany jako właściciel nieruchomości – folwarki: S., C., J. P.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Decyzja organu II instancji jest prawidłowa, chociaż Sąd niektórych stwierdzeń

z uzasadnienia tej decyzji nie podziela, o czym niżej.

Minister ma rację, gdy twierdzi, że nie został ustalony zakres wniosku skarżącej.

Skarżąca we wnioskach z 13 czerwca 1990 r. oraz pismach 16 stycznia 2007 r. wskazała, że majątek jej ojca pozostawiony został w S. Jednakże

w odręcznym piśmie z 16 stycznia 2007 r. (w tej dacie złożony był także ponowny wniosek) powołała się na zeznania świadków przesłuchanych w Urzędzie Rejonowym

w L. (świadek J. K. i W. S.). Świadkowie ci przesłuchani 2 sierpnia 1991 r. zeznali o pozostawionym przez E.G. majątku o powierzchni [...] ha w miejscowości S. – P.

Z kolei w piśmie z 18 listopada 2008 r. skarżąca powołała się na dokumenty archiwalne nadesłane z [...], w których wskazany jest majątek o pow. [...] dziesięcin (k. 56-58). Organ I instancji nie wyjaśnił, charakteru tego wniosku (czy stanowi on modyfikację poprzedniego wniosku) i za jakie mienie pozostawione przez ojca skarżąca domaga się rekompensaty. Pisma skarżącej nie określały w sposób jednoznaczny powyższego żądania. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek strony złożony do 31 grudnia 2008 r., co oznacza, że do tego czasu strona może także rozszerzać zakres wniosku poprzez wskazanie innych jeszcze nieruchomości, za które domaga się rekompensaty. Nie ma też obowiązku dochodzić rekompensaty za wszystkie pozostawione nieruchomości, gdyż tylko strona decyduje o zakresie wniosku. Obowiązkiem organu było więc wyjaśnienie treści żądania skarżącej w sposób nie budzący wątpliwości. Organ I instancji uchybił temu obowiązkowi. W niniejszej sprawie wszystkie wyżej powołane wnioski zostały złożone w terminie, o jakim mowa w art. 5 ust. 1 ustawy. Wbrew twierdzeniom skargi, z pism skarżącej nie wynikało jednoznacznie, za jakie nieruchomości dochodzi rekompensaty. Nie wynika to również

z pisma pełnomocnika skarżącej z 10 stycznia 2009 r. Wprawdzie w piśmie tym pełnomocnik wskazuje na dokumenty archiwalne załączone do akt sprawy dotyczące majątku E. G., określa sposób przeliczania powierzchni nieruchomości z dziesięcin na hektary, odnosi się do kwestii utraty prawa, jednakże nie wskazuje, za jakie nieruchomości oraz gdzie położone skarżąca domaga się ustalenia prawa.

Wbrew stanowisku skargi określenie zakresu żądania jest okolicznością istotną, od której zależą rozstrzygnięcie, zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego, treść postanowienia wskazanego w art. 7 ust. 1 ustawy, treść sporządzonego operatu szacunkowego. Organ odwoławczy nie może ustalać zakresu żądania za organ

I instancji, z uwagi na obowiązek rozpatrywania spraw w postępowaniu dwuinstancyjnym. Jest to wystarczająca okoliczność do uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Jednocześnie, z przyczyn wyżej wskazanych, czyni to niemożliwym zastosowanie przez organ odwoławczy art. 136 kpa.

Odnosząc się do stanowiska Ministra Skarbu Państwa co do charakteru i mocy obowiązującej postanowienia z [...] czerwca 2009 r., to wskazać należy, że nie wywołuje ono skutków prawnych przewidzianych w art. 110 kpa w związku z art. 126 kpa. Postanowienia w sprawach dotyczących spełnienia wymogów do przyznania prawa do rekompensaty nie są wydawane na podstawie przepisów kpa, lecz na podstawie przepisów odrębnych - w niniejszej sprawie art. 7 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wszelkie przesłanki do wydania tego postanowienia organ ustala na podstawie przepisów prawa materialnego. Omawiane postanowienie jest niezaskarżalne w toku instancji. Stanowi integralną część rozstrzygnięcia i dzieli jego los w tym sensie, że jeżeli organ I instancji wadliwie ustali zakres żądania strony, naruszając przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 80, to zachodzi konieczność łącznego ich uchylenia. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że postępowanie w sprawie rekompensaty ma charakter dwuetapowy oraz że pierwszy etap kończy się wydaniem przedmiotowego postanowienia. Oznacza ono spełnienie wymogów koniecznych do uruchomienia drugiego etapu postępowania. Z projektu do ustawy z 8 lipca 2005 r. wynika, że celem rozwiązania przyjętego w art. 7 ustawy jest przeciwdziałanie przedwczesnym (bez zbadania jakichkolwiek wymogów) składaniem operatów szacunkowych, z czym wiąże się ponoszenie znacznych kosztów. Wymaga jednak podkreślenia, że stwierdzenie wskazanych koniecznych wymogów ustawowych w postanowieniu nie oznacza związania organu treścią przedmiotowego postanowienia do czasu zakończenia postępowania. Otóż, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone organ ma obowiązek prowadzić je z uwzględnieniem dowodów, jakie będą konieczne do rozpoznania sprawy, więc dotychczasowych, jak i pozyskanych po wydaniu postanowienia. Może się bowiem zdarzyć, że po wydaniu postanowienia ujawnią się dowody, z których wynikać będzie, iż z różnych przyczyn rekompensata nie może być ustalona, np. osoba uprawniona na podstawie odrębnych przepisów w ramach prawa do rekompensaty nabyła nieruchomości Skarbu Państwa, których wartość przewyższa prawo do rekompensaty, osoba składająca wniosek nie jest byłym właścicielem lub spadkobiercą. Rozumowanie, jakie prezentują organ odwoławczy i Prokurator, prowadziłoby do sytuacji, w której - po wydaniu postanowienia bez względu na później ujawnione dowody przeciwne - w każdym przypadku organ zobowiązany byłby do wydawania decyzji ustalającej prawo. Z przyczyn wyżej podanych Sąd nie podziela stanowiska zaprezentowanego w wyrokach sądów w powołanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w powyższej kwestii. Instytucja z art. 7 stanowi lex specialis w stosunku do innych przepisów normujących wydawanie aktów administracyjnych i zawierających kryteria ich legalności. Z tej przyczyny nie mogą

w tym przypadku znaleźć bezpośredniego zastosowania wszystkie przepisy rozdziału

9 kodeksu postępowania administracyjnego. Podsumowując rozważania w kwestii mocy wiążącej postanowienia Sąd w niniejszym składzie wyraża pogląd, że wydanie postanowienia nie stoi na przeszkodzie wydaniu przez organ decyzji odmawiającej ustalenia prawa do rekompensaty, jeżeli, jak wyżej wskazano, dalsze postępowanie dowodowe ujawni brak ku temu podstaw. Zważyć należy, że w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Skarżąca spełnia wymogi ustawowe do przyznania prawa do rekompensaty (co najmniej do nieruchomości wskazanych w orzeczeniu PUR

z [...] grudnia 1945 r. nr [...]). Sąd w pozostałym zakresie nie zajmuje stanowiska z uwagi na to, że byłoby to przedwczesne, wobec nie sprecyzowania do końca wniosku. Organ I instancji bowiem nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości, za które pozostawione przez ojca nieruchomości i o jakiej powierzchni skarżąca dochodzi prawa do rekompensaty, a więc czy tylko za nieruchomość objętą wyżej wskazanym orzeczeniem, czy też jeszcze za inne. Dlatego rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest prawidłowe z uwagi na niewyjaśnienie zakresu żądania skarżącej.

Ponadto, co w niniejszej sprawie jest doniosłą okolicznością, nieuprawniony jest pogląd organu I instancji, że nacjonalizacja [...] w 1940 r. uniemożliwia przyznanie prawa do rekompensaty. W tej kwestii Sąd podziela stanowisko skargi, co tylko dodatkowo wzmacnia zasadność uchylenia decyzji organu I instancji przez Ministra (aczkolwiek częściowo z innych przyczyn, co jednak nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia). Inne stanowisko w kwestii znaczenia nacjonalizacji dla stosowania ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., czyniłoby zbędnymi niektóre postanowienia tej ustawy. Interpretując ustawę konieczne jest odwołanie się do koncepcji racjonalnego ustawodawcy. Należy wyjść z założenia, że tworząc tę ustawę prawodawca miał wiedzę o nacjonalizacji z 1940 r. [...]. Skoro pomimo tego, nie unormowana została w ustawie kwestia nacjonalizacji na tym terenie, to znaczy, że nie ma ona znaczenia dla stosowania przedmiotowej ustawy. Podsumowując, ustawa 8 lipca 2005 r. (tak jak i wcześniejsze regulacje w tym zakresie), nie wyklucza z kręgu uprawnionych do rekompensaty osób, których mienie zostało znacjonalizowane w 1940 r. na terenie [...], przed opuszczeniem byłego terytorium Państwa Polskiego, a tym samym spadkobierców tych osób.

Kwestia nieposiadania w dacie repatriacji tytułu własności nieruchomości na skutek wcześniejszej nacjonalizacji mienia była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 21 grudnia 2009 r., I OSK 341/09 stwierdził, że skutkiem wojny rozpoczętej w 1939 r. była nie tylko konieczność opuszczenia byłego terytorium RP, ale również nacjonalizacja mienia obywateli polskich. W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie może budzić wątpliwości, że nacjonalizacja majątku ojca skarżącej dokonana w 1940 r. była skutkiem wojny rozpoczętej w 1939 r. Pozbawienie majątku przed opuszczeniem dawnego terytorium Państwa Polskiego, a wobec tego pozbawienie możliwości rozporządzania własną nieruchomością na skutek nacjonalizacji w 1940 r., stanowi przyczynę niezawinioną przez dawnego właściciela.

Prawo do rekompensaty jest prawem ściśle związanym z opuszczeniem dawnego terytorium Państwa Polskiego. Żaden przepis obecnie obowiązującej ustawy, jak również wcześniej obowiązującej w tym zakresie aktów prawnych nie wykluczał i nie wyklucza możliwości przyznania prawa do rekompensaty osobom, które były właścicielami nieruchomości w dniu 1 września 1939 r., czy 17 września 1939 r., jeżeli ich majątek został znacjonalizowany w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. przez władze innego państwa i na mocy układu republikańskiego z 22 września 1944 r. przesiedliły się na obecne terytorium Polski.

Jak wyżej wskazano, kwestia rozumienia pojęcia własności mienia pozostawionego na Kresach Wschodnich przez organ I instancji wymaga uwzględniania argumentów natury aksjologicznej. Ponadto konieczne jest zwrócenie uwagi na okoliczność, że w przypadku niedookreśloności przepisu nie można poprzestawać na dosłownym jego rozumieniu. Tymczasem takie rozumienie art. 2 ustawy organ I instancji przedstawił w decyzji. Gdyby organ ten zastosował również reguły wykładni funkcjonalnej z uwzględnieniem wartości konstytucyjnych, uprawnione byłoby inne rozumieniu tej normy prawnej. Jak wyżej wskazano, prawodawcy niewątpliwie znana była sytuacja prawna związana z nacjonalizacją po wkroczeniu wojsk radzieckich na teren [...]. Tak więc zgodnie z zasadą racjonalnego ustawodawcy należy przyjąć, że art. 2 tej ustawy nie może być rozumiany i stosowany tak jak w decyzji organu I instancji, gdyż w ten sposób zróżnicuje się sytuację prawną obywateli polskich w zależności od faktów i zjawisk, na które nie mieli żadnego wpływu. Gdyby ustawodawca zamierzał odrzucić powyższe rozumowanie, to dałby temu wyraz poprzez wprowadzenie do przepisu przesłanki, że ,,uprawnienie nie obejmuje osób, których mienie zostało znacjonalizowane". Skoro ustawodawca nie wprowadził takiej przesłanki do ustawy, to oznacza, że nie było to jego zamiarem. Zdaniem Sądu wykładnia art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. winna realizować normy konstytucyjne. Nie ulega wątpliwości, że organy administracji zobowiązane są do respektowania wynikającej z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i ugruntowanej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, dyrektywy wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją. Art. 2 ustawy z 2005 r. związany jest ściśle z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Tak więc, jeżeli nawet hipotetycznie przyjąć, że rozumienie art. 2 ustawy z 2005 r. przez organ administracji uwarunkowane zostało literalną interpretacją postanowień ustawy, to taka wykładnia nie uwzględnia innych równorzędnych metod rozumowania prawniczego, które możliwie są do zaakceptowania w doktrynie i w judykaturze. Nie można pomijać ratio legis tego unormowania ustawowego.

Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę powinien wezwać skarżącą do sprecyzowania treści wniosku oraz uwzględniać wyżej wskazaną wykładnię przepisów prawa materialnego, która realizuje normy konstytucyjne i pozostaje w zgodzie z wykładnią art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., i gwarancjami Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie

art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.