Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1464/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Mazur – Selwa /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant referent Katarzyna Kubik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty z dnia [...] maja 2021 znak [...];


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej: "WINGiK", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków.

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

W dniu [...] grudnia 2018 r. J.C. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Starosty [...] o odłączenie położonej w K. "części parceli gruntowej nr 702/7 od tartaku, z powodu błędu geodety".

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu K. polegającej na odłączeniu z działki, na której znajduje się tartak, części powstałej z parceli gruntowej nr 702/7. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2020 r. II SA/Rz 209/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] i decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...].

Zdaniem Sądu, organy wadliwie uznały, że skarżącej nie przysługuje legitymacja wnioskowa sprawie o zmianę danych w ewidencji gruntów i budynków w trybie aktualizacji informacji ewidencyjnych, a w konsekwencji skarżąca nie posiada przymiotu strony w powyższym postępowaniu. Tymczasem szczegółowa analiza treści i kierunku żądania skarżącej wskazuje, że zmierza ona do weryfikacji geodezyjnych zasobów w zakresie przebiegu granicy pomiędzy jej działką nr 1441 a należą do Skarbu Państwa (w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych) działką nr 1439/2, która powstała w wyniku przekształcenia dawnej parceli gruntowej nr 702/7. W konsekwencji twierdzenie skarżącej, że żąda "odłączenia" części dawnej parceli gruntowej nr 702/7 i "przyłączenia" jej do działki nr 1441 należy zdaniem WSA rozumieć jako żądanie weryfikacji zasobów geodezyjnych będących podstawą wpisu w ewidencji danych dotyczących przebiegu granicy pomiędzy należącą do skarżącej działki nr 1441 a powstałą w wyniku przekształcenia parceli nr 702/7 działką nr 1439/2. Sąd wskazał przy tym, że wątpliwości skarżącej jawią się prima facie jako zasadne, jeżeli wziąć pod rozwagę, że zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] podstawą wpisu własności Skarbu Państwa w zakresie – powstałych w wyniku przekształcenia (zniesienia) parcel gruntowych nr 702/5 i 702/7 – działek nr 1439/1 i 1439/2 jest orzeczenie nacjonalizacyjne Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1948 r., podczas gdy wskazane wyżej zezwolenie na użytkowanie budynku znajdującego się na parceli gruntowej nr 702/7 zostało udzielone J.C. w dniu [...] października 1948 r. Powstaje zatem wątpliwość co do sposobu zniesienia parceli gruntowej nr 702/7 do działki nr 1439/2, skoro legalność posadowienia budynku poprzednika prawnego skarżącej na tejże parceli została potwierdzona decyzją administracyjną właściwego organu, a z orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] lipca 1948 r. wynika, że parcela nr 702/7 w całości przeszła na własność Skarbu Państwa. W tej sytuacji powstaje zatem zasadnicza wątpliwość co do prawidłowości znajdującej się w zasobach bazy danych ewidencyjnych podstawy ustalenia przebiegu granicy pomiędzy aktualnymi działkami nr 1439/2 i 1441.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Starosta [...] odmówił aktualizacji ewidencji gruntów i budynków obrębu K., polegającej na wprowadzeniu zmiany przebiegu granicy pomiędzy działką nr 1441 a działka nr 1439.2, powstałą w wyniku przekształcenia parceli nr 702/7. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał opisaną wyżej decyzję organu I instancji.

Zdaniem organów, w pojęciu aktualizacji mieścić się będzie również usuwanie (prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, ale tylko takich, które mają charakter oczywistych - w świetle złożonych dokumentów - pomyłek. Organy wskazały, że do czasu założenia ewidencji gruntów w latach 1960-tych, w mieście K. obowiązywała parcelowa mapa katastralna w skali 1:2880. Oprócz operatu z podziału parcelowego ([...]), który nie posiada wykazu współrzędnych punktów granicznych, nie ma innych opracowań geodezyjnych z oznaczeniami parcelowymi, dotyczących granicy aktualnej działki nr 1441 z działką nr 1439/2. Zmiany oznaczenia parcel gruntowych na działki dokonano na podstawie zalegającego pod księgą wieczystą nr [...] wykazu zmian, z którego wynika, że z parceli gruntowej nr 702/5, położonej w K. powstała działka nr 1439/1, natomiast z parceli gruntowej nr 702/7, a także z parcel budowlanych nr 405 i 411 utworzono działkę nr 1439/2. Na podstawie nieobowiązującego aktualnie Dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków, w latach 1960-tych została założona ewidencja gruntów miasta K. Ze sprawozdania technicznego operatu z założenia ewidencji wynika, że mapę ewidencyjną miasta sporządzono na odbitkach dyfuzyjnych wykonanych z matryc sytuacyjnych w skali 1:1000, które zostały wykonane metodą fotogrametryczną z pomiarem w terenie. Powstał wtedy (w 1969 r.) rejestr gruntów w systemie działkowym. Uwidoczniona w tym rejestrze działka nr 1441 wpisana była jako przedmiot władania Z.C. (brak wpisu właściciela). Natomiast sąsiadująca z działką nr 1441 działka nr 1439/2 była wpisana jako przedmiot władania Powiatowego Związku [...], a działka nr 1439/1 jako przedmiot władania Powiatowej Spółdzielni [...]. Ww. rejestr zastąpiono po uwłaszczeniach wykonywanych w latach 70. zgodnie z ustawą z dnia 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U.1971.27.250). Na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1976 r. nr [...] z mocy samego prawa J.C. stała się właścicielem m.in. działki nr 1441. Natomiast jako właściciela działek nr 1439/1 i 1439/2 wykazano Skarb Państwa, w użytkowaniu wieczystym Wojewódzkiej Spółdzielni [...], oddział w K.

Organy wskazały, że w latach 1990-tych przeprowadzono pierwszą modernizację ewidencji gruntów i budynków, podczas której powstała pierwsza numeryczna mapa ewidencyjna na terenie powiatu kolbuszowskiego oraz utworzono nowe rejestry gruntów. Następnie w 2003 r. przeprowadzono kolejną modernizację ewidencji gruntów i budynków. Granice działek przyjęto z obowiązującej wówczas ewidencji prowadzonej w formie wektorowej, którą uzupełniono o nowe operaty prawne. Kolejną modernizację przeprowadzono 2019 r. w celu dostosowania ewidencji do zgodności z aktualnymi przepisami w zakresie ewidencji gruntów i budynków. Prace wykonane przy ww. modernizacjach nie wprowadziły żadnych zmian w zakresie granicy pomiędzy działkami nr 1441 a 1439/2. Aktualnie działka nr 1441 jest wpisana jako własność J.C., działki nr 1439/1 i 1439/2 są wpisane jako własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym K.D. i Paa J.D., działka nr 1440 jest wpisana jako własność M.Z. i W.Z. Na obecnie obowiązującej mapie ewidencyjnej konfiguracja granic działki nr 1441 względem działek sąsiednich nr 1440, 1439/2 i 1439/1 nie uległa zmianie w stosunku do stanu istniejącego od założenia mapy ewidencyjnej w 1966 r. Prawo własności działek nr: 1441, 1440, 1439/1, 1439/2 jest wpisane zgodnie z treścią działu II ksiąg wieczystych odpowiednio: [...], [...], [...], [...].

Organy wskazały, że analiza dokumentacji archiwalnej oraz baz danych obowiązującej ewidencji wykazała, że atrybuty punktów granicznych pomiędzy ww. działkami oraz operat źródłowy były błędnie podane w aktualnej ewidencji. Starosta [...] stosownie do aktualnych przepisów art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h) ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2021., poz. 1990 z późn. zm.) – dalej: "P.g.k.", dokonał poprawy błędnych danych i dołączył do akt niniejszej sprawy aktualny wykaz współrzędnych. Z ww. wykazu wynika, że punkty graniczne opisujące granicę pomiędzy działkami nr 1441 a 1439/2 przyjęły wartość ZRD (źródło danych o położeniu) - 8 (czyli ekranowa wektoryzacja ewidencyjnej mapy rastrowej bez wykorzystania wyników geodezyjnych pomiarów terenowych) i BPP (błąd położenia punktu względem osnowy) - 3 (0,31 m-0,60 m), a dokumentem źródłowym jest operat [...]. Na podstawie. analizy stwierdzono, że przebieg kwestionowanej granicy pomiędzy działkami nr 1441 a 1439/2 jest wykazany prawidłowo w obowiązującej ewidencji. Ponadto sporna granica nie była przedmiotem pomiaru terenowego poprzedzonego ustaleniem jej przebiegu, a więc granica ta może być przedmiotem prac geodezyjnych mających na celu podniesienia jakości tych danych (ustalenie w trybie § 39 rozporządzenia egib). Biorąc pod uwagę przepisy § 36 rozporządzenia egib należało zatem stwierdzić, że brak jest dokumentacji geodezyjnej, na podstawie której można by było dokonać żądanej zmiany w ewidencji gruntów i budynków, a skarżąca takiej dokumentacji nie dostarczyła.

Odnosząc się do zarzutów odwołania WINGiK wskazał dodatkowo, że stan prawny działek ewidencyjnych objętych postępowaniem jest uregulowany co potwierdzają wpisy w księgach wieczystych. W żadnej z ksiąg nie ma wpisu o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W ocenie organu odwoławczego, na podstawie zgromadzonej dokumentacji w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego Starosta [...] wykluczył istnienie błędów w danych ewidencyjnych i danych podmiotowych w związku z czym stwierdził brak przesłanek do aktualizacji ww. danych. Dane te są zgodne z ww. dokumentacją z założenia ewidencji gruntów, sporządzoną z ówcześnie obowiązującymi przepisami, zgodnie z którymi mapa ewidencyjna powinna określać m.in. granice gruntów, będących we władaniu poszczególnych osób - art. 5 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków. Stan władania (samoistnego posiadania), przedstawiony na mapie ewidencyjnej w skali 1:1000, został potwierdzony w protokole ustalenia potrzeb uwłaszczeniowych skarżącej, a nabycie własności nieruchomości potwierdzono w akcie własności ziemi z dnia [...] grudnia 1976 r. nr [...]. W roku 1977 założono nowy rejestr gruntów w którym właścicielem działki nr 1441 wpisano skarżącą na podstawie ww. aktu własności ziemi. Natomiast jako właściciela działek nr 1439/1 i 1439/2 w powyższym rejestrze gruntów wykazano Skarb Państwa, w użytkowaniu wieczystym Wojewódzkiej Spółdzielni [...], oddział w K. Na podstawie decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] stycznia 1992 r. nr [...] zmieniono powyższy wpis i działki nr 1439/1 i 1439/2 stały się z mocy samego prawa przedmiotem użytkowania wieczystego przez [...] Przedsiębiorstwo Produkcji Leśnej "[...]" w R. Następnie na podstawie przedwstępnej umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1995 r. Rep. [...] i umowy sprzedaży z dnia [...] stycznia 1996 r. nr Rep. [...] w dziale II ksiąg wieczystych nr 21860 prowadzonej dla działki nr 1439/1 i działki nr 1439/2 wpisano jako użytkowników wieczystych K.D. i J.D.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie, J.C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że mieszka w sąsiedztwie tartaku i jako spadkobierczyni chce odzyskać prawo własności części parceli gruntowej nr 702/7, która należała do jej matki i jej rodziców. Zdaniem skarżącej parcela nr 702/7 w części została włączona do działki skarżącej nr ew. 1441, natomiast na skutek błędu geodety przy wyznaczaniu granicy – w części do działki, na której znajduje się tartak. Skarżąca wskazała, że na parceli nr 702/7 znajdują się jej budynki: mieszkalny i gospodarczy, zaś na parcelach nr 702/4 i 700/3 wybudowano tartak, którego właścicielami były osoby pochodzenia żydowskiego, a następnie zostały przejęte przez Skarb Państwa. Skarżąca podniosła, że parcela nr 702/7 nigdy nie została wywłaszczona. Zdaniem skarżącej ma ona interes prawny w odzyskaniu części parceli nr 702/7, gdyż z uwagi na błędne wyznaczenie granicy, posadowiony w granicy płot znajduje się w odległości uniemożliwiającej zakończenie budowy domu mieszkalnego na działce skarżącej.

W odpowiedzi na skargę WINGiK wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, że zarówno organy jak i Sąd związane są w tej sprawie na podstawie art. 153 P.p.s.a. prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 209/20. Sąd ten wskazał, że "podstawą negatywnej oceny legalności kontrolowanych decyzji jest stwierdzenie, że organy pierwszej i drugiej instancji wadliwie uznały, że skarżącej nie przysługuje legitymacja wnioskowa w sprawie o zmianę danych w ewidencji gruntów i budynków w trybie aktualizacji informacji ewidencyjnych (art. 24 ust. 2b i 2c ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne -u.p.g.k.), a w konsekwencji skarżąca nie posiada przymiotu strony w powyższym postępowaniu. Tymczasem szczegółowa analiza treści i kierunku żądania skarżącej wskazuje, że zmierza ona do weryfikacji geodezyjnych zasobów w zakresie przebiegu granicy pomiędzy jej działką nr 1441 a należą do Skarbu Państwa (w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych) działką nr 1439/2, która powstała w wyniku przekształcenia dawnej parceli gruntowej nr 702/7. Skarżąca nie będąc profesjonalnym podmiotem prawniczym samodzielnie wniosła o "odłączenie części parceli gruntowej 702/7" z powodu "błędu geodety" (zob. wniosek z dnia [...] grudnia 2018 r.) "przy wyznaczaniu granicy" (zob. s. 2 odwołania z dnia [...] września 2019 r.), wskazując, że na dawnych parcelach gruntowych (w tym na parceli nr 702/7) powstał tartak, a poprzednik prawny skarżącej uzyskał od Zarządu [...] w K. zezwolenie na użytkowanie budynku z dnia [...] października 1948 r. na parceli gruntowej nr 702/7 (zob. k. 7 akt organu odwoławczego), co ma świadczyć o tym, że dawna parcela nr 702/7 nie została w całości objęta "wywłaszczeniem" na rzecz Państwa. W konsekwencji twierdzenie skarżącej, że żąda "odłączenia" części dawnej parceli gruntowej nr 702/7 i "przyłączenia" jej do działki nr 1441 należy rozumieć jako żądanie weryfikacji zasobów geodezyjnych będących podstawą wpisu w ewidencji danych dotyczących przebiegu granicy pomiędzy należącą do skarżącej działki nr 1441 a powstałą w wyniku przekształcenia parceli nr 702/7 działką nr 1439/2. Wątpliwości skarżącej jawią się prima facie jako zasadne, jeżeli wziąć pod rozwagę, że zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] podstawą wpisu własności Skarbu Państwa w zakresie – powstałych w wyniku przekształcenia (zniesienia) parcel gruntowych nr 702/5 i 702/7 – działek nr 1439/1 i 1439/2 jest orzeczenie nacjonalizacyjne Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1948 r., podczas gdy wskazane wyżej zezwolenie na użytkowanie budynku znajdującego się na parceli gruntowej nr 702/7 zostało udzielone J.C. w dniu [...] października 1948 r. Powstaje zatem wątpliwość co do sposobu zniesienia parceli gruntowej nr 702/7 do działki nr 1439/2, skoro legalność posadowienia budynku poprzednika prawnego skarżącej na tejże parceli została potwierdzona decyzją administracyjną właściwego organu, a z orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] lipca 1948 r. wynika, że parcela nr 702/7 w całości przeszła na własność Skarbu Państwa. W tej sytuacji powstaje zatem zasadnicza wątpliwość co do prawidłowości znajdującej się w zasobach bazy danych ewidencyjnych podstawy ustalenia przebiegu granicy pomiędzy aktualnymi działkami nr 1439/2 i 1441".

Sąd ten podniósł także, że wobec powyższego należy stwierdzić, że o ile konstatacja organu odwoławczego, że "analiza materiału dowodowego nie wykazała", aby skarżąca "posiadała interes prawny do wysuwania roszczeń względem pgr 702/7" jest ogólnie trafna, o tyle na tle rzeczywistej treści żądania skarżącej (której zrekonstruowanie należało do obowiązków organów orzekających w sprawie) wniosek o braku legitymacji skarżącej do złożenia wniosku o zmianę danych w ewidencji gruntów i budynków w trybie aktualizacji informacji ewidencyjnych (art. 24 ust. 2b i 2c p.g.k.) w zakresie przebiegu granicy pomiędzy należącą do skarżącej działką nr 1441 a działką nr 1439/2 jest już wadliwy. Skarżąca jest bowiem uprawniona do żądania weryfikacji prawidłowości danych oraz podstaw wpisu ewidencyjnego w zakresie granicy pomiędzy swoją nieruchomością nr 1441 a nieruchomością objętą działką nr 1439/2, która powstała z pgr 702/7. Konieczne jest zatem merytoryczne rozpatrzenie wniosku skarżącej w związku z przedłożonymi przez nią dokumentami oraz bazą dostępnych organom dokumentów i materiałów źródłowych będących podstawą wpisów w zakresie granicy spornych działek nr 1439/2 i nr 1441 (zob. § 44 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków/rozporządzenie z dnia 29 marca 2001 r.). W szczególności należy zbadać i wyjaśnić, czy i w jakim zakresie dokumenty źródłowe i geodezyjne potwierdzają prawidłowość wyznaczenia i przebiegu granicy pomiędzy działkami nr 1439/2 i nr 1441 oraz czy geodezyjna synchronizacja i analiza geodezyjno-kartograficzna materiałów źródłowych w zakresie zniesienia pgr nr 702/7 do działki nr 1439/2 na tle zniesienia b. parceli gruntowej (z mapy katastralnej zalegającej w aktach administracyjnych wynika, że miała ona numer 713) do działki nr 1441 potwierdza, że aktualny przebieg granicy wynika z prawidłowych danych i materiałów zgromadzonych w operacie ewidencyjnym.

Na tym tle należy oczywiście pamiętać, że postępowanie aktualizacyjne w zakresie informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków może zostać wszczęte tak z urzędu, jak i na wniosek (art. 24 ust. 2a u.p.g.k.), a w przypadkach niewymienionych w art. 24 ust. 2b pkt 1 u.p.g.k. rozstrzygnięcie wniosku uprawnionego podmiotu następuje w drodze decyzji administracyjnej o zmianie danych ewidencyjnych w całości albo w części zgodnie z żądaniem wniosku, albo decyzji administracyjnej o odmowie zmiany danych ewidencyjnych w całości albo w części (art. 24 ust. 2b pkt 2 i ust. 2c u.p.g.k.).

Organy ewidencyjne muszą przy tym pamiętać, że niezależnie od tego, czy postępowanie aktualizacyjne jest prowadzone z urzędu, czy na wniosek zadaniem tych organów jest zawsze przeprowadzenie w odpowiednim zakresie weryfikacji prawidłowości wpisów i ich podstaw, aby operat wykazywał zgodność z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi, w tym także tymi, które wykazują, że dane dotychczas ujawnione są niezgodne ze stanem prawnym lub faktycznym albo błędne (np. na skutek wadliwego przeprowadzenia czynności geodezyjnych, wadliwego sporządzenia dokumentacji geodezyjnej) (§ 44 pkt 2 rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r.). Zgodnie bowiem z § 45 ust. 1 rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych w celu: 1) zastąpienia danych niezgodnych ze stanem faktycznym, stanem prawnym lub obowiązującymi standardami technicznymi odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym oraz obowiązującymi standardami technicznymi; 2) ujawnienia nowych danych ewidencyjnych; 3) wyeliminowania danych błędnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się zatem, że dokonywanie zmian danych ewidencyjnych może następować także w następstwie korygowania błędów lub pomyłek powstałych w procesie sporządzania dokumentacji geodezyjnej lub wprowadzania danych do rejestru. Przykładowo istnieją podstawy do wydawania decyzji w przedmiocie usunięcia lub sprostowania wpisu do ewidencji, jeśli tylko zostanie ustalone, że wpis był dotknięty od początku istotną wadą i w sposób oczywisty nie odpowiadał stanowi prawnemu lub faktycznemu już w dacie jego dokonania. Utrwalony i prawidłowy w związku z tym jest pogląd, że w ramach obowiązku aktualizacji danych ewidencyjnych możliwe jest nie tylko wprowadzenie aktualnych danych do operatu, lecz także usuwanie lub prostowanie wadliwie dokonanych już wpisów (zob. np. wyrok NSA z dnia 7 maja 2008 r., I OSK 719/07; wyrok NSA z dnia 20 września 2011 r., I OSK 1628/10). Taką możliwość potwierdza także art. 24 ust. 2a pkt 1) ppkt d) p.g.k., stanowiąc, że zmiana informacji ewidencyjnych z urzędu może wynikać z wykrycia błędnych informacji. Ponadto, jak już wspomniano, z § 45 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków wynika, że aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych m.in. w celu wyeliminowania danych błędnych. Powyższe stwierdzenia nie naruszają natomiast ogólnej zasady, że przez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich. Deklaratoryjny charakter wpisów ewidencyjnych oznacza, że nie kształtują one ona nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdzają stan prawny wynikający z dokumentów (por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2011 r., I OSK 945/10; wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., I OSK 389/10; wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2015 r., I OSK 1718/13). Decyzja w przedmiocie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków nie może rozstrzygać żadnej kwestii spornej związanej z ustaleniem tytułu własności. Wszelkie spory zaistniałe w wyniku przeprowadzonych zmian ewidencyjnych dotyczące zasięgu prawa własności, w tym między innymi przebiegu granic i ustalenia powierzchni działki nie mogą więc być rozstrzygane w postępowaniu aktualizacyjnym (por. wyrok NSA z dnia 8 października 2014 r., I OSK 580/13).

Przytoczone wytyczne Sądu, wiążące w kontrolowanej sprawie, nie zostały wykonane.

Nie zbadano, wbrew zaleceniom Sądu, synchronizacji katastralnej działki nr 1441 należącej do skarżącej i działki nr 1439/2, własności Skarbu Państwa w wieczystym użytkowaniu.

Organy zgodnie wyjaśniły, że do czasu założenia ewidencji gruntów w latach 60. ubiegłego wieku, w mieście K. obowiązywała parcelowa mapa katastralna w skali 1:2880. Oprócz operatu z podziału parcelowego ([...]), który nie posiada wykazu współrzędnych punktów granicznych, nie ma innych opracowań geodezyjnych z oznaczeniami parcelowymi, dotyczących granicy aktualnej działki nr 1441 z działką nr 1439/2. Zmiany oznaczenia parcel gruntowych na działki dokonano na podstawie zalegającego pod księgą wieczystą nr [...] wykazu zmian, z którego wynika, że z parceli gruntowej nr 702/5, położonej w K. powstała działka nr 1439/1, natomiast z parceli gruntowej nr 702/7, a także z parcel budowlanych nr nr 405 i 411 utworzono działkę nr 1439/2. Na podstawie nieobowiązującego aktualnie Dekretu z dnia 02.02.1955 r. o ewidencji gruntów i budynków w latach 60. została założona ewidencja gruntów miasta [...]. Ze sprawozdania technicznego operatu z założenia ewidencji wynika, że mapę ewidencyjną miasta sporządzono na odbitkach dyfuzyjnych wykonanych z matryc sytuacyjnych w skali 1:1000, które zostały wykonane metodą fotogrametryczną z pomiarem w terenie. Powstał wtedy (w 1969 r.) rejestr gruntów w systemie działkowym. Uwidoczniona w tym rejestrze działka nr 1441 wpisana była jako przedmiot władania Z.C. (brak wpisu właściciela). Natomiast sąsiadująca z działką nr 1441 działka nr 1439/2 była wpisana jako przedmiot władania Powiatowego Związku [...], a działka nr 1439/1 jako przedmiot władania Powiatowej Spółdzielni [...]. Ww. rejestr zastąpiono po uwłaszczeniach wykonywanych w latach 70. zgodnie z ustawą z dnia 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. 1971.27.250). Na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...].12.1976 r. nr [...] z mocy samego prawa Pani J.C. stała się właścicielem m. in. działki nr 1441. Natomiast jako właściciela działek nr 1439/1 i 1439/2 wykazano Skarb Państwa, w użytkowaniu wieczystym Wojewódzkiej Spółdzielni [...], oddział w K.

W latach 90. przeprowadzono pierwszą modernizację ewidencji gruntów i budynków, podczas której powstała pierwsza numeryczna mapa ewidencyjna na terenie powiatu [...] oraz utworzono nowe rejestry gruntów. Następnie w roku 2003 przeprowadzono kolejną modernizację ewidencji gruntów i budynków. Granice działek przyjęto z obowiązującej wówczas ewidencji prowadzonej w formie wektorowej, którą uzupełniono o nowe operaty prawne. Kolejną modernizację przeprowadzono 2019 r. w celu dostosowania ewidencji do zgodności z aktualnymi przepisami w zakresie ewidencji gruntów i budynków. Prace wykonane przy ww. modernizacjach nie wprowadziły żadnych zmian w zakresie granicy pomiędzy działkami nr nr 1441 a 1439/2.

Aktualnie stan ewidencyjny w zakresie przedmiotowych działek przedstawia się następująco: działka nr 1441 jest wpisana jako własność Pani J.C., działki nr nr 1439/1 i 1439/2 są wpisane jako własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Pani K.D. i Pana J.D., działka nr 1440 jest wpisana jako własność Pani M.Z. i Pana W.Z.. Na obecnie obowiązującej mapie ewidencyjnej konfiguracja granic działki nr 1441 względem działek sąsiednich nr nr 1440, 1439/2 i 1439/1 nie uległa zmianie w stosunku do stanu istniejącego od założenia mapy ewidencyjnej w 1966 r. Prawo własności działek nr nr: 1441, 1440, 1439/1, 1439/2 jest wpisane zgodnie z treścią działu II ksiąg wieczystych odpowiednio: [...], [...], [...], [...].

Organy nie odpowiedziały jednak, wbrew zaleceniom Sądu, na kluczowe pytanie w tej sprawie, czy Skarb Państwa posiadał tytuł własności dla pgr 702/7 i czy włączenie jej w latach 60 – tych do dz. 1439 było zgodne z prawem. Oczywistym jest bowiem, że nie można łączyć działek (parcel) różnych własności w jedną działkę (parcelę). Nie ustalono także, z jakich parcel gruntowych powstała działka skarżącej nr 1441.

Żądanie aktualizacji ewidencji gruntów w zakresie błędnego wyłączenia pgr 702/7 do dz. 1439/2 skarżąca uzasadniła tym, że pgr 702/7 ujawniona jest w lwh 659 gm. kat. K., w którym prawo własności wpisane jest na jej dziadka E.O. Wyjaśniła także, że pgr 702/7 nigdy nie została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Jej zdaniem pgr 700/3, 702/4, 702/5, 702/8 były własnością osób pochodzenia żydowskiego i ujawnione w lwh 923 i 973 gm. kat. K. Tylko te działki przeszły na własność Skarbu Państwa (k. 235 i k. 236).

Organy nie zweryfikowały ww twierdzeń skarżącej.

Sąd zwraca uwagę na fakt, że skarżąca twierdząc, że jest spadkobiercą po swoich rodzicach J. i Z.C., wskazuje także, że jest w posiadaniu części parceli nr 702/7, którą błędnie włączono do terenu tartaku.

To, że stan prawny dz. nr 1439/2 wynika z treści księgi wieczystej nie wyłącza możliwości zaistnienia błędu w ewidencji gruntów, polegającego na włączeniu parceli gruntowej, prywatnej własności, do działki Skarbu Państwa.

Księga wieczysta [...], w której pierwotnie wpisana była nieruchomość aktualnie stanowiąca dz. 1439/2, założona została w 1964 r. dla nieruchomości objętych lwh 923, 973 gm. kat. K. i I 791 księga gruntowa K. Własność Skarbu Państwa ujawniono w niej na podstawie "orzeczenia ogłoszonego w Monitorze Polskim nr 54 z [...] lipca 1948 r. – Ministerstwo Handlu i Przemysłu. Tę podstawę wpisu przepisano z [...] do [...], w której jest ujawniona aktualnie.

Ponieważ tytuł własności Skarbu Państwa ujawniony w księdze wieczystej pochodzi z 1948 r. musi on dotyczyć nieruchomości w systemie parcelowym. Dostępna Sądowi nawet zupełna treść ww księgi wieczystej, nie daje odpowiedzi na to pytanie tj. na jakie parcele gruntowe wydano tytuł własności Skarbu Państwa z [...] lipca 1948 r., gdyż założono ją od początku w systemie działkowym. Konieczne jest sięgnięcie do akt księgi wieczystej i zapoznanie się z treścią tytułu własności Skarbu Państwa.

Rzeczą organów będzie także ustalenie, czy pgr 702/7, ewentualnie jej część wchodziła w skład dz. 1441, na który wystawiono AWZ na skarżącą.

Wbrew stanowisku organu I instancji (str. 8 decyzji), skarżąca wskazała wpis w lwh 659 gm. kat. K., jako dowód własności pgr 702/7 na jej dziadków O. Należało więc ustalić, czy stara księga gruntowa nr [...] gm. kat. K. istnieje i jakie są w niej wpisy (na karcie A i B).

Zbadać należy, czy w zasobie ewidencji gruntów zalegają dokumenty, np. odpisy z lwh [...] gm. kat. K. potwierdzające ten tytuł własności.

Czynności takich, wbrew wytycznym Sądu, organy nie podjęły.

Sąd zauważa ponadto, że nawet ewentualne zamknięcie z urzędu starej księgi gruntowej nie pozbawia uprawnionych możliwości wykazania się tytułem własności, który był w niej ujawniony.

Z dniem 1 stycznia 1989 r. tracą moc prawną i podlegają zamknięciu z urzędu księgi dawne, nie zawierające w działach odpowiadających działowi drugiemu, trzeciemu i czwartemu obecnej księgi wieczystej wpisów dokonanych po dniu 31 grudnia 1946 r.

Do czasu utraty mocy prawnej ksiąg dawnych, o których mowa w ust. 1 do ksiąg takich stosuje się przepisy § 1 – 4.

Zaś w myśl tego rozporządzenia księgi dawne, które utraciły moc prawną stosownie do § 5 ust. 1, zachowują znaczenie dokumentów.

Księgi dawne, pomimo utraty mocy prawnej zachowały na podstawie § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg moc dokumentów urzędowych (Dz. U. z 1986 r. Nr 28, poz. 141) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2008 r. III CSK 153/08 LEX 484691), co wiąże się z domniemaniem ich prawdziwości (art. 244 § 1 k.p.c.). Jednakże nie przysługuje im obecnie status taki, jaki posiadają księgi wieczyste (w tym rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).

Zachowanie wartości zamkniętych ksiąg, jako dokumentów urzędowych wiąże się zatem z ich mocą dowodową określoną w art. 76 § 1 k.p.a.

W konsekwencji trzeba pamiętać, że dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

Natomiast strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w nim oświadczenie organu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z prawdą, powinna okoliczności te udowodnić (art. 76 § 3 k.p.a.).

Już samo zatem domniemanie prawdziwości tego co wynika z zaświadczenia odzwierciedlającego treść wpisu w zamkniętej księdze, nakazuje przyjąć, że jest to dokument stanowiący podstawę uznania własności osób tam wskazanych.

Zgodnie z § 12 rozporządzenia ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2019 r., poz. 393, dalej: "rozporządzenie egib", prawa osób i jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 10 ust. 1 pkt 2 oraz w § 11 ust. 1 pkt 1 i 2, do gruntów, budynków i lokali uwidacznia się w ewidencji na podstawie:

wpisów dokonanych w księgach wieczystych;

prawomocnych orzeczeń sądowych;

umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali;

ostatecznych decyzji administracyjnych;

dyspozycji zawartych w aktach administracyjnych;

umów dzierżawy, o których mowa w § 11 ust. pkt 2.

Moc dokumentu urzędowego zamkniętego z urzędu lwh oznacza też, że odpis z takiego lwh stwierdzający prawo własności do nieruchomości X na rzecz Y na podstawie np. umowy notarialnej, dziedziczenia, decyzji administracyjnej, spełnia kryteria z przywołanego tu § 12 pkt 1 – 6 rozporządzenia egib.

Organy nie zbadały twierdzeń skarżącej co do wadliwego przebiegu granicy w ewidencji gruntów na skutek błędu popełnionego przy tworzeniu działki nr 1439 Skarbu Państwa. Kwestia możliwości usunięcia ewentualnie takiego błędu będzie aktualna dopiero po jego zweryfikowaniu.

Organy podkreśliły, że mimo starań, nie ustaliły jaki obecnie adres ma budynek zbudowany przez dziadka skarżącej w 1948 r. na parceli 702/7 przy ul. [...].

Problem w tym, że nie zapytały o to skarżącej, po drugie nie ustaliły, czy budynek ten stoi może do dziś i to na działce 1441.

Przesądza to o niewyjaśnieniu w dalszym ciągu kluczowych w sprawie kwestii i naruszeniu art. 153 P.p.s.a. w stopniu, który mógł wpłynąć na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.