Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 376/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 48 ust. 1, art. 50 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1333
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Janeczko, , Asesor WSA Michał Podsiadło (spr.), Sędzia WSA Andrzej Siwek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. N. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2021 r. Nr [...] w przedmiocie wstrzymania budowy obiektu budowlanego oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z [...] grudnia 2021 r. [...]Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] nr [...] z [...] października 2021 r.

w przedmiocie wstrzymania budowy obiektu budowlanego.

2. Rozstrzygnięcie to wydano w następujących okolicznościach.

2.1. Pismem z 23 lipca 2021 r. M N (dalej: skarżący) wystąpił

do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: PINB, organ I instancji) o podjęcie czynności dotyczących prawidłowości i zgodności z przepisami prawa w tym zgodności lokalizacji obiektu z warunkami technicznymi oczyszczalni ścieków zlokalizowane na działce o nr ewid. [...]położonej w [...]przy ul. [...] należącej do A S i K S. W toku postępowania, skarżący wnioskował o jak najszybszą likwidację wybudowanej oczyszczalni ścieków u sąsiadów z uwagi na przenikanie do wód gruntowych nieczystości, w tym w ogród warzywny zlokalizowany bezpośrednio przy granicy działki oraz czynną studnię, z której woda służy do celów pitnych domowników i zwierząt. Skarżący podkreślił, iż w związku

z powyższym obawia się o swoje zdrowie i życie.

2.2. Z kolei A S i K S w toku postępowania zakwestionowali istnienie studni skarżącego, wskazując, że na mapach geodezyjnych jej nie zainwentaryzowano, gdyż na mapie jaką posiadali i załączyli do zgłoszenia zamiaru przystąpienia do realizacji ww. robót - tj. budowy oczyszczalni ścieków jej nie było,

a organ architektoniczno-budowalny nie wniósł sprzeciwu do zgłoszenia. Ponadto odnosząc się do samej studni sąsiadów tj. jej lokalizacji za blisko budynków inwentarskich, jej użytkowania jakoby nie do celów spożywania przez ludzi, a przez zwierzęta i podlewania roślin, jak również prawidłową lokalizację sączków zgodną

z dokonanym skutecznie zgłoszeniem. Jednoczenie Państwo S przyznali,

iż zmienili lokalizację zbiornika oczyszczalni ścieków wskazując, że była to okoliczność wyjątkowa, absolutnie niezależna od nich, a wynikająca ze względów technicznych lecz dokonana z zachowaniem minimalnych odległości zbiornika od innych obiektów budowlanych oraz urządzeń infrastruktury technicznej. A S i K S podkreślili, że wybudowane sączki podczyszczali ścieków zostały zlokalizowane zgodnie z dokonanym skutecznym zgłoszeniem do organu architektoniczno-budowlanego, a zarzut samowoli w tym zakresie stawiany przez organ nadzoru jest

w tym samym nieuprawniony.

2.3. Postanowieniem nr [...] z [...] października 2021 r. PINB wstrzymał A S i K S budowę przydomowej podczyszczalni ścieków bytowych do budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr ewid. [...] w [...] przy

ul. [...]. Jednocześnie poinformował ww. inwestorów o możliwości złożenia – zgodnie z art 48a ust. 1 Prawa budowlanego – wniosku o legalizację obiektu budowlanego, w terminie 30 dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Ponadto wskazał, że złożenie wspomnianego "wniosku o legalizację" wiąże się z koniecznością przedłożenia dokumentów legalizacyjnych (określonych przez organ nadzoru budowlanego odrębnym postanowieniem), oraz uiszczenia opłaty legalizacyjnej (ustalonej przez organ nadzoru budowlanego odrębnym postanowieniem) –

w wysokości 5.000 złotych (obliczonej zgodnie z art.49d ust. 1 pkt 2a Prawa budowlanego) – umożliwiających inwestorom uzyskanie "decyzji o legalizacji" przedmiotowego obiektu budowlanego. W postanowieniu poinformowano ponadto, że – zgodnie z art. 48a ust. 2 Prawa budowlanego – wniosek o legalizację można wycofać do dnia wydania decyzji o legalizacji. W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia organ powołał art. 48 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 w związku z ust. 5, art. 80 ust. 2 pkt. 1 i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r. poz. 1333, ze zm.; dalej: p.b.) oraz art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.).

2.3.1. Organ I instancji ustalił podczas oględzin 7 września 2021 r., że A S

i K S na działce nr ewid. [...] położonej w [...]przy ul. [...] wybudowali przydomową podczyszczalnię ścieków. PINB podał, że A S w dniu [...]czerwca 2021 r. dokonała zgłoszenia budowy robót niewymagających uzyskania pozowania na budowę – polegających na budowie przydomowej podczyszczalni ścieków bytowych do budynku mieszkalnego. Do zgłoszenia dołączyła dokumenty,

w tym m.in. wyrys z mapy z dnia 23.05.2012 r., na którym narysowano projektowaną oczyszczalnię ścieków bytowych. Ponadto na ww. mapie oznaczono odległości zbiornika od granic działki, naszkicowano sączki, a także wskazano, że odległość zbiornika od ujęcia wody wynosi 40 m. Podczas czynności kontrolnych Inspektorzy PINB dokonali pomiarów wybudowanej podczyszczalni ścieków, z których wynika,

że obiekt został wybudowany niezgodnie ze zgłoszeniem. Projektowany zbiornik ścieków został przesunięty i usytuowany na odległość 1,30 m do istniejącego na działce budynku gospodarczego, a nie jak w wyrysie z mapy w okolicy wjazdu do garażu

w budynku mieszkalnym. Wybudowano, także dwa rozsączenia w odległości 2,90 m od granicy z działką skarżącego i na odległość 2,40 m od granicy z drogą publiczną.

W toku postępowania ustalono, że na ternie sąsiednich działek są dwie studnie głębinowe. Przy czym jedna to studnia nieczynna natomiast studnia skarżącego zlokalizowana jest na odległość 16,5 m od granicy z działka inwestorów. Organ wziął pod uwagę, że według oświadczenia skarżącego, studnia jest użytkowana przez do celów konsumpcyjnych, jak również przez zwierzęta gospodarcze, a także do podlewania roślin.

2.3.2. W ocenie PINB, budowę spornego obiektu należało potraktować jako wymagającą dokonania zgłoszenia do organu architektoniczno-budowlanego, zgodnie

z art 30 ust. 1 pkt 1 p.b. Uchybienie temu obowiązkowi stanowi samowolę budowlaną zgodnie z art. 48 ustawy p.b. Zdaniem organu I instancji, przedmiotowa podczyszczalnia ścieków został pobudowana w samowoli budowlanej, gdyż dokonane przez A S i K S zgłoszenie z dnia [...]czerwca 2021 r. nie stanowi potwierdzenia jej legalnej budowy, gdyż wskazana lokalizacja na mapie załączonej do ww. zgłoszenia wskazuje, iż podczyszczalnia ścieków miała być w innym miejscu niż jest obecnie zlokalizowana. Powyższe ustalenie pozwala na stwierdzenie,

że przedmiotowa podczyszczalnia ścieków została pobudowana niezgodnie

z dokonanym zgłoszeniem, a Inwestorzy nie legitymują się innym dokumentem potwierdzającym legalną jej budowę. Zlokalizowanie sączków zgodnie z tym zgłoszeniem nie może być traktowane jakoby obiekt budowlany został wybudowany zgodnie ze zgłoszeniem, gdyż sączki to integralna część podczyszczalni ścieków, a nie odrębne urządzenie. Jednocześnie PINB podniósł, iż popełniona samowola budowlana spowodowała, iż Państwo S wybudowali podczyszczalnię ścieków nie tylko nie zgodnie z dokonanym zgłoszeniem, ale również z niezgodnie z warunkami technicznym z § 31 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r., zgodnie z którym odległość od najbliższego przewodu rozsączającego kanalizacji indywidualnej, jeżeli odprowadzane są do niej ścieki oczyszczone biologicznie

w stopniu określonym w przepisach dotyczących ochronny wód wynosi 30 m.

2.3.3. PINB stwierdził, że argumentacja inwestorów, iż nigdy (od 9 lat) nie dostrzegli, żeby ktokolwiek pobierał ze studni zlokalizowanej na sąsiedniej działce wodę do celów spożywczych, a jednie do pojenia zwierząt i podlewania roślin, jest zdaniem organu chybiony, gdyż życie i zdrowie, zarówno zwierząt, jak i ludzi jest sprawą nadrzędną. Rośliny i zwierzęta nie mogą być zatruwane ściekami z podczyszczalni ścieków bytowych Państwa A i K S. W związku z powyższym organ nadzoru budowlanego obowiązany jest wstrzymać roboty budowlane, przy jednoczesnym nałożeniu obowiązku przedstawienia określonych dokumentów (wskazanych w art. 48 ust. 3 p.b.). Wskazano, że przedłożenie żądanych dokumentów umożliwi organowi nadzoru budowanego ocenę możliwości jej legalizacji – poprzez określenie zakresu robót i czynności naprawczych dla doprowadzenia – podczyszczalni ścieków bytowych – do stanu zgodnego z prawem.

2.4. A S i K S wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie. Wskazali w nim, że przystąpili do budowy przydomowej podczyszczalni ścieków posiadając zgodę odpowiedniego organu. Niestety podczas wykonywania prac odkrywkowych okazało się, iż z przyczyn technicznych niemożliwe jest ulokowanie osadnika gnilnego w wyznaczonym i zgłoszonym miejscu na mapie stanowiącym załącznik do zgłoszenia. Podkreślili, że była to sytuacja wyjątkowa, absolutnie niezależna od nich i niemożliwa do wcześniejszego wykrycia i ustalenia. Dlatego zdecydowali się przesunąć lokalizacje zbiornika (nieświadomi konsekwencji jakie

to może nieść ani obowiązku zgłoszenia takiej sytuacji do organu), przy czym finalnie został on umieszczony z zachowaniem obowiązujących norm w zakresie minimalnej odległości zbiornika od innych obiektów budowlanych oraz urządzeń infrastruktury. Pozostała część prac budowlanych przebiegła zgodnie ze zgłoszeniem i minimalne wartości odległości zostały zachowane. Z uwagi na to, że żaden organ nie zgłosił sprzeciwu co do ww. budowy, autorzy zażalenia nie rozumieją dlaczego inwestycja traktowana jest jako samowola budowlana. Wyjaśnili, że gdyby organ wydający pozwolenie na budowę zadecydował, że nie ma możliwości do wykonania zgłoszonych prac przedsięwzięcie nie zostało by przez nich w ogóle rozpoczęte. W zażaleniu podkreślono, że Państwo N nie zostali pozbawieni źródła wody pitnej. Posiadają podłączenie do instalacji wody miejskiej do celów konsumpcyjnych. Autorzy zażalenia wskazali, że przyjęte przez nich rozwiązanie to najbezpieczniejszy sposób na rozkład ścieków, a zastosowanie drenażu rozsączającego, który równomiernie wprowadza podczyszczone ścieki do gruntu bez stwarzania zagrożenia dla środowiska naturalnego jest odpowiednią formą proekologiczną. Ich zdaniem, gdyby istniały powody zagrażające skażeniu wód w przypadku wspomnianej instalacji, nie zostałaby ona dopuszczona do użytku.

2.5. Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z [...] grudnia 2021 r. [...]Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: [...]WINB, organ odwoławczy) uchylił ww. postanowienie PINB nr [...]z [...] października 2021 r.

2.5.1. Wątpliwości [...]WINB nie budzi zakwalifikowanie przedmiotu postępowania jako przydomowej podczyszczalni ścieków, której budowa wymagała dokonania zgłoszenia właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej. Przeprowadzone postępowanie dowodowe potwierdziło, że wydajność opisanej wyżej podczyszczalni ścieków nie przekracza wartości wskazanych w art. 29 ust. 1 pkt 5 p.b.

2.5.2. W ocenie organu odwoławczego na kanwie rozpatrywanej sprawy nie mamy jednak do czynienia z samowolą budowalną w rozumieniu art. 48 p.b. A S dokonała skutecznego zgłoszenia budowy przydomowej podczyszczalni ścieków bytowych w domu jednorodzinnym na działce o nr ewid. [...]położonej w [...] , które zostało przyjęte bez sprzeciwu Starosty [...]. Z analizy dokumentacji stanowiącej załącznik do zgłoszenia wynika, że zbiornik ścieków winien znajdować się w odległości 8,00 m od granicy z sąsiednią działką o nr ewid. [...], w odległości 5,00 m od granicy z sąsiednią działką o nr ewid. [...], w odległości 6,00 m od wschodniej ściany budynku mieszkalnego znajdującego się na działce o nr ewid. [...]oraz w odległości 40,00 m od ujścia wody, natomiast sączki winny być zlokalizowane w odległości wynoszącej 5,00 m od granicy z sąsiednią działką o nr ewid, [...] . Zbiornik winien posiadać pojemność 3 m3 oraz wydajność 0,9 m3/dobę. Tymczasem przeprowadzone

w sprawie czynności kontrolne wykazały, że zbiornik ścieków znajduje się w odległości wynoszącej 1,30 m od budynku gospodarczego usytuowanego na działce o nr ewid. [...], natomiast wywietrzniki usytuowane są w odległości 2,40 m od granicy z drogą publiczną tj. ulicą [...]oraz w odległości 4,90 m od granicy z sąsiednią działką oznaczoną nr ewid. [...]. Z powyższego wynika, że inwestor dokonał zmiany lokalizacji przydomowej podczyszczalni ścieków, w stosunku do wytycznych zawartych

w złożonym zgłoszeniu. Fakt ten jednak, w ocenie [...]WINB nie pozwala na przyjęcie,

że w opisanym przypadku mamy do czynienia z samowolą budowlaną w rozumieniu

art. 48 p.b. Poza zmianą lokalizacji, przydomowa oczyszczalnia ścieków została wykonana zgodnie ze zgłoszeniem (w toku kontroli nie potwierdzono bowiem dokonania innych, poza lokalizacją zmian). W takim przypadku – zdaniem organu odwoławczego – zastosowanie znajduje tryb przewidziany w art. 50-51 p.b., a nie w art. 48 p.b.,

co błędnie przyjął PINB. Za powyższym przemawia także charakter przedmiotu postępowania. Przydomowa podczyszczalnia ścieków służy do obsługi budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce o nr ewid. [...] . W związku z powyższym

ta podczyszczalnia stanowi urządzenie budowlane w rozumieniu art. 3 pkt 9 p.b. związane z innym istniejącym obiektem (a nie samodzielny obiekt budowlany). Zgodnie z jego treścią przez urządzenia budowlane należy rozumieć "urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki". Przyjęcie, że przydomowa podczyszczalnia ścieków służy do obsługi budynku usytuowanego na danej nieruchomości, a więc pełni funkcję urządzenia budowlanego wyklucza możliwość stosowania art. 48 p.b. – ten znajduje zastosowanie wyłącznie do samodzielnych obiektów budowlanych.

2.5.3. [...]WINB wskazał, że w wyniku dokonanej zmiany odległość zbiornika na ścieki

od studni użytkowej znajdującej się na działce o nr ewid. [...]. uległa zmniejszeniu

w stosunku do odległości przewidzianej w zgłoszeniu, która winna wynosić 40,00 m (zbiornik na ścieki został przesunięty na północ, w kierunku w/w działki o nr ewid. [...]). Sączki natomiast zostały zlokalizowane w odległości wynoszącej 4,90 m od granicy

z działką oznaczoną nr ewid. [...], a więc ich lokalizacja została nieznacznie zmieniona (różnica 10 cm). Całkowita odległość sączków od studni użytkowej zlokalizowanej

na działce o nr ewid. [...]wynosi mniej niż 30 m. Takie usytuowanie przedmiotu postępowania narusza minimalne odległości wskazane w § 31 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Organ odwoławczy poddał również analizie mapę stanowiącą załącznik do zgłoszenia z [...] .06.2021 r.

W jego ocenie, nie została na niej oznaczona studnia użytkowa znajdująca się na działce o nr ewid. [...]. Niemniej jednak nie budzi wątpliwości [...]WINB, że studnia ta istniała na wskazanej działce przed rozpoczęciem robót budowlanych mających na celu realizację przydomowej oczyszczalni ścieków. Po pierwsze mapa załączona do zgłoszenia przedstawia stan zagospodarowania terenu na 2012 rok. Po drugie pomimo uwag inwestorów co do daty budowy w/w studni, wskazali oni, że "nie dostrzegli, żeby ktokolwiek pobierał z w/w studni wodę do celów spożywczych. Woda, która jest pobierana z tejże studni wykorzystywana jest tylko i wyłącznie do podlewania roślin

i pojenia zwierząt", potwierdzając tym samym fakt istnienia wskazanej studni na sąsiedniej działce co najmniej od chwili nabycia przez nich działki o nr ewid. [...]. Okoliczność usytuowania studni użytkowej na działce o nr ewid. [...]od dłuższego czasu wynika także m.in. z treści zażalenia M N z 15 października 2021 r. (niezależnie od jego skuteczności). Z opisanych okoliczności wynika, że zgłoszenie, do którego organ administracji architektoniczno-budowlanej nie wniósł sprzeciwu akceptowało stan niezgodny z prawem (w związku z posłużeniem się przez A S mapą z 2012 r., która nie przedstawiała aktualnego na dzień zgłoszenia stanu zagospodarowania terenu. Podkreślono, iż oprócz wskazanej mapy studnia użytkowa na działce o nr ewid. [...]wykazywana jest na innych mapach znajdujących się w aktach sprawy) w zakresie zachowania minimalnej odległości przewodów rozsączających kanalizacji indywidualnej (sączków) od studni użytkowej. [...]WINB przypomniał, że w zakresie lokalizacji sączków dokonano jedynie niewielkiej zmiany tj. przesunięcia o 10 cm. Powyższe nie wyklucza jednak ingerencji organów nadzoru budowlanego w celu doprowadzenia inwestycji do stanu zgodnego z prawem. Nastąpić to może jednak w trybie art. 50-51, a nie art. 48 p.b.

2.5.4. Na marginesie organ odwoławczy zauważył, że inwestorem zamierzenia budowlanego polegającego na realizacji przydomowej podczyszczalni ścieków

na działce o nr ewid. [...]jest wyłącznie A S, co wynika z treści zgłoszenia

z [...].06.2021 r. (zgłaszającą była A S). W związku z powyższym uznanie

za inwestora także K S (co wynika z sentencji postanowienia PINB) nie znajduje uzasadnienia.

2.5.5. Organ odwoławczy zdecydował zatem o uchyleniu postanowienia PINB

i przekazaniu sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia w myśl art. 138 § 2

w zw. z art. 144 k.p.a. Rozstrzygnięcie organu I instancji zapadło bowiem

z zastosowaniem niewłaściwych przepisów prawa materialnego. [...]WINB wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ powiatowy winien przeprowadzić postępowanie

w oparciu o art. 50-51 p.b. W jego ocenie, konieczne do przeprowadzenia postępowanie wykracza poza zakres art. 136 k.p.a. i dotyczy istotnych dla sprawy okoliczności (konieczność przeprowadzenia całego postępowania we właściwym trybie). [...]WINB uznał, że nie może przeprowadzić takiego postępowania za organ

I instancji, ponieważ pozbawiłoby to strony instancyjnej kontroli wydanego rozstrzygnięcia.

3. Pismem z 17 stycznia 2022 r. M N skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. postanowienie [...]WINB. Wskazał, że na jego działce – położonej niżej niż działka Państwa S – znajduje się ujęcie wody pitnej (studnia), piwnica i ogródki warzywne. Działa w obawie przedostania się nieczystości na jego działkę. Jego zdaniem, budując podczyszczalnię, sąsiedzi nie zachowali przepisowych odległości, w związku z czym w najbliższym czasie dojdzie

do skażenia wody w jego studni, warzyw w ogródkach i piwnicy. Zdaniem skarżącego, faktyczna odległość zbiornika ścieków od jego studni wynosi 25 m, zatem zbiornik ścieków znajduje się o 15 m za blisko studni – czego nie zauważa [...]WINB, pisząc,

że przesunięcie jest znikome. Skarżący podniósł również, że odległość sączków od jego studni, czyli od ujęcia wody pitnej, wynosi 21,4 m, natomiast winna wynosić minimum 30 m. W jego ocenie ważniejsza jest odległość sączków od studni niż od granicy działki. Skarżący podważył również zasadność stosowania instytucji legalizacji obiektu pod warunkiem uiszczenia opłaty legalizacyjnej. Zdaniem skarżącego, działka o nr. ewid. [...]jest zbyt małej powierzchni, żeby zachować określone przepisami budowlanymi odległości przydomowej oczyszczalni ścieków od poszczególnych obiektów i granic sąsiadujących z nią działek – i w ogóle nie powinna powstać na tej działce. Skarżący wyjaśnił również, że złożył zażalenie na postanowienie organu I instancji, jednak uczynił to z jednodniowym opóźnieniem – przedstawił również uzasadnienie opóźnienia.

4. W odpowiedzi na skargę [...]WINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

5. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. dla kierunku rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma to, czy zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo czy doszło do uchybienia uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu.

5.1. Kontrola sądowa przeprowadzona w oparciu o wskazane wyżej kryteria nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem prawa, uzasadniającym jego uchylenie.

6. Przedmiotem kontrolowanego postępowania była kwestia zgodności z prawem inwestycji polegającej na budowie przydomowej podczyszczalni ścieków bytowych przy budynku mieszkalnym zlokalizowanym na działce nr ewid. [...]w [...] przy

ul. [...].

6.1. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, [...]WINB zakwalifikował sporny obiekt jako urządzenie budowlane. Zgodnie z art. 3 pkt 9 p.b., ilekroć w Prawie budowlanym mowa jest o urządzeniach budowlanych – należy przez to rozumieć urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki. Na tle tego przepisu nie budzi wątpliwości w orzecznictwie, że przydomowa oczyszczalnia ścieków, którego dotyczy spór w kontrolowanej sprawie, jest urządzeniem budowlanym w rozumieniu art. 3 pkt 9 p.b. (zob. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 634/16, LEX nr 2452918).

6.2. Organy obu instancji trafnie przyjęły również, że budowa spornego obiektu wymagała uprzedniego zgłoszenia. Jak bowiem stanowi art. 29 ust. 1 pkt 5 p.b., nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa oczyszczalni ścieków o wydajności do 7,50 m3 na dobę. Przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe nie wykazało, aby wydajność spornego obiektu przekraczała wartość wskazaną w przytoczonym przepisie. Nie było to również przedmiotem sporu między skarżącym a właścicielami nieruchomości, na której dokonano weryfikowanej budowy. W toku kontrolowanego postępowania ustalono również, że A S w dniu [...]czerwca 2021 r. dokonała zgłoszenia budowy robót niewymagających uzyskania pozowania na budowę – polegających na budowie przydomowej podczyszczalni ścieków bytowych do budynku mieszkalnego.

6.3. Organ I instancji wydając postanowienie wstrzymujące budowę spornego obiektu zastosował art. 48 ust. 1 pkt 2 p.b. Przepis ten stanowi, że organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia. W orzecznictwie wskazuje się jednak, że zgłoszenie wykonywania określonych robót budowlanych i brak sprzeciwu właściwego organu wyłącza co do zasady przyjęcie, że obiekt budowlany został wybudowany w sposób uzasadniający zastosowanie przepisu art. 48 p.b., chyba że wprawdzie inwestor zgłasza wykonanie określonych robót budowlanych, ale rzeczywistym jego zamiarem jest ich wykonywanie w sposób zasadniczo odbiegający od zgłoszenia, a z okoliczności sprawy wynika, że celem takiego działania było obejście przepisów o konieczności uzyskania pozwolenia na budowę (zob. wyrok NSA

z 6 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 104/17, LEX nr 2611462). Wskazuje się przy tym, że wobec dokonanego przez inwestora zgłoszenia zamiaru realizacji robót budowlany organ przyjmujący zgłoszenie powinien ewentualnie wezwać inwestora do ściślejszego przedstawienia zamierzenia budowlanego lub wnieść sprzeciw, jeżeli roboty budowlane wymagają pozwolenia na budowę. W razie braku takiej reakcji organu zastosowanie powinny znaleźć w razie potrzeby art. 50 i 51 p.b, lecz nie art. 48 p.b. (zob. wyrok NSA z 25 listopada 2011 r. sygn. akt II OSK 1688/10, LEX nr 1113064).

6.4. W realiach rozpoznawanej sprawy, A S dokonała zgłoszenia budowy przydomowej podczyszczalni ścieków, a właściwy organ nie wniósł sprzeciwu do tego zgłoszenia. Jak już wyżej wskazano, inwestycja ta nie wymagała pozwolenia na budowę, lecz zgłoszenia, a zatem przyjęty przez A S tryb reglamentacji tej inwestycji był prawidłowy i nie prowadziło to do obejścia przepisów o konieczności uzyskania pozwolenia na budowę. W związku z tym organ odwoławczy prawidłowo uznał, że kwestia ewentualnych nieprawidłowości przy tej inwestycji powinna być oceniana w trybie wynikającym z art. 50 i 51 p.b., a nie – jak przyjął to PINB – w trybie art. 48 p.b. Inwestycja ta nie została bowiem zrealizowana bez wymaganego zgłoszenia ani pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia. Należy również podkreślić,

że okoliczność zrealizowania inwestycji w następstwie zgłoszenia, w odniesieniu

do którego nie został wniesiony sprzeciw, nie wyłącza zasadności prowadzenia postępowania naprawczego uregulowanego w przepisach art. 50 i art. 51 p.b. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 22 września 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 509/21, LEX

nr 3241825). Jak natomiast wynika z art. 50 ust. 1 p.b., w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49f organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych:

1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenia lub

2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska, lub

3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 29 ust. 1 i 3, lub

4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach.

Z kolei zgodnie z art. 51 ust. 1 p.b., przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji:

1) nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo

2) nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania, albo

3) w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę – nakłada, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian.

W ocenie Sądu, przytoczone przepisy pozwolą na prawidłową reakcję na sytuację,

w której inwestycja mogła zostać zrealizowana niezgodnie z parametrami określonymi w zgłoszeniu i załączonych do niego dokumentach lub niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że inwestycja taka musi być zgodna nie tylko z przepisami ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, ale również z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r.

w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1422 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1800) (zob. wyrok NSA

z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 634/16, LEX nr 2452918).

7. Zdaniem Sądu, uchylenie postanowienia PINB przez organ odwoławczy

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji było prawidłowe.

7.1. Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania,

a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z mocy art. 144 k.p.a. przepis ten stosuje się odpowiednio do zażaleń, a zatem znajdował on zastosowania w kontrolowanej sprawie, w której organ odwoławczy orzekał na skutek wniesienia zażalenia.

7.2. Skoro organ I instancji prowadził postępowanie administracyjne w trybie art. 48 p.b. w sytuacji, w której powinien był je prowadzić w warunkach art. 50-51 p.b., to niewątpliwie wydanie zaskarżonego postanowienia było usprawiedliwione. Niezbędne jest bowiem przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zakres postępowania wyjaśniającego przeprowadzanego przez organ jest bowiem wyznaczany przez normę prawa materialnego (por. wyrok NSA z 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3078/19, LEX nr 3046120). W związku z tym z uwagi na różnice występujące między procedurą legalizacyjną z art. 48 p.b. i procedurą naprawczą z art. 50-51 p.b. niezbędne jest uzupełnienie materiału dowodowego oraz wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Rozwiązanie polegające na wydaniu zaskarżonego postanowienia zapewni również stronom kontrolowanego postępowania administracyjnego możliwość kontroli prawidłowości rozstrzygnięć wydanych przez organy w trybie art. 50-51 p.b. w postępowaniu odwoławczym. Żadna ze stron nie zostanie zatem pozbawiona prawa do zaskarżenia rozstrzygnięcia, z którym się może nie zgadzać.

7.3. Sąd wyjaśnia, że argumenty skarżącego dotyczące szczegółowych parametrów spornej podczyszczalni ścieków oraz zarzuty co do ich niezgodności z obowiązującymi przepisami, skarżący będzie mógł podnosić w toku ponownego postępowania przed organem I instancji. W toku tego postępowania, PINB będzie bowiem gromadził materiał dowodowy w sprawie, a następnie zgromadzone dowody oceni przez pryzmat art. 50-51 p.b. W związku z tym Sąd na tym etapie nie odnosi się do szczegółowych kwestii, które będą dopiero przedmiotem ustaleń w toku postępowania administracyjnego. Na zakończenie należy dodatkowo wskazać, że kwestia terminowości zażalenia skarżącego na postanowienie organu I instancji nie była przedmiotem zaskarżonego postanowienia, a zatem nie podlegała kontroli sądu administracyjnego. Na marginesie należy zauważyć, że organ odwoławczy wziął pod uwagę stanowisko skarżącego zawarte w jego zażaleniu, traktując je jako pismo złożone w toku postępowania.

8. Zarzuty skargi okazały się zatem niezasadne. Sąd nie stwierdził również aby przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło do innych uchybień, które uzasadniałyby uchylenie tego postanowienia lub stwierdzenie jego nieważności. Wobec tego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

9. Sąd wyjaśnia również, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, albowiem zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Sąd może rozpoznać sprawę w takim trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane

w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontrolowane postanowienie mieściło się w tym zakresie.

Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w sentencji.