Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 704/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2013-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1a), art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 92a ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
article: art.10
journal: Dz.U. 2011 nr 244 poz 1454
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw.
article: art.72 ust.1 pkt 5
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: art.3 ust.1
journal: Dz.U. 2010 nr 185 poz 1243
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach - tekst jednolity.
article: art.1, art.3
journal: Dz.U. 2007 nr 44 poz 287
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska - tekst jednolity
article: art.4 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 124 poz 859
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka - Trzebiatowski Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2013 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Komendanta Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Komendanta Oddziału Straży Granicznej na rzecz skarżącej R.K. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2012 roku nr [...], Komendant Placówki Straży Granicznej, na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym ( Dz. U. z 2007 roku, nr 125, poz. 874 ze zm.) nałożył na R.K. karę pieniężną w kwocie 10.000 zł.

W uzasadnieniu organ powołał się na art. 92a ust. 1 oraz ust. 6 i lp. 4.5. załącznika nr 3 do ustawy O transporcie drogowym wskazując na naruszenie przez R.K. przepisów prawa polegające na wwozie odpadów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez wymaganego zezwolenia – art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. f ustawy O transporcie drogowym w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku O odpadach (Dz. U. z 2010 roku, nr 185, poz. 1243 ze zm.) i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 roku O międzynarodowym przemieszczaniu odpadów ( Dz. U. z 2007 roku, nr 124, poz. 859 ze zm.).

Komendant Placówki Straży Granicznej wskazał na następujący stan faktyczny sprawy. W dniu [...] września 2010 roku, o godz. 11.40, na autostradzie w rejonie m. [...], funkcjonariusze Placówki Straży Granicznej poddali kontroli ciągnik samochodowy marki [...] nr rej. [...] wraz z naczepą ciężarową marki [...] o numerze [...]. Kierowcą pojazdu był obywatel Polski R.B.. Na podstawie okazanych dokumentów i oświadczenia kierowcy ustalono, że podczas kontroli wykonywany był międzynarodowy przewóz drogowy z ładunkiem trzech używanych samochodów osobowych ([...] nr [...],[...] nr VIN: [...] oraz [...] nr VIN: [...]) z miejscowości [...] do miejscowości [...]. Podczas kontroli kierowca okazał wypis z licencji nr [...] na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy. Według kierowcy pojazdy te transportowane były na części lub do naprawy. W trakcie kontroli do organu I instancji przestane zostały: faktury zakupu pojazdów na których widnieje, jako kupujący – A.N., natomiast jako sprzedający – P.D.. Dodatkowo przesłano drugą stronę angielskiego dowodu rejestracyjnego samochodu [...] (VIN: [...]), na którym widnieje, jako właściciel A.P. oraz pierwszą i drugą stronę angielskiego dowodu rejestracyjnego samochodu [...] VIN: [...], na którym, jako właściciel figuruje A.P..

W związku z podejrzeniem, że przewożone pojazdy mogą stanowić odpad, oceny ładunku dokonał Inspektor Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, który po oględzinach pojazdów i zapoznaniu się z dokumentacją opisał swoją opinię w protokole kontroli nr [...] stwierdzając, iż przewożony ładunek może wypełniać definicję odpadu określoną w art. 3 ust. 1 ustawy z 27 kwietnia 2001 roku O odpadach (Dz. U. Z 2007r., nr 39, poz. 251 z późn. zm.) gdyż istnieją ku temu przesłanki, że zostaną one przeznaczone na części, a nie do dalszego użytkowania (brak lub niekompletne dowody rejestracyjne, sposób załadunku, oświadczenie kierowcy, określenie na dokumencie CMR tylko łącznej masy przewożonych samochodów). W związku z powyższym Komendant Placówki Straży Granicznej poinformował Głównego Inspektora Ochrony Środowiska o ujawnieniu nielegalnego transgranicznego przemieszczenia odpadu.

Pismem z dnia [...] września 2010 roku zawiadomiono przewoźnika o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie naruszenia przepisów ustawy z dnia 6 września 2007 O transporcie drogowym w związku z protokołem kontroli [...] z dnia [...] września 2010 roku oraz poinformowano przedsiębiorcę, że w wyniku przeprowadzonych czynności stwierdzono naruszenia określone pod l.p. 7.5 załącznika do ustawy O transporcie drogowym t.j. "Przywóz drogowy (wwóz) odpadów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez wymaganego zezwolenia" sankcjonowanego karą administracyjną w wysokości 6000zł.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 roku Główny Inspektor Ochrony Środowiska wezwał A.N., odbiorcę pojazdu, do oddania odpadu o kodzie 16 01 04*, w postaci uszkodzonego pojazdu marki: [...], o numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...], do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub do przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów.

Rozstrzygając prowadzone postępowanie wobec R.K. jako prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą "V" R.K. – Komendant Placówki Straży Granicznej, jako organ pierwszej instancji, w dniu [...] września 2012 roku wydał decyzję administracyjną nr [...], na podstawie art. 93 ust. ustawy z dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym oraz zgodnie z ustaleniami protokołu kontroli nr [...] z dnia [...] września 2010 roku, w której nałożył karę na przedsiębiorcę wykonującego przewóz drogowy w wysokości 10 000 zł, zgodnie z art. 92 a ust. 1 i 6 oraz na podstawie lp. 4.5 załącznika nr 3 o ustawy O transporcie drogowym.

R.K. złożyła odwołanie od tej decyzji zarzucając jej: 1. Błędne zastosowanie art. 92a ust. 1 i 6 ustawy z dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym i lp. 4.5 z załącznika nr 3 do tej ustawy, 2. Zastosowanie art. 92a ust. 1 i 6 ustawy z dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym i lp. 4.5 z załącznika nr 3 do tej ustawy w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 16.09.2011 roku O zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 201 r. nr .244, poz. 1454) niezgodnie z zasadą nieretroakcji, z naruszeniem art. 2 i 32, 42 Konstytucji RP oraz z naruszeniem art. 7 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, mające wpływ na wynik sprawy, 3. nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności niezgodnie z treścią art. 93 ustawy O transporcie drogowym w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 16 września 2011 roku O zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw z naruszeniem art. 2 i 32, 42 Konstytucji RP oraz z naruszeniem art. 7 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, mające wpływ na wynik sprawy. Strona w treści pisma wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia [...] września 2012 roku Komendant Placówki Straży Granicznej sprostował oczywistą omyłkę pisarską występującą w decyzji w brzmieniu: -w wierszu 1 na stronie 10 wyrażenie: "1. Decyzji niniejszej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.2" skreśla się, -w wierszu 18 na stronie 10 wyrażenie: "2 Przedsiębiorca/ podmiot krajowy uiszcza karę pieniężną w terminie 21 dni od dnia jej wymierzenia i przekazuje dowód uiszczenia kary pieniężnej organowi, który ją nałożył (art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001roku O transporcie drogowym.

Od powyższego postanowienia strona wniosła zażalenie, w którym zaskarżyła je w całości zarzucając: 1) rażące naruszenie art. 113 § 1 i § 3 Kodeks postępowania administracyjnego poprzez zastosowania trybu usunięcia oczywistej omyłki pisarskiej do usunięcia istotnej wady zaskarżonej decyzji - bezprawnego nadania decyzji [...] rygoru natychmiastowej wykonalności, i opierając się na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Komendant Oddziału Straży Granicznej, jako organ II instancji, decyzją z dnia [...] października 2012 roku nr [...], rozpatrując odwołanie uchylił zaskarżoną decyzję w części, dotyczącej nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności, zaś w pozostałej części decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że kwestię przemieszczania odpadów regulują przepisy rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 (Dz.U. UE. L.06.190.1 z dnia 12 lipca 2006 roku) w sprawie przemieszczania odpadów oraz przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 2007 roku O międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (Dz. U. z 2007 roku, nr 124, poz. 859 ze zm.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy, organem odpowiedzialnym za wykonanie rozporządzenia (WE) nr 1013/2006, jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska, który jest właściwy w szczególności w sprawach przywozu odpadów na teren kraju, Według art. 4 wymienionej ustawy organ ten wydaje także zezwolenia na m. in. przywóz odpadów na teren kraju.

Organ odwoławczy wskazał nadto, że organ I instancji, każdym etapie prowadzonego postępowania, pozostawał w kontakcie z Głównym Inspektoratem Ochrony Środowiska, który ostatecznie potwierdził zasadność ustaleń dotyczących charakteru przewożonego ładunku – uszkodzonego pojazdu marki [...] nr VIN: [...] jako, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 roku, po analizie nadesłanej przez Komendanta PSG dokumentacji stwierdził, iż ustalenia z kontroli zatrzymanego pojazdu bezsprzecznie dowodzą, iż uszkodzony pojazd marki [...] nr VIN: [...] powinien być zakwalifikowany do kategorii Q2 - "produkty nieodpowiadąjące wymaganiom jakościowym "określonych w załączniku nr 1 do ustawy z dnia 27 kwietnia 200lr. o odpadach (Dz. U. z 2010 Nr 185 poz. 1243 ze zm.). Nadto pojazd ten nie posiadał dokumentu rejestracyjnego z kraju pochodzenia co uniemożliwia jego rejestrację na terytorium Polski, a tym samym wykorzystanie przedmiotowego pojazdu zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż w przypadku przedmiotowego, uszkodzonego pojazdu spełnione zostały obie przesłanki uznania przedmiotu za odpad.

Odnosząc się do zarzutów odwołania uznał, że bezsprzecznym jest fakt zakwalifikowania przewożonego ładunku w postaci uszkodzonego pojazdu jako odpadu oraz to, że niniejsze międzynarodowe przemieszczenie z terytorium Wielkiej Brytanii na terytorium RP było przemieszczeniem nielegalnym – nie zostało zgłoszone właściwym organom kraju wysyłki i przeznaczenia, art. 2 pkt 35 lit. (a) rozporządzenia (WE) nr 1013/2006. Natomiast w treści odwołania strona podniosła, że w sprawie organ I instancji błędnie zakwalifikował zachowanie skarżącej jako wwóz odpadu na terytorium RP bez wymaganego zezwolenia i w związku z tym błędnie zastosował przepis art. 92 a ust. 1 i 6 oraz lp. 4.5 załącznika nr 3 ustawy z dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym. Organ odwoławczy stwierdził, że tym twierdzeniem nie można się zgodzić, gdyż w zaistniałym stanie organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że doszło do naruszenia przepisu ustawy O transporcie drogowym. W uzasadnieniu decyzji w sposób szczegółowy przedstawił motywy decyzji, przytaczając: przepis art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. f tej ustawy i przepisy prawa wspólnotowego określające rodzaje dokumentów wymaganych dla przewożenia odpadów oraz definicję odpadu wynikającą z ustawy o odpadach. Okoliczność, że obowiązek uzyskania zezwolenia spoczywa na importerze, nie wyłącza odpowiedzialności przewoźnika. O naruszeniu, stanowi stwierdzenie u kierowcy braku dokumentów wymaganych przy przewozie odpadów. Z tych względów zaistnienie takich przesłanek obligowało organ I instancji do nałożenia kary pieniężnej na stronę. Adresatem obowiązku sankcjonowanego karą pieniężną z ustawy o transporcie jest przewoźnik. Przedsiębiorca ponosi ryzyko właściwej organizacji swojej działalności, w tym także ryzyko zaniedbań swoich kontrahentów. Sankcja w postaci kary wyszczególniona w lp. 4.5 załącznika nr 3 o ustawy z dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym dotyczy wwozu odpadów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez wymaganego zezwolenia i dotyczy podmiotu, który takowej czynności dokonał. Organ zaznaczył, iż przedsiębiorca jest profesjonalistą, od którego można wymagać należytej staranności przy wykonywaniu przez niego działalności gospodarczej, w tym także znajomości podstawowych przepisów dotyczących jego działalności w stopniu wystarczającym do jej poprawnego prowadzenia.

Rozpatrując kolejny zarzut skarżącej organ odwoławczy stwierdził, iż w obowiązującym w dniu kontroli załączniku do ustawy o transporcie drogowym wwóz odpadów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez wymaganego zezwolenia określony był pod l.p. 7.5 i sankcjonowany karą administracyjną w wysokości 6.000 zł. Po nowelizacji powyższe naruszenie wyszczególnione jest w załączniku nr 3 do wspomnianej ustawy pod l.p. 4.5, któremu przypisana jest kara 10.000 zł. Zgodnie z art. 10 omawianej ustawy, zmieniającej zapisy ustawy o transporcie drogowym, nowe zapisy ustawy stosuje się w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie. W tym stanie rzeczy organ zasadnie stwierdził naruszenie przepisów wynikających ze znowelizowanego brzmienia ustawy i w konsekwencji nałożył karę pieniężną wyszczególnioną w załączniku nr 3 do wspomnianej ustawy pod l.p. 4.5 w wysokości 10.000 zł.

Odnosząc się do następnego zarzutu skarżącej uznał, iż kwestie podnoszone przez stronę są zasadne, ponieważ nadanie decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej nr [...] z dnia [...] września 2012 r. rygoru natychmiastowej wykonalności jest niezgodne z treścią ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 16 września 201 lr. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 20lir., nr 244, poz. 1454). W związku z powyższym organ odwoławczy uchylił decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej nr [...] z dnia [...] września 2012 roku w części dotyczącej nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności i sposobu uiszczenia kary pieniężnej.

Na powyższą decyzję R.K. złożyła skargę, w której zarzuciła: 1. zastosowanie art. 92a ust. 1 i 6 ustawy dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym i lp. 4.5 z załącznika nr 3 tej ustawy w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 16 września 2011 roku O zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2011.244.1454), niezgodnie z zasadą nieretroakcji, z naruszeniem art. 2 i 32, 42 Konstytucji RP oraz z naruszeniem art. 7 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, 2. naruszenie art. 92a ust. 1 i 6 ustawy dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym i lp. 4.5 z załącznika nr 3 do tej ustawy, 3. rażące naruszenie prawa przez Komendanta Oddziału Straży Granicznej i Komendanta Placówki Straży Granicznej, poprzez pominięcie przez oba organy wiążącego ich, z mocy art. 97 § 1 ust. 4 w związku z art. 100 § 1 k.p.a., orzeczenia GIOŚ [...] z dnia [...] stycznia 2012 roku, wydanego na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 roku O międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, ustalającego odbiorcę wyłącznie winnym zaniedbania obowiązku uzyskania pozwolenia na wwóz odpadu, oraz poprzez całkowite pominięcie przy rozstrzygnięciu przepisów prawa materialnego , art. 8 i art. 11 Konwencji CMR, określających warunki przewozu, jakich winien przestrzegać przewoźnik przy międzynarodowym przewozie, mające wpływ na wynik sprawy. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Komendanta Oddziału Straży Granicznej numer [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Komendant Placówki Straży Granicznej nr [...], jako niezgodnych z prawem.

W uzasadnieniu skargi R.K. podniosła, że organ ustalił, iż do naruszenia przepisów doszło w dniu [...] września 2010 roku. Kwalifikując naruszenie, organ posłużył się przepisem art.92a ust. 1 i 6 i lp. 4.5. ustawy O transporcie drogowym, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 16 września 2011 roku O zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. 2011.244.1454). Powołane przepisy ustawy O transporcie drogowym, wskazane w podstawach prawnych obu decyzji, weszły w życie w dniu 1 stycznia 2012 roku. W konsekwencji oba organy zastosowały przepisy, które nie obowiązywały w dniu [...] września 2010 roku, w dacie stwierdzonego naruszenia. Organ zakwalifikował zatem zachowanie R.K. do normy, która nie istniała w czasie i miejscu popełnienie naruszenia, jak również ustalił wysokość kary administracyjnej za pomocą normy, która także nie obowiązywała w czasie i miejscu popełnienia naruszenia. Swym postępowaniem oba organy administracji naruszyły art. 2 oraz art. 32 Konstytucji, łamiąc zasadę nieretroakcji i stosując działanie przepisów prawa wstecz, jak również pogwałciły istotnie zasadę pewności prawa wypływająca z zasady demokratycznego państwa prawnego, a także konstytucyjną zasadę równości, gdyż podmioty które dopuściły się naruszeń prawa, w okresie w jakim naruszyć miała także prawo R.K., jeśli ich sprawy zakończyły się przed wejściem w życie ustawy O zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw, obciążone zostały karami administracyjnymi o znacznie niższej wysokości, na podstawie poprzednio obowiązującego stanu prawnego. Odwołując się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca stwierdziła, że nie istnieją żadne konstytucyjne wartości, dla których sprawcy tych samych naruszeń, popełnionych w tym samym czasie, mieli by być traktowani zupełnie odmiennie tylko z powodu upływu czasu i wejścia, w związku z tym upływem czasu, nowych regulacji, szczególnie gdy sprawcy naruszeń, których sprawy rozpoznawane miałby by być później, po wejściu w życie zmian w przepisach, mieliby by być karani surowiej, niż ci których sprawy rozpoznano przed zmianą przepisów. Podmiot ponoszący odpowiedzialność o charakterze represyjnym korzysta z ochrony wynikającej z art. 42 Konstytucji RP, w związku z czym przepisy regulujące odpowiedzialność represyjną muszą realizować gwarancje wynikające z szeroko rozumianego prawa karnego.

Niezależnie od tych zarzutów skarżąca wskazała, że oba organy nieprawidłowo zakwalifikowały zachowanie skarżącej, jako wyczerpujące znamiona naruszenia o jakim mowa w art.92a ust. 1 i 6 i lp. 4.5. załącznika nr 3 do ustawy O transporcie drogowym, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 16.09.2011 roku O zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw. Organy administracji, w procesie subsumpcji, winny posługiwać się definicjami ustawowymi zawartymi w ustawie o transporcie drogowym, przepisami prawa materialnego, w tym przepisami Konwencji CMR, regulującej zarobkowy przewóz drogowy towarów pojazdami i przypisywać ich treść ujawnionym okolicznościom konkretnego przypadku. Zdaniem skarżącej organ winien był określić gdzie umiejscowić podmiot wykonujący zarobkowy przewóz drogowy, co umożliwia mu znajdujący się w aktach sprawy list przewozowy, określający kto jest w sprawie właścicielem ładunku, kto przewoźnikiem wykonującym przewóz drogowy, kto odbiorcą, a kto nadawcą przesyłki. Po tych zabiegach organ winien przypisać poszczególnym podmiotom przewozu określone przepisami prawa obowiązki i określić warunki przewozu, związane z transportem towarów i w wypadku stwierdzenia naruszenia tych obowiązków lub warunków, prawidłowo zakwalifikować je zgodnie z wykazem naruszeń. Oba organy poprzestały na ustaleniu, że jeden samochód przewożony w dniu [...] września 2010 roku przez skarżącą, zgodnie ze stanowiskiem GIOS, okazał się odpadem, co uznały za wystarczają podstawę do uznania naruszenia właśnie przez skarżącą art.92aust. 1 ustawy O transporcie drogowym. Oba organy pominęły w swych rozstrzygnięciach to, że prawomocne orzeczenie GIOŚ [...] z dnia [...] stycznia 2012 roku, którym GIOŚ zobowiązał odbiorcę odpadu o kodzie 16 01 04, w postaci uszkodzonego pojazdu marki [...], do przekazania go do przedsiębiorcy prowadzącego stacje demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów, określiło wyłącznego sprawce naruszenia obowiązku uzyskania zezwolenia na wwóz odpadu. Zgodnie z tym przepisem art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 roku O międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, w przypadku stwierdzenia nielegalnego międzynarodowego przemieszczania odpadów, albo na podstawie powiadomienia o nielegalnym przemieszczeniu, otrzymanego w trybie art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006, Główny Inspektor Ochrony Środowiska wszczyna z urzędu postępowanie administracyjne i wzywa odbiorcę odpadów – jeżeli za nielegalne międzynarodowe przemieszczanie odpadów odpowiedzialność ponosi odbiorca odpadów – w drodze postanowienia, do zastosowania procedur określonych w art. 24 rozporządzenia nr 1013/2006, określając termin realizacji działań wynikających z tych procedur, nie dłuższy niż 30 dni. Postanowienie opisane powyżej ma szczególny charakter, gdyż w ujęciu ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, konkretyzuje osobę odpowiedzialną za wwóz odpadu bez zezwolenia , a więc ma charakter merytoryczny w tej części. Przed wydaniem postanowienia w trybie art. 25 cytowanej ustawy nie jest prowadzone żadne inne postępowanie, którego przedmiotem jest ustalenie odpowiedzialnego za wwóz odpadu. Jest to o tyle logiczne, że ustawa na GIOŚ nakłada odpowiedzialność za wykonanie rozporządzenia 1013/2006, co wynika wprost z brzmienia jej art. 3 ust.1 pkt 1, 2, 3 i ust. 2 ustawy, zaś organy Straży Granicznej sytuuje w pozycji jedynie "egzekutora" przepisów sankcjonujących. W konsekwencji ustawodawca redagując treść art. 25 nałożył na GIOŚ obowiązek podjęcia czynności zmierzających do ustalenia osoby odpowiedzialnej za wwóz odpadu, bo tylko do takiej osoby może być skierowane żądanie zastosowania procedur określonych w art. 24 rozporządzenia nr 1013/2006. Prawomocnemu postanowieniu GIOŚ, wobec jego specyficznego statusu, należy zatem przypisać skutki analogiczne do tych jakie wywołuje prawomocna decyzja. Jak wynika z materiału sprawy odbiorca zastosował się do żądania zawartego w postanowieniu GIOŚ, skutkiem czego zbędne stało się wydanie decyzji. To także podnosi rangę wydanego postanowienia jako środka zbliżonego do decyzji, ale o mniejszym "zasięgu działania", gdyż jego nie wykonanie nie jest zagrożone sankcją kamą (art. 31). Regulacje zawarte w przepisach rozdziału 6 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 roku O międzynarodowym przemieszczaniu odpadów nakierowane są na stronę podmiotową. Tym pojęciem posługuje się właśnie art. 24 rozporządzenia nr 1013/2006, jak również ustawa z dnia 29 czerwca 2007 roku O międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (art. 25). Z tych racji gdy organ podejmuje podejrzenie przemieszania odpadu, powiadamia inne organy o tym fakcie. Organ odpowiedzialny za wykonanie rozporządzenia 1013/2006 – Główny Inspektor Ochrony Środowiska – wydaje postanowienie lub decyzję rozstrzygającą: czy wwożony towar jest odpadem, sposób jego zagospodarowania oraz wskazuje odpowiedzialnego za przemieszczanie odpadów. Zakres art. 33 ust 3 ustawy O międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, pokrywa się z art. 92a ust. 1 i l.p. 4 załącznika nr 3 do ustawy O transporcie drogowym. Dlatego postanowienie wydane przez GIOŚ w trybie art. 25 ustawy O międzynarodowym przemieszczaniu odpadów ma takie specyficzne cechy, z których wypływa obowiązek jego recypowania przez inne organy.

Całkowicie pominęły organy obu instancji przepisy konwencji CMR. Zgodnie z jej postanowieniami dowodem zawarcia umowy przewozu jest list przewozowy, chyba że co innego wynika z umowy stron. Ten dowód, list przewozowy, jest także dowodem przewozu w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 8 tej Konwencji przy przyjęciu towaru przewoźnik jest obowiązany sprawdzić : a. dokładność danych listu przewozowego dotyczących ilości sztuk, jak również ich cech i numerów: b. widoczny stan towaru i jego opakowania. Zgodnie z art. 11 Konwencji w celu załatwienia formalności celnych lub innych, jakie należy wypełnić przed wydaniem towaru, nadawca powinien załączyć do listu przewozowego lub postawić do dyspozycji przewoźnika potrzebne dokumenty oraz udzielić mu wszelkich żądanych informacji. Przewoźnik nie jest obowiązany sprawdzać, czy te dokumenty i informacje sa ścisłe i dostateczne. Stanowi rażące pogwałcenie prawa kiedy organ administracyjny rozpoznający sprawę orzeka w oderwaniu od obowiązującego porządku prawnego, przemilcza wiążące go przepisy prawa materialnego. Stosowanie przepisu art. 92a ust 1 i 6 ustawy O transporcie drogowym z pominięciem przepisów art.8 i art. 11 Konwencji CMR, w zakresie spełnienia przez przewoźnika warunków przewozu, stanowi podstawę uchylenia zaskarżonych decyzji jako rażąco niezgodnych z prawem.

Zgodnie z art. 92a ust. 1 ustawy O transporcie drogowym podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze. Załącznik do ustawy O transporcie drogowym nie stanowi samodzielnej podstawy do nałożenia kary administracyjnej. Bez spełnienia przesłanek zawartych w art. 92a ust. 1 tej ustawy, nałożenie kary w wysokości przewidzianej w załączniku do ustawy nie jest dopuszczalne. Zatem jeśli nie mamy do czynienia z czynem zabronionym, w rozumieniu przepisów ogólnych, nie można stosować przepisów z części szczególnej. W identycznej relacji pozostaje przepis art.92a ust 1 ustawy O transporcie drogowym do treść załączników do tej ustawy. Gdyby treść orzeczenia wyłącznie uprawnionego GIOŚ, lub analiza przedmiotowego przypadku, w świetle postanowień umownych, postanowień art. 8 i 11 Konwencji CMR dawały podstawę do zarzutu, że skarżąca uchybiła obowiązkom lub warunkom przewozu, skarżąca musiała by ponieść odpowiedzialność bez względu na stopień winy i jej staranność przy wykonywaniu czynności przewozu lub związanych z przewozem. Wobec braku naruszenia przez skarżącą takich obowiązków czy warunków przewozu niezależnie od stopnia winy, kara administracyjna nie może być na skarżącą nałożona, co wynika a contrario z art. 92a ust. 1 ustawy O transporcie drogowym.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku, nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w zakresie swej właściwości ocenia zatem zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Okolicznością bezsporną w przedmiotowej sprawie jest, iż w dniu [...] września 2010 roku przeprowadzono kontrolę samochodu ciężarowego marki [...] o nr rej. [...] wraz z przyczepą ciężarową marki [...] nr rej. [...], na której znajdowały się trzy pojazdy samochodowe: [...] (Nr VIN; [...]). Kierowcą pojazdu marki [...] był R.B., który podał, że transportuje pojazdy z Anglii, a pojazdy które wiezie, są przeznaczone do rozebrania na części. Jako dowód legalności przewożonego ładunku okazał tylko list przewozowy CMR. Kierowca nie posiadał dokumentów rejestracyjnych pojazdów, ani umów sprzedaży.

Powyższe ustalenia zostały potwierdzone w protokole przeprowadzonej kontroli z dnia [...] września 2010 roku oraz w protokole przesłuchania R.B. z dnia tej samej daty.

Bezsporne jest, że decyzją z dnia [...] września 2012 roku Komendant Placówki Straży Granicznej wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 10.000 zł, za podstawę wskazując Lp. 4.5. załącznika do ustawy, zgodnie z którym wysokość kary za przywóz drogowy (wwóz) odpadów na terytorium RP bez wymaganego zezwolenia wynosi 10.000 zł.

W związku z podejrzeniem, że przewożone pojazdy mogą stanowić odpad, Inspektor Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska dokonał oceny przewożonego ładunku. Po oględzinach pojazdów i zapoznaniu się z dokumentacją organ ten wydał opinię w protokole kontroli nr [...]. W protokole tym stwierdzono, że przewożony ładunek może wypełniać definicję odpadu określoną w art. 3 ust. 1 ustawy z 27 kwietnia 2001 roku O odpadach (Dz. U. z 2007 roku, nr 39, poz. 251 z późn. zm.) albowiem pojazdy, zostaną przeznaczone na części, a nie do dalszego użytkowania (brak lub niekompletne dowody rejestracyjne, sposób załadunku, oświadczenie kierowcy, określenie na dokumencie CMR tylko łącznej masy przewożonych samochodów). W związku z powyższym pismem z dnia [...] września 2010 roku Komendant Placówki Straży Granicznej poinformował Głównego Inspektora Ochrony Środowiska o ujawnieniu nielegalnego transgranicznego przemieszczenia odpadu. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 roku Główny Inspektor Ochrony Środowiska wezwał A.N. jako odbiorcę uszkodzonego pojazdu marki: [...], o numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...], jako odpadu o kodzie 16 01 04*, do oddania przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub do przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów.

Zgodnie z ustawą O Inspekcji Ochrony Środowiska z dnia 20 lipca 2001 roku (Dz.U. 2007 nr 44. poz. 287) instytucja taka została powołana m. in. do przestrzegania przepisów o ochronie środowiska oraz badania i oceny stanu środowiska (art. 1), w związku z czym jest placówką wyspecjalizowaną do oceny i kwalifikowania czy określony obiekt jest odpadem. Przepis art. 3 ustawy O międzynarodowym przemieszczaniu odpadów czyni Głównego Inspektora Ochrony Środowiska organem odpowiedzialnym za wykonanie rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego z dnia 14 czerwca 2006 roku W sprawie przemieszczania odpadów (Dz. U.E. L.2006.190.1) i jednocześnie organem właściwym w sprawach m. in. Przywozu odpadów na teren kraju. Główny Inspektor Ochrony Środowiska, w granicach swoich kompetencji, zasadnie wskazał, że skoro oceniony pojazd przewożony był bez dowodu rejestracyjnego koniecznego do rejestracji na terenie kraju (art. 72 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2005, Nr 108, poz 908), zatem dotychczasowy właściciel zamierzał się wyzbyć tego samochodu. Wyzbycie się substancji lub przedmiotu, należącego do kategorii ujawnionej w załączniku nr 1 do ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku O odpadach (Dz. U. 20010, nr 185, poz. 1243), zgodnie z art. 3 ust 1 determinuje jego zakwalifikowanie jako odpad. Uzupełnieniem katalogu przedmiotów uznanych za odpad zawiera rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 roku, wydanym na podstawie art. 4 ustawy O odpadach, W sprawie katalogu odpadów. W załączniku stanowiącym katalog odpadów, zużytym lub nienadającym się do użytkowania pojazdom jako odpadom, został nadany kod 16 01 04. Tak też zakwalifikował przedmiotowy samochód Główny Inspektor Ochrony Środowiska.

Zakwalifikowanie samochodu [...] numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...], jako odpadu nie było podważane.

Zarzutem skargi stało się natomiast uznanie R.K., przez organy obydwu instancji, jako osoby wyłącznie winnej naruszenia obowiązku uzyskania zezwolenia na wwóz odpadu. W ocenie skargi, takie stanowisko jest sprzecznie przede wszystkim z przepisem art. 8 i 11 Konwencji CMR określających warunki przewozu jakich powinien przestrzegać przewoźnik przy międzynarodowym przewozie.

Wskazana przez skarżącego konwencja z dnia 14 września 1956 roku O umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) opublikowana w Dz.U. z 1962 roku, nr 49, poz. 238. już w preambule wskazała swój cel mianowicie, że reguluje w jednolity sposób warunki umowy międzynarodowego przewozu drogowego towarów, w szczególności jeśli idzie o dokumenty używane do tego przewozu oraz odpowiedzialność przewoźnika. Powtórzeniem takiego celu jest treść art. 1 ust. 1 konwencji stanowiący, że konwencję stosuje się do wszelkiej umowy o zarobkowy przewóz drogowy towarów pojazdami, niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności państwowej stron, jeżeli miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsca przewidziane dla jej dostawy, stosownie do ich oznaczenia w umowie, znajdują się w dwóch różnych krajach, z których przynajmniej jeden jest krajem umawiającym się. Z powołanych zapisów wynika przeznaczenie konwencji mianowicie regulacja sposobu międzynarodowego przewozu drogowego towarów w zakresie dokumentacji, a także odpowiedzialności przewoźnika. Sąd stwierdza, że przepisy konwencji dotyczą stosunków cywilnoprawnych pomiędzy przewoźnikiem nadawcą i odbiorca przesyłki, natomiast nie dotyczą w żadnej mierze odpowiedzialności administracyjnej za niedopełnienie obowiązków zawartych w konwencji, w szczególności odpowiedzialności takiego rodzaju za brak zgłoszenia przewozu. Wbrew twierdzeniom skargi przepisy art. 7 oraz 11 konwencji nie nakładają odpowiedzialności ani współodpowiedzialności za przewożenie odpadów na nadawcę. Przepis art. 7 ustanawia odpowiedzialność nadawcy za wszelkie koszty i szkody, jakie mógłby ponieść przewoźnik na skutek nieścisłości lub niedostateczności danych wymienionych w dalszej części tego przepisu. Jest to zatem przepis o charakterze cywilnoprawnym, skoro reguluje odpowiedzialność za koszty i szkody. Taki sam charakter został nadany art. 11, który nakłada na nadawcę obowiązek dostarczenia potrzebnych dokumentów i informacji oraz jego odpowiedzialność za szkody jakie poniesie przewoźnik wskutek ich braku bądź innych nieprawidłowości. Odpowiedzialność za poniesioną szkodę nie wchodzi w zakres regulowany przepisami prawa administracyjnego. Sąd stwierdza powtórnie, że powołane przepisy regulują odpowiedzialność nadawcy względem przewoźnika za poniesioną szkodę i koszty, natomiast nie regulują zupełnie sytuacji, które mogą stać się podstawą do nałożenia kary albo wyłączającej stosowanie kary albowiem nie zawierają regulacji o charakterze karnym.

Sąd stwierdza, że identyczny charakter prawny został nadany rozporządzeniu (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego z dnia 14 czerwca 2006 roku w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. U.E. L.2006.190.1). Charakter, rodzaj i przeznaczenie przepisów rozporządzenia określa jego art. 1 stanowiąc, że rozporządzenie określa procedury i systemy kontroli w zakresie przemieszczania odpadów, w zależności od pochodzenia, przeznaczenia i trasy przemieszczania odpadów, rodzaju przesyłanych odpadów oraz przewidzianego trybu postępowania z odpadami w miejscu przeznaczenia. Już z treści tego przepisu wynika wprost, że rozporządzenie nie zawiera przepisów nakładające kary lub uwalniające od kar. W szczególności przepisów karnych nie zawiera art. 24 oraz 25 rozporządzenia. Art. 25 reguluje koszty zwrotu w przypadku gdy przemieszczanie odpadów jest nielegalne, natomiast powiązany z nim art. 24 kwestię odbioru odpadów w przypadku gdy przemieszczanie ich jest nielegalne.

Niezależnie od powyższej oceny, Sąd stwierdza, że przepisy konwencji oraz rozporządzenia nie wykluczają odpowiedzialności krajowej, w szczególności administracyjnej, za naruszenie zasad międzynarodowego przemieszczania odpadów.

Podstawą wymierzenia skarżącej kary grzywny stały się przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym (Dz. U. 2007, nr 125, poz. 874). Dyspozycja zawarta w przepisie art. 92a ust. 1 w sposób jednoznaczny wskazuje osobę odpowiedzialną za naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, mianowicie podmiot wykonujący przewóz drogowy. W załączniku nr 3 zawarto wyszczególnienie rodzaju naruszeń podmiotów wykonujących przewóz drogowy. W punkcie 4.5. jako naruszenie warunków przewozu drogowego wyszczególniono wwóz odpadów na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej bez wymaganego zezwolenia. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy O międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, przywóz odpadów na teren Polski wymaga zezwolenia Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. W kontrolowanej sprawie podmiotem wykonującym przewóz drogowy była R.K.. Poza sporem pozostaje fakt wwiezienia przez skarżącą jako przewoźnika na teren Państwa odpadu i to bez wymaganego zezwolenia. Żaden przepis prawa unijnego nie zakazuje państwom członkowskim Unii Europejskiej nakładania na przewoźnika sankcji karnej za wwiezienie odpadu na jego terytorium, w szczególności nie zakazują tego przepisy powołanej wyżej konwencji oraz rozporządzenia. Żaden obowiązujący przepis nie umniejsza takiej odpowiedzialności karnej przewoźnika w przypadku gdyby nawet ponosił także odpowiedzialność nadawca i odbiorca przesyłki. W szczególności obowiązek uzyskania zezwolenia spoczywa na importerze, nie wyłącza odpowiedzialności przewoźnika. Tak zatem organy obydwu instancji uznały R.K. jako osobę podlegającą karze z wwiezienie odpadu na teren kraju bez wymaganego zezwolenia.

Tak zatem skarga w omawianej części jest bezzasadna.

Skarga okazała się trafna natomiast odnośnie zarzutu stosowania przepisów nowej ustawy w zakresie wysokości kary z naruszeniem zasady lex retro non agit.

W tym zakresie w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że ustawa z dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym została zmieniona ustawą z dnia 16 września 2011 roku O zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 roku, nr 244, poz. 1454), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 roku. Zgodnie z art. 10 ustawy nowelizującej przepisy ustawy o transporcie drogowym, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie.

Według przepisów znowelizowanych, obowiązujących po 1 stycznia 2012 roku, naruszenie, którego dopuścił się R.W., tj. wwóz odpadów na terytorium RP bez wymaganego zezwolenia, obwarowane jest karą pieniężną w wysokości 10.000 zł (Lp. 4.5. załącznika do ustawy), a zatem karą surowszą od tej, którą przewidywały przepisy ustawy o transporcie drogowym przed nowelizacją (tj. 6.000 zł).

Konstytucyjność przepisu art. 10 wskazanej ustawy stanowił przedmiot postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, który wyrokiem z dnia 23 lipca 2013r., sygn. akt P 36/12, stwierdził jego niezgodność z art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim – w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego wszczętych a niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia tej ustawy w życie – nakazuje stosowanie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 roku O transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 roku, nr 125, poz. 874 ze zm.) w brzmieniu nadanym wyżej powołaną ustawą z 16 września 2011 roku, przewidujących wyższe kary pieniężne niż kary przewidziane w przepisach obowiązujących w chwili wystąpienia zdarzenia powodującego odpowiedzialność administracyjną.

Trybunał wskazał, że zakwestionowany przepis, jako przepis intertemporalny, wyznacza czasowy zakres zastosowania przepisów prawa administracyjnego, związany z wymierzeniem kar finansowych, a zatem powinien być odczytywany ściśle. Powołał się na ugruntowane w swoim orzecznictwie stanowisko, że przepisy działające wstecz można wyjątkowo uznać za zgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego i je zastosować, jeżeli:

– nie są to przepisy prawa karnego ani regulacje zakładające podporządkowanie jednostki państwu (np. prawo daninowe);

– mają one rangę ustawową;

– ich wprowadzenie jest konieczne (niezbędne) do realizacji lub ochrony innych, ważniejszych i konkretnie wskazanych wartości konstytucyjnych;

– spełniona jest zasada proporcjonalności, czyli wyraźne są argumenty konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością, równoważące negatywne skutki;

– nie powodują one ograniczenia praw lub zwiększenia zobowiązań adresatów norm prawnych, a przeciwnie – poprawiają sytuację prawną niektórych adresatów danej normy prawnej (ale nie kosztem pozostałych adresatów tej normy);

– problem rozwiązywany przez te regulacje nie był znany ustawodawcy wcześniej i nie mógł być rozwiązany z wyprzedzeniem bez użycia przepisów działających wstecz.

Sąd kontrolujący zaskarżone postępowanie wyzbył się wszelkich wątpliwości odnośnie tego, że zasada niedziałania prawa wstecz ( lex retro non agit) jest dyrektywą legislacyjną skierowaną do organów stanowiących prawo, jak również dyrektywą interpretacyjną dla organów stosujących prawo, dokonujących wykładni przepisów prawnych. Zasada ta, chociaż nie została wprost wyrażona w Konstytucji, stanowi podstawową zasadę porządku prawnego w państwie, opartego na założeniu, że "każdy przepis normuje przyszłość, nie zaś przeszłość". W wyjątkowych okolicznościach dopuszcza się pewne odstępstwa od zasady lex retro non agit, jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a jednocześnie realizacja jej nie jest możliwa bez dopuszczenia wstecznego działania prawa.

Zdaniem Trybunału kwestionowany przepis art. 10 ustawy nowelizującej, poza spełnieniem warunku formy ustawowej, nie odpowiada żadnemu ze wskazanych wymagań. Nie miał też wątpliwości co do tego, że problem, który ustawodawca zamierzał rozwiązać wprowadzając omawianą regulację był mu znany od dłuższego czasu. Trybunał nie znalazł więc szczególnych powodów uzasadniających odstępstwo od zasady niedziałania prawa wstecz.

W przedmiotowej sprawie, zdarzenie, polegające na wwozie odpadu na terytorium RP, które nastąpiło w dniu [...] września 2010 roku, bez wątpienia miało charakter jednorazowy, ograniczony miejscowo oraz ramami czasowymi, w których zostało ujawnione i odzwierciedlone w treści protokołu kontroli. Nie zachodziła więc sytuacja, w której naruszenie nastąpiło pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów i trwało jeszcze po 1 stycznia 2012 roku, czyli po dacie wejścia w życie nowych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Co do zasady orzeczenia Trybunału mają moc wsteczną (są skuteczne ex tunc), co oznacza, że usuwają zakwestionowaną normę prawną w zasadzie od chwili jej wejścia do systemu prawnego. Pogląd ten prowadzi do powstania fikcji prawnej, że danej normy nigdy w systemie prawnym nie było, co umożliwia wzruszanie czynności dokonanych na jej podstawie (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 kwietnia 2013 roku w spr. III AUa 179/13, Lex nr 1316214).

Utrata mocy obowiązującej przepisu z powodu jego niezgodności z Konstytucją oznacza, że przepis ten nie może być stosowany poczynając od daty jego uchwalenia. Wyrok Trybunału ma skutki retroaktywne, a przez to zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 20 lutego 2013 roku w spr. III AUa 1121/12, Lex nr 1280625). Skutkiem utraty domniemania konstytucyjności ustawy w konsekwencji wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku stwierdzającego niezgodność jej przepisu z Konstytucją, jest obowiązek zapewnienia przez sądy orzekające w sprawach, w których przepis ten ma zastosowanie, stanu zgodnego z Konstytucją wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 maja 2010 roku w spr. III UK 2/10, Lex nr 1037192). Z powyższych racji Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę organy orzekające będą zobowiązane uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym wyroku, a w szczególności okoliczność, iż art. 10 ustawy z dnia z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 244, poz. 1454), który to przepis stanowił podstawę zastosowania przepisów znowelizowanej ustawy o transporcie drogowym i wymierzenia kary administracyjnej wyższej niż kara przewidziana przez ustawę o transporcie drogowym przed nowelizacją, utracił moc we wskazanym w wyroku Trybunału zakresie.