Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 969/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Śródmieście Zachód M. M. sprawy ze skargi K. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-86/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy K. decyzją z dnia 2 lutego 2022 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej K. Ł. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - siostrą I. M.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 3 stycznia 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą I. M. Do przedmiotowego wniosku dołączone zostały następujące dokumenty: 1) orzeczenie I. M. Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 12 sierpnia 2003 r. 2) orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 15 października 2019 r. dotyczące I. M., 3) świadectwo pracy K. Ł. z dnia 31 grudnia 2021 r. 4) oświadczenie o zakresie i formie sprawowanej opieki. Ponadto doręczone zostały dokumenty: zaświadczenie lekarskie dotyczące J. M. z dnia 10 stycznia 2022 r., zaświadczenie dotyczące J.1 M. z dnia 5 stycznia 2022 r. i z dnia 12 stycznia 2022 r. oraz oświadczenia J. M. i J.1 M. z dnia 10 stycznia 2022 r. Zgodnie z przedstawionymi wyżej orzeczeniami niepełnosprawność I. M. istnieje od dzieciństwa. Tym samym została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkująca przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że z dniem 31 grudnia 2021 r. zrezygnowała z pracy zawodowej (świadectwo pracy z 31 grudnia 2021 r.), by opiekować się niepełnosprawną siostrą. Wg K. Ł. rodzice nie są w stanie opiekować się córką z uwagi na stan swojego zdrowia. Pozostają w stałym leczeniu, co zostało potwierdzone stosownymi zaświadczeniami lekarskimi, jednak pomimo licznych schorzeń nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Matka J. M. ma lat 74, jest na emeryturze i nie jest w stanie uczestniczyć w sprawowaniu opieki nad córką I. M. z powodu złego stanu zdrowia, problemów z poruszaniem się i zawrotów głowy. Ojciec J.1 M. ma lat 76, jest emerytem i również z powodu złego stanu zdrowia nie może sprawować opieki nad córką. Rodzice osoby wymagającej opieki nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich.

Zgodnie z oświadczeniem skarżącej w ramach swojej opieki pomaga siostrze w podstawowych czynnościach, takich jak: przygotowywanie posiłków oraz pomoc w spożywaniu posiłków, umożliwienie wizyt lekarskich, zakup lekarstw, pomoc w kąpieli i ubieraniu się. Ponadto siostra skarżącej wymaga stałej obecności opiekuna ze względu na jej niepełnosprawność umysłową.

Organ stwierdził, że co prawda przedstawione dowody w postaci zaświadczeń lekarskich potwierdzają, że zarówno J. M., jak i J.1 M. pozostają w stałym leczeniu z powodu licznych schorzeń, to jednak żadna z tych osób nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając na uwadze treść mających zastosowanie w sprawie przepisów organ uznał, że został w nich zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym ustawodawca nie pozostawił organom administracji publicznej jakiegokolwiek pola do uznaniowego orzekania w sprawie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Określił w nim kolejność korzystania z prawa do tego świadczenia wskazując, że pierwszeństwo mają osoby spokrewnione w linii prostej - zstępni lub wstępni, a spośród nich spokrewnieni w pierwszym stopniu. Dopiero po wystąpieniu obiektywnych przeszkód, które wyłączają opiekę osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności (znaczny stopień niepełnosprawności lub pozbawienie praw rodzicielskich) przepisy przewidują możliwość przyznania tego świadczenia "innym osobom" wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym w sprawie z wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną siostrą zachodzą przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1a w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 2 i art. 18 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu celów tej ustawy i nieuwzględnieniu konstytucyjnych zasad praworządności i równości poprzez przyjęcie, że istnienie osoby, której obowiązek alimentacyjny wyprzedza jej obowiązek alimentacyjny, tj. matki i ojca osoby niepełnosprawnej, stanowi negatywną przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że jest ona jedyną osobą, która może zapewnić pomoc i opiekę swojej niepełnosprawnej siostrze. Nadto zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca wniosła o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do odwołania, tj. zaświadczeń lekarskich rodziców osoby niepełnosprawnej, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki osoby niepełnosprawnej - na okoliczność stanu zdrowia rodziców osoby niepełnosprawnej, braku możliwości sprawowania przez nich opieki nad niepełnosprawną córką, na okoliczności wynikające z ich treści oraz na okoliczności wskazane w uzasadnieniu odwołania. Wniosła o uchylenie decyzji oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-86/22 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wskazało, że w sprawie niespornym jest, że siostra skarżącej jest osobą niepełnosprawną, która wymaga opieki a także to, że jej rodzice nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny obciąża zatem w pierwszej kolejności jej rodziców bowiem stosownie do regulacji przepisu art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Obowiązek alimentacyjny rodziców wyprzedza więc obowiązek alimentacyjny siostry. Organ uznał, że pozostaje do ustalenia zatem kwestia czy po stronie rodziców istnieją obiektywne przyczyny, które pozwoliłyby na przejście obowiązku alimentacyjnego na skarżącą.

SKO podkreśliło, że nie kwestionuje, iż siostra skarżącej ze względu na stan zdrowia wymaga opieki, a skarżąca tej opieki jej udziela, jednakże nie można przyjąć, iż zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną siostrą, powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w ograniczonym zakresie czasowym. Brak jest zatem związku przyczynowego między rezygnacją przez skarżącą z pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad niepełnosprawną siostrą. Kolegium wyjaśniło, że z zasad doświadczenia życiowego wynika, iż czynności takie jak: przygotowanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie mieszkania, pranie odzieży, pomoc siostrze w higienie osobistej i przy ubieraniu, zapewnienie kontaktu z lekarzem - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką np. nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Nadto z akt sprawy wynika, iż skarżąca może współdzielić opiekę nad siostrą z rodzicami, którzy na czas jej nieobecności mogą pełnić nadzór nad niepełnosprawną córką. Z materiału dowodowego wynika, iż matka legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pozostaje w stałym leczeniu z powodu cukrzycy, jest osobą otyłą, ma problemy z poruszaniem się, niemniej jednak jest osobą kontaktową i jest w stanie nadzorować córkę podczas nieobecności skarżącej. Sprawowanie nadzoru nad córką nie wiąże się bowiem z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, na który niewątpliwie nie pozwala jej stan zdrowia. Z kolei ojciec wedle oświadczenia skarżącej również choruje na cukrzycę, nadciśnienie, białaczkę limfatyczną, ma problemy z utrzymaniem równowagi i poruszaniem się. Wymienione wyżej schorzenia występujące u ww. nie powodują, iż nie może on współdzielić wraz z żoną nadzoru nad córką. W ocenie Kolegium jest możliwe zatem współdzielenie obowiązków wynikających z opieki z takim skutkiem aby skarżąca nie musiała rezygnować z aktywności zawodowej.

Biorąc pod uwagę powyższe wywody oraz odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu, SKO wskazało, że fakt posiadania przez siostrę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez nią tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do WSA w Krakowie skarżąca nie zgodziła się z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji, podkreślając, że ograniczenie się przez organ jedynie do literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy prowadzi do pozbawienia jej, tj. osoby faktycznie sprawującej opiekę, a zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności (siostra) - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wskazała na konieczność zastosowania w sprawie przez organy wykładni funkcjonalnej i celowościowej ww. przepisów. Na potwierdzenie słuszności swojego stanowiska przytoczyła dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie przeprowadzonej w trybie zdalnym w dniu 19 grudnia 2022 r. skarżąca podtrzymała skarga i podkreśliła, że obydwoje rodzice są w podeszłym wieku, mama ma problemy ze wzorkiem i siostra boi się, że nie będzie się miał kto nią opiekować.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy K. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną siostrą.

Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, siostra skarżącej jest osobą niepełnosprawną która wymaga opieki, jej rodzice nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoją siostrą, która mieszka wraz z nią i jej mężem. Skarżąca pomaga siostrze w czynnościach dnia codziennego: przygotowuje posiłki, robi zakupy, sprząta mieszkanie, pierze odzież, pomaga siostrze w higienie osobistej i przy ubieraniu, zapewnia kontakt z lekarzem. Siostra skarżącej nie wychodzi nigdzie sama, wymaga obecności innej osoby gdy jedzie do lekarza lub chce pójść do sklepu. Ponadto z oświadczenia skarżącej wynika, że jej rodzice z uwagi na zły stan zdrowia nie mogą opiekować się niepełnosprawna córką i nie są w stanie pomagać skarżącej w opiece nad siostrą.

Istota sporu sprawdza się zatem do oceny, czy mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny oraz przepisy prawa, organy obu instancji zasadnie odmówiły skarżącej przyznania wnioskowego świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na brak istnienia w sprawie okoliczności pozwalających zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem siostry przed obowiązkiem alimentacyjnym jej rodziców.

W ocenie Sądu, stanowisko organów jest prawidłowe. Wbrew twierdzeniom skarżącej w sprawie nie jest uzasadniony zarzut dokonania przez organy błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa stanowiska, w odmienny sposób odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy żyją rodzice osoby wymagającej opieki.

Jedno stanowisko wyrażało pogląd, że warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a u.ś.r. Drugie stanowisko uznawało natomiast, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez rodziców nie jest konieczne, jeżeli z przyczyn obiektywnych nie mogą oni realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu. W takiej sytuacji uznawano, że świadczenie może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby takiej opieki wymagającej.

Z uwagi na rozbieżności w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w odniesieniu do wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. (językowa czy prokonstytucyjna) Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 listopada 2022 r. podjął uchwałę w składzie siedmiu sędziów w sprawie sygn. akt I OPS 2/22, w której jednoznacznie wypowiedział się, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w omawianych przepisach nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka powszechnego, nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale zaakceptował także, że językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, uznał jednak, że do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie systemowe i aksjologiczne, może to mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. Skład siedmiu sędziów ocenił, że w przypadku analizowanego przepisu okoliczności takie nie zachodzą.

W odniesieniu do przedmiotowego przepisu nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność czy celowość przyjętego rozwiązania. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. W przekonaniu składu siedmiu sędziów, w sprawie za odstąpieniem od językowego rozumienia przepisów nie przemawiają również względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej, także w wymiarze konstytucyjnym.

Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych związanie kwestii dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego z kryterium orzeczonego stopnia znacznej niepełnosprawności nie prowadzi do dezintegracji regulacji i nie narusza jej spójności. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jako zasadę wprowadza regułę, że wymienionym w nim osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie nie przysługuje, jeżeli są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że analogiczny warunek dotyczy każdej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., każda osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne, musi być w stanie podjąć się tej roli, a zatem nie może być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Również specjalny zasiłek opiekuńczy, o jakim mowa w art. 16a u.ś.r. nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To samo kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności pojawia się w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 i w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jako przesłanka pozwalająca na uzyskanie świadczenia przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, jeżeli takim orzeczeniem legitymują się osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Konsekwencja zastosowanych kryteriów nie daje podstaw do podważenia wewnętrznej systemowej spójności regulacji ustawowej.

W konsekwencji powyższego podkreślić należy, że ww. uchwała składu siedmiu sędziów NSA opowiedziała się za wykładnią językową art. 17 ust. 1a u.ś.r. Tym samym należy uznać, że o stanie zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji należy rozstrzygać jedynie na podstawie posiadanego przez nią orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rygoryzm powołanego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy (por. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20, wyrok WSA z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 736/22). Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wymaga zatem do jego zastosowania posiadania przez osobę zobowiązaną do alimentacji w bliższej kolejności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, aby osoba wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności, mogła ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą bliską niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Zgodnie z art. 187 § 2 p.p.s.a. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w danej sprawie wiążąca. Nie ulega już teraz żadnej wątpliwości, że aby organy mogły w przedmiotowej sprawie przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na siostrę, jej rodzice powinni byli legitymować się najpóźniej w dacie orzekania przez Kolegium orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając powyższe na względzie, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż odmienna interpretacja powołanych wyżej przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. Brak było zatem podstaw prawnych do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd zaznacza również, że nie zasługują na uwzględnienie podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Należy wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). Tymczasem w toku postępowania organy dokonały ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.