Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 187/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 6 , art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] stycznia 2019 roku, numer [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] stycznia 2019 r. znak [...], którą uznano za nienależnie pobrane przez H. G. świadczenie rodzinne w postaci zasiłku pielęgnacyjnego w okresie 1 kwietnia 2015 r. – 31 lipca 2018 r. w łącznej wysokości 6 120 zł oraz zobowiązano ww. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że w dniu [...] marca 2009 r. H. G. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Złożyła wniosek na formularzu zawierającym pouczenie, zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie innych ustaw. Formularz i odrębnie pouczenie własnoręcznie podpisała. Do wniosku dołączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2009 r. wydane "na stałe".

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. przyznano H. G. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2009 r. do bezterminowo.

W dniu [...] lipca 2018 r. do MOPS w Z. wpłynęła informacja z ZUS, zgodnie z którą H. G. od dnia 1 kwietnia 2015 r. pobiera dodatek pielęgnacyjny w związku z ukończeniem 75 roku życia.

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. Burmistrz Z. zmienił własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. w ten sposób, że ograniczył przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego "w okresie 1 lutego 2009 r. – 31 lipca 2018 r.", a w pozostałej części pozostawił decyzję bez zmian.

Następnie, we wszczętym z urzędu postępowaniu, Burmistrz Z. wydał decyzję z dnia [...] stycznia 2019 r. uznającą pobrany przez H. G. w okresie 1 kwietnia 2015 r. – 31 lipca 2018 r. zasiłek pielęgnacyjny za nienależny i zobowiązał do jego zwrotu. W decyzji określił wysokość kwoty podlegającej zwrotowi oraz wysokość odsetek. W podstawie prawnej decyzji wskazał przepis art. 30 ust. 1 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), dalej u.ś.r.

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożyła H. G.. Wyjaśniła, że w decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego pouczono ją o tym, co to jest świadczenie nienależnie pobrane, jednak nie wskazano jakiego rodzaju świadczenia powodują zawieszenie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego. Podczas składania wniosku do MOPS nikt nie poinformował jej o braku prawa do świadczeń ani kiedy takie prawo może jej nie przysługiwać. O tym, że ZUS wypłaca jej dodatek pielęgnacyjny dowiedziała się dopiero z decyzji z dnia [...] września 2018 r. Wyraziła zdziwienie, że MOPS wiedział o przysługiwaniu dodatku osobom, które ukończyły 75 rok życia, a mimo to w jej sprawie przez 3,5 roku nic w tym zakresie nie uczynił. Wyjaśniła także, że od 2006 r. mieszka u syna na ulicy [...] w Z., gdyż potrzebuje stałej opieki, a korespondencja z ZUS wysyłana była na stary adres zameldowania tj. przy ul. [...]. Korespondencja pod tym drugim adresem często była wyrzucana i nie przekazywana, dlatego nie wiedziała, że ZUS przyznał jej dodatek pielęgnacyjny i od kiedy świadczenie to przelewane jest na konto w banku. W 2015 r. przewróciła się i miała złamane 4 kręgi w kręgosłupie. Przez kilka miesięcy leżała w łóżku, gdyż ma silną osteoporozę i kości się nie zrastały. Od 2000 r. bierze leki sterydowe na sarkoidozę płuc i astmę oskrzelową, które spowodowały wiele innych chorób, w tym głuchotę ucha lewego i niedosłuch ucha prawego. Pobiera niską emeryturę z ZUS, która wystarcza tylko na leki i jedzenie.

Zaskarżoną decyzją SKO w Ł. utrzymało rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy. Organ odwoławczy zaakceptował ustalenia faktyczne i ocenę prawną organu pierwszej instancji uznając za bezsporne pobieranie przez stronę od dnia 1 kwietnia 2015 r. łącznie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, co w świetle art. 16 ust. 6 u.ś.r. jest sytuacją niezgodną z prawem. Wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 5 i ust. 8 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wyjaśnił co w świetle wskazanych przepisów należy rozumieć pod pojęciem świadczenia nienależnego oraz że decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Zdaniem Kolegium, działający z upoważnienia Burmistrza Dyrektor MOPS w Z. prawidłowo ustalił łączną kwotę nienależnie pobranego przez H. G. zasiłku pielęgnacyjnego na 6 120 zł (40 zasiłków po 153 zł każdy) oraz kwotę odsetek za opóźnienie, które na dzień 8 stycznia 2019 r. wynosiły 889,94 zł i każdego następnego dnia, aż do dnia zapłaty, rosną o 1,17 zł. SKO wskazało, że decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych zasiłków pielęgnacyjnych obejmuje okres od 1 kwietnia 2015 r. do 31 lipca 2018 r., zatem dziesięcioletni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 30 ust. 5 u.ś.r., upłynie najwcześniej w 2025 r.

Odnośnie zarzutów odwołania Kolegium oceniło, że nie mogą one mieć wpływu na zmianę skarżonej decyzji. Strona podpisała się pod "Oświadczeniem służącym ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego" zawartym w Części II wniosku. Z treści oświadczenia wynika, że osoba, której wniosek dotyczy: zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zasiłku pielęgnacyjnego; nie pobiera zasiłku pielęgnacyjnego z innej instytucji; nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego; zobowiązuje się niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, w tym również o przypadku wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej. Dodatkowo H. G. podpisała się pod pouczeniem zawartym we wniosku z dnia [...] marca 2009 r., z którego wynika, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie innych ustaw. Wobec powyższego Kolegium uznało za niezasadne twierdzenie skarżącej, że nie była poinformowana przez MOPS w Z., iż prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego wypłacanego przez organ rentowo-emerytalny (ZUS) oraz że nie została poinformowana o konieczności zawiadomienia MOPS w Z. o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Jako niemający w sprawie znaczenia fakt Kolegium oceniło, że skarżąca nie odbierała korespondencji z ZUS, gdyż od 2006 r. mieszka u syna, przy ulicy [...] w Z., a od 2017 r. jest tam zameldowana na stałe. Na skarżącej ciążył obowiązek poinformowania organu rentowego o zmianie adresu zamieszkania, celem doręczania jej korespondencji w nowym miejscu zamieszkania.

Odnośnie zarzutu wszczęcia postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń po upływie 3,5 roku od ukończenia przez skarżącą 75 lat Kolegium wyjaśniło, że stosownie do przepisu art. 25 ust. 1 u.ś.r. obowiązek informowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, ciąży na osobie pobierającej te świadczenia. Natomiast organ wypłacający świadczenia rodzinne wszczyna postępowanie w sprawie zmiany decyzji przyznającej prawo do świadczeń dopiero po powzięciu informacji o zmianie sytuacji mającej wpływ na to prawo. Z akt sprawy wynika, zdaniem Kolegium, że Dyrektor MOPS w Z. powziął informację o przyznaniu skarżącej od dnia 1 kwietnia 2015 r. dodatku pielęgnacyjnego dopiero z pisma ZUS Oddział w P. z dnia [...] lipca 2018 r. Dlatego postępowanie zostało wszczęte dopiero w dniu [...] lipca 2018 r., czyli po upływie trzech lat i dwóch miesięcy od daty ukończenia przez skarżącą 75 lat (data urodzenia skarżącej to [...] kwietnia 1940 r.). Nie podzieliło SKO stanowiska skarżącej o pobieraniu niskiej emerytury z uwagi na to, że okoliczność ta może być podstawą do ubiegania się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części.

Skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] lutego 2019 r. złożyła do sądu administracyjnego H. G.. Zarzuciła naruszenie:

- art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie i przyjęcie, że wypłacona kwota ma charakter nienależny, bez uwzględnienia chwili w której świadczeniobiorca dowiedział się o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia;

- art. 8 K.p.a., poprzez prowadzenie sprawy w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej i niekierowanie się zasadami bezstronności i równego traktowania;

- art. 9 K.p.a., poprzez niewyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie prawa, nieudzielenie niezbędnych wyjaśnień tak, aby uczestnik postępowania nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa;

- art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym niewyjaśnienia, czy osoba która pobrała świadczenie była świadoma, że świadczenie jej nie przysługuje.

Skarżąca w uzasadnieniu skargi wywodzi, że nie była prawidłowo pouczona w sprawie pobierania świadczenia, gdyż ani ona, ani nikt z członków jej rodziny nie miał możliwości bieżącego dostępu do wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, a tym samym zapoznania się z pouczeniem w nim zawartym. Natomiast w decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. o bezterminowym przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, którą posiada, powołano jedynie przepis ustawy, który jest dla niej niezrozumiały. Pouczenie nie zawiera istotnych informacji dotyczących przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego tj. otrzymanie jakiego rodzaju świadczenia powoduje zawieszenie prawa do przyznanego zasiłku ani o tym, że należy powiadomić MOPS o fakcie przyznania świadczenia. Wyjaśniła, że składając wniosek w 2009 r. złożyła podpisy na dokumentach w miejscach wskazanych przez pracownika MOPS. Z uwagi na zaawansowany stan chorób i stany utraty pamięci nie jest w stanie zapamiętać wszystkich informacji przekazanych przez pracowników organów. Aby zrozumieć wszystkie ważne informacje powinna je mieć na piśmie w domu, tak aby mogła w każdej chwili spokojnie je przeczytać lub poprosić o przeczytanie i wyjaśnienie przez członków rodziny. Organ takiej możliwości nie zapewnił. Dodała, że nigdy nie ubiegała się o przyznanie świadczenia rodzinnego z innej instytucji; nie wiedziała, że do emerytury przyznano jej ani kiedy, dodatek pielęgnacyjny, gdyż decyzje z ZUS wysyłane były na stary adres zameldowania a nie na adres do korespondencji. Korespondencja nie docierała do niej, gdyż była wyrzucana; od 2006 r. mieszka i jest zameldowana (wcześniej czasowo, a obecnie na stałe) u syna przy ulicy Pileckiego (wcześniej Podedwornego); świadczenie z ZUS wypłacane było na konto w banku. Powyższe spowodowało, że nie była świadoma pobierania dodatku pielęgnacyjnego przy emeryturze ani tego, że powinna ten fakt zgłosić w MOPS. Uważa, że organy władzy państwowej powinny działać w sposób budzący zaufanie, tak aby osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa tj. organy powinny na bieżąco wyjaśniać powyższe kwestie, a nie po trzech latach.

Podczas rozprawy w dniu [...] maja 2019 r. pełnomocnik skarżącej (córka) wyjaśniła, że od 2006 r. matka wymaga stałej opieki ze względu na stan zdrowia. Matka, pomimo tłumaczeń, nie rozumie treści otrzymywanych z ZUS decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1); za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1), jak też świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (ust. 2 pkt 2).

W sprawie niniejszej zobowiązano skarżącą do zwrotu kwoty wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego jako nienależnie pobranego w okresie 1 kwietnia 2015 r. – 31 lipca 2018 r. w łącznej kwocie 6 120 zł wraz z odsetkami za opóźnienie. Brak podstaw do pobierania zasiłku od dnia [...] kwietnia 2015 r. wynikał z przyznania skarżącej przez ZUS dodatku pielęgnacyjnego z uwagi na ukończenie 75 roku życia. W takiej sytuacji przepis art. 16 ust. 6 u.ś.r. wyklucza jednoczesne pobieranie tych dwóch świadczeń na rzecz pobierania wyłącznie dodatku pielęgnacyjnego.

Skład orzekający w sprawie niniejszej w całości podziela i akceptuje ten kierunek orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym nie w każdej sytuacji podpisania pouczenia o zasadach przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego, tj. pouczenia znajdującego się we wniosku o przyznanie tego świadczenia, można mówić o prawidłowym zrealizowaniu pouczenia (vide np. wyroki w sprawach I OSK 1701/12 z dnia 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1529/13 z dnia 8 marca 2013 r., III SA/Kr 1133/17 z dnia 16 stycznia 2018 r., IV SA/Po 180/18 z dnia 24 maja 2018 r., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, powoływanej dalej jako CBOSA).

Podzielając w całości stanowisko sformułowane w wyżej wskazanych orzeczeniach należy wskazać, że niewątpliwie przepis art. 16 ust. 6 u.ś.r. zakazuje jednoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego. Wypłacanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego następuje zatem bez podstawy prawnej, co odpowiada pojęciu "nienależnego świadczenia". Stan nienależności świadczenia jest stanem obiektywnym, podczas gdy "świadczenie nienależnie pobrane" jest świadczeniem pobranym w warunkach świadomości (woli) zachowania się wbrew określonym regułom. W konsekwencji, obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego obciążać powinien tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, tzn. wiedząc, że mu się ono nie należy. Dotyczy to także osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń.

Odnośnie prawidłowości i skuteczności pouczeń wskazać należy za NSA w sprawie o sygn. akt I OSK 1701/12 (vide powołane w tym orzeczeniu liczne orzecznictwo sądów administracyjnych), że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a więc nie wystarcza powołanie się na przepis prawa. Także należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom z art. 8 i 9 K.p.a. Stanowi ono warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku. Pouczenie powinno nadto być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia (element zindywidualizowania pouczenia) i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji. A zatem pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., powinno być sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż adresat miał świadomość konsekwencji pobierania przez pewien czas konkretnego świadczenia w warunkach niezgodnych z prawem. NSA także wyjaśnił, że "pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia". Takie sformułowania są dla wielu osób bez odpowiedniego przygotowania prawniczego nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, iż świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach (NSA w cytowanej sprawie I OSK 1701/12 wskazał w tym zakresie na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 r., sygn. akt II UK 440/03). Celem pouczenia nie jest bowiem tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Dlatego też pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nieodnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy. Także NSA w sprawie I OSK 1701/12 wskazał, że ocena, czy świadczeniobiorca został prawidłowo pouczony, wymaga pełnego zindywidualizowania. Pouczenie powinno być zawarte bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w odrębnej ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia. Pouczenie dotyczy bowiem zmian w stanie faktycznym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć zatem pełną możliwość skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia. Dopiero wówczas można uznać, że osoba pobierająca świadczenia została prawidłowo pouczona, ma świadomość i zrozumienie pojęcia nienależnie pobranego świadczenia oraz skutków i przyczyn, a także możliwości powstania takiej sytuacji.

Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy niniejszej wskazać należy, że powyższym wymogom skutecznego pouczenia nie sprostano odnośnie skarżącej.

We wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [...] marca 2009 r. zamieszczona była informacja na temat warunków, jakie muszą być spełnione dla uzyskania tego świadczenia, w tym informacja, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje w przypadku uzyskania uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego. Nadto wskazano, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, osoba ubiegająca się jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia rodzinne. Z kolei w pouczeniu do decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [...] kwietnia 2009 r. wskazano jedynie, że osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne obowiązana jest do ich zwrotu oraz wyjaśniono, na czym - zgodnie z art. 30 ust. 2 u.ś.r. - polega nienależnie pobrane świadczenie. Pouczenie to (w decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego) nie zostało jednak zindywidualizowane odnośnie konkretnego świadczenia rodzinnego, było zatem pouczeniem ogólnym. Dlatego, zdaniem Sądu, stanowisko organów o prawidłowości pouczeń nie zasługuje na akceptację. Nie ulega wątpliwości, że wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, który skarżąca podpisała, a w którym zawarta była w zasadzie jedyna rzeczowa informacja, pozostawiono w organie, zatem skarżąca w istocie nie miała do niego ani do zawartych w nim pouczeń dostępu. Z kolei w treści decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny organ nie wyjaśnił stronie w sposób przystępny i zrozumiały skutków niezastosowania się do zakazu łączenia świadczeń. W konsekwencji, z uwagi na fakt, że udzielone stronie przy składaniu wniosku pouczenie okazało się nieskuteczne, brak podstaw by uznać, że skarżąca, pobierając jednocześnie konkurencyjne świadczenia, działała w złej wierze, a tylko w takiej sytuacji świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane i wywodzić z tego obowiązek jego zwrotu.

Na ocenę nieskuteczności pouczenia w tym konkretnym przypadku ma również wpływ stan zdrowia skarżącej w dacie składania wniosku o zasiłek pielęgnacyjny. Schorzenia skarżącej nie są błahe, nie są też przemijające, trwają od wielu lat i wręcz uniemożliwiają funkcjonowanie bez pomocy innej osoby. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe od dnia [...] lutego 2009 r. w związku ze schorzeniami narządów ruchu, osteoporozą, dysfunkcją narządów słuchu (głuchota ucha lewego, niedosłuch ucha prawego), niewydolnością układu oddechowego po przebytej sarkoidozie płuc, astmą oskrzelową. Została zaopatrzona w aparat słuchowy i butlę z tlenem. Konieczność zaopatrzenia skarżącej w aparat słuchowy, uzyskania stałego wsparcia, w tym rehabilitacji, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji wynika wprost z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 16 lutego 2009 r. Porównanie daty początku niepełnosprawności - [...] lutego 2009 r. oraz daty złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny - [...] marca 2009 r. (w którym to wniosku jako jedynym dokumencie doręczonym skarżącej zawarte było pouczenie o zakazie dublowania się świadczeń) wskazuje, że niepełnosprawność, brak możliwości samodzielnej egzystencji istniała w momencie składania wniosku. Wymuszało to na organach administracyjnych szczególną staranność w ocenie spełnienia przesłanki prawidłowego pouczenia warunkującej jego skuteczność. W związku z powyższym wskazać należy, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy wadliwie uznał, że zaistniały przesłanki, o jakich mowa w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1, uzasadniające wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W ocenie Sądu, analiza akt niniejszej sprawy w aspekcie przytoczonych wyżej uwag prowadzi do wniosku, że nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż skarżąca została prawidłowo powiadomiona o przyczynach utraty prawa do przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego. Brak jest odpowiedniego pouczenia w treści decyzji przyznającej to świadczenie. Nie ma także żadnego odrębnego pisma, ulotki wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, która zawierałaby odpowiednie pouczenie zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. W uzasadnieniach decyzji organów – zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji – obszerna argumentacja nie uwzględnia indywidualnych warunków sytuacji skarżącej rzutujących na skuteczność pouczenia. Nie chodzi przy tym o miejsce doręczania skarżącej korespondencji, ale o to, czy w momencie pouczania ją o zakazie dublowania się świadczeń, uczyniono to w sposób gwarantujący zrozumienie pouczenia odnośnie prawa do konkretnego świadczenia, w szczególności w kontekście jej zdolności percepcyjnych z uwagi na stan zdrowia. Szczególnej staranności wymaga skierowanie pouczenia do osoby, która ma ponad 75 lat, jest schorowana, uzależniona od pomocy innych osób, cierpi na niedosłuch i wymaga stałego wsparcia, bowiem jej samodzielna egzystencja nie jest możliwa i nie była możliwa już w momencie składania wniosku o zasiłek pielęgnacyjny. Tych okoliczności nie rozważono należycie w kontekście art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., co stanowi naruszenie tego przepisu oraz przepisów art. 7 K.p.a., jak też zasady działania organów w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), uwzględnił skargę i uchylił decyzje organów obydwu instancji, o czym orzeczono jak w sentencji.

Na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją. Jak wyżej wyjaśniono, brak było podstaw do stwierdzenia, że pobrane przez skarżącą świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym. Tym samym brak było podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania z urzędu. W tej sytuacji Sąd stwierdził, że istnieje wyrażona w art. 105 § 1 K.p.a. podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego.