Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 435/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-08-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 83
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant referent stażysta Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi I.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r., znak sprawy: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 – określanej dalej jako u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - zwanego dalej rozporządzeniem MGPiPS) - odmówił I.M. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 2041,84 zł, w tym na:

a) ubezpieczenie społeczne - za okres 08-09/2014 w łącznej kwocie 1674,11 zł (składki - 1315,11 zł, odsetki naliczone na dzień 21 luty 2018 r. - 359,00 zł);

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 05/2013 w łącznej kwocie 367,73 zł, (składki - 261,73 zł, odsetek naliczone na dzień 21 luty 2018 r. - 106,00 zł).

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż I.M. zwróciła się o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w piśmie z dnia [...] lutego 2018 r., podając, iż nie posiada środków finansowych na życia i pomagają jej przyjaciele. Wnioskodawczyni podniosła, iż zadłużenie powstało przez brak poinformowania przez ZUS o zmianie wysokości składek w przypadku prowadzenia działalności i pobierania renty chorobowej. Strona dodatkowo wskazała na ciężką chorobę syna oraz konieczność sprawowania nad nim całodobowej opieki.

Organ w toku postępowania ustalił, iż I.M. prowadziła działalność gospodarczą w okresie od [...] sierpnia 2009 r. do [...] września 2017 r. z przerwami w okresach od [...] października 2009r. do [...] kwietnia 2010r., od [...] października 2010r. do [...] kwietnia 2011r., od [...] września 2011r. do [...] kwietnia 2012r., od [...] października 2012r. do [...] maja 2013r., od [...] maja 2013r. do [...] czerwca 2013r., od [...] października 2013r. do [...] kwietnia 2014r., od [...] października 2014r. do [...] kwietnia 2015r., od [...] września 2015r. do [...] czerwca 2016r., od [...] października 2016r. do [...] kwietnia 2017r. w zakresie działalności usługowej wspomagającej transport lądowy. W związku z niedochowaniem przez I.M. obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia powstało powyżej wskazane zadłużenie.

Odnośnie sytuacji wnioskodawczyni organ ustalił, iż posiada ona dochód z pobieranej renty przyznanej do [...] grudnia 2018 r. w wysokości 1076,91zł. Dodatkowo I.M. zatrudniona jest w OPS na podstawie umowy zlecenie od lutego do grudnia 2018 r. z wynagrodzeniem w kwocie 250 zł netto. Organ podał, iż strona ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 530 zł. Oprócz zobowiązania wobec ZUS posiada też inne zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za 2017 r. w kwocie 264 zł z miesięczną ratą w wysokości 22 zł, w bankach spłacane do lipca 2023 r. w kwocie 30000 zł z miesięczną ratą w wysokości 470 zł oraz w innych instytucjach spłacane do października 2021 r. w kwocie 7200 zł z miesięczną ratą 200 zł. Organ wskazał, iż według oświadczenia I.M. prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe oraz posiada majątek ruchomy, tj. sprzęt RTV o wartości 500 zł oraz sprzęt AGD o wartości 500 zł. Ponadto organ podał, iż I.M. jest w ½ właścicielką nieruchomości zabudowanej, położonej w [...], obszar 0,0973 ha, nr [...]. Według ustaleń organu postępowanie egzekucyjne zmierzające do przymusowego dochodzenia należności nie zostało dotychczas wszczęte.

Następnie organ dokonał analizy powyższego stanu faktycznego z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stwierdzając, iż nie zachodzi w przypadku I.M. całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ podkreślił, iż umorzenie ma charakter bardzo wyjątkowo i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia ZUS dokonał analizy sprawy pod kątem umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał, iż szczegółowe zasady umarzania należności dla tej grupy osób zobowiązanych określa § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenie MGPiPS, którego treść przytoczył. Organ nie stwierdził w odniesieniu do wnioskodawczyni wystąpienia którejkolwiek z przesłanek wskazanych w tym przepisie.

Przy ocenie wystąpienia pierwszej wyżej wymienionej przesłanki uzasadniającej umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i odnosząc je do indywidualnego przypadku zobowiązanego, należy brać pod uwagę miedzy innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy czy stały i pogłębiający się, a także dokonuje się oceny szans i możliwości poprawy sytuacji finansowej.

Organ podał, iż I.M. posiada dochód z renty (przyznanej do [...] grudnia 2018 r.) w wysokości 1076,91 zł. Dodatkowo zatrudniona jest ona w OPS na podstawie umowy zlecenie od lutego do grudnia 2018 r., z której uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 250 zł netto. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ podał, iż wnioskodawczyni korzystała z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, który przyznał zasiłek celowy w grudniu 2017 r. w kwocie 200 zł oraz w lutym 2018 r. w kwocie 300 zł celem dofinansowania do zakupu opału. Zdaniem organu w przypadku wnioskodawczyni zapewnione jest minimum socjalne, które dla jednoosobowego gospodarstwa wynosi 1134,97 zł oraz minimum egzystencji, które wynosi 555,02 zł. Jednocześnie według organu sytuacja finansowa strony pozwala na rozpoczęcie systematycznych wpłat na poczet zadłużenia w całości w dłuższym okresie np. w ramach umowy ratalnej, dodając, iż ewentualne zawarcie układu ratalnego powoduje, że odsetki za zwłokę nie są naliczane począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie. Z chwilą udzielenia ulgi, Zakład ustala opłatę prolongacyjną na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja Podatkowa (Dz. U. z 2017r. poz. 201), tj. 50 % stawki odsetek za zwłokę. ZUS stwierdził w tych okolicznościach, iż ograniczone możliwości płatnicze strony nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie organu I.M. nie wykazała także, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak też nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających zaistnienie powyższych zdarzeń. Ponadto organ dodał, iż od dnia [...] października 2017r. strona nie prowadzi już działalności gospodarczej a zatem przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS nie ma zastosowania.

ZUS stwierdził także, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, z uwagi na fakt, iż pomimo posiadanego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym wnioskodawczyni osiąga dochód na podstawie umowy zlecenie, co świadczy o tym, że jej sytuacja zdrowotna umożliwia uzyskiwanie dochodu. Odnosząc się do stanu zdrowia syna wnioskodawczyni – A.M., który posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, datujące się od [...] lutego 2018 r., ZUS stwierdził, że nie wpływa ono na możliwość osiągania przez stronę dochodów, bowiem aktualnie wnioskodawczyni jest zatrudniona przez OPS, ponadto oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

Następnie organ wyjaśnił, iż jego zadaniem jest wnikliwe ustalenie sytuacji materialnej zobowiązanego, a przede wszystkim dokonanie obiektywnej oceny, czy zasadnym jest uszczuplenie należności budżetu państwa w celu poprawy kondycji finansowej zobowiązanego. Dodał przy tym, iż podejmując decyzję uznaniową ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny - co oznacza, iż rozpatrując wniosek o umorzenie organ musi mieć na uwadze stan finansów publicznych, jak również musi dbać o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa.

Organ zauważył, iż I.M. jako przedsiębiorca, decydując się na prowadzenie własnej działalności gospodarczej powinna mieć pełną świadomość obowiązków, które na płatniku ciążą, w tym przede wszystkim obowiązku opłacania należności publicznoprawnych. ZUS biorąc pod uwagę przedstawione przez wnioskodawczynię informacje uznał, że umorzenie należności byłoby działaniem przedwczesnym. W jego ocenie nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności oraz nie została udowodniona trudna sytuacja finansowa i zdrowotna uniemożliwiająca spłatę zadłużenia w całości, uzasadniająca odmowę umorzenia należności z tytułu składek.

I.M. zaskarżył powyższą decyzję, składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając, iż została potraktowana niesprawiedliwie. Jej zdaniem pracownicy ZUS mieli obowiązek powiadomić ją o wysokości składek do opłacenia i zmianie stawki. Odwołująca podała, iż w marcu po opłaceniu opłat z renty pozostało jej 20 zł. Ponadto podała, iż jest wdową, a dochody z prowadzonej działalności gospodarczej były mniejsze niż opłacane przez nią składki na ubezpieczenia.

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – określanej dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję zaskarżoną decyzję.

Podzielając w pełni opisany powyżej stan faktyczny organ stwierdził, iż nie zostały w przedmiotowej sprawie spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne wobec czego nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 2,4,4b u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych nie znajduje zastosowania też art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Wobec faktu, iż zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia nie znajduje także zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Organ nie stwierdził także zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 u.s.u.s. wskazując, iż należności odwołującej nie zostały objęte egzekucją. Natomiast z ustaleń organu wynika, iż I.M. posiada majątek – nieruchomość wolną od zabezpieczeń i dodatkowo uzyskuje dochód z umowy zlecenia, co oznacza, iż możliwe jest skuteczne dochodzenie od strony należności z tytułu składek w całości.

W ocenie organu brak jest także podstaw do uznania, iż spełnione zostały przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości, o których mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia MGPiPS. Organ rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez stronę zadłużenia pozbawiałaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS), stwierdzając, iż - wobec uzyskiwanego przez I.M. dochodu (świadczenie emerytalne, umowa zlecenia, zasiłek celowy na zakup opału w grudniu i lutym), spłacania innych zobowiązań, braku pozbawienia możliwości zarobkowania i prawa własności do nieruchomości - brak jest podstaw do umorzenia zaległości. ZUS wskazał na możliwość spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu tj. w systemie ratalnym, na warunkach wskazanych przez stronę, zapewniając przy tym, że ze zrozumieniem odnosi się do problemów finansowych odwołującej. Organ podkreślił, że w sytuacji strony nie mają znaczenia subiektywne odczucia, lecz obiektywna, wyjątkowa sytuacja, która zagraża podstawowemu bytowi, a w ocenie ZUS I.M. zaspokaja swoje potrzeby bytowe, ma zapewnione minimum socjalne i minimum egzystencji, które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynoszą kolejno: 1134,46 zł oraz 574,81 zł. Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wyjaśnił, iż to na płatniku spoczywa obowiązek terminowego rozliczania składek ubezpieczeniowych zarówno pod względem sporządzania dokumentów rozliczeniowych, jak i opłacania składek, dodając, że strona jako osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna znać obowiązujące w danym zakresie przepisy prawa i stosować się do praw i obowiązków z nich wynikających.

Na powyższą decyzję I.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżąca wyjaśniła, iż kiedy w 2014 r. zakładała działalność gospodarczą (prowadzenie parkingu), pobierała rentę rodzinną, wówczas też w ZUS poinformowano ją o składce jaką powinna uiszczać. Natomiast [...] lipca 2014 r. zaczęła otrzymywać rentę chorobową, ale nie widziała o ciążącym na niej obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie w innej kwocie. O powyższym dowiedziała się dopiero w 2018 r. Skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację finansową, podając, iż po dokonaniu niezbędnych opłat pozostaje jej do dyspozycji 300 zł w miesiącu oraz 250 zł, które zarabia opiekując się osobą niepełnosprawną. Zaznaczyła również, iż zadłużenie jest dla niej obciążeniem psychicznym, tym bardziej, iż [...] maja 2018 r. zmarł jej syn w wieku 39 lat. Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca zwróciła się do Sądu o uwzględnienie jej skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej według kryterium legalności i w granicach rozpoznawanej sprawy jest decyzja ZUS z dnia [...] maja 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne wraz z odsetkami i kosztami upomnień.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2016 r., II GSK 1694/14). Organ orzekając w niniejszej sprawie dokonał analizy sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku skarżącej nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Zważyć bowiem należy, iż nie toczyło się wobec skarżącej postępowanie upadłościowe, postępowanie likwidacyjne ani też postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego nie doszło do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto wprawdzie skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże dysponuje majątkiem w postaci udziału w nieruchomości oraz dochodów z renty i umowy zlecenia, z którego niewątpliwie można prowadzić skuteczną egzekucję. Również wysokość zobowiązania wobec ZUS przekracza koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s i rozporządzenia MGPiPS dotyczą skarżącej jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia w sprawie, niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona powyżej w pkt 2 ( § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia MGPiPS ). Sama bowiem skarżąca w ogóle nie powoływała się na te okoliczności wskazane w tym przepisie. Rozważenia wymaga zatem, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia wskazane w § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS. W przekonaniu Sądu wprawdzie sytuacja materialna skarżącej jest trudna, jednakże – jak trafnie stwierdził organ – nie w stopniu uzasadniającym umorzenie składek. Podkreślić bowiem należy, iż miesięczne dochody skarżącej przekraczają 1300 zł miesięcznie, ma ona zatem zapewnione minimum socjalne i minimum egzystencji określane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Niewątpliwie kłopoty materialne skarżącej wynikają z wysokich zobowiązań pieniężnych w bankach i innych instytucjach, których raty wnoszą 670 zł miesięcznie i stanowią aż 50% jej miesięcznych dochodów. Posiadane zobowiązania wobec wierzycieli nie mogą być jednak argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne zostały bowiem zaciągnięte przez skarżącą świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, godząc się na ich ewentualne negatywne skutki. Ponadto nie korzystają one z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu składek (art. 115 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – t.j. Dz. U. z 2018, poz. 1314 r. – określanej dalej jako u.p.e.a. oraz art. 1025 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – Dz. U. z 2018 r. , poz. 155 ze zm.).

Podkreślić należy, iż funkcję zabezpieczającą dłużnika utrzymującego się, tak jak w przypadku skarżącej, zasadniczo ze świadczeń otrzymywanych z ZUS, przed utratą dochodu pozwalającego na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb życiowych pełni regulacja zawarta w art. 10 § 1 u.p.e.a., w myśl którego świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. Z kolei art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.) określa, w jakiej części emerytury i renty wolne są od potrąceń i egzekucji. Tak więc nawet ewentualne skierowanie omawianej należności na drogę egzekucji administracyjnej nie pozbawi skarżącej środków na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych, w przewidzianej przepisami prawa wysokości (por. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2016 r., I OSK 1133/15, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 4 lutego 2015 r., II SA/Go 794/14).

Zwrócić również należało uwagę na stosunkowo niewielką kwotę zadłużenia skarżącej wobec ZUS, którego dotyczył wniosek o umorzenie, w stosunku do jej miesięcznych dochodów, które jak słusznie zauważył organ możliwe jest spłacenie w dogodnych ratach, w niewielkim stopniu obciążającym budżet, o co zresztą pierwotnie wystąpiła, jednakże później wniosek ten cofnęła. Przy czym podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie organ nie wskazywał jedynie na potencjalne możliwości uzyskania dochodu przez skarżącą , lecz na realne środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia w dłuższej perspektywie.

W kontekście powyższych uwag nawet okresowe korzystanie przez skarżącą z opieki społecznej nie jest wystarczającą podstawą do przyjęcia spełnienia analizowanej przesłanki umorzenia składek wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Trafnie również organ uznał, iż nie zaistniały spełnione okoliczności uzasadniające umorzenie składek na podstawie wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Wprawdzie skarżąca ma orzeczenie o zaliczeniu jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, który istnieje od 35 roku życia (przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] czerwca 2015 r.), jednakże nie uniemożliwia jej to uzyskiwania dochodów niezależnie od otrzymywania świadczenia rentowanego, o czym świadczy fakt, iż do września 2017 r. prowadziła działalność gospodarczą, a w 2018 r. świadczy usługi na rzecz OPS. Dochody te zresztą osiągała równolegle w okresie, kiedy wymagał opieki jej syn, który zmarł przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Podstawą umorzenie składek nie mogła być podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż ZUS nie poinformował jej o zmianie wysokości składek. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 13 pkt 4 u.s.o.s. osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania. Ponadto przepis art. 46 ust. 1 u.s.o.s. nakłada na płatnika składek obowiązek obliczania, potrącania. Opisany wyżej obowiązek ma bezwzględny charakter, co oznacza, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku zawiadamiania płatnika o zmianie wysokości składek. Stają się one wymagalne w terminie ich płatności, niezależnie od przyczyn, które doprowadziły do ich niezapłacenia, gdyż obowiązek ich uiszczenia wynika z samego faktu zaistnienia tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Podkreślenia również wymaga, iż instytucja umorzenia jest wyjątkiem od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 lutego 2012 r., III SA/Po 14/12 ). Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżąca podejmując działalność gospodarczą powinna była liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na ZUS. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2012 r., III SA/Wr 88/12).

Decyzje o umorzeniu składek mają charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 345/06 granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia MGPiPS. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Organ zatem obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, LEX nr 399183; wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, Lex nr 746039). W przypadku decyzji uznaniowych szczególne znaczenie ma wyrażona w art. 11 k.p.a. zasada przekonywania, która sprowadza się do wyjaśnienia stronie, że adresowana do niej decyzja wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparta o przepisy obowiązującego prawa, to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym sprawy wydanie innej decyzji było niemożliwe. Organ odpowiada za naruszenie tej zasady, jeżeli nie podejmie lub bezpodstawnie odstąpi od czynności mających przekonać stronę o zasadności decyzji, np. odstąpi od uzasadnienia decyzji. Zasada ta nakłada na organ obowiązek dołożenia należytej staranności w wyjaśnieniu stronie zasadności podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 124/10, Lex nr 594984).

W przypadku badania legalności decyzji uznaniowych, kompetencje sądu są znacznie ograniczone. Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normie uznaniowej. Rola sądu ogranicza się więc do zbadania, czy postępowanie przebiegło prawidłowo, czy strony były należycie informowane o przysługujących im prawach i obowiązkach, czy organ należycie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Ponadto sąd bada, czy zaskarżona decyzja została oparta na właściwych podstawach prawnych oraz czy zawiera wyczerpujące i właściwie skonstruowane uzasadnienie. W sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zaakceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku ich opłacania godzi w prawa innych opłacających składki oraz narusza zasadę równego traktowania osób ubezpieczonych. Rozważenie zatem interesów, tj. słusznego interesu strony i interesu publicznego, powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie sądową (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, Lex nr 952833, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt III SA/Po 447/10, Lex nr 757216).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania. W konsekwencji należało uznać, iż zaskarżoną decyzją organ trafnie odmówił umorzenia składek. Dlatego też Sąd - działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - oddalił skargę.