Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 392/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-08-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 2 pkt 7.
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. oraz odsetek za zwłokę od niezapłaconej za maj 2008r. zaliczki na podatek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 18 kwietnia 2016 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący J.K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wskazał, że jest w trudnej sytuacji materialnej, która nie pozwala mu ponieść kosztów wpisu od skargi. Wyjaśnił, że z uzyskiwanych dochodów w postaci emerytury, co miesiąc jest potrącana kwota 1.172,49 zł w związku z prowadzoną egzekucją administracyjną. Dodał, że leczy się na choroby przewlekłe "[...]" w związku z czym ponosi wysokie koszty z tytułu zakupu leków i prywatnych wizyt lekarskich, często w odległych od miejsca zamieszkania skarżącego ośrodkach specjalistycznych "[...]" Pozostałe środki przeznacza na bieżące utrzymanie . Podniósł, że często jego wydatki przewyższają dochody i wtedy pomagają mu dzieci. Nadto oświadczył, że spłaca kredyt w wysokości 149.940 zł, rata miesięczna wynosi – 1919,69 zł. Nie posiada majątku. W rubryce 10 formularza "Dochody" oświadczył, że z tytułu świadczenia emerytalnego otrzymuje kwotę "[...]". Wskazał, że ponosi miesięczne wydatki związane ze spłatą rat kredytu w wysokości 1.919,69 zł.

Do wniosku załączył; kserokopię zawiadomienia o zmianie wysokości rat spłaty kredytu z dnia 29.02.2016 r., kserokopię decyzji ZUS z dnia "[...]" o waloryzacji emerytury.

Pismami z dnia 7 czerwca 2016 r. i kolejnym z dnia 7 lipca 2016 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016r. , poz. 718 dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 1 lipca 2016 r. oświadczył:

- Miesięczne utrzymanie mieści się w kwocie ok. 700 zł, która to pozostaje mu po opłaceniu rat kredytu i potrąceniach egzekucyjnych,

- nie uzyskuje pomocy od dzieci,

- posiada dwa rachunki bankowe "[...]",

- poza 2-arową działką i quadem – składniki zajęte przez US, nie posiada innego majątku,

- środki uzyskane z kredytu zostały wykorzystane na spłatę wcześniejszych zobowiązań skarżącego i obsługę prawną związana z prowadzonym sporem z US,

- Dom w "[...]"jest własnością żony B.K.

Do pisma załączył kserokopię: zawiadomienia o zmianie wysokości rat spłaty kredytu z dnia 29.02.2016 r., decyzję ZUS z dnia "[...]" o waloryzacji emerytury, PIT-36 za rok 2015 wraz z załącznikiem PIT/B, wyciągi z rachunków bankowych: nr "[...]" nr "[...]" i nr "[...]" za okres od 01.02.2016 r. do 07.06.2016 r., nr "[...]", kartę środka trwałego za rok 2015, deklarację VAT-7K za 1.2015, oraz dokumenty księgowe w postaci faktur VAT za dzierżawę lokalu na kwotę 246 zł brutto każda, faktur VAT za prowadzenie księgi przychodów i rozchodów każda na kwotę 123 zł brutto, faktur VAT za usługi telekomunikacyjne, wyciągi z księgi przychodów i rozchodów za poszczególne miesiące 2015 i za okres od stycznia do marca 2016 r., rozliczenie za okres od 01.01.2015 r. do 31.12.2015 r. Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego J.K., dowodów wpłaty, faktur VAT za rozliczenie podatkowe na kwotę 615 zł brutto każda. Nadto do pisma z dnia 01.07.2016 r. wnioskodawca dołączył wypis z aktu notarialnego z dnia "[...]" oraz umowę pożyczki ekspresowej z dnia 30.09.2015 r.

W odpowiedzi zaś na drugie z kolei wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a skarżący pismem z dnia 26.07.2016 r. oświadczył że w okresie od 01.02.2016 r. do 07.07.2016 r. nie miał i nie ma na utrzymaniu rodziny. Utrzymuje się sam z dochodów z emerytury. Nie prowadzi szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków. Kwota jaka mu pozostaje po opłaceniu rat kredytu i potrąceniach egzekucyjnych – 700 zł wystarcza mu na leki i wyżywienie. Nie ponosi wydatków na dom, który jest własnością żony, która również ponosi wszelkie wydatki związane z prowadzeniem domu. Żona jest zatrudniona w "[...]", z tego tytułu pobiera wynagrodzenie, które jest jej wypłacane "do ręki". Żona wnioskodawcy jest właścicielką 33-arowej działki zabudowanej domem i garażem. Nadto skarżący oświadczył, że nie ponosi żadnych kosztów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Deklaracje VAT -7 składa kwartalnie. Nadto wyjaśnił, że środki uzyskane z kredytu zostały wykorzystane na pokrycie jego zobowiązań wobec wierzycieli prywatnych oraz obsługę prawną sporu z Urzędem Skarbowym. Do pisma załączył potwierdzenie zapłaty na kwotę 5 zł B. K. z tytułu należnego podatku oraz kopię zeznania PIT-37 za 2015 rok – B.K.

Na wstępie rozważań podkreślić należy, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana przez skarżącego w skardze wynosi 10.550zł (zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]). Nadto zauważyć należy, że skarżący zobowiązany jest opłacić koszty sądowe jeszcze w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem o sygn. akt I SA/Ol 390/16 i I SA/Ol 391/16. Łącznie z tytułu wpisów od skarg w trzech sprawach, wnioskodawca zobowiązany jest wpłacić kwotę 18.002 zł.

Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, niemających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości niewystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niepubl.).

To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy

Oceniając przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że wniosek nie może zostać uwzględniony w związku z brakiem udzielenia przez stronę rzetelnych i wiarygodnych wyjaśnień, pozwalających na całościowe zweryfikowanie złożonych przez stronę oświadczeń.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż lakoniczne oświadczenie wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF jak i nieprzedstawienie wszystkich żądanych wyjaśnień i dokumentów źródłowych na dwa wezwania w trybie art. 255 spowodowało, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. Skarżący składając oświadczenie w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków wyjaśnia jedynie, że z kwoty dochodu w wysokości "[...]" miesięcznie (po potrąceniach egzekucyjnych) spłaca raty kredytu w kwocie 1.919, 69 zł zaś pozostałą kwotę przeznacza na utrzymanie i zakup leków. Skarżący nie przedstawia w tym zakresie żadnych rachunków jak i innych dokumentów mogących potwierdzić wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie czy też na leczenie. Dodatkowo oświadcza, że wszelkie koszty związane z utrzymaniem domu, w którym zamieszkuje ponosi jego żona, która to jest właścicielką domu. Zaznaczyć przy tym należy, że pomimo dwóch wezwań do przedstawienia dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie domu, wnioskodawca poza lakonicznym oświadczeniem, że koszty te ponosi wyłącznie żona nie przedstawia w tym zakresie innych wyjaśnień. Takie oświadczenie wnioskodawcy nie może zostać uznane za wyczerpujące czy też za rzetelne. Podkreślić bowiem należy, że żona wnioskodawcy, jak wynika ze złożonego zeznania PIT-37 za 2015, utrzymywała się z dochodów w wysokości ok. "[...]", zaś dom w którym wnioskodawca i jego żona zamieszkują posiada powierzchnię użytkową 300 m2 dodatkowo, na nieruchomości tej posadowiony jest garaż o powierzchni 25 m2 i murowana altanka o powierzchni 15 m2. Mając na uwadze powyższe ustalenia w kontekście wiedzy jak i doświadczenia życiowego rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, nie sposób jest uznać za wiarygodne oświadczeń wnioskodawcy, że całe koszty utrzymania 300 m2 domu ponosi jego żona z dochodów w wysokości "[...]". Brak przedstawienia przez wnioskodawcę jakichkolwiek rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem domu utwierdza w przekonaniu, że wnioskodawca nie składa rzetelnych i wiarygodnych wyjaśnień w tym zakresie.

Podobnie należy odnieść się do wyjaśnień wnioskodawcy, iż w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie ponosi żadnych kosztów (pkt 3 oświadczenia z dnia 26.07.2016 r. karta nr 147). Oświadczenie to stoi w sprzeczności z przedstawionymi przez wnioskodawcę dokumentami księgowymi, które potwierdzają m.in, że za rok 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe J.K. poniósł koszty w wysokości 11.670,05 zł (rozliczenie za okres od 01.01.2015 r. do 31.12.2015 r. - karta nr 85), także przedstawione dokumenty za pierwszy kwartał 2016 r. potwierdzają, że z tytułu prowadzonej działalności skarżący ponosi wydatki na usługi telekomunikacyjne, dzierżawę lokalu czy też za prowadzenie księgi przychodów i rozchodów. Przedstawione faktury VAT potwierdzają, że z tego tylko tytułu wnioskodawca co miesiąc ponosi wydatki w kwocie ok. 378 zł netto. W sytuacji gdy wnioskodawca nie uzyskuje, jak twierdzi żadnych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a utrzymuje się wyłącznie z dochodów z emerytury, z której po opłaceniu raty kredytu pozostaje mu kwota ok. 700 zł nadal pozostaje niewyjaśniona kwestia z czego opłaca ww. koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Skoro, jak twierdzi całą tę kwotę (ok. 700 zł) przeznacza na utrzymanie i zakup leków, a przy tym nie korzysta z niczyjej pomocy (oświadczenie z dnia 1.07.2016 r. karta nr 55). Wskazać również należy, że wnioskodawca nie przedstawił także zestawienia środków trwałych za rok 2015 jak i za okres od 01.01.2016 r. do 30.06.2016 r. ograniczając swoje oświadczenie w tym zakresie do przedstawienia tylko karty jednego środka trwałego za rok 2015 (karta nr 65).

Niezależnie od powyższych wątpliwości co do rzetelności i wiarygodności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń co do sytuacji materialnej i życiowej, które nie pozwalają na przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdzić należy, że na pozytywne rozpoznanie wniosku skarżącego nie pozwala także okoliczność zaciągnięcia kredytu w dniu 30.09.2015 r. i fakt jego spłaty w ratach po 1.919,69 zł miesięcznie.

Z przedstawionych bowiem przez wnioskodawcę wyjaśnień wynika, że umowę pożyczki ekspresowej na kwotę 149.940 zł skarżący zawarł w dniu 30.09.2015 r. Decyzję zaś w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego organ I instancji wydał w dniu "[...]". Całą zaś kwotę uzyskaną z tytułu umowy pożyczki, jak wynika z oświadczeń wnioskodawcy, przekazał na spłatę wcześniejszych zobowiązań wobec wierzycieli prywatnych oraz obsługę prawną sporu prowadzonego z Urzędem Skarbowym. Niemniej jednak, okoliczność ta nie pozwala na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie. Wyjaśnić bowiem należy, iż okoliczność w jaki sposób strona rozporządza swoim majątkiem już w toku prowadzenia postępowania podatkowego jest istotna dla merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, już na etapie postępowania przed Sądem administracyjnym. Okoliczność tę dostrzegł i podkreślił m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9.03.2016 r. sygn. akt I GZ 86/16 gdzie stwierdził "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wiedząc, że w grudniu 2014 r. zostały wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego "[...]" postępowania podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego powstałego w podatku akcyzowym, w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych, winien był się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe" (publ.: CBOSA). W konsekwencji prawo pomocy nie przysługuje takiej osobie, która wprawdzie dysponowała środkami na pokrycie kosztów sądowych, lecz się ich wyzbyła, m.in. rozdysponowując je na inne cele (por. postanowienie z dnia 28.07.2008 r., sygn. akt I FZ 304/08, LEX nr 494243) w tym przypadku na spłatę zobowiązań prywatnoprawnych. Dodać przy tym należy, że strona nie może przedkładać cywilnoprawnych (prywatnych) zobowiązań nad te związane z postępowaniem sądowym, które stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej, wobec czego inne wydatki nie mogą być w stosunku do nich traktowane priorytetowo (postanowienie z dnia 27.11.2008 r., sygn. akt II FZ 512/08, LEX nr 530038). Powyższe należy odnieść również do skarżącego, który dysponując środkami z kredytu bankowego w całości wydatkował je na swoje zobowiązania prywatnoprawne, nie zabezpieczając się na okoliczność ewentualnych kosztów sądowych, a obecnie wnosi o przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów opłacenia wpisu od skargi na ogół społeczeństwa. Podobnie należy odnieść się do kwestii spłaty rat kredytu. Wnioskodawca regularnie spłacając raty zaciągniętego kredytu, a równocześnie żądając zwolnienia od poniesienia części kosztów sądowych przedkłada swoje zobowiązania cywilnoprawne nad należności publicznoprawne. Takie zaś działanie wnioskodawcy nie zasługuje na aprobatę i nie może stanowić podstawy do przyznania mu prawa pomocy.

Na marginesie należy stwierdzić, że od osób wnioskujących o przyznanie prawa pomocy wymaga się aby podjęły wszelkie możliwe działania, w celu samodzielnego poniesienia kosztów zainicjowanych przez siebie postępowań, zanim ciężar ten przerzucą na Budżet Państwa, a pośrednio na ogół społeczeństwa. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa, w tej sytuacji, stanowiłoby naruszenie zarówno art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia zarówno dobro rodziny (jednostki) jak i zasadę powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami(por. postanowienie NSA z dnia 4.07.2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl dalej: CBOSA). np. w sytuacji gdy osoba wykorzystała wszelkie możliwe sposoby aby opłacić koszty sądowe samodzielnie a pomimo podjętych działań nie udało jej się to. Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25.04. 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: CBOSA).

Oceniając zatem wniosek skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W związku z tym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.