Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 910/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne: Autorskie prawo
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1293
law: Ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi
article: art. 31 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 50 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), , Sędzia WSA Grzegorz Antas, Sędzia WSA Artur Kuś, Protokolant spec. Joanna Piątek-Macugowska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi P z siedzibą w W na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] lutego 2021 r. znak [...] w przedmiocie zmiany zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (Minister) decyzją z [...] lutego 2021r. [...], na mocy art. 137 ust. 1 ustawy z 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1293, dalej o.z.z.) w zw. z art. 50 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1231 ze zm. – dalej p.a.p.p.), w zw. z art. 104 k.p.a. - po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie zmiany lub cofnięcia Stowarzyszeniu [...] z w [...] ([...]) zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, udzielonego decyzją z [...] lutego 1995 r. [...] (zmienionego [...] października 1998 r. i [...] lutego 2003 r.):

I. zmienił ww. zezwolenie w zakresie, w jakim konieczne jest jego dostosowanie do nazw pól eksploatacji, określonych w art. 50 p.a.p.p.: 3. lit. d usunął; 4. lit. g nadał brzmienie "publiczne wyświetlenie"; 5. lit. h nadał brzmienie "publiczne wystawienie"; 6. it. j) i k) nadał brzmienie "nadawanie"; 7. lit. 1 nadał brzmienie "reemitowanie";

i nadał nową numerację - od pkt i do pkt 11, wg kolejności oraz formy gramatycznej przyjętej w ww. przepisie. W pozostałym zakresie zezwolenie pozostawił bez zmian.

II. zezwoleniu nadał jednolite brzmienie: Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w [...] udziela się zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów: a) słownych; b) muzycznych; c) słowno-muzycznych; d) choreograficznych; e) pantomimicznych; f) słownych, muzycznych, słowno-muzycznych i choreograficznych w utworze audiowizualnym na polach eksploatacji: III. utrwalanie; IV. zwielokrotnianie; V. wprowadzanie do obrotu; VI. użyczenie i najem; VII. publiczne wykonanie; VIII. publiczne wystawienie; IX. publiczne wyświetlenie; X. publiczne odtworzenie; XI. nadawanie; XII. reemitowanie; XIII. publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Minister wskazał m.in., że w piśmie z 16 stycznia 2019 r. [...] wyjaśnił, że wykonuje zbiorowy zarząd odnośnie utworów określonych w zezwoleniu na polach eksploatacji: zwielokrotnianie (umowy te obejmują zwykle trzy pola, tj. utrwalenie, zwielokrotnienie i wprowadzenie do obrotu): 1188 umów; nadawanie: 878 umów; odtworzenia i publiczne wykonania (większość obejmuje oba pola): 65 340 umów; wystawianie (publiczne wykonania teatralne): 2466 umów, wyświetlanie: 678 umów; reemisja: 2627 umów; Internet: 869 umów (k. 12-13). Nie ma umów zawartych na polach najem, użyczenie i "wprowadzanie do pamięci komputera", gdyż ze względu na zmiany technologiczne nie mają one praktycznego znaczenia (k. 13). [...] zarządza prawami autorskimi do utworów, które ze względu na masową eksploatację nie mogłyby być zarządzane indywidualnie przez uprawnionych. [...] ułatwia też korzystanie z praw użytkownikom, którzy - zwłaszcza w przypadkach masowego korzystania z twórczości innych osób - nie mogliby samodzielnie identyfikować i weryfikować autorskich praw majątkowych. W niektórych przypadkach korzystania z autorskich praw majątkowych pośrednictwo O.Z.Z. jest obowiązkowe (k. 13-14).

Według [...], pola eksploatacji "nadanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną" i "nadanie za pośrednictwem satelity" (lit. j i k) powinny zastąpić pole "nadawanie" obejmujące wszystkie formy nadawania bez względu na technologię.

Organ wskazał, że [...] (PIKE) wniosła o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu wskazując cele statutowe i interes społeczny. Wskazała, że reprezentuje i chroni interesy gospodarcze zrzeszonych przedsiębiorców telekomunikacyjnych zawierających umowy z O.Z.Z. Zdaniem PIKE jej udział pozwoli Ministrowi na zapoznanie się z opinią tego środowiska, lepszego wyjaśnienia okoliczności faktycznych i realizacji prawdy obiektywnej. Rozstrzygnięcie wpłynie na sferę praw i obowiązków strony, ale i przedsiębiorców związanych z nią umowami lub mogących ją zawrzeć, a więc i klientów czy konsumentów.

Pismem z 17 lipca 2019 r. [...] zajął stanowisko, a 2 sierpnia 2019 r. ustosunkował się do ww. wniosku PIKE wskazując, że nie spełnia ona przesłanek z art. 31 § 1 k.p.a., gdyż nie wskazała, czy jej członkowie korzystają z praw autorskich do utworów objętych zezwoleniem [...], a jeżeli tak, to czy dochodzi do niego na polach eksploatacji objętych decyzją.

Postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. Minister dopuścił PIKE do udziału w sprawie, która przedstawiła stanowisko domagając się cofnięcia [...] zezwolenia w całości i nierozszerzanie zezwolenia na polu eksploatacji "nadawanie".

Organ przytoczył art. 137 ust. 1 o.z.z. i wskazał, że [...] posiada zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi wydane [...] lutego 1995 r. [...]. Dotyczy ono utworów: słownych; muzycznych; słowno-muzycznych; choreograficznych; pantomimicznych; słownych, muzycznych, słowno-muzycznych i choreograficznych w utworze audiowizualnym na polach eksploatacji: utrwalanie, zwielokrotnianie, wprowadzanie do obrotu, wprowadzanie do pamięci komputera, publiczne wykonanie, publiczne odtwarzanie, wyświetlanie, wystawianie, użyczenie i najem, nadanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną, nadanie za pośrednictwem satelity, reemisja, publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym (zob. obwieszczenie Ministra Kultury z 13 kwietnia 2004 r. M.P. Nr 14 poz. 322).

Minister stwierdził, że [...] podjął zbiorowy zarząd utworami określonymi w zezwoleniu, w tym na polach eksploatacji: zwielokrotnianie (obejmujące zwykle trzy pola - utrwalenie, zwielokrotnienie i wprowadzenie do obrotu): 1188 umów, nadawanie: 878 umów, odtworzenia i publiczne wykonania (większość umów obejmuje oba pola): 65 340 umów, wystawianie (publiczne wykonania teatralne): 2466 umów, wyświetlanie: 678 umów, reemisja: 2627 umów, Internet: 869 umów.

Organ zaznaczył, że [...] nie ma umów na polu "wprowadzanie do pamięci komputera", gdyż taka eksploatacja wobec zmian technologicznych nie ma praktycznego znaczenia (pismo [...] z 16 stycznia 2019 r. str. 2-3, k. 12-13).

W zakresie pól eksploatacji najem i użyczenie [...] wskazał jednak, że nie podjął zarządzania prawami autorskimi, dysponuje stawkami wynagrodzeń i stara się o zawarcie takich umów, twórcy powierzają te prawa też w odniesieniu do najmu i użyczenia, jest organizacją właściwą w zakresie scenariuszy i dialogów twórców, którzy powierzyli [...] prawa autorskie w zbiorowy zarząd, a w odniesieniu do wykorzystanych w utworach audiowizualnych utworów muzycznych, słowno- muzycznych i choreograficznych oraz utworów słownych innych niż scenariusze i dialogi [...] jest jedyną organizacją zarządzającą zbiorowo prawami autorskimi, a więc wynagrodzenia twórców za wykorzystanie ww. utworów w utworach audiowizualnych na polach eksploatacji wskazanych w art. 70 ust. 21 pkt 2 p.a.p.p. mogą być wypłacane jedynie za pośrednictwem [...], zgodnie z art. 70 ust. 3 tej ustawy (pismo [...] z 17 lipca 2019 r.).

Organ podkreślił, że nie uwzględnił wniosków PIKE, żeby [...] przedstawił umowy zawarte z uprawnionymi i użytkownikami na ww. polach eksploatacji i wskazał wysokość przychodów w 2018 i 2019r. z każdej z umów. Wymagałoby to bowiem włączenia do akt kilkudziesięciu tysięcy umów i wpłynęło na czas załatwiania sprawy, a nie jest konieczne. Uwzględniając prawne konsekwencje składania nieprawdziwych oświadczeń, organ uznał za prawdziwe przedstawione dane. Dodał, że niektóre informacje mogą być objęte tajemnicą przedsiębiorcy i nie mogłyby być udostępnione PIKE, która zrzesza przedsiębiorców telekomunikacyjnych i żądanie ww. informacji może być uznane za nadużywania uprawnień organizacji społecznej w celu uzyskania dostępu do prawnie chronionych informacji.

Za błędne organ uznał stanowisko PIKE, że powinien uwzględniać przesłanki określone w art. 7 p.a.p.p. Podstawą prawną jest bowiem art. 137 ust. 1, który nie odsyła do ww. przepisu.

Po przytoczeniu art. 50 p.a.p.p. organ podzielił stanowisko [...], że pole eksploatacji wprowadzanie do pamięci komputera ze względu na zmiany technologiczne nie ma znaczenia i zostało usunięte z p.a.p.p. (ustawą z Dz. U. z 2002 r., Nr 197, poz. 1662) z dniem 1 stycznia 2003 r.). Obecnie "wprowadzenie do pamięci komputera" należy traktować jako jeden ze sposobów zwielokrotniania utworów. Z tego względu Minister usunął to pole.

Dalej, powołując się na art. 6 ust. 1 pkt 4 p.a.p.p. zawierający definicję pola eksploatacji "nadawanie", organ stwierdził, że pojęcie to mieści w sobie odmienne technicznie sposoby przesyłu sygnału: bezprzewodowe, przewodowe, w sposób naziemny i satelitarny. Dlatego dostosował zezwolenie do art. 50 p.a.p.p. poprzez zastąpienie pól eksploatacji "nadanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną" i "nadanie za pośrednictwem satelity" polem eksploatacji "nadawanie".

Podobnie wprowadził poprawne terminologicznie nazwy pól eksploatacji "publiczne wykonanie", "publiczne odtworzenie" i "reemitowanie".

Skargę na powyższą decyzję wniosła PIKE zarzucając naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, wskutek niepodjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w tym nieuwzględnienia żądania PIKE przeprowadzenia dowodów, pomimo że przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, oraz uznanie za udowodnione okoliczności, na które [...] nie przedstawił żadnych dowodów (przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów); uznanie wniosku dowodowego PIKE za mogący nadużywać uprawnień przysługujących organizacji społecznej w celu uzyskania dostępu do prawnie chronionych informacji i danych przedsiębiorców, podczas gdy wniosek dowodowy zmierzał wyłącznie do zgromadzenia materiału dowodowego, koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia;

b) art. 84 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w sprawie wymagającej wiadomości specjalnych bez udziału biegłego;

c) art. 8 § 2 k.p.a. poprzez odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania analogicznych spraw, w tym sposobu ustalania, czy OZZ podjęła zbiorowe zarządzanie, a jeśli tak to w jakiej skali.

2. przepisów materialnoprawnych, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

a) art. 137 ust. 1 pkt 1 lit. a i b o.z.z. w zw. z art. 3 pkt 1 o.z.z. w zw. z art. 70 ust. 2 pkt 3 p.a.p.p. poprzez ich niezastosowanie i niecofnięcie zezwolenia [...] w zakresie, w jakim nie podjął zbiorowego zarządzania lub wykonywał je w niewielkiej skali, albo nie istniała potrzeba zbiorowego zarządzania, w tym w zakresie praw współtwórców utworu audiowizualnego na polu eksploatacji reemitowanie, wobec ich braku i braku do stosownego wynagrodzenia na tym polu;

b) art. 7 ust. 1 o.z.z. poprzez jego niezastosowanie i niecofnięcie zezwolenia [...] w zakresie, w jakim nie spełnia warunków posiadania ww. zezwolenia;

c) art. 137 ust. 1 pkt 2 o.z.z. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące rozszerzeniem zezwolenia, a nie zmianą w zakresie koniecznego dostosowania do nazw pól eksploatacji (art. 50 p.a.p.p.).

PIKE wniosła o uchylenie ww. decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Ad 1 a Skarżąca wskazała, że organ oparł się wyłącznie na twierdzeniach [...], który nie przedstawił dowodów na podane okoliczności i nie podjął działań w tym zakresie, a od rzeczywistej liczby umów na danym polu eksploatacji i wysokości wpływów zależy, czy [...] wykonuje zbiorowe zarządzanie w skali większej niż niewielka.

Nietrafne też zarzucił nadużywanie uprawnień przysługujących organizacji społecznej. PIKE nie jest bowiem przedsiębiorcą, a celem wniosku było wyłącznie prawidłowe ustalenie skali wykonywanego zbiorowego zarządu w zakresie rodzajów utworów i pól eksploatacji. Organ naruszył zatem przepisy postępowania błędne przyjmując, że [...] podjął zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do wszystkich rodzajów utworów wskazanych w zezwoleniu i wykonuje je na wszystkich wskazanych polach eksploatacji, i to w skali większej niż niewielka. W konsekwencji organ przekroczył granice swobodnej oceny dowodów. Na poparcie ww. stanowiska skarżąca powołała uzasadnienie projektu o.z.z.

Ad 1 b Powołując się na orzecznictwo NSA – skarżąca podniosła, że zagadnieniem wymagającym wiadomości specjalnych, było ustalenie zakresu pojęcia "utwór audiowizualny" i czy na polach eksploatacji nadawanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej, bezprzewodowej, przez stację naziemną i nadawanie za pośrednictwem satelity, reemitowanie i publiczne odtwarzanie, w praktyce dochodzi do eksploatacji wyłącznie utworów audiowizualnych, czy również innych utworów i przedmiotów praw pokrewnych. Alternatywą mogło być jedynie uznanie ww. okoliczności za fakt powszechnie znany lub znany z urzędu. Organ nie zakomunikował nawet, jaka definicja pojęcia "utwór audiowizualny" została przyjęta. Wobec powyższego opinia biegłego była konieczna, a jej pominięcie stanowiło naruszenie art. 84 § 1 k.p.a.

Ad 1 c Organ naruszył art. 8 § 2 k.p.a. odstępując od utrwalonej praktyki, w zakresie sposobu rozstrzygania spraw o analogicznym stanie faktycznym i prawnym, w tym sposobu ustalania, czy OZZ podjęła zbiorowe zarządzanie, a jeśli tak to w jakiej skali. Organ zwracał się bowiem do [...] o wyjaśnienie ww. okoliczności, utożsamiał zatem wykonywanie zbiorowego zarządzania i jego skalę z liczbą umów zawartych z użytkownikami. W innych sprawach brał pod uwagę liczbę umów zawartych z użytkownikami, a nie tylko z uprawnionymi np. cofnął zezwolenie m.in. na polu eksploatacji reemitowanie decyzją z [...] stycznia 2021 r. [...].

Argumentem dla utrzymania zezwolenia na polu eksploatacji najem i użyczenie nie może być uzasadnienie potrzeby zbiorowego zarządzania. Podstawa cofnięcia zezwolenia z art. 137 ust. 1 pkt 1 lit. a o.z.z. jest bowiem odrębna od z art. 137 ust. 1 pkt 1 lit. b. Cofnięcie umożliwi uzyskanie zezwolenia innym stowarzyszeniom (OZZ), które będą prawidłowo wykonywać zbiorowe zarządzanie (art. 7 ust. 2 o.z.z. w zw. z art. 47 ust. 2 o.z.z.). Zaniechania [...] nie mogą być sanowane zapowiedziami podjęcia działań w przyszłości. Organ cofnął zezwolenia z podobnych przyczyn decyzjami z [...] stycznia 2021 r. [...] i z [...] marca 2021 r. [...].

Ad 2 a Minister nie cofnął zezwolenia [...], pomimo przesłanek z art. 137 ust 1 lit. b o.z.z. w szczególności dot. to praw autorskich do utworów słownych, muzycznych, słowno-muzycznych, choreograficznych, pantomimicznych oraz słownych, muzycznych, słowno-muzycznych i choreograficznych w utworze audiowizualnym na polu eksploatacji reemitowanie. Uzasadniając ww. zarzut skarżący powołał się obszernie na orzecznictwo oraz doktrynę.

Organ nie cofnął zezwolenia wobec niepodjęcia zbiorowego zarządzania, na polach eksploatacji "najem" i "użyczenie", co potwierdził sam [...]. O tym, że powinno to być kryterium kwalifikujące zezwolenie do cofnięcia, świadczy uzasadnienie projektu o.z.z., którego fragmenty skarżąca przytoczyła.

Ad 2 b Zdaniem PIKE potrzebę uwzględnienia art. 7 ust. 1 o.z.z. w postępowaniu w trybie art. 137 ust. 1 o.z.z. również potwierdza uzasadnienie projektu do tej ustawy wskazujące m.in., że przepis ten zmierza do wyeliminowania przypadków, w których organizacja nieefektywnie wykonuje zbiorowe zarządzanie na danym polu eksploatacji, nie dysponuje stosownym repertuarem lub nie istnieje rynkowa potrzeba zbiorowego zarządzania określonymi prawami na danym polu eksploatacji. Służy wyeliminowaniu z zezwoleń przypadków, w których nie jest faktycznie możliwe zbiorowe zarządzanie danym typem utworów lub przedmiotów praw pokrewnych na danym polu eksploatacji. Zmierza do ujednolicenia terminologii stosowanej w zezwoleniach i jej dostosowania do normatywnie określonych nazw pól eksploatacji. Jest to istotne ze względu na dynamiczne zmiany w tym względzie w ciągu kilkunastu lat od udzielania większości zezwoleń na zbiorowe zarządzanie."

Ad 2 c Minister zmienił nadto zezwolenie, tłumacząc to koniecznością dostosowania do nazw pól eksploatacji, określonych w art. 50 p.a.p.p. w tym litery j i k otrzymały brzmienie "nadawanie", podczas gdy dotychczas brzmiały: j) nadanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną, k) nadanie za pośrednictwem satelity,", co wykracza poza art. 137 ust. 1 pkt 2 o.z.z. Rozszerzył zatem zezwolenie na wszystkie rodzaje nadawania, czego nie mógł uczynić. Przykładowo nadawanie internetowe nie mieściło się w zakresie zezwolenia.

Kończąc PIKE zaznaczyła, że wnosi skargę jako organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Wykazała interes społeczny już we wniosku z 3 lipca 2019 r. i została dopuszczona do udziału w postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2021r. Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (Minister) - działając z urzędu - orzekł w przedmiocie zmiany lub cofnięcia zezwolenia Stowarzyszeniu Autorów [...] z w [...] ([...]) na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi.

Organ dopuścił w toku postępowania organizację społeczną - Polską Izbę Komunikacji Elektronicznej – w trybie art. 31 § 1 k.p.a. - do udziału w powyższym postępowaniu postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. Organ odstąpił od uzasadnienia orzeczenia z uwagi na treść art. 124 § 2 k.p.a.

PIKE zrezygnowała z ponownej kontroli instancyjnej i wniosła skargę do Sądu na decyzję z [...] lutego 2021r.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny skargi - obowiązkiem Sądu było zatem w pierwszej kolejności przeprowadzenie kontroli, czy skarżąca jest uprawniona do jej wniesienia. Sąd administracyjny nie jest bowiem związany ustaleniami organów w zakresie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym. Tym samym nie może poprzestać na samym stwierdzeniu, że została ona dopuszczona do udziału, ale jest zobowiązany zbadać, czy było ono uzasadnione jej celami statutowymi i czy przemawiał za tym interes społeczny.

Sąd może stwierdzić, że warunek ten nie został spełniony, również w sytuacji, gdy organizacja brała udział w postępowaniu na prawach strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2016 r. sygn. akt II OSK 3153/14 – CBOSA; wyrok NSA z 18 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2099/12, LEX nr 1497905). Dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym daje bowiem prawa procesowe w postępowaniu administracyjnym, ale nie daje tych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 14 października 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 773/16 - CBOSA). Innymi słowy sam fakt, że organizacja społeczna brała udział w postępowaniu administracyjnym nie tworzy po jej stronie legitymacji skargowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 3 lipca 2020 r. sygn. II SA/Gl 108/20, LEX nr 3033049).

Przypomnieć trzeba zatem trzeba, że legitymację skargową w postępowaniu sądowoadministracyjnym reguluje art. 50 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że uprawnienie to posiada każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Wymieniona w tym przepisie kolejność podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi nie jest przypadkowa, gdyż wynika z wagi chronionych wartości w demokratycznym państwie prawnym. To przede wszystkim ochrona praw podmiotowych jednostki jest podstawową wartością, którą ma chronić postępowanie sądowoadministracyjne. Regulacja przyznająca legitymację innym podmiotom, nie może zatem podlegać wykładni rozszerzającej, gdyż otwierałaby możliwość nieuzasadnionej ingerencji w prawa jednostki.

Podstawę prawną dopuszczenia PIKE w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym stanowił zaś art. 31 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.

Hipoteza tej normy prawnej przewiduje zatem łącznie dwie przesłanki, spełnienie których skutkuje uprawnieniem organizacji społecznej do zgłoszenia wymienionego żądania i powinny być one wykładane ściśle, z ograniczeniami wprowadzonymi przez ww. przepis prawa.

I tak, cele działania organizacji społecznej, domagającej się dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie dotyczącej innej osoby, muszą być odpowiednio skonkretyzowane w statucie, a więc tak, aby można było określić rzeczywisty i bezpośredni związek pomiędzy celami statutowymi, a postępowaniem w którym organizacja domaga się uczestnictwa na prawach strony. Nie wystarczy zatem ogólne wskazanie, że działa ona w interesie społecznym, gdyż na takiej zasadzie każda taka organizacja mogłaby brać udział w każdym postępowaniu administracyjnym.

Ponadto, kryterium interesu społecznego, jako pojęcie niedookreślone wymaga w każdej sprawie indywidualnej oceny. Musi być zatem poprzedzone zbadaniem, czy poszerzenie kręgu uczestników postępowania administracyjnego jest korzystne dla gromadzenia materiału dowodowego i dla wyjaśnienia istotnych faktów, czy aspektów sprawy (por. wyroki NSA 24 czerwca 2009 r., sygn. II OSK 1038/08; z 28 czerwca 2016 r., sygn. II OSK 2635/14; z 1 sierpnia 2017 r., sygn. II OSK 2956/15). Musi też odpowiadać wymogom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych. Nie jest ono bowiem obojętne dla stron, zwłaszcza gdy reprezentują przeciwstawne interesy. Ochrona strony przed negatywnymi skutkami aktywności organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym również leży w interesie społecznym, a organ takie wymagania winien brać pod uwagę przy ocenie żądań organizacji społecznej. Niedopuszczalna jest zatem taka wykładnia art. 31 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organ byłby automatycznie zobligowany do uwzględnienia żądania organizacji społecznej z tych tylko powodów, że jest ona organizacją społeczną, której żądanie jest uzasadnione celami statutowymi, bez badania, czy przemawia za tym interes społeczny.

W postanowieniu składu siedmiu sędziów NSA z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09 podkreślono, że istotą udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym, nie jest zaspokojenie partykularnych interesów samej organizacji, ale zapewnienie szeroko pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem. Organ nie jest zobowiązany do każdorazowego uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że charakter rozpoznawanej sprawy jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności.

Tym samym, na gruncie konkretnej sprawy rola organizacji społecznej, która zabiega o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu, musi być jednoznaczna. Musi być jasne, czy jej udział prowadzi do realizacji celów statutowych, czy też jest tylko formą popierania interesów określonej grupy podmiotów. Skoro podstawą działalności organizacji społecznej z założenia jest interes publiczny, zaś organizacja zgłaszając żądanie udziału zmierza do realizacji zadań mających znaczenie dla interesu ogólnospołecznego, to ustalenie okoliczności wyłączających istnienie interesu społecznego organizacji w powyższym znaczeniu obliguje organ do wydania postanowienia odmownego na mocy art. 31 § 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 139/09).

Mając powyższe na uwadze wskazać trzeba, że ze statutu [...] wynika, że stanowi ona organizację samorządu gospodarczego reprezentującą interesy gospodarcze zrzeszonych w niej przedsiębiorców (§ 1 pkt 4). Tym samym - tak jak w przypadku wszystkich izb gospodarczych - podejmuje działania w ich interesie (art. 1 i art. 2 ustawy z 30 maja 1998 r. o izbach gospodarczych - Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 710 ze zm.). W konsekwencji do celów statutowych PIKE należy przede wszystkim reprezentacja i ochrona interesów gospodarczych jej członków. PIKE nie jest zatem autentycznie i bezinteresowne zaangażowana w ochronę ogólnie pojmowanych interesów społecznych. Czym innym jest bowiem działanie w interesie społecznym, a czym innym działanie w celach statutowych organizacji społecznej dla osiągniecia najbardziej korzystnego wyniku finansowego zrzeszonych w niej członków.

Zważyć należy, że przedmiotem postępowania, do którego została dopuszczona PIKE, była wyłącznie zmiana lub ewentualnie cofnięcie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi przyznane uprzednio Stowarzyszeniu Autorów [...] decyzją z dnia [...] lutego 1995 r. [...] w trybie art. 137 ust. 1 ustawy z 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Przepis ten nakłada na ministra obowiązek wszczęcia z urzędu w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy postępowania w celu: 1) cofnięcia zezwolenia w zakresie, w jakim: a) w toku dotychczasowej działalności organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, o której mowa w art. 104 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 123, na danym polu eksploatacji nie podjęła zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi lub wykonywała zbiorowe zarządzanie na danym polu eksploatacji w niewielkiej skali, b) w odniesieniu do określonego rodzaju utworów lub przedmiotów praw pokrewnych nie istnieje potrzeba zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi na danym polu eksploatacji; 2) zmiany zezwolenia w zakresie, w jakim konieczne jest jego dostosowanie do nazw pól eksploatacji, określonych w art. 50 ustawy zmienianej w art. 123, a więc w celu jego dostosowania do nazw pól eksploatacji, określonych w art. 50 p.a.p.p.

Przepis ten reguluje zatem procedurę kompleksowej merytorycznej weryfikacji udzielonych wcześniej zezwoleń na wykonywanie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, bowiem stosownie do art. 136 u.z.z. dotychczasowe zezwolenia zachowały ważność.

Wskazywana we wniosku o dopuszczenie okoliczność, że przedmiot tej sprawy pozostaje w sferze interesów gospodarczych zrzeszonych w PIKE członków, którzy zawierają umowy z organizacjami zbiorowego zarządzania nie daje zatem podstaw do uznania, że skarżąca działa w interesie społecznym ogólnie pojmowanym. Nie świadczy o nim również argumentacja, że rozstrzygnięcie Ministra wpłynie nie tylko na sferę praw i obowiązków strony postępowania, ale także na grupę przedsiębiorców związanych ze stroną umowami lub mogących taka umowę zawrzeć, a w konsekwencji na klientów tych podmiotów, w tym również konsumentów. Wręcz przeciwnie, cofnięcie przedmiotowego zezwolenia nie leży w interesie ogólnospołecznym, a więc interesie całego społeczeństwa - odbiorców kultury.

Na gruncie niniejszej sprawy nie można uznać, aby PIKE wykazała, że jej udział w postępowaniu toczącym się w opisanym przedmiocie leżał w tak pojmowanym interesie społecznym, co z kolei skutkowało brakiem legitymacji do złożenia skargi w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a.

Powyższe ustalenia uprawniały Sąd do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Interes prawny jest bowiem kategorią prawa materialnego, a zatem wymaga poczynienia ustaleń i rozważań w tym kierunku. Ich negatywny wynik musi prowadzić do oddalenia skargi, nie zaś jej odrzucenia (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. II SA/Sz 1048/20 LEX nr 3199983).

Z podanych przyczyn Sąd - na mocy art. 151 p.p.s.a. - skargę oddalił.