Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1635/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 11
journal: Dz.U. 2019 poz 1251
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy  - t.j.
article: art. 41 ust. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1924
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Adam Gołuch, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z 19 października 2021 r. S. K. (dalej: Skarżący) złożył skargę na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Katowicach (dalej: Okręgowy Inspektor) w sprawie uchylenia nakazu z dnia [...] r., znak [...] i umorzeniu postępowania organu pierwszej instancji w całości.

Podstawą prawną wydanej decyzji był art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1251 z późn. zm.; dalej u.P.I.P.)

Z akt administracyjnych wynika, że nakazem z dnia [...] r., znak [...], inspektor pracy, działając na podstawie art. 11a i art. 33 ust. 1 pkt 1 u.P.I.P. w związku z art. 41 ust 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, nakazał umieszczenie Skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Przedmiotowy nakaz został doręczony stronom postępowania, tj. P SA z siedzibą we W. (dalej: pracodawca) oraz Skarżącemu.

Odwołanie od wymienionego nakazu wniósł pracodawca. W uzasadnieniu wskazał, że stanowisko zajmowane przez Skarżącego nie zostało umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prac o szczególnym charakterze. W wykazie znajduje się bowiem stanowisko operatora urządzeń w pionie usług, ale nie ma tam operatora urządzeń w pionie produkcji, gdzie zatrudniony jest Skarżący. Zdaniem pracodawcy jedyną decyzją, która może być w tym przypadku wydana jest umorzenie postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości.

Okręgowy Inspektor po ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdził, że zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1924; dalej: u.e.p.) płatnik składek (pracodawca) jest obowiązany prowadzić:

wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Stosownie do przepisu art. 41 ust. 6 u.e.p. w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Pismem z dnia 16 lipca 2020 r. (data wpływu 10 sierpnia 2020 r.) Skarżący wniósł do Okręgowego Inspektora skargę, zgodnie z art. 41 ust. 6 u.p.e. W jej treści wskazał, iż pracodawca nie umieścił jego nazwiska w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

W celu rozpatrzenia skargi inspektor pracy przeprowadził czynności kontrolne u pracodawcy w okresie od dnia 1 października 2020 r. do dnia 8 czerwca 2021 r. Dokonane w ich trakcie ustalenia zostały zawarte w protokole kontroli o numerze [...]. Wynika z nich, że obecnie 15 pracowników, w tym Skarżący, zatrudnionych jest na stanowisku operatora urządzeń w Pionie Produkcji i Utrzymania Składowisk. Z treści protokołu wynika również, że pracodawca sporządził wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze. W/w wykaz jest zarazem załącznikiem nr 2 do regulaminu pracy o numerze [...] i został ustalony przez pracodawcę na podstawie załącznika nr 2 do u.e.p.

W § 5 ust.1 w/w. wykazu wskazano prace, które są zaliczane do prac o szczególnym charakterze zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych i że będzie prowadzona dla nich ewidencja, tj.

- prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.

-prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarie techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa

publicznego.

Powyższe prace winny być wykonywane na polecenie przełożonego, a następnie ewidencjonowane wg przepracowanych dni w ewidencji prac w warunkach o szczególnym charakterze.

Przedstawiono również wykaz stanowisk pracy na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze w Pionie Usług, gdzie w lokalizacji R. wskazano stanowisko "operator urządzeń Usługi w [...] R." - podstawa prawna: załącznik nr 2 pkt. 13, 14 u.e.p.

Okręgowy Inspektor wyjaśnił, że kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia skargi przez pracownika określa art. 11a u.P.I.P., zgodnie z którym właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Z okazanego przez pracodawcę wykazu stanowisk pracy na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze wynika, że do takich prac zaliczono prace wykonywane na stanowisku operatora urządzeń wyłącznie w Pionie Usług. Pracodawca dokonał zatem rozróżnienia pomiędzy operatorami urządzeń dla których miejscem wykonywania pracy jest Pion Produkcji i Utrzymania Składowisk oraz Pion Usług. Gdyby zatem wolą pracodawcy było zamieszczenie w wykazie stanowisk nie tylko operatora urządzeń w Pionie Usług, to nie znalazłoby się w nim stosowne zastrzeżenie.

Wobec powyższego jeżeli stanowisko, na którym jest zatrudniony Skarżący nie zostało przez pracodawcę zamieszczone w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p., inspektor pracy nie jest uprawniony do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko spełnia wymogi przewidziane w ustawie o emeryturach pomostowych, jak również wydania decyzji ingerujących w treść tego rejestru. W tej sytuacji inspektor pracy winien umorzyć postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Na tę decyzję Skarżący wniósł skargę, zarzucając decyzji istotne naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego:

art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p., poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż stanowisko pracy Skarżącego nie zostało ujęte przez pracodawcę na liście o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p.,

art. 3 ust. 1, 3 oraz 7 u.e.p. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, iż praca świadczona przez Skarżącego nie jest pracą w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze, podczas gdy decydujący w sprawie jest charakter świadczonej pracy a nie nazwa stanowiska na którym pracę świadczy skarżący.

II. przepisów prawa proceduralnego:

art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, a tym samym istotne naruszenie interesu skarżącego,

art. 80 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na bezprawnym przyjęciu, iż stanowisko pracy skarżącego nie zostało ujęte przez pracodawcę na liście o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p. podczas gdy sam pracodawca wskazał, że Skarżący świadczy pracę w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze,

art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, albowiem działanie organów powinno pogłębiać zaufanie obywateli do Państwa.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem że to wyłącznie ZUS lub sąd powszechny posiada kompetencje do zweryfikowania, czy pracodawca zasadnie odmawia umieszczenia w wykazie stanowisk konkretnego stanowiska pracy, co skutkować następnie musi umieszczenie mnie w wykazie pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze.

Okręgowym Inspektor pominął szereg istotnych faktów i okoliczności na które zasadnie zwrócił uwagę inspektor pracy nakazując pracodawcy umieszczenie skarżącego na liście pracowników świadczących pracę w warunkach szczególnych.

Z treści protokołu kontroli wynika, że pracodawca sporządził wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze. Wykaz ten jest

załącznikiem nr 2 do Regulaminu pracy o numerze [...] i został ustalony przez pracodawcę na podstawie załącznika nr 2 do u.e.p. W wykazie tym przedstawiono wykaz stanowisk pracy na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze, gdzie w lokalizacji R. wskazano stanowisko "operatora urządzeń". Praca świadczona przez Skarżącego na stanowisku "operatora urządzeń" nie tylko wymaga wysokiej sprawności psychofizycznej, ale także przy jej wykonywaniu istnieje styczność z materiałami rakotwórczymi w tym krzemionką krystaliczną zwłókniająca tkanki płucne. Skarżący spełnia zatem wszystkie warunki opisane przez pracodawcę w wykazie stanowisk będącym załącznikiem nr 2 do Regulaminu pracy o numerze [...], a w szczególności w § 6 załącznika oraz w samym Regulaminie pracy obowiązującym w spółce.

Powyższe oznacza, iż organy Państwowej Inspekcji Pracy (dalej: PIP) w postępowaniu o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji, rozstrzygają o tym, czy pracownik wykonuje prace na stanowisku pracy na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, bez względu na to jak zostało nazwane jego stanowisko i czy dodatkowo wykonuje także Inne prace. O tym, czy dana praca wykonywana przez określonego pracownika powinna być uznana za pracę w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze w rozumieniu u.e.p. nie powinna decydować nazwa stanowiska pracy, lecz jej charakterystyka zgodna z kryteriami zawartymi w art. 3 ust. 1 i 3 w/w ustawy. Na potwierdzenie słuszności tej tezy przedstawił orzeczenie sądów administracyjnych. (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt i OPS 4/12 oraz wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 587/12).

W ocenie Skarżącego, kompetencje organów PIP nie ograniczają się wyłącznie do kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na FEP. Organy PIP są także upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść rejestru, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p. Tak właśnie uczynił zasadnie inspektor pracy, który nakazem z dnia [...] r, po przeprowadzeniu kontroli uznał, iż Skarżący wykonuje prace w szczególnych

warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na FEP. Ponadto w wyroku wydanym na skutek odwołania pracodawcy Sąd Okręgowy we W. uznał, iż sprawy sporne dotyczące nieumieszczenia pracownika w ewidencji a wykonującego takie prace rozpoznane są przez PIP (wyrok Sądu Okręgowego we W., VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 luty 2021 r. sygn. akt [...]).

Zresztą w powyższym zakresie istotne jest stanowisko samego pracodawcy, który występując z wnioskiem do ZUS w sprawie umieszczenia m.in. skarżącego jako "operatora urządzeń" w pionie produkcji, sam potwierdził fakt, iż także skarżący wykonuje prace szczególnym charakterze.

Zdaniem Skarżącego, jeśli w toku kontroli okaże się, że pracodawca bezzasadnie nie ujął stanowiska pracy w rejestrze o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p., a praca świadczona przez pracownika jest pracą w rozumieniu art. 1, 3 i 7 w/w ustawy, to organy PIP są właściwe do dokonywania kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Mogą zatem dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez u.e.p. i czy powinny być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 w/w ustawy.

Ponieważ sam pracodawca zaliczył do prac szkodliwych prace wykonywane na stanowisku "operatora urządzeń", zatem zaskarżona decyzja Okręgowego Inspektora jest wadliwa i powinna zostać uchylona. Bezprawnie doszło bowiem do rozróżnienia pomiędzy "operatorami urządzeń" świadczących pracę w spółce. Należy bowiem zdecydowanie podkreślić, iż praca na stanowisku "operatora urządzeń" jest pracą wykonywaną w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor wniósł o jej oddalenie.

Odpowiadając na zarzuty w niej podniesione, Okręgowy Inspektor ponownie podkreślił, że kompetencje organów PIP ograniczają się wyłącznie do kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na FEP. Poza uprawnieniami organów PIP pozostaje natomiast kontrola

wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Znajduje to potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądowym. Wydanie przez organy PIP nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze możliwe jest jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko nie został przez pracodawcę uwzględniony w stosownej ewidencji. W pozostałym bowiem zakresie u.e.p. przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych, co z kolei ogranicza zakres kompetencji Inspekcji Pracy. Organy Państwowej Inspekcji Pracy nie są właściwe do dokonywania kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Skarżący zupełnie pomija przedstawiając swoje argumenty, że stanowisko na którym jest zatrudniony tj. operator urządzeń w Pionie Produkcji i Utrzymania Składowisk nie zostało przez pracodawcę ujęte w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Z okazanego przez pracodawcę wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze wynika, że do takich prac zaliczono prace wykonywane na stanowisku operatora urządzeń, lecz wyłącznie w Pionie Usług. Pracodawca dokonał zatem rozróżnienia pomiędzy operatorami urządzeń, dla których miejscem wykonywania pracy jest Pion Produkcji i Utrzymania Składowisk oraz Pion Usług. Gdyby zatem wolą pracodawcy było zamieszczenie w wykazie stanowisk nie tylko operatora urządzeń w Pionie Usług to nie znalazłoby się w nim stosowne zastrzeżenie. Zdaniem Okręgowego Inspektora argumenty podnoszone przez Stronę nie zasługują na uwzględnienie.

W piśmie procesowym z 20 kwietnia 2022 r. Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Jednocześnie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów – pisma pracodawcy do Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., apelacji pracodawcy od wyroku Sądu Okręgowego we W. w sprawie sygn. akt [...] oraz

taryfikatora kwalifikacyjnego stanowisk obowiązującego u pracodawcy oraz przykładowych porozumień do umów o pracę zawartych przez pracodawcę z osobami zatrudnionymi na stanowisku "operatora urządzeń. Według Skarżącego nie został on ściśle przyporządkowany przez pracodawcę jako operator do pracy w konkretnym dziale lub pionie, a dla pracodawcy nie ma to żadnego znaczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Po rozpoznaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w Katowicach, którą uchylony został nakaz inspektora pracy z dnia [...] r.

umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prawe w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Zgodnie z art. 41 ust. 4 u.e.p. płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1) oraz ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 (art. 41 ust. 4 pkt 2),

o czym ma obowiązek powiadomić pracowników (art. 41 ust. 5 u.e.p.). Jednocześnie art. 41 ust. 6 u.e.p. stanowi, że w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Natomiast według art. 3 ust. 3 u.e.p. prace o szczególnym charakterze to: prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Stosownie do art. 3 ust. 5 u.e.p. za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3.

Z powyższym przepisem koresponduje art. 10 ust. 1 pkt 9a u.P.I.P. zgodnie z którym do zadań PiP należy kontrola ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 o emeryturach pomostowych. Zgodnie z art. 11a u.P.I.P, właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do

sporządzenia korekty dokonywanego wpisu w tej ewidencji. Warto w tym miejscu podnieść, że zadania organów Państwowej Inspekcji Pracy w odniesieniu do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. mają wymiar kontrolny w tym sensie, że sprowadzają się do sprawdzenia, czy treść ewidencji odpowiada rzeczywistości, tj. czy figurują w niej wszyscy ci pracownicy, którzy wykonują prace na stanowiskach wymienionych w wykazie prowadzonym zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p. W tym zakresie organy te mogą konfrontować ewidencję z wykazem oraz z innymi dokumentami obrazującymi obowiązki pracownicze np. kartą stanowiskową, a także dokonywać oględzin przestrzeni pracy. Nie są jednak uprawnione do kwalifikowania prac jako wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, czyli do ingerowania w sytuacji, gdy ta kwalifikacja jest przedmiotem sporu, który może być rozstrzygnięty wyłącznie przez organ rentowy, a następnie przez sąd powszechny (wyrok NSA z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 238/13, wyrok NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt I OSK 339/20).

Jak twierdził NSA, przyznanie pracownikowi uprawnienia do zawiadomienia właściwych organów inspekcji pracy o niewpisaniu pracownika do ewidencji określonej w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. nie dowodzi, że pracownik ten może skutecznie żądać rozstrzygnięcia przez te organy, czy rodzaj świadczonej przez niego pracy powinien być zaliczony do kategorii prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze. Nie oznacza też, że organy PIP w takich przypadkach, wykorzystując instrumenty przewidziane w art. 11a ustawy o PIP, mogą nakazać pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji. Należy bowiem pamiętać, że to pracodawca określa wykaz stanowisk pracy, na których - w jego zakładzie pracy - wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p.). Mimo odesłania w art. 10 ust. 1 pkt 9a u.P.i.P. do przepisów u.e.p., punktem odniesienia dla przewidzianej w art. 10 ust. 1 pkt 9a u.P.I.P. kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy do kontroli ewidencji pracowników nie mogą być wprost wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, określone załącznikami nr 1 czy nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, lecz wykaz stanowisk pracy płatnika - pracodawcy (wyrok NSA z 26 marca 2015 r., sygn. akt. I OSK 2377/13 , wyrok NSA z 17 lutego 2021 r., III OSK 3282/21)

Zatem pracodawca (płatnik składek), tworząc przedmiotowy wykaz, jest uprawniony do kwalifikowania danego rodzaju pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Z powyższego wynika, że organy inspekcji pracy - otrzymawszy skargę pracownika złożoną w oparciu o art. 41 ust. 6 u.e.p. - zobowiązane są prowadzić postępowanie kontrolne na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 9a u.P.I.P. Postępowanie to może zakończyć się wydaniem, na podstawie art. 11a u.P.I.P., nakazu o wpisaniu konkretnego pracownika do ewidencji, jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo to pracownik - spełniający wszystkie warunki do objęcia go obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych - nie został umieszczony w ewidencji. Nakazanie z kolei wpisania do ewidencji pracownika świadczącego pracę na stanowisku niezaliczonym do wykazu stanowisk, o jakim mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p., byłoby w istocie wiążącym ustalaniem, czy określone stanowisko (zajmowane przez danego pracownika) spełnia wymogi przewidziane w ustawie o emeryturach pomostowych. Tymczasem do dokonywania tego rodzaju ustaleń (jakie stanowiska spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych) organy inspekcji pracy nie są umocowane (por. wyrok NSA z 26 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2377/13; wyrok NSA z 27 października 2015 r., sygn. akt I OSK 920/14; wyrok NSA z 20 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 238/13; wyrok NSA z 11 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1684/14).

Powyższe oznacza, że jedynym do czego jest kompetentna inspekcja pracy jest wydanie nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez inspektora pracy - o ile - dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko nie został umieszczony w ewidencji. Rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno-sprawozdawczym (por. wyrok WSA w Gliwicach z 25 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 995/12).

Zauważyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest już pogląd, zgodnie z którym oceniając przedmiotowy zakres stosowania nakazów unormowanych w art. 11a u.P.I.P., należy mieć na uwadze zawarte w u.e.p. regulacje określające zakres kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i emerytur pomostowych. Takie regulacje w sposób oczywisty ograniczają bowiem zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie pojawiających się w tym zakresie zastrzeżeń właściwym do rozstrzygnięcia sporu nie jest organ Państwowej Inspekcji Pracy, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny - w przypadku sporów emerytalny lub sąd powszechny - w przypadku wystąpienia przez pracownika z roszczeniem określonym w art. 189 k.p.c. w trakcie trwania stosunku pracy. Oznacza to, że sporny charakter sprawy zakwalifikowania pracy pracownika do prac wykonywanych w szczególnych warunkach, co jest warunkiem umieszczenia tego pracownika w omawianej ewidencji, wymaga rozstrzygnięcia tej kwestii przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Sprawa ta wykracza poza granice sprawy administracyjnej prowadzonej przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w przedmiocie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organy Państwowej Inspekcji Pracy w takim postępowaniu mogą nakazać pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w oparciu o stan faktyczny, w którym zakwalifikowanie pracy danego pracownika do tego rodzaju prac nie jest sporne, ewentualnie, gdy spór został już rozstrzygnięty, a dane pracownika nie figurują w ewidencji. Istnienie sporu w tym względzie uniemożliwia natomiast władczą ingerencję organu Państwowej Inspekcji Pracy w trybie art. 11a ustawy o PIP. (por. wyrok NSA z 17 lutego 2021 r., III OSK 3282/21; wyrok NSA z 26 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2377/13, wyrok NSA z 5 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1083/20, wyrok NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt. I OSK 301/20).

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że pracodawca realizuje obowiązki, które zostały na niego nałożone w art. 41 ust. 4 u.e.p. Skarżący wnosząc skargę na podstawie art. 41 ust. 6 u.e.p. zainicjował kontrolę co do nieumieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. Inspektor pracy po przeprowadzeniu czynności kontrolnych ustalił, że Skarżący zatrudniony jest u pracodawcy na stanowisku operatora urządzeń w Pionie Produkcji i Utrzymania Składowisk. Tego stanowiska pracy nie ujął pracodawca w prowadzonym przez siebie wykazie stanowisk, na których wykonywane są prace szczególnym charakterze. W lokalizacji R. pracodawca uwzględnił w przedmiotowym wykazie stanowisko "operator urządzeń Usługi w [...] R.". Dokonane ustalenia zostały utrwalone w protokole kontroli o numerze [...]. Oznacza to tym samym, że pracodawca dokonał rozróżnienia pomiędzy operatorami urządzeń ze względu na miejsce wykonywania tej pracy i uwzględnił jako stanowiska pracy na których wykonywane są prace szczególnym charakterze tylko te, na których wykonywana jest praca w ramach zadań realizowanych przez Pion Usług. Gdyby było wolą pracodawcy ujęcie wszystkich stanowisk pracy operatora urządzeń w przedmiotowym wykazie, to zastrzeżenia co do miejsca wykonywanej pracy by nie zrobił.

W związku z powyższym skoro stanowiskiem pracy Skarżącego nie jest "operator urządzeń Usługi w [...] R.", a tej okoliczności nie stwierdzono wobec Skarżącego, to Okręgowy Inspektor nie mógł wydać nakazu wpisu do ewidencji na

podstawie art. 11a u.P.I.P. Jeżeli pracodawca pominął dane stanowisko pracy w prowadzonym przez siebie wykazie, to arbitralne rozstrzygnięcie organów Państwowej Inspekcji Pracy w tym przedmiocie naruszyłoby granice ich właściwości, wkraczając w sferę zastrzeżoną dla organów rentowych (wyrok NSA z 27 października 2015 r., sygn. akt I OSK 920/14). Wiązałoby się ono z koniecznością dokonania wiążących ustaleń co do tego, czy dana praca odpowiada warunkom określonym w ustawie o emeryturach pomostowych (wyrok NSA z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 238/13).

W kontrolowanej sprawie brak więc podstaw, że naruszone zostały przepisy art. 11a ustawy o PIP oraz art. 77 § 1 k.p.a.

W świetle powyższego Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.

-----------------------

4