Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1365/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 9
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 156 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c; art. 135; art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. K., B. K., I. K., S. M., W. M., D. M., E. M., H. P. i G. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz skarżących: J. K., B. K., I. K., S. M., W. M., D. M., E. M., H. P. i G. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1958 r. znak: [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości położonej w L., gm. L. na własność Państwa.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił dotychczasowy tok postępowania wskazując, co następuje:

Wnioskiem z dnia [...] marca 2000 r., doprecyzowanym pismem z [...] marca 2001 r., J. K. - działając w imieniu własnym oraz pozostałych spadkobierców M. i J. S. - byłych właścicieli spornej nieruchomości: B. K., I. K., S. M., W. M., D. M., E. M., H. P. i G. G. - zwrócił się do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1958 r. znak: [...], mocą którego - na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego [(Dz. U. nr 17, poz. 71), powoływanej dalej jako: "ustawa o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych"] - przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną we wsi L., gm. L. o pow. [...] ha, zapisaną w KW L. wykaz [...], stanowiącą byłą własność M. i J. S..

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] września 2007 r. nr [...], na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(t.j. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a."], przekazał według właściwości ww. wniosek Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, powołując w podstawie prawnej art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., odmówił

stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1958 r. stwierdzając, iż ww. orzeczenie nie narusza w sposób rażący ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego, w oparciu o które zostało wydane.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1958 r. zarzucając naruszenie art. 8, art. 9, art. 12 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz rażące naruszenie prawa przejawiające się zignorowaniem w całości wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2007 r. sygn. akt [...], ustalającego nieistnienie przejścia z mocy prawa, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13), części przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Rozpatrując przedmiotową sprawę organ drugiej instancji wskazał, iż - jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie – M. i J. małżonkowie S. od dnia [...] grudnia 1904 r. do dnia [...] grudnia 1947 r. byli współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego w L., dla którego prowadzona była księga wieczysta L. wykaz [...] (obecnie zamknięta) w Sądzie Rejonowym w G..

Ww. grunty stanowiące własność małżonków S. zostały przejęte na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W dniu [...] października 1947 r. Starosta P. w N. wydał zaświadczenie (znak: [...]), na podstawie którego w dniu [...] grudnia 1947 r. do ww. księgi wieczystej został wpisany jako właściciel Skarb Państwa.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] marca 1949 r., sygn. akt [...], J. S. został uniewinniony od zarzutu, iż będąc obywatelem polskim zgłosił w 1940 r. swoją przynależność do narodowości niemieckiej poprzez podpisanie podania o przyjęcie na niemiecką listę narodową i odebranie bez sprzeciwu wykazu przynależności do narodowości niemieckiej. Żona – M. S. oraz G. S. (córka) zostały uznane za winne zbrodni z art. 1 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w

czasie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. z 1946 r., nr 41, poz. 237) i skazane na karę aresztu.

Następnie Minister wskazał, iż przedmiotowa w sprawie nieruchomość została rozdysponowana w trybie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej na rzecz repatrianta A. T., co potwierdza pismo Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1959 r. znak: [...]) skierowane do F. K. (męża G. zd. S.). Pozostały materiał dowodowy wskazuje, że gospodarstwo rolne zostało przyznane na mocy dekretu nadania ziemi z dnia [...] września 1957 r. nr [...], według protokołów przejęcia, a wpis prawa własności w zamkniętej już księdze wieczystej nr [...] nastąpił na wniosek z dnia [...] września 1960 r.

Dalej organ zaznaczył, iż następcy prawni J. S. starali się o zwrot gospodarstwa przejętego na rzecz Skarbu Państwa, jednak Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. wyraźnie wskazywało w korespondencji kierowanej do ww. (m.in. pismo z maja 1958 r., nr [...]) na brak podstaw do uwzględnienia wniosków powołując się na okoliczność, że w dniu [...] kwietnia 1958 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, nie byli w posiadaniu nieruchomości, o którą się ubiegali.

Podniósł, iż orzeczeniem z dnia [...] października 1958 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. przejęło na własność Skarbu Państwa nieruchomość po J. S. położoną w L., bez odszkodowania i wolne od obciążeń. Orzeczenie wydano na podstawie art. 9 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, zgodnie z którym nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, przejmowano na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdowały się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Organ podkreślił, iż ustawa weszła w życie w dniu 5 kwietnia 1958 r., w której to dacie nieruchomość pozostawała we władaniu Państwa, zatem przejęcie jej na rzecz Państwa było zgodne z przepisami niniejszego aktu prawnego.

Zdaniem Ministra, z dyspozycji art. 9 ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wynika, że konieczną a zarazem wystarczającą przesłanką przejęcia gruntów na własność Państwa było, aby w momencie wejścia w życie ustawy nieruchomość

znajdowała się we władaniu Państwa. Bez znaczenia były przy tym przyczyny i okoliczności, które doprowadziły do przeniesienia posiadania gruntów na rzecz Skarbu Państwa. Wzmocnieniu tej restrykcyjnej regulacji służył art. 9 ust. 3 ww. ustawy, zgodnie z którym postępowanie sądowe o przywrócenie posiadania lub wydanie nieruchomości podlegało umorzeniu, a nie wykonane tytuły egzekucyjne zasądzające te roszczenia zostały pozbawione skutków prawnych.

Oceniając materiał dowodowy zebrany w sprawie Minister stwierdził, iż niewątpliwie w dacie wejścia w życie cyt. ustawy z dnia 12 marca 1958 r., następcy prawni J. S. nie władali należącymi do niego gruntami. Potwierdza to korespondencja F. K. z organami administracyjnymi o zwrot gruntów znajdujących się we władaniu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zaświadczenie Starosty N., zaskarżone orzeczenie, pisma Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w G.. Powyższe dokumenty zdaniem Ministra wskazują, że w dniu [...] kwietnia 1958 r. sporna nieruchomość w dalszym ciągu znajdowała się we władaniu Państwa, zatem określona w art. 9 ust. 1 ustawy przesłanka -pozwalająca na przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa - została spełniona.

Nadto organ zauważył, iż fakt pozostawania przedmiotowej nieruchomości w faktycznym władaniu Państwa nie jest kwestionowany przez strony w toku całego postępowania administracyjnego, jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Natomiast okoliczność, że J. S., a następnie jego następcy prawni ubiegali się bezskutecznie o zwrot przedmiotowych gruntów nie ma znaczenia dla oceny legalności wydanej w tej sprawie decyzji nacjonalizacyjnej, gdyż art. 16 (uprzednio art. 9) ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - jako przesłankę przejęcia nieruchomości przez Państwo - przewidywał objęcie przez Państwo we władanie nieruchomości przed dniem 5 kwietnia 1958 r. - nie czyniąc wyjątków dla tych przypadków, w których przed datą wejścia w życie ustawy właściciele nieruchomości dawali wyraz woli ich odzyskania bądź z przyczyn niezależnych od siebie nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw. Powyższą literalną wykładnię ww. przepisu zawiera uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r. (Dz. U. nr 20, poz. 88), w której Trybunał ustalił, że o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych określonych w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (...) decydują wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym przepisie:

pozostawanie tych nieruchomości we władaniu Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym - bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo.

Organ wskazał również, że Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2007 r. sygn. akt [...], ustalił nieistnienie przejścia z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. na rzecz Skarbu Państwa objętej wnioskiem nieruchomości rolnej położonej w L. o pow. [...] ha. Zdaniem Ministra powołany wyrok - wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - potwierdza słuszność stanowiska organu rozpatrującego niniejszą sprawę. Nie ma bowiem wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, w jakich okolicznościach przedmiotowa nieruchomość przeszła we władanie Państwa. Istotne jest, że przesłanki do wydania zaskarżonego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] października 1958 r. nie zostały naruszone. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia na podstawie art. 156 §1 pkt2k.p.a.

Końcowo organ zauważył, iż zaskarżona decyzja nie narusza wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przepisów prawa procesowego. Uzasadnienie ww. decyzji jest zgodne z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Organ orzekający w sprawie, zgodnie z dyspozycją art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., zgromadził cały materiał dowodowy służący ustaleniu stanu faktycznego i konieczny dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym wypełnił przesłankę swobodnej oceny dowodów i właściwie ocenił stopień udowodnienia powołanych okoliczności w przedmiotowej sprawie. W sprawie została zachowana zasada czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), które miały możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zdaniem Ministra decyzja jest prawidłowa, a jej wyczerpujące uzasadnienie stanowi odpowiedź na wszystkie twierdzenia i zarzuty Strony podnoszone w toku postępowania administracyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi J. K. - działając w imieniu własnym oraz pozostałych spadkobierców M. i J. S. - byłych właścicieli spornej nieruchomości: B. K., I. K.,

S. M., W. M., D.M., E. M., H. P. i G. G. - wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, zasady pogłębiania zaufania do organów państwa - art. 8 k.p.a., zasady obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej - art. 9 k.p.a. oraz zasady szybkości postępowania - art. 12 k.p.a.

W motywach skargi zakwestionowano stanowisko Ministra wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2007 r. sygn. akt [...] nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Zarzucono, że organ ocenił stan prawny z chwili "postępowania wywłaszczeniowego" w oderwaniu od skutków prawnych ww. wyroku powołując się wyłącznie na okoliczność władania sporną nieruchomością na zasadzie art. 9 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. Wbrew twierdzeniom organu, wyrok ten - stwierdzający nieistnienie przejścia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości - wskazuje na bezprawność posiadania przez Skarb Państwa ww. nieruchomości w dniu wejścia w życie ww. ustawy nacjonalizacyjnej. Przesłanki określone w art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie dotyczą sytuacji, w których - jak w rozpatrywanej sprawie - władanie nieruchomością było wynikiem bezprawnych działań Państwa. Również wykładnia art. 16 (poprzednio art. 9) ww. ustawy dokonana przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. nie dotyczy okoliczności sankcjonujących bezprawne działanie Państwa. Powyższe wskazuje jednoznacznie, iż istnieją podstawy by orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] października 1958 r. uznać za rażąco naruszające prawo lub zawierające wadę powodującą jego nieważność z mocy prawa.

Zarzucono również, iż organ orzekający w sprawie nie wyjaśnił relacji pozostawionego w obrocie prawnym orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] października 1958 r. do wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2007 r. sygn. akt [...] stwierdzającego nieistnienie przejścia z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości. Wskazano, że istnienie w obrocie prawnym ww. orzeczenia z dnia [...] października

1958 r. uniemożliwia dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa na podstawie powołanego wyroku sądu powszechnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."], sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Wobec powyższego, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(t.j. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a."] lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2009 r. we wskazanym powyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania,

że skarga - jakkolwiek z innych powodów, niż w niej podniesione - zasługuje na uwzględnienie, co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] marca 2009 r.

Jak wynika z akt sprawy orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1958 r. znak: [...], przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną we wsi L., gm. L. o pow. [...] ha, stanowiącą byłą własność M. i J. S.. Zgodnie z treścią -powołanego w podstawie prawnej orzeczenia - art. 9 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania orzeczenia) nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne. Stosownie do treści ust. 3 powołanego przepisu - o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzeka organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej.

We wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1958 r. zarzucono, że przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

Wskazać należy, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zatem postępowanie takie ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego (v. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, publ. OSNP

1996/18/258). Przesłanką stwierdzenia nieważności szczególnie rozważaną na gruncie przedmiotowej sprawy było wydanie aktu z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zaznaczyć należy, iż rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, publ. LEX 51233).

Organ rozpatrujący wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] października 1958 r. przyjął, że w sprawie zachodziły przesłanki określone w powołanym wyżej art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, uzasadniające przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości stanowiących byłą własność M. i J. S.. Opierając się - jak zaznaczył - na zebranym materiale dowodowym wywiódł, że w dacie wejścia w życie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r., następcy prawni J. S. nie władali należącymi do niego gruntami a sporna nieruchomość znajdowała się nadal we władaniu Państwa. W konsekwencji przyznał, że orzeczenie objęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

W ocenie Sądu kwestia władania przedmiotowymi gruntami, istotna z punktu widzenia wymogów prawidłowego zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych a tym samym możliwości oceny, czy zachodzi przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nie została w sposób wystarczający wyjaśniona. Organ orzekający nie zbadał, czy rzeczywiście w sprawie występowały okoliczności prawne upoważniające Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. do orzeczenia o przejęciu spornej nieruchomości na własność Państwa. Za przedwczesne należy więc uznać stanowisko organu, które wskazywało, że nie doszło w sprawie do naruszenia prawa, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności orzeczenia.

Wątpliwości budzi ustalenie organu, że nieruchomość w dacie wejścia w życie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r., a następnie w dacie wydania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej ([...] października 1958 r.) znajdowała się we władaniu Państwa. Twierdzeniu temu przeczy treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, która

jednocześnie wskazuje, że gospodarstwo rolne przyznano na mocy dekretu nadania ziemi z dnia [...] września 1957 r. (nr [...]) na rzecz repatrianta A. T. oraz, że wpis prawa własności nastąpił w księdze wieczystej nr [...] na wniosek z dnia [...] września 1960 r. Zauważyć należy, że dekret o nadaniu własności ziemi A. T. - jak wynika z powyższego -wydany został przed wejściem w życie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, co może wskazywać, że przejęcie ziemi nastąpiło także przed tą datą. Jednakże wobec nieznanego terminu przejęcia ziemi przez A. T. niemożliwym jest, bez przeprowadzenia dodatkowego postępowania administracyjnego w tym zakresie, ustalenie - w sposób nie budzący wątpliwości - kto władał sporną nieruchomością w dacie wejścia w życie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz w dacie wydania przedmiotowego orzeczenia z 1958 r. Organ orzekający powołał się wprawdzie na protokoły przejęcia ziemi nadanej dekretem A. T., jednakże nie wskazał, z jaką datą to przejęcie nastąpiło. W aktach administracyjnych brak jest bowiem dokumentów źródłowych, których ocena pozwoliłaby na wyjaśnienie omawianych wątpliwości i ustalenie w sposób pewny, kto władał sporną nieruchomością w dacie wejścia w życie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych jak i w dacie wydania orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa.

Na marginesie powyższych rozważań zauważyć należy, że nieistotny dla oceny prawidłowego zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, jest fakt przytoczony przez organ, że następcy prawni J. S. nie władali spornymi gruntami w dacie wejścia w życie ustawy. Okoliczność ta nie może uzasadniać stanowiska organu, że sporna nieruchomość pozostawała we władaniu Państwa.

Niewyjaśnienie powyższych kwestii stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które obligują organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy a także do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Uzasadnienie decyzji narusza art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uchybienie powyższym przepisom formalnym - mającym

zastosowanie także do postępowania administracyjnego prowadzonego w tzw. trybie nieważnościowym - mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tego względu uzasadnia uwzględnienie skargi. Kierując się koniecznością uzupełnienia postępowania dowodowego i wyjaśnienia wskazanych powyżej kwestii a także wymogami zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wynikającej z art. 15 k.p.a., Sąd uznał za uzasadnione uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Ponownie rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1958 r. o przejęciu nieruchomości rolnej po J. S. na własność Państwa organ zobowiązany będzie do uwzględnienia stanowiska Sądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku.

Nieuzasadnione, w ocenie Sądu, są natomiast zarzuty dotyczące nie uwzględnienia przez organ wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2007 r., sygn. akt [...] oraz braku wyjaśnienia relacji tego wyroku do orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1958 r. o przejęciu nieruchomości na własność Państwa.

Należy wstępnie zauważyć, że art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych umożliwiał orzekanie o przejęciu nieruchomości na własność Państwa, które do dnia wejścia w życie ustawy objęte były we władanie Państwa i nadal znajdowały się we władaniu Państwa. Przepis ten nie rozróżniał rodzaju władania Państwa, w szczególności ze względu na sposób w jaki nastąpiło objęcie nieruchomości władaniem. Nie mają więc - co do zasady - racji Skarżący, że bezprawne posiadanie przez Skarb Państwa nieruchomości wyłączało możliwość zastosowania omawianego przepisu. W kwestii interpretacji art. 16 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (według wcześniejszej numeracji, obowiązującej w dacie wydania spornego orzeczenia, był to art. 9 ustawy) wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, który w uchwale z 20 lutego 1991 r., nr W/90 (OTK 1991/1/18, LEX nr 25358) stwierdził, że o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym przepisie, a mianowicie: objecie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r., oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa - bez względu na okoliczności w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Sąd podziela stanowisko organu

orzekającego, oparte na orzecznictwie sądów administracyjnych, iż pomimo utraty przez uchwały Trybunału Konstytucyjnego mocy obowiązującej, mają one walor poznawczy i interpretacyjny w procesie stosowania prawa.

Wskazany powyżej wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] kwietnia 2007 r., sygn. akt [...] zmienił wyrok Sądu Rejonowego w N. z [...] grudnia 2006 r., sygn. akt [...] w ten sposób, że ustalił nieistnienie przejścia z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na rzecz Skarbu Państwa przysługującego J. S. udziału wynoszącego [...] części we własności nieruchomości rolnej położonej w L. gmina L. działek o łącznej powierzchni [...] ha. Wyrok ten potwierdził, że przed datą wydania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej ([...] października 1958 r.) nieruchomość rolna w części udziału przysługującego J. S. nie przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Oznacza to, że formalnie dopuszczalne było wydanie orzeczenia o przejęciu na własność Państwa nieruchomości po J. S.. Omawiany wyrok Sądu Okręgowego nie miał zatem istotnego wpływu na ocenę prawidłowości orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa a zaniechanie wyjaśnienia omawianej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mogło uzasadniać uwzględnienia skargi.

Końcowo - na marginesie - zauważyć należy, że w postępowaniu administracyjnym z wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1958 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości po J. S., nie uczestniczyli jako strony postępowania administracyjnego następcy prawni A. T.. Z uzasadnienia znajdującego się w aktach administracyjnych wyroku Sądu Okręgowego, sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. wynika, że właścicielem budynków na działce nr [...] - wydzielonej z parceli składających się na gospodarstwo rolne M. i J. S. - wpisanym do księgi wieczystej Sądu Rejonowego w N., KW nr [...] (dawniej KW [...]) jest nieżyjący A. T.. Uzasadnienie wyroku wskazuje krąg osób, które nabyły spadek po A. T., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w N. z dnia [...] grudnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt [...]. Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu

nieruchomości rolnej po J. S. na własność Państwa - organ orzekający zobligowany będzie do ustalenia czy po stronie spadkobierców A. T. zachodzi interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony i - w przypadku ustaleń pozytywnych - do dopuszczenia tychże spadkobierców do udziału w tym postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit c) a także art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.