Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 994/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1 i 2, art. 183.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 210 par. 1, art. 210 par. 3 pkt 3.
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Y. C., A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 6 sierpnia 2008 r. sygn. akt I SA/Bd 260/08 w sprawie ze skargi Y. C., A. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. Oddala skargę kasacyjną; 2. Zasądza solidarnie od Y. C., A. D. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w T. kwotę 1200 (słownie: tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/Bd 260/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę Y. C. i A. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] w przedmiocie długu celnego i nakazał zwrot nadpłaconego wpisu sądowego z następującym uzasadnieniem.

W dniu 26 listopada 1999 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w T. dokonali kontroli samochodu osobowego marki VW Jetta poruszającego się na niemieckich tablicach rejestracyjnych bez naklejonego znaczka dotyczącego rejestracji pojazdu w Niemczech. Ustalono, że samochód ten w dniu kontroli figurował jako wyrejestrowany w Niemczech. Kierującym był obywatel Turcji A. D., który oświadczył, że pojazd ten pożyczył od swojego wspólnika w interesach –Y. C. również obywatela Turcji. Funkcjonariusze dokonujący kontroli ustalili ponadto, że A. D., który kierował powyżej wskazanym samochodem posiadała przy sobie również niemiecki dokument rejestracyjny dotyczący innego samochodu osobowego, tj. marki Citroen AX, który wystawiony był na A. T. zamieszkałego w Niemczech. A D. oświadczył, że Citroen znajduje się w jego miejscu zamieszkania w Polsce.

Następnie w dniu 13 grudnia 1999 r. funkcjonariusze celni dokonali zatrzymania samochodu Citroen AX, poruszającego się na niemieckich tablicach rejestracyjnych, którego kierującym okazał się A. D.. Zatrzymany podczas jazdy A. D. oświadczył, że pojazd ten pożyczył wraz z dowodem rejestracyjnym od Y. C., otrzymał go od tego wspólnika w celu użytkowania. Wyjaśnił, że nie interesowała go sytuacja prawna wymienionego samochodu.

Po sprawdzeniu przedmiotowego samochodu ustalono, że został on wyrejestrowany na terenie Niemiec w dniu 23 sierpnia 1999r., a przynależne do niego tablice rejestracyjne figurują w tym kraju jako utracone.

Przesłuchany Y. C. zeznał, że właścicielem Citroena AX jest obywatel turecki A. O. zamieszkały w Niemczech, który przyjechał tym pojazdem do Polski i pozostawił go u Y. C. w celu dokonania naprawy, natomiast sam wyjechał pociągiem do Niemiec. Y. C. po wykonaniu napraw kilkakrotnie pożyczał Citroena w celu jego użytkowania A. D.. Y. C. wyjaśnił również, że nie interesował się faktem wyrejestrowania tego pojazdu oraz utraty tablic rejestracyjnych, bowiem nie miał w tym żadnego interesu.

W konsekwencji Naczelnik Urzędu Celnego w B. decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. stwierdził powstanie długu celnego w przywozie wobec samochodu osobowego Citroena AX, a dłużnikami solidarnymi w tym postępowaniu uznał A. D., Y. C. oraz A. O., zobowiązując ich do zapłaty kwoty wynikającej z długu celnego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Izby Celnej w T. decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Celnego w B..

W wyniku wniesionej skargi przez jednego z dłużników – Y. C., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., Sąd ten wyrokiem o sygn. akt I SA/Bd 422/06 z dnia 08 listopada 2006 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B..

Naczelnik Urzędu Celnego w B. rozpoznając sprawę ponownie, decyzją z dnia [...] października 2007r., nr [...] stwierdził powstanie długu celnego w dniu 13 grudnia 1999r. w stosunku do samochodu osobowego marki Citroen AX, uznając wyłącznie za dłużników A. D. i Y. C. oraz określił kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości 10.739,80 zł.

Decyzją z dnia [...] marca 2008r., nr [...] wydaną wskutek odwołania A. D. i Y. C. Dyrektor Izby Celnej w T. uchylił decyzję organu I instancji w części zastosowanej podstawy prawnej, a w pozostałym zakresie utrzymał tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, zgodnie z którym dłużnikami są osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar, o którym mowa w § 1, i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie. Organ podniósł, że A. D. podczas pierwszego zatrzymania go w dniu 26 listopada 1999 r. poruszał się samochodem osobowym marki VW Jetta wyrejestrowanym w Niemczech, podobnie, jak w dniu 13 grudnia 1999 r., gdy po raz drugi poruszał się samochodem osobowym marki Citroen AX, który również figurował w ewidencji jako wyrejestrowany od kilku miesięcy z terenu Niemiec. W opinii organu, biorąc pod uwagę okoliczności pierwszego zatrzymania, gdy uzyskał informację od funkcjonariuszy, że pojazd ten w rzeczywistości nie jest zarejestrowany, mógł się dowiedzieć, że drugi pojazd jest wyrejestrowany, a wiedzę tę mógłby uzyskać chociażby od funkcjonariuszy celnych, którzy podczas zatrzymania VW Jetta w dniu 26 listopada 1999 r. zainteresowali się również dowodem rejestracyjnym dotyczącym Citroena AX. Zdaniem organu, A. D. mógł tym razem dochować należytej staranności i upewnić się czy ponownie nie ma do czynienia z pojazdem, którego legalność poruszania się w Polsce budzi zastrzeżenia. W ocenie organu odwoławczego zachowanie takie wypełniało zastosowanie wobec A. D. art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, by uznać go na tej podstawie za dłużnika.

W odniesieniu do Y. C., który będąc właścicielem samochodu VW Jetta, użytkował go i użyczał A. D., mimo braku jego rejestracji, a w sytuacji ujawnienia tego faktu przez funkcjonariuszy celnych, po pierwszych czynnościach dochodzeniowych przeprowadzonych wobec tego pojazdu, wywiózł go powrotnie do Niemiec i tam zarejestrował. Pomimo tego zdarzenia użyczył A. D. kolejny pojazd - Citroen AX. Organ zauważył, że Y. C. rozporządzał Citroenem AX, oddawał go kilkakrotnie do naprawy pomimo, że wiedział, iż właścicielem jest inny obywatel Turcji – O., który wyjechał pociągiem do Niemiec pozostawiając w Polsce ten pojazd.

Zdaniem organu, Citroen AX wyrejestrowany w Niemczech, znajdował się na polskim obszarze celnym nielegalnie. W ocenie organu, skarżący weszli w posiadanie, a następnie korzystali z Citroena AX bez dochowania staranności w stopniu, który określa się jako "należyty" - w rozumieniu art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Wyżej wymieniony samochód mógł być wprowadzony na polski obszar celny na zasadzie odprawy czasowej ze zwolnieniem od należności celnych przywozowych pod warunkiem, że byłby użytkowany wyłącznie przez uprawnionego do korzystania z procedury czasowej oraz zostałby wywieziony powtórnie lub otrzymał nowe przeznaczenie celne.

Organ podkreślił, że skarżący wchodząc w posiadanie Citroena AX przejęli tym samym na siebie odpowiedzialność w zakresie obowiązków celnych.

Wprowadzenie towaru z naruszeniem art. 39 Kodeksu celnego oznacza, że mamy do czynienia z nielegalnym wprowadzeniem towaru w rozumieniu art. 9 tej ustawy. Zdaniem organu, Citroen wyrejestrowany w Niemczech, znajdował się na polskim obszarze celnym nielegalnie. Dyrektor wskazał, iż Y. C., A. D. i A. O. byli wspólnikami spółki I. I. w B., która prowadziła działalność gospodarczą. Spółka ta korzystała z usług kancelarii prawniczej, a zatem skarżący mogli wyjaśnić kwestię związane ze stanem prawnym pojazdów pozostawionych w Polsce. W ocenie organu skarżący weszli w posiadanie, a następnie korzystali z Citroena AX bez zachowania staranności w stopniu, który określa się jako "należyty" w rozumieniu art. 210 § 3 pkt 3 kodeksu celnego. Dyrektor wskazał, iż skarżący przebywali na terenie Polski na podstawie kart czasowego pobytu i powinni przestrzegać przepisów prawa polskiego, dołożyć starań do ich zachowania. W konsekwencji zaszły podstawy do orzeczenia solidarnej odpowiedzialności skarżących. Organ podkreślił, iż skarżący wchodząc w posiadanie Citroena AX przejęli tym samym na siebie odpowiedzialność w zakresie obowiązków celnych. Zdaniem organu odwoławczego, Naczelnik Urzędu Celnego błędnie w podstawie prawnej przywołał m.in. art. 9 § 2 zamiast art. 9 § 1 Kodeksu celnego, jak również art. 210 § 3 pkt 1 i 3 zamiast art. 210 § 3 pkt 1 i dlatego też uzupełnił podstawę prawną o art. 230 § 4a Kodeksu celnego. Ponadto powołując się na art. 230 Kodeksu celnego organ odwoławczy stwierdził, że 3-letni termin do zawiadomienia dłużników - skarżących o kwocie długu celnego upłynie 24 lutego 2008 r., bowiem nastąpiło zawieszenie terminu przedawnienia w związku z wszczęciem postępowania karno - skarbowego. Natomiast w stosunku do trzeciej osoby – A. O. upłynął termin 3-letni i nie ma podstaw do uznania go za dłużnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na powyższą decyzję wskazał, iż postępowanie prowadzone przez organy celne dotyczy długu celnego powstałego w przywozie w dniu 13 grudnia 1999r. w związku z czym, oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia dokonano z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny w zw. z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623).

Sąd I instancji wskazując na treść przepisów art. 9 § 1 i art. 210 § 1, 2 i 3 Kodeksu celnego podkreślił, że organy wykazały wystąpienie przesłanek z art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego zarówno po stronie A. D., jak również Y. C., bowiem odrębnie w stosunku do każdego z nich podały okoliczności, które uzasadniały twierdzenie, że nie zachowali oni należytej staranności, aby dowiedzieć się, iż pojazd został wprowadzony nielegalnie. Sąd podkreślił, iż każdy z dłużników solidarnych stał się dłużnikiem celnym ze względu na zindywidualizowane uchybienia "należytej staranności". Dla każdego ze skarżących organ ustalił jego własną "należytą staranność" w zakresie możliwości zorientowania się, że nie opłacono należności celnych o czym świadczą okoliczności zatrzymania już w dniu 26 listopada 1999 r. obligujące do zainteresowania się statusem prawnym samochodu Citroen AX.

Sąd wskazał również na okoliczność, iż skarżący dysponowali niemieckim dokumentem rejestracyjnym i niewątpliwie trudno uznać było, że nie mieli wiedzy, iż pojazd ten jest towarem niekrajowym. Ponadto zarówno A.D., jak również Y.C. zeznali w toku sprawy karno – skarbowej, że nie interesowali się sytuacją prawną pojazdu, zatem trudno w ocenie Sądu I instancji było mówić o dołożeniu przez skarżących staranności ogólnie wymaganej w stosunkach tego rodzaju. Nie bez znaczenia była również okoliczność, że Y.C., A.D. i A.O. byli wspólnikami Spółki z o.o. I. I. w B. prowadzącej działalność gospodarczą. Pojazd zatem był przekazywany w posiadanie przez osoby, które łączyły wspólne interesy w ramach działalności gospodarczej spółki.

Sąd I instancji podniósł również, że prawomocnym postanowieniem z dnia 17 lutego 2005 r. Sąd Rejonowy w B. umorzył postępowanie karno – skarbowe wobec skarżących, jednakże uzasadnienie jednoznacznie przesądzało, iż podstawą uwolnienia od odpowiedzialności była zmiana przepisów prawa karnego związana z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej i niekaralność czynów popełnionych w odniesieniu do towarów przemieszczanych wewnątrz obszaru Unii Europejskiej.

Prawidłowo, zdaniem Sądu I instancji, organ wskazał, że samochód Citroen AX mógłby być wprowadzony na polski obszar na zasadzie odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od należności celnych przywozowych, pod warunkiem, że byłby użytkowany wyłącznie przez osobę uprawnioną do korzystania z procedury czasowej oraz, że zostałby wywieziony powrotnie za granicę lub otrzymałby nowe przeznaczenie celne, najpóźniej w dniu, w którym osoba, która go przywiozła opuszcza polski obszar celny.

Ocena należytej staranności, o której mowa w przepisie art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego została zdaniem Sądu pierwszej instancji dokonana przez organy celne z uwzględnieniem obiektywnych możliwości ustalenia przez każdego ze skarżących, czy samochód Citroen AX został legalnie wprowadzony na polski obszar celny, czy też dopuścili się oni przynajmniej niedbalstwa nie interesując się sytuacją prawną tego pojazdu. Za w pełni zasadne było również w ocenie Sądu pierwszej instancji stwierdzenie wystąpienia przesłanek z art. 210 § 3 pkt 3 kodeksu celnego i w konsekwencji uznanie skarżących za dłużników długu celnego z tytułu nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny.

Prawidłowo również organy dokonały zdaniem Sądu I instancji oceny biegu 3-letniego terminu wynikającego z art. 230 § 4 kodeksu celnego wykazując, że termin ten nie upłynął wobec każdego ze skarżących. Zachowany zatem został termin do powiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności celnych.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik skarżących wskazując na podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 210 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor odwołując się do treści art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego oraz definicji posiadania zawartej w art. 336 Kodeksu cywilnego podniósł, że nie może być mowy o posiadaniu przedmiotowego samochodu przez skarżących a wyłącznie o grzecznościowym używaniu za zgodą właściciela (użytkownika).

W ocenie autora skargi kasacyjnej nie można przypisać skarżącym braku "należytej staranności" w sytuacji gdy dokonując w dniu 26 listopada 1999 r. kontroli samochodu marki VW Jetta funkcjonariusze celni zatrzymali również dowód rejestracyjny samochodu Citroen AX i dopiero po 2 miesiącach otrzymali informacje, iż samochód ten został wyrejestrowany z terenu Niemiec.

Na poparcie stanowska o braku podstaw do przypisania skarżącym "niezachowania należytej staranności" Kasator odwołał się do wyroku NSA z dnia 7 marca 2002 r., sygn. akt V SA 1533/02, ONSA 2003/69.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej poza nieważnością postępowania, którą bierze pod rozwagę z urzędu, a która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to konieczność ustosunkowania się do wszelkich zarzutów przytoczonych w ramach danej podstawy kasacyjnej ale oznacza również, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do podejmowania z własnej inicjatywy kroków zmierzających do ustalenia innych wad zaskarżonego wyroku niż podniesione w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. z zarzutem wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego.

Wskazać więc należy, że naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu określonej normy prawnej zaś naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej (błąd w subsumcji) lub ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę danej normy prawnej (prof. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004 r., s. 245-246).

Powołany przez autora skargi kasacyjnej art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego stanowi, iż dłużnikami są osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar, o którym mowa w § 1 i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar sprowadzony nielegalnie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego oceniając "należytą staranność" na tle określonych okoliczności wejścia w posiadanie przez każdego ze skarżących zarówno samochodu VW Jetta jak i Citroen AX.

Nie bez znaczenia dla oceny niezachowania należytej staranności przez skarżących przy wejściu w posiadanie przedmiotowego samochodu jako wprowadzonego nielegalnie jest fakt, że byli oni wraz z A. O. (wszyscy obywatele tureccy) wspólnikami Spółki z o.o. I. I. w B. prowadzącej działalność gospodarczą. Nie bez znaczenia jest również fakt, że wyżej wymienieni przebywali w Polsce na podstawie kart czasowego pobytu. Powyższe obligowało do przestrzegania przepisów prawa polskiego zwłaszcza, że już przy pierwszym zatrzymaniu w dniu 26 listopada 1999 r. samochodu VW Jetta prowadzonego przez A. D. stwierdzono nieprawidłowości w korzystaniu z niego przez skarżących na terenie Polski, co spowodowała powtórny wywóz do Niemiec i dokonanie tam rejestracji.

Pomimo to A. D. za pozwoleniem Y. C. korzystał z samochodu marki Citroen AX wyremontowanego w Polsce, aczkolwiek obaj skarżący powinni wiedzieć, że wymieniony samochód wprowadzony został na polski obszar celny nielegalnie.

Jak słusznie podniósł za organem celnym Sąd pierwszej instancji samochód Citroen AX mógł być wprowadzony na polski obszar celny na zasadzie odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od należności celnych przywozowych pod warunkiem, że byłby użytkowany wyłącznie przez osobę uprawnioną do korzystania z tej procedury czyli A. O. oraz gdy zostałby wywieziony powtórnie za granicę lub otrzymałby nowe przeznaczenie celne najpóźniej w dniu, w którym osoba, która go przywiozła opuściła polski obszar celny.

Powyższe reguły zostały pod każdym względem naruszone co oznacza, że z chwilą wyjazdu z Polski A. O. – właściciela samochodu, skarżący nie mieli prawa wejść w jego posiadanie, dokonywać napraw i wykorzystywać jako środek transportu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że wystąpiły przesłanki z art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego uzasadniające uznanie skarżących za dłużników z tytułu nielegalnego wprowadzenia samochodu na polski obszar celny.

Kwestionując niewłaściwe zastosowanie art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego przez Sąd pierwszej instancji autor skargi kasacyjnej podważa ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku dokonując odmiennej oceny dowodów i pojęcia "należytej staranności" aczkolwiek nie oparł skargi kasacyjnej na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie wskazał przepisów postępowania, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy braku zarzutów w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym zaaprobowanym przez Sąd pierwszej instancji, który nie może być skutecznie podważony zarzutem naruszenia prawa materialnego (np. wyrok NSA z dnia 31 marca 2004 r., sygn. akt OSK 59/04 ONSA i WSA 2004/1/10).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 204 pkt 1 p.p.s.a.