Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 818/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 30 ust. 2b i 8, art. 30 ust. 3 i 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 10 par. 1, art. 81, art. 81a par. 1, art. 107 par. 3, art. 136, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy z odwołania I. M., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Wójt Gminy D. (dalej również: Wójt; organ I instancji) przyznał I. M. (dalej również: strona; skarżąca) na okres zasiłkowy od [...] listopada 2014 r. do [...] października 2015 r. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na rzecz dzieci skarżącej: M. M., A. M., W. M..

W dniu [...] września 2016 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (na wezwanie organu) wpłynęło zaświadczenie wydane przez spółkę J. S.A. o zatrudnieniu i wynagrodzeniu I. M. od [...] grudnia 2014 r. z wynagrodzeniem netto za styczeń wynoszącym [...] zł.

W decyzji z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Wójt Gminy D. uznał, że wypłacone I. M. w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r., na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], zasiłki rodzinne wraz dodatkami, w łącznej kwocie [...]zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi. Jednocześnie Wójt zobowiązał I. M. (dalej również: skarżąca; strona) do zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Według tej decyzji na kwotę nienależnie pobranych świadczeń składają się:

1) zasiłek rodzinny wypłacony na rzecz M. M. w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu:

- samotnego wychowania dziecka w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r.,

- rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł jednorazowo we wrześniu 2015 r.,

- podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, w związku dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] września 2015 r. do [...] września 2015 r.;

2) zasiłek rodzinny wypłacony na rzecz A. M. w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu:

- wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r.,

- rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł jednorazowo we wrześniu 2015 r.;

3) zasiłek rodzinny wypłacony na rzecz W. M. w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu:

- samotnego wychowania dziecka w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r.,

- rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł jednorazowo we wrześniu 2015 r.

Na podstawie zaświadczenia wydanego przez spółkę J. S.A. Wójt ustalił, że od [...] grudnia 2014 r. do [...] września 2015 r. I. M. zatrudniona była na podstawie umowy o pracę, a dochód z tego tytułu za styczeń 2015 r. [wynagrodzenie netto] wyniósł [...] zł i nie został zgłoszony organowi pomocowemu. Po ponownym przeliczeniu dochodu i uwzględnieniu dochodu uzyskanego w styczniu 2015 r. organ I instancji stwierdził, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co na osobę stanowi [...] zł. Wobec tego ustalił, że dochód ten przekracza o [...] zł kwotę progową dochodu na osobę, uprawniającą do zasiłku rodzinnego, wynoszącą [...] zł. W konsekwencji organ I instancji uznał kwotę [...]zł za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), tj. za świadczenia wypłacone mimo okoliczności powodujących ustanie prawa do nich. Ponadto organ wskazał, że kwota odsetek ustawowych, na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik I. M. wniósł o uchylenie tej decyzji w części zobowiązującej I. M. do zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi i umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości, włącznie z odsetkami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), po rozpatrzeniu sprawy w drugiej instancji, decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji.

W skardze na tę decyzję I. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 5 ust. 4a i 4b, art. 24 ust. 7 i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia [...] listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Po [...] uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] stwierdzając, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż w niej podniesione. Sąd stwierdził bowiem, że za nienależnie pobrane świadczenia można uznać jedynie te świadczenia, które rzeczywiście zostały wypłacone. W tym kontekście dostrzegł pewne braki w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji oraz w przedłożonym materiale dowodowym, które nie pozwalały na uznanie, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Sąd stwierdził, że terminy wypłacenia poszczególnych kwot świadczeń rodzinnych powinny być potwierdzone w aktach sprawy oraz wskazane w uzasadnieniu. W ocenie Sądu, organ II instancji powinien był przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w tym zakresie, na podstawie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.).

Kolegium, w związku z ponownym rozpatrywaniem sprawy, zwróciło się do organu I instancji o uzupełnienie akt sprawy o zestawienie kwot świadczeń nienależnie wypłaconych skarżącej, z uwzględnieniem daty dokonania wypłaty, okresu za jaki zostały wypłacone, rodzaju świadczenia i jego wysokości. W dniu [...] maja 2020 r. do organu odwoławczego wpłynęło zestawienie wypłaconych świadczeń w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. (pismo Wójta Gminy D. z dnia [...] kwietnia 2020 r. znak [...]).

Kolegium po uzupełnieniu materiału dowodowego w sprawie i jego analizie, w decyzji z dnia [...] lipca 2020 r., ponownie rozstrzygnęło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Organ II instancji również uznał, że wypłacone I. M. w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] zasiłki rodzinne wraz dodatkami, w łącznej kwocie [...]zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Motywując swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] lipca 2020 r., organ odwoławczy wskazał na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 i art. 136 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256) oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111).

Organ II instancji, odwołując się do art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdził, że świadczenia przyznano na okres od [...] listopada 2014 r. do [...] października 2015 r., zaś zmiana nastąpiła w grudniu 2014 r. na skutek uzyskania dochodu netto za styczeń 2015 r. w wysokości [...] zł. Podkreślił przy tym, że o zmianie tej sytuacji skarżąca nie poinformowała organu, nie zawiadomiła bowiem o podjęciu zatrudnienia w grudniu 2014 r. Wskazując na kryterium dochodowe wynoszące [...] zł, Kolegium przedstawiło następujące wyliczenia dochodu: dochód opodatkowany za 2013 r. uzyskany od [...] sierpnia 2013 r. i nadal – wyniósł [...] zł (za 5 miesięcy), tj. [...] zł miesięcznie; dochód z tytułu stypendium szkolnego o charakterze socjalnym wyniósł [...] zł (za 10 miesięcy), tj. [...] zł miesięcznie; dochód z tytułu alimentów wyniósł [...] zł (za 12 miesięcy), tj. [...] zł miesięcznie; dochód uzyskany w związku z podjęciem zatrudnienia od grudnia 2014 r., tj. dochód netto za styczeń 2015 r. wyniósł [...] zł; łączny dochód wyniósł [...] zł miesięcznie na 4 osoby, tj. [...] zł na osobę. W takich okolicznościach Kolegium uznało, że świadczenia nie przysługują skarżącej od lutego 2015 r., zgodnie z art. 24 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ II instancji podniósł, że we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku I. M. podpisała pouczenie informujące o obowiązku powiadomienia organu o każdym przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym uzyskania dochodu. Poza tym zauważył, że klauzulę o konieczności zgłaszania zmian (w tym utraty i uzyskania dochodu) zawiera pouczenie zawarte w decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Organ stwierdził, że pouczenia te zostały sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały, nie wymagały znajomości przepisów prawa. Zdaniem Kolegium, fakt odpowiedniego pouczenia o konieczności powiadomienia organu o zmianach świadczy, że skarżąca była świadoma, iż świadczenie rodzinne w związku ze zmianą jaka zaistniała, jej nie przysługuje. W konsekwencji organ uznał, że świadczenia wypłacone w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, gdyż zostały one wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, a osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania i miała jednocześnie świadomość, że świadczenie jej nie przysługuje.

Przedstawiając szczegółowe zestawienie wypłaconych świadczeń, organ odwoławczy stwierdził, że nienależne pobranie świadczeń rodzinnych nastąpiło w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r., tj. za okres 8 miesięcy. W tym też zakresie organ szczegółowo wymienił kwoty, składające się na łączną sumę [...] zł, ze wskazaniem miesiąca i dziecka, którego dotyczyły, oraz dnia ich wypłaty:

1) za luty 2015 r. w dniu [...] lutego 2015 r.: a) M. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka); b) A. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej); c) W. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka);

2) za marzec 2015 r. w dniu [...] marca 2015 r.: a) M. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka); b) A. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej); c) W. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka);

3) za kwiecień 2015 r. w dniu [...] kwietnia 2015 r.: a) M. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka); b) A. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej); c) W. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka);

4) za maj 2015 r. w dniu [...] maja 2015 r.: a) M. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka); b) A. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej); c) W. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka);

5) za czerwiec 2015 r. w dniu [...] czerwca 2015 r.: a) M. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka); b) A. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej); c) W. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka);

6) za lipiec 2015 r. w dniu [...] lipca 2015 r.: a) M. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka); b) A. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej); c) W. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka);

7) za sierpień 2015 r. w dniu [...] sierpnia 2015 r.: a) M. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka); b) A. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej); c) W. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka);

8) za wrzesień 2015 r. w dniu [...] września 2015 r.: a) M. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka) oraz [...] zł (dodatek – dojazd do szkoły) i [...] zł (dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego); b) A. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej) oraz [...] zł (dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego); c) W. M. – [...] zł (zasiłek rodzinny) i [...] zł (dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka) oraz [...] zł (dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego).

Poza tym organ odwoławczy wyjaśnił również, że badanie okoliczności uzasadniających umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń nie odbywa się z urzędu, w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym względzie wyjaśnił, że postępowanie w sprawie umorzenia takich świadczeń na podstawie art. 30 ust. 9 przywołanej ustawy jest odrębnym postępowaniem, prowadzonym na wniosek strony.

W skardze na decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. I. M., działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie: 1) art. 24 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i ustalenie zbyt wczesnego momentu, od którego świadczenia pobrane przez skarżącą mogą być uznane za nienależnie pobrane; 2) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności w zakresie ustalenia kwoty uzyskanej przez skarżącą tytułem dochodu oraz sposobu dokonania obliczeń i uwzględnienia tej kwoty przy wyliczaniu dochodu przypadającego na członka rodziny skarżącej; 3) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak umożliwienia stronie wzięcia czynnego udziału w sprawie, brak powiadomienia o możliwości wypowiedzenia się w sprawie.

Przy tak sformułowanych zarzutach, zwięźle umotywowanych w uzasadnieniu skargi, strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2020 r.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpozna na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. (aktualnie: Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.). Sprawa została skierowana do rozpoznania w tym trybie na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] listopada 2020 r. (k. 1v akt sąd.). Regulacja ta stanowi lex specialis względem ogólnych zasad określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. Pozwala na odstępstwo od ujętej w art. 10 i art. 90 p.p.s.a. zasady jawnego rozpoznania spraw (na rozprawie).

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Kolegium, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy z odwołania skarżącej od decyzji organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Ponowne rozpatrzenie sprawy było zaś skutkiem wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnego wyroku z dnia [...] listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Po [...], w którym uchylił wcześniejszą decyzję Kolegium z dnia [...] marca 2019 r.

Ta ostatnia okoliczność miała dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy decydujące znaczenie.

Tego rodzaju wyrok wiąże, na podstawie art. 153 w zw. z art. 170 i art. 171 p.p.s.a., tak organy orzekające w sprawie, jak i sąd wojewódzki co do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego, będącego przedmiotem sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej, wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie administracyjnym i na sądach, a może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak NSA w wyroku z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 898/16, dostępnym w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym, wszelkie zarzuty skargi, jakie zmierzały do podważenia stanu faktycznego lub prawnego w zakresie, który został już oceniony i rozważony przez tutejszy Sąd w prawomocnym wyroku, były niedopuszczalne i z gruntu chybione. Przypomnieć zatem należy, że Sąd w wyroku z dnia [...] listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Po [...] stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż w niej podniesione. Sąd ten nie doszukał się po stronie organów błędu w ustaleniach co do: 1) przyznania skarżącej określonych świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2014-2015 – na rzecz trójki jej dzieci, tj. M. M., A. M. oraz W. M.; 2) zmiany sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, jaka miała miejsce w tym okresie zasiłkowym, na skutek podjęcia zatrudnienia w grudniu 2014 r. i uzyskania z tego tytułu dochodu, przy uwzględnieniu którego przekroczone zostało kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynoszące [...] zł; 3) zatrudnienia skarżącej od [...] grudnia 2014 r. do [...] września 2015 r. w firmie J. S.A. i uzyskania z tego tytułu w styczniu 2015 r. dochodu netto w wysokości [...] zł; 4) wysokości dochodu rodziny skarżącej, ustalonego przy uwzględnieniu art. 3 pkt 24 i art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych za styczeń 2015 r., wynoszącego [...] zł, a w przeliczeniu na członka rodziny [...] zł; 5) przekroczenia przez tak ustalony dochód kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd wyjaśnił, że podjęcie przez skarżącą zatrudnienia w grudniu 2014 r. stanowiło uzyskanie dochodu w rozumieniu przepisów powołanej ustawy, jak również że w sprawie zaistniały warunki, o których mowa w art. 5 ust. 1 (w brzmieniu obowiązującym w okresie zasiłkowym 2014-2015) oraz art. 5 ust. 4b tej ustawy. W ocenie Sądu, który w tym względzie odwołał się do dokumentów zawartych w aktach sprawy administracyjnej, organy trafnie uznały, że dochód uzyskany przez skarżącą w styczniu 2015 r. z tytułu podjęcia zatrudnienia był uzyskiwany przez cały okres tego zatrudnienia, tj. do [...] września 2015 r. Zarazem Sąd zaznaczył, że przepisy art. 3 pkt 23 lit. c i lit. h ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwalają na uznanie, że dochód z tytułu zatrudnienia został utracony w wyniku choroby, w sytuacji, gdy nie nastąpiła utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd stwierdził, że prawidłowe są ustalenia organów co do tego, że zmiana sytuacji dochodowej rodziny skarżącej skutkowała utratą uprawnienia do przyznanych świadczeń rodzinnych.

Poza tym Sąd uznał, że wbrew twierdzeniom skarżącej organy prawidłowo ustaliły, iż zgodnie z art. 24 ust. 7 powołanej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w okresie zasiłkowym 2014-2015) uprawnienie do przyznanych świadczeń rodzinnych wygasło z dniem [...] lutego 2015 r. Sąd podniósł w tym względzie, że dochód uzyskano w grudniu 2014 r. (podjęcie zatrudnienia – art. 3 pkt 24 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych), stąd też luty 2015 r. jest miesiącem następującym po pierwszym miesiącu (styczeń 2015 r.), w którym dochód został uzyskany. W ocenie Sądu prawidłowa jest też ocena stanu faktycznego, że świadczenie wypłacone w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. trzeba uznać za nienależne. Wskazując na to, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca została dwukrotnie (w decyzji z dnia [...] listopada 2014 r., jak i we wniosku z dnia [...] września 2014 r.) prawidłowo pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o uzyskaniu dochodu, lub innych zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, Sąd stwierdził, że wypłacone w okresie od 1 lutego do [...] września 2015 r. świadczenia były nie tylko nienależne, ale i nienależnie pobrane.

Zarazem Sąd wyjaśnił, że nie ma racji strona skarżąca co do tego, że rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania danego świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązania danej osoby do jego zwrotu winno nastąpić w dwóch odrębnych decyzjach. W tym względzie Sąd skonstatował, że pogląd taki jest niezasadny ze względu na aktualne brzmienie art. 30 ust. 3 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które nie pozostawia wątpliwości, iż orzeczenie o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych następuje w jednej decyzji administracyjnej.

Sąd nie doszukał się również istotnych uchybień w decyzji organu odwoławczego w związku z brakiem wskazania, na które z dzieci były przyznane świadczenia uznane za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Sąd stwierdził, że utrzymana w mocy decyzja organu I instancji wyraźnie wskazywała jakie świadczenia – za jaki okres, i na które dziecko przyznane – zostały uznane za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Niemniej jednak tutejszy Sąd dostrzegł pewne braki w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji, jak też braki w materiale dowodowym, które nie pozwalały na uznanie, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zdaniem Sądu, za nienależnie pobrane świadczenia można uznać jedynie świadczenia, które rzeczywiście zostały wypłacone. W tym zakresie podniósł, że wprawdzie organ I instancji w swojej decyzji wskazał, jakie to były świadczenia, za jaki okres i jaka była ich łączna wysokość. Niemniej jednak w uzasadnieniach obu decyzji, jak też w aktach sprawy, brak jest jakiegokolwiek zestawienia potwierdzającego kwoty rzeczywiście wypłaconych świadczeń rodzinnych oraz daty ich wypłaty. Sąd uznał, że pomimo brzmienia art. 26 ust. 1 powołanej ustawy, który określa termin wypłacania świadczeń rodzinnych, okoliczność ta powinna być potwierdzona w aktach sprawy oraz wskazana w uzasadnieniu – a to celem zapewnienia możliwości weryfikacji ustaleń organu I instancji zarówno w zakresie określonej do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jak i naliczonych odsetek. Zdaniem Sądu, informacja ta umożliwi stronie prawidłowe obliczenie odsetek za zwłokę na dzień spłaty, zgodnie z art. 30 ust. 8 przywołanej ustawy.

W takich okolicznościach Sąd uznał, że decyzja organu I instancji nie odpowiadała wymogom art. 107 § 1 i 3 k.p.a., gdyż nie zawierała odpowiedniego uzasadnienia faktycznego, zaś materiał dowodowy nie pozwalał na poczynienie samodzielnych ustaleń w tym zakresie przez organ odwoławczy. Zdaniem Sądu organ II instancji powinien był przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w tej materii, na podstawie art. 136 k.p.a., czego jednak w tym przypadku zaniechał.

Z powyżej przytoczonych motywów wyroku z dnia [...] listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Po [...] jednoznacznie wynika, jakie okoliczności zostały już prawomocnie przesądzone. W tych wszystkich kwestiach, stanowisko organu odwoławczego przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji koresponduje z rozważaniami i oceną prawną wyrażoną w przywołanym wyroku. Wobec tego, za całkowicie bezpodstawny należało uznać zarzut naruszenia art. 24 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i ustalenie zbyt wczesnego momentu, od którego świadczenia pobrane przez skarżącą mogą być uznane za nienależnie pobrane. Podobnie nieskuteczny okazał zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. w tej części, w jakiej odnosił się do domniemanego braku wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności w zakresie ustalenia kwoty uzyskanej przez skarżącą tytułem dochodu oraz sposobu dokonania obliczeń i uwzględnienia tej kwoty przy wyliczaniu dochodu przypadającego na członka rodziny skarżącej.

W następnej kolejności należy podkreślić, że w przedmiotowej sprawie zostało już wcześniej wiążąco przesądzone, iż wypłacone w okresie od [...] lutego do [...] września 2015 r. świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi. W istocie zatem, organowi odwoławczemu pozostała do ustalenia w zasadzie tylko jednak kwestia, a mianowicie kiedy i jakie (tj. jaki rodzaj, za jaki miesiąc, na ktore dziecko) kwoty świadczeń rodzinnych zostały wypłacone skarżącej w tym okresie.

Z zadania tego organ II instancji wywiązał się należycie, przy zastosowaniu przepisu art. 136 k.p.a., który w § 1 stanowi, że organ odwoławczy może przeprowadzić, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

Kolegium, przez wydaniem zaskarżonej decyzji, odpowiednio uzupełniło materiał dowodowy w sprawie i poddało go następnie analizie, rozstrzygając merytorycznie w sprawie. W tym celu organ odwoławczy zwrócił się do organu I instancji o uzupełnienie akt sprawy o zestawienie kwot świadczeń nienależnie wypłaconych skarżącej, z uwzględnieniem dnia wypłaty, okresu za jaki zostały wypłacone, rodzaju świadczenia i jego wysokości. Takie zestawienie (pismo Wójta Gminy D. z dnia [...] kwietnia 2020 r. znak [...]) następnie posłużyło organowi II instancji do szczegółowego przedstawienia w uzasadnieniu decyzji wszystkich nienależnych świadczeń, wypłaconych skarżącej w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. W ten sposób również zostały usunięte braki zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

Nie ma żadnych wątpliwości co do tego, kiedy i w jakiej wysokości oraz z jakiego tytułu poszczególne świadczenia (zasiłki z dodatkami) zostały wypłacone skarżącej, składając się na łączną kwotę [...]zł. Dane te jednoznacznie potwierdzają, że wskazana kwota stanowi sumę wszystkich rzeczywiście wypłaconych stronie świadczeń w okresie od lutego 2015 r. do września 2015 r. W ten sposób organ odwoławczy w pełni wykonał wytyczne zawarte w wyroku tutejszego Sądu z dnia [...] listopada 2019 r. Uzupełniające ustalenia faktyczne pozwalały na zweryfikowanie stanowiska organów co do poszczególnych kwot i sumy świadczeń uznanych za nienależnie pobrane. Informacja w tym względzie umożliwi też skarżącej prawidłowe obliczenie lub zweryfikowanie przyszłych obliczeń organu w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie, wynikającym z art. 30 ust. 2b i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym miejscu warto jeszcze wspomnieć, że naliczanie odsetek ustawowych za opóźnienie jest skutkiem ustalenia nienależnie pobranego świadczenia, powstającym z mocy prawa. Nie jest to zatem skutek prawny kreowany w decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 30 ustawy o oświadczeniach rodzinnych, jakkolwiek niewątpliwie stanowi jego konsekwencję. O wystąpieniu takiego skutku strona została odpowiednio poinformowana już w decyzji organu I instancji. Dodać jeszcze należy, że informacja taka nie jest elementem rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, gdyż ma jedynie walor uświadomienia adresatowi decyzji obowiązku zapłaty odsetek, będącego skutkiem regulacji zawartych w przepisach art. 30 ust. 2b i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. P. Rączka [w:] T. Brzezicki, B. Chludziński, A. Główczewska, T. Kuczyński, Ł. Maszewski, K. Rokicka-Murszewska, D. Sylwestrzak, D. Zawacka-Klonowska, P. Rączka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2021, art. 30). Stosownie do treści art. 30 ust. 8 powołanej ustawy, kwoty świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia jego spłaty. Wydając decyzję na podstawie art. 30 ust. 5 tej ustawy, nie dokonuje się obliczenia wymaganej do zwrotu kwoty odsetek. Organ o odsetkach od nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego rozstrzyga wyłącznie co do zasady, a konkretyzacja wysokości odsetek za opóźnienie następuje już po wydaniu decyzji. Jest to oczywiste z tego względu, że końcowym dniem ich naliczania jest dzień zapłaty, a ten w chwili wydania decyzji nie jest znany. Naliczenie odsetek stanowi czynność materialnotechniczną, podejmowaną w trakcie postępowania egzekucyjnego – o ile nie dojdzie do dobrowolnej spłaty należności (tak WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 4/18, dostępny jw.).

Sąd nie znalazł żadnych podstaw do stwierdzania po stronie Kolegium naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. ani też art. 136 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W sprawie nie było też żadnych wątpliwości natury faktycznej, które należałoby rozstrzygnąć na korzyść strony na podstawie art. 81a § 1 k.p.a.

Co się zaś tyczy zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., należy zauważyć, że po stronie organu odwoławczego doszło do jego naruszenia (w połączeniu z naruszeniem art. 81 k.p.a.), jednak nie mogło to mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. W orzecznictwie konsekwentnie przyjmuje się, że uchybienie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy wykaże się, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny. Wprawdzie zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. na organach administracji publicznej ciąży obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji powinny one umożliwić stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, ale by uczynić skutecznym zarzut oparty na tym przepisie, skarżąca winna wskazać, jakiej dokładnie czynności procesowej organ odmówił jej dokonania i wykazać, jaki wpływ na rozstrzygnięcie sprawy miało to uchybienie (por. np. ostatnie wyroki NSA z dnia 9 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 529/21, 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt II OSK 2046/18, 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 212/21, 16 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1767/18, 25 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1458/20, 17 września 2020 r. sygn. akt II OSK 53/19, 27 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 144/19 i 15 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1454/18 – orzeczenia dostępne jw.).

Kolegium, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, rzeczywiście końcowo nie powiadomiło strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, mimo że w dniu [...] maja 2020 r. do organu odwoławczego wpłynęło szczegółowe zestawienie kwot wypłaconych skarżącej świadczeń w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r., składających się na łączną sumę [...] zł (pismo Wójta Gminy D. z dnia [...] kwietnia 2020 r. znak [...]).

Skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika procesowego, ograniczyła się jednak wyłącznie do podniesienia, że organ odwoławczy, prowadząc postępowanie po uchyleniu poprzedniej decyzji, nie zastosował przepisu art. 10 k.p.a. i nie dał możliwości wypowiedzenia się stornie, uniemożliwiając jej czynny udział w sprawie. Tym samym strona nie wskazała żadnej okoliczności, która mogłaby mieć istotny wpływ na ustalenia faktyczne. W szczególności nie zakwestionowała faktu wypłacenia jej którejkolwiek z kwot świadczeń (zasiłków i dodatków) w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r., wskazanych w piśmie Wójta Gminy D. z dnia [...] kwietnia 2020 r., a szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odwoławczej. Nie czyniła tego zresztą i wcześniej, na etapie postępowania przed organem I instancji, ani też w postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem z dnia [...] listopada 2018 r. Poza tym trzeba mieć na uwadze, że Kolegium zawiadomiło pełnomocnika strony o zwróceniu się do Wójta Gminy D., w związku z ponownym rozpoznaniem sprawy, o uzupełnienie akt o zestawienie kwot świadczeń nienależnie wypłaconych skarżącej, z uwzględnieniem daty wypłaty, okresu za jaki zostały wypłacone, rodzaju świadczenia i jego wysokości. Stosowne pismo organu odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. zostało doręczone pełnomocnikowi strony w dniu [...] kwietnia 2020 r. Nie można zatem uznać, że strona skarżąca (jej pełnomocnik) została zaskoczona tego rodzaju dowodem uzupełniającym w sprawie. Nie ma zatem żadnych podstaw, by podjąć próbę zakwalifikowania stwierdzonego uchybienia jako takiego naruszenia art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a., które stanowi przesłankę zawartą w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Rozpatrywany zarzut nie mógł zostać uznany za zasadny z tego powodu, że strona nie wykazała, iż przypisywane organowi naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie podała bowiem, jakie konkretnie nowe okoliczności lub dowody – zasługujące na badanie w granicach rozpatrywanej sprawy, a mogące stanowić przeciwdowód względem ustaleń faktycznych organu odwoławczego – zostałyby przez nią powołane, gdyby przed wydaniem decyzji zapoznała się z tym zestawieniem wypłat, które następnie stało się podstawą do wskazania w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji poszczególnych kwot tych świadczeń i dat ich wypłaty.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja organu odwoławczego nie narusza prawa w stopniu, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Co do zasady uzupełniające postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo i zostały przez organ odwoławczy usunięte wszystkie niedostatki uzasadnienia decyzji organu I instancji. Zaskarżone rozstrzygnięcie w pełni respektuje też wiążące wytyczne zawarte w wyroku tutejszego Sądu z dnia [...] listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Po [...], z zatem nie narusza art. 153 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.