Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 78/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 14 października 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania skarżącej M. K. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy T z dnia [...] 2021 roku znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. K.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 8 kwietnia 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. K. Wójt Gminy T po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z dnia [...] 2021 roku odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. K. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że strona co prawda spełnia warunki do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (legitymowanie się przez Pana K. K. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w związku niezdolnością do samodzielnej egzystencji), jednakże nie spełnia warunku określonego w art. 17 ust. Ib w/w ustawy, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wiosła o uchylenie decyzji organu l instancji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach SKO wskazało, że stanowisko prawne organu l instancji, jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów u.ś.r., w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie."

Niezależnie od powyższego, SKO stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Kolegium stwierdziło, że rozpoznając sprawę organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w szczególności zaś wywiad środowiskowy oraz odebrał prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie, z których m. in. wynika, iż skarżąca się brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu.

Z załączonego zaś do akt sprawy wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 27 kwietnia 2021 r dotyczącego opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem wynikało, iż K. K. jest osobą obłożnie, długotrwale chorą, przeszedł udar mózgu, konsekwencją którego jest paraliż lewej strony ciała, wymaga on karmienia, podawane posiłki muszą być zmiksowane, jest podłączony do aparatu tlenowego ze względu na nasilające się duszności. Wymaga więc pomocy i opieki całodobowej. Opiekę tę i pomoc świadczy skarżąca. Należy jednak zauważyć, że oprócz skarżącej jest jeszcze sześć osób jej rodzeństwa zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji niepełnosprawnego K. K. oraz jego żona, która jednak legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dwóch braci wnioskodawczyni A. i T. K. mieszkają w tej samej miejscowości co niepełnosprawny ojciec – K. K. (w tym syn A. mieszka wraz z nim oraz ze skarżącą i ich matką), a trzeci brat R. K. jest zamieszkały na terenie tej samej gminy T. Pozostała trójka - siostry mieszkają poza gminą T.

Dalej Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy nie wynika, czy istnieje związek przyczynowo skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w celu objęcia pomocą i opieką ojca bowiem nie ma żadnego dokumentu świadczącego o tym, że przed objęciem ojca opieką w ogóle pracowała.

Dalej Kolegium stwierdziło, ze okoliczności tej tut. Kolegium nie badało, jak i nie dokonywało oceny czy z siedmiorga osób zobowiązanych do alimentacji K. K. istnieją obiektywne okoliczności uniemożliwiające sprawowanie opieki w sposób bezpośredni, czy też poprzez zabezpieczenie usług na rzecz ojca, które odciążyły by osobę sprawującą opiekę i pozwoliły jej na częściowe podjęcie zatrudnienia, ponieważ w dniu 26 lipca 2021 r. do tut. Kolegium wpłynęły akta sprawy wraz odwołaniem, natomiast w dniu 31 sierpnia 2021 r. K. K. zmarł. Dodatkowo z materiału dowodowego wynikało, że skarżąca korzystała z świadczenia opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z dnia [...] 2021 r, znak: [...] na okres od 1 grudnia 2020r. do 31 października 2021 r., która była realizowana w trakcie toczącego się postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia śmierci K. K.

Kolegium stwierdziło następnie, że skoro skarżąca otrzymywała specjalny zasiłek opiekuńczy do dnia śmierci osoby wymagającej opieki, tj do dnia 31 sierpnia 2021 r. i powyżej opisana decyzja przyznająca to świadczenie została wyeliminowana dopiero w dniu 6 września 2021 r., to w związku z tym nie można było przyznać świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku tj. od dnia 1 kwietnia 2021 r., do dnia w którym nastąpił zgon K. K., bowiem w tym czasie zachodziła negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy.

W dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca nie złożyła skutecznie wniosku o uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wprawdzie skarżąca wówczas zadeklarował, że rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ale z dniem wydania decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne.

Wobec powyższego w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy i art. 27 ust. 5 ustawy skarżącej, zdaniem organu, nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne na okres, na który miała już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Na powyższą decyzję skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw z art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,

Następnie skarżąca wniosła o:

- uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 października 2021 r, nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2021 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczeni co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania

- zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 października 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy T z dnia [...] 2021 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. K., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym ojcem K. K., który został zaliczony, orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 lutego 2020r., do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika że, żona K. K. jest także osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Skarżąca zamieszkiwała razem ze swoim ojcem, matką oraz bratem K. K., przy czym ten ostatni prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. W wywiadzie środowiskowym ustalono, że Pan K. K. miał 85 lat, był osobą niepełnosprawną, obłożnie chorą. Po przebytym udarze sparaliżowana została lewa strona jego ciała. Był osobą wymagającą karmienia, zaopatrzenia w wyroby medyczne oraz podłączenia do urządzenia z tlenem, z uwagi na nasilającą się astmę i duszności. Jak wynikało z przeprowadzonego wywiadu skarżąca wykonywała wszystkie czynności związane z pielęgnacją i obsługą niepełnosprawnego ojca oraz jego codziennym funkcjonowaniem. Robiła zakupy, sprzątała, przygotowywała posiłki, karmiła, prała, podawała lekarstwa, pilnowała terminów wizyt lekarskich, jak również pielęgnowała chorego tj. przebierała, kąpała, zmieniała pampersy, odflegmiała. Skarżąca podczas wywiadu oświadczyła, że rodzeństwo odciążało ją raz w tygodniu, aby mogła nabrać sił. Ponadto skarżąca nadmieniła, iż rodzeństwo jej pracueą zawodowo i nie ma możliwości sprawowania opieki nad ojcem przez 24 godziny na dobę.

Należy w tym miejscu wskazać, że K. K. oprócz skarżącej miał jeszcze 3 córki oraz 3 synów. Są to: M. W., B. S., J. K., T. K., A. K. oraz R. K.

Jak wynika z wywiadu, A. K. tylko doraźnie pomagał swojej siostrze w opiece nad ojcem. Pomimo, że nie podejmował zatrudnienia nie był w stanie opiekować się ojcem, w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką J. K. Jak oświadczył, jego pomoc ograniczała się do wymiany pościeli oraz zmiany pozycji chorego.

Z kolei T. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na prośbę siostry pomagał przy zmianie pościeli bądź pozycji niepełnosprawnego ojca. Jak twierdził nie był w stanie opiekować ojcem, ponieważ pracował dorywczo na swoje utrzymanie.

Następny w kolejności R. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z swoją żoną i trójką dzieci. Pracuje zawodowo w systemie zmianowym, w związku z czym nie był w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym ojcem przez 24 godziny na dobę. Ze złożonego przez w/w oświadczenia wynikało, że jego pomoc jest doraźna - ograniczała się do opieki nad ojcem w czasie kiedy skarżąca robiła zakupy, bądź chciała odpocząć. Pomoc finansowa dla ojca polegała na zakupie pampersów w razie potrzeby.

M. W. córka niepełnosprawnego K. K. także nie była w stanie zaopiekować się obłożnie chorym ojcem. Jak oświadczyła tylko sporadycznie pomagała siostrze przy pielęgnacji chorego. Jako powód niemożności sprawowania opieki podała pracę zawodową (często w zwiększonym wymiarze czasu pracy) oraz odległość zamieszkania ojca.

Kolejna córka B. S., która wprawdzie nie wyraziła zgody na przeprowadzenie z nią wywiadu alimentacyjnego na rzecz swojego ojca, jednakże poinformowała, iż nie jest w stanie opiekować się ojcem ze względu na odległość jej miejsca zamieszkania. Jak twierdziła, w miarę możliwości odwiedzała ojca raz z miesiącu i wtedy przez dobę starała się pomagać skarżącej w opiece. W/w oświadczyła również, że raz w miesiącu kupowała środki czystości przydatne w pielęgnacji ojca oraz dokładała się do kosztów prywatnej rehabilitacji ojca w wysokości 200,00zł miesięcznie.

Ostatka z córek J. K. prowadzi wraz ze swoim synem wspólne gospodarstwo domowe. Jak oświadczyła w miarę możliwości pomagała w opiece nad ojcem, jednakże ze względu na pracę zawodową oraz znaczną odległość miejsca zamieszkania w/w nie była w stanie opiekować się ojcem w większym wymiarze niż raz w miesiącu podczas weekendu.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła ze względu na brak realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei organ II instancji, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, oparł się na przesłance pobierania przez skarżąca specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącej nie bierze się pod uwagę warunku ustalonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Kolegium odmówiło skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu przyznania jej specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Stanowska tego nie można także uznać za trafne.

Zgodnie z kolei z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Art. 27 ust. 5 przewiduje natomiast, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wnioskowane świadczenie powinno być ewentualnie przyznane począwszy od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek inicjujący postępowanie w sprawie. Podkreślenia wymaga, że do wniosku z dnia 29 lipca 2020 r. skarżąca dołączyła, na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy oświadczenie, w którym rezygnuje ona z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje bowiem, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Fakt uzyskiwania więc przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie mógł być więc przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, nawet w sytuacji gdy w trakcie trwania postępowania administracyjnego, osoba nad którą sprawowana jest opieka zmarła. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej wcześniejszą decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy faktycznie uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego (por. np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).

Należy jednak zauważyć, że celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium tego wyboru nie uwzględniło, biorąc pod uwagę wyłącznie fakt niepobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego od momentu śmierci ojca skarżącej K. K. w dniu 31 sierpnia 2021r. i uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego w dniu 6 września 2021r.

W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Zdaniem jednak Sądu orzekającego w niniejszej sprawie decyzja Kolegium w swojej istocie jest trafna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym ojcem nie wykluczał podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że ojciec skarżącej wymagał opieki, która nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze casu. Wszystkie wymienione czynności opiekuńcze przez skarżącą można było bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia, i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopieczną. Ojciec skarżącej był osoba leżącą, a więc nie wymagał on od niej zachowania nieustannej czujności, na przykład w przypadku korzystania z toalety. Należy także podkreślić, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jako jedyna z całego rodzeństwa nie była zatrudniona. Świadczenie pielęgnacyjne jednak nie ma zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.

Należy także podkreślić, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie oprócz skarżącej występuje jeszcze jej rodzeństwo obciążone w tym samym stopniu wobec K. K. obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych nie był szeroki. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

W niniejszej sprawie zarówno skarżąca jak i jej rodzeństwo są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec K. K. w jednakowym stopniu, jak również do ewentualnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie było wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby.

W niniejszej sprawie jednak brak było obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad K. K. przez pozostałe jego dzieci. Fakt zatrudnienia, czy dalszego miejsca zamieszkania nie należą bowiem do takich przeszkód. Realizacja świadczenia alimentacyjnego może bowiem także nastąpić poprzez zapłatę sumy pieniężnej. Ponadto można się faktycznie opiekować osoba niepełnosprawną po przyjściu z pracy lub przed jej podjęciem. Zwłaszcza odpowiednie uregulowanie sprawowania opieki nie było w niniejszej sprawie, gdyż istniało tak wiele osób równolegle zobligowanych do świadczenia alimentacyjnego.

Należy przy tym zauważyć, ze K. K. zmarł 31 sierpnia 2021r. Zdaniem większości składu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zarówno organ na zasadzie art. 105 k.p.a. jak i Sąd na zasadzie art. 161 p.p.s.a. nie mógł umorzyć postępowania.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Z kolei art. 161 p.p.s.a. przewiduje w §1, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania:

1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę;

2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania;

3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.

Z uwagi na fakt, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy art. 24 ust. 2 u.ś.r. ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, pomimo śmierci podopiecznej, która jednak nie była stroną postępowania sądowoadministracyjnego, ono samo nie stało się bezprzedmiotowe. Gdyby bowiem Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę uchylił decyzje organów administracyjnych, działając na zasadzie art. 135, to skarżąca miałaby prawo domagania się wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca wystąpienia z wnioskiem, a skończywszy na miesiącu, w którym jej podopieczny zmarł. Stąd Sąd nie zdecydował się na umorzenie postępowania.

Stroną bowiem w postępowaniu administracyjnym była jedynie skarżąca, a nie jej zmarły ojciec, stąd jego śmierć nie skutkuje bezprzedmiotowością samego postępowania.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne

S. WSA Janusza Kasprzyckiego

do wyroku z dnia 10 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 78/22.

Zgłaszam zdanie odrębne do wyroku z dnia 10 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 78/22 – oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 października 2021 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdanie odrębne uzasadniam następująco:

Zasadniczą kwestią, którą w pierwszym rzędzie powinien rozważyć Sąd w rozpoznawanej sprawie, to, po pierwsze, czy skarga jest dopuszczalna, a jeżeli tak, to, po drugie, czy postępowanie sądowe nią uruchomione nie stało się bezprzedmiotowe, w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej zwanej w skrócie "P.p.s.a.").

Stosownie do tego przepisu, Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowe staje się postępowanie sądowoadministracyjne między innymi, jeżeli wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji stanowiącej przedmiot zaskarżenia nastąpi z mocy prawa, np. na skutek wygaśnięcia decyzji podlegającej kontroli sądowoadministracyjnej.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego 14 października 2021 r., znak: [...], którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] 2021 r., znak: [...], odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy jest jednak specyficzny, mianowicie w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, osoba wymagająca opieki nie żyła. Ojciec skarżącej, w związku z koniecznością opieki nad którym, skarżąca wystąpiła do organu o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskiem, który wpłynął do organu w dniu 8 kwietnia 2021 r. - zmarł w dniu 31 sierpnia 2021 r. - jak wynika z odpisu skróconego aktu zgonu, znajdującego się na k. 7 akt administracyjnych SKO, przesłanym Kolegium przez organ pierwszej instancji za pismem z dnia 10 września 2021 r. (k. 5 akt administracyjnych SKO), wraz z oświadczeniem skarżącej, jako dodatkowych materiałów dowodowych w sprawie odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej.

Przypomnieć w związku z tym należy, że krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określono w:

- art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych)., zgodnie z którym "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

- art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym "osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Zauważyć zatem należy, że przytoczone powyżej regulacje zakładają istnienie dwóch podmiotów: opiekuna i osoby wymagającej opieki oraz określonej sytuacji faktycznej: sprawowania opieki i nie podejmowania lub zrezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dla celów opiekuńczych.

Okoliczność śmierci osoby wymagającej opieki ma, moim zdaniem, dla niniejszej sprawy istotne znaczenie, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest uprawnionemu (w niniejszej sprawie skarżącej) w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się określonym przez prawo stopniem niepełnosprawności.

Wobec powyższego świadczenie pielęgnacyjne jest więc nierozerwalnie związane z konkretną osobą, ze względu na którą jest przyznawane i jak trafnie Sąd podkreślił w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku, jako rekompensata za poniesione straty finansowe, spowodowane niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą.

Śmierć takiej osoby jest więc niewątpliwie równoznaczna z brakiem podmiotu, wobec którego miała być sprawowana opieka.

Uważam, że powyższa okoliczność wywiera w związku z tym dalsze skutki. Skoro z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika istnienie dwóch podmiotów,

nie tylko opiekuna, ale i osoby wymagającej opieki, to odpadnięcie jednego z tych podmiotów, powoduje przyczynę wygaśnięcia aktu (decyzji wydanej w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego), a więc także, jak w tym wypadku, decyzji odmawiającej przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Zwrócić należy uwagę, że akt administracyjny (decyzja) wiąże bowiem tak długo, jak długo któryś z elementów decydujących o identyczności skonkretyzowanego tym aktem stosunku prawnego, czy to przedmiotowych, czy to podmiotowych, nie ulegnie zmianie (por. T. Woś, Moc wiążąca aktów administracyjnych w czasie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978, s. 109).

W takim razie, w przypadku śmierci podmiotu, nad którym opieka miała być sprawowana, nastąpiła utrata mocy wiążącej aktu administracyjnego - decyzji odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego – bowiem odpadł jeden z podmiotów tego aktu (tej decyzji, innymi słowy tego stosunku prawnego skonkretyzowanego tą decyzją, jaki zawiązał się pomiędzy skarżącą, wnioskującą uprzednio o przyznanie świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, a organem, który w efekcie rozpatrzenia sprawy, podjął negatywną decyzję - odmówił przyznania skarżącej żądanego świadczenia.; por. T. Woś, ibidem, s. 164). Powoduje to, że nie tylko, postępowanie w przedmiocie tego rodzaju świadczenia stało się bezprzedmiotowe, ale także pociąga za sobą i dalsze implikacje, mianowicie merytoryczna ocena zaskarżonego rozstrzygnięcia, również stała się bezprzedmiotowa z chwilą śmierci osoby wymagającej opieki (por. również II SA/Ke 502/21, sygn. akt IV SA/Wr 617/14), skoro akt ten (decyzja) nie wywiera już swoich skutków prawnych. Zasięgiem braku mocy wiążącej tego aktu (tej decyzji) objęci są nie tylko potencjalni adresaci (strona, organ,), ale i organy władzy sądowniczej. Ewentualna zatem ocena przez sąd administracyjny jego legalności do daty wywierania skutków prawnych także stała się zbędna skoro wygasła jego moc obowiązująca, nie mówiąc już o kwestii, że żadne ponowne postępowanie przed organem administracyjnym, jakie miałoby się ewentualnie toczyć w wyniku oceny sądu administracyjnego, też jest wykluczone. Byt prawny i obowiązywanie decyzji determinują przecież przedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego.

W mojej zatem ocenie postępowanie sądowoadministracyjne, uruchomione skargą skarżącej, stało się bezprzedmiotowe z tzw. innych przyczyn. Utrata mocy wiążącej w czasie przez zaskarżoną decyzję, przed wydaniem orzeczenia przez Sąd, niezależnie od tego, z jakich powodów ona nastąpiła, uzasadnia zawsze umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

W związku z powyższym nie zgadzam się z tezą, powtórzoną przez Sąd w końcowym fragmencie uzasadnienia wyroku, że śmierć osoby wymagającej opieki w trakcie okresu świadczeniowego nie wywiera żadnych skutków. Nie podzielam więc stanowiska sądów: WSA w Krakowie z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 540/21; LEX nr 3246922, WSA w Rzeszowie z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1560/21; LEX nr 3333855, WSA w Krakowie z dnia 21 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1181/21; LEX nr 3307464.

Dostrzegam, że skarżącej co do zasady przysługiwałoby przedmiotowe świadczenie za okres rzeczywiście sprawowanej przez nią opieki nad niepełnosprawnym ojcem – za okres od złożenia wniosku do momentu śmierci – z tym jednakże zastrzeżeniem, że byłyby spełnione wszystkie pozostałe ku temu przesłanki, a brak byłoby negatywnych. Jednakże nawet o tym organ administracyjny nie może już orzekać, skoro osoba wymagająca opieki nie żyje, a brak jest takiego przepisu prawnego, który by pozwalał na to. Znany jest mi wyrok WSA

w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 613/18. Zwrócić należy jednakże baczniej uwagę, że Tamtejszy Sąd sam podniósł, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z faktycznym sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się m. in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że prawo do tego świadczenia przysługuje - pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych wymogów. Już nawet patrząc z tej perspektywy w chwili konkretyzowania przez organ zawiązanego pomiędzy nim, a wnioskodawcą (tu skarżącą) stosunku administracyjnego, wymogi te przestały być spełniane, i nie ma już powiązania pomiędzy przyznaniem przedmiotowego świadczenia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą, skoro ona nie żyje. Trafnie kwestie te podniósł także WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1118/21; LEX nr 3267089, zasadnie argumentując, że w takim stanie rzeczy badanie zagadnienia związanego z możliwością wyboru świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą i rezygnacji z przyznanego wcześniej, w realiach niniejszej sprawy, specjalnego zasiłku opiekuńczego, czy innych kwestii, nie miały istotnego znaczenia. Organ odwoławczy miał obowiązek wiedząc o okolicznościach śmierci osoby wymagającej opieki, uwzględnić zasadę orzekania według stanu faktycznego (a w konsekwencji i prawnego) istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Z tych głównie wskazanych powyżej powodów zdecydowałem się wyrazić odmienny niż Sąd pogląd, licząc również na ewentualną wypowiedź co do tego zagadnienia sądu wyższej instancji w przypadku kwestionowania wydanego w niniejszej sprawie wyroku Sądu pierwszej instancji.

Kraków, dnia 25 lipca 2022 r.