Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 920/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji [...] z dnia [...] nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję wydana przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] nr [...].

Rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny:

Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L. decyzją nr [...] z dnia [...]:

1. zmienił pkt 1 decyzji nr [...] z dnia [...] w ten sposób, że otrzymał brzmienie

m) od miesiąca [...] do miesiąca [...]- [...] zł miesięcznie,

2. w pkt 1 decyzji nr [...] z dnia [...] po ppkt m dodaje się ppkt n, który otrzymuje brzmienie:

n) od [...] do dnia [...]- [...] zł miesięcznie;

3. łącznie należność za okres od [...] do [...] w wysokości [...] zł należy wpłacić do dnia [...] na rachunek powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie,

4. odstąpił od ustalenia opłaty M.G., zam. w D. przy ul. [...], za pobyt dziecka P.G. w rodzinie zastępczej Państwa I. i J.G. zam. L. ul. [...] od dnia [...] do czasu pobytu dziecka w rodzinie zastępczej, jednak nie dłużej niż do osiągnięcia pełnoletniości,

5. pozostałe punkty decyzji nr [...] z dnia [...] pozostają bez zmian.

W motywach uzasadnienia organ I instancji opisał stan faktyczny sprawy, przywołał przepisy prawa oraz podał między innymi, że sytuacja mieszkaniowa jak i materialna strony obecnie jest trudna, natomiast w okresie od [...] do [...] sytuacja strony była dobra. Organ oświadczył również, że dochód strony wynosił w [...]- [...] zł, tj. [...] kryterium dochodowego i mieścił się w przedziale od 181 % do 200 % wysokości zwolnienia rodzica biologicznego w stosunku do pełnej opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w miesiącu [...] wynosi [...] zł; w [...]- [...]zł, tj. [...] zł kryterium dochodowego i mieścił się w przedziale od 181 % do 200 % wysokości zwolnienia rodzica biologicznego w stosunku do pełnej opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej mieści się w przedziale 59 % do 50 %. Odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w miesiącu [...] wynosił [...] zł. Postanowiono odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka P.G. w rodzinie zastępczej w okresie od [...] do [...] ze względu na płacone alimenty, a od dnia [...] do dnia [...] ze względu na fakt, iż dochód nie przekracza 200 % kryterium dochodowego, które dla rodziny dwuosobowej wynosi 351 zł x 2 osoby x 200 %= 1404 zł w okresie do dnia 30 września 2012 r. i 456 zł x 2 osoby x 200 % od dnia 1 października 2012 r.

Od powyższej decyzji M.G. wniósł odwołanie wyrażając swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji. Odwołujący zarzucił organowi szereg nieprawidłowości akcentując, że I.G. nie jest rodziną zastępczą ale opiekunem prawnym.

W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy przywołał dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Organ II instancji stwierdził , że mocą decyzji z dnia [...] nr [...] została stronie ustalona odpłatność za pobyt syna P.G. w rodzinie zastępczej. Pismem z dnia [...] Dyrektor PCPR w L. zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji administracyjnej dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka P.G. w rodzinie zastępczej. Wskazano, że decyzja zmieniająca będzie obejmować okres od [...], tj. od miesiąca powiadomienia przez stronę organu o zmianie sytuacji dochodowej. Organ I instancji ustalił, że dochód strony w miesiącu [...]- pomniejszony o kwotę alimentów wyniósł [...] zł, w miesiącu [...] wyniósł [...] zł, w miesiącu [...] wyniósł [...] zł, w [...] wyniósł [...] zł, w [...] wyniósł [...] zł, w [...] wyniósł [...] zł. Organ pierwszej instancji zgodnie ze wskazaniami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. do dnia 31 grudnia 2011 r. zastosował przepisy stare w zakresie ustalania odpłatności za pobyt dziecka P.G. w rodzinie zastępczej. Od dnia 1 stycznia 2012 r. organ I instancji zastosował przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej do ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Zgodnie z uchwałą Rady Powiatu [...] nr [...] z dnia [...] zmienionej uchwała na [...] z dnia [...] wysokość zwolnienia strony mieści się w przedziale 59 % do 50 %. Organ pierwszej instancji wziął pod uwagę sytuację zdrowotną, materialną i osobistą strony i postanowił udzielić najwyższy możliwy procent zwolnienia, tj. 59 %. W związku z powyższym ustalono, że odpłatność strony za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej od [...] do [...] wynosi miesięcznie [...] zł, a od [...] do [...] wynosi miesięcznie [...] zł.

W dalszej kolejności organ II instancji wskazał, że od 1 stycznia 2012 r. obowiązuje ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Zgodnie z przepisem art. 226 ust. 4 wskazanej wyżej ustawy wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje w sprawie:

1. pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej,

2. opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej dziecka lub osoby pełnoletniej, przebywającej w rodzinie zastępczej do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczęła naukę przed osiągnięciem pełnoletniości, ponoszonej przez rodziców,

3. opłaty za pobyt w całodobowej placówce opiekuńczo- wychowawczej dziecka lub osoby pełnoletniej przebywającej w całodobowej placówce opiekuńczo- wychowawczej do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczęła naukę przed osiągnięciem pełnoletniości, ponoszonej przez rodziców

- zachowują moc do dnia wygaśnięcia, nie dłużej jednak niż przez okres 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Z kolei zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej z dnia 9 czerwca 2011 r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości:

1. przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;

2. średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo- wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo- terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym- w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo- wychowawczej typu socjalizacyjnego, interwencyjnego lub specjalistyczno- terapeutycznego, regionalnej placówce opiekuńczo- terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym;

3. środków finansowych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo- wychowawczej typu rodzinnego oraz środków finansowych na bieżące funkcjonowanie tej placówki- w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo- wychowawczej typu rodzinnego.

Na podstawie art. 194 ust. 1 powołanej ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo- terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.

Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu rada powiatu określa w drodze uchwały szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.

Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.

Mając na uwadze powyższe Kolegium zauważyło, że rozpatrując sprawę odpłatności za pobyt dziecka P.G. w rodzinie zastępczej w okresie od [...] organ pierwszej instancji zastosował przepisy uchwały nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia [...] w sprawie szczegółowych warunków umorzenia, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i odstąpił od ustalenia opłaty za pobyt dziecka P.G. w rodzinie zastępczej od dnia [...]. Ponadto organ zaakcentował, że rodzina zastępcza może pełnić jednocześnie funkcje opiekuna prawnego dla dziecka, a opieka prawna nad małoletnim ustanawiana jest tylko gdy nad dzieckiem nikt nie sprawuje władzy rodzicielskiej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.G. stwierdził, że organ odwoławczy nie zauważył, że okres rozliczeniowy w "MOPSIE" wynosi 12 miesięcy, a skarżący odwołuje się cały czas od tej samej decyzji nr [...]. Jednocześnie M.G. oświadczył, że konsekwencją jego ciągłych odwołań jest wzrost kwoty odsetek. Ponadto skarżący podkreślił, że od dnia 1 stycznia 2012 r. obowiązuje ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a pismem z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie został poinformowany, że rodzice którzy płacą alimenty nie ponoszą odpłatności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. dalej p.p.s.a.) wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas- w zależności od rodzaju naruszenia- uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego jeżeli naruszenie to miało bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi dla strony skutkami, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobne. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy, tejże kontroli legalności dokonuje się z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W świetle przeprowadzonej, w oparciu o wyżej powołane przepisy prawa należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych.

Według art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Natomiast art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego stanowi "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa". Decyzja wydana jest z rażącym naruszeniem prawa wówczas kiedy naruszono przepis prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Rażącym naruszeniem prawa jest sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy załatwienie sprawy decyzją administracyjną stanowi zaprzeczenie jej stanu prawnego. Inaczej mówiąc chodzi o takie załatwienie sprawy, które nie odnosi się do rozpoznawanej sprawy, lecz do jej kontratypu. W takiej sytuacji zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji z racji istnienia w niej wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym (por. J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo CH Beck Warszawa 1998 r., str. 813). Innymi słowy decyzja taka została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Zatem cechą rażącego naruszenia prawa jest to, ze treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą.

Taka zaś sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie.

Po pierwsze należy wskazać, że na mocy art. 226 ust. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2011 r. nr 149, poz. 887 ze zm.), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2012 r., wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje w sprawie:

1) pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej,

2) opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej dziecka lub osoby pełnoletniej, przebywającej w rodzinie zastępczej do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczęła naukę przed osiągnięciem pełnoletniości, ponoszonej przez rodziców,

3) opłaty za pobyt w całodobowej placówce opiekuńczo- wychowawczej dziecka lub osoby pełnoletniej, przebywającej w całodobowej placówce opiekuńczo- wychowawczej do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczęła naukę przed osiągnięciem pełnoletniości, ponoszonej przez rodziców

- zachowują moc do dnia wygaśnięcia, nie dłużej jednak niż przez okres 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Stąd też skoro wyżej wymienione decyzje wygasły z mocy samego prawa, to po dacie 31 marca 2012 r. brak było jakichkolwiek podstaw prawnych do procesowania w przedmiocie ich zmiany czy też uchylenia.

Skoro tak, to zarówno decyzja organu I instancji z dnia [...] nr [...] zmieniająca decyzje z dnia [...] nr [...] ustalającą odpłatność M.G. za pobyt dziecka P.G. w rodzinie zastępczej , jak i zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji rażąco naruszają prawo.

Prowadzone bowiem przez organy postępowanie administracyjne dotyczyło decyzji, która wygasła z mocy samego prawa, a zatem brak było przedmiotu w niniejszym postępowaniu.

Po myśli art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Przeto też okoliczność, że organy procesowały w stosunku do decyzji, która wygasła z mocy prawa stanowi- zdaniem Sądu- rażące naruszenie prawa- art. 105 § 1 k.p.a.

Organ odwoławczy rozpoznając niniejszą sprawę, a następnie wydając decyzję z dnia [...] nie spostrzegł, że nastąpiła zmiana stanu prawnego oraz nie zauważył rażących wad prawnych decyzji organu I instancji, czego konsekwencją jest to, że również decyzje tego organu wydane po dacie 31 marca 2012 r. rażąco naruszają przepisy prawa procesowego.

Godzi się zaznaczyć, że taki sam pogląd prawny tut. Sąd wyraził już wcześniej w prawomocnym wyroku z dnia 08 listopada2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 252/13 (dostepny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 135 tej samej ustawy, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Orzeczenie o wykonalności decyzji oparto o przepis art. 152 cyt. ustawy.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych wywodów Sądu.