Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3351/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 34 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 19 września 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 września 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 7/15 w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności alimentacyjnych uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z 2 września 2015 r., II SA/Rz 7/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie: 1. oddalił skargę K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z [...] listopada 2014 r., nr [...], w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności alimentacyjnych; 2. przyznał wynagrodzenie kuratorowi dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego oraz zwrot kosztów dojazdu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy.

Po rozpatrzeniu wniosku J. G. – przedstawiciela ustawowego K. G. – Burmistrz Miasta i Gminy N. decyzją z [...] grudnia 2012 r. przyznał J. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie na rzecz K. G. na okres od 1 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r. Z ww. decyzji wypłacono łącznie 5000 zł.

Ponieważ dłużnik alimentacyjny nie dokonał jakiejkolwiek wpłaty na poczet ww. należności, Burmistrz Miasta i Gminy N. decyzją z [...] lipca 2014 r. zobowiązał K. G. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez K. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 5000 zł, łącznie z ustawowymi odsetkami, w wysokości 775,54 zł.

W odwołaniu od tej decyzji adwokat J. S. – działając jako przedstawiciel dla nieznanego z miejsca pobytu K. G. – wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (SKO) decyzją z [...] listopada 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO zwróciło uwagę, że bez wpływu na wynik niniejszej sprawy musi pozostać okoliczność, że K. G. uznany został za osobę nieznaną z miejsca pobytu. Ta okoliczność stanowiła podstawę ustanowienia przez Sąd Rejonowy w Ł. VIII Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z siedzibą w L. na mocy postanowienia z [...] maja 2013 r., [...] , adwokata J. S. jako przedstawiciela dla nieznanego z miejsca pobytu K. G., celem reprezentowania nieobecnego w postępowaniu administracyjnym w sprawie.

Adwokat J.S. złożył w imieniu nieznanego z miejsca pobytu K. G. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję SKO z [...] listopada 2014 r., wnosząc o jej uchylenie w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 7, 77, 80 k.p.a. Nadto zarzucił naruszenie art. 27 ust. 7 pkt 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 poz. 1228 ze zm.; dalej: u.al.), przez błędne zastosowanie, w szczególności nie poinformowanie dłużnika alimentacyjnego o wysokości świadczenia alimentacyjnego, obowiązku zwrotu świadczenia alimentacyjnego, jak i wysokości zobowiązania alimentacyjnego, podczas gdy dłużnik alimentacyjny nie przebywa pod adresem zamieszkania, nie jest znane miejsce jego pobytu i dłużnik nie wie, że toczyło się postępowanie alimentacyjne.

Skarżący podniósł, że zgodnie z art. 27 ust. 7 pkt 1-3 u.al. organ administracyjny nie powiadomił prawidłowo dłużnika alimentacyjnego o zobowiązaniach alimentacyjnych w szczególności: nie przekazał informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, informacji o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa. Zarzucił, że o powyższych zobowiązanych dłużnik alimentacyjny nie został poinformowany, gdyż ich nie otrzymał, prawdopodobnie przebywa za granicami kraju i nic nie wie o zobowiązaniach alimentacyjnych, które zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego, jak też o rosnących odsetkach, które będzie musiał spłacać po powrocie.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

WSA w Rzeszowie pismem z 11 marca 2015 r. zwrócił się do adwokata J. S. stwierdzając, że dopuszcza możliwość złożenia przez niego – jako osobę zainteresowaną – wniosku o ustanowienie kuratora przez WSA dla strony skarżącej, nieznanej z miejsca pobytu, przed sądem administracyjnym w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie Sąd I instancji zasygnalizował, że z uwagi na fakt, że przed organami administracji publicznej w sprawie ww. adwokat był ustanowiony dla strony skarżącej jako kurator absentis, w przypadku złożenia przez niego wniosku o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu K. G., Sąd ten rozważy ustanowienie adwokata J.S. jako takiego kuratora. W związku z powyższym Sąd I instancji wezwał adwokata do udzielenia odpowiedzi w zakresie wniosku o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego przed WSA w niniejszej sprawie.

Nadto WSA pismem z 11 marca 2015 r. zwrócił się do SKO o udzielenie odpowiedzi w kwestii wniosku o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego przed WSA w niniejszej sprawie. SKO w odpowiedzi poinformowało, że nie jest zainteresowane złożeniem wniosku o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego.

Natomiast adwokat J. S. wnioskiem z 23 marca 2015 r. zwrócił się do WSA o ustanowienie go jako kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu K. G.

Na rozprawie w dniu [...] maja 2015 r. Sąd I instancji ustanowił kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego K. G., w osobie adwokata J. S. O powyższym ogłoszono na tablicy ogłoszeń WSA w dniach od 28 maja do 2 lipca 2015 r., a także dokonano publicznego ogłoszenia przez wywieszenie na okres 30 dni (tj. od 29 maja do 29 czerwca 2015 r.) na tablicy ogłoszeń w budynku Urzędu Miasta i Gminy w N.

Oddalając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z 2 września 2015 r., II SA/Rz 7/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny.

Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 27 ust. 1 u.al. Zgodnie z tym przepisem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei art. 27 ust. 2 u.al. stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zatem, dopóki decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie zostanie wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego w jednym z dostępnych trybów weryfikacji, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie we właściwym postępowaniu oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to organy administracji są związane decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne i na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie tej decyzji. Stanowisko to jest utrwalone w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Powyższe oznacza, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Decyzja ta jest związana z decyzją o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, będąc jej prawną konsekwencją. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 u.al. organ zobowiązany jest dokonać ustaleń, o jakich mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, tj. ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy te świadczenia zostały wypłacone, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej.

W przedmiotowej sprawie decyzja Burmistrza Miasta i Gminy N. z [...] grudnia 2012 r. o przyznaniu J. G. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego K. G. została doręczona J. G. jako przedstawicielowi ustawowemu małoletniego, a także Sądowi Okręgowemu w R. Decyzja ta stała się ostateczna.

W trakcie toczącego się postępowania administracyjnego przed organem pierwszej instancji (po wydaniu decyzji z [...] grudnia 2012 r.), ustanowiono dla nieznanego z miejsca pobytu K. G. przedstawiciela w osobie adwokata J. S., celem reprezentowania nieobecnego w postępowaniu administracyjnym w sprawie. Kurator absentis został ustanowiony na mocy postanowienia z [...] maja 2013 r., [...], Sądu Rejonowego w Ł. VIII Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z siedzibą w L. W związku z powyższym Burmistrz Miasta i Gminy N. pismem z 17 czerwca 2013 r. poinformował adwokata J. S. jako przedstawiciela nieznanego z miejsca pobytu K. G. o wydaniu decyzji z [...] grudnia 2012 r. Natomiast zawiadomieniem z 7 lipca 2014 r. Burmistrz zawiadomił przedstawiciela, że zostało wszczęte z urzędu postępowanie w celu wydania decyzji w sprawie zwrotu przez K. G. – jako dłużnika alimentacyjnego – należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną K. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2012/2013. Następnie zostały doręczone ww. przedstawicielowi decyzje organu I i II instancji, zobowiązujące K. G. do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Z art. 48 § 1 k.p.a. wynika, że pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu, dla których sąd nie wyznaczył przedstawiciela, doręcza się przedstawicielowi ustanowionemu w myśl art. 34 k.p.a. W związku z powyższym trafne jest argumentacja SKO, że doręczenia aktów procesowych w sprawie przedstawicielowi były skuteczne wobec nieznanego z miejsca pobytu K. G. Zatem bez wpływu na wynik niniejszej sprawy musi pozostać okoliczność, że K. G. uznany został na gruncie niniejszego postępowania administracyjnego za osobę nieznaną z miejsca pobytu.

Niezależnie od powyższego Sąd zdaje sobie sprawę, że decyzja Burmistrza z [...] grudnia 2012 r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie została doręczona przedstawicielowi nieznanego z miejsca pobytu K. G. (przedstawiciel ten został ustanowiony po wydaniu tego rozstrzygnięcia). Stanowisko Sądu w tym zakresie znajduje oparcie w judykaturze, która przyjmuje, że już na etapie postępowania o ustaleniu wierzycielowi prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego interes dłużnika alimentacyjnego wymaga ochrony (por. uzasadnienie wyroku WSA w Rzeszowie z 25 lipca 2012 r., sygn. II SA/Rz 402/12). W wyniku bowiem tego właśnie postępowania ma on interes prawny w rozumieniu art. 25 u.al. w związku z art. 28 k.p.a. (osobisty, indywidualny i realnie istniejący w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego). W postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dłużnik alimentacyjny jest więc stroną, podobnie jak wierzyciel alimentacyjny. Zatem może kwestionować odwołaniem zasadę i rozmiar swojego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 u.al. (zob. A. Korcz – Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz C.H. Beck W-wa, s. 56). Wspomniane ostatnio przepisy wymagają doręczenia dłużnikowi alimentacyjnemu decyzji przewidzianej w art. 20 ust. 2 u.al. Natomiast pominięcie go w postępowaniu w sprawie o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego skutkuje wadliwością postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Skoro na etapie postępowania o ustaleniu wierzycielowi prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego – K. G. jako dłużnik alimentacyjny – został pominięty przez organ I instancji, zatem może on na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. żądać w odrębnym trybie wznowienia postępowania. Wadliwość tego postępowania administracyjnego pozostaje jednak bez wpływu na sprawę dotyczącą zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, gdyż decyzja z [...] grudnia 2012 r. stała się ostateczna, z uwagi na jej doręczenie wierzycielowi alimentacyjnemu.

Ponieważ decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego stała się ostateczna, a świadczenia zostały wypłacone, w związku z tym Burmistrz miał obowiązek wydać decyzję z [...] lipca 2014 r. nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Przedstawiony stan rzeczy przemawiał za utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji przez SKO, a skargę jako bezzasadną należało oddalić.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 2 września 2015 r., II SA/Rz 7/15, wniósł K.G., reprezentowany przez kuratora będącego jednocześnie adwokatem. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie:

1. przepisów postępowania – art. 7, 77, 80 k.p.a., poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz dokładnie jego oceny przez wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

2. prawa materialnego – art. 27 ust. 7 pkt 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprze błędne jego zastosowanie w przypadku gdy nie jest znane miejsce pobytu dłużnika który w konsekwencji nie otrzymał prawidłowo decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczeń alimentacyjnych. W związku z tym, iż dłużnik nie został poinformowany o zwrocie świadczenia alimentacyjnego wobec tego nie wie, że takie zobowiązanie na nim ciąży. Zgodnie z w/w artykułem organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika:

- informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

- decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

- informację o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa,

o czym dłużnik alimentacyjny nie został poinformowany, mimo że kurator ustanowiony podejmował wszelkie czynności w celu nawiązania kontaktu i ustalenia miejsca pobytu K.G.

Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o "uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji."

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu właśnie z uwagi na nieważność postępowania, na skutek pozbawienia strony możności obrony swoich praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.).

Przyjmuje się, że "Pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., stanowi również przesłankę nieważności postępowania sądowego wskazaną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a." (por. wyrok NSA z 16.05.2017 r., II OSK 2336/15, LEX nr 2303149). Dlatego też "Przy analizie, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, należy najpierw rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, w drugiej kolejności trzeba sprawdzić, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniu, a w końcu trzeba zbadać, czy pomimo realizacji tych przesłanek strona mogła bronić swych praw, mimo uchybień procesowych. Tylko w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich trzech przesłanek można odpowiedzieć twierdząco, że strona została pozbawiona możności działania" (por. wyrok NSA z 4.12.2012 r., I OSK 1746/12, LEX nr 1363608). Wskazuje się również, że bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania musi być naruszenie przepisów prawa (por. wyroki NSA z 21.01.2011 r., II FSK 1699/09, LEX nr 952730; z 25.04.2012 r., II OSK 2557/11; z 16.05.2017 r., II OSK 2336/15, LEX nr 2303149).

Z sytuacją uzasadniającą stwierdzenie, że doszło do pozbawienia strony możności obrony swoich praw w powyższym znaczeniu, mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skargę do Sądu I instancji wniósł przedstawiciel strony ustanowiony przez sąd powszechny dla osoby nieobecnej, w trybie art. 34 § 1 k.p.a. w zw. z art. 184 k.r.o. W orzecznictwie przyjmuje się, że "O ile postanowieniem sądu ustanowiony zostaje kurator celem reprezentowania interesów strony w postępowaniu administracyjnym, to dla zapewnienia rzeczywistej reprezentacji nieobecnej strony i obrony jej interesów we wskazanym postępowaniu należy dopuścić możliwość podjęcia przez kuratora w imieniu strony czynności polegającej na wniesieniu do sądu administracyjnego skargi na ostateczną decyzję" (zob. postanowienie NSA z 23.08.2012 r., I OSK 1796/12, LEX nr 1332334).

Przedstawiciel strony ustanowiony w trybie art. 34 § 1 k.p.a. nie może natomiast reprezentować jej przed sądem administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 78 p.p.s.a. "Jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczona skarga lub inne pismo w postępowaniu sądowym albo orzeczenie wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający." Kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu może być zatem ustanowiony w trybie art. 78 w zw. z art. 79 § 1 p.p.s.a. tylko na wniosek osoby zainteresowanej. "Przez to pojęcie należy rozumieć stronę i podmioty działające w postępowaniu na prawach strony. W myśl art. 12 p.p.s.a. ilekroć w ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to uczestnika postępowania. Wykładnia systemowa powyższego przepisu prowadzi do konkluzji, że stanowi on o trzech odrębnych kategoriach podmiotów: stronie (art. 32 p.p.s.a.), uczestniku postępowania na prawach strony (art. 33 § 1 p.p.s.a.), uczestniku postępowania (art. 33 § 2 p.p.s.a.). (...) Sąd nie może ustanowić kuratora z urzędu" (B. Dauter, Komentarz do art. 78 p.p.s.a., WK 2016).

W niniejszej sprawie Sąd I instancji ustanowił kuratora w trybie art. 78 w zw. z art. 79 § 1 p.p.s.a. na wniosek przedstawiciela strony ustanowionego w trybie art. 34 § 1 k.p.a. (k. 28 i 37). Jest oczywiste, że przedstawiciel dla osoby nieobecnej nie jest osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 78 p.p.s.a., gdyż nie należy do żadnej kategorii podmiotów mogących być stroną lub uczestnikiem na prawach strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jeśli więc Sąd I instancji nie mógł działać w tej sprawie również z urzędu, to ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu należy uznać za dokonane z naruszeniem art. 78 p.p.s.a.

W sytuacji, gdy żaden z podmiotów zainteresowanych (w tym organ II instancji) nie wystąpił z wnioskiem o ustanowienie kuratora, postępowanie powinno zostać zawieszone na podstawie art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (zob. np. postanowienie NSA z 25.10.2013 r., I OZ 1004/13, LEX nr 1612186).

Na skutek wadliwego ustanowienia kuratora strona nie mogła podjąć obrony swoich praw (czy to osobiście, czy przez ustanowionego przez siebie pełnomocnika), a taki stan rzeczy stanowiłby podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym stanowi również przesłankę do stwierdzenia nieważności postępowania. Uchybienia powyższe całkowicie wyłączyły bowiem możliwość obrony przez stronę swoich praw i stanowiły bezpośrednią i wyłączną przyczynę pozbawienia jej możności działania. Skuteczne wniesienie skargi i ewentualne zawieszenie postępowania daje zaś szansę na to, że strona będzie mogła podjąć obronę swoich praw, jeżeli jej miejsce pobytu zostanie ustalone przed możliwością umorzenia postępowania w sprawie (art. 130 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Do tego czasu Sąd I instancji może podejmować czynności, które mają na celu podjęcie postępowania (art. 127 § 3 p.p.s.a.).

Powyższą ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, Sąd I instancji weźmie pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Stwierdzona nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, oparta na art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., uzasadniała uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.