Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 556/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Chowańska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K.Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla decyzję w zaskarżonej części, 2) określa, że decyzja nie może być wykonana w części wskazanej w punkcie pierwszym, 3) zasądza od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz radcy prawnego M. B. kwotę 344,40 zł (słownie: trzysta czterdzieści cztery złote czterdzieści groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

W dniu [...]. do Oddziału ZUS wpłynął wniosek K. Z. (skarżącej) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS, w którym powołała się ona na trudną sytuację finansową i rodzinną. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie decyzją z dnia [...]. ZUS o odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...].

W związku z powyższym skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na trudną sytuację materialną.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał

w mocy decyzję z dnia [...]. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę.

W wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia 05.04.2011r. sygn. akt I SA/Bd 53/11 uchylił zaskarżoną decyzję

z dnia [...].

W konsekwencji ponownie przeprowadzonego postępowania Zakład decyzją

z dnia [...]. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. odmawiającą umorzenia należności.

Od powyższej decyzji strona złożyła skargę zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie art. 28 ust. 1-3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U.

z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej "u.s.u.s."), dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz naruszenie art. 138 § pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej "kpa").

Wyrokiem z dnia 03 listopada 2011r. sygn. akt I SA/Bd 670/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Mając na względzie powyższy wyrok, Zakład przeprowadził ponownie postępowanie wyjaśniające. Pismem z dnia [...]. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o udzielenie informacji o zakresie udzielanej pomocy oraz ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, materialnej

i zdrowotnej.

W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy ustalono, że źródło dochodu skarżącej stanowi emerytura w wysokości brutto [...] zł, która po potrąceniu kwoty [...] zł wynosi [...] zł. Strona zamieszkuje wspólnie z pełnoletnim synem A. chorym na schizofrenię paranoidalną. Syn otrzymuje rentę rodzinną w wysokości [...] zł brutto, które po potrąceniu kwoty [...] zł wynosi [...] zł. Ponadto płaci alimenty na córkę K. w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ podkreślił, że jak wynika

z dokumentów skarżąca z synem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Biorąc pod uwagę jego chorobę, a także zobowiązania alimentacyjne na rzecz córki nie może liczyć ze strony syna na pomoc. Oboje borykają się także z problemami zdrowotnymi.

Ruchomości o znacznej wartości handlowej skarżąca nie posiada, natomiast jest właścicielką nieruchomości zabudowanej, położonej przy ul. W. [...]

w B. o powierzchni [...] m2, na której postawiony został dom wielkości [...] m2, wybudowany przed wojną, aktualnie w złym stanie technicznym. Dom nadaje się do remontu. Wyposażenie kilkudziesięcioletnie, wyeksploatowane. Miesięczne utrzymanie domu wynosi ok. [...] zł, zakup lekarstw ok. [...] zł. Należności podatkowe z uwagi na sytuację materialną są umarzane. Poza zaległościami na rzecz ZUS skarżąca nie posiada innych zobowiązań. Odnosząc się do posiadanej wierzytelności od wierzyciela M.-P. S.A. w P., organ podał, że nie została ona zrealizowana

z powodu braku środków majątkowych na zaspokojenie pozostałych wierzycieli. Postępowanie upadłościowe spółki w 2004r. zostało umorzone. Jednocześnie Zakład poinformował, że z uwagi na częściowe uwzględnienie wniosku w przedmiocie umorzenia należności składkowych na ubezpieczenia własne skarżącej, na koncie rozliczeniowym w dalszym ciągu figuruje zadłużenie za zatrudnionych pracowników

w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł.

Mając powyższe na uwadze, ZUS decyzją z dnia [...]. uchylił decyzję z dnia [...] r. w części dotyczącej wysokości zobowiązania wobec ZUS, z uwagi na umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na jego własne ubezpieczenie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w łącznej kwocie [...] zł, w pozostałej zaś części utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].

o odmowie umorzenia należności składkowych.

W uzasadnieniu organ powołując się na przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazał, że w toku przeprowadzonego

w postępowania wyjaśniającego ustalono, iż aktualnie wobec majątku skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Komornika Sądowego

w B. Tym samym nie można stwierdzić, że w przypadku skarżącej zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności

w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Analizując sytuację skarżącej pod kątem przesłanek umorzenia przewidzianych

w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład wyjaśnił, że biorąc pod uwagę wiek skarżącej ([...] lat) oraz fakt, iż nadal będzie egzekwowana należność z tytułu nieopłaconych składek za pracowników/ubezpieczonych nie będących płatnikami składek należy uznać, że umorzenie przedmiotowego długu w postaci składek na własne ubezpieczenie byłoby uzasadnione. Organ podkreślił, że nie bez znaczenia jest również to, że wierzytelności u prywatnego wierzyciela tj. M.-P. S.A. stały się niemożliwe do wyegzekwowania, ponieważ postępowanie upadłościowe zostało umorzone w 2004r.

z uwagi na brak środków majątkowych na zaspokojenie wierzycieli, co wynika z pisma Prezesa Sądu Okręgowego w P. z dnia [...].

Przy wydaniu niniejszego rozstrzygnięcia Zakład wziął pod uwagę fakt, że wdrożenie egzekucji wobec majątku nieruchomego skarżącej byłoby działaniem społecznie nieuzasadnionym, albowiem posiadany przez nią dom (na którym Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne) jest jedynym miejscem zamieszkania skarżącej i jej syna. W świetle powyższego, zdaniem Zakładu aktualna sytuacja finansowa i rodzinna strony spełnia kryteria umorzenia z przyczyn szczególnych, z uwagi na interes publiczny, który należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków poprzez np. zasiłki dla bezrobotnych, czy pomoc z opieki społecznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona zaskarżyła punkt II decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...]r., w którym organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych.

Decyzji tej skarżąca zarzuciła:

1. Obrazę przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie art. 28 ust.2 i 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, co miało wpływ na wynik sprawy i umorzenie należności częściowo, a nie całkowicie.

2. Naruszenie przepisów postępowania tj. art.7, art.77, art. 80 i art.107 kpa w zw. z art. 123 u.s.u.s. mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

W związku z tym strona wniosła o uchylenie punktu II zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.

Zdaniem skarżącej, organ rentowy nie rozważył wnikliwie zebranego materiału dowodowego i nie dokonał właściwej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W szczególności organ nie wziął pod uwagę tego, że obecnie skarżąca żyje w ubóstwie i nie jest w stanie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb w szczególności wykupienia wszystkich lekarstw.

W ocenie skarżącej, organ dokonał wadliwej wykładni art. 28 ust 3a u.s.u.s. przyjmując, że jedynie w sytuacji, gdyby strona nie posiadała żadnego źródła dochodów i majątku wówczas możliwe byłoby całkowite umorzenie należności.

Skarżąca podała, że ma[...] lat i biorąc pod uwagę kwotę przeszło [...] zł, która nie została umorzona, nigdy nie będzie w stanie spłacić należności, a nawet jej znacznej części. Według skarżącej argumentacja organu dotycząca umorzenia należności

z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na jego własne ubezpieczenie, przemawia również za umorzeniem należności w całości lub w znacznej większej kwocie.

Zdaniem strony, organ naruszył w szczególności art. 28 ust. 3a pkt 3 u.s.u.s., ponieważ w 2008 r. skarżąca zaprzestała prowadzenie działalności gospodarczej

i nie ma majątku, z którego można by egzekwować należności, małżonka i następców prawnych. Syn skarżącej nie posiada żadnego majątku.

Skarżąca podkreśliła, że stosownie do orzecznictwa sądów administracyjnych organy mogą umarzać należności składkowe w uzasadnionych przypadkach, nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, natomiast w niniejszej sprawie, organy tego nie zrobiły.

Skarżąca podniosła, że obecnie spoczywa na niej należność wobec ZUS z tytułu należności składkowych w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek pracowników składek, a organ rentowy mimo jej wniosku

odmówił także umorzenia odsetek i innych należności, co w świetle orzecznictwa NSA jest dopuszczalne.

Strona wyjaśniła, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł i po potraceniu kwoty [...] zł pozostaje jej kwota [...] zł, z czego po poniesieniu kosztów utrzymania domu [...] zł i zakupu lekarstwa [...] zł, pozostaje na utrzymanie niecałe [...] zł, czyli [...] zł dziennie. Skarżąca zaznaczyła, że nie wykupuje wszystkich lekarstw, które powinna przyjmować. Wskazała, że żyje w ubóstwie, zagrażającym jej egzystencji, czego organ rentowy nie wziął pod uwagę·

Zdaniem strony, organ naruszył także przepisy art. 7 w zw. z art. 77 kpa § 1, ponieważ nie rozpatrzył całego zebranego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 oraz 29 ww. ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 aktualna publikacja Dz. U. z 2012 poz. 270 , dalej "p.p.s.a.") kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego

w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się

w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tym miejscu należy podkreślić, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. zawierała dwa rozstrzygnięcia. W punkcie pierwszym sentencji uchylono decyzję z dnia [...]. w części dotyczącej wysokości zobowiązania wobec ZUS z uwagi na umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na jego własne ubezpieczenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w łącznej kwocie [...]; w punkcie drugim w pozostałej części utrzymano w mocy decyzję ZUS Nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia należności składkowych. Skarga złożona do tut. Sądu dotyczyła tylko rozstrzygnięcia zawartego w punkcie drugim zaskarżonej decyzji. W wyniku dokonanej kontroli Sąd uznał, że decyzja w części będącej przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, decyzja w zaskarżonej części została wyeliminowana z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Stosownie do ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 tego przepisu określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności, zgodnie z którym całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Natomiast w ust. 3a wskazanego przepisu postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b, Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach, decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej art. 28 ust. 3. Jak wcześniej wskazano, stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący,

w przeciwieństwie do normy zawartej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia

w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r. postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Ponadto, stosownie do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą,

a więc również i w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa

o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami k.p.a., oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 tej ustawy, zgodnie z którym, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn,

z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

Warto w tym miejscu przywołać orzeczenie NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), w którym podniesiono, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego

w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że całe uzasadnienie decyzji dotyczy rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym sentencji tj. umorzenia należności. Organ analizuje sytuację materialną i zdrowotna zobowiązanej konkludując: "zdaniem Zakładu Pani szczególna sytuacja finansowa

i rodzinna spełnia kryteria umorzenia z przyczyn szczególnych (...)". Brak jest natomiast jakiegokolwiek wywodu w zakresie utrzymania w mocy decyzji wdanej w pierwszej instancji w części odmowy umorzenia należności składkowych. Organ w żaden sposób nie wyjaśnił stronie motywów podjętego w tym zakresie rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia decyzji nie wynika dlaczego trudna , w ocenie organu sytuacja życiowa skarżącej , jest przesłanką do umorzenia należności ale tylko częściowo. Brak uzasadnienia nie pozwala Sądowi na faktyczne skontrolowanie decyzji w zaskarżonej części albowiem organ nie przedstawił żadnych argumentów dla uzasadnienia dokonanego rozstrzygnięcia.

Konstruując w ten sposób zaskarżoną decyzję organ naruszył podstawowe zasady postępowania tj. 6 k.p.a. (zasada praworządności), art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania), art. 11 k.p.a. (zasada wyjaśniania zasadności przesłanek), oraz art. 107 § 3 k.p.a. (składniki uzasadnienie decyzji). Powyższe naruszenia skutkują koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając zatem na względzie powyższe, Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji

w uchylonej części do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie

art. 152 ustawy p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2002r. w sprawie opat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Koszty te powiększono o należny podatek VAT.

J. Brzezińska U. Wiśniewska W. Jarzembski