Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 777/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 64 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z "[...]" Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

w "[...]", działając z upoważnienia Burmistrza "[...]" (dalej jako: "organ I instancji), ustalił M. K. (dalej jako: "skarżąca") odpłatność za pobyt matki B. S. w Domu Pomocy Społecznej w "[...]" na kwotę 1342,20 zł miesięcznie i zwolnił ją częściowo z odpłatności do kwoty po 400,00 zł miesięcznie.

Pismem z 20 kwietnia 2021 r. skarżąca zwróciła się do organu I instancji

o zwolnienie z ww. opłaty. Uzasadniła, że z roku na rok jej sytuacja materialna ulega pogorszeniu, ze względu na stan zdrowia, wzrost cen leków, żywności i opłat stałych. Dodatkowym obciążeniem jest zakup maseczek, płynów, rękawiczek w związku

z pandemią. Izolacja negatywnie wpływa na jej stan psychiczny. Podała, że jej dochód miesięczny to emerytura, która od marca 2021 r. wynosi 3.715,25 zł. Nadal spłaca kredyty. Oprócz stałych opłat ponosi wydatki na odpłatne leczenie zębów, prywatne badania i wizyty u specjalistów, co udokumentowała w załącznikach. Wskazała, że stwierdzono u niej tętniaka mózgu. W związku z tym jest pod opieką neurochirurgiczną z czym wiążą się wizyty, badania i leki. Obecnie czeka ją wizyta u pulmunologa

w związku ze stwierdzonymi zmianami w płucach. Wizyty i badania wymagają dojazdów, na które również wydaje jednorazowo około 40-50 zł, gdyż nie posiada samochodu. Miesięcznie na leki wydaje około 200 zł. Nie wykupuje i nie przyjmuje leków na osteoporozę, które są bardzo drogie i nierefundowane. Jej schorzenia wymagają odpowiedniego żywienia, na które nie może sobie pozwolić. Nie mogła wymienić okularów, których koszt to około 1.000,00 zł. Ponosząc koszty odpłatności nie może zadbać o własne zdrowie, co skutkuje kolejnymi chorobami. Ze względu na zakaz odwiedzin w DPS wysyła mamie paczki. Jedynym możliwym kontaktem z mamą obecnie jest Skayp. Dlatego ważne jest posiadanie przez emeryta komputera

i Internetu.

W dniu 24 kwietnia 2021 r. skarżąca podała, że wnosi o zmniejszenie opłaty do kwoty 200 zł lub o całkowite zwolnienie z odpłatności.

Decyzją z "[...]" organ I instancji zmienił własną decyzję z "[...]" w ten sposób, że:

1. Ustalił skarżącej opłatę za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w "[...]"

w wysokości 1.612,25 zł miesięcznie, począwszy od 01.04.2021 r.

2. Częściowo zwolnić skarżącą z ww. odpłatności do kwoty 600,00 zł miesięcznie, poczynając od 1 kwietnia 2021 r., jednocześnie odmawiając zwolnienia w pozostałym zakresie.

3. Ustaloną odpłatność w kwocie 600,00 zł należy wpłacać na podany rachunek bankowy do dnia 10-go każdego miesiąca (za dany miesiąc).

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśniał, że zmiany decyzji dokonał na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

(t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1507), dalej jako: "u.p.s.", w związku z waloryzacją emerytury skarżącej, która od marca 2021 r. wynosi 3715,25 zł, wcześniej wynosiła 3445,20 zł. Dochód wzrósł o kwotę 270,05 zł, tj. kwotę większą niż 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (70,10 zł). Zmiana ta powodowała konieczność zmiany wysokości miesięcznej opłaty, jaką skarżąca winna wnosić od 1 kwietnia 2021 r. Podniesiono, że w pierwszej kolejności do ponoszenia odpłatności za swój pobyt

w DPS jest mieszkaniec domu, w wysokości 70% dochodu własnego,

tj. 1372,57 zł. (opłata mieszkanki DPS za pobyt w placówce została ustalona zgodnie

z art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej decyzją z dnia "[...]"). Pozostała do zapłaty część opłaty wynosi: 2579,43 zł (3952,00 zł - 1372,57 zł). Do jej ponoszenia zobowiązani są małżonek, zstępni przed wstępnymi,

a na końcu gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

W niniejszej sprawie kolejnymi do wnoszenia odpłatności są córki mieszkanki DPS – J. P. oraz M. K., albowiem mieszkanka DPS jest wdową i posiada dwie córki. Biorąc pod uwagę kryterium dochodowe osób zobowiązanych, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ustalono jego wysokość dla każdej z córek, po przeprowadzeniu wywiadów środowiskowych. Ustalono, że dochód J. P., jako osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe, wynosi łącznie 2785,34 zł netto, wskutek czego różnica pomiędzy 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 2103,00 zł (701,00 zł x 300%), a miesięcznym dochodem wynosi 682,34 zł. W przypadku skarżącej zaś różnica ta wynosi 1612,25 zł. W takich kwotach córki winny wnosić opłaty za pobyt matki w DPS. Organ I instancji podał, że siostra skarżącej ponosi odpłatność w kwocie 450 zł, na podstawie umowy aneksowanej "[...]". Skarżącej zaś ustalono odpłatność decyzją, wobec braku jej zgody.

Odnosząc się do wniosku skarżącej o zwolnienie z opłaty, organ I instancji wskazał, że kwestia ta, na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, pozostaje

w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, że zstępny ma obowiązek uiszczać opłatę za pobyt w DPS, dlatego należy go interpretować ściśle, a nie rozszerzająco. Zwolnienie z opłaty chociażby w części dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej zobowiązanego.

W ocenie organu brak jest spełnienia takiego warunku w przypadku zaciągania pożyczek/kredytów przez stronę, które nie są potrzebą pierwszorzędną. Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. nie mogą podlegać odliczeniu od dochodu zobowiązania cywilnoprawne, nawet uzasadnione. Analizując całokształt sytuacji majątkowej

i rodzinnej organ wziął pod uwagę wydatki jakie strona ponosi dla zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych, związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz 426,19 zł, energia 142,31 za 2 miesiące), leki (222,54 zł w I 2021 r.), koszty leczenia (40 zł w III 2021 r.), zaciągnięte zobowiązania: raty kredytu (943,09 zł) oraz opłaty za telefon (120,00 zł) i Internet (61,36 zł). Uwzględnił też, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi należność publicznoprawną za zapewnienie opieki najbliższej rodzinie (do której to opieki strona zobowiązana jest normami prawnymi zawartymi w Kodeksie Rodzinnymi Opiekuńczym oraz etycznymi), i jako taka wyprzedza wydatki konsumpcyjne, niezwiązane z koniecznością utrzymania. Organ I instancji stwierdził, że nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nie znajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. To na osobach zobowiązanych w pierwszej kolejności ciąży obowiązek ponoszenia odpłatności ustalony w drodze umowy lub decyzji administracyjnej. Dopiero w dalszej kolejności obowiązek ponoszenia opłat za pobyt przechodzi na gminę, czyli de facto na społeczeństwo. W sytuacji, gdy skarżący jest w dobrej kondycji finansowej rozwiązanie takie godziłoby w idee i cele pomocy społecznej. Takie niezasadne zwolnienie byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzucałoby bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Mając powyższe na uwadze, organ I instancji postanowił zastosować wobec skarżącej ulgę do kwoty 600 zł miesięcznie, nie znajdując podstaw do zwolnienia z opłaty w szerszym zakresie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i ustalenie odpłatności w kwocie 200 zł miesięcznie. Wydanej decyzji zarzuciła:

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania faktów, na których organ oparł się podejmując decyzję;

- naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez przedłożenie interesu publicznego ponad słuszny interes strony i bezpodstawne uznanie rewaloryzacji emerytury za wzrost dochodów;

- wsteczne ustalenie terminu płatności zwiększonej kwoty.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że z kilkunastu dowodów jakie złożyła przytoczono 6 i to w sposób niezrozumiały i wybiórczy. Koszty na leki ustalono w kwocie 222,54 zł (w I 2021 r.), kiedy skarżąca wydaje średnio miesięcznie 200,00 zł. Koszty leczenia ustalono w kwocie 40,00 zł (w III 2021 r.) kiedy przedstawiła dowody na wydatki poniesione od października 2020 r. do marca 2021 r. w kwocie 1.488,00 zł ( XI 2020 r - 300,00 zł, X 2020 r - 500,00 zł, XII 2020 r - 190,00 zł, I 2021 r - 23,00 zł, II 2021 r - 435,00 zł, III 2021 r - 40,00 zł) Wydatki te były konieczne ze względu na konieczność szybkiej diagnostyki i leczenia. Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje leczenie tylko 1 i 2, więc musiała leczyć zęby prywatnie. Zauważyła, że według MOPS różnica pomiędzy 300% kryterium dochodowego a jej miesięcznym dochodem po waloryzacji wynosi 1.669,16 zł. Z tej kwoty spłaca raty kredytów zaciągniętych w latach ubiegłych w kwocie 943,09 zł. Przy odpłatności 600,00 zł miesięcznie pozostaje kwota 69,16 zł, która nie pokrywa jej wydatków na leki i leczenie. Zarzuciła, że pozbawiono ją prawa, o którym mowa w art. 10 § 1 k.p.a. W ocenie skarżącej, wydaną decyzją organ I instancji pozbawił ją należnej na mocy prawa rewaloryzacji emerytury. Rewaloryzacja, to zgodnie z definicją, przywrócenie dochodom ich realnej wartości utraconej z powodu inflacji. Tym samym nie może być mowy o wzroście dochodów skarżącej. Strona zaznaczyła, że przedłożyła dowody na pogorszenie się jej stanu zdrowia (tętniak mózgu, zmiany w płucach). Lekarze zalecają jej życie bez stresu. Natomiast skarżąca żyje od wypłaty do wypłaty, nie posiada żadnych oszczędności, a jedynie zobowiązania. Trzynasta emerytura nie wystarczyła na pokrycie kosztu okularów korekcyjnych, za które zapłaciła 1426,80 zł. Podała, że w najbliższym czasie otrzyma skierowanie do sanatorium, z którego będzie musiała zrezygnować ze względu na brak środków na podróż i pobyt. Oświadczyła, że gdyby była zdrowa i miała kogoś do pomocy, nigdy mama nie znalazłaby się w DPS. Stwierdziła, że mama nie jest szczęśliwa w DPS,

a ona nie może tego zmienić.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało

w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium potwierdziło prawidłowość ustalenia opłaty przez organ I instancji. Skonstatowało, że zastosowane przez organ I instancji ograniczenie opłaty jest znaczne i podnoszone w odwołaniu okoliczności nie mają wpływu na zmianę rozstrzygnięcia. Za bezzasadny uznano zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., bowiem pismem z dnia 6 maja 2021 r. (wszczynającym z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zmiany decyzji ustalającej odpłatność) organ I instancji poinformował skarżącą o prawie przedstawiania dowodów, składania wyjaśnień oraz przeglądania akt sprawy. Kolegium nie zgodziło się także z zarzutem dotyczącym ustalenia wstecznego terminu płatności. Wskazało, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury zmiany sytuacji prawnej lub faktycznej mające wpływ na istnienie lub rozmiar pomocy winny być uwzględnione od momentu ich wystąpienia. Tym samym zmiana decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej winna wywołać skutek prawny od tych dat, w których następowały kolejne zmiany sytuacji dochodowej skarżącej (por. wyroki NSA z 27 maja 2020 r., I OSK 1406/19. z 16 kwietnia 2020 r., I OSK 3003/19).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca zarzuciła powyższej decyzji dowolną interpretację art. 64 pkt 2 u.p.s. oraz naruszenie art. 7 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady uznania administracyjnego oraz brak uzasadnienia faktycznego. W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumenty odwołania dotyczące jej sytuacji finansowej. Przekonywała, że art. 64 pkt 2 u.p.s. daje podstawy do zastosowania wnioskowanego zwolnienia do kwoty 200 zł ze względu na długotrwałe choroby skarżącej. Podała, że od lat leczy się na choroby przewlekłe, jak nadciśnienie tętnicze, wrzody żołądka, tarczycę, guz nadnercza, zwyrodnienie kręgosłupa i złamanie krążka kręgosłupa. W ostatnim roku ujawniły się kolejne choroby (tętniak mózgu, zmiany w płucach). Na wyjazd na leczenie sanatoryjne i zapłatę zaległości do MOPS zaciągnęła pożyczkę w kwocie 2000 zł. Ustalenie wyższej odpłatności spowodowało zachwianie finansów skarżącej, które wydaje od wypłaty do wypłaty. Będąc samotną matką nie zgromadziła żadnych oszczędności. Podkreśliła że Kolegium nie uwzględniło obciążenia jej dochodu spłatą raty w kwocie 686,06 zł i odsetek w kwocie 148,41 zł z tytułu kredytu zaciągniętego

w 2015 r., a więc na 3 lata przed zaistnieniem okoliczności powodujących umieszczenie mamy w DPS. Zdaniem skarżącej organy orzekające nie przeanalizowały skrupulatnie zebranego materiału dowodowego. Organ przekroczył swoje prawo do uznania administracyjnego, gdyż kompletnie pominął słuszny interes skarżącej. Swoją decyzją organy pozbawiły skarżącą należnej z mocy prawa waloryzacji emerytury, pogarszając znacznie jej sytuację materialną. Wskazała, że płaciła za opiekę nad mamą, której nie może sprawować sama, po 400 zł miesięcznie. Odmawiała sobie przez to odpowiedniego leczenia i zdrowego żywienia. Organy pominęły, że skarżąca systematycznie odwiedza mamę z czym wiążą się dodatkowe koszty. W okresie izolacji systematycznie wysyła paczki i kontaktuje się przez Internet za pomocą komputera, który jeszcze spłaca.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych

z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.) Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka

w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie zarządzeniem z 12 października

2021 r. Przewodniczący Wydziału II skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość

z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia spraw, o czym strony zostały poinformowane i pouczone o możliwości wypowiedzenia się na piśmie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej dokonywaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie

z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził w rozpatrywanym przypadku naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja zmieniająca wysokość odpłatności w związku ze wzrostem emerytury otrzymywanej przez skarżącą. Do takiej zmiany ostatecznej decyzji obliguje art. 106 ust. 5 u.p.s., który stanowi wprost, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody

w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Zmiana decyzji w tym trybie nie wymaga zgody strony. Wbrew stanowisku skarżącej waloryzacja emerytury oznacza bezspornie wzrost świadczenia, a tym samym zmianę sytuacji dochodowej strony. Organy orzekające prawidłowo ustaliły, że wzrost dochodu przekroczył 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 106 ust. 3b u.p.s.), dlatego konieczna była zmiana odpłatności. Zmiana odpłatności w przypadku wzrostu dochodu zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS nie jest pozostawiona uznaniu organów. W sprawie nie budzi też wątpliwości koszt utrzymania jednego mieszkańca w DPS, jaką odpłatność ponoszą inni zobowiązani,

w tym jaka kwota pozostaje do pokrycia całego kosztu utrzymania mieszkańca DPS. Niesporna jest też wysokość dochodu skarżącej i kryterium dochodowego, a tym samym sposób wyliczenia należnej opłaty odpowiadającej różnicy pomiędzy uzyskiwanym dochodem a kwotą odpowiadającą 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (3715,25 – 2103 (3x701) = 1612,25 zł.

Analizując obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, należy mieć na uwadze, że na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. do zadań własnych gminy

o charakterze obowiązkowym należy kierowanie do domu pomocy społecznej

i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Prawodawca gwarantuje w art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować

w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Na zasadzie tych unormowań Państwo i samorządy terytorialne nie tylko mają obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej, ale muszą również ponosić związane z tym obciążenia finansowe. Wynika z nich zasada finansowania pomocy społecznej ze środków publicznych. Uzupełnieniem jednak powyższej zasady jest zasada odpłatności, określająca udział beneficjentów w pokrywaniu kosztów świadczeń pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. wprowadza zaś bezwzględny obowiązek ponoszenia odpłatności przez mieszkańca domu w wysokości 70% swojego dochodu. Różnicę pomiędzy kosztem utrzymania beneficjenta a wniesioną przez niego opłatą powinni pokryć członkowie jego rodziny, wymienieni w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., gdyż na nich ciąży obowiązek alimentacyjny polegający na dostarczaniu środków utrzymania (art. 128, art. 129, art. 130 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U z 2020 r. poz. 1359). Wydanie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS jest obligatoryjne, co wynika jednoznacznie z treści art. 59 ust. 1 u.p.s. Przepis ten nakazuje wydanie decyzji ustalającej opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie jest sporne, że decyzja ta ma charakter konstytutywny i może wywierać skutki z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2017r., sygn. akt I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo, także wyrok NSA z dnia 14 października 2016r., sygn. akt I OSK 410/15, z dnia 19 lutego 2016r., sygn. akt I OSK 1449/14, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Podkreślić należy, że zasady ponoszenia odpłatności wynikają z art. 61 ust. 2 pkt 1-3 oraz art. 61 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tymi unormowaniami gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s., a więc jeżeli mieszkańca, małżonka, zstępnych przed wstępnymi nie stać na ponoszenie opłat w ogóle lub

w części, co musi zostać stwierdzone w decyzji ustalającej odpłatność.

Granicę obowiązku wnoszenia opłat przez zobowiązanych do alimentacji wyznaczają przepisy art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) i b) u.p.s., określające kryterium dochodowe. Na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. oplata może być ustalona w drodze umowy. Zawarcie umowy ze wszystkimi bądź niektórymi zobowiązanymi nie zwalnia jednak organu z obowiązku ustalenia odpłatności w drodze decyzji w stosunku do pozostałych zobowiązanych lub w przypadku niewywiązywania się przez nich z umowy. Konieczność wydania decyzji ustalającej opłatę wynika też z treści art. 61 ust. 3 zdanie pierwsze u.p.s. Ustanawia on obowiązek ponoszenia przez gminę opłat zastępczych w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W takiej sytuacji gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 104 ust. 3 u.p.s.). Gmina może dochodzić zwrotu tylko opłat uiszczonych zastępczo, czyli opłat ustalonych uprzednio decyzją wiążącą osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. (vide: uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018r., sygn. I OPS 7/17, publ. w CBOSA).

Stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zstępni mają obowiązek partycypowania w opłacie, jeżeli ich dochód przekracza 300% kryterium dochodowego, do wysokości należnej opłaty za pobyt członka rodziny w DPS, z zastrzeżeniem, że po wniesieniu opłaty musi im pozostać 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zabezpiecza zstępnych, zapewniając pozostawienie im środków koniecznych do utrzymania. Ramy przyjętego przez ustawodawcę 300% kryterium dochodowego (3 x 701 zł = 2103 zł) obejmują co do zasady koszty utrzymania zwyczajowo przyjęte. Prawodawca uznał, że w przypadku osoby samotnie gospodarującej kwota 2103 zł stanowi minimum socjalne, które zabezpieczy potrzeby bytowe osoby zobowiązanej do zapewnienia opieki członkowi rodziny, który jej potrzebuje, a w zastępstwie opiekę zapewnia Gmina. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s. osoba samotnie gospodarująca wnosi opłatę w kwocie stanowiącej nadwyżkę dochodów ponad kwotę 2103 zł, która gwarantuje zobowiązanemu zdolność utrzymania na poziomie jakim funkcjonuje przeważnie ogół społeczeństwa. Wiele rodzin nie dysponuje nawet takim dochodem. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, a osobie w rodzinie,

w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł. Kwoty te stanowią kryteria dochodowe, uprawniające do ubiegania się o pomoc społeczną. Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.s., kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata. W tym celu Instytut Pracy

i Spraw Socjalnych bada zakres potrzeb niezbędnych do egzystencji, minimalny zakres wydatków, wysokość cen towarów i usług, poziom wydatków gospodarstw domowych (art. 9 ust. 2 u.p.s.). Określone przez prawodawcę kryteria dochodowe uwzględniają zatem aktualny poziom życia społeczeństwa i wysokość ponoszonych na utrzymanie niezbędnych wydatków. Błędne jest w związku z tym przekonanie skarżącej, że ustalona opłata pomija koszty jej utrzymania, leczenia a także inflację. Uwzględnia je właśnie zastosowane przez organy kryterium dochodowe. Nieprawidłowo strona przyjmuje więc, że skoro organ ustalił odpłatność w kwocie 1612,25 zł, to w ramach tej sumy należy rozliczać spłatę kredytu i koszty prywatnego leczenia zębów. Zobowiązania te należy odnosić w stosunku do całego uzyskiwanego przez stronę dochodu. Przy czym organ I instancji wyraźnie wskazał, że uwzględnił okoliczność spłaty kredytu przez skarżącą i ponoszone przez nią stałe opłaty, w tym za telefon

i Internet, a także koszty leczenia. Zwolnił skarżącą z części opłaty do kwoty 600 zł. Zamiast należnej kwoty 1612.25 zł skarżąca ma ponosić odpłatność jedynie

w kwocie 600 zł. Tym samym organ I instancji udzielił skarżącej ulgi w kwocie 1012,25 zł. Jest to znaczna ulga, zważywszy, że skarżąca dysponuje stałym miesięcznym dochodem w kwocie 3715,25 zł netto i nie ma żadnych osób na utrzymaniu. Posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 48 m2. Sytuacja materialna strony jest stabilna, może czynić oszczędności i zaplanować wydatki, także dzięki otrzymywanej dodatkowo trzynastej emeryturze.

Udzielając zwolnienia organ I instancji potwierdził, że zaistniała ku temu przesłanka z art. 64 pkt 2 u.p.s. w postaci długotrwałej choroby skarżącej. Organ

I instancji wyraźnie powołał w podstawie prawnej rozstrzygnięcia właśnie art. 64 pkt 2 u.p.s. Niezasadnie skarżąca zarzuca błędną interpretację tego przepisu. Zgodnie z jego brzmieniem organ może zwolnić zobowiązanego z ponoszenia opłaty z powodu długotrwałej choroby strony częściowo lub całkowicie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przepis ten nie obliguje organu do zastosowania zwolnienia mimo spełnienia warunku długotrwałej choroby strony. Spełnienie przez skarżącą tej przesłanki nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie zwolnienia, które w jej ocenie pozwoliłoby jej na zaspokojenie własnych potrzeb. Przepis ten zezwala organowi orzekającemu na miarkowanie zwolnienia z uwagi na sytuację dochodową, rodzinną, majątkową i bytową zobowiązanego. Dokonując oceny w tym względzie organ musi kierować się obowiązującymi przepisami, szczególnie zasadami korzystania z pomocy społecznej, a także uprawniony jest do swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Ocena ta dokonywana jest m.in. zgodnie z wiedzą, z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym. Podnieść należy, że organ rozpoznając wniosek o zwolnienie z obligatoryjnej opłaty musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, a korzystających z pomocy społecznej. Podkreślić należy, iż organ pomocy musi uwzględniać fakt, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Zgodnie

z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających

z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się

w możliwościach pomocy społecznej. W art. 2 ust. 1 u.p.s. zawarta została też jedna

z fundamentalnych zasad pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Zgodnie z tą zasadą Państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień (I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2009 r.). Z treścią powyższych przepisów koresponduje art. 7 k.p.a., w świetle którego, organ administracji publicznej działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (zob. wyrok NSA z 11.06.1981r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57, wyrok NSA z 19.01.2006r., sygn. akt I OSK 777/05, LEX nr 194414).

W realiach niniejszej sprawy nie można zgodzić się ze skarżącą, że nie jest

w stanie wnosić opłaty w kwocie 600 zł. Po odjęciu tej sumy od otrzymywanej emerytury pozostaje skarżącej do dyspozycji miesięcznie 3115,25 zł. Przy rozsądnym gospodarowaniu suma ta wystarcza na pokrycie wykazanych we wniosku wydatków,

a także zakup żywności, chemii, środków higieny, odzieży. Uwzględnić należy, że leczenie zębów nie jest stałym wydatkiem. Poza tym w podstawowym zakresie pomoc stomatologiczna jest finansowana z Narodowego Funduszu Zdrowia. Strona ma prawo z niej skorzystać. W takiej sytuacji decyzja o prywatnym leczeniu zębów nie usprawiedliwia zwolnienia z ponoszenia należności publicznoprawnych. Dla oceny możliwości płatniczych skarżącej nie może mieć też znaczenia, że kredyty zaciągnęła przed umieszczeniem mamy w DPS. Zgodzić należy się z organem I instancji, że są to zobowiązania cywilnoprawne, które nie korzystają z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. Przepisy nie pozwalają na odliczenie takich wydatków od dochodu ani na zastosowanie ulgi z tego tytułu. Skarżąca zaciągając zobowiązania kredytowe powinna mieć świadomość ciążącego na niej względem mamy obowiązku alimentacyjnego i zapewnienia jej opieki.

Z podanych przyczyn Sąd nie podziela stanowiska skarżącej o naruszeniu art. 7

i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Organ I instancji przeprowadził wymagany wywiad środowiskowy, podczas którego pracownik socjalny potwierdził, że skarżąca jest osobą przewlekle chorą i przyjął do obliczeń wszystkie zgłoszone przez stronę wydatki,

a także waloryzację emerytury. Ustalono, że średniomiesięczne wydatki skarżącej wynoszą łącznie 2054,23 zł. Kwota ta uwzględnia ubezpieczenie domu, czynsz, kredyty, opłaty za energię, telefon, Internet, usługi medyczne. Stwierdzono, że na zakup żywności, chemii, środków higieny, odzieży pozostaje skarżącej kwota 1661,02 r. Czyli po odjęciu należności za pobyt mamy w DPS i wszystkie zobowiązania skarżącej pozostanie miesięcznie do dyspozycji kwota 1061,02 zł. Organy orzekające nie pominęły tej okoliczności. Nie poddano w wątpliwość żadnego z oświadczeń skarżącej. Prawidłowo przytoczono przepisy mające w sprawie zastosowanie. Wyjaśniono ich rozumienie i dokonano prawidłowej ich subsumcji. W sposób należyty wyjaśniono też skarżącej dlaczego poprzestano na zwolnieniu do kwoty 600 zł. Zasadnie akcentowano obligatoryjny charakter ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS, rozważono charakter poszczególnych wydatków i skutki przerzucenia ciężaru opłaty na społeczeństwo.

Podkreślić trzeba, że opłata należna jest za pobyt w DPS bez względu na

wolę przebywania w DPS. Z reguły pobyt w domu pomocy społecznej wynika

z przymusowej sytuacji, w jakiej znalazła się osoba w nim umieszczona z powodu stanu zdrowia czy wieku. Przepisy jasno określają, że osoba, która została umieszczona

w domu pomocy społecznej oraz jej zstępni ponoszą opłatę za pobyt w nim beneficjenta i ustalają wysokość tej opłaty. Zastosowanie zwolnienia ma charakter wyjątkowy i nie może powodować przerzucenia ponad miarę ciężaru utrzymania mieszkańca DPS na społeczeństwo. W realiach niniejszej sprawy nie ma podstaw do zwolnienia skarżącej

z odpłatności do kwoty 200 zł.

Mając powyższe na uwadze, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.