Wyrok NSA, sygn. akt V SA 2049/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 4 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: poz. 149
journal: Dz.U. 1991 nr 3 poz. 4
Teza: Art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ nie uzależnia potwierdzenia przez prezesa sądu okręgowego okresu przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, od uprzedniego uznanie wyroku za nieważny na podstawie przepisów ustawie z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego /Dz.U. nr 34 poz. 149 ze zm./.

Brak było zatem podstaw do zawieszenia na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa postępowania o dokonanie takiego potwierdzenia do czasu zakończenia postępowania w sprawie o uznanie wyroku skazującego za nieważny, które to postępowanie zresztą jeszcze się nie toczy.

TEZY

Art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ nie uzależnia potwierdzenia przez prezesa sądu okręgowego okresu przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, od uprzedniego uznanie wyroku za nieważny na podstawie przepisów ustawie z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego /Dz.U. nr 34 poz. 149 ze zm./.

Brak było zatem podstaw do zawieszenia na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa postępowania o dokonanie takiego potwierdzenia do czasu zakończenia postępowania w sprawie o uznanie wyroku skazującego za nieważny, które to postępowanie zresztą jeszcze się nie toczy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Piotra W. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 czerwca 2000 r. (...) w przedmiocie zawieszenia postępowania oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w S. z dnia 25 kwietnia 2000 r., - uchyla zaskarżone postanowienie; (...).


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 18 lipca 1999 r. złożonym do Prezesa Sądu Wojewódzkiego w Sz. skarżący wnosił o potwierdzenie, że przebywał w więzieniu na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w Sz. z dnia 7 października 1955 r. (...) skazującego go na podstawie art. 36 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa /Dz.U. nr 30 poz. 192/ na 8 lat więzienia za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość i twierdził, że wyrokiem tym został skazany za próbę uprowadzenia w dniu 3 maja 1955 r. statku "C." bazy rybackiej "Morska Wola", że choć w śledztwie powoływał się wraz z innymi oskarżonymi na lekkomyślność, chęć zwiedzenia świata itd., to jednak było to spowodowane obawą, iż w razie uznania ich za członków reakcyjnego podziemia żaden z nich nie uratowałby głowy, że faktycznym celem ich czynu miało być uprowadzenie statku do Hiszpanii, a nie do Szkocji, jak podawali w śledztwie i że w 1955 r. Radio Wolna Europa nadała audycje wyjaśniające polityczne podłoże ich czynu.

Postanowieniem z dnia 14 października 1999 r. (...) Prezes Sądu Okręgowego w S., któremu sprawa została przekazana zgodnie z właściwością miejscową przez Prezesa Sądu Wojewódzkiego w Sz., wniosku skarżącego nie uwzględnił uznając, że jedynie skazanie przez sąd wojskowy lub specjalny uzasadniałoby wydanie żądanego potwierdzenia, natomiast skarżący został skazany przez sąd powszechny. Na skutek odwołania skarżącego postanowienie to zostało uchylone przez Ministra Sprawiedliwości decyzją z dnia 24 stycznia 2000 r. (...), zaś sprawa skierowana do ponownego rozpoznania. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zgodnie z przepisami obowiązującymi w dniu wydania postanowienia także pobyt w więzieniu na podstawie skazania przez sąd powszechny z powodu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego dawał podstawę do wydania potwierdzenia, o którym mowa w przepisach ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, że prezes sądu okręgowego wydając takie potwierdzenie nie może czynić samodzielnych ustaleń, gdy ich stwierdzenie należy do innego organu, że do takich wstępnych okoliczności należy stwierdzenie na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego /Dz.U. nr 34 poz. 149 ze zm./ nieważności wyroku skazującego skarżącego, a nadto ustalenie, czy czyn, za który skarżący został skazany, pozostawał w związku z prowadzoną przez niego działalnością mającą na celu walkę o niepodległy i suwerenny byt Państwa Polskiego i że postępowanie w sprawie powinno zostać zawieszone do czasu zakończenia postępowania w sprawie wniosku, jaki może złożyć skarżący o stwierdzenie nieważności wyroku skazującego.

Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2000 r. (...) Prezes Sądu Okręgowego w S. zawiesił postępowanie w sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności wyroku b. Sądu Wojewódzkiego w Sz. z dnia. 7 października 1955 r. (...).

Zaskarżonym postanowieniem Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w S. z dnia 25 kwietnia 2000 r. Minister Sprawiedliwości podtrzymał argumentację przytoczoną w swej poprzedniej decyzji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący kwestionował prawidłowość poglądu prawnego wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu i twierdził, że nie zamierza ubiegać się o zadośćuczynienie za pobyt w więzieniu w PRL, a o uprawnienia kombatanckie, że procedura unieważniania wyroków z epoki stalinowskiego jest nieporozumieniem, że polityczny charakter jego skazania nie może budzić wątpliwości i że potwierdziło to Radio Wolna Europa i może potwierdzić Jan N.-J.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o oddalenie skargi i podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko stwierdził, że konieczne jest uprzednie stwierdzenie nieważności wyroku skazującego skarżącego, a przedtem odtworzenie w niezbędnym zakresie zniszczonych już akt sprawy, w której wydano wyrok.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Określenie przedmiotu postępowania w sprawach wszczynanych na wniosek strony zależy od treści wniosku. Organ administracji powinien wprawdzie w razie wątpliwości wyjaśnić, czego żąda wnioskodawca, i udzielić mu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, tak aby nie poniósł on szkody z powodu nieznajomości prawa /art. 9 Kpa/. W ostatecznym rezultacie o treści wniosku decyduje jednak strona.

Ze skargi do NSA wynika, że skarżący nie ubiega się w niniejszej sprawie o świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego /Dz.U. nr 34 poz. 149 ze zm./, a o uprawnienia kombatanckie.

Wbrew temu, co twierdzi Minister Sprawiedliwości, art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ nie uzależnia potwierdzenia przez prezesa sądu okręgowego okresu przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, od uprzedniego uznanie wyroku za nieważny na podstawie przepisów ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Brak było zatem podstaw do zawieszenia na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa postępowania o dokonanie takiego potwierdzenia do czasu zakończenia postępowania w sprawie o uznanie wyroku skazującego za nieważny, które to postępowanie zresztą jeszcze się nie toczy.

Trafnie natomiast Minister Sprawiedliwość stwierdził w decyzji z dnia 24 stycznia 2000 r., że potwierdzenie, o którym mówi art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, dokonywane jest przez prezesa sądu okręgowego na podstawie akt sprawy, w której zapadł wyrok skazujący.

Z tych względów i na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec, jak w sentencji wyroku.