Wyrok NSA oz. w Katowicach, sygn. akt SA/Ka 1884/95
NSA oz. w Katowicach
Data orzeczenia: 1996-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lipca 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Teza: Podstawą orzeczenia organów obu instancji w przedmiocie odmowy zaniechania poboru zaliczek na podatek dochodowy z tytułu poniesionych wydatków na cele rehabilitacyjne była ocena sytuacji materialnej podatnika, z której wynikało, że jego dochód na 1 członka rodziny podatnika znacznie przekraczał kwotę najniższej emerytury, wobec czego podatnik nie znalazł się w sytuacji uprawniającej go do przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Tym samym brak było przesłanek do zaniechania poboru zaliczek na podatek dochodowy.

Jeśli podatnik ponosi w ciągu roku wydatki, które mogą podlegać odliczeniom w oparciu o przepis art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./ i występuje do organu podatkowego z wnioskiem o zaniechanie /ograniczenia/ poboru zaliczek, to obowiązkiem tegoż organu jest przeprowadzenie stosownego postępowania zmierzającego do ustalenia. czy wydatki te istotnie będą podlegały odliczeniom oraz jaki mają wpływ na obliczenie.

TEZY

Podstawą orzeczenia organów obu instancji w przedmiocie odmowy zaniechania poboru zaliczek na podatek dochodowy z tytułu poniesionych wydatków na cele rehabilitacyjne była ocena sytuacji materialnej podatnika, z której wynikało, że jego dochód na 1 członka rodziny podatnika znacznie przekraczał kwotę najniższej emerytury, wobec czego podatnik nie znalazł się w sytuacji uprawniającej go do przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Tym samym brak było przesłanek do zaniechania poboru zaliczek na podatek dochodowy.

Jeśli podatnik ponosi w ciągu roku wydatki, które mogą podlegać odliczeniom w oparciu o przepis art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./ i występuje do organu podatkowego z wnioskiem o zaniechanie /ograniczenia/ poboru zaliczek, to obowiązkiem tegoż organu jest przeprowadzenie stosownego postępowania zmierzającego do ustalenia. czy wydatki te istotnie będą podlegały odliczeniom oraz jaki mają wpływ na obliczenie.


SENTENCJA

uchyla zaskarżoną decyzję w przedmiocie odmowy zaniechania poboru zaliczek na podatek dochodowy z tytułu poniesionych wydatków na cele rehabilitacyjne.


UZASADNIENIE

Pierwszy Urząd Skarbowy w B. decyzją z dnia 11 maja 1995 r. - po rozpoznaniu wniosku Tadeusza K. - odmówił zaniechania poboru zaliczek na podatek dochodowy od poniesionych wydatków na cele rehabilitacyjne w 1995 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji - powołując się na przepis art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych - wyjaśnił, iż organy podatkowe mogą zaniechać w całości lub w części ustalania zobowiązań podatkowych i poboru podatków w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych, a także gdy wymagają tego inne okoliczności, zwłaszcza gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić egzystencji podatnika, lub gdy podatnik znalazł się w sytuacji uprawniającej go do przyznania świadczeń z pomocy społecznej.

Następnie - nawiązując do przedłożonych przez podatnika dokumentów w postaci orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczającej go do I grupy inwalidów, zalecenia lekarza do stosowania leków oraz rachunków na zakup leków i urządzeń niezbędnych w rehabilitacji na łączną kwotę 211,09 zł - organ I instancji zauważył, iż zaniechaniu mógłby podlegać podatek dochodowy od dochodu w wysokości 103,11 zł.

Odmawiając zaniechania poboru zaliczek organ I instancji podkreślił, iż z poczynionych ustaleń wynikało, że podatnik osiąga stały miesięczny dochód netto w wysokości 603 zł, natomiast żona - z tytułu renty rolniczej - ok. 200 zł netto. Sumaryczny dochód netto przypadający na dwie osoby wynosi ok. 800 zł i nie był to zdaniem Urzędu Skarbowego - dochód wskazujący na wyjątkowo trudną sytuację materialną a pobranie podatku od kwoty 103 zł nie wpłynie w sposób istotny na pogorszenie sytuacji materialnej.

W odwołaniu od powyższej decyzji Tadeusz K. wyjaśnił, iż cierpi na ciężki paraliż lewej strony, przeszedł w 1994 r. zawał serca, choruje od 15 lat na cukrzycę a największą dolegliwością jest to, iż ma założoną sztuczną cewkę i może korzystać tylko z cewek zagranicznych. Podał następnie, iż ma dom jednorodzinny "podzielony notarialnie na cztery części, żona obecnie odmówiła mu wszelkiej pomocy i mieszka sam". Poniósł - jak podkreślił wydatki na remont dachu, siatki ogrodzeniowe a wydatki na utrzymanie wynoszą łącznie ok. 603 zł. Do odwołania dołączył kolejne rachunki uproszczone dotyczące zakupu leków.

Izba Skarbowa w B., decyzją z dnia 31 lipca 1995 r. - po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podkreślił, iż decyzje wydawane w trybie art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych mają charakter uznaniowy, co oznacza, że ustawodawca pozostawił w uznaniu organu podatkowego istnienie bądź nie istnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby zaniechanie poboru podatku. Zasadą jest - jak zaakcentowano - płacenie podatków, a ewentualne zwolnienie z tego obowiązku może być traktowane jako wyjątek. W ocenie Izby Skarbowej w rozpoznawanej sprawie organ I instancji wziął pod uwagę przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60/ i sprawdził, czy podatnik nie znalazł się w sytuacji uprawniającej go do przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Świadczenia takie mogą być przyznane m.in. z powodu długotrwałej choroby przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych warunków wymienionych w ustawie /brak źródeł utrzymania lub dochód na osobę w rodzinie nie przekraczający najniższej emerytury/. Kwota najniższej emerytury wynosiła od marca 1995 r. 243,40 zł brutto /M.P. nr 16 poz. 199/. Dochód na 1 członka rodziny podatnika wynosił tymczasem netto 401,50 zł. Z akt sprawy nie wynikało przy tym by sytuacja materialna podatnika zagrażała egzystencji jego rodziny. W końcowej części uzasadnienia Izba Skarbowa pouczyła podatnika, iż w rozliczeniu rocznym za 1995 r. będzie mógł - zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - odliczyć od dochodów przed opodatkowaniem kwotę stanowiącą różnicę między faktycznie poniesionymi wydatkami na zakup leków, a wartością odpowiadającą 20 proc. najniższego wynagrodzenia, jeśli lekarz specjalista stwierdzi, że - jako osoba niepełnosprawna powinna stosować określone leki /stale lub czasowo/, których wartość w skali miesiąca przekroczy 20 proc. najniższego wynagrodzenia pracowników /w 1995 r. jest to kwota 48,00 zł, przy spełnieniu pozostałych warunków, o których mowa w par. 8 ust. 2-4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 1995 r. /Dz.U. nr 35 poz. 173/.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Tadeusz K. podtrzymał wywody, które zawarł w odwołaniu skierowanym do Izby Skarbowej, dodał, iż "ma 1000 zł podatku na swoim koncie i chce wykorzystać je na lekarstwa". Podkreślił, iż na karcie wypisowej ze szpitala zaznaczono, iż "ma zażywać" /wymienione w niej/ leki.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie i podtrzymała wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga, jest uzasadniona.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wypowiedziany został pogląd, że szczególną okolicznością uzasadniającą zaniechanie poboru podatków /zaliczek/ w rozumieniu art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych może być pobieranie od podatnika zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, mimo, że ze względu na kwoty podlegające odliczeniu od podstawy opodatkowania, wiadomo, że obowiązek podatkowy w tym podatku nie wystąpi w ogóle lub podatek będzie niższy od sumy pobieranych zaliczek /por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 1993 r. III SA 178/93 - OSP 1995 nr 1 poz. 22 wraz z glosą Bogumiła Brzezińskiego/.

Pogląd powyższy podziela również sąd rozpoznający spraw w niniejszym składzie. Z istoty zaliczki wynika to, by suma zapłaconych w ciągu roku zaliczek była co najmniej zbliżona do należnej kwoty obliczonego następnie podatku. Jeśli zatem skarżący ponosi w ciągu roku wydatki, które mogą podlegać odliczeniom w oparciu o przepis art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych i występuje do organu podatkowego z wnioskiem o zaniechanie /ograniczenie/ poboru zaliczek, to obowiązkiem tegoż organu jest przeprowadzenie stosownego postępowania zmierzającego do ustalenia czy wydatki te istotnie będą podlegały odliczeniom oraz jaki mają wpływ na obliczenie podstawy opodatkowania.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji ustalił, iż zaniechaniu mógłby podlegać podatek od dochodu w wysokości 103,11 zł. Później jednak ograniczył się do stwierdzenia, iż pobranie tego podatku "nie wpłynie w sposób istotny na pogorszenie sytuacji materialnej podatnika".

W toku postępowania odwoławczego podatnik przedstawił kolejne dowody dokumentujące poniesienie wydatków na cele rehabilitacyjne w następnym okresie. Fakt ten nie spotkał się jednak z należytą oceną organu odwoławczego.

Zaskarżona decyzja, odmawiająca uwzględnienia podania podatnika, oparta została wyłącznie na ocenie jego sytuacji majątkowej. Tymczasem podanie o zaniechanie poboru zaliczek nie było uzasadniane przez podatnika jego sytuacją majątkową, a wyłącznie faktem, iż ponosi on wydatki, które mogą się mieścić w kategorii wydatków na cele rehabilitacyjne. Przedstawił organom podatkowym orzeczenie Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 21 lutego 1991 r. zaliczające go do I grupy inwalidów, zalecenia lekarskie dotyczące stosowania określonych leków jak i odpowiednie rachunki na zakup leków i cewnika.

Podane przez niego fakty nie zostały przez organy podatkowe należycie ocenione. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 Kpa

Wprawdzie podjęcie decyzji w przedmiocie zaniechania ustalenia zobowiązania podatkowego lub poboru podatku w trybie art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych jest uzależnione od uznania organów podatkowych, ale uznanie to nie może oznaczać swobody organu w orzekaniu i zawsze wymaga rozważenia tak słusznego interesu obywatela jak i również interesu społecznego /por. J. Borkowski i inni KPA Komentarz Wyd. 1989 str. 63 i 207-208/.

Z tych względów, na zasadzie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa oraz art. 208 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.