Postanowienie NSA, sygn. akt III OPP 30/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego
Treść wyniku: Oddalono skargę na przewlekłość postępowania
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 75
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym  prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie NSA Przemysław Szustakiewicz Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt III OSK 1228/21 ze skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 441/18 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 kwietnia 2018 r. nr SKO/OŚ/428/516/13947/17/AC w przedmiocie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 października 2018 r., sygn. akt II SA/Gl 441/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 kwietnia 2018 r. nr SKO/OŚ/428/516/13947/17/AC w przedmiocie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Od powyższego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną.

Akta przedmiotowej sprawy zostały przekazane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dniu 19 kwietnia 2019 r. (data stempla biura podawczego). Sprawę zarejestrowano pod sygnaturą akt II OSK 1277/19.

Zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2021 r. przekazano sprawę według właściwości do Wydziału III, na podstawie § 3 ust. 2 pkt 1 Zarządzenia nr 30 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2020 r. w sprawie utworzenia wydziałów orzeczniczych w Izbach Naczelnego Sądu Administracyjnego i zakresu ich działania. Zarządzeniem z tego samego dnia, sprawę przejętą do właściwości Wydziału III zarejestrowano pod sygnaturą akt III OSK 1228/21.

Pismem z dnia 2 kwietnia 2021 r. pełnomocnik uczestnika postępowania [...] zwrócił się do NSA z wnioskiem o rozważenie rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III, pismem z dnia 15 marca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny poinformował strony postępowania, że w związku ze zmianą art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach, w których strony nie zrzekły się przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. We wskazanym wyżej okresie nie przeprowadza się rozpraw w siedzibie Sądu z udziałem stron. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Jeżeli wszystkie strony oświadczą zgodnie, że wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a. W związku z powyższym zwrócono się do stron postępowania o udzielenie informacji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, czy wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, co zdecydowanie może przyspieszyć rozpoznanie wniesionej skargi kasacyjnej. W razie wyrażenia zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, strony zostały poinformowane o możliwości przedstawienia, w terminie 7 dni, dodatkowych wyjaśnień na piśmie. Jednocześnie w przypadku, gdy strony postępowania nie wyrażają zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił się o udzielenie informacji, czy strona posiada możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Wyjaśnił, że upływ terminu, w którym strona powinna oświadczyć się co do oczekiwanego trybu rozpoznania sprawy (rozprawa zdalna, posiedzenie niejawne), skutkować będzie skierowaniem sprawy na posiedzenie niejawne w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Ponadto strony postępowania zostały zawiadomione, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 w/w ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a rozprawy nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Pismem z dnia 13 kwietnia 2022 r. (które wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 19 kwietnia 2022 r.) pełnomocnik [...] wniósł skargę na przewlekłość postępowania przed tymże Sądem, wnosząc o:

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania prowadzonego przez NSA w sprawie o sygn. akt III OSK 1228/21;

2. nakazanie podjęcia czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania sprawy;

3. przyznanie [...] Sp. z o.o. kwoty 8.000,00 zł oraz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podano m.in., że NSA rozpoznając sprawę z skargi kasacyjnej skarżącego przez ponad 1,5 roku nie podjął żadnych czynności procesowych, w szczególności nie wyznaczył terminu rozprawy. Wskazuje to ewidentnie na zaistnienie stanu przewlekłości w prowadzonym postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W przedstawionym stanie faktycznym skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie i jako taka podlega oddaleniu.

Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz. U. z 2018 r., poz. 75, dalej, jako: "ustawa").

Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. postanowienia NSA z 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OPP 16/08, z 4 czerwca 2008 r. sygn. akt I OPP 20/08, z 24 lipca 2008 r. sygn. akt II OPP 20/08). Jednakże, jak podkreśla się w orzecznictwie, ocena, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (por. przykładowo postanowienia NSA z 3 października 2014 r. sygn. akt I OPP 116/14 i z 14 lipca 2021 r. sygn. akt II OPP 5/21).

Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 wskazanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.

Stosownie do § 26 ust. 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1202), Przewodniczący Wydziału w zarządzeniu o wyznaczeniu posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów przydziela sprawy sędziom wydziału według kolejności ich wpływu, z wyłączeniem spraw wymienionych w tym przepisie bądź spraw, w których szybszy termin rozpoznania wynika z przepisów szczególnych. Powyższe oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Dotyczy to również spraw podlegających szybszemu rozpoznaniu. To znaczy, że nawet jeżeli wpływa do Sądu sprawa podlegająca - ze względu na jej przedmiot - szybszemu wyznaczeniu na posiedzenie, to i tak nie może ona zostać wyznaczona przed innymi sprawami podlegającymi rozpoznaniu poza kolejnością, które wpłynęły do sądu wcześniej. W każdej sprawie, niezależnie od jej przedmiotu, to liczba spraw wpływających do Sądu jest przyczyną oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy. Istnieją również podstawy do szybszego rozpoznawania spraw wynikające z przepisów ww. Regulaminu regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Takie możliwości stwarza zarządzenie rozpoznania sprawy poza kolejnością (§ 26 ust. 5 Regulaminu).

W sprawie niniejszej skarga kasacyjna została przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dniu 19 kwietnia 2019 r. (data prezentaty). Po prawidłowym i terminowym wykonaniu wstępnych czynności sądowych, sprawa oczekiwała na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. Podkreślić należy, iż sprawy muszą być wyznaczane na terminy rozpraw zgodnie z kolejnością wpływu. Ta kwestia nie może zostać pominięta przez Sąd. Termin rozpatrzenia sprawy ze skargi kasacyjnej złożonej do Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyznaczony jest liczbą złożonych skarg kasacyjnych oscyluje od 24 miesięcy. Od momentu rejestracji skargi kasacyjnej skarżącego do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przed NSA minęło 36 miesięcy. Powyższe nie może wszakże uzasadniać zarzutu przewlekłości postępowania, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, bowiem sąd kasacyjny nie dopatrzył się nieuzasadnionej zwłoki. Z akt sprawy nie wynika, aby którakolwiek ze stron, w szczególności strona zarzucająca Sądowi odwoławczemu przewlekłość, złożyła wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy w trybie powołanego § 26 ust. 5 Regulaminu. W ocenie NSA, okresu oczekiwania na wyznaczenie terminu posiedzenia w tej sprawie, nie można uznać za nieuzasadnioną zwłokę sądu.

Należy także podkreślić, że czas oczekiwania na termin posiedzenia uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Natomiast nowe rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, uniemożliwiają przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. W myśl aktualnie obowiązującego art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090) "[w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu". Stan ten uniemożliwia przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Ilość przeprowadzanych rozpraw zdalnych przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających ich przeprowadzanie na odległość jest z oczywistych względów mniejsza niż tradycyjnych z udziałem stron. Również dopiero od 3 lipca 2021 r. obowiązuje przepis zgodnie z którym w ww. okresie tj. w okresie stanu epidemii i w ciągu roku od jego odwołania "Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy" (por. art. 15zzs4 ust. 1 w aktualnym brzmieniu), aczkolwiek korzystanie z tej regulacji z uwagi na zagwarantowanie prawa strony do jawności rozpoznania sprawy jest ostatecznością i następuje dopiero po wyczerpaniu możliwości uzyskania zgody stron na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W związku z tym, iż nie wszystkie strony postępowania udzieliły odpowiedzi na pismo Sądu z dnia 15 marca 2022 r., zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału III IO z dnia 26 maja 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Obecnie sprawa oczekuje na wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego.

Zauważyć należy, że skarżący w skardze kasacyjnej nie złożył oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, co istotnie wpłynęło i wpływa na długość jej rozpatrywania, bowiem z uwagi na wprowadzony stan epidemii działalność orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego kontynuowana była przez wiele miesięcy wyłącznie przez rozpoznawanie spraw w których strony, stosownie do art. 176 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zrzekły się rozprawy.

W związku z powyższym, w ocenie NSA, okresu oczekiwania na wyznaczenie terminu posiedzenia w tej sprawie, nie można uznać za nieuzasadnioną zwłokę Sądu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.