Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 509/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 106a
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 10, art. 50
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie sędzia NSA Witold Falczyński, sędzia SO del. Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu bezzwrotnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez J.M., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2012 roku nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie wygaśnięcia decyzji nr [...] z dnia [...] października 2010 roku w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie bezzwrotnego zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów związanych z remontem piwnic pod budynkiem mieszkalnym oraz pod budynkiem gospodarczym położonym w miejscowości [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że decyzją z dnia [...] października 2010 roku nr [...] przyznano J. M. pomoc w formie bezzwrotnego zasiłku celowego w wysokości [...] zł w związku ze stratami spowodowanymi przez powódź. Wymieniona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2011 roku, a skarga strony na decyzję Kolegium została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanym w dniu 12 kwietnia 2011 roku w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 201/11.

Pismem z dnia [...] września 2011 roku J.M. została wezwana do wskazania terminu odbioru należnego jej zasiłku pieniężnego. Wobec braku odpowiedzi na to wezwanie pismem z dnia [...] listopada 2011 roku poinformowano stronę o możliwości pobrania świadczenia w Banku Spółdzielczym. J.M. nie odebrała jednak świadczenia.

Kolejnym pismem z dnia [...] stycznia 2012 roku J.M. została zawiadomiona o wszczęciu postępowania wyjaśniającego w celu sprawdzenia przyczyn nieodebrania świadczenia. Jednocześnie poinformowano stronę o możliwości zapoznania się ze sprawą w siedzibie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, w terminie 7 dni. J.M. nie stawiła się w Ośrodku i nie złożyła stosownych wyjaśnień. W dniu [...] lutego 2012 roku podjęto próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednakże ze względu na zachowanie strony nie było to możliwe.

Mając na względzie tak ustalony stan faktyczny sprawy organ podniósł, że zgodnie z art. 106a ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) jeżeli osoba uprawniona nie podejmuje świadczeń pieniężnych przez dwa kolejne miesiące kalendarzowe, wstrzymuje się wypłatę tych świadczeń oraz wszczyna postępowanie wyjaśniające w celu sprawdzenia przyczyn nieodbierania świadczeń. Ponadto w myśl art. 106a ust. 3 wymienionej ustawy w przypadku, gdy z osobą, o której mowa w ust. 1 nie można przeprowadzić rodzinnego wywiadu środowiskowego i mimo prawidłowo dostarczonego wezwania do stawienia się w ośrodku pomocy społecznej celem złożenia wyjaśnień osoba nie stawiła się w wyznaczonym terminie, stwierdza się, w drodze decyzji administracyjnej, wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenie. W rozpatrywanej sprawie, mimo poinformowania o możliwości podjęcia specjalnego zasiłku celowego, wezwania do wskazania terminu odbioru świadczenia oraz powiadomienia o możliwości odbioru świadczenia w Banku Spółdzielczym, J.M. nie odebrała przyznanego jej świadczenia. Ponadto, pomimo wezwania zawartego w piśmie z dnia [...] stycznia 2012 roku, strona nie wyjaśniła przyczyn nieodebrania świadczenia, a w dniu [...] lutego 2012 roku uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

W ocenie organu odwoławczego, w świetle wymienionych okoliczności organ pierwszej instancji zasadnie w oparciu o przepis art. 106a ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wydał decyzję o wygaśnięciu decyzji przyznającej świadczenia. Natomiast odwołanie wniesione przez J.M. nie zasługiwało na uwzględnienie. Powołane w odwołaniu zarzuty nie odnosiły się bowiem do decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] lutego 2012 roku, ale dotyczyły zakończonego już postępowania administracyjnego w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego.

J.M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2012 roku, domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca w pierwszym rzędzie powołała zarzuty dotyczące sposobu oszacowania poniesionych przez nią na skutek powodzi strat. Ponadto wskazała, że informowała pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, iż po zakończonych wykopkach w piwnicach zostały złożone ziemniaki, a także przetwory i węgiel na zimę. Natomiast pobranie świadczenia na remont piwnic skutkowałoby koniecznością rozliczenia się w terminie z wykonania prac remontowych. W ocenie skarżącej pora późnej jesieni, a tym bardziej zimy nie byłaby właściwa na wykonanie tego rodzaju prac. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło zaś pod uwagę tych okoliczności. Zdaniem skarżącej bezpodstawnie też uznano, że zachodził brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) (dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).

Po dokonaniu według wskazanych reguł kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2012 roku, nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] lutego 2012 roku nr [...], wydanej z upoważnienia Wójta Gminy, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że obie wymienione decyzje podlegają uchyleniu, gdyż zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa.

Podstawę decyzji stanowił przepis art. 106a ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Art. 106a ustawy w ustępie 1 przewiduje, że jeżeli osoba uprawniona nie podejmuje świadczeń pieniężnych przez dwa kolejne miesiące kalendarzowe, wstrzymuje się wypłatę tych świadczeń oraz wszczyna postępowanie wyjaśniające w celu sprawdzenia przyczyn nieodbierania świadczeń. Stosownie do ustępu 2 tego artykułu w przypadku udzielenia przez osobę niepodejmującą świadczeń pieniężnych wyjaśnień dotyczących przyczyny nieodbierania świadczeń wypłaca się jej świadczenia za okres wstrzymania wypłaty świadczeń, jeżeli osoba spełnia warunki określone w ustawie. Wreszcie, w myśl ustępu 3 art. 106a ustawy o pomocy społecznej w przypadku gdy z osobą, o której mowa w ust. 1, nie można przeprowadzić rodzinnego wywiadu środowiskowego i mimo prawidłowo dostarczonego wezwania do stawienia się w ośrodku pomocy społecznej celem złożenia wyjaśnień osoba nie stawiła się w wyznaczonym terminie, stwierdza się, w drodze decyzji administracyjnej, wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenie.

Przywołana treść art. 106a ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że normuje on postępowanie organu w przypadku, gdy osoba uprawniona nie podejmuje przyznanych jej świadczeń pieniężnych, a celem tego postępowania jest ustalenie przyczyn nieodbierania świadczeń, w szczególności zaś ustalenie czy osoba ta spełnia warunki określone w ustawie. Wskazanemu celowi służą wyjaśnienia strony oraz rodzinny wywiad środowiskowy. Jak wynika z ust. 2 art. 106a ustawy, w sytuacji złożenia przez stronę wyjaśnień co do przyczyny nieodbierania świadczeń, wypłaca się świadczenia, jeżeli osoba spełnia warunki określone w ustawie. Natomiast stwierdzenie wygaśnięcia decyzji przyznającej świadczenie następuje jedynie wówczas, gdy nie można przeprowadzić rodzinnego wywiadu środowiskowego, a zarazem mimo prawidłowo dostarczonego wezwania do stawienia się w ośrodku pomocy społecznej celem złożenia wyjaśnień (co do przyczyn nieodbierania świadczeń) strona nie stawiła się w wyznaczonym terminie. Chodzi zatem o sytuacje, w których w istocie nie jest możliwe ustalenie przyczyn nieodebrania świadczeń, gdyż strona, mimo stosownego wezwania, nie udziela wyjaśnień w tym przedmiocie.

Zważywszy, że norma ust. 3 art. 106a ustawy o pomocy społecznej stanowi wyjątek od zasady wypłaty przyznanego decyzją świadczenia oraz mając na względzie negatywny dla strony skutek w postaci stwierdzenia wygaśnięcia decyzji przyznającej świadczenie z zakresu pomocy społecznej, omawiany przepis musi być stosowany ściśle. Trzeba zatem uznać, że decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenie może być wydana tylko przy dokładnym zachowaniu określonych w art. 106a ust. 3 ustawy wymogów proceduralnych.

Nie można natomiast przyjąć, by wymogi te zostały spełnione w niniejszej sprawie.

W szczególności do J.M. nie zostało skierowane wezwanie, o którym mowa we wskazanym przepisie, to jest wezwanie do stawienia się w ośrodku pomocy społecznej w wyznaczonym terminie, celem złożenia wyjaśnień (odnośnie przyczyn nieodebrania przyznanego świadczenia). W piśmie z dnia [...] stycznia 2012 roku wyłącznie poinformowano J.M. o prawie przedstawienia dowodów, składania wyjaśnień oraz przeglądania akt sprawy w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Zatem ogólnie jedynie pouczono stronę o prawach wynikających z zasady przewidzianej w art. 10 k.p.a. Wymienione pismo nie zawierało natomiast przewidzianego w art. 50 k.p.a. wezwania do stawienia się w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej, ze wskazaniem celu stawiennictwa, jakim w myśl przepisu art. 106a ustawy winno być złożenie wyjaśnień co do przyczyn nieodebrania świadczenia. Podkreślić należy, że żadne z wcześniej kierowanych do strony pism także nie obejmowało tego rodzaju wezwania.

Wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonej decyzji, dokumenty zawarte w aktach postępowania administracyjnego nie są również miarodajne dla stwierdzenia niemożności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia przyczyn nieodebrania świadczenia przez J.M. oraz oceny spełnienia warunków określonych w ustawie. Protokół z czynności podjętych w dniu [...] lutego 2012 roku został sporządzony w sposób, który nie odzwierciedla jasno przebiegu czynności. Nie przedstawiono w nim bowiem treści jakiejkolwiek wypowiedzi strony, a jedynie dokonaną przez osobę sporządzającą protokół ocenę zachowania strony jako prezentującej "postawę roszczeniową i buntowniczą". Wskazany zapis pozostaje jednocześnie w sprzeczności z zawartym także w protokole stwierdzeniem o niemożności nawiązania w dniu [...] lutego 2012 roku jakiegokolwiek kontaktu słownego z J. M.

Przywołany wyżej przepis art. 106a ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenie dopiero wówczas, gdy łącznie wystąpią dwie wymienione w tym przepisie sytuacje, to jest nie można przeprowadzić rodzinnego wywiadu środowiskowego i mimo prawidłowo dostarczonego wezwania do stawienia się w ośrodku pomocy społecznej celem złożenia wyjaśnień strona nie stawiła się w wyznaczonym terminie. Brak w stanie faktycznym sprawy choćby jednego z tak określonych kumulatywnych wymogów o charakterze proceduralnym wyłącza zatem zaistnienie podstawy do wydania decyzji, o której mowa w art. 106a ust. 3 ustawy.

Omówione wyżej wadliwości, z punktu widzenia wymogów wymienionych w art. 106a ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, postępowania poprzedzającego wydanie z upoważnienia Wójta Gminy decyzji z dnia [...] lutego 2012 roku, utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2012 roku powodują, iż decyzje te nie mogą pozostać w obrocie prawnym i podlegają uchyleniu. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji powinien zaś przeprowadzić postępowanie kierując się treścią powyższego przepisu.

Podkreślić jednocześnie należy, że bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostawały zawarte w skardze zarzuty dotyczące sposobu oszacowania strat poniesionych przez J.M. w wyniku powodzi, z czego skarżąca wywodzi nieprawidłowość decyzji nr [...] z dnia [...] października 2010 roku w zakresie wysokości przyznanego świadczenia. Zarzuty te dotyczą bowiem innego i zakończonego już postępowania administracyjnego. Trafnie w tej kwestii wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że decyzja z dnia [...] października 2010 roku została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2011 roku, a wniesioną na tę decyzję skargę J.M. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił prawomocnym wyrokiem wydanym w dniu 12 kwietnia 2011 r. w sprawie II SA/Lu 201/11. Natomiast poddane kontroli Sądu w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne dotyczyło wyłącznie kwestii nieodebrania świadczenia przyznanego decyzją z dnia [...] października 2010 roku i ewentualnych następstw tego faktu wynikających z art. 106a ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.