Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1066/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 33(10) ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi I. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej I. R. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I. R. wniosła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości nr [...] z [...] marca 2009 r., wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, którą to decyzją Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] września 2008 r. I. R. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], która to Komisja ww. uchwałą ustaliła, że uzyskała ona z testu wyboru 189 punktów, co w konsekwencji, zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, oznaczało, że otrzymała negatywny wynik z egzaminu konkursowego.

Od powyższej uchwały skarżąca złożyła odwołanie, w którym podniosła, że test egzaminacyjny zawiera kilka błędów, nieprecyzyjnych sformułowań i w odniesieniu do kilku pytań wprowadza w stan dezinformacji. Jako przykłady pytań, których konstrukcja bądź zaproponowane odpowiedzi budzą wątpliwości, wynikają z judykatury lub mają więcej niż jedną odpowiedź prawidłową, skarżąca wskazała pytania nr 98, 99, 100, 139, 206 i 221. W związku z powyższym wniosła o ponowne przeanalizowanie wszystkich pytań i wyeliminowanie tych, które są sprzeczne z ustawą o radcach prawnych, o zmianę lub uchylenie uchwały w zakresie wyniku egzaminu konkursowego poprzez doliczenie do tego wyniku punktów za wadliwie sformułowane pytania, o stwierdzenie wadliwości kwestionowanych pytań, a także wydanie decyzji, która umożliwi jej wpis na listę aplikantów radcowskich Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...].

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] marca 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego skarżącej.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem ustalił, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164, z późn. zm.). Z przebiegu tego egzaminu prawidłowo sporządzono i podpisano protokół, który następnie został doręczony Ministrowi Sprawiedliwości. Także uchwała Komisji Egzaminacyjnej, zdaniem organu odwoławczego, została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami. Po ponownym przeliczeniu punktów organ ustalił, że skarżąca uzyskała z egzaminu 189 punktów, a zatem nie uzyskała wymaganych ustawowo 190 punktów. Nadto organ podniósł, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Treść art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Zatem przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących pytania nr 99 Minister Sprawiedliwości wskazał, że jedyną prawidłową według klucza odpowiedzi, była odpowiedź "C" – wynikająca wprost z treści art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c., a nie z orzecznictwa sądowego, podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B". Organ podkreślił, iż brak jest przepisu, który pozwalałby oddalić wniosek o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym. Brak też w orzecznictwie Sądu Najwyższego odmiennej wykładni tych przepisów.

W odniesieniu do zarzutów dotyczących pytania nr 139 organ wywiódł, iż z brzmienia art. 250 k.s.h. wyraźnie wynika, że prawo do wytoczenia powództwa, o którym mowa w tym pytaniu, przysługuje m.in. zarządowi spółki oraz poszczególnym jej członkom. Uprawnienie to przysługuje zatem tylko tym osobom, które w dacie wytoczenia powództwa pełnią funkcję członka zarządu. Natomiast przytoczony przez skarżącą w odwołaniu wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2005 r. dotyczy powództwa o stwierdzenie nieważności szczególnej uchwały w przedmiocie udzielenia absolutorium, gdy godzi ona w dobra osobiste. Organ podkreślił, iż sprawa uprawnień odwołanego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącego jej wspólnikiem, jakkolwiek była dyskutowana i kontrowersyjna, ostatecznie została wyjaśniona przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 1 marca 2007 r., która wpisana została do księgi zasad prawnych i zdający na aplikację wiedzę w tym zakresie powinni posiadać. Znajomość tych zasad stanowi bowiem fragment znajomości prawa. Treść przyjętej uchwały stanowi zaś literalne odzwierciedlenie treści przepisu art. 250 k.s.h., a zatem twierdzenie, że pytanie to nie opierało się na treści przepisu, ale na ww. uchwale Sądu Najwyższego jest chybione.

W odniesieniu do kwestionowanego pytania nr 221 organ podkreślił, iż skarżąca udzieliła prawidłowej odpowiedzi "A" na to pytanie, która wynika wprost z przepisu art. 249 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską, stąd podniesione w odwołaniu zarzuty należy uznać za bezzasadne i bezprzedmiotowe.

Ustosunkowując się do zarzutów odnośnie pytania nr 100 organ także zaznaczył, iż skarżąca zakwestionowała to pytanie mimo, że udzieliła na nie prawidłowej odpowiedzi za co otrzymała 1 punkt. Powołując się na treść przepisów art. 169 § 3 k.p.c. oraz art. 130 § 1 k.p.c. organ stwierdził, iż w świetle tych przepisów nie ulega wątpliwości, że jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku apelacji, to przewodniczący na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. wzywa stronę do usunięcia tego braku formalnego pod rygorem zwrotu wniosku. Zatem w takim przypadku odpowiedź "C" jako prawidłowa nie budzi wątpliwości.

Omawiając pytanie nr 98 organ uznał, że odpowiedzi na nie zostały sformułowane prawidłowo, bowiem jedyną prawidłową odpowiedzią, nie budzącą wątpliwości była odpowiedź "C", podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B". Przywołana przez skarżącą uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1981 r. nie przeczy natomiast prawidłowości odpowiedzi "C", a wręcz ja potwierdza, bo mówi, że doręczenie także stronie "nie jest sprzeczne z wymogami prawa", jakkolwiek z przepisów wprost wynika, że w takiej sytuacji wezwanie doręcza się pełnomocnikowi. W ocenie organu pytanie to zostało sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, a odpowiedź na nie wynika z uregulowań art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 1302 § 3 k.p.c. i art. 133 § 3 k.p.c. Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że w opisanej w pytaniu sytuacji, przewodniczący wzywa pełnomocnika strony (art. 133 § 3 k.p.c.) do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie (art. 130 § 1 k.p.c.) pod rygorem odrzucenia apelacji (art. 370 k.p.c.). Organ podkreślił, iż w przypadku ustanowienia pełnomocnika procesowego lub osoby upoważnionej do odbioru pism, doręczenia muszą być dokonywane do rąk tych osób. W przeciwnym razie bowiem doręczenie takie jest bezskuteczne, co oznacza, że w przypadku nieopłacenia apelacji po wezwaniu skierowanym do strony, nie byłoby dopuszczalne odrzucenie apelacji, zgodnie z art. 370 k.p.c.

W odniesieniu do zarzutów dotyczących pytania nr 206 organ podniósł, iż jedyną prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "A" oparta na art. 19 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych w brzmieniu obowiązującym w dniu egzaminu (Dz. U. z 2006 r. nr 121, poz. 844 ze zm.) Wbrew wywodom skarżącej pytanie było jasno sformułowane i swą treścią nie tylko nie wprowadzało w błąd, ale wprost ukierunkowywało odpowiedź. Z treści art. 19 pkt 1 lit. a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynika bowiem, że rada gminy określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie, z tym, że stawka opłaty targowej nie może przekroczyć 631,94 zł dziennie. Oczywistym w związku z tym jest, że maksymalną stawkę opłaty targowej określa ustawa. Ponadto odpowiedź na wskazane pytanie wynika z art. 217 Konstytucji RP, który stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy.

W konkluzji organ stwierdził, iż po dokonaniu szczegółowej analizy całości testu egzaminacyjnego wraz z merytorycznym sprawdzeniem wszystkich pytań testowych stwierdzono, iż wszystkie pytania, w tym również pytania kwestionowane przez skarżącą, zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Tym samym należy stwierdzić, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w ustawie o radcach prawnych.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca I. R. zarzuciła organowi:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności niewłaściwe zastosowanie przepisu:

- art. 339 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych odnośnie pytań egzaminacyjnych nr 98, 99, 206 testu konkursowego na aplikację radcowską z uwagi na fakt, iż w zaproponowanych trzech odpowiedziach więcej niż jedna odpowiedź była prawidłowa, czego bezpośrednią konsekwencją był brak korekty tych pytań ze strony organu i nie przyznanie punktów za udzielone odpowiedzi, co skutkowało ustaleniem negatywnego wyniku z egzaminu konkursowego, a także w kwestii wadliwości merytorycznej pytania nr 103 oraz wadliwości konstrukcyjnej pytania 206;

- art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, a to przez umieszczenie w teście na aplikację radcowską pytań o numerach 99, 139, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z powszechnie obowiązujących źródeł prawa, a z judykatury;

- art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, przez umieszczenie w egzaminie konkursowym pytań z zakresu: prawa podatkowego, prawa zamówień publicznych oraz z ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności przepisów:

- art. 7 k.p.a., a to przez niezgodne wyjaśnienie przez organ administracyjny stanu faktycznego oraz jednostronne i nieobiektywne rozpatrzenie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej;

- art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a to przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie przez organ administracyjny materiału dowodowego oraz oparcie się tylko na części, a nie na całokształcie zebranego materiału dowodowego;

- art. 107 k.p.a., a to przez wadliwe i niepełne uzasadnienie wydanej przez organ administracyjny decyzji.

Wniosła w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała zarzuty odwołania odnośnie pytań o numerach 98, 99, 139 i 206, a także przedstawiła obszerną argumentację, co do zakwestionowanego w skardze pytania nr 103.

Odnośnie pytania nr 98 skarżąca podniosła, iż podana w kluczu odpowiedź "C" jest odpowiedzią tylko najbliższą prawdzie, a co za tym idzie nieprecyzyjną. Na poparcie swojej argumentacji skarżąca powołała się na uchwałę Sądu Najwyższego - Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 listopada 1981 r. sygn. akt IV PZP 3/81, a także na praktykę stosowaną w sądach.

Odnośnie pytania nr 99 skarżąca zarzuciła, że było wadliwie sformułowane i wymagało przyjęcia dodatkowych założeń (np. że wniosek spełniał wymagania formalne, że został złożony w terminie i był dopuszczalny z mocy ustawy), a nadto pytanie to wymagało skomplikowanej analizy wielu przepisów, a odpowiedź nie wynikała expresiss verbis z przepisów prawa.

W stosunku do pytania nr 103 skarżąca zarzuciła, że użycie w jego treści słów "może wezwać", zamiast "wezwie" spowodowało, że pytanie to zostało błędnie sformułowane. W konsekwencji żadna ze wskazanych w tym pytaniu propozycji odpowiedzi nie jest prawidłowa. W jej ocenie, jeżeli pytanie miało odnosić się do art. 194 § 1 k.p.c., to nie powinno zawierać sformułowania nie zawartego w tym przepisie, a zawartego w przepisie art. 194 § 3 k.p.c.

Odnośnie pytania nr 139 skarżąca zarzuciła, że zgodnie z przyjętymi założeniami, w teście egzaminacyjnym nie powinny znajdować się pytania ze znajomości orzecznictwa sądów polskich, zwłaszcza w kwestii zagadnień wzbudzających wiele kontrowersji. Zamieszczenie tego pytania w teście na aplikację radcowską było w jej ocenie sprzeczne z art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 87 Konstytucji RP. Skarżąca ponownie powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2005 r., a także na krytyczne głosy doktryny w stosunku do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. III CZP 94/06.

Skarżąca postawiła ponadto zarzut, że pytania z prawa podatkowego tj. pytania od nr 193 do nr 206 wykraczały poza zakres egzaminu na aplikację radcowską zakreślony w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, gdyż prawo podatkowe stanowi odrębną gałąź prawa.

Skarżąca podtrzymała jednocześnie zarzuty odnośnie pytania nr 206 z zakresu prawa podatkowego podnosząc, iż zarówno ustawa, jak i uchwała rady gminy są aktami prawnymi określonymi w art. 87 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. W efekcie, odczytanie zadanego pytania prowadzić mogło do dwóch odmiennych, a zarazem poprawnych odpowiedzi: ustawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP) i uchwała rady gminy (art. 87 ust. 2 Konstytucji RP). Podkreśliła też, iż pojęcie maksymalna stawka opłaty targowej nie jest terminem normatywnym, a jedynie doktrynalnym, stosowanym na potrzeby wykładu akademickiego.

W kwestii pytań od nr 127 do 132 oraz pytań od nr 134 do 136 skarżąca także zarzuciła, że wykraczały poza przewidziany w art. 33 1 ust. 3 ustawy o radcach prawnych zakres egzaminu.

W jej ocenie analiza przepisów ustawy prawo zamówień publicznych prowadzi do wniosku, że stanowią one lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu cywilnego. Z uwagi na to, iż nie można jednoznacznie określić przynależności prawa zamówień publicznych do którejś z wymienionych w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych gałęzi prawa, materia ta nie powinna być przedmiotem pytań na egzaminie konkursowym.

Także pytania numer 134, 135 oraz 136 dotyczące materii uregulowanej ustawą o komercjalizacji i prywatyzacji wykraczały zdaniem skarżącej poza przewidziany w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych zakres egzaminu, gdyż ustawodawca wyraźnie rozróżnia pojęcia "prawa gospodarczego" oraz "komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw", które traktowane są jako dwie oddzielne, w pełni autonomiczne dziedziny prawa, a fakt ten znajduje potwierdzenie w treści § 10 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej (Dz. U. z 2002 r. nr 100, poz. 908).

Dla uzasadnienia zarzutów skargi odnośnie naruszenia przez organ przepisów postępowania skarżąca powołała się natomiast obszernie na orzecznictwo sądów administracyjnych.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację, co do kwestionowanych przez skarżącą pytań. Organ nie odniósł się do zarzutów skarżącej odnośnie pytania nr 103, które zostało zakwestionowane dopiero w skardze. Ustosunkowując się natomiast do zarzutu, że pytania testu odnoszące się do zagadnień prawa zamówień publicznych i ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji nie mieszczą się w przedmiotowym zakresie egzaminu organ podniósł, iż na pojęcie prawa gospodarczego składa się ogól norm prawnych, dotyczących m. in. funkcjonowania gospodarki narodowej oraz stosunków gospodarczych między osobami fizycznymi i prawnymi. Sprawdzenie wiedzy z zakresu znajomości przepisów ustawy – Prawo zamówień publicznych i ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, nie wykracza więc poza zakres wskazany w ustawie o radcach prawnych, ponieważ powyższe ustawy składają się na zakres prawa gospodarczego. Także pytania z prawa podatkowego mieszczą się w ocenie organu w przedmiotowym zakresie egzaminu, gdyż regulacja ustawy o radcach prawnych nie posługuje się pojęciem gałęzi prawa, ale w art. 331 ust. 3 wskazano, że test egzaminacyjny obejmuje sprawdzenie wiedzy z zakresu m. in. prawa finansowego. Użycie przez ustawodawcę pojęcia "zakres prawa" wskazuje zaś na nadanie mu znacznie szerszego znaczenia niż to co przypisuje się pojęciu "gałęzi prawa", która wchodzi w ten zakres. Wobec tego nie powinna budzić wątpliwości intencja ustawodawcy, objęcia zakresem egzaminu na aplikacje prawnicze prawa podatkowego, w ramach prawa finansowego, zwłaszcza, że w latach 2006 i 2007 test egzaminacyjny pytania z prawa podatkowego obejmował.

Za całkowicie nieuzasadnione organ uznał także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania podkreślając, iż całe postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa. Treść wydanej decyzji zawiera zaś dogłębne przedstawienie zawartego w decyzji rozstrzygnięcia i odniesienie się do postawionych przez skarżącą zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie zarzuty w niej podniesione są trafne.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Minister Sprawiedliwości był uprawniony do dokonania kontroli uchwały nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej, uwzględniając w pełni zasadę dwuinstancyjności przedmiotowego postępowania. Zgodnie z art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku egzaminu do Ministra Sprawiedliwości. W myśl natomiast art. 331 ww. ustawy Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Uchwała komisji ustalająca wynik egzaminu ma niewątpliwie charakter decyzji administracyjnej, a odwołanie, o którym mowa w przepisie art. 3310 ust. 2, jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określona w art. 15 k.p.a., polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym. Dlatego w rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości miał obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, niezależnie od tego, czy strona podnosiła zarzuty związane z procedurą przeprowadzenia egzaminu konkursowego czy też ich nie podnosiła.

Organ odwoławczy miał zatem obowiązek poddać analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu.

W ocenie Sądu obowiązek ten w rozpoznawanej sprawie został zrealizowany.

W myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast zgodnie z art. 339 ust. 3 ww. ustawy pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Powyższa regulacja nie przewiduje więc sytuacji, aby prawidłowe mogły być dwie odpowiedzi, a tym bardziej, aby mógł być jednocześnie przyznany punkt za wskazanie jednej z dwóch odpowiedzi spośród trzech wymienionych w pytaniu. Nie ulega również wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej co do zakresu przedmiotowego danego pytania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy w ocenie Sądu za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego tj. przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w odniesieniu do zakwestionowanego przez skarżącą pytania testu nr 139, a także w odniesieniu do pytania nr 193, którego wadliwość Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związanym granicami skargi.

Pytanie nr 139 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje

B. nie przysługuje

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego."

Wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia stanowiska organu wyrażonego w zakresie tego pytania. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skarżąca omówiła orzecznictwo Sądu Najwyższego związane z problematyką ujętą w tym pytaniu odwołując się w szczególności do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt II CSK 19/05, jak również do poglądów doktryny, w tym krytycznych wobec uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. III CZP 94/06, na którą powołuje się organ. Organ odnosząc się do powyższej argumentacji wyraził pogląd, iż znajomość uchwał Sądu Najwyższego, które uzyskują moc zasad prawnych stanowi fragment znajomości prawa. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że egzamin konkursowy na aplikację polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata ze znajomości przepisów prawa, a nie ze znajomości orzecznictwa lub poglądów doktryny. W orzecznictwie NSA został zaś wyrażony pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela, że w teście egzaminacyjnym na aplikację nie powinno być takich pytań, na które możliwe jest udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej, a wybór odpowiedzi wiąże się koniecznością opowiedzenia się po stronie poglądów wyrażonych w doktrynie bądź po stronie stanowiska, i to nie jednoznacznego, prezentowanego w orzecznictwie, które jest kwestionowane przez uznanych przedstawicieli doktryny.

Z kolei w pytaniu nr 193 żadna z podanych propozycji odpowiedzi, w ocenie Sądu, nie stanowi zdania prawdziwego.

Pytanie to brzmiało: "Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje:

A. w formie postanowienia

B. w formie zawiadomienia

C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie."

Według klucza prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A" oparta na przepisie art. 165 § 2 ustawy – Ordynacja podatkowa. W świetle przepisów art. 165 Ordynacji podatkowej nie zawsze jednak wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia. Przepisy art. 165 § 5-7 zawierają bowiem wyjątki od tej zasady. Jeżeli więc w pytaniu tym chodziło o tzw. zasadę, co do formy wszczęcia postępowania podatkowego z urzędu, to powinno to znaleźć wyraźne odzwierciedlenie w treści pytania. Z treści pytania nie wynika jednak, że chodzi w nim o "zasadę". Pytanie zostało w związku z tym sformułowane w sposób niewłaściwy, nie spełniający wymogów art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pozostałe pytania testu zakwestionowane w skardze - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź.

Odnosząc natomiast się do zarzutu naruszenia art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych wskazać należy, iż zgodnie z powołanym przepisem egzamin konkursowy ma za zadanie i polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego w zakresie prawa konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy i etyki tego zawodu.

Zgodzić należy się z Ministrem Sprawiedliwości, iż pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącą w uzasadnieniu tego zarzutu (z prawa podatkowego, z prawa zamówień publicznych oraz z ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji) oparte były na przepisach prawa wchodzących w zakres egzaminu. Niewątpliwie bowiem w ogólnym pojęciu prawa finansowego mieszczą się takie dziedziny jak np. prawo dewizowe, prawo budżetowe, prawo bankowe, natomiast w ogólnym pojęciu prawa gospodarczego mieści się problematyka zamówień publicznych oraz prywatyzacji i komercjalizacji.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż treść art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, nie odnosi się do gałęzi prawa, rozumianych jako wyodrębnionych kompleksów norm prawnych, natomiast wskazuje na określone dziedziny prawa, które jak np. prawo finansowe, administracyjne, gospodarcze skupiają w sobie szereg aktów prawnych, które również można by określić jako autonomiczne gałęzie prawa posiadające własną aparaturę pojęciową i dogmatykę.

Należy też podkreślić, iż nie budzi wątpliwości, że prawo podatkowe jest odrębną gałęzią prawa, zwłaszcza od prawa cywilnego, karnego, czy też administracyjnego. Wskazane przez skarżącą poglądy doktryny i orzecznictwa, potwierdzające ten oczywisty fakt, nie budzą żadnych wątpliwości i nie są w żadnym wypadku kwestionowane ani przez organ ani przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę. Jednakże poglądy te, w żadnym wypadku nie wskazują, iż prawo podatkowe nie mieści się w pojęciu prawa finansowego, na które składa się szereg gałęzi prawa. Reasumując, o ile zgodzić się można z poglądem prezentowanym przez skarżącą, że prawo podatkowe jest osobną gałęzią prawa, nie zmienia to jednak faktu, iż jest częścią prawa finansowego, a co za tym idzie pytania z prawa podatkowego bez wątpienia mieszczą się w zakresie egzaminu konkursowego.

W ocenie Sądu, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ nie naruszył przepisów postępowania wymienionych w skardze. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ rozważył zarzuty i twierdzenia skarżącej, ponownie ocenił poprawność sformułowanych pytań i odpowiedzi, i stanowiska tego nie zmienia nieodniesienie się organu do wszystkich orzeczeń i przykładów wskazanych przez skarżącą. Organ odwoławczy reprezentował zasadniczo stanowisko odmienne od przedstawionego przez skarżącą i swoje poglądy w tym zakresie szczegółowo uzasadnił, odwołując się do stosownych aktów prawnych. Jak wynika też z obszernego i szczegółowego uzasadnienia decyzji, organ przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem. W ocenie Sądu fakt wydania rozstrzygnięcia, które jest poparte analizą prawną, i które jednocześnie jest niekorzystne dla skarżącej, nie może być też utożsamiany z naruszeniem norm procesowych.

Z uwagi na to, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącej na 189 punktów, a zdaniem Sądu pytania testu o numerach 139 oraz 193, na które skarżąca udzieliła odpowiedzi niezgodnych z kluczem, nie spełniały wymogów art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.