Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 144/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-03-19 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Zawieszono postępowanie.
Powołane przepisy: article: art. 125 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 19 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2013 roku sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Łowiczu na uchwałę Rady Gminy Bielawy z dnia 20 lipca 2011 roku nr IX/45/2011 w przedmiocie ustalenia opłat za świadczenia udzielane przez przedszkola publiczne i oddziały przedszkolne przy szkołach podstawowych, dla których organem prowadzącym jest Gmina Bielawy p o s t a n a w i a: zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne


UZASADNIENIE

W dniu 20 lipca 2011r. Rada Gminy Bielawy działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001r., nr 142, poz. 1591 ze zm.) oraz art. 14 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 256, poz. 2572 ze zm.) podjęła uchwałę nr IX/45/11 w sprawie ustalenia opłat za świadczenia udzielane przez przedszkola publiczne i oddziały przedszkolne przy szkołach podstawowych, dla których organem prowadzącym jest Gmina Bielawy.

Przedmiotowa uchwała w § 2 stanowi, że świadczenia udzielane przez przedszkola publiczne prowadzone przez Gminę Bielawy przez pięć dni w tygodniu, z wyłączeniem dni świątecznych i przerw w pracy przedszkola ustalonych przez organ prowadzący, w wymiarze pięciu godzin dziennie i w zakresie podstawy programowej wychowania przedszkolnego, o której nowa w § 1 pkt 2, realizowane są bezpłatnie.

Świadczenia udzielane przez przedszkola publiczne prowadzone przez Gminę Bielawy w czasie przekraczającym czas bezpłatnego nauczania, wychowania i opieki, wykraczające poza podstawę programową wychowania przedszkolnego, o której mowa w § 1 pkt 2, są odpłatne (§ 3 ust. 1). Zgodnie zaś z § 3 ust. 3 uchwały ustala się opłatę za jedną godzinę świadczenia, o którym mowa w ust. 1 w wysokości 0,13% minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w odrębnych przepisach. Opłata, o której mowa w pkt 3 podlega zaokrągleniu do pełnych złotych w ten sposób, że końcówki kwot wynoszące mniej niż 50 groszy pomija się, a końcówki wynoszące 50 i więcej groszy podwyższa się do pełnych złotych (§ 3 ust. 4).

Skargę na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł Prokurator Rejonowy w Łowiczu. Wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały zarzucił rażące naruszenie art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty polegające na:

- brak precyzyjnego wskazania w treści § 3 ust. 1 i ust. 3 uchwały rodzaju świadczeń, za które ustalono odpłatność;

- ustaleniu w § 3 ust. 3 uchwały odpłatności w formie stałej opłaty za jedną godzinę świadczenia, wykraczającego poza podstawę programową wychowania przedszkolnego, w wysokości 0,13% minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w odrębnych przepisach, nie zaś do charakteru, ilości i czasu trwania świadczeń, z których faktycznie dziecko korzysta,

- ustaleniu w § 3 ust. 4 uchwały, że opłata podlega zaokrągleniu do pełnych złotych oraz uszczegółowieniu sposobu zaokrąglenia kwot,

- przekroczeniu delegacji ustawowej w § 4 ust. 2 i 4 uchwały poprzez ustalenie, że szczegółowy zakres i odpłatności za świadczenia opiekuńczo- wychowawcze, o których mowa w § 2 ust. 2 oraz opłat za korzystanie przez dziecko z wyżywienia określi umowa cywilnoprawna zawarta pomiędzy dyrektorem przedszkola a rodzicem (opiekunem prawnym) dziecka przed lub z chwilą rozpoczęcia uczęszczania dziecka do przedszkola.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Rady Gminy Bielawy wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) – zwaną dalej - p.p.s.a., Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o powyższy przepis następuje z urzędu, lecz jego celowość została pozostawiona ocenie Sądu (por. postanowienia NSA z dnia 11 marca 2005 r. sygn. akt: I OZ 45/05 oraz z dnia 7 czerwca 2008 r. sygn. akt: I OZ 382/08), zaś generalnie następuje wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy sądowoadminstracyjnej zależy od wyniku innego postępowania (administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przez Trybunałem Konstytucyjnym). Podkreślić należy, że wskazana w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. podstawa zawieszenia postępowania uległa istotnemu rozszerzeniu w stosunku do uregulowań zawartych w art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. W szczególności przepis ten daje podstawę zawieszenia postępowania z powodu skierowania, w wyniku innej sprawy zawisłej przed sądem administracyjnym, pytania prawnego w celu podjęcia stosownej uchwały przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Warszawa 2006, s.281-182)

W orzecznictwie sądów administracyjnych (patrz: wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 221/08, wyrok WSA z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt: III SA/Wa 3321/08), przyjmuje się, że zawieszenie postępowania sądowego powinno być uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości jak również ekonomiki procesowej przy czym celowość zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. powinna być analizowana z punktu widzenia wystąpienia w przyszłości ewentualnej konieczności uruchomienia nadzwyczajnych środków wzruszania rozstrzygnięć ostatecznych np. przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności decyzji.

Dodatkowo należy podkreślić, że w sprawach sądowoadministracyjnych zjawiskiem wielce niepożądanym i utrudniającym praworządne działanie administracji jest odmienne stanowisko Sądu, co do wykładni i stosowania prawa w sprawach o analogicznym lub zbliżonym stanie prawnym i faktycznym (por. postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2008 r. sygn. akt: I FZ 221/08 LEX nr 479145 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s.302-303). Jednolitość orzecznictwa - dając stan stałości, pewności i bezpieczeństwa prawnego - służy respektowaniu zasady równości wobec prawa. Równe traktowanie stron znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej oznacza, że wobec nich musi zapaść takie samo rozstrzygniecie. Biorąc dodatkowo pod uwagę, że przeciwdziałanie rozbieżnościom w orzecznictwie ma szczególne znaczenie właśnie w sferze prawa publicznego, odwołanie się przez Sąd do rozstrzygnięcia NSA, jakie zapadnie w analogicznym stanie faktycznym i prawnym nie będzie stanowić uchybienia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że istotą problemu jest ustalenie, czy wprowadzona z dniem 1 września 2010r. w oparciu o art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty możliwość ustalania przez radcę gminy opłat za świadczenia przedszkoli publicznych może dotyczyć tylko nauczania i wychowania przedszkolnego przekraczającego realizowaną w czasie minimum 5 godzin dziennie podstawę programową i tym samym, czy rada gminy ustalając opłatę zobligowana jest precyzyjnie określić w uchwale, jakich konkretnie świadczeń dotyczy ta opłata.

W orzecznictwie sądów administracyjnych powstały rozbieżności dotyczące przedstawionego powyżej zagadnienia prawnego.

Zgodnie z pierwotnym poglądem prezentowanym zarówno przez wojewódzkie sądy administracyjne, jaki i Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty w brzmieniu obwiązującym od dnia 1 września 2010r. rada gminy została upoważniona tylko do ustalenia wysokości opłaty za konkretne świadczenia udzielone przez przedszkole publiczne ponad bezpłatny 5- godzinny czas przeznaczony na realizację podstawy programowej. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 lipca 2012r., sygn. akt I OSK 997/12 wskazał, że opłata, podobnie jak podatek jest świadczeniem pieniężnym, ogólnym, bezzwrotnym, przymusowym; cechą charakterystyczną odróżniającą opłatę od podatku jest jednak jej odpłatność (podatek jest świadczeniem nieodpłatnym), tzn. że w zamian za opłatę podmiot ją uiszczający ma prawo żądać usługi, towaru lub działania za strony organu publicznego. Opłaty publiczne pobierane są zawsze w związku z określonym, konkretnym działaniem organów państwa (samorządu terytorialnego). Stanowią swoistą zapłatę za uzyskanie zindywidualizowanego świadczenia oferowanego przez podmiot prawa publicznego. W klasycznej postaci opłaty odznaczają się pełną ekwiwalentnością. Również w wyroku z dnia 26 lipca 2012r. w sprawie I OSK 679/12 Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za takim charakterem opłaty ustalanej na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty, co prowadzi do wniosku, że organ prowadzący przy ustalaniu opłaty za świadczenia udzielane przez przedszkole publiczne w czasie przekraczającym wymiar zajęć, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 nie ma pełnej swobody w kształtowaniu jej wysokości. W związku z powyższym istnieje bezwzględna konieczność konkretyzowania w uchwałach świadczeń, za które przedszkola publiczne miały prawo pobierać opłaty. Świadczenia powinny być skonkretyzowane, a wysokość opłat powinna odnosić się do konkretnych świadczeń.

Ustawodawca nie zakłada istnienia jednej sumarycznej i niepodzielnej opłaty za wszelkie świadczenia posługując się w art. 14 ust. 5 liczbą mnogą w sformułowaniu "ustala wysokość opłat za świadczenia". Uchwała powinna wskazywać co składa się na każde z tych świadczeń i w konsekwencji opłat. Przedmiotem opłat mają być bowiem konkretnie realizowane świadczenia, a nie sama gotowość ich spełnienia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 grudnia 2012r. w sprawie III SA/Łd 883/12).

Z kolei w jednym z ostatnich wyroków z dnia 24 stycznia 2013r., sygn. akt I OSK 2158/12 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że w aktualnym stanie prawnym przy ustalaniu opłat w trybie w art. 14 ust. 5 ustawy nie ma już znaczenia jakie świadczenie, czy to związane z realizacją podstawy programowej, czy też z nią nie związane będą realizowane w czasie nieobjętym bezpłatnym pobytem w przedszkolu. NSA stwierdził, że zakres świadczeń przedszkola publicznego jest określony ustawowo i dotyczy wychowania i opieki nad dziećmi. Natomiast szczegółowy zakres pracy wychowawczo-dydaktycznej i opiekuńczej danego przedszkola określa jego statut (art. 60 ust. 1 ustawy). Statut przedszkola stanowi podstawę do opracowania programu wychowawczego, a także ramowego rozkładu dnia, który obliguje nauczyciela danego oddziału do ustalenia szczegółowego rozkładu dnia, z uwzględnieniem potrzeb i zainteresowań dzieci oraz oczekiwań rodziców (załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz. U. nr 61, poz. 624 ze zm.). W związku z tym zbędne jest zdaniem NSA powtarzanie w przedmiotowej uchwale szczegółowych świadczeń, za które opłaty są określone, skoro nie ma wątpliwości, że przedszkole musi realizować program wychowawczo-dydaktyczny i sprawować opiekę nad dziećmi, a realizacja tych zadań podlega kontroli zarówno nadzoru pedagogicznego, administracyjnego, jak i społecznego poprzez radę przedszkola oraz radę rodziców. Opłata za pobyt dziecka w przedszkolu nie ma charakteru opłaty stałej, naliczana jest za każdą rozpoczętą godzinę pobytu dziecka w przedszkolu. Uzależniona jest więc od czasu przez jaki udzielane są świadczenia w zakresie wychowania i opieki nad dzieckiem.

Nietrafny jest również, zdaniem NSA pogląd dotyczący konieczności przeprowadzenia stosownej kalkulacji ekonomicznej i ustalania rzeczywistych kosztów oferowanych świadczeń. Fakt, że zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli, stosownie do art. 5 ust. 5 ustawy, należy do zadań własnych gmin nie oznacza, że koszty te zobligowana jest w całości ponosić gmina. Gmina może podjąć taką uchwałę i zapewnić bezpłatne nauczanie, wychowanie i opiekę przez cały czas funkcjonowania przedszkola, ale może też ustalić opłaty stosownie do art. 14 ust. 5 ustawy. Podobne stanowisko zostało również zaprezentowane w wyroku NSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1468/12.

Istota problemu, jaki wystąpił w niniejszej sprawie jest tożsama z problemem będącym przedmiotem rozpoznania w kilkudziesięciu sprawach, które wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W sprawie o sygn. akt III SA/Łd 883/12 wpłynęła skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 grudnia 2012 r., wydanego w sprawie ze skargi Wojewody Łódzkiego na uchwałę Rady Miejskiej w Aleksandrowie Łódzkim z dnia 28 czerwca 2012 r., nr XXVII/241/12 w sprawie opłat za świadczenia przedszkoli publicznych i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych, dla których Gmina Aleksandrów Łódzki jest organem prowadzącym.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, z uwagi na zaistniałe rozbieżności w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i prejudycjalny charakter sprawy o sygn. akt III SA/Łd 883/12, względem przedmiotowego postępowania celowym jest zawieszenie postępowania. Wzgląd bowiem na jednolitość orzecznictwa sądowego oraz ekonomię procesową przemawia za tym, by do czasu rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, postępowanie w niniejszej sprawie zostało zawieszone.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.