Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 728/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 29 marca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1b, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego B. C., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta z dnia [...] 2020 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, E. C.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 12 listopada 2020 r. skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem E. C. We wniosku powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Pismem z dnia 20 listopada 2020 r., skarżący oświadczył, że podtrzymuje wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji wskazał, że E. C. ur. [...] 1938 r. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 16 grudnia 2004 r., nr sprawy [...] na podstawie którego został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Organ wydający to orzeczenie wskazał, że niepełnosprawność datuje się od 1984 r., z kolei ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 listopada 2004 r. i ma charakter trwały. Natomiast skarżący B. C. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny tj. synem, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem – E. C., nie posiada statusu rolnika, małżonka rolnika lub domownika.

Organ w motywach rozstrzygnięcia przytoczył przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest m.in. okoliczność, że niepełnosprawność E. C. nie powstała nie później niż przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyżej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wobec powyższego nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r..

Odnosząc się do stanowiska skarżącego, iż wiek powstania niepełnosprawności został uznany za niekonstytucyjny, organ zawrócił uwagę, że wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że skutkiem wejścia w życie wyroku, nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1 b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani też wykreowanie nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Powyższy wyrok, jak wynika z informacji Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opublikowanej w dniu 23 listopada 2018 r., ma stanowić podstawę działań legislacyjnych zmierzających do jego realizacji. Mając na uwadze stanowisko wskazanego Ministerstwa - w szczególności jako podmiotu dotującego środki na wypłacane przez Organ świadczenie - wobec faktu, że do chwili obecnej Wyrok TK nie został zrealizowany poprzez zmianę przepisów, tut. Organ zobowiązany jest do stosowania ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu.

Nadto organ I instancji stwierdził również, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., tj. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna. Jak wynika bowiem z akt sprawy decyzją z dnia 1 lipca 2013 r., znak: [...], przerejestrowaną do znaku: [...], zmienioną decyzją z dnia 5 listopada 201 8 r. w związku z opieką nad E. C., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznano zasiłek dla opiekuna bezterminowo od 1 lipca 2013 r.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł B. C. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art 17 ust. 1b u.ś.r. i jego niewłaściwe zastosowanie poprzez pominięcie okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności w/w przepisu w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że dla uniknięcia zbiegu świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie jest możliwe wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. Mając na uwadze powyższe zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy, a w rezultacie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad E. C., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu odwołania B. C. podniósł, iż wbrew stanowisku Burmistrza Miasta rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) Burmistrz miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Skoro wnioskodawca spełnia warunki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, to stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. W ocenie odwołującego organ administracji zupełnie pominął, że pismem z dnia 25 listopada 2020 r. złożył on oświadczenie, że rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy fakt uzyskiwania przez odwołującego się zasiłku dla opiekuna nie może być zatem przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje zastosowanie przepis art. 27 ust 5 u.ś.r. zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień istnieje możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia. Mając powyższe na uwadze oraz fakt, że odwołujący od 17 grudnia 2012r miał bezterminowo przyznane świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo odebrano mu regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając " niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne (zasiłek dla opiekuna), niniejsze odwołanie jest w pełni uzasadnione.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W swoich rozważaniach SKO wskazało, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., odmawiając na tej podstawie przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zauważyć, bowiem należy, że ww. przepis stanowił przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 23 października 2014 r. póz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Skutkiem ww. orzeczenia TK jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, począwszy od dnia jego ogłoszenia, to jest od dnia 23 października 2014r. i ukształtowanie w tym zakresie nowego stanu prawnego. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie."

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że podstawą do odmiennego odczytania sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie mogły być wytyczne Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, na które powołał się organy, albowiem nie mają one normatywnego charakteru.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że w istniejącym stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, z punktu widzenia art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżący spełniał przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem E. C.

Niezależnie od powyższego, SKO stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b omawianej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przy czym Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z przepisem art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Tym samym organ odwoławczy uznał, że fakt ustalenia skarżącemu prawa do zasiłku dla opiekuna nie jest sytuacją nieodwracalną. W świetle art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulującego kwestię zbiegu uprawnień do świadczeń, w przypadku wyboru przez B. C. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istnieje podstawa do usunięcia z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu ww. zasiłku zważywszy, że strona złożyła oświadczenie, że na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Jak słusznie wskazał bowiem NSA w wyroku z dnia 13 lipca 2018 r. sygn. akt IOSK 235/18, oczekiwanie i wymaganie organu, by strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem przez organ, czy spełnia ona pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało stan niepewności i zrozumiałą obawę, co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie przysługuje jedno z wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić żadnych przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W tym celu organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia.

Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że w niniejszej sprawie brak było związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością opieki nad osobą wymagająca opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wskazany zakres czynności opiekuńczych B. C. względem ojca E. C. nie miał charakteru tego rodzaju ażeby zmuszał go do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej. Kolegium wskazało, iż E. C., tj. osoba wymagająca opieki ze względu na liczne schorzenia, podeszły wiek i niepełnosprawność wymaga opieki i pomocy osób drugich. Z kolei do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez B. C. należy pomoc ojcu w czynnościach higienicznych, tj. myciu, kąpieli. Niewątpliwie zaś podkreślenia wymaga, iż takie czynności jak: sprzątanie, pranie, przywożenie czy przygotowanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich zawożenie na nie, wykupywanie lekarstw - czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego. Ponadto zauważyć należy, iż są to typowe czynności dnia codziennego wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. A zatem, z powyższego bezspornie wynika, iż wskazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującego nad niepełnosprawnym ojcem jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast z treści przytoczonego wyżej art. 17 ww. ustawy obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności niepozwalającej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można było przyjąć, iż skarżący stale i nieprzerwanie sprawował osobistą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, tym bardziej, że nie mieszka wraz z ojcem (zamieszkuje w G, ul. Ł, natomiast jego ojciec – E. C. zamieszkuje w miejscowości B nr [...], L). Co ważne - jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, E. C. pomimo swojej niepełnosprawności jest w stanie - choćby w ograniczonym zakresie samodzielnie się poruszać, spożywać posiłki i korzystać z toalety, a więc nie jest osobą obłożnie chorą (leżącą i pampersowaną). Jak ustalono w wywiadzie środowiskowym skarżący w każdej chwili jest dostępny pod telefonem, zatem osoba wymagająca opieki pozostaje także sama w domu co świadczy o tym, iż nie wymaga stałego dozoru ze strony opiekuna. Tym samym na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż odwołujący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, a to oznacza, iż nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która jak już wcześniej wspomniano ma być trwała.

Na powyższą decyzję skarżący B. C., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, a to: art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji pomimo nienależytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezebrania i nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego art. 80 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego;

2. naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegające na jego błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy wskutek uznania, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującego nad niepełnosprawnym ojcem jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a zatem nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Nadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty. Skarżący podniósł, że jego ojciec – E. C. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i z uwagi na stan zdrowia i występujące u niego schorzenia wymaga stałej opieki i pomocy innych osób. Zakres tej opieki jest bardzo szeroki i obejmuje pomoc m.in. przy utrzymaniu codziennej higieny osobistej, pomoc przy poruszaniu się, przygotowanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, dokonywanie opłat, ogrzewanie mieszkania, podawanie leków, pomiar poziomu cukru we krwi, wstrzykiwanie insuliny dwukrotnie w ciągu dnia, stały nadzór ze względów na postępujące objawy demencji, transport do lekarza, itp. E. C. ma obecnie 83 lata, ma duże problemy z pamięcią, orientacją, cierpi na demencję, a zatem opieka nad nim musi być wykonywana w sposób stały. Pomimo, iż porusza się w ograniczonym zakresie o lasce i nie jest osobą obłożnie chorą, wymaga stałego dozoru skarżącego, albowiem nie przygotuje sobie sam posiłku, a z uwagi na schorzenie demencji starczej wymaga dozoru, albowiem podejmuje czynności nieracjonalne, czasem stwarzające dla własnej osoby niebezpieczeństwo, traci orientację w miejscu zamieszkania, jest zagubiony, nie wie co ma robić. W ocenie skarżącego materiał dowodowy sprawy przeczy wnioskom organu administracji, że wiele czynności jakie świadczy skarżący na rzecz swojego ojca należy do normalnych czynności wykonywanych w każdym gospodarstwie domowym, również przez osoby aktywne zawodowo. Skarżący podniósł, iż mieszka w niewielkiej odległości od ojca, zaledwie 15 minut drogi co pozwala mu każdego dnia przyjeżdżać do ojca, często też nocuje.

Skarżący podkreślił również, że sprawowana przez niego opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Już tylko z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w niniejszej sprawie wynika, iż ojciec skarżącego pozostaje w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń, porusza się o lasce, a jego stan zdrowia się pogarsza z uwagi na wiek. Nadto wymaga on opieki, którą codziennie sprawuje skarżący, przywozi obiady, gotuje na miejscu, wykonuje pranie, sprząta, pomaga przy kąpieli, myciu, umawia wizyty lekarskie, zakupuje leki, podaje leki i insulinę, dowozi do lekarza. Skarżący codziennie przebywa u ojca, nocuje u niego, w każdej chwili jest dostępny pod telefonem, a opiekę sprawuje prawidłowo. Mierzy ojcu kilkukrotnie w ciągu dnia poziom cukru we krwi, podaje leki o różnych porach dnia. Opiekę nad ojcem sprawuje różnych porach dnia przebywa u ojca, dba również o jego stan psychiczny, emocjonalny, zostaje często u niego na noc. Trudno uznać, że czynności wykonywane przez skarżącego takie jak podawanie leków o różnych porach dnia, wykonywanie pomiaru poziomu cukru we krwi, mycie, kąpanie, podawanie posiłków, dbanie o bezpieczeństwo ojca, jego stan emocjonalny, to czynności rozumiane jako prowadzenie gospodarstwa domowego, nie wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego i są to czynności dnia codziennego wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy albo po jej zakończeniu. Istnieje, zatem związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością opieki nad osobą wymagająca opieki, albowiem zakres czynności opiekuńczych względem ojca E. C. ma charakter tego rodzaju, iż zmusza go do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpiła skarżąca. W terminie określonym w przepisie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2021r., a także - z mocy art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019.2325 ze zm. – dalej nazywanej p.p.s.a). – poprzedzającej ją decyzji wydanej przez Burmistrza Miasta z dnia [...] 2020r., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej ustawą, zwanej dalej u.ś.r.. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei po myśli art. 17 ust. 1b u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień między innymi do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów i świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie skarżący B. C. w dniu 13 listopada 2020r. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki na swoim ojcem E. C. Jednocześnie przedłożył oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w momencie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, który to zasiłek otrzymywał do 01 sierpnia 2013r, a wcześniej miał on przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowana opieka nad swoim ojcem E. C. Zostało również dołączone do akt orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 16 grudnia 2004r. w odniesieniu do E. C., w którym zaliczono go do znacznego stopnia niepełnosprawności (przyczyna niepełnosprawności 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia), orzeczenie ma charakter trwały i wydane zostało na stałe. W aktach sprawy znajduje się również wywiad środowiskowy, z którego wynika, że Pan E. C. wymaga opieki z powodu licznych schorzeń, porusza się o lasce a jego stan zdrowia pogarsza się z uwagi na wiek. Wymieniono w nim również czynności, które wykonuje skarżący, który codziennie przyjeżdża do ojca, przywozi obiady, gotuje na miejscu, sprząta, pierze, pomaga przy kąpieli i myciu, umawia wizyty lekarskie, zakupuje leki, dowozi do lekarza.

Pierwszym istotnym problemem jest kwestia przysługiwania skarżącemu zasiłku dla opiekuna i czy niejako zamiana świadczeń – zasiłku dla opiekuna na świadczenie pielęgnacyjne - ma charakter automatyczny.

Zasiłek dla opiekuna była przyznawany na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1297). Przysługiwał on osobom uprawnionym (opiekunom), jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Zasiłek dla opiekuna przysługiwał od dnia wejścia w życie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jeżeli osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Należy przy tym zauważyć, że zasadniczo powołana ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów skutkowała zmianą przyznanego zasiłku. Jednak nadal konieczne było spełnianie warunków z ustawy o świadczenia rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Z kolei art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w wersji w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. przewidywał analogicznie jak jest to obecnie uregulowane, że określonym osobom przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne jeżeli nie podejmowały lub rezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Można więc stwierdzić, że materialne przesłanki przyznania wówczas świadczenia pielęgnacyjnego były identyczne z obecnymi.

Należy przy tym podkreślić, że skarżący pierwotnie miał ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Następnie zostało ono zamienione na zasiłek dla opiekuna. Obecnie skarżący chciał z kolei wymienić zasiłek dla opiekuna na świadczenie pielęgnacyjne. Jest to związane z różnicą w kwocie wypłacanego zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego. Należy przyjąć, że obecnie obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych w wersji obowiązującej od 14 kwietnia 2020r., a więc w tej, która uwzględniały organy obu instancji w niniejszej sprawie, nakazuje jednak bardziej dokładne badanie przesłanek materialnych w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie wynika to z samego brzmienia przepisów, ale z rozwoju ich interpretacji na podstawie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych. Ma to szczególne znaczenie w odniesieniu do domagania się istnienia związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawnym. Należy więc stwierdzić, że nie mamy do czynienia z automatycznym przejściem opiekuna z otrzymywanego zasiłku dla opiekuna na świadczenie pielęgnacyjne. Organy administracyjne powinny bowiem dokładnie zbadać stan faktyczny i stwierdzić, czy skarżący pomimo opieki nad swoim ojcem, w stosunku do którego ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, mógłby podjąć pracę, nawet w niepełnym wymiarze, czy też zakres tej opieki nie pozwala na to.

W niniejszej sprawie jedynie z pism skarżącego wynika, że jego ojciec musi mieć wstrzykiwaną insulinę, ma postępujące objawy demencji, wymaga dozoru ponieważ podejmuje czynności nieracjonalne, traci orientację, jest zagubiony, nie wie co robić. Nie zostały na te okoliczności przedstawione żadne zaświadczenia lekarskie. Z kolei z orzeczenia o niepełnosprawności wynikają jedynie choroby określone symbolem 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia. Co więcej nie jest do końca jasne w jaki sposób skarżący ma sprawować opiekę nad swoim ojcem na odległość, która wcale nie jest nieznaczna (ok. 15 km.). Skoro ojciec skarżącego faktycznie miałby postępujące obawy demencji i wymagał ciągłego dozoru, to powinien przebywać razem ze skarżącym. Opieka nad taką osoba nie jest możliwa bowiem na odległość. Wymienione w wywiadzie środowiskowym czynności takie jak codzienne przyjeżdżanie do ojca, przywożenie obiadów, gotowanie na miejscu, sprzątanie, pranie, pomaganie przy kąpieli i myciu, umawianie wizyt lekarskich, kupowanie leków, dowożenie do lekarza, nie są czynnościami, które uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia, choćby na ½ etatu. Nawet wstrzykiwanie insuliny nie wymaga sprawowania stałej lub długotrwałej opieki. Są to wszystko bowiem zwykłe czynności dnia codziennego, do których zobligowane są osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Co więcej niewątpliwie ta opieka byłaby ułatwiona, gdyby skarżący mieszkał wraz ze swoim ojcem.

W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.