Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 593/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 2 ust. 1, par. 3 i par. 20 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 2 lit. a i art. 30
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 4 ust. 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Dnia 21 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] decyzją z [...] czerwca 2019 r., po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z [...] stycznia 2018 r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] maja 2014 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014. We wniosku zadeklarowano do płatności działki ew. położone w miejscach wskazanych w decyzji organu odwoławczego.

Przepis art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. L 25, s. 8), dalej: "rozporządzenie 65/2011" stanowi, że nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Oprócz strony podmiotami uczestniczącymi w tworzeniu sztucznych warunków w celu maksymalizowania wysokości przyznawanych płatności w różnych schematach pomocowych były [...] sp. j., [...] sp. j. i [...] sp. j. Spółki te zawiązała i zarządzała nimi strona i choć formalnie są one odrębnymi podmiotami, faktycznie są jedną jednostką, zarządzaną przez tą samą osobę (stronę).

Dla oceny czy strona i dana spółka może uzyskać dofinansowanie i być uznana za rolnika w świetle definicji z art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003, dalej: "rozporządzenie 73/2009", tj. czy prowadzi samodzielnie działalność rolniczą, należy wziąć pod uwagę również inne okoliczności, np. pełnienie funkcji zarządczych czy wyposażenie techniczne i organizacyjne takiego podmiotu.

Ponadto zgodnie z definicją gospodarstwa zawartą w art. 2 lit. b rozporządzenia 73/2009 należy także brać pod uwagę wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego, a gospodarstwo to - jak wskazano w art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 - oznacza wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wymienioną w załączniku 1 na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną.

Wyżej wskazane spółki ([...] sp. j., [...] s.p j. i [...] sp. j.) wchodziły w rzeczywistości w skład gospodarstwa rolnego M. W. i były przez niego zarządzane także w 2014 r.

Oprócz tych spółek przedstawiono także rolę w tworzeniu sztucznych warunków osób fizycznych powiązanych ze stroną rodzinnie, towarzysko i w ramach zależności innego rodzaju (służbowej itp.).

Okoliczności, o których wyżej wspomniano wiążą się z postępowaniem karnym prowadzonym w sprawie popełnienia szeregu wyłudzeń płatności przeciwko M. W. i osobom z nim związanym na różnych płaszczyznach, zarówno towarzyskich jak i zawodowych. W akcie oskarżenia w sprawie o sygn. akt II K [...] z 2013 r. wskazano, że M. W. prowadził od kilkunastu lat działalność gospodarczą pod nazwą [...] i zatrudniał pracowników. Część osób będących w stosunku zależności służbowej ze stroną czy też były powiązane z nią rodzinnie, towarzysko czy biznesowo, nabywała grunty rolne. Transakcje te były pozorne, gdyż w rzeczywistości obszary te były nabywane za pieniądze M. W. i to on nimi faktycznie władał. O pozorności nabycia nieruchomości przez poszczególne osoby świadczyło także wystawienie przez fikcyjnego nabywcę gruntów weksla na rzecz strony. Ponadto część z osób powiązanych ze stroną za jej namową podpisała z nią fikcyjne umowy dzierżawy ziemi pozwalające uzyskać płatności. W rzeczywistości jednak grunty te użytkowała strona za pomocą osób zatrudnianych przez niego i otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jej też polecenia składano przez fikcyjnych właścicieli i dzierżawców wnioski o płatności, a uzyskiwane kwoty przekazywano M. W.. O jego pełnej kontroli zarówno nad fikcyjnie zakupionymi gruntami jak i osobami dokonującymi tych czynności świadczą nie tylko posiadane przez stronę tokeny zapewniające jej pełen monitoring kont tych osób, ale i również wgląd w korespondencję otrzymywaną z organu. Strona inicjowała składanie wniosków o przyznanie płatności przez poszczególne osoby, a później egzekwowała od wnioskodawców przyznane im płatności. Prowadzone postępowanie karne i złożone podczas niego zeznania wykazały, że do osób które nienależnie otrzymały dotacje ze względu na fakt, że były jedynie fikcyjnymi użytkownikami gruntów zaliczono P. S., M. C., J. G., M. B., J. B., J. M., S. M., S. B., K. S., T. S., B. P., K. P., T. P. i J. J.. M. W. wydzielał grunty między kilkunastu umownych posiadaczy tak, aby powierzchnia działek zgłaszana przez każdą z tych osób nie przekraczała limitowanych powierzchni. Proceder ten umożliwiał mu uzyskanie dopłat w wysokościach, których w normalnych warunkach by nie otrzymał. Mechanizm ten funkcjonował już od 2004 r. i w trwał do 2011 r., kiedy powiązane z nim osoby przyznały się do zarzucanych im czynów.

Proceder podziału gruntów między te osoby potwierdził sam M. W. [...] listopada 2011 r. podczas przesłuchania podnosząc: potwierdzam fakty dotyczące dopłat, twierdzenia świadków i podejrzanych oraz dokumentów. Nie uważam, że były to wyłudzenia. Nie zaprzeczam okolicznościom podawanym przez te osoby i dokumenty. Potwierdził zatem, że był faktycznym posiadaczem gruntów rolnych deklarowanych do płatności w latach 2004-2011.

Następnie, ze względu na brak możliwości pozyskiwania maksymalnego dofinansowania na dotychczasowych zasadach, M. W. stworzył kolejny mechanizm, tym razem oparty na legalnie powołanych, lecz sztucznie działających spółkach [...] sp. j., [...] sp. j. i [...] sp. j., zawiązanych przez niego i jego konkubinę S. M. jedynie i wyłącznie w celu przejęcia gruntów wcześniej deklarowanych do płatności przez osoby, które przyznały się do wyłudzenia płatności w latach 2005-2011. W krótkim odstępie czasu spółki te już po kilku dniach od powstania złożyły wnioski o przyznanie płatności w wyniku przejęcia posiadania gospodarstwa rolnego odpowiednio od J. B., K. S. i M. C..

Do zawiązania tych spółek doszło po rozpoczęciu śledztwa w sprawie wyłudzenia płatności. Wskazane czynności miały więc jedynie na celu kontynuowanie przez M. W. procederu związanego ze sztucznym podziałem gruntów będących faktycznie w jego posiadaniu, aby uzyskać płatności w kwocie wyższej aniżeli w przypadku zgłoszenia wszystkich gruntów w jednym wniosku. Działania te ukazują swobodę z jaką M. W. przekazywał grunty rolne między nowo utworzone podmioty prawne.

Jednym z elementów kreowania sztucznych warunków w omawianej sprawie są powiązania osobowo-kapitałowe. W 2004 r. M. W., S. M. i L. G. (matka strony) złożyli odrębne wnioski o nadanie indywidualnego numeru producenta i od tego roku otrzymywali płatności. W dniu [...] listopada 2009 r. S. M. z M. W. zawiązali spółkę [...] sp. j., która w grudniu tego samego roku uzyskała indywidualny numer producenta rolnego. W 2011 r. te osoby fizyczne założyły kolejne podmioty prawne o nazwach: [...] sp. j., [...] sp. j. i [...] sp. j. We wszystkich wskazanych jednostkach utworzonych w latach 2009-2011, osoby te na dzień wpisu do rejestru były w zarządzie spółki i mogły reprezentować je samodzielnie. W 2012 r. S. M. z S. B. zawiązali [...] sp. z o. o., w której pełniła ona funkcje zarządcze do marca 2018 r., a od kwietnia tego roku przejęła jej obowiązki matka strony L. G.. Od marca 2015 r. wspólnikiem był również M. W.. W latach 2013-2014 M. W. ze swoją matką założył dwa kolejne podmioty: [...] sp. j. oraz [...] sp. j. W jednostkach tych na dzień wpisu do rejestru każdy ze wspólników miał prawo reprezentować spółkę samodzielnie. Od 2017 r. wspólnikami [...] sp. j. zostali M. W. i [...] sp. j. Każda ze spółek, w których S. M. pełniła funkcje zarządcze, wystąpiła z wnioskiem o wpis do ewidencji producentów i od tego momentu jednostki te ubiegały się o przyznanie płatności (tabela 2 obrazująca powiązania osobowe). Wyżej wskazane podmioty gospodarcze i osoby fizyczne otrzymały własne indywidualne numery ewidencyjne, dzięki którym odrębnie mogły ubiegać się o przyznanie płatności. Pomimo jednak tego, że spółki te i osoby fizyczne są formalnie gospodarstwami samodzielnymi (mającymi określonego zarządcę, pełnomocnika, numer ewidencyjny, majątek, konto, na które przelewane były środki, swoją siedzibę), to jednak są ściśle ze sobą powiązane.

Trzy z omawianych spółek zarejestrowano pod adresem ul. [...] w [...], a pod adresem ul. [...] w [...] swoją siedzibę miały dwie z wyżej wskazanych podmiotów. W 2014 r. w okresie składania wniosków o płatności podmioty te miały tożsamy adres jak M. W..

Wskazane pomioty mają tożsamy przedmiot działalności w zakresie rolnictwa. Tylko dwa z nich mają rozszerzony obszar działalności: [...] sp. j. zajmuje się dodatkowo uprawą zbóż, roślin strączkowych i roślin oleistych na nasiona z wyłączeniem ryżu oraz uprawą pozostałych roślin wieloletnich, a [...] sp. z o. o. zajmuje się także działalnością wspomagającą produkcję roślinną następującą po zbiorach, wynajmem i dzierżawą maszyn i urządzeń rolniczych, kupnem i sprzedażą nieruchomości na własny rachunek oraz usługą związaną z udostępnianiem pracowników i administracyjną obsługą biura (tabela 1). Nie wykazano, aby którakolwiek ze spółek wymagała wyodrębnienia ze względu na profil działalności czy konieczność zapewnienia specjalnego, odmiennego rynku zbytu.

Gospodarstwa ubiegające się w 2014 r. o dofinansowanie były rozproszone. Deklarowane do płatności leżały na terenach różnych obszarów administracyjnych. Ponadto podmioty prawne oraz osoby fizyczne wielokrotnie deklarowały do płatności grunty położone nie tylko w tym samym powiecie, ale również gminie i obrębie, co potwierdza mechanizm tworzenia sztucznych warunków. Nie ma bowiem ekonomiczno - technologicznego uzasadnienia takiego postępowania, przy możliwości takiego ułożenia stosunków, aby każdy ze wskazanych podmiotów miał swój areał w jednym bądź w dwóch zbliżonych do siebie obrębach. Określone rozdysponowanie gruntów miedzy wnioskami różnych podmiotów miało na celu uzyskanie płatności w wysokościach niemożliwych do uzyskania w przypadku ich zadeklarowania przez jeden podmiot (M. W.).

Weryfikacji poddano także rodzaj upraw na zadeklarowanych przez omawiane podmioty i osoby fizyczne działkach. Wielokrotnie na położonych w tym samym obrębie działkach, będących w formalnym posiadaniu różnych gospodarstw rolnych stwierdzono te same uprawy, co prowadzi do wniosku, że jedynym tego celem była chęć uzyskania dofinansowania do wszystkich gruntów będących w faktycznym posiadaniu strony.

O kreowaniu sztucznych warunków świadczy również fakt, że przejęcia gruntów od osób fizycznych, które pobrały w latach 2005-2011 nienależne im płatności dokonywały inne gospodarstwa rolne niż te, które zamierzały uzyskać do nich płatność w 2014 r. (k. 17-20 zaskarżonej decyzji). Grunty rolne, także i te będące w posiadaniu beneficjentów, którzy nie wnioskowali o dofinansowanie w 2014 r., były w omawianej kampanii swobodnie przekazywane między osobami fizycznymi i trzema spółkami. Przeniesienia te były pozorne, gdyż stanowiły jedynie formalny tytuł do wydzielania gruntów o areale gwarantującym uzyskanie płatności (k. 20-21 zaskarżonej decyzji). Również M. W. i jego matka L. G. wskazali we wniosku o przyznanie płatności na 2014 r. działki, które w latach 2005-2011 były użytkowane przez podstawionych przez stronę właścicieli gruntów (k. 22 zaskarżonej decyzji).

Dostosowanie do nowo powstałej sytuacji, po wszczęciu postępowania w sprawie wyłudzenia płatności, zapewnić miały również formalnie zawierane umowy dzierżawy między nowo zawiązanymi spółkami a osobami fizycznymi. Miało to zapewnić stronie nie tylko ciągłość w otrzymywaniu płatności, ale przede wszystkim umożliwić ich otrzymywanie co do wszystkich gruntów rolnych będących w jego faktycznym posiadaniu już od 2004 r. Umowy te zawierano wielokrotnie z fikcyjnymi właścicielami gruntów podstawionymi przez M. W. w dniu dokonywania transakcji, np. umowa dzierżawy gruntów rolnych z [...] lutego 2014 r. między B. P. (wydzierżawiającą) a M. W. (dzierżawcą) Jej wiarygodność podważa fakt, że osoba, która zobowiązuje się wydzierżawić stronie grunty, w latach 2005-2010 działając wspólnie z M. W. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziła organ do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez poświadczanie nieprawdy w składanych dokumentach, z których wynikało, że jest faktycznym użytkownikiem deklarowanych gruntów i w konsekwencji uzyskała nienależne jej płatności. Ponadto jest osobą spokrewnioną ze stroną i podstawioną przez nią do transakcji zakupu ziemi. Powyższe wynika z włączonego do przedmiotowego postępowania protokołu przesłuchania świadka z [...] sierpnia 2011 r. sporządzonego na okoliczność przesłuchania M. C. w Prokuraturze Rejonowej w [...] (k. 23 zaskarżonej decyzji). Powyższe zeznania potwierdzają, że M. W. wydzierżawiał grunty, które de facto stanowiły jego własność, gdyż nie je wybrał i ocenił pod względem przydatności, ale również kupił za swoje pieniądze przez podstawione przez niego osoby. Grunty deklarowane w latach 2005-2011 przez B. P. w 2014 r. deklarował podmiot zawiązany w 2011 r., a nie M. W.. Umowy dzierżawy nie mogą zatem stanowić dowodu potwierdzającego samodzielność i odrębność gospodarstw rolnych omawianych w niniejszej decyzji, ale również braku sztucznego przejmowania gruntów. Ponadto fakt udzielenia Odwołującemu przez wielu podstawionych właścicieli pełnomocnictw w szerokim zakresie umożliwiał M. W. dokonanie transakcji i innych umów bez ich wiedzy.

Potwierdzeniem powyższego mechanizmu są również umowy dzierżawy zawierane między wspólnikami spółek. Konkubina strony S. M. wydzierżawiła [...] lutego 2014 r. stronie dz. ew. nr [...] o pow. [...] ha. Wskazaną działkę M. W. deklaruje do płatności od 2006 r.

Zapłata czynszu dzierżawnego może być jedynie potwierdzeniem fikcyjnych transferów finansowych. Powyższe wynika np. z umowy dzierżawy gruntów rolnych z [...] lutego 2014 r. między B. P. a [...] sp. j., na mocy której to dzierżawca, m. in. M. W., zobowiązany jest płacić czynsz dzierżawy za grunty osobie będącej podstawionym właścicielem. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku umowy dzierżawy zawartej między S. B. a spółką [...] sp. j. Z kolei na podstawie umowy dzierżawy gruntów rolnych z [...] marca 2014 r. między [...] sp. j. a [...] sp. j. podmiot zawiązany przez stronę i jego konkubinę zobowiązał się uiścić określoną kwotę spółce, której wspólnikami są również te osoby fizyczne.

Przekazywanie gruntów i dostosowywanie się do nowych potrzeb potwierdza również akt notarialny nr [...] z [...] października 2013 r. dotyczący zmiany umowy spółki jawnej i przeniesienia prawa własności nieruchomości - [...] sp. j., z którego wynika, że S. M. przeniosła do spółki m. in. dz. ew. nr [...] położoną w gminie [...], obręb [...], która w końcowym efekcie została zbyta, a od 2012 r. deklaruje wskazany obszar do płatności spółka [...] sp. j.

O braku samodzielności i odrębności w 2014 r. wskazywanych podmiotów świadczy też brak wiedzy ze strony formalnych zarządców o istotnych kwestiach dotyczących funkcjonowania ich gospodarstw rolnych. S. M. podczas przesłuchania [...] stycznia 2017 r. wskazała, że jest jedynym zarządcą spółki [...] sp. j. ze względu na brak zainteresowania ze strony drugiego wspólnika (M. W.) omawianym podmiotem prawnym. Nie potrafiła ona jednak wskazać od kiedy ubiega się o płatności jako osoba fizyczna, ale również do kogo należały grunty wskazywane przez nią do płatności. Ponadto wskazana przez S. M. data ubiegania się o pierwsze dofinansowanie nie pokrywa się z informacjami zawartymi w systemie ZSZiK. Cel powołania spółek wskazany przez S. M.: Spółki zaczęły swoją własność działalność pakiety które się kończyły wcześniej nie mogły być realizowane przeze mnie na dokupywanych gruntach. Jak się rozpoczyna pakiely to mają one okres trwania. Ponieważ w trakcie trwania pakietu nie było można dołożyć do moich wniosków ziemi dlatego powstały spółki. Spółki jak już wcześniej powiedziałam zostały po dzielone chodziło o to żeby obszarowo przybliżyć żeby grunty były blisko siebie.

Zarządzanie gruntami rolnymi przez M. W. nie uległo zmianie od 2004 r. mimo prowadzonego postępowania i oskarżenia podstawionych właścicieli o wyłudzenie płatności. Strona była i jest faktycznym użytkownikiem gruntów deklarowanych do płatności zarówno przez osoby fizyczne i osoby prawne. To strona w 2014 r. pełniła funkcje zarządcze w tych jednostkach i ona w omawianej kampanii decydowała o wykorzystaniu gruntów wskazywanych do płatności, przeznaczeniu uzyskanego plonu, osobach wykonujących określone czynności na gruntach czy zawieranych transakcjach i dzierżawach.

Omawiane osoby prawne przedłożyły faktury np. zakupu paliwa i usług księgowych, jednak są to nieliczne dokumenty finansowe potwierdzające transakcje z podmiotami niezwiązanymi z M. W..

Jedyną zatem intencją utworzenia spółek jawnych przez ich wspólników (S. M. i M. W.) było uzyskanie przez stronę wyższych płatności przez rozdrobnienie potencjału produkcyjnego wchodzącego w rzeczywistości w skład gospodarstwa rolnego strony i zapewnienie ciągłości w otrzymywaniu maksymalnie możliwego do uzyskania wsparcia.

Odnośnie płatności rolnośrodowiskowej miał zastosowanie § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), dalej: "rozporządzenie z 13 marca 2013 r.". Wskazano w nim, że w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 4, 5 i 8 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości: 1) [...]% stawki płatności - za powierzchnię od [...] ha do [...] ha; 2) [...]% stawki płatności - za powierzchnię powyżej [...] ha do [...] ha. Przepis ust. 2 powyższego paragrafu stanowi, że w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości: 1) w przypadku wariantu pierwszego i drugiego: a) [...]% stawki płatności - za powierzchnię od [...] ha do [...] ha, b) [...]% stawki płatności - za powierzchnię powyżej [...] do [...] ha; 2) w przypadku wariantu piątego i szóstego: a) [...]% stawki płatności - za powierzchnię od [...] ha do [...] ha, b) [...]% stawki płatności - za powierzchnię powyżej [...] do [...] ha.

Gdyby w jednym wniosku o przyznanie płatności na 2014 r. wskazano dz. ew. deklarowane we wszystkich powiązanych ze stroną wnioskach, kwota zmniejszenia wynikająca z zastosowania współczynnika korygującego i zwrotu dyscypliny finansowej byłaby znacznie wyższa niż w przypadku odrębnego ubiegania się o płatności. W uzasadnieniu decyzji z [...] stycznia 2018 r. zsumowano powierzchnie i potencjalne płatności wynikające z wniosków wszystkich spółek i zestawiono je z wartością płatności, które przysługiwałyby, gdyby wszystkie grunty będące w posiadaniu spółek zgłoszono do płatności przez jedną osobę. W tym ostatnim przypadku wysokość płatności byłaby mniejsza o ok. [...] tys. zł.

Tworzenie sztucznych warunków przez powyższe podmioty nastąpiło w celu uzyskania maksymalnych kwot dofinansowania w ramach płatności przez uniknięcie zastosowania stawek degresywnych i limitów powierzchniowych. Jak wynika natomiast z art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Kwestie związane ze stwierdzeniem stworzenia sztucznych warunków odnośnie przyznania jednolitej płatności obszarowej uszczegółowione zostały w art. 2 lit. a, b i c oraz art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009.

W skardze na decyzję organu odwoławczego strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a.", przez zaniechanie zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego, jako że:

1. dokonano ustaleń na podstawie zeznań świadków nie mających wiedzy o okolicznościach istotnych dla rozstrzygnięcia, gdyż ich relacje dotyczą zdarzeń sprzed 2011 r.;

2. błędnie przyjęto, że skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, podczas gdy nie ma na to dowodów; nie może być nim akt oskarżenia, jako że okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w związku z zagadnieniami objętymi aktem oskarżenia; skarżący przedstawił dokumenty na samodzielność gospodarstwa:

a) technologiczną - jest właścicielem ciągnika i kosiarek, o czym świadczą dowody rejestracyjne i za pomocą tego sprzętu wykonuje zabiegi agrotechniczne;

b) organizacyjną i kierowniczą (zarządczą);

c) ekonomiczną - posiada odrębny rachunek bankowy;

d) prawną - jest osobą fizyczną posiadającą grunty zgłoszone do płatności.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", oznaczałby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Istota sporu, do jakiego doszło w ramach kontrolowanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżący wespół ze wskazanymi przez organ odwoławczy podmiotami sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami. Spór w rozważanym zakresie powstał odnośnie dochodzonych w roku 2014 przez skarżącego, jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne, płatności rolnośrodowiskowych. Organy przyjęły, że płatności te byłyby korzyścią uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, co implikuje odmowę ich przyznania.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia z 13 marca 2013 r. płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia 73/2009, dalej: "rolnik", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia 73/2009, wynosi co najmniej [...] ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Gospodarstwo oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego (art. 2 lit. a rozporządzenia 73/2009).

Charakterystyczną cechą dystrybucji środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielenie znacznej części płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci nie wymagają takiego samego poziomu jednolitego wsparcia, aby osiągnąć cel skutecznego wsparcia dochodów. Ze względu na możliwości dostosowania większym beneficjentom łatwiej jest zarządzać niższym poziomem jednolitego wsparcia. Sprawiedliwe jest zatem oczekiwanie, aby rolnicy otrzymujący duże kwoty wsparcia w sposób szczególny przyczyniali się do finansowania środków rozwoju obszarów wiejskich skierowanych na nowe wyzwania. Właściwe jest zatem ustanowienie mechanizmu umożliwiającego zwiększenie redukcji wyższych płatności i wykorzystanie uzyskanych w ten sposób wpływów do podjęcia nowych wyzwań w ramach rozwoju obszarów wiejskich (motyw 11 rozporządzenia 73/2009).

Odnośnie płatności rolnośrodowiskowej miał zastosowanie § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), dalej: "rozporządzenie z 13 marca 2013 r.". Wskazano w nim, że w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 4, 5 i 8 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości: 1) [...]% stawki płatności - za powierzchnię od [...] ha do [...] ha; 2) [...]% stawki płatności - za powierzchnię powyżej [...] ha do [...] ha. Przepis ust. 2 powyższego paragrafu stanowi, że w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości: 1) w przypadku wariantu pierwszego i drugiego: a) [...]% stawki płatności - za powierzchnię od [...] ha do [...] ha, b) [...]% stawki płatności - za powierzchnię powyżej [...] do [...] ha; 2) w przypadku wariantu piątego i szóstego: a) [...]% stawki płatności - za powierzchnię od [...] ha do [...] ha, b) [...]% stawki płatności - za powierzchnię powyżej [...] do [...] ha.

W przypadku realizacji więcej niż jednego pakietu lub wariantu, w ramach których płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych, płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości [...]% stawki płatności, jeżeli łączna powierzchnia, do której przysługuje płatność rolnośrodowiskowa w ramach wszystkich realizowanych pakietów lub wariantów, nie przekracza największej powierzchni, za którą w ramach realizowanych pakietów lub wariantów można przyznać płatność rolnośrodowiskowa z uwzględnieniem [...]% stawki płatności (§ 3 rozporządzenia z 13 marca 2013 r.).

Nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia (art. 30 rozporządzenia 73/2009).

Nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia (art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011).

Podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (wyrok TSUE w sprawie C-367/96 - dostępny na stronie internetowej www.curia.europa.eu, dalej "CURIA").

Ponadto, TSUE w pkt 29 wyroku wydanym sprawie C-434/12 (dostępny w CURIA) zinterpretował regulację dotyczącą obchodzenia prawa - art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011. Zdaniem TSUE zastosowanie tego przepisu wymaga istnienia elementu obiektywnego i subiektywnego (pkt 29 wyroku w sprawie C-434/12). Po pierwsze, konieczne jest zaistnienie obiektywnych okoliczności, z których wynika, że mimo formalnego spełnienia przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel przez nie realizowany nie został osiągnięty (element obiektywny). Po drugie, niezbędna jest po stronie danego podmiotu wola uzyskania korzyści wynikających z uregulowań prawa przez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny). Zaistnienie elementu subiektywnego może zostać wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności, gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku w sprawie C-434/12). Nie można jednak odmówić finansowania projektu, gdy dana inwestycja może mieć inne uzasadnienie niż tylko płatność w ramach systemu wsparcia (pkt 42 tego wyroku).

Przenosząc powyższe na realia rozpatrywanej sprawy należy wskazać, co następuje.

Skarżący działając z podmiotami wskazanymi przez organ wyczerpał przesłanki z art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011. Chociaż ubiegając się o te płatności formalnie spełnił wymogi do ich uzyskania, warunki te zostały jednak stworzone sztucznie, w sprzeczności z celami wynikającymi z wyżej wskazanych uregulowań.

Organ zasadnie uznał, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego w zgodzie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, że chociaż skarżący i pozostałe wymienione przez organ podmioty (tj. [...] sp. j., [...] sp. j. i [...] sp. j.) formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, to jednak pozostają one ze sobą ściśle powiązane (osobowo, ekonomicznie i funkcjonalnie). Podmioty te, mimo tego rodzaju powiązań, wystąpiły z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności za 2014 r., działając formalnie jako samodzielni rolnicy.

W celu uzasadnienia odmowy przyznania płatności skarżącej organ odwoławczy był zobowiązany do przedstawienia w uzasadnieniu swej decyzji bardzo szczegółowych rozważań dotyczących całego procesu tworzenia sztucznych warunków i opisu działania wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces. Wskazał on bardzo szczegółowo na liczne powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne między P. S., M. C., J. G., M. B., J. B., J. M., S. M., S. B., K. S., T. S., B. P., K. P., T. P. i J. J. oraz wymienionymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji spółkami z o. o.

Organ odwoławczy prawidłowo uznał i wyczerpująco uzasadnił stworzenie sztucznych warunków w celu maksymalizacji płatności. Gdyby w jednym wniosku o przyznanie płatności na 2014 r. wskazano dz. ew. deklarowane we wszystkich powiązanych ze stroną wnioskach, kwota zmniejszenia wynikająca z zastosowania współczynnika korygującego i zwrotu dyscypliny finansowej byłaby znacznie wyższa niż w przypadku odrębnego ubiegania się o płatności. W uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji zsumowano powierzchnie i potencjalne płatności wynikające z wniosków wszystkich spółek i zestawiono je z wartością płatności, które przysługiwałyby, gdyby wszystkie grunty będące w posiadaniu spółek zgłoszono do płatności przez jedną osobę. W tym ostatnim przypadku wysokość płatności byłaby mniejsza o ok. [...] tys. zł.

Sąd uznaje argumenty organu odwoławczego za własne, stąd nie ma potrzeby szczegółowego ich powtarzania. Wypada jedynie ogólnie stwierdzić, że elementami kreowania sztucznych warunków w omawianej sprawie są łącznie wzięte:

- powiązania osobowe: organ wskazał, że wskazane wyżej spółki jawne powstały w 2011 r. i zostały założone przez M. W., S. M. (konkubinę strony) i L. G. (matkę strony);

- powiązania adresowe: w 2014 r. w okresie składania wniosków o płatności podmioty te miały tożsamy adres jak M. W.;

- tożsame przedmioty działalności w zakresie rolnictwa, przy czym nie wykazano, aby którakolwiek ze spółek wymagała wyodrębnienia ze względu na profil działalności czy konieczność zapewnienia specjalnego, odmiennego rynku zbytu;

- położenie działek: gospodarstwa ubiegające się w 2014 r. o dofinansowanie były rozproszone; deklarowane do płatności leżały na terenach różnych obszarów administracyjnych; ponadto podmioty prawne oraz osoby fizyczne wielokrotnie deklarowały do płatności grunty położone nie tylko w tym samym powiecie, ale również gminie i obrębie; określone rozdysponowanie gruntów miedzy wnioskami różnych podmiotów miało na celu uzyskanie płatności w wysokościach niemożliwych do uzyskania w przypadku ich zadeklarowania przez jeden podmiot (M. W.);

- rodzaj upraw na zadeklarowanych przez omawiane podmioty i osoby fizyczne działkach: wielokrotnie na położonych w tym samym obrębie działkach, będących w formalnym posiadaniu różnych gospodarstw rolnych stwierdzono te same uprawy, a jedynym tego celem była chęć uzyskania dofinansowania do wszystkich gruntów będących w faktycznym posiadaniu strony;

- przejęcia gruntów od osób fizycznych, które pobrały w latach 2005-2011 nienależne im płatności, dokonywały inne gospodarstwa rolne niż te, które zamierzały uzyskać do nich płatność w 2014 r. (k. 17-20 zaskarżonej decyzji); grunty rolne, także i te będące w posiadaniu beneficjentów, którzy nie wnioskowali o dofinansowanie w 2014 r., były w omawianej kampanii swobodnie przekazywane między osobami fizycznymi i wskazanymi wyżej trzema spółkami; przeniesienia te były pozorne, gdyż stanowiły jedynie formalny tytuł do wydzielania gruntów o areale gwarantującym uzyskanie płatności (k. 20-21 zaskarżonej decyzji); również M. W. i jego matka L. G. wskazali we wniosku o przyznanie płatności na 2014 r. działki, które w latach 2005-2011 były użytkowane przez podstawionych przez stronę właścicieli gruntów (k. 22 zaskarżonej decyzji);

- umowy dzierżawy między nowo zawiązanymi spółkami a osobami fizycznymi, co miało zapewnić skarżącemu nie ciągłość w otrzymywaniu płatności i umożliwić ich otrzymywanie co do wszystkich gruntów rolnych będących w jego faktycznym posiadaniu już od 2004 r.; umowy te zawierano wielokrotnie z fikcyjnymi właścicielami gruntów podstawionymi przez M. W. w dniu dokonywania transakcji.

Zarządzanie gruntami rolnymi przez skarżącego nie uległo zmianie od 2004 r. mimo prowadzonego postępowania i oskarżenia podstawionych właścicieli o wyłudzenie płatności. Skarżący był i jest faktycznym użytkownikiem gruntów deklarowanych do płatności zarówno przez osoby fizyczne i osoby prawne. W 2014 r. pełnił on funkcje zarządcze w tych jednostkach i decydował o wykorzystaniu gruntów wskazywanych do płatności, przeznaczeniu uzyskanego plonu, osobach wykonujących określone czynności na gruntach czy zawieranych transakcjach i dzierżawach.

Prawidłowe i niezbędne ustalenia organu odnosiły się do powiązań rodzinnych, osobistych wskazanej wyżej grupy osób oraz ich udziału w wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji spółkach prawa handlowego. Organ odwoławczy szczegółowo zanalizował powiązania między tymi osobami fizycznymi i prawnymi oraz odniósł je konkretnie do pobieranych płatności, w tym przeanalizował okoliczności dotyczące podejmowanej przez skarżącego działalności rolniczej.

Powyższe potwierdza stworzenie sztucznych warunków między skarżącym i wskazanymi w obszernym uzasadnieniu organu odwoławczego spółkami jawnymi, co pozostaje w sprzeczności z celami płatności. Maksymalizacja płatności była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki, w tym również skarżącego. Wynika to nie tylko z przedstawionych powiązań pomiędzy tymi podmiotami, lecz nadto znajduje potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym.

Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał, że wystąpiły elementy obiektywny i subiektywny, świadczące o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do otrzymania płatności, zgodnie z wykładnią przepisów zawartą w wyroku TSUE w sprawie C-434/12. Wskazane przez organ okoliczności świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania płatności, zaś z materiału dowodowego nadto wynika, że działania skarżącego i pozostałych podmiotów miały powodować uniknięcie zastosowania stawek degresywnych.

Nie jest zatem zasadny zarzut błędnego przyjęcia, że skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności. Ustalając stan faktyczny organ mógł dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 K.p.a.), w tym wskazany wyżej akt oskarżenia. Nie ma rozstrzygającego znaczenia, że dotyczy on okresu nieobjętego postępowaniem administracyjnym, gdyż sposób działania skarżącego i współdziałających z nim osób w tym okresie w połączeniu z oceną ich działania w okresie objętym zaskarżoną decyzją dowodzi, że stworzył on w 2014 r. sztuczne warunki do uzyskania płatności. W tym kontekście nie ma wpływu na wynik sprawy okoliczność, że dokonano ustaleń na podstawie zeznań świadków dotyczących zdarzeń sprzed 2011 r.

W powyższym zakresie nie sposób skutecznie zarzucić organowi naruszenia przepisów postępowania wskazywanych w skardze. Organ z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu zbadania kwestii stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, a na podstawie jego całokształtu ocenił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazane wyżej okoliczności faktyczne. Ocena ta jest racjonalna i spójna oraz ma potwierdzenie w materiale dowodowym.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalono skargę.