Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1098/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1,  art. 102
journal: Dz.U. 2011 nr 287 poz 1687
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jednolity.
article: art. 6  pkt 2 i 1
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
article: art. 7,  art. 75,  art. 9,  art. 77  par. 1,  art. 80,  art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c,  art. 152,  art. 132
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Andrzej Góraj Sędzia WSA – Sławomir Antoniuk Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Protokolant – starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2013 r. sprawy ze skargi R. K. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym 1. uchyla zaskarżony rozkaz personalny i utrzymany nim w mocy rozkaz personalny z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], 2. zaskarżony rozkaz personalny nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Skarżący [...] R. K. raportem z dnia [...] listopada 2012 r. zwrócił się do Komendanta Głównego Policji z prośbą o zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od [...] grudnia 1992 r. do [...] stycznia 1995 r. do wysługi lat i wypłatę należnych świadczeń, załączając dwa własne oświadczenia, zaświadczenia z Urzędu Gminy w R. o istnieniu gospodarstwa rolnego oraz o zameldowaniu, zaświadczenie ze Starostwa Powiatowego w R., dotyczące własności gospodarstwa, umowę darowizny, sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1995 r. (Rep. [...] nr [...]) oraz zeznania dwóch świadków.

Następnie pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia żądania, tj. przedstawienia zaświadczenia właściwego urzędu gminy, potwierdzającego okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym lub dokumentu informującego o braku możliwości wydania przedmiotowego zaświadczenia (zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r.) oraz zaświadczenia o zameldowaniu (zamieszkiwaniu) jego rodziców we wnioskowanym okresie. Ponadto zwrócono się do świadków, którzy złożyli zeznania w tej sprawie, tj. do B. M. i A. S., o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. jak często widywali R. K. podczas wykonywania prac w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia [...] grudnia 1992 r. do dnia [...] stycznia 1995 r. (należało podać częstotliwość)?

2. czy przed dniem [...] grudnia 1992 r. oraz po dniu [...] stycznia 1995 r. widywali R. K. podczas wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców?

3. w jakim wymiarze czasu w skali doby R. K. pracował w gospodarstwie rolnym rodziców i w jakich porach dnia był przez nich widywany?

4. w jakiej odległości grunty rolne i zabudowania gospodarskie, w których świadczył pracę w gospodarstwie R. K., położone są w stosunku do ich miejsca zamieszkania i prowadzonego gospodarstwa rolnego?

5. wskazanie charakteru gospodarstwa rolnego (prowadzonego przez Państwa K.) i zakresu niezbędnych prac wskazanych R. K. przez prowadzących gospodarstwo (zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu) we wskazywanym okresie,

6. wskazanie ilości osób pracujących w omawianym okresie w gospodarstwie rolnym, w którym świadczył pracę R. K.,

7. czy w okresie od dnia [...] grudnia 1992 r. do dnia [...] stycznia 1995 r. przebywali stale w podanym miejscu zamieszkania, czy np. wyjeżdżali na dłuższy okres czasu lub pracowali zawodowo w tej lub innej miejscowości?

W dniach [...] i [...] stycznia 2013 r. wpłynęły wyjaśnienia świadków, stanowiące uzupełnienie złożonych wcześniej zeznań, a następnie w dniach [...] i [...] stycznia 2013 r. wpłynęły pisma R. K. wraz z dokumentacją w postaci zaświadczeń o zameldowaniu D. i J. K.

Komendant Główny Policji rozkazem personalnym z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], działając na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 i § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 z późn. zm.) w zw. z art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), odmówił skarżącemu [...] R. K. przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] grudnia 1992 r. do dnia [...] stycznia 1995 r. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 z późn. zm.) wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat, a w art. 102 ustawy upoważniono ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia, z uwzględnieniem rodzajów okresów służby, pracy i innych okresów podlegających zaliczeniu do wysługi, sposobu jej dokumentowania oraz trybu postępowania w tych sprawach. Zatem w wykonaniu tej delegacji wydane zostało cytowane już w podstawie rozkazu rozporządzenie i w myśl § 4 ust. 1 pkt 5, do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1 – 4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Z kolei taką regulację stanowi ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy i zgodnie z jej art. 1 ust. 1 pkt 3, wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a według art. 3 ust. 1 ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Natomiast ust. 2 tegoż artykułu stanowi, że jeżeli organ, o którym mowa ust. 1 nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. Z kolei z zapisu ust. 3 tegoż artykułu wynika, że w wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. W rozpoznawanej sprawie pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. poinformowano skarżącego o obowiązujących przepisach prawa w zakresie rozpatrywanej sprawy, a także o konieczności przedstawienia zaświadczenia właściwego urzędu gminy, potwierdzającego okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym lub informującego o braku dokumentów uzasadniających wydanie przedmiotowego zaświadczenia, lecz wymieniony nie przedstawił żadnego z powyższych dokumentów. Zatem, w oparciu o same tylko zeznania świadków, bez uprzedniego wyczerpania procedury przedstawionej (trybu określonego) w art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym jest niedopuszczalne i stanowi naruszenie prawa. Brak zaświadczenia lub informacji dotyczącej odmowy jego wydania – zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. – stanowi zatem samoistną przesłankę do nieuwzględnienia żądania skarżącego. Niezależnie od powyższego wyjaśniono, iż ewentualna praca policjanta w gospodarstwie rolnym powinna być oceniana z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w całym okresie jej wykonywania i do oceny stanu faktycznego, mającego miejsce we wnioskowanym okresie, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 6 pkt 2 tego aktu prawnego, domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Dowodami w przedmiotowej sprawie są m.in. zeznania świadków, którzy wskazują, że skarżący wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym rodziców D. i J. K., położonym w miejscowościach G., B., L., B., gmina R., w charakterze domownika. Świadkowie nie odnieśli się do punktu dotyczącego rodzaju pracy wykonywanej w gospodarstwie rolnym, wskazania wymiaru czasu pracy, podlegania przez zainteresowanego ubezpieczeniu z tytułu wykonywania tej pracy, jak również posiadania innych źródeł utrzymania w okresie objętym zeznaniem. Oświadczyli natomiast, że okoliczności objęte zeznaniem są im znane, ponieważ mieszkali w bliskim sąsiedztwie i widywali zainteresowanego przy pracach w gospodarstwie rolnym jego rodziców. W uzupełnieniu swojego oświadczenia B. M. poinformowała, iż zeznania sformułowała na podstawie obserwacji własnych, jak i wywiadu, jaki przeprowadziła wśród najbliższych sąsiadów. Zeznała nadto, iż wymienionego widywała bardzo często, natomiast nie pamięta dokładnie z jaką częstotliwością, ponieważ było to 20 lat temu, ale zdarzało się, że kilka razy w tygodniu w godzinach popołudniowych i bardzo późno wieczornych. Wskazała, iż przed dniem [...] grudnia 1992 r. również jako dziecko pomagał rodzicom, gdyż taka jest specyfika życia na wsi, że dzieci pomagają rodzicom tyle na ile mają możliwość. Oświadczyła, iż grunty rolne i zabudowania gospodarcze Państwa K. od jej miejsca zamieszkania oddalone są o ok. [...] km, ale od 1989 r. jest właścicielką gospodarstwa rolnego we wsi G., oddalonego od gospodarstwa Państwa K. o [...] – [...] m. Ponadto w omawianym okresie uprawiała z mężem ziemię po teściach, która to ziemia sąsiaduje z gospodarstwem Państwa K. W związku z faktem, iż Państwo K. uprawiali m.in. buraki, świadek wskazała, iż widywała skarżącego niemal codziennie. Uznała także, iż widząc wieczorem R. K. wracającego z ojcem do domu, "zapewne w roboczym stroju nie wracał z dyskoteki". Wskazała, że podczas wzmożonych prac w gospodarstwie, Państwo K. zatrudniali 1 – 2 osoby, "gdyż jest to praca bardzo ciężka". Z kolei A. S., w uzupełnieniu swoich zeznań, wskazał, iż R. K. we wskazywanym okresie widywał kilka razy w tygodniu (ok. 10 razy), a czasem nawet 1 – 2 razy dziennie, lecz nie jest w stanie precyzyjnie określić wymiaru czasu jego pracy w gospodarstwie, ale myśli, iż mogło to być ok. 8 godzin dziennie. Świadek widywał wymienionego "w różnych porach dnia tak przed południem jak i po południu a nawet wieczorem". Grunty i zabudowania gospodarskie Państwa K. położone są od jego miejsca zamieszkania w odległości [...] km (w linii prostej). Świadek wskazał także, iż przedmiotowe gospodarstwo było gospodarstwem o profilu roślinno – hodowlanym, w którym R. K., wraz z rodzicami i bratem, wykonywał zarówno prace polowe (do których używał ciągnika ze sprzętem towarzyszącym), jak i związane z obsługą zwierząt gospodarskich. Jednakże przedmiotowe zeznania nie mogą zostać uznane za wiarygodny dowód, potwierdzający świadczenie przez [...] R. K. pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, bowiem ich treść wskazuje jednoznacznie, iż świadkowie obserwowali jedynie doraźną pomoc zainteresowanego w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny, tym bardziej, że – jak sami podkreślają – nie pamiętają dokładnie, z jaką częstotliwością widywali wymienionego podczas wykonywania prac w przedmiotowym gospodarstwie. Natomiast zgodnie z obowiązującymi w przedmiotowym okresie przepisami ustawy z 20 grudnia 1990 r., niezbędnym wymogiem uznania za domownika było m. in. wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze stałym. Oznacza to, że przy naliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, i drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne, a z treści zeznań świadków jednoznacznie wynika, iż błędnie utożsamiają oni świadczoną przez skarżącego pomoc z pojęciem pracy. Dokumentację w przedmiocie wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] grudnia 1992 r. do dnia [...] stycznia 1995 r. stanowią także akta osobowe policjanta, zawierające między innymi dokumenty zgromadzone podczas postępowania kwalifikacyjnego, prowadzonego dla kandydatów ubiegających się o przyjęcie do służby w Policji oraz obecnie przedłożone w komórce kadrowej i wynika z nich, że we wnioskowanym okresie, tj. od dnia [...] grudnia 1992 r. do dnia [...] stycznia 1995 r., zamieszkując w miejscowości G. [...], skarżący R. K. był uczniem Liceum Ogólnokształcącego w R., w klasie o profilu [...].

Zaznaczono, iż samo wykonywanie różnych czynności w gospodarstwie rolnym nie wykluczało co do zasady innych form aktywności, w tym uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej, jednakże trwające 7 – 8 godzin lekcyjnych zajęcia w szkole średniej, do czego należy także doliczyć konieczność domowego przygotowania się do obowiązków szkolnych, zdaniem organu, nie pozwalały stronie na wykonywanie pracy mającej istotne znaczenie dla funkcjonowania gospodarstwa. Powyższe nie pozwalało na wykonywanie czynności w gospodarstwie rolnym wtedy, gdy istniała taka potrzeba, a jedynie wówczas, gdy zainteresowany miał taką możliwość, bowiem w danym okresie to nauka w szkole ponadpodstawowej i związane z nią obowiązki były jego głównym celem i zadaniem, co wynika choćby ze stwierdzenia jednego ze świadków, B. M., iż "taka jest specyfika życia na wsi, że dzieci pomagają rodzicom tyle na ile mają możliwości". Ponadto wskazano, że w kwestionariuszu osobowym, znajdującym się w aktach osobowych, sporządzonym w dniu [...] marca 2002 r., a zatem już w okresie obowiązywania ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., [...] R. K. nie zawarł żadnej informacji o swojej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, co świadczy o tym, że albo takiej pracy w ogóle nie wykonywał, albo udzielanej pomocy sam nie traktował jako pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż we wnioskowanym okresie zainteresowany był młodocianym. Zakwalifikowanie pomocy świadczonej przez ucznia liceum ogólnokształcącego, jako świadczenie pracy w charakterze domownika na stałe, doprowadziłoby do odmiennej kwalifikacji pracy osoby młodocianej, świadczonej w ramach stosunku pracy i młodocianego domownika świadczącego pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Zauważono dalej, że zeznania, złożone przez świadków w przedmiotowej sprawie, równoważne są w swoich skutkach ze świadectwami służby czy świadectwami pracy, uwzględnianymi jedynie w przypadku udokumentowania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu, a w przedmiotowej sprawie zeznania te są lakoniczne i niespójne w swojej treści, a ponadto w nieokreślonej części oparte na "wywiadzie przeprowadzonym wśród najbliższych sąsiadów" przez Panią B. M. Podkreślono, iż organy, wydając świadectwa pracy, uwzględniają dane z akt osobowych pracowników oraz posiadanych ewidencji, np. czasu pracy, urlopów (wypoczynkowych, bezpłatnych, związanych z rodzicielstwem). Zatem wskazywanie przez świadków, że świadczona przez stronę praca w gospodarstwie wykonywana była w pełnym wymiarze czasu pracy oznaczałoby, że świadkowie musieliby przez okres ponad dwóch lat prowadzić swego rodzaju ewidencję czasu pracy z uwzględnieniem nieobecności spowodowanych chorobą, wyjazdami, wakacjami czy feriami szkolnymi. Nie bez znaczenia jest także znaczny upływ czasu, biorąc choćby pod uwagę stwierdzenie B. M., iż wymienionego widywała bardzo często, natomiast nie pamięta dokładnie z jaką częstotliwością, ponieważ było to 20 lat temu. Tradycyjnie świadczona w chwilach wolnych doraźna pomoc przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego, chociaż jest niewątpliwie obowiązkiem wymagającym, aczkolwiek naturalnym w warunkach wiejskich, nie pozwala na uwzględnienie tego okresu do stażu wymaganego przy wzroście uposażenia z tytułu wysługi lat, bowiem głównym zadaniem i celem skarżącego w tym okresie było odbywanie zajęć szkolnych, a nie świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym, której z uwagi na szkolne wymagania czasowe nie mógł wykonywać w rozmiarze mającym znaczenie dla funkcjonowania tego gospodarstwa. Stałą pracą w gospodarstwie nie jest doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, praca w czasie ferii lub wakacji. Niewątpliwie czynności wykonywane w gospodarstwie rolnym wymagają poświęcenia określonego czasu, jednakże nazywanie codziennie wykonywanych czynności, nie powinno być utożsamiane z pojęciem pracy, bowiem pomoc rodzicom w gospodarstwie rolnym nie jest synonimem świadczonej w nim pracy. Pojęcie bowiem domownika w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., powiązane jest ze stałym świadczeniem pracy, a nie dorywczą, choć systematyczną pomocą. Sformułowania "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęc o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Stała praca w gospodarstwie nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż na przykład ze względu na rodzaj produkcji, niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje.

Przypomniano, że ocena przedstawionych dokumentów należy każdorazowo do pracodawcy, który stwierdza fakt spełnienia wymogów określonych w ustawie i podejmuje decyzję o zaliczeniu tego okresu do pracowniczego stażu pracy. Pracodawca może nie przyznać prawa do danego świadczenia pracowniczego zwłaszcza, gdy sam dysponuje dowodami wskazującymi na odmienny niż podany w zaświadczeniu stan faktyczny. W szczególności pracodawca może zakwestionować zaświadczenie urzędu gminy albo treść innych dokumentów, jeżeli dysponuje dowodami wskazującymi na odmienny stan faktyczny, aniżeli wskazany w tych dokumentach.

We wniosku z dnia [...] marca 2013 r. do Komendanta Głównego Policji o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący zarzucił zaskarżonemu rozkazowi personalnemu, że został wydany na podstawie wybiórczej oceny zgromadzonego w sprawie materiału, z rażącym naruszeniem zasady bezstronności organu w prowadzeniu postępowania, z zastosowaniem błędnej oceny stanu faktycznego, błędnej oceny stanu prawnego przez przyjęcie błędnej definicji słowa "domownik", naruszenie art. 7 i 8 K.p.a. przez nierozpatrzenie sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący oraz przez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela. Stwierdził dalej, iż "zastanawiającym jest brak wystąpienia do organu gminy w R. o wydanie oświadczenia o braku możliwości wydania zaświadczenia o pracy w gospodarstwie rolnym moich rodziców". Podniósł, że organ niezrealizował jego żądania o wystąpienie do organu gminy, zawarte w raporcie z dnia [...] stycznia 2013r. W jego ocenie "Organ (...) nie pokusił się nawet do zapoznania się ze specyfiką pracy na wsi, a w szczególności rozmieszczenia gospodarstw na terenie wioski G., gm. R.". Stwierdził, iż "Gospodarstwa rolne są oddalone od siebie conajmniej o kilkaset metrów (...), co uniemożliwia stałą i wnikliwą obserwację przez sąsiadów (...)". Ponadto organ nie rozróżnił prawidłowo pojęć "praca w charakterze domownika" a "doraźna pomoc w gospodarstwie rolnym rodziców". Stwierdził także, iż "Naturalnym jest brak pamięci co do szczegółów okoliczności mających miejsce 20 lat temu". Uznał dalej, iż "(...) obowiązkiem organu było poszukiwanie dalszych dostępnych dowodów pozwalających na bezstronne i obiektywne rozpatrzenie mojego wniosku. Istnieją nadal dostępne źródła dowodowe w oparciu o które można bezsprzecznie rozstrzygnąć czy pracowałem jako domownik w gospodarstwie rolnym moich rodziców i w jakim wymiarze czasu była to praca". Stwierdził, iż "(...) bez mojej pracy nie było by możliwe prowadzenie gospodarstwa w ogóle. W dniu [...]-06-1992 roku moja matka D. uzyskała orzeczenie o długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a mój ojciec J. uzyskał takie samo orzeczenie w dniu [...]-04-1994 roku". Następnie przedstawił szczegółowe wyliczenie godzin i dni swojej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców oraz stwierdził, że kiedy został przyjęty do służby w Policji pracownicy wydziału kadr KPP R., gdzie podjął służbę nie poinformowali go o możliwości zaliczenia do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Ponadto, na potwierdzenie swoich racji, przytoczył wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych. Do wniosku załączył zaświadczenie z Urzędu Gminy w R. z dnia [...] marca 2013 r., zeznania dwóch kolejnych świadków, tj. J. K., D. K., własne oświadczenie z dnia [...] marca 2013 r., kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego, wypisu orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w R. z dnia [...] października 1992 r., dotyczące matki D. K., a także karty informacyjnej z pobytu szpitalnego z dnia [...] kwietnia 1994 r. oraz historii choroby ojca J. K. Nadto wymieniony przedstawił kserokopię rozkazu personalnego Komendanta Powiatowego Policji w R. nr [...] z dnia [...] lipca 2002 r., umowę sprzedaży sporządzoną w formie aktu notarialnego (Repertorium [...] numer [...] ) oraz umowę przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia [...] lipca 1981 r. (nr [...]).

Komendant Główny Policji rozkazem personalnym z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], mając za podstawę art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy rozkaz personalny z dnia [...] lutego 2013 r. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny oraz argumentację zawartą w powyższym rozkazie personalnym – podał, że z zeznań rodziców wynika, iż skarżącego praca w gospodarstwie rolnym była stała, wykonywana w wymiarze nie mniejszym niż 5 godzin dziennie, a w okresach przerw w szkole co najmniej 10 – 12 godzin dziennie, co dawało łącznie 2500 godzin rocznie. Wymienieni stwierdzili również, iż wymieniony nie posiadał innego źródła utrzymania, a okoliczności objęte zeznaniem są im znane, ponieważ "codziennie mieszkali z domownikiem i zlecali mu czynności do wykonania", a w okresach, gdy chorowali lub przebywali w szpitalu, wymieniony wykonywał wszystkie prace w gospodarstwie. W dalszej części dokonano tożsamej analizy zeznań pozostałych świadków oraz dokumentacji, dochodząc do takich samych wniosków, co w zaskarżonym rozkazie personalnym. Dodano dalej, że zarzut naruszenia art. 7 i art. 8 K.p.a. jest nieuprawniony, bowiem organ pismami z dnia [...] stycznia 2013 r. zwrócił się do świadków, tj. do B. M. oraz A. S., z prośbą o udzielenie odpowiedzi na dodatkowe pytania, które to odpowiedzi dały organowi podstawę do oceny ich wartości dowodowej, jako jednego z dowodów przedstawionych w sprawie. Ponadto pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. organ wezwał także skarżącego do uzupełnienia jego żądania poprzez przedstawienie odpowiednich dokumentów. Nadto wymieniony wraz z wnioskiem z dnia [...] marca 2013 r. przedstawił zeznania świadków J. i D. K. (swoich rodziców). Zatem jeżeli skarżący dysponował innymi dowodami, które w jego mniemaniu mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, niewątpliwie mógł je przedstawić również przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego jednak nie uczynił. Odnosząc się z kolei do przedstawionych przez skarżącego wyroków sądów administracyjnych, podkreślono, że każde postępowanie administracyjne ma charakter indywidualny, poszczególne zaś dowody odnoszą się jedynie do tej osoby, która jest w danej sprawie stroną. O tym zaś, które z tych dowodów organ uzna za wiarygodne, a którym tej wiarygodności odmówi decyduje wyłącznie swobodna ocena całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonana według reguł logicznego rozumowania, a wsparta wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. Komendant Główny Policji podjął wszelkie czynności, niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes obywatela. W szczególności organ, zgodnie z art. 77 K.p.a., w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Zaznaczono przy tym, iż organ administracji nie ma obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego, jeżeli przedstawione mu dowody świadczą jednoznacznie o okolicznościach, których miałby dowodzić. Reasumując, zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający, a organ dokonał wnikliwej jego oceny oraz okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, albowiem wskazał w uzasadnieniu decyzji, dlaczego pewne dowody uznano za wiarygodne, a innym odmówiono waloru wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazał między innymi, że zeznania świadków, a także informacje podane przez stronę wykluczają się wzajemnie oraz są niespójne z pozostałymi dowodami, a w szczególności z jednoznacznymi ustaleniami organu Policji, któremu nie sposób zarzucić stronniczości. W przypadku skarżącego, jak już wyżej wykazano, nie można mówić o stałej pracy w gospodarstwie rolnym w powoływanym okresie i tym samym wymieniony nie może być uznany za domownika w rozumieniu cytowanych w niniejszej decyzji przepisów, a w konsekwencji korzystać z uprawnienia wynikającego z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego i poprzedzającego go rozkazu personalnego oraz o zaliczenie wskazanego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, zarzucając:

a) wybiórczą oceną zgromadzonego w sprawie materiału,

b) rażące naruszenie zasady bezstronności organu w prowadzeniu postępowania administracyjnego przez zbieranie i uwzględnienie danych świadczących wyłącznie przeciw jego wnioskowi,

c) błędną ocenę stanu faktycznego przez przyjęcie, iż nie pracował jako domownik w gospodarstwie rolnym, prowadzonym przez rodziców w okresie od [...] grudnia 1992 r. do [...] stycznia 1995 r.,

d) błędną ocenę stanu faktycznego przez przyjęcie błędnej definicji słowa domownik, użytej w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r.,

e) naruszenie art. 7 i 8 K.p.a. przez nierozpatrzenie sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący oraz przez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela.

W obszernym uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy oraz zarzuty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dodając, iż szacunkowo przepracował w gospodarstwie rolnym rodziców nie mniej jak 2635 godzin w roku i był ubezpieczony przy rodzicach w KRUS-ie. Organ natomiast w żaden sposób nie przedstawił dowodów, wskazujących na odmienny stan rzeczy (jak chociażby zaświadczenie), jak i nie odniósł się do dowodów przedstawionych przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W dalszej części powołał się na definicję domownika oraz przedstawił orzecznictwo sądów administracyjnych, potwierdzających jego argumentację, jak również dokonał analizy przepisów prawnych, wskazujących – jego zdaniem – na zasadność podniesionej argumentacji.

W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 z późn. zm.), wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat, a w art. 102 ustawy upoważniono ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia, z uwzględnieniem rodzajów okresów służby, pracy i innych okresów podlegających zaliczeniu do wysługi, sposobu jej dokumentowania oraz trybu postępowania w tych sprawach. Natomiast w wykonaniu tej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 z późn. zm.) i według treści § 4 ust. 1 pkt 5, do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1 – 4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Natomiast owe odrębne przepisy wprowadza ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Przeto w rozpoznawanej sprawie w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 5 czerwca 1985 r. ma zastosowanie przepis art. 1 ust. 1 pkt 3), w myśl którego ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a według art. 3 ust. 1 ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Natomiast ust. 2 tegoż artykułu stanowi, że jeżeli organ, o którym mowa ust. 1 nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. Z kolei z zapisu ust. 3 tegoż artykułu wynika, że w wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że organ dysponuje zeznaniami co najmniej dwóch świadków, na co wskazano w stanie faktycznym uzasadnienia, zaś Wójt Gminy R. zaświadczył pismem z dnia [...] marca 2013 r., a więc przed wydaniem zaskarżonego rozkazu personalnego, o okolicznościach wskazanych w cytowanym już wyżej przepisie art. 1 ust. 2 ustawy.

Analizując przedmiotową sprawę, w dalszej części stwierdzić należy, że według brzmienia art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), za domownika uważa się osobę bliską rolnikowi która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że we wnioskowanym okresie skarżący miał ukończone 16 lat życia i pobierał naukę w Liceum Ogólnokształcącym w R.

Nie można się zgodzić z organem, że łączenie przez skarżącego obowiązków ucznia szkoły z pracą w gospodarstwie rolnym rodziców wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie z uwagi na obowiązki szkolne.

W tym miejscu podkreślić należy, że wyjaśnienie pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. I tak w wyroku z dnia 4 października 2006 r., sygn. akt II UK 42/2006 wskazano na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym", jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania prac w gospodarstwie i stąd też mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy podkreślono, że ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem cechującym domownika. Istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Zatem wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą pracę jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem sprzętu ułatwiającym te prace. Podkreślenia wymaga, że w myśl ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik bowiem nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności i stąd też nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik i może sobie pozwolić na jednoczesne kształcenie. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje znany już sam fakt rozróżnienia w art. 6 pkt 1 i 2 definicji "rolnika" i domownika". Gdyby zatem zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Reasumując, nie można zatem przyjąć, że jeśli osoba mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma charakteru stałego. Takie stanowisko jest zbieżne z judykaturą i Naczelny Sąd Administracyjny, np. w wyroku z dnia 29 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 321/11, stwierdził, że przykładowa nauka w szkole w systemie zaocznym, niepołączona z wykonywaniem dodatkowych zajęć zarobkowych, nie stanowi przeszkody do uznania tego okresu jako pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić zatem należy, że skarżący spełnia przesłanki domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. i w konsekwencji, uwzględniając tylko tę przesłankę, okres jego pracy w indywidualnym gospodarstwie od [...] grudnia 1992 r. do [...] stycznia 1995 r. winien być zaliczony do stażu służby (wysługi lat).

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że organ, podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach, jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 K.p.a.). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 K.p.a.

Z kolei w rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – zarówno z akt sprawy, jak i z uzasadnienia rozkazu personalnego, nie wynika, aby Komendant Główny Policji zadośćuczynił powyższym powinnościom i zbadał wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne oraz dokonał obiektywnej i wnikliwej ich oceny pod kątem pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców.

Z tego mianowicie powodu, że w żadnej mierze nie dokonał on analizy zeznań rodziców skarżącego, jak i nie ocenił nawet w minimalnym stopniu faktu ich długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w kontekście pracy skarżącego w ich gospodarstwie. Dodatkowo nie zestawił tych zeznań z tezami z zeznań pozostałych świadków, a powołanymi w zaskarżonym rozkazie personalnym i – co należy dodać – wyrwanymi z kontekstu całokształtu ich zeznań. Innymi słowy, z tymi tylko tezami, które – zdaniem Sądu – służą uzasadnieniu rozstrzygnięcia, a nie wzajemnie się uzupełniają i tworzą logiczną całość oraz są wewnętrznie spójne. Niezależnie od powyższego nie zbadano odległości pomiędzy gospodarstwem rolnym, a szkołą, w której skarżący pobierał naukę i czasu dojazdu, zaś fakty te pozwoliłyby ocenić, czy w rzeczywistości mógł on, kierując się kryteriami czasowymi, pracować w gospodarstwie.

Nie do przyjęcie jest też stanowisko organu, że skoro skarżący nie zgłosił faktu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w momencie powoływania go do służby w Policji, to tym samym jest to dowód świadczący przeciwko niemu. Wszak – jak wyjaśnił funkcjonariusz, a przy braku dowodów przeciwnych należy mu dać wiarę – nikt go o to nie pytał. Co więcej takie oświadczenie nie jest wymagane w trakcie ubiegania się o przyjęcie do służby.

W tej sytuacji więc, oba rozkazy zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. powołanego już wyżej art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak również z naruszeniem przepisów prawa procesowego, a to wspomnianych już wyżej przepisów art. 7 K.p.a., art. 75 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., co bez wątpienia miało wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając zatem ponownie sprawę, organ wyda rozkaz personalny z uwzględnieniem poczynionej powyżej przez Sąd oceny prawnej, przy zachowaniu zasad postępowania administracyjnego według podanych wyżej reguł.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1) lit a) i c) w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), należało orzec jak w sentencji wyroku.