Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2630/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2014 r. sprawy ze skargi K, B., A. D., C. K., I. D., I. F., J. Ł., J. D., T.D., K. K., K. W., K. D., K. K., M. D. i T. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia [...] ([...]), na podstawie art. 136, art. 137, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz.651 ze zm.) oraz art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), dalej kpa,

1. odmówił uznania za zbędną na cel określony w decyzji z dnia [...] nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu części działek oznaczonych obecnie nr ew. [...] o łącznej powierzchni [...] ha (obr. [...] gm. [...] w skład których weszły działki wywłaszczone - dawniej nr nr : [...]) oraz części działki oznaczonej obecnie nr [...] o pow. [...] ha (Obr. [...] gm. [...] w skład której weszła wywłaszczona działka, dawniej nr [...]),

2. odmówił zwrotu na rzecz wnioskodawców nieruchomości opisanych w ust. 1;

3. odmówił wypłacenia odszkodowania odpowiadającego rzeczywistej wartości wywłaszczanych nieruchomości opisanych w ust. 1.

Organ ustalił, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, położona we wsi [...] została wywłaszczona od spadkobierców E. D. za odszkodowaniem, orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] nr [...] na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz.31) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz.339), które poprzedzała uchwała Urzędu Rady Ministrów z dnia 4 lutego 1953 r., nr 118/53 w sprawie nabycia i przekazania nieruchomości na rzecz wojska w celu zaspokajania niezbędnych potrzeb Sił Zbrojnych. Wywłaszczenie nastąpiło dla potrzeb Ministerstwa Obrony Narodowej na wojskowy poligon lotniczy "[...]". T. D. złożył kopię orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z dnia [...] ([...]), która odnosi się tylko do nieruchomości wywłaszczonej od spadkobierców E. D., natomiast orzeczenie do którego dotarł organ obejmuje wywłaszczenie na rzecz Państwa większej liczby nieruchomości.

Na podstawie postanowień sądów o stwierdzenie nabycia spadku po E. D. organ ustalił, że uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot są: T. D. (s. E.), I. D., K. D., J. D., T. D. (s. Z.), A.D., M.D., K.B., J. Ł., C. K., K. K., K. K., K. W. i I. F. Strony udzieliły pełnomocnictwa T. D. do ich reprezentowania w sprawie.

Organ wskazał, że do wywłaszczenia przeznaczono działki we wsi [...] nr [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha. Działki nr: [...] w stanie nowym weszły w skład działek nr ew.: [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha – w obrębie [...], a działka nr [...] w stanie nowym weszła w skład działki nr ew. [...] - w obrębie [...].

Na podstawie decyzji z dnia [...] zwrócono nieruchomość o powierzchni [...] ha, we wsi [...] oraz ustanowiono ograniczone prawa rzeczowe na części tej nieruchomości o pow. [...] ha.

Ministerstwo Obrony Narodowej realizując cel wywłaszczenia dysponowało prawem zarządu do nieruchomości. Sposób zagospodarowania wywłaszczonego kompleksu polegał na wydzieleniu tzw. pól roboczych, będących celem działalności lotnictwa. Pozostała powierzchnia - w znacznej części zalesiona - stanowiła strefę ochronną zamkniętą. Taki stan faktyczny i prawny trwał do 1963 r.

Pismem z dnia 20 listopada 1963 r. Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego, na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o zakwaterowaniu sił zbrojnych (Dz. U. Nr 6, poz.378), polecił Dyrektorowi Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w [...] przejęcie od Ministra Obrony Narodowej w zarząd i użytkowanie państwowego gospodarstwa leśnego, gruntów zalesionych i niezalesionych stanowiących własność MON, pochodzących z wywłaszczeń. Jednocześnie wyraził zgodę na przekazanie w zarząd i użytkowanie Ministerstwa Obrony Narodowej terenów leśnych o pow. [...] ha i na przekazanie do terenowego korzystania MON terenów leśnych o pow. [...] ha w Nadleśnictwie [...]. Wykonanie decyzji nastąpiło protokołem z dnia 21 kwietnia 1964 r. Mimo zmiany praw MON w niezmienionym zakresie realizował cele wywłaszczenia wykorzystując kompleks gruntów nieprzerwanie i w ten sam sposób jako poligon lotniczy.

Wobec rezygnacji przez MON z dalszego korzystania z gruntów leśnych zabudowanych - poligonu lotniczego "[...]" o pow. [...] w zarządzie MON i terenowym korzystaniu przez MON, protokołem z dnia 16 listopada 1992 r. nastąpiło faktyczne nieodpłatne przekazanie terenów leśnych Nadleśnictwa [...], położonych na terenie poligonu lotniczego "[...]" o pow. [...] ha, będących w terenowym wykorzystaniu MON.

Obecnie ww. nieruchomości stanowią własność Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] (w KW jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...]).

W związku z powyższym, zdanie organu, w świetle art. 137 ugn nie można ww. nieruchomości uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ponieważ cel wywłaszczenia tj. wojskowy poligon lotniczy został zrealizowany.

Odnosząc się do wniosku o wypłacenie odszkodowania odpowiadającego rzeczywistej wartości wywłaszczonej nieruchomości, organ wskazał, że zgodnie z orzeczeniem o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z dnia [...] spadkobiercom E. D. przyznano odszkodowanie – [...] zł., za drzewka owocowe – [...] zł i za drzewostan leśny – [...] zł., łącznie [...] zł. Nie ma jednak dowodów, że odszkodowanie wypłacono bądź złożono do depozytu sądowego. Organ powołując się na art. 33 i art. 39 ust. 1 cyt. dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. podał, że ustalenie odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość następowało na wniosek strony, a roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po trzech latach od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne. W niniejszej sprawie orzeczenie z dnia [...] jest prawomocne, co potwierdza pismo Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...]. W związku z tym roszczenie o ustalenie odszkodowania wygasło z dniem [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania ww. wnioskodawców utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ podzielił stanowisko, iż cel wywłaszczenia określony w decyzji został zrealizowany w terminach określonych w art. 137 ugn. Do 16 listopada 1992 r. grunty wykorzystywano na poligon "[...]". Dodał, że aktualne wykorzystywanie i przeznaczenie tego gruntu jest bez znaczenia dla oceny przesłanek zwrotu.

W zakresie wniosku o odszkodowanie, organ podzielił argumentację organu I instancji.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli T. D., K. B., J. Ł., K. K., C.K., K. K., I. F., K. W., T. D., I. D., J. D., K. D., A. D., M. D.

Dochodząc uchylenia zaskarżonej decyzji oraz orzeczenia o zwrocie nieruchomości o powierzchni [...] ha względnie odszkodowania, zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 136 w zw. z art. 137 ust 2 i art. 133 ugn.

Skarżący wskazali, że skoro MON zrezygnował z dalszego korzystania z gruntów i przekazał nieodpłatnie Nadleśnictwu [...], to oznacza to, że stały się one zbędne na cel publiczny, dla realizacji którego je wywłaszczono, więc zasadny jest obowiązek ich zwrotu. Podnieśli, że nie zostało im wypłacone odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżący przyznali, że organ w chwili wywłaszczenia proponował właścicielom "symboliczne" odszkodowanie, lecz zainteresowani propozycję tę odrzucili, zaś organ nie złożył kwoty do depozytu sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.".

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona, jak również poprzedzająca ją decyzja, nie naruszają prawa.

Przedmiotem sprawy było żądanie zwrotu części wywłaszczonych działek, oznaczonych obecnie nr ew. [...] o łącznej powierzchni [...] ha w obrębie [...] (w skład których weszły działki wywłaszczone dawniej o nr: [...]) oraz części działki obecnie nr ew. [...], o pow. [...] ha w obrębie [...] (w skład której weszła wywłaszczona działka dawniej o nr [...]).

Powyższa nieruchomość została wywłaszczona na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz.31) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339), które poprzedzała uchwała Urzędu Rady Ministrów z dnia 4 lutego 1953 r., nr 118/53 w sprawie nabycia i przekazania nieruchomości na rzecz wojska w celu zaspokajania niezbędnych potrzeb Sił Zbrojnych. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie toczyło się w trybie art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dalej zwanej "u.g.n.".

Zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zostały uregulowane w rozdziale 6 Działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepisy te mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w związku z odesłaniem zawartym w art. 216 ust. 2 pkt 2 u.g.n.

W myśl art. 136 ust 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczaniu. Zgodnie zaś z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczaniu jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Z powyższej regulacji wynika zatem, że podstawą uzyskania zwrotu nieruchomości przez jej dawnego właściciela (jego spadkobierców) jest ustalenie, że inwestycji, która legła u podstaw wywłaszczenia, nie rozpoczęto w ciągu siedmiu lat od wywłaszczenia, bądź wprawdzie zaczęto ją realizować, ale nie została ona ukończona pomimo upływu lat 10 od wywłaszczenia.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że ww. nieruchomości zostały wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] na rzecz Skarbu Państwa, w celu urządzenia, dla potrzeb Ministerstw Obrony Narodowej, wojskowego poligonu lotniczego pod nazwą "[...]". Z akt sprawy wynika, że przed upływem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. cel wywłaszczenia został zrealizowany. Na wywłaszczonym terenie wydzielono pola robocze, będące celem działalności lotniczej oraz ustanowiono strefę ochronną zamkniętą. Do 16 listopada 1992 r. grunty były wykorzystywane na cel poligonu "[...]" i bez znaczenia dla sposobu wykorzystywania terenu była dokonana w 1963 r. zmiana właściciela terenu. Powyższe wskazuje jednoznacznie, że cel wywłaszczenia, to jest wojskowy poligon lotniczy na opisanych wywłaszczonych działkach został zrealizowany.

Jak wynika z treści skargi zasadniczy zarzut dotyczył błędnej oceny przez organy przesłanek "zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia" i co za tym idzie - odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że określone w art. 136 u.g.n. pojęcie "zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" nie może być rozumiane tak jak w języku potocznym. Ustawodawca w art. 137 obowiązującego obecnie aktu zawarł definicję legalną tego pojęcia. Zatem w przypadku, gdy zostanie zrealizowany cel wywłaszczenia, to już sam ten fakt powoduje, że nieruchomości nie można uznać za zbędną. W konsekwencji nie mają żadnego znaczenia dalsze losy nieruchomości po zaprzestaniu używania jej zgodnie z celem wywłaszczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy, że wywłaszczone nieruchomości były wykorzystywane zgodnie z celem wywłaszczenia do dnia 16 listopada 1992 r., kiedy to zostały protokołem zdawczo-odbiorczym przekazane przez MON Nadleśnictwu [...]. Fakt ten nie ma jednak żadnego znaczenia dla uznania wywłaszczonych gruntów za zbędne w rozumieniu art. 137 u.g.n., który pozwala na dokonanie ich zwrotu zgodnie ze złożonym wnioskiem.

Skoro nieruchomość nie stała się zbędna, w rozumieniu art. 137 u.g.n., na cel dla realizacji którego dokonano jej wywłaszczenia, to wbrew twierdzeniom skargi, organy nie mogły zawiadomić zainteresowanych o zbędności nieruchomości.

Wbrew twierdzeniom skarżących, nie doszło zatem do złamania zakazu używania wywłaszczonych nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, ponieważ w świetle obowiązującej ustawy decydujące znaczenie ma sposób korzystania z nieruchomości po jej wywłaszczeniu – zgodnie z celem wywłaszczenia lub nie – a nie późniejszy sposób korzystania z niej po zaprzestaniu wykorzystywania zgodnie z celem wywłaszczenia.

W świetle powyższego organy prawidłowo uznały, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące zwrot wskazanych działek, a w szczególności nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Odnosząc się do rozstrzygnięcia Starosty [...], które zostało ujęte w 3 punktach, Sąd wskazuje, że wystarczającym rozstrzygnięciem byłaby odmowa zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W tym kontekście pkt 1 rozstrzygnięcia – odmawiający uznania nieruchomości za zbędą na cel wywłaszczenia należy traktować jako uszczegółowienie pkt 2. Odmowa zwrotu może nastąpić tylko i wyłącznie w przypadku gdy nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Z kolei pkt 3 dotyczący odmowy przyznania słusznego odszkodowania stanowi następstwo zaistniałych w sprawie okoliczności. Skoro już w decyzji wywłaszczeniowej ustalono odszkodowanie, to niemożliwym jest ponowne jego ustalenie.

W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 151 ppsa - orzekł jak w sentencji wyroku.