Wyrok NSA, sygn. akt II SA 2734/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Pomoc społeczna
Powołane przepisy: article: art. 43 ust. 3
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 lutego 1998 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o pomocy społecznej.
article: art. 18 ust. 1 pkt 1, art. 26 ust. 1 pkt 1, art. 36
journal: Dz.U. 1997 nr 133 poz. 883
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych.
article: ze zm.
journal: Dz.U. 1997 nr 93 poz. 570
law: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 24 lipca 1997 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego (rodzinnego), wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym, rodzaju dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej, a także wzoru legitymacji pracownika socjalnego.
Teza: Art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. nr 64 poz. 414 ze zm./ stanowi, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia pomocy społecznej wymaga przeprowadzenia uprzednio wywiadu środowiskowego. Wywiad ten przeprowadza pracownik socjalny.

Z przepisu tego wynika bezpośrednio wniosek, że wywiad środowiskowy o osobie może przeprowadzić wyłącznie pracownik socjalny, brak jest natomiast podstaw, by osobą towarzyszącą pracownikowi socjalnemu była inna osoba, np. psycholog.

TEZY

Art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. nr 64 poz. 414 ze zm./ stanowi, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia pomocy społecznej wymaga przeprowadzenia uprzednio wywiadu środowiskowego. Wywiad ten przeprowadza pracownik socjalny.

Z przepisu tego wynika bezpośrednio wniosek, że wywiad środowiskowy o osobie może przeprowadzić wyłącznie pracownik socjalny, brak jest natomiast podstaw, by osobą towarzyszącą pracownikowi socjalnemu była inna osoba, np. psycholog.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2000 r. sprawy ze skargi Leszka B. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 16 grudnia 1999 r. (...) w przedmiocie ochrony danych osobowych - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 grudnia 1999 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./, art. 18 ust. 1 pkt 1, art. 36 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych /Dz.U. nr 133 poz. 883/ w zw. z art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ oraz par. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 24 lipca 1997 r. w sprawie sposobu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego /rodzinnego/, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym, rodzaju dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej, a także wzoru legitymacji pracownika socjalnego /Dz.U. nr 93 poz. 570 ze zm./ po przeprowadzeniu postępowania w sprawie wniosku Leszka B., zamieszkałego w K., ul. G. 3B o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją administracyjną Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 27 października 1999 r. (...) nakazującą Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w K. przy ul. J. 17 usunięcie uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych osób korzystających z jego pomocy, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy z następującym uzasadnieniem:

Dnia 27 października 1999 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wydał decyzję administracyjną (...) nakazującą Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w K. usunięcie uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych osób korzystających ze świadczeń tego ośrodka. Uchybienia te polegały na udziela konsultantów psychologów w przeprowadzaniu wywiadów środowiskowych dotyczących tych osób.

Decyzja powyższa wydana została po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zainicjowanego pismem Leszka B., (...), zwanego dalej także skarżącym, z dnia 4 sierpnia 1999 r. W piśmie tym skarżący podniósł, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K., zwany dalej MOPS lub Ośrodkiem narusza przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych /Dz.U. nr 133 poz. 883/, zwanej dalej ustawą. Zdaniem Leszka B. naruszenie to polegało na sporządzaniu przez MOPS wywiadów środowiskowych, dotyczących m.in. skarżącego, w obecności konsultantów psychologów. Ponadto, jak wskazał Leszek B., dane osobowe zawarte w przeprowadzanych wywiadach środowiskowych są udostępniane osobom nieupoważnionym tj. organom ścigania, sądom, organom administracji. Skarżący zarzucił też brak możliwości dostępu do swoich danych osobowych, zawartych sporządzanych wywiadach.

Po otrzymaniu przedmiotowego pisma Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych zwrócił się do MOPS o ustosunkowanie się do zarzutów skarżącego. W odpowiedzi udzielonej dnia 6 września 1999 r. MOPS wyjaśnił, że w sporządzaniu wywiadu środowiskowego dotyczącego osoby korzystającej z pomocy Ośrodka, w tym Leszka B., biorą udział, oprócz samych pracowników socjalnych, także konsultanci psycholodzy. Ich rola polega na motywowaniu klienta do podjęcia leczenia. Udział psychologa jest regułą, gdy osoba korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej wymaga jakiegokolwiek leczenia np. leczenia psychiatrycznego, a klient takiemu leczeniu nie chce się poddać. Ponadto, zarówno pracownicy socjalni, jak i psycholodzy przedstawiają się danej osobie zarówno z imienia i nazwiska, jak i pełnionej funkcji. Po zgłoszeniu sprzeciwu co do udziału psychologa w sporządzaniu wywiadu, udział taki nie miałby miejsca.

Leszek B. takiego sprzeciwu nie składał. MOPS wyjaśnił też, że nie sporządza opinii o stanie zdrowia psychicznego skarżącego.

Po ustaleniu powyższego stanu faktycznego Generalny Inspektor Danych Osobowych uznał, że praktyka stosowana w tym zakresie przez MOPS narusza ustawę.

Art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ stanowi, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wymaga przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wywiad taki przeprowadza pracownik socjalny. Zasadę tę potwierdza par. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 24 lipca 1997 r. w sprawie sposobu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego /rodzinnego/, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym, rodzaju dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej, a także wzoru legitymacji pracownika socjalnego /Dz.U. nr 93 poz. 570 ze zm./ zwanego dalej rozporządzeniem.

W związku z tym uznać należy, że brak jest prawnych podstaw do udziału w przeprowadzaniu wywiadu osób innych, niż pracownik socjalny. Udział w sporządzaniu wywiadu takich nieupoważnionych osób narusza powołany przepis ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia. Wymóg przetwarzania danych zgodnie z prawem, w tym ich nieudostępniania osobom trzecim, wynika ponadto z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych.

Przepis ten stanowi, że administrator danych przetwarzający dane powinien dołożyć szczególnej staranności w celu ochrony interesów osób, których dane dotyczą, a w szczególności jest obowiązany zapewnić, aby dane te były przetwarzane zgodnie z prawem. Skoro żaden przepis prawa nie upoważnia psychologa konsultanta do udziału w sporządzeniu wywiadu środowiskowego, to jego udział w tym przedsięwzięciu jest niedopuszczalny. Podstawą udziału w wywiadzie nie może być żadna inna niż przepis prawa przesłanka wymieniona w art. 23 ust. 1 lub 27 ust. 2.

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie uwzględnił natomiast wniosku skarżącego o zakazanie sporządzania przez MOPS opinii o jego stanie zdrowia. Brak było bowiem jakichkolwiek dowodów wskazujących na taką praktykę Ośrodka. Pewne informacje o stanie zdrowia osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej zawarte są natomiast w kwestionariuszu osobowym stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia i ich przetwarzanie, stosownie do art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy, jest dopuszczalne - odbywa się na podstawie przepisów prawa /ustawy o pomocy społecznej/. Nie jest też zasadny zarzut udostępniania danych organom ścigania czy sądom - upoważnienie do tego znajduje się w stosownych przepisach np. Kodeksu postępowania karnego. Dostęp samego skarżącego do swoich danych osobowych zapewniony jest natomiast na zasadzie art. 73 Kpa oraz art. 25 ust. 1 pkt 4 ustawy. Z przeprowadzonego w sprawie postępowania nie wynika, aby MOPS uniemożliwiał Leszkowi B. dostępu do jego danych osobowych.

Kierując się powyższymi przesłankami, dnia 27 października 1999 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wydał pierwszoinstancyjną decyzję administracyjną.

Dnia 16 listopada 1999 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych otrzymał wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł w nim, że biorący udział w sporządzaniu wywiadu środowiskowego konsultanci psycholodzy bezpodstawnie sporządzają opinie o jego stanie zdrowia psychicznego i przekazują je osobom trzecim. Wskazał na fakt, że w aktach swojej sprawy znajdujących się w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K. zawarte są opinie konsultantów stwierdzające jego chorobę /schizofrenię/. Wniósł o uchylenie decyzji z dnia 27 października i wydanie nowej, uwzględniającej jego twierdzenia.

Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych zważył, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Nie zawiera żadnych nowych okoliczności, nie znanych w toku dotychczasowego postępowania zakończonego poprzednią decyzją. Podstawą przetwarzania danych osobowych osób korzystających ze świadczeń pomocy socjalnej jest ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ oraz przepisy wykonawcze względem niej, w niniejszej sprawie - przepisy rozporządzenia. W załączniku do niego określony jest wzór kwestionariusza wywiadu środowiskowego. Osoba przeprowadzająca wywiad wypełnia wszystkie pozycje kwestionariusza, w tym też np. w części I, pozycji IIIA - sytuację zdrowotną osoby /rodziny/. Informacje o stanie zdrowia, w tym zdrowia psychicznego, są zatem immanentną cechą każdego wywiadu środowiskowego. Zarzut bezpodstawności zbierania takich informacji jest więc zasadny. Inny problem stanowi dysponowanie takimi informacjami przez konsultanta psychologa, co stosownie do decyzji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 27 października 1999 r. zostało uznane za niedopuszczalne, jako naruszające przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, o pomocy społecznej i rozporządzenia. Dostęp do takich danych osobowych może mieć jedynie pracownik socjalny.

Skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności sprawy, a z dotychczasowego materiału dowodowego oraz z przeprowadzonej w siedzibie MOPS kontroli wynika, iż poza uchybieniami wskazanymi w powyższej decyzji praktyka stosowana przez Ośrodek w zakresie ochrony danych osobowych jest prawidłowa. Psycholog konsultant nie sporządza opinii o stanie zdrowia danej osoby, gdyż nie ma takich prawnych podstaw, ani merytorycznych możliwości. Nie powinien on zatem w ogóle uczestniczyć w sporządzaniu wywiadu środowiskowego.

Z tych względów należało utrzymać w mocy decyzję z dnia 27 października 1999 r. jako zasadną.

Powyższa decyzja była przedmiotem skargi Leszka B., który wniósł o jej uchylenie "w przedmiocie sporządzenia przez psychologa B.G. opinii o stanie jego zdrowia psychicznego i udostępnienia tej opinii Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu". Ponadto wniósł o stwierdzenie, że sama Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych naruszyła art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, podając w decyzji z 16.12.1999 r. diagnozę o jego rzekomej chorobie.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie wskazując, iż skarżący wniósł już do NSA kilka innych skarg.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ stanowi, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia pomocy społecznej wymaga przeprowadzenia uprzednio wywiadu środowiskowego /rodzinnego/. Wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny.

Z przepisu tego wynika bezpośrednio wniosek, że wywiad środowiskowy o osobie może przeprowadzać wyłącznie pracownik socjalny, brak jest natomiast podstaw by osobą towarzyszącą pracownikowi socjalnemu była inna osoba jak np. psycholog.

Ponieważ przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego brał udział psycholog przeto słusznie Generalny Dyrektor Ochrony Danych Osobowych na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1, art. 26 ust. 1 pkt 1 i art. 36 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych /Dz.U. nr 133 poz. 883/ nakazał Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w K. usunięcie uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych, poprzez przeprowadzanie wywiadów dotyczących osób korzystających z pomocy ośrodka, w sposób określony w treści rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 24 lipca 1997 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego /rodzinnego/, wzoru kwestionariusza wywiadu, oświadczenia o stanie majątkowym, rodzaju dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej, a także wzoru legitymacji pracownika socjalnego /Dz.U. nr 93 poz. 570 ze zm./.

Natomiast w sprawie o przyznanie świadczenia socjalnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie w ramach procedury Kpa, miało prawo i obowiązek zapoznania się z całością materiału dowodowego zebranego w sprawie w tym zaś szczególnie z przebiegiem i wynikiem wywiadu środowiskowego.

Było to też zgodne z zasadami przetwarzania danych osobowych wymienionych w art. 23 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych. W sprawie udziału psychologa w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego u skarżącego MOPS nie wydał żadnej decyzji, a więc tego "udziału" nie można uchylać. Natomiast GIODO w powołanej wyżej decyzji zakazał podobnych praktyk.

Wbrew twierdzeniom skarżącego GIODO nie podawał w swej decyzji "diagnozy" choroby skarżącego, natomiast, zgodnie z art. 107 Kpa miał obowiązek w jej uzasadnieniu opisać jakich dokonał ustaleń faktycznych, na których swą decyzję oparł.

Jak z powyższego wynika, ani zaskarżona decyzja ani decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa, dlatego skargę należało oddalić na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.