Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 5/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-07-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, , , po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

W skardze z [...] r. K. G. zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że w związku z trwającymi od [...] r. kontrolami skarbowymi i w ich efekcie została zmuszona do likwidacji działalności gospodarczej. Skarżąca podniosła, że jedno z jej dwójki małoletnich dzieci z powodu ciężkiej choroby ([...]) wymaga znacznych nakładów finansowych, które ponosi mąż pozostający ze skarżącą w stanie rozdzielności majątkowej.

W urzędowym formularzu wniosku skarżąca zawarła informacje, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema małoletnimi córkami. Podała, iż jest właścicielką domu w zabudowie szeregowej o powierzchni [...] m, w kredycie hipotecznym, samochodu marki [...], rok produkcji [...], podlegającego zajęciu komorniczemu oraz nieprzynoszącego dochodu udziału w "A" spółce z o.o. w wysokości [...] %.

Na wezwanie referendarza sądowego do akt sprawy złożono kserokopie następujących dokumentów:

-oświadczenia z [...] r. stwierdzające fakt pokrywania przez męża skarżącej kosztów utrzymania lokalu zajmowanego przez skarżącą oraz informujące, że wartość udziałów skarżącej w spółce na kwotę wynosi [...] zł (według skarżącej)

-sprawozdania finansowego spółki "A" za [...] rok,

-protokołu zajęcia ruchomości (samochód osobowy marki [...], rocznik [...]),

-odpisu z KRS spółki "A" potwierdzającego fakt posiadania przez skarżącą [...] udziałów w ww. spółce o łącznej wysokości [...] zł wraz z umową spółki (drugim wspólnikiem jest mąż skarżącej, Z. G.),

-dokumentów potwierdzających wydatki skarżącej z tytułu utrzymania mieszkania,

-zaświadczenia o stanie zdrowia córki skarżącej, A. G., wraz z dokumentacją medyczną,

-dokumentów obrazujących wysokość dochodów osiąganych przez męża skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w firmie PHU "A" w postaci podatkowej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych, deklaracji VAT-7 za [...] i [...] r. oraz wyciągów z rachunku bankowego, którego saldo końcowe wynosiło [...] zł, a także zeznań podatkowych za lata [...] i [...] stwierdzających osiągniecie dochodu w kwocie odpowiednio [...] zł i [...] zł.

Postanowieniem z 13 maja 2008 r. o sygn. akt III SA/GI 5/08 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to stało się przedmiotem sprzeciwu skarżącej z dnia [...] r. W sprzeciwie skarżąca zawarła polemikę z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu postanowienia podnosząc m.in., że fakt rozdzielności majątkowej zwalnia jej męża z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanego z jej działalnością gospodarczą.

Dnia 14 lipca 2008 r. postanowieniem o sygn. akt III SA/GI 5/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy podkreślając, że skarżąca nie podała, w jakiej wysokości otrzymuje pomoc od męża. U podstaw stanowiska Sądu legło przekonanie, że skarżąca pomimo ciążącego na niej obowiązku udokumentowania swojej trudnej sytuacji finansowej, nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie pomocy ze środków publicznych. Sąd wskazał ponadto, że z zeznań podatkowych oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika również, że mąż skarżącej prowadzi Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "A", z którego w latach: [...], [...] i [...] osiągnął przychód w wysokości odpowiednio: [...] zł; [...] zł oraz [...] zł. Małżonek skarżącej jest prezesem zarządu spółki "A", której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, natomiast wartość środków trwałych - według bilansu za [...] r. - wynosiła [...] zł. Pomimo niewielkiego zysku, wypracowanego w roku [...] (wynoszącego zaledwie [...] zł) posiadane przez spółkę w kasie i na rachunkach środki pieniężne na koniec roku wynosiły [...] zł. WSA podkreślił, iż działalność męża skarżącej, jego udziały w spółce z o.o., środki trwałe w tej spółce oraz środki na rachunkach bankowych uzasadniają twierdzenie, iż celowym byłoby wygospodarowanie z dochodów małżonka strony środków, pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego. Sąd wskazał, iż małżonek skarżącej, co wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych, jest prezesem zarządu spółki z o.o., a nadto jest właścicielem przedsiębiorstwa. Pokrywa on, zgodnie z twierdzeniem wnioskodawczyni, wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jej i dwóch córek. Nadto Sąd podniósł, iż fakt obciążenia domu skarżącej kredytem hipotecznym oraz obciążenie zajęciem komorniczym samochodu marki [...] nie powoduje automatycznie, jakoby skarżąca nie była w stanie uiścić należnego w sprawie wpisu od skargi.

Sąd stanął na stanowisku, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej, przywołując postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA 2005/1/8).

WSA uznał za nietrafne twierdzenie strony, jakoby rozdzielność majątkowa małżeńska zwalniała z obowiązku alimentacyjnego w zakresie partycypacji w kosztach sądowych współmałżonka. Finalnie Sąd ten stwierdził, iż nie jest możliwe uznanie, iż w niniejszej sprawie zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Dopiero gdyby poczynione przez skarżącą oszczędności w wydatkach okazały się niewystarczające strona mogłaby zwrócić się o pomoc państwa.

Zażalenie na wskazane wyżej postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 września 2008 r. sygn. akt I FZ 379/08.

Łącznie ze skargą kasacyjną z dnia [...] r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 marca 2009 r. złożony został na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Skarżąca wskazała w nim w szczególności, że od [...] lat nie osiąga dochodów, a sytuacja materialna w jakiej się znalazła nie pozwala na wygospodarowanie środków pieniężnych na koszty sądowe. Wskazała, iż córki chorują (młodsza córka na [...] i [...]. Zadeklarowała majątek w postaci domu w zabudowie szeregowej o pow. [...] m ² w kredycie hipotecznym.

Postanowieniem z 30 czerwca 2009 referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadniając:

Przedmiotowy wniosek skarżącej, który wpłynął dnia [...] r. jest kolejnym wnioskiem dotyczącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Kwestia odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów została prawomocnie rozstrzygnięta. Postanowieniem z 13 maja 2008 r. o sygn. akt III SA/GI 5/08 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Następnie dnia 14 lipca 2008 r. postanowieniem o sygn. akt III SA/GI 5/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 września 2008 r. sygn. akt I FZ 379/08.

Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było to, iż skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła dokumentów, które dawałyby podstawy do przyznania prawa pomocy. Uznano, iż skarżąca nie dowiodła, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu ww. postanowienia z dnia 30 września 2008 r. zwrócił uwagę, że w kwestii obowiązku alimentacyjnego Sąd ten wielokrotnie zajmował podkreślał, że nie jest on uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Sąd stwierdził, że "powoływanie przez stronę przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 30, art. 50, art. 51), nieodnoszących się do wzajemnych obowiązków małżonków, świadczy o tym, że strona błędnie rozumuje przyjmując, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jej męża z pomocy w zakresie łożenia na koszty sądowe w jej sprawie. Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci uiszczenia wpisu), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez męża skarżącej jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby, przy czym w żadnym wypadku nie oznacza to odpowiedzialności męża podatniczki za orzeczone wobec niej zobowiązanie wynikające z zaskarżonej decyzji, a tak zdaje się to rozumieć skarżąca. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy męża podatniczka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa".

Sąd zakwestionował również braki w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uznał, że "w świetle materiału zgromadzonego w wyniku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy trudno uznać, aby skarżąca nie mogła podać choćby w przybliżeniu wysokości pomocy otrzymywanej od męża, skoro składały się na nią środki materialne, których wartość można ocenić na podstawie przeciętnego życiowego doświadczenia oraz środki pieniężne, których wartość można podać wprost, choćby poprzez podanie średniej kwoty lub kwot, jeżeli były to wartości różne lub nieregularnie otrzymywane. Argument strony w tym aspekcie należy uznać za pozbawiony racjonalnych podstaw, zwłaszcza wobec twierdzenia podatniczki, iż Sąd winien nie domniemywać, a oceniać rzeczywisty stan sprawy. W tej sytuacji bowiem ani WSA, ani NSA nie mogą w istocie domniemywać, w jakiej wysokości pomoc otrzymuje skarżąca od męża, a z drugiej strony nie mogą także obiektywnie ocenić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, jako że skarżąca jej nie wyjawiła".

Również podnoszony w zażaleniu argument, iż strona nie mogła przewidzieć konieczności prowadzenia postępowania sądowego, Sąd uznał za chybiony, stwierdzając, iż sam fakt, na który powołuje się podatniczka, iż kontrola skarbowa i postępowanie podatkowe w jej sprawie toczyły się od [...] r., winien uzmysłowić jej jako przedsiębiorcy taką możliwość.

Strona skarżąca może podjąć starania o przyznanie prawa pomocy w każdym czasie, aż prawomocnego zakończenia postępowania sądowego zainicjowanego jej skargą.

Ponieważ jednak prawomocnym postanowieniem odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy, rozstrzygnięcie kolejnego wniosku w tym samym przedmiocie wymaga rozważenia, czy sytuacja majątkowa skarżącej uległa zmianie (pogorszeniu) w stosunku do ustalonej przez sąd przy rozpoznaniu poprzedniego wniosku. W takim stanie rzeczy ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy mógłby być uwzględniony tylko w przypadku zmiany okoliczności (art. 165 P.p.s.a.), to jest pogorszenia sytuacji skarżącego w stosunku do istniejącej w dacie odmowy (por. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2007r. II GZ 64/07). Jakkolwiek bowiem strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem, bez zaistnienia przesłanek ku temu. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także Sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony.

Zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych stało się uzasadnione. Musiałyby to być zatem zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawczyni.

W przedmiotowej sprawie oceny sytuacji wnioskodawczyni dokonano zatem poprzez analizę wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie porównanie jego treści z uzasadnieniem postanowienia oddalającego poprzedni wniosek. W efekcie tych zabiegów nie dopatrzono się jakiekolwiek różnicy w sytuacji majątkowej skarżącej.

Rozpatrując kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy w związku z tym stwierdzić, że skarżąca w złożonym ponownie wniosku nie powołała nowych okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie dla odmiennego niż wcześniej przyjęte rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy. Na jakąkolwiek zmianę w stosunku do stanu faktycznego przyjętego przez Sąd w powołanym postanowieniu nie wskazują oświadczenia zawarte w obecnie rozpoznawanym wniosku. Wręcz przeciwnie: wynikają z nich te same, co poprzednio okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji majątkowej i dotychczas prezentowane argumenty. W ramach tych skarżąca szczegółowo opisała co prawda zły (pogarszający się) stan zdrowia córek powodujący konieczność ponoszenia wydatków, ale znaczyła jednocześnie, że córki utrzymuje mąż. Nie zasygnalizowała żadnej zmiany związanej z jego sytuacją majątkową. Jednocześnie skarżąca w dalszym ciągu nie wskazała nawet przybliżonej kwoty, jaka przeznaczana jest przez jej męża w ramach świadczenia alimentacyjnego, w tym w szczególności na wskazane przez skarżącą wydatki córek i zakup artykułów spożywczych. Załączyła rozliczenia podatkowe wskazujące na brak osiąganych przez nią dochodów, jednakże należy mieć na względzie, że kwestia ta była podnoszona już na etapie pierwotnego wniosku, a zatem Sąd uczynił ją już przedmiotem rozpatrzenia. Z wniosku wynika, również że skarżąca nadal posiada udziały w spółce.

Konsekwencją braku nowych okoliczności, istotnych z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy jest uznanie, że dotychczasowe rozważania prawne, w szczególności zawarte w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2009 r. zachowują aktualność i można uznać je za adekwatne do aktualnie rozpatrywanego wniosku skarżącej. W ślad za wyrokiem ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zatem wskazać, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Z orzecznictwa wynika, że chodzi tu również o koszty związane z prowadzeniem spaw sądowych. W rozpatrywanym wniosku skarżąca stwierdziła, że mąż utrzymuje córki, posiada on zatem środki finansowe.

Powoływanie się skarżącej na całkowity brak dochodów w celu skorzystania z tzw. prawa ubogich trudno też odnieść do faktu korzystania przez nią z kredytu hipotecznego. Aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt hipoteczny na zakup domu w zabudowie szeregowej skarżąca winna była uprzednio wykazać zdolność kredytową.

Dodatkowo należy wskazać, że pomimo tego, że w związku z poprzednio składanym wnioskiem Stronę wzywano do złożenia dodatkowych dokumentów, oświadczeń, które potwierdzałyby zasadność przyznania prawa pomocy - to także i tym razem, mimo działania w sprawie pełnomocnika skarżącej i szerokich uzasadnień poprzednich rozstrzygnięć wyraźnie wskazujących na powody odmowy przyznania prawa pomocy, nie poczyniono żadnych starań, by okoliczności te zostały wyjaśnione.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa i poglądami doktryny, skoro udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, to powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.

Należy również stwierdzić, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, co oznacza, że to strona ma przekonać referendarza lub Sąd o tym, że jej sytuacja materialna i osobista nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania.

Ani referendarz ani Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA sygn. akt I GZ 235/07 z 20 listopada 2007 roku).

Wobec braku podbudowania wniosku nowymi argumentami i powieleniem w opisie sytuacji majątkowej znanej już Sądowi, który orzekał w sprawie, uprawnione jest stwierdzenie, że skarżąca w przedmiotowym wniosku nie uprawdopodobniła, że zaistniały przesłanki do rozstrzygnięcia zgodnie z wnioskiem, tj. nie wykazała że nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto sytuacja materialna skarżącej nie uległa pogorszeniu w stosunku do ustalonej przez Sąd w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2008 r. na które zażalenie oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 września 2008 r. sygn. akt I FZ 379/08 a więc, w dalszym ciągu nie zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie (art. 246 § 1 P.p.s.a.). Zabrakło uprawdopodobnienia zmiany okoliczności faktycznych w sytuacji majątkowej zainteresowanej jakie wcześniej zostały przyjęte za przesłankę rozstrzygnięcia, a które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści niż pierwotne rozstrzygnięcie (por. komentarz do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II.).

Jak wynika z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jak wyżej powiedziano jedynie zatem zmiany okoliczności, o jakich mowa w tym przepisie, uzasadniać mogą odmienne od dotychczasowego rozstrzygnięcie. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła. Ponowny wniosek złożony po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych podlega merytorycznemu rozpoznaniu, jednak w przypadku braku zmiany okoliczności powinien być oddalony (vide orzeczenie Sądu Najwyższego z 31 października 1935 r., C.I. 1775/35, PREiS 1936, nr 2, s. 370, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1970 r., II CZ 139/70, OSPiKA 1971, z. 10, poz. 178, odnośnie do podobnych do zawartych w P.p.s.a. unormowań, na tle których rozpatrywany jest przedmiotowy wniosek, postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2007 r., I FZ 533/07).

Strona skarżąca wniosła w terminie nie podlegający odrzuceniu sprzeciw od tego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przewiduje, prawo pomocy, które może być przyznane stronie na jej wniosek. Według art. 245 § 3 tej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy, powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a w wypadku osoby fizycznej - dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252).

Skarżąca złożyła takie oświadczenie, jednakże Sąd uznał to oświadczenie za niedostateczne do zwolnienia od kosztów sądowych, skarżąca nie wykazała, że

nie dysponuje wystarczającą ilością środków na jego poniesienie.

Inaczej mówiąc, skarżąca nie wykazała, iż w jej najogólniej rozumianej sytuacji materialnej powyższa przesłanka została spełniona, pomimo okoliczności wskazanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym już postanowieniu z dnia 30 września 2008 r., mianowicie że nie może ona wskutek obciążenia hipotecznego i zajęć egzekucyjnych korzystać ze swojego majątku oraz że stoi przed koniecznością kosztownej opieki nad ciężko chorą córką.

Stanowi to w pierwszej kolejności skutek wątpliwości, jakie powstają w wyniku konfrontacji jej oświadczeń z przedłożonych przez nią dokumentami. I tak skarżąca nie wykazała, że nie może rozporządzać posiadanymi przez siebie udziałami

w spółce kapitałowej czy w ogóle czerpać dochodów w związku z działalnością tej spółki, w której, zgodnie z przedstawionym odpisem sprawozdania, posiada przecież wraz z małżonkiem całość udziałów, pełniąc zarazem funkcję członka zarządu spółki. Co więcej, treść tego dokumentu pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem, iż spółka nie prowadzi działalności, skoro wyrażono w niej przeświadczenie o braku zagrożeń w tym zakresie, wykazując dochód netto oraz znaczną sumę środków pieniężnych zgromadzonych w gotówce i na rachunkach bankowych.

Wątpliwości rodzi też treść faktury wystawionej wnioskodawczyni przez spółkę o nazwie sugerującej, iż zajmuje się ona działalnością inwestycyjną, tytułem zapłaty za usługi świadczone w ostatnim czasie. Strona stwierdziła przecież, iż od dłuższego czasu nie osiąga żadnych dochodów, poświęcając się wyłącznie opiece nad chorą córką.

Istotne znaczenie ma również fakt, że w chwili obecnej, inaczej niż było to

w połowie ubiegłego roku, od małżonka skarżącej można wymagać nie tylko pokrycia stosunkowo wysokich kosztów utrzymania rodziny, w tym leczenia córki, lecz również zapewnienia środków finansowych celem opłacenia kosztów sądowych. Sytuacja jego przedsiębiorstwa uległa bowiem poprawie pod koniec wspomnianego roku, gdyż działalność gospodarcza przyniosła dochody. Sytuacja ta cechuje się stabilnością, co ilustrują deklaracje dla podatku od towarów i usług, dowodzące stałego i wysokiego poziomu obrotów, oraz znaczne wartości przychodów i wydatków utrzymujące się

w przeciągu całego ubiegłego roku. Wartości te wprost niewspółmiernie przewyższają sumę kosztów sądowych, których uiszczenie może wchodzić w rachubę we wszystkich postępowaniach skarżącej.

Jest zarazem poza sporem, że małżonek skarżącej jest do tego rodzaju wsparcia finansowego zobowiązany, i to pomimo rozdzielności majątkowej. W myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr

9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są wszak zobowiązani do wzajemnej pomocy

i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej, co należy mieć na względzie w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października

2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8 oraz przywołane już wyżej postanowienia tego Sądu wydane w sprawach skarżącej w dniach 30 września

i 28 października 2008 r.). Ponadto skarżącą łączą wciąż z małżonkiem ścisłe więzy ekonomiczne, polegające nie tylko na opłacaniu przez małżonka kosztów utrzymania rodziny, ale i w szczególności na wspólnym pełnieniu funkcji zarządu spółki

i dysponowaniu łącznie całością jej udziałów.

W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, z którego wynika, że przyznanie stronie zwolnienia od kosztów sądowych, uzależnione jest od wykazania, że jej efektywne aktywa nie wystarczają na pokrycie tych kosztów. Trzeba zatem stwierdzić, iż strona skarżąca nie wykazała, zgodnie z ciążącym na niej obowiązkiem, że nie ma dostatecznych środków na koszty sądowe.

Należy również dodać, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się pewną koniecznością osoby mającej zamiar prowadzić proces sądowy. Oznacza to, że w procedurze planowania swoich przedsięwzięć każdy podmiot przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględniać konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych.

W szczególności, w sprawie podatkowej w przedmiocie podatku od towarów i usług, gdzie obowiązuje zasada samoobliczania, strona aż do upływu okresu przedawnienia winna liczyć się z tym, że deklaracja podatkowa może zostać zakwestionowana przez organ podatkowy, a zobowiązanie podatkowe z niej wynikające określone w wysokości wyższej niż zadeklarowana. Ta niepewność może jednak zostać rozwiana na skutek działań podatnika, który może już po złożeniu deklaracji - wnioskować o przeprowadzenie postępowania podatkowego w zakresie prawidłowości rozliczenia podatku za dany miesiąc.

Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), dostępność do sądu doznaje pewnych obiektywnie uzasadnionych ograniczeń poprzez ustanowienie wysokości wpisu w zależności od kategorii spraw. Ustawodawca uwzględnił w tym wypadku, tak konstytucyjną zasadę dostępu do sądu wynikającą obecnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak i zasadę wynikającą z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 248 ze zm.). Nie można bowiem mówić o kosztowności wymiaru sprawiedliwości i stawianiu obywatelowi nadmiernych wymogów sprostania niezbędnym kosztom postępowania w sytuacji, kiedy ustalona kwota wpisu uwzględnia regułę konwencyjną stanowiącą o tym, że, co do zasady, państwo nie ma obowiązku zapewnienia bezpłatnej pomocy prawnej. Przy wysokości wpisu uwzględniono również całość postępowania wchodzącego w tym wypadku w grę.

Mając to na uwadze, zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.