Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 347/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
Hasła tematyczne: Straż pożarna
Skarżony organ: Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 2i4 pkt 4, art. 91 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 12 poz 68
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152, art. 132
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Andrzej Kołodziej Sędzia WSA – Adam Lipiński Protokolant – referent stażysta Małgorzata Ciach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi D. H. na decyzję Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Raportem z dnia [...] września 2013 r. bryg. D. H. zwrócił się do [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej o zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od 8 marca 1988 r. do 7 sierpnia 1992 r. do pracowniczego stażu pracy. Do wniosku załączono oświadczenie wnioskodawcy w sprawie braku dokumentów z dnia 26 sierpnia 2013 r., zawiadomienie Wójta Gminy M. z dnia [...] sierpnia 2013 r. o nie dysponowaniu dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zeznania dwóch świadków o pracy w gospodarstwie rolnym, zaświadczenie Starostwa Powiatowego w L. z dnia [...] sierpnia 2013 r. o posiadaniu gospodarstwa rolnego przez J. i S. H., zaświadczenie zameldowania z dnia 26 sierpnia 2013 r. pod adresem [...], oświadczenie wnioskodawcy z dnia 9 września 2013 r.

[...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] r., działając na podstawie art. 88 ust. 2 i 4 pkt 4 i art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.), art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.) w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r., Nr 2, poz. 10 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lutego 2008 r. w sprawie uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. Nr 37, poz. 212 ze zm.), przyznał skarżącemu D. H. z dniem 4 września 2013 r. prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w wysokości 21%. W uzasadnieniu podał, że wskazany przez skarżącego okres pracy w gospodarstwie rolnym tylko w części wpływa na prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej, a okres pracy w gospodarstwie rolnym przypadający od 8 marca 1988 r. do 31 grudnia 1990 r., nie podlega zaliczeniu do pracowniczego stażu i tym samym nie wpływa na wzrost uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w PSP. Z tego mianowicie powodu, że – powołując się na ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.) oraz § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.) – skarżący w wymienionym okresie nie posiadał statusu domownika, bowiem w tym czasie był uczniem szkoły ponadpodstawowej, czyli praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania w rozumieniu przytoczonych przepisów. Natomiast za okres pracy w gospodarstwie rolnym od 1 stycznia 1991 (tj. od dnia obowiązywania ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników) do 7 sierpnia 1992 r. organ przyznał prawo do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym. Wobec powyższego, uwzględniając zaliczone okresy do pracowniczego stażu pracy, przyznał strażakowi prawo do wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat w wysokości 21 % z dniem 4 września 2013 r., tj. na dzień złożenia wniosku.

W odwołaniu z dnia [...] października 2013 r. do Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej skarżący nie zgodził się z decyzją w części odmowy prawa do wzrostu uposażenia za okres od 8 marca 1988 r. do 31 grudnia 1990 r. z uwagi na to, że organ błędnie określił definicję domownika. Jego zdaniem fakt nauki w szkole ponadpodstawowej pozostaje bez znaczenia dla uznania go za domownika. Ponadto organ, przy rozpatrywaniu stanu faktycznego, błędnie odniósł się do przepisów nieobowiązującej w dniu orzekania ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a nie do przepisów ustawy obowiązującej w dacie złożenia wniosku, tj. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Na poparcie swego stanowiska skarżący przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika odmienna interpretacja przepisów, na których organ oparł swoją decyzję (wyrok NSA z 26 października 2012 r. sygn. akt I OSK 2427/11 i wyrok NSA z 22 października 2010 r. sygn. akt I OSK 650/10).

Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2013 r. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że z dokumentacji dostarczonej przez skarżącego wynika, iż we wskazanym przez siebie okresie od 8 marca 1988 r. do 7 sierpnia 1992 r., mieszkając z rodzicami będącymi właścicielami gospodarstwa rolnego, wykonywał on pracę w tym gospodarstwie, łącząc ją z nauką w szkole ponadpodstawowej, tj. Technikum Elektrycznym w P. Zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, uposażenie zasadnicze strażaka wzrasta z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej o 2% po 2 latach służby i o dalszy 1% za każdy następny rok służby, aż do wysokości 20% po 20 latach służby oraz o 0,5% za każdy rok służby powyżej 20 lat, do wysokości 25 % po 30 latach służby. Natomiast w świetle ust. 4 tegoż przepisu do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, zalicza się również:

1) okresy służby w: Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu lub Służbie Więziennej;

2) okresy traktowane jako równorzędne ze służbą w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej lub w Służbie Więziennej, wymienione w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin;

3) okresy pracy wykonywanej w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie lub na danym stanowisku;

4) inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Innymi okresami zaliczanymi z mocy odrębnych przepisów są m.in. wyszczególnione w ustawie z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), okresy pracy w gospodarstwie rolnym. Z uwagi na to, że wniosek skarżącego dotyczy okresu od 8 marca 1988 r. do 7 sierpnia 1992 r., organ pierwszej instancji prawidłowo poddał rozwadze art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W celu dokonania oceny, czy okres pracy w gospodarstwie rolnym, przypadający po dniu 31 grudnia 1982 r., może być wliczony do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego, należy ustalić w pierwszej kolejności, czy wnioskodawca był w tym okresie domownikiem w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych. Pojęcie domownika wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w ustawie z dnia 20 lipca 1990 r., a ustawodawca odesłał w tym zakresie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W świetle powyższego, zasadniczego znaczenia nabiera kwestia zastosowania właściwych przepisów definiujących termin "domownik" w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), która zastąpiła obowiązującą do dnia 31 grudnia 1990 r. ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, nie zawiera przepisów prawa intertemporalnego, które rozstrzygałyby problem zastosowania właściwej definicji "domownika" zawartej w poprzedniej lub aktualnej ustawie ubezpieczeniowej. Stąd też, przy rozstrzyganiu w przedmiocie zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, przyjmowane są odmienne interpretacje. Również orzecznictwo sądów administracyjnych i powszechnych nie jest w tej kwestii jednolite. W judykaturze przeważa pogląd, zgodnie z którym normatywnej treści pojęcia "domownik" należy poszukiwać w ustawie obowiązującej w okresie, w którym praca w gospodarstwie rolnym była wykonywana. Po analizie przepisów prawnych i orzecznictwa sądowego uznano, że organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy ocenił pracę w gospodarstwie rolnym z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w czasie jej wykonywania. Skoro wniosek strażaka dotyczył okresu od 8 marca 1988 r. do 7 sierpnia 1992 r., to należało zdefiniować pojęcie domownika w oparciu o ustawę z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a następnie o obowiązującą od dnia 1 stycznia 1991 r. ustawę z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 4 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przez użyte w ustawie określenie "domownik" należy rozumieć członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.) precyzowało w § 2 ust. 2 pkt 1, że praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej. Zatem według stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 1990 r., (w okresie od 8 marca 1988 r. do 31 grudnia 1990 r.), skarżący nie mógł być uznany za domownika, ponieważ bezspornie kształcił się w szkole ponadpodstawowej. Skoro więc nie był w tym czasie domownikiem, tego okresu pracy w gospodarstwie rolnym nie można uwzględnić przy ustalaniu uprawnień związanych z uposażeniem. Zgodnie zaś z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku, rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie i stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym oraz nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Ustalony stan faktyczny w okresie od 1 stycznia 1991 r. do 7 sierpnia 1992 r., pozwala na uznanie strażaka domownikiem w rozumieniu przytoczonych przepisów. Stąd też, okres ten prawidłowo został uwzględniony przy ustalaniu prawa do wzrostu uposażenia strażaka.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący D. H. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz rozstrzygnięcie na podstawie nieobowiązujących przepisów. W uzasadnieniu podał, że mylna wykładnia prawa materialnego zastosowana przez organ, skutkująca niezaliczeniem do pracowniczego stażu pracy okresu jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika w okresie od 8 marca 1988 r. do 31 grudnia 1990 r., polegała na przyjęciu, iż jego praca jako domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, ponieważ w tym czasie kształcił się w szkole ponadpodstawowej tj. w Technikum Elektrycznym w P., oddalonym o 10 km od miejsca zamieszkania, do którego dojeżdżał ok. 30 min. Powyższa definicja została zamieszczona w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i określała warunki konieczne do spełnienia przy ustalaniu obowiązku ubezpieczenia domowników. Nauka w szkole ponadpodstawowej wykluczała bowiem uznanie danej osoby za domownika, ale jedynie dla potrzeb ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Ponadto samo kształcenie w szkole ponadpodstawowej i pozostawanie z rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym (gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 5 ha), bez podjęcia jakiejkolwiek innej pracy zarobkowej, wskazuje, że jedynym jego źródłem utrzymania w tym czasie były środki wypracowane razem z rodzicami w tym gospodarstwie rolnym. Ponadto zarzucił organowi, że orzekając o niezaliczeniu do stażu pracy okresu jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika od 8 marca 1988 r. do 31 grudnia 1990 r., naruszył zasadę tempus regit actum przyjmując za podstawę nieobowiązujące przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a nie przepisy aktualne w dacie złożenia wniosku tj. ustawę z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która nie zawierała przepisów intertemporalnych i na podstawie której organ zaliczył późniejszy okres jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców tj. od 1 stycznia 1991 r. do 7 sierpnia 1992 r. Stosowanie takiej zasady w tego typu przypadkach znalazło uznanie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2012 r. I OSK 2427/11.

W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.), uposażenie zasadnicze strażaka wzrasta z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej o 2% po 2 latach służby i o dalszy 1% za każdy następny rok służby, aż do wysokości 20% po 20 latach służby oraz o 0,5% za każdy rok służby powyżej 20 lat, do wysokości 25% po 30 latach służby. Natomiast w świetle ust. 4 pkt 4 tego przepisu do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, zalicza się również inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Tymi innymi okresami zaliczanymi z mocy odrębnych przepisów są m.in. wyszczególnione w ustawie z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), okresy pracy w gospodarstwie rolnym. W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy, wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zasadniczym zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie jest ustalenie normatywnej treści pojęcia "domownik w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin", od czego ustawodawca uzależnił możliwość zaliczenia pracy w takim właśnie charakterze do ogólnego stażu pracy. Pojęcie "domownika" wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w omawianej ustawie o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, lecz ustawodawca odesłał w ustalaniu jego normatywnej treści do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W przedmiotowej sprawie D. H. wskazał, że pracę w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika wykonywał również w okresie od 8 marca 1988 r. do 31 grudnia 1990 r. Zatem w tym przypadku normatywnej treści pojęcia "domownik" należy poszukiwać w obowiązującej w tym okresie ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 2 tej ustawy przez użyte w ustawie określenie "domownicy" rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. W definicji tej ustawodawca nie zamieścił warunku podlegania ubezpieczeniu społecznemu i opłacania składek na to ubezpieczenie. Analiza zaś tego aktu prawnego wskazuje, iż to właśnie podleganie ubezpieczeniu społecznemu i w jego konsekwencji opłacanie składek odniesione zostało m.in. do domowników gospodarstwa rolnego, pracujących w tym gospodarstwie (por. art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych). A zatem, to dla podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i opłacania z tego tytułu składek w ramach powołanych ustaw, należało najpierw spełniać ustawowe kryterium bycia domownikiem wykonującym pracę w gospodarstwie rolnym. Opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne było więc konsekwencją uprzedniego spełnienia ustawowych warunków bycia domownikiem wykonującym pracę w gospodarstwie rolnym. To zatem pojęcie "domownika" zostało zdefiniowane na potrzeby ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Pojęcie to nie obejmowało więc obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i do takiego właśnie rozumienia tego pojęcia ustawodawca odesłał w art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Błędnie również organy przyjęły, że skarżący nie może być uznany za domownika wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym swoich rodziców we wskazanym okresie ze względu na naukę w szkole ponadpodstawowej. W ocenie organów nauka w szkole ponadpodstawowej, bowiem wyklucza uznanie, iż praca skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców stanowiła główne źródło jego utrzymania, co miałoby wynikać z wykładni art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, określającego domownika, jako osobę, dla której praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania. Nie można bowiem – zdaniem organu – uznać pomocy rodzicom przez ucznia za okres faktycznej pracy w gospodarstwie rolnym. Zdaniem organów administracji wynika to z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, według którego praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. Zatem wskazać należy, na co zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt I OSK 650/10, z dnia 5 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 730/08, że cytowana jednostka redakcyjna przepisu zamieszczona została w § 2 powołanego rozporządzenia określającego warunki konieczne do spełnienia przy ustaleniu obowiązku ubezpieczenia domowników. Nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza uznanie danej osoby za domownika, ale tylko dla potrzeb ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Powołany przepis § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. służył więc w istocie zwolnieniu z ustawowego obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób kształcących się w szkołach ponadpodstawowych i wyższych. Nie sposób bowiem przyjąć jako zasady, jak to przyjmują organy, iż samo kształcenie się w szkole ponadpodstawowej oznacza, iż praca w gospodarstwie rolnym nie jest głównym źródłem utrzymania. Powstaje bowiem pytanie, co w takim przypadku stanowi główne źródło utrzymania osoby, która dopiero pobiera naukę w szkole ponadpodstawowej, skoro w zaskarżonej decyzji organ wywiódł swoją tezę z samej wykładni art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, bez odnoszenia się do omawianego § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r., który – jak to wyżej wskazano – i tak nie ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania. W tej sytuacji obowiązkiem organu przy ponownym rozpatrzeniu skargi będzie w pierwszej kolejności prawidłowe i pełne ustalenie stanu faktycznego sprawy, biorąc pod uwagę wskazane wcześniej wytyczne dotyczące stosowania przepisów prawa. Rozpoznając przedmiotową sprawę ponownie, organ będzie zatem zobowiązany ustalić stan faktyczny w sposób kategoryczny, dokonując przy tym oceny zgromadzonych dowodów w taki sposób, aby ocena ta była swobodna, a nie dowolna.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.