Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 546/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 74, art. 76 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2017 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Wojewody z dnia 10 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 maja 2017 r. (nr [...]) Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 31 marca 2017 r. (nr [...]) w przedmiocie uznania pobranego przez I. M. zasiłku dla bezrobotnych za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 31 marca 2017 r. (nr [...]) Starosta Powiatu - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej zwanej w skrócie: "k.p.a."), art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c/, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 645 ze zm. – dalej w skrócie jako: "u.p.z.i.r.p.") - orzekł o uznaniu pobranego przez I. M. zasiłku dla bezrobotnych za okres od 25.11.2015 r. do 30.04.2016 r., na kwotę brutto 3.766,40 zł (w tym podatek - 156,00 zł, składka zdrowotna - 338,97 zł), za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją Starosty z dnia 22 czerwca 2016 r. I. M. (zwana dalej: "stroną", "skarżącą") utraciła status osoby bezrobotnej oraz prawo do zasiłku z dniem 25 listopada 2015 r. z powodu podjęcia innej pracy zarobkowej. Wojewoda decyzją z dnia 19 lipca 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, a następnie prawomocnym wyrokiem z dnia 20 października 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 775/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę strony.

Decyzją z dnia 27 lipca 2016 r. Starosta uznał pobrany przez stronę za okres od 25.11.2015 r. do 30.04.2016 r. zasiłek dla bezrobotnych za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne i zobowiązał do jego zwrotu. W dniu 19 września 2016 r. Wojewoda utrzymał w mocy ww. decyzję Starosty.

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 987/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił powyższe decyzje organów obu instancji dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał na konieczność uprzedniego wydania decyzji w przedmiocie uznania danego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane oraz ustalenia, czy i kiedy skarżąca była świadoma braku prawa do pobranego zasiłku dla bezrobotnych, która to świadomość implikuje uznanie świadczenia za nienależne pobrane zgodnie z unormowaniami art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p.

Po zwrocie akt do organu strona wyjaśniła, że nie zgłosiła podjęcia pracy od dnia 25 listopada 2015 r., ponieważ nie była świadoma takiego obowiązku. Podpisała oświadczenie w karcie rejestracyjnej bezrobotnego, ale tylko po części zapoznała się z jego treścią. Natomiast odnosząc się do złożonego oświadczenia zleceniobiorcy w umowie zlecenia z dnia 25 listopada 2015 r. o treści: "pozostaję w rejestrze bezrobotnych prowadzonym przez Powiatowy Urząd Pracy w S.", zeznała, iż pracodawca udzielił informacji, że nie ma potrzeby zgłaszać podjęcia pracy do urzędu pracy.

Mając na względzie zalecenia Sądu organ zaznaczył, że w dniu rejestracji jako osoba bezrobotna strona została zapoznana z Informacją o przysługujących prawach i obowiązkach oraz formach pomocy dla osoby bezrobotnej, w tym, że:

- bezrobotny jest obowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub o złożeniu wniosku o rozpoczęcie lub wznowienie prowadzenia działalności gospodarczej oraz zaistnienia innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo prawa do zasiłku (obowiązki osoby bezrobotnej pkt 2 niniejszej Informacji...),

- utrata statusu bezrobotnego następuje w przypadku gdy bezrobotny nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy (utrata statusu bezrobotnego pkt 1 niniejszej Informacji...). Ponadto strona potwierdziła fakt otrzymania Informacji do użytku własnego w złożonych zeznaniach w dniu 17 marca 2017 r.

W okolicznościach sprawy należy więc przyjąć, że strona została pouczona o obowiązku poinformowania urzędu w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do jego zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Mimo świadomości pozostawania w rejestrze osób bezrobotnych i prawidłowych pouczeń ze strony urzędu strona nie poinformowała o podjęciu innej pracy zarobkowej. Dopiero w wyniku wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie zasadności posiadania statusu osoby bezrobotnej i uprawnień z tym związanych, strona przedłożyła umowę zlecenia z dnia 25 listopada 2015 r. zawartą z firmą [...] w K. Ponadto w oświadczeniu potwierdziła, iż w okresie od dnia 25.11.2015 r. do 26.11.2015 r. podjęła pracę.

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wskazuje, iż przyczyną utraty statusu osoby bezrobotnej jest podjęcie innej pracy zarobkowej bez względu na wysokość osiąganego z tego tytułu wynagrodzenia.

W ocenie organu zostały spełnione dwa warunki wynikające z dyspozycji art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., tj. po pierwsze zaistniała okoliczność powodująca ustanie prawa do pobierania świadczenia, z po drugie strona została w dniu 26 października 2015 r. prawidłowo pouczona o okolicznościach, które powodują utratę statusu bezrobotnego i uprawnień z nim związanych. Pouczenie było skuteczne i rzeczywiste. W konsekwencji pobrany zasiłek dla bezrobotnych za okres od 25.11.2015 r. do 30.04.2016 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem pieniężnym w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Strona złożyła odwołanie podnosząc w nim, że nie miała świadomości, że kilkugodzinna praca w nocy oznacza podjęcie pracy. Nikt jej też nie wyjaśnił, że każde nawet kilkugodzinne (w nocy) podjęcie pracy należy zgłaszać do Urzędu Pracy. Cały czas była zdolna i gotowa do podjęcia pracy, gdyż pracowała jedynie kilka godzin w jedną noc. Wskazała także, że jest osobą niepełnosprawną i ma trudności ze zrozumieniem informacji pisemnych oraz że leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego i korzysta z porad psychologa.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia 10 maja 2017 r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 76 ust. 1 u.p.z.i.r.p. osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast nienależnie pobrane świadczenie definiuje art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., zgodnie z którym jako "nienależnie pobrane świadczenie" przyjmuje się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. W dalszej kolejności przytoczył definicje ustawowe osoby bezrobotnej oraz innej pracy zarobkowej.

Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie ulega wątpliwości, że od dnia 25 listopada 2015 r. strona podjęła wykonywanie pracy zarobkowej na podstawie umowy zlecenia, przestając tym samym spełniać wymóg określony w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p. Świadczy o tym zarówno wygenerowany w dniu 8 czerwca 2016 r. przez Powiatowy Urząd Pracy w S. raport ZUS-U1 i ZUS-U2 dotyczący I. M., wskazujący na kod tytułu ubezpieczenia i NIP płatnika oraz podleganie strony ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i zdrowotnemu z tytułu pn. "osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług" z okresem ubezpieczenia o zapisie, cyt. od "2015-11-25" do "2015-11-27", jak też oświadczenie strony oraz treść umowy zlecenia o powierzeniu wykonywania pracy zarobkowej od dnia 25 listopada 2015 r., które korelują z treścią raportu ZUS-U1 i ZUS-U2.

Treść art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. wskazuje, że wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania świadczenie jest niezależne, jednakże tylko wtedy, gdy osoba bezrobotna została pouczona o tych okolicznościach.

Organ odwoławczy wskazał, że strona otrzymała do wiadomości w dniu 26 października 2015 r. egzemplarz informatora pn. "Informacja o przysługujących prawach i obowiązkach oraz formach pomocy dla osoby bezrobotnej", zawierającego wykaz podstawowych praw i obowiązków bezrobotnego, odbiór którego potwierdziła własnoręcznym podpisem. Tym samym trzeba przyjąć, że strona była pouczona we właściwy sposób, zgodny z przyjętymi i stosowanymi od wielu lat i sprawdzającymi się procedurami o okolicznościach, od których zależy posiadanie statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji także o prawie do świadczenia w postaci zasiłku dla bezrobotnych.

Ponadto – jak wskazał organ – strona zobowiązała się do powiadomienia w ciągu 7 dni PUP o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej bezrobotnego podanych w dniu rejestracji (oświadczenie bezrobotnego - pkt 22 w części "C" karty rejestracyjnej bezrobotnego), wśród których jest także oświadczenie na stronie "C" w pkt 1 karty rejestracyjnej bezrobotnego, że jest niezatrudniona oraz nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Takie samo pouczenie uzyskała podczas wcześniejszych rejestracji i było ono przez nią respektowane, gdyż traciła nabyty w ich wyniku status osoby bezrobotnej właśnie ze względu na podejmowanie pracy, o którym to fakcie informowała każdorazowo Powiatowy Urząd Pracy w S. i nie miała z rozumieniem i realizowaniem tego obowiązku żadnych problemów. Jest to wyraźnym, niedwuznacznym potwierdzeniem posiadania przez stronę świadomości istnienia takiego obowiązku osoby bezrobotnej. Skoro zatem od dnia 25 listopada 2015 r. świadczyła pracę zarobkową w ramach umowy zlecenia, to powinna o tym fakcie powiadomić w odpowiednim czasie Urząd Pracy. Wykonywanie bowiem pracy zarobkowej na podstawie umowy cywilnoprawnej bez względu na czasokres faktycznego jej świadczenia i porę jej wykonywania, którą w przypadku takich umów uzgadniają dobrowolnie jej strony, oraz niezależnie od podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tego tytułu, jak i wysokość osiąganego z jej tytułu przychodu (wynagrodzenia), stanowi negatywną przesłankę do nabycia i posiadania statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji, co się z tym faktem wiąże, także prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Kwestia zasadności pozbawienia strony statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych z uwagi na wykonywanie innej pracy zarobkowej została w sprawie ostatecznie przesądzona prawomocnym wyrokiem WSA w Gdańsku.

Nie poinformowanie bezzwłocznie, ani w ciągu 7 dni organu zatrudnienia o podjęciu pracy zarobkowej na podstawie umowy zlecenia od dnia 25 listopada 2015 r. spowodowało wypłacenie stronie zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 25 listopada 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r. mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, o czym strona była pouczona.

Z powołanego art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. wynika, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane konieczne jest łączne wystąpienie dwóch przesłanek. Po pierwsze - muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia. Po drugie - pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności. W analizowanej sprawie bez wątpienia zaistniała pierwsza z tych przesłanek i kwestia ta została już ostatecznie rozstrzygnięta przez organy obu instancji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w prawomocnym wyroku z dnia 20 października 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 775/16). Co się zaś tyczy drugiej z tych przesłanek, to I. M. została we właściwy sposób pouczona o okolicznościach powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej, a tym samym i prawa do zasiłku dla bezrobotnych, które to prawo przysługuje wyłącznie osobom bezrobotnym, ponieważ podczas rejestracji w dniu 26.10.2015 r. otrzymała egzemplarz "Informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy", zawierającej stosowne wyjaśnienia w tym zakresie. Informacja ta została przekazana Stronie, która w dogodnych dla siebie warunkach mogła zapoznać się szczegółowo z jej treścią i realizować nałożone na nią jako osobę bezrobotną obowiązki. Potwierdzeniem właściwego pouczenia strony w tym zakresie jest też każdorazowe informowanie przez I. M. Powiatowego Urzędu Pracy w S. o podejmowaniu pracy.

Okoliczności sprawy wskazują zatem, że działaniu I. M. nie można przypisać dobrej wiary. Elementem konstrukcji prawnej dobrej wiary jest przekonanie o tym, że określonej osobie przysługuje określone prawo mające się wywodzić z określonego stosunku, czy to cywilnoprawnego czy też administracyjnoprawnego. Zgodnie z utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie sądowym stanowiskiem kwestia przekonania to kwestia świadomości. W tym wyraża się aspekt psychologiczny dobrej wiary. Dobra wiara oznacza zatem stan psychologiczny osoby wyrażający się w błędnym, ale usprawiedliwionym jej przekonaniu o istnieniu jakiegoś prawa lub stosunku prawnego lub też sytuacji istotnej z punktu widzenia prawa, mimo że rzeczywisty stan prawny obiektywnie oceniany jest odmiennie. Dobra wiara jest faktem o charakterze stanu mentalnego, intelektualnym, polegającym na usprawiedliwionej niewiedzy określonego podmiotu o istnieniu określonych stanów prawnych, w szczególności jest to błędne przeświadczenie o przysługiwaniu określonego prawa lub istnieniu określonego stosunku prawnego. Przeciwieństwem dobrej wiary jest zła wiara, która zachodzi wówczas, gdy określony podmiot wie (ma świadomość) o nieistnieniu określonego prawa, stosunku prawnego lub sytuacji prawnej albo też nie wie, jednakże należy uznać, że wiedziałby, gdyby w konkretnych okolicznościach postępował rozsądnie, z należytą starannością i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Zła wiara to nie tylko znajomość prawdziwego stanu rzeczy, ale również nieusprawiedliwiona niewiedza o tym stanie rzeczy.

Organ stwierdził, że z taką złą wiarą mamy do czynienia w analizowanym przypadku, gdyż rzekoma niewiedza I. M. o skutkach prawnych w sferze statusu osoby bezrobotnej, jakie wywołuje nawet tylko jednonocne wykonywanie innej pracy zarobkowej nie może być uznana za usprawiedliwioną w sytuacji, gdy strona posiadała stosowne doświadczenie jako osoba bezrobotna w kwestii obowiązków związanych z podjęciem pracy, co wykazano wyżej. Wystarczyło zatem minimum zainteresowania w tym zakresie ze strony I. M. w świetle zasad doświadczenia życiowego każdej osoby dbającej w sposób należyty o swoje interesy, by uzyskać wystarczającą wiedzę w tym zakresie, nawet gdyby faktycznie wystąpiły u strony wątpliwości związane z krótkotrwałością wykonywanej pracy. Okoliczność ta z pewnością wyłącza dobrą wiarę strony, gdyż są to okoliczności, które u przeciętnego człowieka powinny wzbudzić wątpliwość, czy przysługuje mu uprawnienie do korzystania z prawa w dotychczasowym zakresie. Na ogół przyjmuje się, że dobrą wiarę uchyla już brak staranności, bowiem w "złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan prawny albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytej staranności dowiedzieć". Ta zaś należyta staranność to sposób postępowania w sposób poprawny, najlepszy z możliwych, jak najlepiej, z zachowaniem zdrowego rozsądku. Polega na działaniu, które świadczy o tym, że ktoś zrobił wszystko, aby wykonać swoje zadanie jak najlepiej, czyli zgodnie z nałożonymi obowiązkami, którym strona poddała się dobrowolnie rejestrując się w Urzędzie Pracy. Takie z pewnością nie było działanie I. M., bowiem jeżeli dać wiarę jej wyjaśnieniom nie zainteresowała się czy wykonywanie takiej pracy wpływa na posiadany przez nią status osoby bezrobotnej, a tym samym na zasadność przysługiwania prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Z dokumentów zebranych w aktach sprawy wynika bezspornie, że posiadając status osoby bezrobotnej i pobierając zasiłek dla bezrobotnych od dnia 25 listopada 2015 r. strona wykonywała inną pracę zarobkową i bez znaczenia prawnego jest, że była to tylko praca przez jedną noc. O okoliczności wykonywania takiej pracy w ww. okresie I. M. nie poinformowała Urzędu Pracy nie tylko w zakreślonym przez art. 74 u.p.z.i.r.p. terminie 7 dni, ale i znacznie dłuższym okresie, gdyż dopiero w dniu 22 czerwca 2016 r. składając stosowne oświadczenie po ujawnieniu przez Urząd Pracy faktu objęcia jej ubezpieczeniami społecznymi z tytułu wykonywania innej pracy zarobkowej od dnia 25 listopada 2015 r., a powinna być świadoma jakie to wywrze skutki prawne. O negatywnej przesłance do posiadania statusu osoby bezrobotnej strona została we właściwy sposób pouczona podpisując stosowne oświadczenia w karcie rejestracyjnej bezrobotnego oraz otrzymując egzemplarz "Informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy" ze stosownymi wyjaśnieniami w analizowanym zakresie, z którym mogła i powinna w domu w sposób należyty się zapoznać. W przekazanych I. M. informacjach nie było jakiejkolwiek nawet sugestii, że podjęcie pracy w godzinach nocnych jest wyjątkiem wyłączonym z obowiązku powiadamiania Urzędu Pracy o podjęciu pracy. Nie informowano również strony, że pozostawanie w gotowości i zdolności do podjęcia pracy pozwala na niepowiadamianie Urzędu Pracy o podjęciu pracy. "Informacja dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy" była zgodna z przepisami ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, gdyż żaden z jej zapisów nie przewiduje, jako wyjątku od reguły zwolnienia od obowiązku powiadamiania urzędu pracy o podjęciu pracy w przypadku podjęcia jej w godzinach nocnych oraz pozostawania w gotowości i zdolności do podjęcia pracy. Twierdzenie strony, iż była przekonana, że kilkugodzinna praca w nocy nie oznacza podjęcia pracy jest niczym nieuprawnioną, samodzielną interpretacją niepotwierdzoną żadnym dowodem i nie mającą umocowania w żadnych przekazanych przez organ zatrudnienia informacjach w przedmiocie podstawowych praw i obowiązków bezrobotnego, jak i w obowiązujących bezrobotnych przepisach.

Zdaniem organu odwoławczego stan faktyczny sprawy wyczerpał znamiona zarówno art. 76 ust. 2 pkt 1, jak i art. 76 ust. 2 pkt 2 u.p.z.i.r.p. do uznania pobranego przez stronę zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 25 listopada 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r. w łącznej kwocie brutto 3.766,40 zł za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne.

Na koniec organ wskazał, że nie jest możliwe orzeczenie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych tylko za okres 25-26.11.2015 r., gdyż utrata prawa do zasiłku dla bezrobotnych następuje za cały okres nie przysługiwania stronie statusu osoby bezrobotnej. Natomiast nie jest możliwe pozbawienie strony statusu osoby bezrobotnej tylko za ten okres, gdyż do jego posiadania konieczne jest zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy, jako osoby bezrobotnej, tymczasem strona po utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem 25 listopada 2015 r. nie rejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w S., jako osoba bezrobotna w dniu 27.11.2015 r., tj. po ustaniu wykonywania pracy zarobkowej na podstawie umowy zlecenia.

Dla orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych nie ma też znaczenia prawnego niemożność jego zwrotu. Stan zdrowotny, rodzinny czy materialny osoby zobowiązanej do zwrotu wypłaconego zasiłku dla bezrobotnych nie decydują bowiem o tym czy świadczenie pobrano nienależnie. Okoliczności te mogą być natomiast podstawą do wystąpienia o odroczenie bądź rozłożenie na raty, ewentualnie umorzenie całości lub części tej należności.

I. M. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem, gdyż nie miała świadomości, że praca w jedną noc musi być zgłoszona do Urzędu Pracy. W dniu rejestrowania się, jako osoba bezrobotna nikt jej nie wytłumaczył, jakie są konsekwencje podjęcia pracy na kilka godzin (np. w nocy). Wręczono jej jedynie informacje zawierające pouczenie dla osoby bezrobotnej, ale nikt nie wytłumaczył jakie to ma dla niej skutki oraz nie udzielił wyczerpujących informacji, kiedy traci się status bezrobotnego i jakie są obowiązki wobec Urzędu Pracy. Wręczenie przy rejestracji kilkustronicowej informacji (drobnym drukiem) bez możliwości przeczytania jej w chwili rejestracji i zadania pytań w razie wątpliwości, nie jest wystarczającym pouczeniem o obowiązkach i prawach bezrobotnego.

Skarżąca wskazała, że dopiero przed wydaniem decyzji z dnia 31 marca 2017 r., po wezwaniu pouczono ją, jakie ma prawa oraz wytłumaczono co jest zapisane w informacji, którą otrzymała w dniu rejestracji. Miała wówczas możliwość zadawania pytań oraz przesłuchujący pracownik wytłumaczył, jakie są zapisy w informacji dla osoby bezrobotnej i jakie z tego wynikają konsekwencje. W dniu rejestracji dostała jedynie informację, nie mając możliwości przeczytać informacji, ani uzyskać szczegółowego pouczenia od urzędnika.

W dniu podejmowania pracy była zdolna i gotowa do podjęcia pracy (pracę podejmowała w nocy - nie miała możliwości zgłosić podjęcie pracy do PUP, bowiem było to wieczorem, po godzinach pracy Urzędu, a wcześniej nie mogła jej zgłosić, bo nie wiedziała czy ją dostanie). Po przepracowaniu kilku godzin w nocy, następnego dnia rano, również była zdolna i gotowa do podjęcia pracy, którą mógł jej zaproponować Urząd Pracy, bowiem nie była już pracownikiem.

Podkreśliła też, że jest osobą niepełnosprawną, ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Podjęła pracę (na kilka godzin w nocy) ponieważ była w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jest osobą samotną i ma na utrzymaniu dwoje dzieci (7 i 9 lat), korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Wskazała, ze leczy się od kilku lat w Poradni Zdrowia Psychicznego oraz korzysta z porad psychologa. Dodała, że nie jest w stanie zwrócić całego zasiłku, ale może zwrócić zasiłek za 25 i 26 listopada 2015 r., tj. za dni gdy była zgłoszona do ubezpieczenia z powodu podjęcia pracy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia określonych naruszeń prawa sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla zaskarżony akt albo stwierdza jego nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.) bądź oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia (art. 151 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej co do jej istoty a jedynie ocenia, czy postępowanie przeprowadzono prawidłowo i czy wydany akt pozostaje w zgodzie z prawem. Sąd administracyjny bada prawidłowość kontrolowanego aktu pod względem jego zgodności z prawem czyli legalności, nie zaś pod kątem jego słuszności czy celowości w kontekście naruszenia przez organy zasad współżycia społecznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 645 ze zm.), dalej w skrócie jako: "u.p.z.i.r.p.

Na wstępie rozważań należy jednak zwrócić uwagę na to, że niniejsza sprawa była już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, co ma o tyle znaczenie, że - zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a. - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy należy więc przede wszystkim udzielić odpowiedzi na pytanie czy wytyczne zawarte w wydanym w niniejszej sprawie wyroku tut. Sądu z dnia 15 grudnia 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 987/16), uchylającym decyzje organów obu instancji, zostały przez te organy wykonane. W powołanym wyroku Sąd nakazał przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia, czy i od kiedy skarżąca była świadoma braku prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Sąd wyjaśnił przy tym, że pouczenie, o którym mowa w art. 74 u.p.z.i.r.p. musi mieć charakter rzeczywisty, a nie formalny, tak więc powinno być udzielone i zrozumiane w sposób dający pewność co do zaistnienia po stronie osoby pouczanej świadomości, że dane jej zachowanie spowoduje utratę prawa do świadczenia.

W ocenie Sądu zalecenia wynikające z powołanego wyroku nie zostały w pełni zrealizowane przez organy prowadzące ponownie postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie. Jakkolwiek organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w zakresie świadomości skarżącej, co do konsekwencji wynikających z otrzymanego przez nią pouczenia - uznając za nieusprawiedliwione, w kontekście treści otrzymanej przez nią "Informacji dla osób bezrobotnych", przyjęcie faktu, iż skarżąca nie była świadoma konsekwencji wynikających z pracy w godzinach nocnych w dniach 25 i 26 listopada 2015 r. a była świadoma konieczności powiadomienia o tym fakcie organu - to jednak w ogóle nie podjęły żadnych kroków w celu ustalenia, czy z przyczyn zdrowotnych, w istocie ta świadomość skarżącej nie doznawała istotnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ograniczenia. W szczególności wadliwość takiego działania (w istocie zaniechania) obciąża organ odwoławczy, gdyż to w odwołaniu od pierwszoinstancyjnej decyzji (a następnie też w skardze), skarżąca zwracała uwagę, że jest osobą niepełnosprawną, mającą szczególne trudności ze zrozumieniem tekstu, w szczególności kilkustronicowych zawiłych i niezrozumiałych dla niej tekstów znajdujących się na otrzymanej przez nią "Informacji dla osób bezrobotnych", zaznaczając przy tym, że od kilku lat korzysta z pomocy psychiatrycznej i psychologicznej.

W tym miejscu należy przywołać art. 76 ust. 2 u.p.z.i.r.p. wskazując, że "za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne" uważa się m.in. świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (pkt 1). W okolicznościach faktycznych sprawy przyjęcie, że pobrane przez skarżącą świadczenie było nienależne, wymagało wykazania negatywnego zachowania skarżącej ukierunkowanego przede wszystkim na świadome i niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Jak wskazał Sąd w poprzednim wyroku jako "świadczenie nienależnie pobrane" należy rozumieć świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinione zaniechanie), przy czym dotyczy to tylko takiej osoby, która przyjęła świadczenie w złej wierze, wiedząc że jej się ono nie należy. W orzecznictwie przyjmuje się, że obie przesłanki wskazane w przepisie art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym, dlatego też organ jest zobowiązany do ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego w rozumieniu art. 76 ust. 2 u.p.z.i.r.p. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Go 872/13, LEX nr 1406820). Trudno jest natomiast przypisać winę, a w konsekwencji przyjąć świadomość u osoby, która z pewnych przyczyn natury zdrowotnej nie jest w stanie przyswoić ze zrozumieniem treści i znaczenia udzielanej jej przez organ informacji.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy – pomimo sygnalizowania przez skarżącą w odwołaniu w kontekście "trudności w zrozumieniu informacji pisemnych" faktu jej niepełnosprawności i leczenia się w Poradni Zdrowia Psychicznego oraz korzystania z pomocy psychologicznej - nie podjął żadnych czynności mających na celu ustalenie stanu świadomości skarżącej przez pryzmat istnienia wskazywanych przez nią okoliczności i wiążącej się z tym rzeczywistej możliwości (umiejętności) świadomego przyswojenia przez skarżącą otrzymanych od organu informacji odnośnie praw i obowiązków związanych z jej rejestracją jako osoby bezrobotnej. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organ – stosownie do wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. – winien był podjąć kroki w kierunku ustalenia (wykluczenia), czy podnoszone przez skarżącą wyżej opisane okoliczności miały wpływ na zdolność należytego zrozumienia przez nią treści otrzymanego pouczenia, zobowiązując w tym celu skarżącą do uwiarygodnienia w omawianym zakresie swoich twierdzeń, np. poprzez zobowiązanie skarżącej do przedłożenia w tym przedmiocie odnośnego zaświadczenia lekarskiego (psychologicznego). Zaniechanie podjęcia przez organ odwoławczy jakichkolwiek czynności mających na celu ustalenie – w świetle podnoszonych przez skarżącą okoliczności - stanu jej świadomości co do znaczenia otrzymanego pouczenia obciąża ten organ i czyni – w okolicznościach niniejszej sprawy - przedwczesnym wydanie rozstrzygnięcia o nienależności pobranego przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj.: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w kontekście prawidłowego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj.: art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p.

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organ w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.