Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 172/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. zart. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 31 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 27 listopada 2018 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 listopada 2018 r. Wójt Gminy, nr [...] orzekł o zmianie decyzji własnej z dnia 27 września 2017 r., nr [...] w części dotyczącej przysługiwania świadczenia wychowawczego na dziecko B. M. przez ustalenie, że świadczenie wychowawcze na B.M. przysługiwało w okresie od 1 października 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. oraz odmówił świadczenia wychowawczego na B.M. w okresie od 1 lipca 2018 r. do 30 września 2018 r.

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że w rodzinie wystąpiła zmiana mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, a mianowicie zaginięcie dziecka. W dniu 22 października 2018 r. E.M. złożyła oświadczenie o zaginięciu syna B.M. w dniu 21 czerwca 2018 r. Organ stwierdził, że od 1 lipca 2018 r. nie przysługuje stronie prawo do świadczenia wychowawczego na syna B.M. , gdyż nie jest na utrzymaniu rodziny.

Po w dniu 31 stycznia 2019 r. wydało decyzję, nr [...], w której uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz zmieniono decyzję Wójta Gminy z dnia 27 września 2017 r., nr [...] w ten sposób, że przyznano na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. prawo do świadczenia wychowawczego na B.M. w kwocie 500,00 zł miesięcznie i odmówiono przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na B.M. w okresie od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia 30 września 2018 r., w pozostałym zakresie decyzję pozostawiono bez zmian.

Organ odwoławczy wskazał, że wniesione przez stronę odwołanie było niezasadne, zaskarżoną decyzję należało jednak uchylić i orzec merytorycznie, co do istoty sprawy. Zdaniem organu odwoławczego rozstrzygnięcie organu I instancji nie znajdowało podstawy w przepisach prawa.

W uzasadnieniu podniesiono, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: S. M. , B.M. , A.M. i E. M. , E.M. złożyła do organu I instancji w dniu 8 sierpnia 2017 r. Wskazała, że w skład rodziny wchodzi także mąż i ojciec dzieci W. M. oraz wnioskodawczyni. W oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy organ ustalił, że przeciętny miesięczny dochód na osobę w 6-cio osobowej rodzinie uzyskany w roku 2016 wyniósł 594,16zł i jest mniejszy niż ustawowe kryterium dochodowe. W dniu 27 września 2017 r. organ I instancji wydal decyzję przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego na wszystkie wskazane we wniosku dzieci na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości po 500,00zł miesięcznie na każde dziecko.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że w dniu 14 czerwca 2018 r. organ I instancji uzyskał informację od Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR) o fakcie wydania przez Sąd Rejonowy w dniu 30 maja 2018 r. postanowienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ograniczenia władzy rodzicielskiej W.M. i E.M. nad małoletnim B. M., a także udzieleniu zabezpieczenia poprzez umieszczenie go w odpowiedniej placówce opiekuńczo-wychowawczej. Organ odwoławczy zwrócił nadto uwagę, że w aktach sprawy znajduje się skierowanie nr[...] MOPS kierujące B.M. z dniem 29 czerwca 2018 r. do Specjalizacyjnej Całodobowej Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej, na warunkach opieki całodobowej. Zgodnie z informacjami zawartymi w piśmie w/w Placówki z dnia 13 lipca 2018 r. oraz piśmie z dnia 16 lipca 2018 r. PCPR, wynika, że B. M. do dnia sporządzenia pism nie został umieszczony w powyższej placówce.

W dniu 22 października 2018 r. do organu I instancji zostało złożone potwierdzenie zgłoszenia w dniu 21 czerwca 2018 r. w Komendzie Powiatowej Policji zaginięcia syna B.M. a. Zgłoszenia dokonała strona odwołująca się, która złożyła organowi pisemne oświadczenia w sprawie.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2134, dalej powoływana jako "ustawa", na podstawie których oparł swoją decyzję.

Organ stwierdził, że powyższe ustalenia faktyczne potwierdzają przesłankę wskazaną w art. 20 ust. 1 w związku z art. 27 ust. 1 ustawy, jaką jest zmiana sytuacji rodzinnej polegająca na zmniejszeniu liczby członków rodziny, która to zmiana ma wpływ na przyznane na okres 2017/2018 świadczeń wychowawczych. Od dnia 21 czerwca 2018 r. do dnia 30 września 2018 r. liczba członków rodziny strony odwołującej się wynosiła 5 osób. Ta sytuacja ma wpływ na przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na B.M. a, który we wskazanym wyżej okresie nie przebywał na utrzymaniu rodziny, a tym samym nie został spełniony warunek pozwalający na przyznanie w tym okresie przedmiotowego prawa na to dziecko. Organ I instancji zasadnie wszczął postępowanie w sprawie zmiany decyzji. Brak pozostawania na utrzymaniu rodziny małoletniego B.M. oznacza, że od dnia 1 lipca 2018 r. przyznane na niego uprzednio prawo do świadczenia wychowawczego nie przysługuje.

Zdaniem organu odwoławczego, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy, albowiem sentencja tej decyzji w istocie jest wskazaniem w jakich wysokościach w okresie świadczeniowym 2017/2018 przysługiwały wskazane w decyzji świadczenia wychowawcze. Stanowi to potwierdzenie tych faktów, nie jest zaś rozstrzygnięciem merytorycznym wynikającym z art. 27 ust. 1 ustawy, jakim jest zmiana przyznanych uprzednio praw do świadczeń. Decyzja administracyjna wydawana w trybie tego przepisu nie może w praktyce zawierać treści będących ustaleniem faktów, nie zaś praw strony wnioskującej.

E.M.w skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wskazała, że o fakcie zaginięcia syna B.M. w dniu 21 czerwca 2018 r. poinformowała policję oraz pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej. Wskazała, że pracownicy OPS posiadali informację o zaginięciu syna na piśmie (notatka służbowa pracownika). Fakt zaginięcia syna zgłaszała kilkakrotnie ustnie i nie była świadoma, że powinna złożyć taką informację pisemnie. Stwierdziła, że fakt wypłacania świadczenia wychowawczego przez OPS, mimo posiadania informacji przez ośrodek na temat sytuacji rodziny skarżącej, dawał jej prawo do myślenia, że są jej należne. Skarżąca uważa, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca. Wniosła o uznanie prawa do świadczeń wychowawczych na syna B. za okres od 1 lipca 2018 r. do 30 września 2018 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako - "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powyższych kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej wskazanych.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie E.M.(dalej - jako "skarżąca") uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 stycznia 2019 r., która uchyliła zaskarżoną decyzję Wójta Gminy z dnia 27 listopada 2018 r., nr [...] w całości oraz orzekła o zmianie ostatecznej decyzji Wójta Gminy z dnia 27 września 2017 r., nr [...] poprzez przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na B.M. na okres od 1 października 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. oraz odmowę przyznania tego prawa w okresie od 1 lipca 2018 r. do 30 września 2018 r.

Poza sporem było w sprawie, że rodzina skarżącej składa się z czworga dzieci: S.M. ur. [...]., B.M. ur. [...] A.M. ur. [...] oraz E.M.ur. [...] r., a także męża - W.M..

Na skutek wniosku skarżącej z dnia 8 sierpnia 2017 r., Wójt Gminy w dniu 27 września 2017 r., decyzją nr [...] przyznał prawo do świadczenia wychowawczego na wszystkie dzieci skarżącej na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości po 500,00 zł miesięcznie na każde dziecko. Podstawę prawną tej decyzji, która stała się ostateczna, były przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 2134, ze zm. zwanej dalej - "ustawą").

Zgodnie z art. 4 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust.1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3).

W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (ust. 1). Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko ww. osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł, a gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1.200,00 zł (ust. 3 i 4).

Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze regulują przepisy Rozdziału 4 ustawy (art. 13-28). Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek uprawnionych (art. 13 ust. 1 ustawy).

Ustawa statuuje zasadę, stosownie do której dzieckiem pozostającym w rodzinie jest dziecko zamieszkujące wspólnie z rodzicem czy z rodzicami. Zgodnie bowiem z definicją legalną zawartą w art. 2 pkt 16 ustawy, rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny - małżonków, rodziców i dzieci lub opiekunów faktycznych dzieci oraz zamieszkujące wspólnie z nimi i pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia.

Od zasady tej, ustawodawca przewidział wyjątek w przypadku ustanowienia opieki naprzemiennej obojga rodziców na mocy orzeczenia sądu (art. 2 pkt 16 in fine ustawy).

Zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Bezsporne było w sprawie, że w dniu 21 czerwca 2018 r. zaginął syn skarżącej – B.M..

Okoliczność zaginięcia dziecka stanowiła podstawę do wszczęcia przez organ postępowania w przedmiocie zmiany powyższej decyzji ostatecznej, gdyż przestało ono pozostawać na utrzymaniu rodziny (nastąpiła zmiana składu rodziny). Stan faktyczny sprawy pozostawał poza sporem w niniejszej sprawie.

Podstawę materialno-prawną zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji stanowił przepis art. 27 ust. 1 ustawy.

Zgodnie z tym przepisem: organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (ust.1).

Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody (ust. 2).

Decyzje przyznające świadczenie wychowawcze są natychmiast wykonalne (ust. 3).

Prawidłowe rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało przede wszystkim udzielenia odpowiedzi na pytanie czy organy w oparciu o przywołany przepis ustawy art. 27 ust. 1, były uprawnione do zmiany decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Na tak postawione pytanie, zdaniem Sądu orzekającego, należy udzielić negatywnej odpowiedzi. Z przyczyn wskazanych poniżej.

W orzecznictwie i w literaturze prawa podnosi się, że decyzja wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy ma charakter konstytutywny, w związku z tym co do zasady może wywoływać jedynie skutki ex nunc od chwili jej wydania na przyszłość i ukształtować w ten sposób na przyszłość nowy zakres uprawnień strony.

Natomiast uchylenie decyzji z mocą wsteczną (ex tunc) i związane z tym pozbawienie strony prawa do wypłaconego jej już świadczenia, nastąpić może wyłącznie na podstawie trzeciej przesłanki, jaką jest instytucja świadczenia nienależnego pobranego, podlegającego zwrotowi. Brak jest natomiast podstaw do przyjęcia dopuszczalności pozbawienia strony przyznanego uprawnienia z mocą wsteczną (ex tunc) w innych przypadkach.

Niewątpliwie każda z wymienionych w art. 27 ust. 1 ustawy przesłanek stanowi samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji, przy czym zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są rozłączne.

Stąd ten sam stan faktyczny nie powinien być kwalifikowany jako wypełniający jednocześnie dyspozycję kilku przesłanek uchylenia lub zmiany decyzji, stosowanych zamiennie, według wyboru organu wydającego decyzję. Uchylenie lub zmiana w trybie art. 27 ust. 1 ww. ustawy decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana ukształtowanego decyzją stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji winny zatem prowadzić do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną (ex tunc) nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, kiedy wyraźnie przewiduje to przepis prawa.

Jak wskazał WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 marca 2019 r., w sprawie II SA/Rz 171/19 - w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz wśród przedstawicieli doktryny dominuje pogląd, że w trybie art 27 ustawy (...) nie podlegają uchyleniu lub zmianie decyzje już wcześniej skonsumowane, czyli decyzje, których okres zasiłkowy upłynął.

"Przyjmuje się, że z uwagi na bezwzględny obowiązek niezwłocznego informowania organu przez osobę otrzymującą świadczenie, o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia (art 20 ust. 1 ustawy), w przypadku niedopełnienia tego obowiązku i pobrania świadczenia, które się stronie należało (a okres na jaki przyznano świadczenie dobiegł końca) zamiast procedury uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie, organ zobowiązany jest w oparciu o materialnoprawną podstawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art 25 ustawy) wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu wraz z odsetkami".

W uzasadnieniu tego wyroku zauważono również - że także w sytuacji, gdy po wydaniu decyzji ostatecznej o przyznaniu świadczenia wychowawczego okaże się, że: dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy przyznania świadczenia okoliczności faktyczne są fałszywe; wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji o przyznaniu świadczenia, nieznane organowi, który decyzję tę wydał; (lub) okaże się, że decyzja przyznająca została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostały następnie uchylone lub zmienione brak jest podstaw prawnych do przeprowadzenia uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego w trybie art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Powyższe okoliczności natomiast stanowią dla właściwego organu (orzekającego końcowo) podstawę do wznowienia postępowania w trybie przepisów rozdziału 12 działu II K.p.a. i do wydania decyzji o której mowa w art. 150 § 1 K.p.a. (e komentarz pod red. Jolanty Blicharz, Glumińskiej-Pawlic Jadwigi, Zacharko Lidii do ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - art 27)".

Powyższe stanowisko dotyczącego możliwości orzekania przez organy w oparciu o omawiany przepis ze skutkiem ex nunc, a tym samym wykluczające możliwość zmiany lub uchylenia tzw. decyzji skonsumowanej, jest ugruntowane w bieżącym orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 lutego 2019 r. w sprawie III SA/Gd 336/17, wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 czerwca 2018 r., w sprawie III SA/Kr 355/18 w którym, trafnie również wskazano, że treść art 27 ust. 1 ustawy jest tożsama z treścią art 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, o czym w dalszej części niniejszego uzasadnienia; czy też wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 154/17, w którym podniesiono, że - wprawdzie art. 27 ust. 1 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowi, że organ właściwy (...) może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (...), tym niemniej analiza tegoż przepisu w kontekście systemowym, a także celowościowym, nie daje podstaw do twierdzenia, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu może dotyczyć także zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną".

Na tle analogicznego przepisu art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wypowiadał się również Naczelny Sąd Administracyjny, uwagi te zachowują więc aktualność także do świadczeń wychowawczych, który m.in. w wyroku z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1280/12 podniósł, że wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 32 ust. 1 tej ustawy uprawnia właściwy organ do wydania decyzji orzekającej o zmianie lub utracie świadczenia rodzinnego, bądź też okresu, na jaki to świadczenie zostało przyznane, jednak z zastrzeżeniem, że takie działanie jest możliwe jedynie ze skutkiem na przyszłość.

NSA podkreślił, że decyzja zmieniająca decyzję przyznającą świadczenie rodzinne (czyli wydana na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) ma charakter konstytutywny i wpływa na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Z tego powodu może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc - z mocą od wydania decyzji i brak jest podstaw, by w trybie powołanego przepisy uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną (ex tunc). Decyzja konstytutywna tworzy bowiem nowy stan prawny, a żaden przepis prawa nie upoważnia organu w tym przypadku do działania z mocą wsteczną. Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, aby możliwe było wydanie decyzji, która regulowałaby na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, to musiałaby istnieć ku temu podstawa prawna. Ustawa o świadczeniach rodzinnych takiej podstawy prawnej nie zawiera.

Także NSA w wyroku z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1035/11, wskazał, że w sytuacji, kiedy upłynął okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne w trybie art 32 ust. 1 ustawy. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, także w wyroku z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 945/11 stwierdził, że w sytuacji, gdy upłynął okres na jaki świadczenie przyznano zastosowanie może mieć tylko instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Podobnie w wyroku tego Sądu z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt I OSK 196/16, zaakcentowano, że wzruszenie decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonuje się poprzez wydanie decyzji konstytucyjnej, wpływa ona bowiem na dotychczasowy zakres uprawnień strony.

Sąd w składzie orzekającym podziela zaprezentowane powyżej stanowiska.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że porównanie daty wydania zaskarżonej decyzji w dniu 31 stycznia 2019 r. oraz decyzji organu pierwszej instancji w dniu 27 listopada 2018 r. z okresem świadczeniowym, którego dotyczą, a mianowicie przypadającego na dzień od 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. wskazuje jednoznacznie, że decyzje organów obu instancji dotyczą tzw. świadczenia już skonsumowanego. Okres świadczeniowy, na jaki zostało przyznane świadczenie (wynikający z ww. decyzji ostatecznej) upłynął z dniem 30 września 2018 r. Zatem w wyniku przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że decyzja ta, podobnie jak i decyzja organu pierwszej instancji, została wydana z naruszeniem przepisu art. 27 ust. 1 ustawy, który nie daje podstaw do uchylenia z mocą wsteczną (ex tunc) decyzji przyznającej świadczenia wychowawcze w sytuacji, gdy upłynął okres na jaki świadczenie zostało przyznane. Przepis ten ma charakter konstytutywny i pozwala na zmianę i uchylenie decyzji ostatecznej tylko na przyszłość czyli ze skutkiem ex nunc. W razie zaś ustalenia, że strona nienależnie pobrała świadczenia, mogą zaistnieć ewentualnie podstawy wydania decyzji o ich zwrocie. W konsekwencji dokonanych powyżej rozważań, uchybienie to skutkować musi uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania dla organów wynikają z dokonanych rozważań.

Stosownie bowiem do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.