Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 458/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6552
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a  art. 135
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 29 ust. 1 pkt 1, pkt 2 lit. a,
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: par. 11 ust. 1,
journal: Dz.U. 2004 nr 187 poz 1929
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na  zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 1 art. 80 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności  jednolitej przewidzianego w tytule III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia  bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w K. (ARiMR, Agencja) decyzją z [...]nr [..] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. z [...]nr [..] o ustaleniu G.S. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w wysokości 13.355 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że 12 lipca 2006 r. G.S. złożył wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych. Decyzją z [...]nr [..] Kierownik Agencji przyznał wnioskodawcy płatności na zalesianie w łącznej kwocie 8926,40 zł, w tym z tytułu: wsparcia na zalesianie

w wysokości 6286 zł, płatne jednorazowo po wykonaniu zalesienia; premii pielęgnacyjnej w wysokości 680,40 zł, płatne corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia; premii zalesieniowej w wysokości 1960 zł, płatne corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia. Następnie

w latach 2008 do 2015, beneficjent składał wnioski o wypłatę pomocy na zalesianie. Kwoty zostały zrealizowane na rachunek bankowy producenta.

W dniu 16 maja 2016 r. wpłynął wniosek P.S. o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na rok 2016. Wniosek ten został złożony celem przejęcia zobowiązania zalesieniowego podjętego w roku 2007 przez G.S. - ojca wnioskodawcy. Celem potwierdzenia tytułu własności do działek ewidencyjnych nr 188/2 i 187/3, do wniosku strona dołączyła, m.in. akt notarialny Repertorium A nr 3927/2015 z 23 listopada 2015 r. na mocy, którego małżonkowie G. oraz G.S. umową darowizny z 23 listopada 2015 r. przenieśli współwłasność, każdy po 1/2 części, nieruchomości (w tym działkę ewidencyjną

nr 188/2 o powierzchni 2 ha 8981 m2 w stosunku, do której G.S. realizował plan zalesienia) na rzecz swojego syna P.S.. Z tym, że działka ewidencyjna nr 188/2 została wydzielona z działki nr 188, która uległa podziałowi na działki oznaczone nr 188/1 i 188/2 oraz akt notarialny Repertorium A

nr 2150/2016 z 12 maja 2016 r. na mocy, którego G.S. umową darowizny z 12 maja 2015 r. przeniósł własność działki ewidencyjnej nr 187/3

o powierzchni 1 ha 5900 m2 w stosunku, do której G.S. realizował plan zalesienia na rzecz swojego syna - P.S..

Decyzją z [...]nr [..] Kierownik Agencji wstrzymał G.S. płatności na zalesienie w części dotyczącej działki

nr 188/2 znajdującej się w obrębie S. w gminie S. (powiat j., województwo ś.) o powierzchni 0,69 ha. W dniu 9 czerwca 2016 r. Kierownik Agencji wydał decyzję o przyznaniu P.S. premii zalesieniowej płatnej corocznie przez okres 11 lat począwszy od roku 2016. Kwota przyznanych płatności wynikała z uznania przeniesienia zobowiązania

w stosunku do działki nr 187/3, do której G.S. realizował plan zalesienia. Decyzja z [...] stanowiła również o odmowie przyznania premii zalesieniowej do działki nr 188/2, wobec której stwierdzono uchybienie terminu do przejęcia zobowiązania.

Kierownik Agencji zawiadomieniem z 2 listopada 2016 r. poinformował stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych, przyznanych G.S. decyzją z [...] r. w wyniku niezrealizowania zobowiązań.

Dyrektor Agencji wskazał, że tryb odzyskiwania nienależnie wypłaconych środków reguluje art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2016.1512 ze zm.), dalej "ustawa o Agencji". Postępowanie w sprawie uznania płatności za nienależną nie może pozostawać bez analizy przepisów regulujących postępowanie w sprawie przyznania płatności, czyli

w niniejszym przypadku zapisów rozporządzenia oraz przepisów wspólnotowych: Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i Rozporządzenia Komisji (WE)

Nr 1975/2006 z 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzania procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu środków wsparcia obszarów wiejskich (Dz.Urz. WE Nr L 368 z 23.12.2006 r. ze zm.). Organ wskazał ponadto na przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.2004.187.1929 ze zm.) dalej "rozporządzenie zalesieniowe", w tym § 11 ust. 1 określający warunki przyznania płatności producentowi rolnemu, który nabył działki rolne objęte wnioskiem, w tym termin złożenia przez niego wniosku (35 dni od dnia przeniesienia własności działek).

Organ ustalił, że termin na wniesienie wniosku przez P.S.

o przyznanie płatności na zalesianie przyznanych G.S. dla działki ewidencyjnej nr 188/2 upłynął 28 grudnia 2015 r. Zatem wniosek P.S. wniesiony 16 maja 2016 r. został złożony z uchybieniem 35-dniowego terminu (wynikającego z § 11 ust. 1 rozporządzenia). Wobec tego należało przejmującemu odmówić przyznania premii zalesieniowej do działki nr 188/2, co uczynił Kierownik Agencji decyzją z [...]r. Natomiast termin na wniesienie wniosku przez P.S. dla działki ewidencyjnej nr 187/3 upływał z dniem 16 czerwca 2016 r., a zatem ww. termin został zachowany — stąd podjęto rozstrzygnięcie o przyznaniu mu premii zalesieniowej w wysokości 994 zł uwzględniającej powierzchnię 0,71 ha dla działki ewidencyjnej nr 187/3 wynikające ze skutecznego przejęcia od G. S. zobowiązania zalesieniowego dla obszaru 0,71 ha położonego na działce ewidencyjnej nr 187/3. Organ wskazał, że uprawnienia do przyznania i wypłaty płatności na zalesianie nie można wywodzić

z samego faktu nabycia gruntu rolnego, co do którego na właścicielu ciążą obowiązki wynikające z ustawy o lasach. Następca prawny musi zatem najpierw skutecznie przejąć uprawnienie po poprzednim właścicielu (tj. uzyskać pozytywną decyzję

w przedmiocie przyznania płatności na zalesianie), aby w kolejnych latach móc występować o wypłatę płatności stosownie do § 10 ust. 4 rozporządzenia zalesieniowego. Termin 35-dniowy zakreślony w § 11 ust 1 pkt 1 rozporządzenia zalesieniowego jest okresem, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku materialnego.

W konsekwencji oznacza to, że upływ terminu materialnego skutkuje wygaśnięciem praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Cechą tego rodzaju terminów jest też to, iż nie podlegają one przywróceniu. Nie są więc istotne przyczyny, które spowodowały uchybienie terminu przez stronę i czy wnioskodawca zawinił temu uchybieniu czy też nie.

Dyrektor Agencji stwierdził, że wypłacone G.S. środki publiczne za lata 2007-2015 z tytułu płatności na zalesianie gruntów rolnych pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji

i Gwarancji Rolnej, Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. pochodzą

z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji. Organ wskazał przy tym na wyliczenie kwot nienależnie pobranych przez G.S. płatności.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1320/2006

z 5 września 2006 r. ustanawiającego zasady przejścia do systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich określonego w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.UE L 243, str. 6, ze zm.): wydatki związane ze zobowiązaniami podjętymi w obecnym okresie programowania (tj. okres programowania kończący się 31 grudnia 2007 r.), dla których płatności maja być dokonane po dniu 31 grudnia 2007 r. będą kwalifikowalne w ramach EFRROW w nowym okresie programowania. Stosownie natomiast do art. 71 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, ze zm.) "wydatki kwalifikują się do wkładu z EFFROW, jeżeli odpowiednia pomoc jest rzeczywiście wypłacana przez agencje płatniczą pomiędzy 1 stycznia 2008 r. a 31 grudnia 2015 r.

Organ stwierdził ponadto, że w niniejszej sprawie nie występuje "pomyłka organu", tj. okoliczność wyłączająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, o której mowa w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. Za taką pomyłkę nie można bowiem uznać przeniesienia własności działki rolnej, do której G.S. otrzymał płatność za zalesianie i realizowanie wypłat premii zalesieniowej oraz pielęgnacyjnej do przekazanej pod koniec 2015 r. uprawy leśnej.

W ocenie organu ponadto w przedmiotowej sprawie, nie znajduje zastosowania (dla płatności zrealizowanych za lata 2005-2009) art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. w myśl, którego obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Organ wskazał przy tym na rozumienie pojęcia dobrej i złej wiary. Zdaniem organu niniejsze postępowanie jest wynikiem niedbalstwa strony. Obowiązkiem producenta było utrzymywanie zalesionych gruntów przez okres 20 lat, a w przypadku ich zbycia poinformowania organów ARiMR o tym fakcie, czego strona nie uczyniła, co oznacza, że nie zachowała ona należytej staranności w realizacji zobowiązania zalesieniowego. Zatem

w rozpatrywanej sprawie dobra wiara strony, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, nie wynika z dokumentacji dostępnej organowi. W związku z powyższym w stosunku do pobranych przez stronę

i przypadających do zwrotu płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych zastosowanie ma dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od daty wypłaty, który to okres jeszcze nie minął.

Beneficjent ponadto nie zgłosił w stosownym terminie wystąpienia przypadku siły wyższej - art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z 15 grudnia

2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz. UE L 368 z 23.12.2006 str. 15 ze zm.).

Dla płatności realizowanych od roku 2010 i lat kolejnych w przepisach sektorowych brak jest regulacji szczególnych dotyczących okresów przedawnienia, dla płatności tych znajduje zastosowanie art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1

z 23.12.1995 r. ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM)

Nr 2988/95. Zgodnie z art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM)

Nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą należy uznać co do zasady w przypadku programów wieloletnich dzień zakończenia zobowiązania - okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Upływ terminu przedawnienia (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia (tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości), jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wydał decyzji

o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Powołana regulacja znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do spraw, w których rolnik dopuścił się nieprawidłowości (naruszenia przepisów prawa wspólnotowego wynikającego

z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio

w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem - art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95), tj. płatności pobranych nienależnie. Z tym, że pojęcie to należy rozumieć szeroko i przyjąć, że

z nieprawidłowością mamy do czynienia w każdym przypadku, gdy przyznanie płatności w nieprawidłowej wysokości miało miejsce w związku z błędem rolnika,

np. wynikało z zawartej we wniosku błędnej deklaracji - niezgodnej ze stanem faktycznym, nawet jeśli organ nieprawidłowo zweryfikował później taką deklarację.

W niniejszej sprawie nieprawidłowości w stosunku do pobranych przez stronę płatności zrealizowanych na rzecz strony zostały wykryte 16 maja 2016 r. (data wystąpienie z wnioskiem o przyznanie płatności za zalesianie i przejęcie zobowiązań przez P.S. po terminie 35 dni), to należy uznać, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nastąpiło przed upływem czteroletniego okresu przedawnienia wskazanego w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 bowiem okres ten jeszcze nie minął.

Dyrektor Agencji stwierdził ponadto, że w sprawie nie występują okoliczności uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, o których mowa w art. 28 a ustawy PROW 2007-2013 (tj. płatności przekraczają kwoty stanowiące równowartość kwot 100 euro, przeliczonych na złote według kursu euro). Wyjaśnił dodatkowo, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, strona zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki i powołał przepisy mające zastosowanie w tym zakresie, w tym stosowane odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej.

Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących przedawnienia, Dyrektor Agencji wskazał, że to, iż program PROW 2007-2013 został zamknięty nie oznacza, że po dniu jego zamknięcia organy ARiMR nie mogą ustalać kwot nienależnie pobranych płatności z tego programu, bowiem na dzień dzisiejszy nie minął jeszcze

4 okres przedawnienia wskazany w powołanym przez stronie przepisie prawa.

Na powyższą decyzję G.S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zarzucił naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, dające podstawę do wznowienia postępowania, tj.:

- art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady WE nr 2988/95. Skarżacy wskazał, że okres wykonania decyzji nakładającej karę administracyjną wynosi 3 lata. Okres ten biegnie od dnia uprawomocnienia się decyzji, a odsetki płaci się dopiero po tym terminie. Decyzją Kierownika Agencji z [...] kwotę nienależnie pobranych płatności skarżący ma spłacić w terminie 60 dni od daty doręczenia tej decyzji. Ponadto decyzją z [...] r. Kierownik Agencji naliczył kwotę do zwrotu już wraz z odsetkami, tj. kwotę 17.136 zł, którą skarżący musiałby zapłacić gdyby się nie odwołał. Kwota bez odsetek to 13.500 zł.

Skarżący podniósł ponadto, że program w ramach którego przyznano należność został ustalony na lata 2007-2013, a zatem w ocenie strony nalezy uznać, że został zakończony w rozumieniu art. 3 ust. 1 Rozporządzenia nr 2988/95

z momentem zaprzestania możliwości wykorzystania tego programu przez podmioty uprawnione. Organ stwierdził natomiast, że pomimo zamknięcia programu nie minął jescze czteroletni okres przedawnienia. Strona podniosła, że w odniesieniu do płatności PROW 2007-2013 okres przedawnienia ulega przedłużeniu do dnia zamknięcia programu wynikającego z deklaracji zamykającej program wysłanej do Komisji Europejskiej, a więc co najmniej do 31 grudnia 2015 r., jednak nie dłużej niż do 30 czerwca 2016 r. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie przepisy te mają zastosowanie, ponieważ wypłata płatności uznanych za nienależnie pobrane nastapiła w latach 2007 -2013, natomiast decyzja o wszczęciu postępowania została doręczona 7 listopada 2016 r., a więc po upływie wskazanego terminu. Kwota nienależnie pobrana to 2015 i 2016 r.

- art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady WE nr 2988/95 w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji poprzez ustalenie zaległości kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w sytuacji wygaśnięcia zaległości również na skutek przedawnienia albowiem przedawnienie następuje po upływie 4 lat od dnia dopuszczenia się nieprawidłowości, nie później jednak, w przypadku programów wieloletnich, niż po zakończeniu programu.

W kwestii działania w dobrej wierze skarżący przyznał, że popełnił błąd, ale nie zrobił tego celowo. Błąd ponadto został naprawiony przez syna, który przejął wszystkie zobowiązania łącznie na rzecz Agencji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Agencji podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo wskazał, że to, iż program PROW 2007-2013 został zamknięty nie oznacza, że po dniu jego zamknięcia organy Agencji nie mogą ustalać kwot nienależnie pobranych płatności z tego programu, bowiem na dzień dzisiejszy nie minął jeszcze czteroletni okres przedawnienia wskazany w powołanym przez stronę przepisie prawa. Organ stwierdził ponadto, że podnoszone argumenty dotyczące kary administracyjnej (3 lata) w kontekście terminu zapłaty odsetek dotyczących kwoty nienależnie pobranych płatności, czyli terminu 60 dni nie wpływają na rozstrzygnięcie, bowiem termin 60 dni od dnia doręczenia decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności został wyznaczony w oparciu o art. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 937/2012 z 12 października 2012 r. i jest prawidłowy. Odnosząc się do zarzutu, że Kierownik Agencji decyzją z 16 stycznia 2017 r. naliczył kwotę 17.136 zł (kwotę zwrotu) już z odsetkami, a kwota bez odsetek wynosi 13.500 zł wskazać należy, że przedmiotowa decyzja została wyeliminowana

z obrotu prawnego decyzją Dyrektora Agencja z [...] r., a co za tym idzie wszelkie zarzuty dotyczące kwoty ustalonej tą decyzją są bezpodstawne. Zauważył, że w rozstrzygnięciu tej decyzji ustalona łączna kwota nienależnie pobranych płatności na zalesianie gruntów rolnych wynosiła 13.555 zł. Organ wskazał ponadto, że niezależnie od tego, czy strona celowo, czy niecelowo nie dochowała zobowiązania niepodważalnym pozostaje fakt, iż zobowiązanie to nie zostało dochowane przez stronę i nie zostało w całości skutecznie przejęte przez P.S., co jak wynika z dowodów w sprawie było wynikiem niedbalstwa przekazującego i przejmującego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasdana.

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016r., poz.1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz. U. z 2017r., poz.1369 - dalej: ,,P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ zasadnie zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego co ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z

[...] r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. z [...]r. o ustaleniu G.S. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w wysokości 13.355 zł.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że wypłacone G.S. środki publiczne za lata 2007-2015 z tytułu płatności na zalesianie gruntów rolnych pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji

i Gwarancji Rolnej, Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. pochodzą

z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji. Organ wskazał przy tym na wyliczenie kwoty nienależnie pobranych przez G.S. płatności, objętej zaskarżoną decyzją.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy organy ARiMR w sposób uprawniony uznały, że pobrane przez skarżącego środki pieniężne na zalesianie gruntów rolnych w okresie od 2007 r. do 2015 r. w wysokości 13 355 zł, były płatnościami nienależnymi i czy istniały podstawy do orzeczenia o ich zwrocie przez skarżącego.

Zdaniem Agencji, przyznane G.S. środki pieniężne decyzją z

[...] następnie wypłacane kolejno przez lata 2007 r. - 2015 r. w wyniku niezrealizowania zobowiązań podlegają zwrotowi przez skarżącego jako płatności nienależne. Organ stwierdzając fakt niezrealizowania zobowiązań w ramach zalesiania gruntów rolnych, zasadnie wskazał na przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.2004.187.1929 ze zm.), w tym § 11 ust. 1 określający warunki przyznania płatności producentowi rolnemu, który nabył działki rolne objęte wnioskiem, w tym termin złożenia przez niego wniosku (35 dni od dnia przeniesienia własności działek).

Jak wynika z bezspornych ustaleń organów, spór co do zasadności ustalenia

i żądania zwrotu wypłaconych G.S. płatności na zalesianie, wyniknął z faktu, że termin na wniesienie wniosku przez P.S. o przyznanie płatności na zalesianie przyznanych G.S. dla działki ewidencyjnej

nr 188/2 upłynął 28 grudnia 2015 r. Podczas gdy wniosek P.S. wniesiony 16 maja 2016 r. został złożony z uchybieniem 35-dniowego terminu (wynikającego z § 11 ust. 1 rozporządzenia zalesieniowego). Wobec tego Kierownik ARiMR decyzją z 9 czerwca 2016 r. przejmującemu odmówił przyznania premii zalesieniowej do działki nr 188/2, uznając natomiast uprawnienia P.S. do przyznaniu mu premii zalesieniowej dla działki ewidencyjnej nr 187/3 wynikające ze skutecznego przejęcia od G. S. zobowiązania zalesieniowego dla tego obszaru.

Właśnie okoliczność naruszenia przez przejmującego zobowiązanie po G. S.zobowiązania zalesieniowego między innymi dla działki nr 188/2, terminu 35-dniowy zakreślonego w § 11 ust 1 pkt 1 rozporządzenia zalesieniowego, stała się przyczyną wszczęcia wobec skarżącego postępowania celem odzyskania wypłaconych mu nienależnie płatności na powyższy cel. Przy czym w ocenie organów ARiMR nie zostały jednocześnie spełnione przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności, w szczególności te sporne kontekście zarzutów skargi, a określone w art. 73 ust. 5 rozporządzenia komisji (WE) Nr 796/2004 oraz art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady WE EURATOM (nr 2988/95).

Skarżący wskazuje natomiast na brak ujemnych konsekwencji stwierdzonych nieprawidłowości dla zalesiania gruntów rolnych ponieważ w jego ocenie nastąpiło wygaśnięcia zaległości na skutek przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady WE nr 2988/95. Strona wskazała przy tym, że w odniesieniu do płatności PROW 2007-2013 okres przedawnienia ulega przedłużeniu do dnia zamknięcia programu wynikającego z deklaracji zamykającej program wysłanej do Komisji Europejskiej, a więc co najmniej do 31 grudnia 2015 r., jednak nie dłużej niż do 30 czerwca 2016 r. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie przepisy te mają zastosowanie, ponieważ wypłata płatności uznanych za nienależnie pobrane nastąpiła w latach 2007 - 2013, natomiast decyzja o wszczęciu postępowania została doręczona 7 listopada 2016 r., a więc po upływie wskazanego terminu. Kwota nienależnie pobrana to 2015 i 2016 r. Ponadto w kwestii działania w dobrej wierze skarżący przyznał, że popełnił błąd, ale nie zrobił tego celowo, który został został naprawiony przez syna przejmujacego wszystkie zobowiązania łącznie na rzecz Agencji.

Materialnoprawną podstawą decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub środków krajowych przeznaczonych m.in. współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jest art. 29 ustawy o Agencji.

Stosownie do art. 29 ust. 1 ww. ustawy, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowane przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, czyli kierownik biura powiatowego ARiMR.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie tego przepisu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w nim funduszy. Kontrola zgodności z prawem odnosi się zatem wyłącznie do postępowania i decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Dlatego ostateczna decyzja odmawiająca przyznanie płatności na zalesianie na rzecz P.S. dla działki nr 188/2 wobec naruszenia przez przejmującego terminu

35-dniowy zakreślonego w § 11 ust 1 pkt 1 rozporządzenia zalesieniowego, nie może być w niniejszym postępowaniu skutecznie kwestionowana.

Brak było podstaw do odstąpienia przez organy od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w oparciu o przepis art. 28a ustawy PROW 2007-2013 skoro łączna kwota nadmiernie przyznanych płatności przekroczyła równowartość kwoty 100 Euro.

Rację mają także organy, że w niniejszej sprawie nie występuje "pomyłka organu", tj. okoliczność wyłączająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, o której mowa w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. Za taką pomyłkę nie można bowiem uznać przeniesienia własności działki rolnej, do której G.S. otrzymał płatność za zalesianie i realizowanie wypłat premii zalesieniowej oraz pielęgnacyjnej do przekazanej pod koniec 2015 r. uprawy leśnej. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia 16 maja 2016 r. - zatem po terminie zakreślonym § 11 ust 1 pkt 1 rozporządzenia zalesieniowego - aktu notarialnego Repertorium A

nr 3927/2015 z 23 listopada 2015 r. na mocy, którego małżonkowie G. oraz G.S. umową darowizny z 23 listopada 2015 r. przenieśli współwłasność, każdy po 1/2 części, nieruchomości (w tym działkę ewidencyjną

nr 188/2 o powierzchni 2 ha 8981 m2 w stosunku, do której G.S. realizował plan zalesienia) na rzecz swojego syna P.S..

Z przedstawionych względów, należy uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do nienależnego pobrania przez skarżącego środków pochodzących ze wskazanych w zaskarżonej decyzji funduszy. Wbrew zarzutom skargi nie uległo przedawnieniu prawo żądania zwrotu pobranych przez skarżącego płatności na zalesianie za lata 2007 r. - 2009 r. Jednakże, w ocenie Sądu, zasadne są zarzuty skargi dotyczące braku obowiązku zwrotu nienależnych płatności pobranych przez skarżącego za okres od 2010 r. do 2015 r., z uwagi na jego przedawnienie.

W odniesieniu do należności pobranych przez skarżącego za lata 2007-2009, przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, a zatem również możliwość wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o Agencji, zostały zawarte w art. 73 rozporządzenia (WE) nr 796/2004. Stosownie do

art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia: ,,obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres pomiędzy datą płatności pierwszej pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze."

W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że wypłata pierwszej płatności z tytułu przyznanej pomocy na zalesienie gruntów rolnych, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła 6 lipca 2007 r. oraz, że beneficjent został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze danej płatności po raz pierwszy

7 listopada 2016 r., kiedy to Kierownik ARiMR zawiadomieniem Nr 51/MU/16 z

2 listopada 2016 r. poinformował stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych, przyznanych G.S. decyzją z dnia [...]r., w wyniku niezrealizowania zobowiązań. Datę powyższą przyjmuje organ jako istotną w kontekście treści przepisu art. 73 ust. 5 rozporządzenia (WE)

nr 796/2004, i jest ona również akceptowana przez Sąd. Przepisy prawa, na co zwrócić należy uwagę, nie regulują tej kwestii, w szczególności nie wskazują jako daty granicznej dla zachowania okresu 10 letniego, daty zakończenia postępowania w sprawie czy wydania konkretnego aktu administracyjnego. Zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 września 2014 r. w sprawie o sygn. II GSK 1201/13 przyjął, że "o tym, czy płatności były świadczeniem nienależnym rozstrzyga organ w postępowaniu o ustalenie kwot nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Zatem data pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności powinna być wiązana z tym postanowieniem (postępowaniem). Pogląd taki znajduje uzasadnienie w treści art. 49 ust. 5 akapit 1 rozporządzenia nr 2419/2001 zawierającym zwrot

"o nieuzasadnionym charakterze danej płatności", który należy wiązać wyłącznie z postępowaniem w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności".

Mając to na uwadze, Sąd orzekający w tej sprawie stanął na stanowisku, że data doręczenia beneficjentowi – G.S. postanowienia z 2 listopada 2016 r. o wszczęciu postępowania w sprawie niniejszej, może zostać uznana za datę pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności. Zatem okres 10 lat pomiędzy datą płatności pierwszej pomocy – 6 lipca 2007 r., a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności – 7 listopada 2016 r., w okolicznościach niniejszej sprawy jeszcze nie upłynął.

Jak wskazuje uzasadnienie zaskarżonej decyzji, organ należycie zbadał

i wyjaśnił czy beneficjent tj. G.S. dział w dobrej wierze, co ograniczałoby okres zwrotu do 4 lat. Uznanie bowiem, że w niniejszej sprawie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za ww. okresy możliwe jest jedynie w przypadku stwierdzenia, że beneficjent działał w dobrej wierze.

W ocenie Sądu zasadnie organ przyjmuje, że niniejsze postępowanie jest wynikiem niedbalstwa strony. Obowiązkiem producenta było bowiem utrzymywanie zalesionych gruntów przez okres 20 lat, a w przypadku ich zbycia poinformowania organów ARiMR o tym fakcie, czego skarżący nie uczynił, co oznacza, że nie zachował on należytej staranności w realizacji zobowiązania zalesieniowego.

Skarżący nie wykazał istnienia dobrej wiary, jedynie ograniczył swoje tłumaczenia w tej kwestii do stwierdzenia, że popełnił błąd, ale nie zrobił tego celowo, który został został naprawiony przez syna przejmującego wszystkie zobowiązania łącznie na rzecz Agencji. W zwiazku z powyższym Sąd podziela stanowisko orzekajacych organów, które przyjęły, że w aktach sprawy brak danych wsakzujacych na istnienie dobrej wiary po stronie beneficjenta, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, oraz iż nie wykazał on istnienia dobrej wiary w postępowaniu.

Sąd podziela zatem stanowisko organu, że w odniesieniu do pobranych w latach 2007-2009 płatności na zalesianie zaistniały faktyczne i prawne podstawy do orzeczenia o ich zwrocie ponieważ ostatecznie nie upłynął 10 letni okres przewidziany w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, powodujący brak obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za te lata.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie budzi natomiast uzasadnione wątpliwości stanowisko organów ARiMR wyrażone w zaskarżonej decyzji co do zgodności z prawem, odnoszące się do ustalenia i orzeczenia o zwrocie pobranych przez skarżącemu płatności na zalesianie w latach 2010 – 2015. Organ prawidłowo wskazał, że dla płatności realizowanych od roku 2010 i lat kolejnych w przepisach sektorowych brak jest regulacji szczególnych dotyczących okresów przedawnienia

i że dla tych płatności znajduje zastosowanie art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady EURATOM. Trafnie też, odwołując się do okoliczności faktycznych sprawy przyjmuje, że nieprawidłowości w stosunku do pobranych

i zrealizowanych płatności na rzecz strony zostały wykryte 16 maja 2016 r. (data wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności za zalesianie i przejęcie zobowiązania przez P.S. po terminie 35 dni). Jednakże organ orzekając o zwrocie tych płatności dokonał błędnej interpretacji ww. przepisu rozporządzenia w zakresie upływu okresu przedawniania, którego przekroczenie powoduje wygaśnięcie takiego zobowiązania.

W myśl art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia EURATOM, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu.

W niniejszej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez beneficjenta, jak wyżej wskazano, należy uznać datę 16 maja 2016 r., wystąpienie po terminie 35 dniowym z wnioskiem o przyznanie płatności za zalesianie i przejęcie zobowiązania dla działki nr 188/2 przez P.S.. Bezspornie do dnia ustalenia (data ostatecznej decyzji – 14 czerwca 2017 r.) obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie za lata od 2010 – 2015, nie upłynął okres 4 – ch lat, licząc od 16 maja 2016 r. – dopuszczenie się nieprawidłowości w rozumieniu

art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95. Mimo to Sąd uznaje, że organ w taki właśnie sposób interpretując ww. przepis w zakresie upływu terminu przedawnienia pomija istotną okoliczność dla wyjaśnienia tej spornej kwestii, że wypłacane na rzecz skarżącego świadczenia z tytułu zalesienia gruntów rolnych realizowane było w ramach programu wieloletniego – PROW 2007-2013. W niniejszej sprawie dotyczącej płatności PROW za lata 2007-2013, upływ terminu przedawnienia nastąpić mógł więc nie wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (do kiedy możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż dnia 30 czerwca 2016 r. (terminu na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11 sierpnia 2005, str. 1 ze zm.). Przy czym do dnia ostatecznego zakończenia programu, nie wystąpiły żadne zdarzenia prawne powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia, ponieważ zawiadomienie z

2 listopada 2016 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, zostało stronie doręczone po ostatecznym zakończeniu programu tj. po 30 czerwca 2016 r.

Oznacza to, że w tym konkretnym przypadku, okres przedawnienia upłynął z dniem 30 czerwca 2016 r., i po tej dacie wobec wygaśnięcia zobowiązania w zakresie obowiązku zwrotu płatności za lata 2010 – 2015 z powodu przedawnienia, organy ARiMR nie mogły orzekać o ustaleniu kwoty nienależnej płatności i o jej zwrocie. Organ może bowiem orzec o zwrocie nienależnie pobranych płatności jedynie w przypadku, gdy nie zaistnienie negatywna przesłanka w postaci upływu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady EURATOM.

Za zasadny zatem należy uznać zarzut skargi odnoszący się do naruszenia

art. 3 ust. 1 rozporządzenia EURATOM (nr 2988/95), ponieważ w sprawie zaistniała przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu płatności z ww. przepisu w odniesieniu do płatności za lata 2010-2015. Zatem organy ARiMR dopuściły się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Dlatego uzasadnione jest uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzję organu pierwszej instancji w celu ustalenia, w ponownym postępowaniu, prawidłowej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych, z uwzględnieniem nieprzedawnionych kwot wypłaconych G.S. w latach 2007 – 2009, a z pominięciem przedawnionych kwot za lata

2010 – 2015.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a., uchylił wydane decyzje.