Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1917/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-08 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. H. na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W dniu 18 października 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) J. H. złożył do sprawy IV SA/Wa 1917/12 wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką. Dochody trzyosobowej rodziny stanowią świadczenia rentowe J. H. w wysokości 1.501 zł brutto miesięcznie oraz jego żony w wysokości 900 zł brutto miesięcznie. Studiująca córka skarżącego nie osiąga dochodu, zaś koszty jej utrzymania i edukacji ponoszą wnioskodawca wraz z żoną. J. H. wyjaśnił ponadto, że jedyny majątek trzyosobowej rodziny stanowi należąca do jego córki działka rolna o powierzchni 0,34 ha. Wedle oświadczenia zawartego w rubryce nr 7 formularza wniosku skarżący mieszka "na stancji w domu wynajętym - około 67 m2", nie ma nieruchomości, wartościowych przedmiotów i nie dysponuje zasobami pieniężnymi.

W uzasadnieniu wniosku J. H. wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, mającą trudności w poruszaniu się. Jego żona jest osobą cierpiącą na poważne schorzenia. Koszty leków, dowozu skarżącego do lekarzy i na badania pochłaniają około 200 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości, opłaty bieżące, jak woda, wywóz nieczystości płynnych, czy gaz w butli to wydatek rzędu 350 zł miesięcznie, bieżące remonty nieruchomości, w której mieszka skarżący kosztują zaś około 100 zł miesięcznie. Niektóre z badań żony, konieczne do przeprowadzenia co kilka miesięcy, są w pełni odpłatne. Ich koszt wynosi 1.500 - 2.000 zł. Jak podał wnioskodawca, zakup tony węgla kosztuje około 70% jego renty, a drzewo opałowe około 150 zł za m3, co daje wydatek około 700 zł.

Zarządzeniem z dnia 16 listopada 2012 r., wykonanym w dniu 19 listopada 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jej stan majątkowy i dochody, to jest:

1. do nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,

2. do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę świadczeń rentowych - na przykład odcinków wypłaty rent z sierpnia, września lub października 2012 r., bądź kopii decyzji właściwego organu rentowego o przyznaniu tych świadczeń,

3. do nadesłania oświadczania wskazującego, jakie koszty ponosi skarżący na wynajem domu, w którym mieszka oraz wyjaśniającego, dlaczego nie mieszka już w domu córki, w którym wraz z żoną mieszkał wedle oświadczeń z dnia 26 lipca 2010 r. i z dnia 9 sierpnia 2011 r. złożonych do akt spraw o sygn. akt IV SA/Wa 1002/10 i IV SA/Wa 1120/11, a także wyjaśniającego, czy dom córki jest aktualnie zamieszkiwany,

4. do nadesłania oświadczenia wyjaśniającego za jaką nieruchomość skarżący płaci podatek w sytuacji, gdy w rubryce nr 7 formularza wniosku wykazał, że nie jest właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości oraz do nadesłania kopii decyzji właściwego organu podatkowego ustalającej wysokość zobowiązania ze wskazanego tytułu na rok 2012,

5. do nadesłania oświadczania wskazującego, jakie wydatki skarżący poniósł w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki oraz jakie środki przeznaczył w okresie ostatnich trzech miesięcy na zakup węgla lub drzewa opałowego.

Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie złożył do akt sprawy chociażby części żądanych od niego dokumentów i oświadczeń. W piśmie procesowym z dnia 30 listopada 2012 r., oznaczonym jako "zażalenie", zarzucił natomiast zbytnią drobiazgowość wystosowanego do niego wezwania, która w jego przekonaniu stanowić ma o naruszeniu art. 255 ppsa. Wnioskodawca zakwestionował w szczególności zasadność żądania wyciągów z rachunków bankowych w sytuacji, gdy nie dysponuje oszczędnościami.

Stwierdzono, co następuje:

W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy ciężar wykazania przesłanek uprawniających do uzyskania tego prawa spoczywa w całości na stronie, natomiast Sąd (referendarz) może uzupełnić obraz sytuacji bytowej strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, jedynie o informacje znane mu urzędu lub dane wynikające z akt sprawy. Sąd nie ma natomiast możliwości zwrócenia się o przedstawienie dodatkowych dokumentów do innych instytucji i organów, bowiem niedopuszczalne jest prowadzenie przez sąd z urzędu dochodzenia mającego na celu ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego strony zgłaszającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Jeżeli ustalone w powyższy sposób dane okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości oraz stanu rodzinnego strony wnioskującej o prawo pomocy lub budzą wątpliwości Sądu (referendarza), strona - stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej również jako ppsa – jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w tej sprawie powinno być precyzyjne, wskazywać zakres dodatkowego oświadczenia lub listę dokumentów oczekiwanych przez Sąd (referendarza), a jego zakres powinien być adekwatny do treści informacji, jakie w ocenie referendarza (Sądu) są niezbędne do rozpoznania wniosku strony o przyznanie prawa pomocy.

Rodzaje dokumentów źródłowych oraz okresy, za jakie mogą być udostępniane dane o majątku, dochodach o stanie rodzinnym, określa § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz., 2245).

Na zarządzenie będące podstawą wezwania wnioskodawcy do nadesłania dodatkowych dokumentów i przedstawienia informacji wskazanych w art. 255 ustawy nie przysługuje zażalenie (postanowienie NSA z dnia 21 października 2008 r., I FZ 363/08).

Mając na uwadze przedstawione okoliczności należy przypomnieć, że J. H. ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Powinien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ppsa). Tymczasem skarżący nie wywiązując się z obowiązku nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego, uniemożliwił rzetelną analizę jego zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie, czy jego sytuacja spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Z oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę wynika bowiem, że niewielki dochód uzyskiwany przez skarżącego i jego żonę – 2400 zł. (brutto) – służy na zaspokojenie potrzeb życiowych trzyosobowej rodziny skarżącego, w tym pozostającej na jego utrzymaniu studiującej córki. W związku z tym powstały zasadnicze wątpliwości co do tego, czy dochody otrzymywane przez skarżącego i jego żonę z tytułu renty stanowią jedyne źródło dochodów członków rodziny skarżącego. Wezwanie z dnia 16 listopada 2012 r. obejmowało dokumenty i oświadczenia pozwalające zweryfikować wiarygodność oświadczenia strony z dnia 18 października 2012 r. oraz ustalić okoliczności istotne dla rozpoznania wniosku, a niewyjaśnione dostatecznie przez wnioskodawcę.

Wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, a także dokumenty potwierdzające wysokość otrzymywanych przez nich rent, pozwoliłyby zweryfikować wiarygodność oświadczenia o wysokości przyznanych świadczeń, a także ustalić rzeczywistą wysokość wpływów do budżetu domowego trzyosobowej rodziny. Potrzeba ustalenia tych okoliczności okazuje się szczególnie aktualna, gdy weźmie się pod uwagę relację podanej w rubryce nr 10 formularza wniosku wysokości dochodu gospodarstwa domowego do wskazywanej przez stronę wielkość tylko niektórych spośród niezbędnych wydatków trzyosobowej rodziny. Należy bowiem mieć na względzie, że wedle oświadczenia z dnia 18 października 2012 r., poza wyszczególnionymi w uzasadnieniu wniosku regularnymi wydatkami na "opłaty bieżące", leki, dojazdy do lekarzy i na badania oraz remonty, Państwo H., ponoszą także inne, znaczne wydatki, jak niezbędne do wykonania co kilka miesięcy badania żony (1.500-2.000 zł), czy koszty kształcenia i utrzymania córki studiującej poza miejscem zamieszkania skarżącego. Ponadto wnioskodawca deklaruje, że mieszka w wynajmowanym domu, co może dodatkowo, znacząco zwiększać kwotę niezbędnych wydatków w budżecie domowym. W sytuacji, gdy strona wskazuje równocześnie, że dochód trzyosobowej rodziny wynosi 2.401 zł brutto miesięcznie, jej oświadczenie o wysokości dochodów i wydatków, budzi wątpliwości.

Ustaleniu relacji miesięcznych wpływów do budżetu domowego do wysokości jego niezbędnych obciążeń służyło zobowiązanie skarżącego do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, a także oświadczeń dotyczących wydatków ponoszonych na wynajem domu oraz wydatków poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki oraz zakup węgla i drzewa opałowego.

Ustaleniu rzeczywistego majątku skarżących służyło wreszcie wezwanie w zakresie obejmującym wyjaśnienie okoliczności związanych z opłacaniem podatku od nieruchomości (w sytuacji, gdy strona deklaruje, że nie ma nieruchomości), a także wyjaśnienie przyczyn, z których skarżący mieszka aktualnie w wynajmowanym domu, a nie w domu córki, w którym mieszkał wedle oświadczeń składanych przezeń w sprawach sygn. akt IV SA/Wa 1002/10 i IV SA/Wa 1120/11, w których w latach 2010 i 2011 ubiegał się o przyznanie prawa pomocy. Zmiana oświadczenia skarżącego w powyższym zakresie uzasadnia przypuszczenie, że w międzyczasie (po złożeniu oświadczeń o majątku i dochodach we wskazanych sprawach), stan majątkowy i możliwości płatnicze Państwa H., mogły ulec zmianie.

Mając na uwadze przestawione powyżej okoliczności, przypomnieć należy, że z treści art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, iż to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania, jeżeli zaś strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie.

Jak powyżej wykazano wykonanie przez skarżącego wezwana z dnia 16 listopada 2012 r. było konieczne do ustalenia jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Tymczasem, J. H. nie podjął nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu nań zobowiązaniu, kwestionując jego zasadność, a w szczególności nadmierną "drobiazgowość" wezwania. Wyznaczony w nim 14- dniowy termin do skompletowania i nadesłania dokumentów i oświadczeń wskazanych w wezwaniu był wystarczający dla strony wykazującej zwykły stopień staranności do skutecznego wywiązania się, choćby częściowego, z obowiązku nałożonego tymże wezwaniem, a zatem wystarczający, miedzy innymi do pozyskania dokumentów świadczących o skomplikowanej sytuacji finansowej strony. Należy podnieść, że obowiązek nałożony przez referendarza na wnioskodawcę w głównej mierze wiązał się z przedstawieniem dokumentów, co do których można było oczekiwać, że już znajdują się w posiadaniu strony (tj. "odcinek renty" lub decyzja organu emerytalno-rentowego, rachunki i faktury za usługi i towary nabywane w celu zaspokojenia potrzeb życiowych), a także ze złożeniem pisemnych wyjaśnień odnośnie do określonych aspektów funkcjonowania rodziny wnioskodawcy - tj. odnośnie do wysokości miesięcznych wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych członków rodziny skarżącego oraz finansowania nauki córki. Nadto, od wnioskodawcy zażądano wyciągów z rachunków bankowych, które w świetle art. 728 § 2 Kodeksu cywilnego, bank zobowiązany jest bezpłatnie przesyłać posiadaczowi rachunku, a także kopii decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości. Należyte wykonanie wezwania z dnia 18 listopada 2012 r. nie powinno zatem łączyć się z nadmiernymi trudnościami.

Odnośnie zasadności wezwania do nadesłania rachunków bankowych, trzeba nadmienić, że w sytuacji, gdy ani skarżący ani jego żona, nie mają rachunku bankowego, należało złożyć takie oświadczenie. Tymczasem, z pisma J. H. z dnia 30 listopada 2012 r. nie sposób nawet wywnioskować, czy on i jego żona w ogóle nie mają rachunków bankowych, czy też na posiadanych rachunkach bankowych nie mają zdeponowanych oszczędności.

Ustosunkowując się do zastrzeżeń skarżącego co do szczegółowości wezwania, stwierdzić należy, że stwierdzenie danej okoliczności we wniosku PPF nie jest równoznaczne z jej wykazaniem przez stronę. Dobitność i jednoznaczność twierdzeń wnioskodawcy nie może bowiem być traktowana przez Sąd (referendarza) zupełnie bezkrytycznie, zwłaszcza w sytuacji, gdy na poparcie tych twierdzeń nie przedstawiono dodatkowych informacji czy dokumentów. Konkludując należy stwierdzić, że nie nadsyłając wymienionych wyżej dokumentów źródłowych i oświadczeń, skarżący odstąpił od wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, w sposób określony w wezwaniu z dnia 18 listopada 2012 r. Tym samym uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, co wyklucza pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania mu prawa pomocy.

Dopóki strona nie złoży do akt sprawy stosownych dokumentów i wyjaśnień, uwzględnienie jej wniosku nie będzie możliwe.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.