Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 116/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1 art. 26 ust. 1 art. 59 ust. 1 pkt 1 art. 65
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie NSA Barbara Adamiak (spr.) del. WSA Katarzyna Golat Protokolant starszy asystent sędziego Justyna Żurawska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. K.-K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 1416/15 w sprawie ze skargi A. K.-K. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. K.-K. na rzecz Rzecznika Praw Pacjenta kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 października 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 1416/15, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. K.-K. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów, oddalił skargę.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy.

Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z [...] kwietnia 2015 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4 i art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzecznik Praw Pacjenta (Dz.U. z 2012 r. poz. 159 ze zm.) uznał praktyki – stosowane w dniu 2 stycznia 2015 r. przez A. K.-K., prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą: Praktyka Lekarza Rodzinnego A. K.-K., polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku niezawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem ww. podmiotu leczniczego w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w [...], przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie w formie pisemnej przesyłając je na adres ww. podmiotu leczniczego bądź złożyć je za pośrednictwem następujących środków porozumiewania na odległość: poczty elektronicznej bądź telefonu – jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tych praktyk z dniem 5 stycznia 2015 r.

Rozpoznając sprawę Sąd wskazał, że bezsporne w sprawie pozostaje, iż Rzecznik Praw Pacjenta, na podstawie zgłoszenia dokonanego w dniu 2 stycznia 2015 r., za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów w przychodni (w aktach: formularz obsługi interesanta). W sprawie niekwestionowane jest również to, że w dniu 2 stycznia 2015 r. przychodnia była zamknięta, bowiem zaprzestała udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. Pacjenci mogli złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej za pośrednictwem poczty, telefonicznie bądź na adres poczty elektronicznej podmiotu leczniczego. W dniu 7 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy rozpoczął udzielanie świadczeń zdrowotnych. W tym dniu zostało również zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w [...] a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się. Jednocześnie, z wyjaśnień podmiotu leczniczego złożonych w sprawie – i uznanych przez organ za wiarygodne – wynika, że w dniu 5 stycznia 2015 r. w placówce podmiotu leczniczego od godz. 18:00 do 19:00 był już pracownik zajmujący się udostępnianiem pacjentom dokumentacji medycznej.

W konsekwencji, spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy ograniczenie pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej poprzez uniemożliwienie złożenia osobiście wniosku (o udostępnienie dokumentacji medycznej) w podmiocie leczniczym w dniu 2 stycznia 2015 r., stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, i uzasadniło wydanie decyzji w oparciu o ww. art. 64 ust. 3 i 4.

Przed odniesieniem się do zaistniałych w sprawie kwestii spornych (a tym samym do prawidłowości zaskarżonej decyzji Rzecznika Praw Pacjenta), Sąd wskazał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy, w tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Sąd przyjął, że "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość – grupę zasługującą na szczególną ochronę. Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, nie są bowiem oceniane wyłącznie działania, lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw.

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 ww. ustawy).

Z kolei, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. W art. 26 ust. 1 ustawy, wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia (art. 26 ust. 2 ustawy).

Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że zgodnie z art. 27 ww. ustawy, dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) przez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) przez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto, w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz.U. Nr 252, poz. 1697 ze zm.), udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 rozporządzenia).

I tak, kierując się powyższym i kontrolując wskazaną decyzję Rzecznika Praw Pacjenta, mając przy tym na względzie tak zarzuty sformułowane w skardze, jak i akta sprawy, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Zdaniem Sądu, Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo bowiem przyjął, iż w dniu 2 stycznia 2015 r. A. K.-K., prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą: Praktyka Lekarza Rodzinnego A. K.-K., naruszyła zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej umożliwiając pacjentom złożenie wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie za pośrednictwem poczty lub telefonicznie bądź na adres poczty elektronicznej. Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził jednocześnie zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 5 stycznia 2015 r. (przyjmując za wiarygodne – wobec braku przeciwdowodu – wyjaśnienia podmiotu leczniczego złożone w sprawie, z których wynika, iż w dniu 5 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy zapewnił już w swojej placówce dyżur personelu).

Sąd podzielił ocenę Rzecznika Praw Pacjenta przedstawioną w zaskarżonej decyzji, że w celu realizacji przedmiotowego prawa, pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej, w wybranej przez siebie formie, określonej w art. 27 ww. ustawy, a zatem przez udostępnienie dokumentacji do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, przez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii, czy przez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru. Przepisy prawa nie określają jednak, w jaki sposób pacjent może złożyć powyższy wniosek. Zatem, zdaniem Sądu, należy uznać, że wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej może zostać złożony w dowolny sposób; w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i osobiście złożyć wskazane podanie. W konsekwencji, podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych nie może ograniczyć sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej, telefonicznej bądź elektronicznej.

Sąd dlatego też zgodził się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że w dniu 2 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy naruszył zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie sposobu składania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, bowiem pacjent nie mógł złożyć takiego wniosku bezpośrednio w podmiocie leczniczym, a zważywszy, że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, pacjent nie mógł zrealizować swojego prawa "bez zbędnej zwłoki", co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie, w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r.

Sąd zważył, że samo zamknięcie przychodni – niezależnie z jakiego powodu (protest, strajk), w tym nawet w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia – nie ma znaczenia w kontekście stwierdzonego w sprawie naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego jest działaniem celowym/przewidywalnym, a konsekwencją celowego działania polegającego na jego zamknięciu jest również świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej, czy też zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie.

Dostrzec też trzeba, że podmiot leczniczy nie jest typowym podmiotem gospodarczym o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W przypadku podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na uwadze, że w czasie gdy jest zamknięty nadal ma obowiązek przestrzegać praw pacjentów w zakresie prawa do dokumentacji medycznej. Winien więc tak zorganizować działalność, jej zakończenie, czy też choćby chwilowe zamknięcie, aby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej, a wniosek o jej udostępnienie mogli złożyć w dowolny sposób, nie zaś jedynie w formie pisemnej, mailowej bądź telefonicznej.

W końcu, w okolicznościach sprawy, Sąd zważył, że ograniczenie prawa do dokumentacji medycznej potencjalnych pacjentów nastąpiło na skutek zamknięcia przychodni, a to nastąpiło nagle – wobec niepodpisania przez podmiot leczniczy umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia (choć strona skarżąca jako przedsiębiorca może udzielać świadczeń zdrowotnych zarówno tych finansowanych ze środków publicznych, jak również tych, za które płaci sam pacjent). W tej sytuacji pacjenci byli zmuszeni do poszukiwania innych podmiotów leczniczych, które udzieliłby świadczeń, przy czym – dla kontynuacji leczenia wymagana była dokumentacja medyczna. Ta zaś w dniu 2 stycznia 2015 r. znajdowała się w zamkniętej przychodni, która nie zapewniła w tym dniu żadnego dyżuru uniemożliwiając w ten sposób realizację potencjalnym pacjentom prawa gwarantowanego w art. 23 ww. ustawy, w pełnym zakresie. O realizacji tego prawa nie może stanowić fakt, iż pacjenci strony skarżącej (jak podnosi się w skardze), po każdej wizycie otrzymują wydruk z historii choroby. Wydawanie takiego wydruku nie zwalnia podmiotu leczniczego z obowiązku udostępnienia dokumentacji medycznej, na wniosek. Prawo pacjenta w tym zakresie reguluje w sposób wyraźny ustawa. Opisane działanie, a właściwie zaniechanie podmiotu leczniczego mające miejsce 2 stycznia 2015 r., w sposób istotny przełożyło się więc na prawa potencjalnego pacjenta, który nie tylko musiał poszukiwać w tym dniu innego podmiotu leczniczego w celu uzyskania pomocy medycznej, ale też nie posiadał niezbędnej przy kontynuacji leczenia dokumentacji z przebiegu choroby. Nie sposób przy tym przyjąć, aby postępowanie podmiotu leczniczego nie miało charakteru celowego i świadomego, w sytuacji gdy już w dniu 5 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy (zdając sobie sprawę z obciążających go obowiązków wobec potencjalnych pacjentów), zapewnił dyżur pracownika w celu przyjmowania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie podzielił zarzutów w niej podniesionych, tak dotyczących prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów procesowych.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja – wobec niespornych ustaleń faktycznych w niej występujących – jest zgodna z art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4 i art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Z tych wszystkich przyczyn, podzielając w całości ocenę dokonaną w sprawie przez Rzecznika Praw Pacjenta, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

A. K.-K. wniosła od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 59 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2012 r. poz. 159 ze zm., dalej: u.p.p.) w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1808) przez zastosowanie wadliwej wykładni idem per idem to jest bez wskazania normy prawnej określającej tryb składania wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej oraz maksymalny czas, w jakim podmiot leczniczy miał obowiązek udostępnić dokumentację medyczną, a którą naruszając skarżąca miała dopuścić się do bezprawności;

2. art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 65 ustawy w zw. z art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 u.p.p. w wyniku jego błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania polegającego na uznaniu, że udostępnienie dokumentacji medycznej na wniosek złożony korespondencyjnie lub telefonicznie, z wyłączeniem formy ustnej żądania stanowi bezprawne działanie/zaniechanie oraz przez stwierdzenie, że działanie/zaniechanie skarżącej było zorganizowane;

3. art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 65 u.p.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy nie występuje przesłanka działania/zaniechania skarżącej, mające na celu ograniczenie praw pacjentów w zakresie dostępu do dokumentacji medycznej;

4. art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 65 ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie w oparciu o stwierdzenie, że forma składania wniosku o wydanie dokumentacji zapewniona przez skarżącą miała charakter działania/zaniechania w rozumieniu tego przepisu, w sytuacji gdy skarżąca zapewniła dostęp do dokumentacji medycznej dla pacjentów.

II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 145 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 1 p.p.s.a. przez oddalenie skargi w wyniku nieuwzględnienia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 65 ustawy w zw. z art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1, a w konsekwencji nieuchylenie zaskarżonej decyzji;

2. art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a., 7 k.p.a. i 8 k.p.a. przez oddalenie skargi administracyjnej w wyniku nieuwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania, pomimo że naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji nieuchylenie zaskarżonej decyzji.

Wskazując na powyższe zarzuty, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wnosiła o:

1. a) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

b) w wypadku uznania przez Sąd, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, jednakże doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego – na podstawie art. 188 p.p.s.a. wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi w całości;

2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu poniesionych, a niezbędnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Rzecznik Praw Pacjenta w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego nie jest zasadny. Wywiedziony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 59 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 208 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 159 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 584) nie jest zasadny. Według art. 6 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach, z zastrzeżeniem warunków określonych przepisami prawa. Wykonywanie działalności gospodarczej wymaga zachowania warunków określonych przepisami prawa. Warunki w zakresie tego rodzaju działalności gospodarczej zostały wyznaczone ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jednym z tych warunków jest zakaz stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów (art. 59 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się, zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjentów, bezprawne zorganizowanie działalności lub zaniechanie podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw. Do jednego z podstawowych praw pacjentów należy prawo pacjenta do dostępu do dokumentacji medycznej. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielanych mu świadczeń zdrowotnych. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 177 ze zm.) w § 78 ust. 1 stanowi, że podmiot udostępnia dokumentację podmiotom i osobom uprawnionym bez zbędnej zwłoki. Regulując prawo pacjentów dostępu do dokumentacji medycznej zarówno przepisy ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, jak i powołane rozporządzenie nie ogranicza realizacji prawa pacjentów do dokumentacji medycznej zachowaniem formy złożenia żądania.

Ograniczenie w dostępie do dokumentacji medycznej przez wprowadzenie formy żądania oraz ograniczenie przez zamknięcie przychodni, w której podmiot leczniczy udzielał świadczeń zdrowotnych stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawo pacjenta. Przy ocenie danej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów należy dać pierwszeństwo ochronie zdrowia i życia, a nie swobodzie działalności gospodarczej. Nie można przyznać racji wywodom w skardze kasacyjnej co do przyjęcia obowiązku stałego i nieograniczonego czasu i formy dostępu do dokumentacji medycznej. Obowiązek ten ciąży na podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych zgodnie z przyjętą organizacją. Zaprzestanie udzielania świadczeń zdrowotnych nie może wiązać się z wyłączeniem dostępu do dokumentacji medycznej, skoro takie prawo zostało przyznane, a ma ono podstawowe znaczenie dla ochrony życia i zdrowia, których ochrona jest gwarantowana w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zarzut co do braku podstaw wyprowadzenia obowiązku dostępu do dokumentacji medycznej nie jest zasadny, skoro wynika wprost z art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 i art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej przez zamknięcie przychodni, w której A. K.-K. prowadzi działalność, stanowiło naruszenie zbiorowych praw pacjentów. W przypadku zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych, podmiot obowiązany jest do podjęcia takich działań organizacyjnych, które gwarantują dostęp pacjentów do dokumentacji medycznej. Nie można przyjąć, że termin "bez zbędnej zwłoki" wymaga takiej interpretacji, że nie jest to równoznaczne z terminem udostępnienia niezwłocznie, przy złożeniu żądania, skoro to dotyczy dokumentacji medycznej pacjenta, a nie ustaleń stanu faktycznego dotyczących innych zdarzeń.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w którym unormowano jednoinstancyjność postępowania oraz stosowanie w zakresie nieuregulowanym przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Stan faktyczny co do ograniczenia dostępu do dokumentacji medycznej dnia 2 stycznia 2015 r. nie został podważony, a zatem nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 6, 7 i 8 kodeksu postępowania administracyjnego.

Tym samym nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i lit. c/, art. 145 § 2 i art. 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd zasadnie nie ustalił naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego, które dały podstawy do zastosowania środka uchylenia zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 204 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.