Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 57/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka(spr.) Sędzia NSA Stanisław Małek Asesor sąd. Edyta Podrazik Protokolant Sekr. sąd. Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi A.W . na decyzję Wojewody z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargę. /-/ E. Podrazik /-/ G. Radzicka /-/ S. Małek


UZASADNIENIE

Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, decyzją z [...] nr [...] umorzył postępowanie

I. wszczęte na wniosek A.W. , E.K. , I. W. i K. W. o zwrot części nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...] , zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] , stanowiącej część działki nr [...] z arkusza mapy 32 obręb [...] , odpowiadającej części dawnej nieruchomości z księgi wieczystej KW nr [...] i

II. wszczęte na wniosek osób wymienionych w pkt. I o zwrot części nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...] , zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] , stanowiącej pozostałą część działki nr [...] z arkusza mapy 32 obrębu [...] .

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono co następuje:

A.W., E.K., I. W. i K.W. wnieśli o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] , oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...] , arkusz mapy 32, działki nr [...] . Następnie pismem z [...] 1999r. ograniczyli żądanie do części działki nr [...] , odpowiadającej części dawnej nieruchomości z KW nr [...] .

Prowadząc postępowanie w sprawie zwrotu części działki organ administracyjny ustalił, że poprzednicy prawni wnioskodawców C.W. i Z. W. zbyli Skarbowi Państwa – Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nieruchomość posiadającą księgę wieczystą KW nr [...] , o powierzchni 51.457 m².

Umowę sprzedaży zawarto trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961r. Nr 18, oz. 94) aktem notarialnym z dnia [...] 1972r., rep. A. I nr [...] , z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe Osiedla [...] i trasę [...] , przy czym zgodnie z opinią Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z [...] 1970r. nr AB. I – [...] ; [...] , nieruchomość znajdowała się na terenie objętym inwestycją.

Z. i C.W. zmarli i spadek po nich nabyli wnioskodawcy sprawy o zwrot nieruchomości (vide postanowienie Sądu Rejonowego w P. sygn. akt III Ns 1442/85/4, III Ns 1176/90/5, III Ns 6145/96/7).

Na podstawie ewidencji gruntów ustalono, że dawna nieruchomość z księgi wieczystej Kw nr [...] stanowi obecnie działki nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...] z arkusza mapy 32 oraz części działek nr [...] , [...] i [...] z arkusza mapy 32 obrębu [...] .

Zgodnie z zawiadomieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 27 stycznia 1998r. l.dz. [...] , działka nr [...] zapisana jest w księdze wieczystej Kw nr [...] , a w dziale II tej księgi wpisano: "Miasto [...] jako właściciela nieruchomości oraz Skarb Państwa w zarządzie Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w P. jako użytkownika wieczystego."

Oględziny nieruchomości przeprowadzone w dniu [...] 2001r. wykazały, że działka nr [...] jest zagospodarowana i ogrodzona płotem z prętów metalowych na podmurówce. Część działki [...] objęta żądaniem zwrotu zabudowana jest budynkiem jednostki ratowniczo – gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, w skład którego wchodzą garaże, wieża strażacka, pomieszczenia administracyjne i socjalne. Na terenie tym znajduje się również część utwardzonego placu manewrowego, do którego prowadzi wjazd z ulicy [...] . Przed budynkiem strażnicy, od ulicy [...] , usytuowane są: parking o nawierzchni utwardzonej, chodnik oraz trawnik z krzewami i drzewami ozdobnymi.

Zgodnie z opinią Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. z dnia [...] 2000r. nr [...] , wydaną na podstawie ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Miasta P., zatwierdzonego w dniu [...] grudnia 1994r., uchwałą nr [...] , działka nr [...] oznaczona jest kodem "[...] " – strefa pośrednia w rejonie o przewadze funkcji osiedli mieszkaniowych wielorodzinnych, na terenie zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej wysokiej, plus usługi uzupełniające funkcje mieszkalnictwa. Do usług uzupełniających zalicza się oprócz usług podstawowych (szkoły, przedszkola, poczty, handel, itp.) także usługi ogólnomiejskie – takie jak ośrodki administracyjne miasta i województwa, obiekty kultury oraz służące bezpieczeństwu mieszkańców – policja, straż pożarna, obiekty służby zdrowia.

Z uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta P. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z dnia [...] nr [...] wynika, że budowa strażnicy dla jednostki ratowniczo – gaśniczej z zapleczem technicznym, nie koliduje z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Miasta P..

Dalej organ I instancji stwierdza, że na podstawie aktu notarialnego nr rep. A. [...] ustalono, że w dniu [...] czerwca 1997r. pomiędzy Miastem P., a Skarbem Państwa reprezentowanym przez Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w P., zawarta została umowa o nieodpłatne oddanie nieruchomości Miasta P. stanowiącej działkę nr [...] , w użytkowanie wieczyste na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z § 7 tego aktu, strony wniosły o urządzenie nowej księgi wieczystej dla działki nr [...] i wpisanie w niej Skarbu Państwa w zarządzie Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w P. jako użytkownika wieczystego nieruchomości. Z zawiadomienia Sądu Rejonowego w P., z dnia 27 stycznia 1998r. l. dz. [...] wynika, że prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w tym dniu w księdze wieczystej Kw nr [...] na rzecz Skarbu Państwa w zarządzie Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w P..

Zgodnie z przepisem art. 29 ustawy z dnia 06 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity: Dz. U. z 2001r. Nr 124, poz. 1361 ze zmianą) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Na podstawie wezwania Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 1997r. stwierdzono, że Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej wnioskiem z dnia [...] czerwca 1997r. wystąpiła do Sądu o założenie dla tej nieruchomości nowej księgi wieczystej i wpis w niej prawa użytkowania wieczystego, a zatem należało uznać, że ujawnienie tego prawa nastąpiło w dniu [...] czerwca 1997r.

Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jednakże zgodnie z art. 229 tej ustawy, roszczenie to nie przysługuje, jeżeli przed dniem jej wejścia w życie nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Ponieważ zaistnienie przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami powoduje konieczność umorzenia postępowania, organ orzekł jak w pkt. I rozstrzygnięcia, natomiast pkt. II odnosi się do tej części działki, w której roszczenie o zwrot cofnięto.

W odwołaniu od decyzji, wszystkie osoby żądające zwrotu części nieruchomości zarzuciły wadliwą wykładnię przepisów art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomości, kwestionując interpretację pojęcia osoby trzeciej odnoszącą się do Skarbu Państwa.

W konkluzji odwołujący się żądali uchylenia decyzji w pkt. I, i wnosili o zwrot tej części nieruchomości, bądź uchylenia zaskarżonej decyzji. W wyniku rozpoznania odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i podzielił w całości jej argumentację.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.W. ponownie zarzucił wadliwą interpretację przepisów art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczącą pojęcia osoby trzeciej i wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

W przepisie art. 229 ustawy z 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2001 Nr 124 poz. 1361 ze zm.) roszczenie o zwrot nieruchomości zostało wyłączone (ustawodawca posłużył się zwrotem "nie przysługuje"), jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Użytym przez ustawodawcę pojęciom należy nadać taką treść, iż roszczenie to nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego. Oznacza to, że żądanie zwrotu takiej nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania (art. 61 § 1 i 3 kpa), a jeśli organ – mimo tej przeszkody – wszczął postępowanie, podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości, która stała się własnością innego podmiotu jak również z punktu widzenia wymagań prawa nie jest dopuszczalny zwrot nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, która wprawdzie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego.

W niniejszej sprawie istotą sporu jest to, czy Skarb Państwa jako wieczysty użytkownik nieruchomości – części działki [...] pozostającej w zarządzie Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w P. jest osobą trzecią w rozumieniu przepisów art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Skarżący odmawiając Skarbowi Państwa przymiotu osoby trzeciej odwołuje się do monografii T. W. zatytułowanej "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości." Zacytowany pogląd przez skarżącego jest jednak znacznym uproszczeniem i nie rozróżnia tego, że Skarb Państwa funkcjonuje dwojako, bowiem w pewnych sytuacjach jest podmiotem realizującym określone przez przepisy prawa konstytucyjnego i ustawy o charakterze ustrojowym, prawa i obowiązki w stosunku do mienia państwowego. W tym charakterze Skarb Państwa wykonuje imperium państwowe poprzez stosowne akty władcze, a więc realizuje zadania w ramach administracji publicznej i gospodaruje mieniem państwowym.

Z drugiej strony Skarb Państwa występuje w stosunkach cywilnoprawnych o charakterze majątkowym na równi z innymi podmiotami prawnymi. Tutaj wykonuje swoje zadanie w ramach dominium, z tym, że w obrocie występuje poprzez organy kompetentnych, w określonym zakresie, państwowych jednostek organizacyjnych (stationes fisci), które podejmują za Skarb Państwa czynności w stosunkach cywilnoprawnych i to na identycznych zasadach jak inne podmioty prawa cywilnego.

W niniejszej sprawie poprzednicy prawni skarżącego zbyli nieruchomość w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961 nr 18 poz. 94) na rzecz Skarbu Państwa – Prezydium Rady Narodowej miasta P..

Przepisy ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych umożliwiły Miastu P. nabycie własności nieruchomości z mocy prawa.

Z kolei ustawa z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1991r. Nr 30 poz. 127) w art. 4 ust. 2 zawierała regulację, że "grunty stanowiące własność Skarbu Państwa mogą być nieodpłatnie przekazywane w drodze umowy na własność gminy albo nieodpłatnie oddawane gminie w użytkowanie wieczyste, użytkowanie lub użyczanie, a grunty stanowiące własność gminy mogą być nieodpłatnie przekazywane w drodze umowy na własność Skarbu Państwa lub innej gminy albo nieodpłatnie oddawane Skarbowi Państwa lub innej gminie w użytkowanie wieczyste, użytkowanie lub użyczanie;..."

Tak brzmiący przepis wyraźnie wskazuje, że upoważnienie ustawodawcy udzielone Skarbowi Państwa jak i gminie nie zezwala na dokonywanie czynności określonych w art. 4 ust. 2 w ramach "imperium" lecz umożliwia im dokonanie tych czynności. Świadczą o tym słowa "mogą" i "w drodze umowy", zaś same formy rozporządzania nieruchomością wymienione w przepisie są instytucjami prawa cywilnego i mogą być wykonywane wyłącznie w ramach dominium i to wyrażonego przez umawiające się strony. Ustawa dla ważności czynności wymagała umowy i skoro art. 7 ustawy w sprawach nie uregulowanych w ustawie odsyła do przepisów kodeksu cywilnego, to formą przeniesienia własności, czy wieczystego użytkowania musiał być akt notarialny.

W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, Skarbowi Państwa nie można odmówić przymiotu osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2001r. Nr 124 poz. 1361 ze zm. ), gdyż Skarb Państwa wykonując swe uprawnienia w ramach dominium jako podmiot prawa cywilnego, uzyskał prawo wieczystego użytkowania w wyniku czynności cywilnoprawnej dokonanej przed dniem 1 stycznia 1998r.

Z tych względów uznając zarzuty skargi za chybione na zasadzie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) skargę należało oddalić.

/-/ E. Podrazik /-/ G. Radzicka /-/ S. Małek

jw