Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2293/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 2, art. 152 par. 2, art. 16 par. 1, art. 15, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. a
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant spec. Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A. K., A. K. i Y. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 2293/16

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 7.08.2013 r., sygn. akt I OSK 669/12 Naczelny Sąd Administracyjny przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania sprawę ze skargi A. K., A. K. i Y. K., po uchyleniu wyroku tego Sądu z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 908/11, uchylającego decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...].03.2011 r., nr [...], wydaną w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...].02.2010 r., nr [...]. Stan niniejszej sprawy przedstawia się następująco.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...].03.2011 r. Minister Infrastruktury uchylił decyzję własną z dnia [...].02.2010 r. w całości, ponieważ decyzja ta została skierowana do nieżyjącej strony postępowania – S. M. oraz do T. F., która sprzedała lokal mieszkalny, i orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].10.1952 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w K., objętej lwh. [...] z pgr. l. kat. [...] części o pow. 138 m² pgr. l. kat. [...] o pow. 356 m² oraz z pgr. l. kat. [...] o pow. 124 m², stanowiącej współwłasność I. M. i H. M. (I.p.4 orzeczenia). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Infrastruktury podał, że orzeczeniem z dnia [...].10.1952 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzekło o wywłaszczeniu na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele służbowe P.K.P. szeregu nieruchomości, w tym nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], objętej Iwh. [...], o której mowa w zaskarżonej decyzji. Wnioskiem z dnia [...] marca 1993 r. A. K. oraz L. M.– następcy prawni byłych właścicieli nieruchomości wystąpili o stwierdzenie nieważności tegoż orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].10.1952 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], objętej Iwh. [...]. W trakcie prowadzonego postępowania o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, w dniu [...] marca 2001 r. zmarła wnioskodawczyni – L. K., a w jej miejsce wstąpili następcy prawni Y. K. i A. K., na podstawie wykazanych w aktach sprawy orzeczeń spadkowych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ nadzorczy stwierdził zatem, że Minister Infrastruktury w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie, jednakże ze względu na skierowanie decyzji z dnia [...].02.2011 r. do nieżyjącej strony postępowania, tj. uczestniczki – S. M., zmarłej w dniu [...] marca 2008 r., zaszła konieczność uchylenia tej decyzji oraz wydania decyzji nowej, i skierowania jej do następców prawnych S. M. – T. O. i R. O., na podstawie znajdującego się w aktach sprawy aktu poświadczenia dziedziczenia. Minister Infrastruktury wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939–1945 (Dz.U. Nr 20, poz. 138) oraz na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776), zatem kwestionowane orzeczenie należy ocenić w aspekcie zgodności z tymi przepisami. Wniosek o wywłaszczenie został złożony przez Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w K. w dniu [...] października 1949 r., na podstawie art. 3 ust. 1 dekretu. We wniosku wskazano, że w czasie okupacji Kolej W. (O.) pod budowę dwóch budynków służbowych dla pracowników kolejowych zajęła nieruchomości położone przy ul. [...] nr [...] i [...], należące do różnych właścicieli hipotecznych. Ponadto podniesiono, że nieruchomości te w dalszym ciągu znajdują się w użytkowaniu P.. i były niezbędne dla celów kolejowych. W dniu [...] listopada 1949 r. właściwy w sprawie minister, tj. Minister Komunikacji, zatwierdził wniosek o wywłaszczenie tych nieruchomości, na podstawie przepisu art. 3 ust. 2 dekretu. Minister po analizie prawidłowości zastosowanej wówczas procedury wywłaszczenia doszedł do wniosku, że spełniona została przesłanka zajęcia nieruchomości bez tytułu prawnego w okresie od [...] września 1939 r. do [...] maja 1945 r. oraz władztwa Skarbu Państwa w dniu [...] kwietnia 1948 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Infrastruktury złożyli A. K., A. K. oraz Y. K..

Zarzucili naruszenie: 1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. a oraz w zw. z art. 2 ust. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczność, publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r., poprzez błędne przyjęcie, że cele mieszkaniowe pracowników P. spełniały przesłankę zawartą w art. 2 ust. 1 lit. a dekretu, tj. "cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej", a także przesłankę określoną w ust. 1 lit. b tego artykułu, to jest "cele przedsiębiorstwa podstawowej gałęzi, gospodarki narodowej" - jakim w opinii Ministra Infrastruktury było P. - a w konsekwencji błędne przyjęcie, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] października 1952 r. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K., objętej Iwh [...] z pgr. l. kat. [...] część o pow. 138 m², pgr. l. kat. [...] o pow. 356 m² oraz pgr. I. kat. [...] o pow. 124 m², stanowiącej współwłasność I. M. i H. M. (l.p.4 orzeczenia), nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa;

2. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. przez niewskazanie podstaw do ustalenia, że wybudowanie w czasie wojny przez niemieckie władze okupacyjne budynków na wskazanej nieruchomości, oznacza jej zagospodarowanie z funduszy publicznych w rozumieniu art. 2 ust. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, oraz poprzez nieodniesienie się do zarzutu braku wskazania podstaw do ustalenia, że wybudowanie w czasie wojny przez niemieckie władze okupacyjne budynków na wskazanej nieruchomości oznacza jej zagospodarowanie z funduszy publicznych w rozumieniu art. 2 ust. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945; 3. naruszenie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. w zw. z art. 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. R. P. Nr 31, poz. 205) i w zw. z art. 9 i art. 10 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. - o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. R. P. Nr 36, poz. 341) - przez przyjęcie, że skierowanie przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzeczenia z dnia [...] października 1952 r. do osoby nieposiadającej zdolności prawnej (I. M.) nie stanowi spełnienia przesłanki nieważności orzeczenia (decyzji), określonej w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Reasumując, Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1952 r. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uchylonym przez NSA wyroku wyraził pogląd, że zamieszkiwanie pracowników kolei [...] (O.) w budynkach wybudowanych przez okupanta i na zajętej przez okupanta przedmiotowej nieruchomości - po pierwsze, nie było zajęciem nieruchomości na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej (budynki mieszkalne dla pracowników kolei niemieckich w żaden sposób nie były urządzeniami kolei publicznej), a poza tym, zajęcia nieruchomości przez okupanta - w żaden sposób nie można nazwać zajęciem nieruchomości na cele użyteczności publicznej. Zajęcie jakiejkolwiek nieruchomości przez okupanta, było z definicji zaprzeczeniem użyteczności publicznej, rozumianej jako możliwość powszechnego z niej korzystania. Zatem Minister Infrastruktury naruszył przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, w szczególności art. 1 ust. 1 oraz art. 2 pkt 1 lit. a, a tym samym i art. 156 kpa przez jego niezastosowanie.

Tego stanowiska nie podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7.08.2013 r., sygn. akt I OSK 669/12.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - ponownie rozpatrujący tę sprawę - zważył co następuje.

Skarga nie została oparta na uzasadnionych podstawach.

Wojewódzkie sądy administracyjne w oparciu m. in. o art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) uprawnione są do dokonywania kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oceny legalności zaskarżonych aktów Sąd dokonuje poprzez ustalenie, czy podjęto je zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego oraz czy prawidłowo zastosowano i zinterpretowano normy prawa materialnego. Należy nadto zauważyć, iż w myśl art. 134 P.p.s.a., Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd, przeprowadzając ponowną ocenę legalności zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju, w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy, a także mając na uwadze art. 190 P.p.s.a., który stanowi o wiążącym dla Sądu, któremu sprawę przekazano, charakterze wykładni prawa, dokonanej przez NSA w wyroku uchylającym - doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, bowiem decyzja ta nie naruszyła przepisów obowiązującego prawa.

Na wstępie zauważyć należy, że zasadnie Minister - w zaskarżonej decyzji - uchylił swą uprzednią decyzję z dnia [...].02.2010 r., z uwagi na skierowanie jej do nieżyjącej strony postępowania, tj. uczestniczki – S. M., zmarłej w dniu [...] marca 2008 r. W wyniku poczynionych przez Organ nadzorczy ustaleń, zaskarżona decyzja skierowania została już prawidłowo do następców prawnych S. M. – T. O. i R. O., ustalonych na podstawie znajdującego się w aktach sprawy aktu poświadczenia dziedziczenia. Jednocześnie trzeba mieć na względzie, że powołany wyrok NSA, wiążący Sąd w niniejszej sprawie, wydany został jeszcze przed wyrokiem zakresowym Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12.05.2015 r., sygn. P 46/13, stwierdzającym pominięcie prawodawcze. W wyroku tym Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od dnia jej wydania nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy.

Z uzasadnienia tego wyroku można wyprowadzić wniosek, że pod pojęciem znacznego upływu czasu Trybunał na pewno rozumie upływ kilkudziesięciu lat (jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie). Trybunał nie przesądził natomiast, czy właściwe byłoby zastosowanie dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego, wynikającego z art. 156 § 2 k.p.a., pozostawiając to do decyzji ustawodawcy.

Powołując się na dotychczasowe swe orzecznictwo Trybunał podkreślił, że owe ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą stanowi stabilność stosunków prawnych, służąca porządkowi publicznemu, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie.

Wyraził pogląd, że trwałość decyzji organów władzy nie może być pozorna. Niedookreślony charakter przesłanki rażącego naruszenia prawa powoduje natomiast, że z czasem wzrasta ryzyko prawne, polegające na możliwości wykształcenia się odmiennej linii orzeczniczej zarówno w stosunku do norm materialnych i procesowych, które legły u podstaw wydanej decyzji, jak i samej przesłanki rażącego naruszenia prawa.

Ostatecznie Trybunał pozostawił ustawodawcy wybór właściwego sposobu realizacji tego postulatu. Dał mu swobodę w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych. Ustawodawca ma zatem rozstrzygnąć, czy właściwe byłoby zastosowanie dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego z art. 156 § 2 k.p.a., czy też innego terminu.

W dacie aktualnego rozstrzygania w niniejszej sprawie przez Sąd, ustawodawca stosownej regulacji zaleconej przez Trybunał jeszcze nie uchwalił, wobec tego koniecznym stało się dalsze stosowanie art. 152 § 2 k.p.a. w jego obecnym brzmieniu, z uwzględnieniem jednakże stanowiska wyrażonego przez Trybunał, a wobec tego ze świadomością, że upływ kilkudziesięciu lat co do zasady powinien wykluczać możliwość stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] października 1952 r., w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w K., objętej lwh. [...] z pgr. l. kat. [...] części o pow. 138 m² pgr. l. kat. [...] o pow. 356 m² oraz z pgr. l. kat. [...] o pow. 124 m², stanowiącej współwłasność I. M. i H. M.. Wobec niewykonania dotychczas przez Parlament wskazanego wyroku TK, zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma zatem powołany, wiążący wyrok NSA z dnia 7.08.2013 r., sygn. akt I OSK 669/12.

W tym kontekście, na wstępie zaznaczyć należy, że nie wszystkie podnoszone przez strony zarzuty mogą odnieść skutek w postępowaniu nadzwyczajnym, w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Postępowanie nieważnościowe prowadzone jest według szczególnych zasad. Minister rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie rozstrzyga jej ponownie merytorycznie, lecz orzeka wyłącznie w kwestii wadliwości kontrolowanego aktu administracyjnego. Działa zatem jako organ kasacyjny i weryfikuje ten akt administracyjny jedynie w oparciu o znany organom - w dacie wydawania ostatecznej decyzji w trybie zwykłym - materiał dowodowy. Rozpatrywanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji sprowadza się zatem przede wszystkim do rozważań i ocen prawnych.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją procesową stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Przepis art. 156 § 1 k.p.a. nakłada zatem na organ administracji publicznej obowiązek nie tylko stwierdzenia niewątpliwego naruszenia prawa, ale zarazem wykazania, że było to rażące naruszenie prawa. Prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oznacza, że sprawa nie toczy się już w trybie zwykłym, a stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w trybie zwykłym dopuszczalne jest w tym trybie jedynie w przypadku stwierdzenia wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. Do wzruszenia decyzji nie wystarczy zatem stwierdzenie zaistnienia naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, ale musi to być rażące naruszenie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m. in. wyrok NSA z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt OSK 992/04, wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r., sygn. akt V SA 535/94, wyrok NSA z dnia 27.10.2003 r., sygn. akt IV SA 905/2002, wyrok NSA w Warszawie z dnia 26.09.2000 r., sygn akt V SA 2998/99 oraz wyrok NSA w Warszawie z dnia 11.08.2000 r., sygn. akt III SA 1935/99) przyjmuje się, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy łącznie zostaną spełnione trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne, społeczne – skutki, które wywołała decyzja są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. W sytuacji, gdy ocena naruszenia prawa opiera się na wykładni przepisów prawa, nie można uznać, iż kontrolowane orzeczenie narusza prawo w stopniu "rażącym". Nie można przyjąć, iż jest to przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Należy więc oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa (por. m. in. wyrok NSA z 2.02.2006r., sygn. akt II OSK 489/05, publ. Lex 196694; wyrok WSA z 4.04.2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1174/05, publ. LEX nr 205032; wyrok WSA z 30.01 .2006r., sygn. akt VII SA/Wa 1239/05, publ. Lex 206497).

Kwestia ta ma zasadnicze znaczenie w rozpatrywanej sprawie, prowadzi bowiem do konstatacji, że przytoczone w skardze zarzuty nie pozwalają na stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji.

Podstawą materialnoprawną orzeczenia z dnia [...] października 1952 r. o wywłaszczeniu szeregu nieruchomości na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele służbowe P. - w tym przedmiotowej nieruchomości - którego stwierdzenia nieważności w tej części domagali się Skarżący - był art. 2 ust. 1 lit. a dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.). Przepis ten wskazywał, że nieruchomość zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i znajdująca się w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., we władaniu Skarbu Państwa, mogła zostać wywłaszczona w celu budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej. Z kolei jego art. 2 ust. 1 lit. a stanowił, że wywłaszczenie może dotyczyć tylko tych nieruchomości, które zostały zajęte na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej.

Oznacza to, że na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r., dopuszczalne było wywłaszczenie tylko takich nieruchomości, które w okresie od dnia [...] września 1939 r. do dnia [...] maja 1945 r. zajęte były na cele użyteczności publicznej i w dniu 16 kwietnia 1948 r. - w dniu wejścia w życie dekretu, znajdowały się we władaniu – jako samoistnych posiadaczy - Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych, a nie zostały objęte przez właścicieli (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 995/00, LEX nr 82650). Naczelny Sąd Administracyjny w wiążącym Sąd obecnie rozpatrujący tę sprawę wyroku z dnia 7.08.2013 r., sygn. akt I OSK 669/12, w tym kontekście dokonał oceny charakteru przedmiotowych budynków, położonych na tej nieruchomości, a więc w świetle art. 1 ust. 1 i 3 oraz art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Zarzucając, że dostatecznie wnikliwych ustaleń w tym przedmiocie nie poczynił WSA w uchylonym wyroku z 16.11.2011 r., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "transport kolejowy stanowił element komunikacji publicznej, nawet w okresie okupacji, z którego korzystali również Polacy. Kolej stanowiła główny środek transportu. Pracownicy kolei poza zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę, pełnili służbę, a stosunek służbowy miał charakter publiczno-prawny. Taka sytuacja miała również miejsce w okresie okupacji, kiedy zarówno kolejarze niemieccy, jak i polscy pełnili służbę. Wskazać należy, że jeszcze przed 1 września 1939 r. stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lipca 1928 r. o stosunku służbowym pracowników przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (tekst jedn. z 1932 r. Dz.U. Nr 86, poz. 736), wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 26 i 27 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. R.P. Nr 97, poz. 568) pracownicy kolei mieli prawo do mieszkań w miejscu pełnienia służby. W przypadku przeniesienia pracownika do pełnienia służby w innej miejscowości i braku mieszkania w tej nowej siedzibie służby, to pracownik miał prawo do stosownego odszkodowania. Podobnie w okresie powojennym, gdzie stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 listopada 1945 r. o służbie w przedsiębiorstwie "P." (Dz.U. Nr 52, poz. 299) personel kolei obowiązany był mieszkać w miejscowości, w której władza przydzieliła mu mieszkanie. Pracownik pozostający w służbie podlegał stosownym ograniczeniom co do wyboru miejsca zamieszkania oraz jego opuszczenia. Pracownik pełniący służbę związaną z ruchem pociągów winien wręcz przed każdorazowym opuszczeniem miejsca stałego zamieszkania zawiadomić o tym bezpośredniego zwierzchnika, podając miejsce chwilowego pobytu. Ponadto na prośbę pracownika można było zezwolić na zamieszkanie w innej miejscowości, jednakże pod warunkiem, że będzie on mógł punktualnie i bez przeszkód czynić zadość wszystkim obowiązkom służbowym (§ 34 ww. rozporządzenia). Z powołanych wyżej aktów prawnych dot. służby na kolei wynika jednoznacznie, że mieszkania dla kolejarzy nie stanowiły elementu wsparcia socjalnego, ale bezpośredni element związany z prawidłowym funkcjonowaniem i utrzymaniem urządzeń kolejowych służących m.in. transportowi publicznemu". W tym stanie rzeczy Sąd obecnie rozpatrujący tę sprawę stwierdza, że spełniona została przesłanka zajęcia w okresie wojny - od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r., wskazanej części przedmiotowej nieruchomości, położonej w K. (lwh. [...] z pgr. l. kat. [...] części o pow. 138 m² pgr. l. kat. [...] o pow. 356 m² oraz z pgr. l. kat. [...] o pow. 124 m², stanowiącej współwłasność I. M. i H. M.), na cele utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, stanowiących jednocześnie przedsiębiorstwo podstawowej gałęzi gospodarki. Zamieszkiwanie pracowników kolei [...] (O.), w tym także Polaków, w budynkach wybudowanych przez okupanta, na zajętej przez niego przedmiotowej nieruchomości – w świetle oceny prawnej wyrażonej w tej sprawie przez NSA – mogło być uznane za zajęcie nieruchomości na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej (w celu wzniesienia budynków mieszkalnych dla pracowników kolei). Nie budził też wątpliwości fakt władztwa Skarbu Państwa w dniu [...] kwietnia 1948 r. (świadczą o tym zachowane w aktach administracyjnych sprawy oświadczenia H. M..

W tym stanie rzeczy, nie można podzielić stanowiska Skarżących, że w tym zakresie doszło do rażącego naruszenia prawa. Zachowane też zostały ówczesne wymagania proceduralne. Nie doszło więc do rażącego ich naruszenia. Mianowicie, Obwieszczeniem z dnia [...] lutego 1950 r. Prezydent Miasta K. powiadomił strony, że zostało wszczęte postępowanie dotyczące odjęcia prawa własności m. in. nieruchomości oznaczonej Iwh [...] gm. kat. K., Dz. [...] właścicielom inż. I. M. i H. M., oraz przeniesienia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Okręgowej K., na cele użyteczności publicznej. Obwieszczenie to zamieszczono w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...] poz. [...] z dnia [...] marca 1950 r. i wywieszono na tablicach urzędowych ogłoszeń w Ratuszu Miejskim oraz w Miejskim Urzędzie Obwodu IV jako właściwym, przez okres 14 dni tj. od dnia [...] marca 1950 r. do dnia [...] marca 1950 r., na podstawie art. 14 rozporządzenia z dnia 24 września 1934 r. w związku z art. 4 dekretu. W tym terminie strony mogły przeglądać akta i zgłaszać wnioski i sprzeciwy. Nie doszło wiec do rażącego naruszenia wymogów art. 4 ust. 4 dekretu. Nadto, na rozprawie w dniu [...] maja 1952 r. przedstawiciel Dyrekcji Okręgowej K. oświadczył, że budynki na nieruchomościach wnioskowanych do wywłaszczenia zostały wzniesione i wykończone całkowicie przez okupanta (O.). W okresie okupacji były zamieszkiwane przez pracowników k., a od momentu ustąpienia okupanta przez pracowników P. Od 1945 r. administracja i utrzymanie tych budynków należy do P. Poczynione nakłady okupanta zostały uwidocznione w księgach gruntowych tych nieruchomości. Wskazano także, iż przedmiotowe budynki mają służyć jako mieszkania służbowe i pracownicze kolejarzom, z uwagi na brak odpowiednich budynków na ten cel.

Nie sposób się także dopatrzeć uchybień proceduralnych w ówczesnym postępowaniu, tyczącym wydania orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].10.1952 r., w zakwestionowanej w trybie nieważnościowym części.

Przede wszystkim dekret ten nie zakładał konieczności poszukiwania właścicieli i posiadaczy wywłaszczonych nieruchomości. Miał doprowadzić do uporządkowania faktycznych czynności władz okupacyjnych z lat 1939 – 1945. Przyjęto więc uproszczony tryb postępowania w sprawie przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa (art. 4 ust. 1 pkt 2). Do wniosku dołączało się więc wykaz właścicieli wywłaszczanych gruntów z podaniem ich adresów, o ile ubiegający się o wywłaszczenie był w ich posiadaniu. Doręczenie tych rozstrzygnięć z kolei zastępowało ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu miejskiego lub gminnego. Przepisy nie nakładały na organy obowiązku aktualizowania posiadanych dokumentów.

Stąd też w rozpatrywanej sprawie, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wydając orzeczenie z dnia [...].10.1952 r. (I.p.4 orzeczenia), oparło się na stanie własności wynikającym z wpisu w księdze wieczystej z dnia złożenia wniosku ([...].10.1949 r.), do której to wpisani byli współmałżonkowie – I. M. i H. M.. Stosowne zmiany w księdze wieczystej na wniosek H. M. zostały uczynione w okresie późniejszym.

W świetle zarzutu nieważności przedmiotowego orzeczenia w części, której żądano stwierdzenia nieważności z uwagi na skierowanie go m. in. do osoby nieżyjącej zasadnicze znaczenie ma fakt, że spadek po zmarłym I. M. ([...].02.1946 r.) w całości odziedziczyła żona – H. M. (postanowienie z [...].09.1946 r.). Córki bowiem zrzekły się dziedziczenia na rzecz matki. Ona natomiast była ujęta we wskazanym obwieszczeniu, a więc prawidłowo ją zawiadomiono o wywłaszczeniu.

W tym stanie rzeczy, trafnie ustalił Minister w zaskarżonej decyzji, że nie zaszły podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].10.1952 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w K., objętej lwh. [...] z pgr. l. kat. [...] części o pow. 138 m² pgr. l. kat. [...] o pow. 356 m² oraz z pgr. l. kat. [...] o pow. 124 m², stanowiącej współwłasność I. M. i H. M. (I.p.4 orzeczenia). Faktycznie wówczas H. M..

Wbrew zarzutom skargi, zaskarżona decyzja Organu nadzoru została podjęta po wyczerpującym rozpoznaniu sprawy w kontekście wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., z zachowaniem art. 15 k.p.a. Właściwie ustalono stan sprawy i wyjaśniono wszelkie jej aspekty, co czyniło zadość wymogom wynikającym z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Odniesiono się też do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wykazując ich bezzasadność. Nadto zaskarżona decyzja została w sposób prawidłowy uzasadniona, z zachowaniem wymogów wynikających z art. 107 § 3 k.p.a.

Należy także wskazać, że Sąd z urzędu nie stwierdził takich wad zaskarżonej decyzji, które mogłyby prowadzić do jej uchylenia.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.