Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1322/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art. 151, 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie: WSA Krystyna Daniel WSA Magda Froncisz (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2019 r. sprawy ze skarg A. M. oraz M. M. i S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 13 sierpnia 2018 r., znak: [...] w przedmiocie nałożenia obowiązków skargi oddala.


UZASADNIENIE

Burmistrz Gminy i Miasta M. decyzją z 11 lipca 2011 r. znak [...] nakazał Zarządowi Dróg Powiatowych w M (zwanemu dalej także "ZDP"), na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r - Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145 ze zm.; później Dz.U. z 2017 r., poz. 1121), dalej "P.w. z 2001 r.", wykonanie dodatkowych badań geotechnicznych, zaprojektowanie i wykonania studni chłonnych dla wód opadowych prowadzonych rowem przydrożnym po północnej stronie drogi powiatowej na działce nr [...] w miejscowości P. I gm. M..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 1 lutego 2012 r. znak [...], po rozpatrzeniu odwołań Zarządu Dróg Powiatowych w M oraz M. M., uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz.U. z 2018 r., poz. 2096), dalej: "K.p.a."

Kolejno Burmistrz Gminy i Miasta M. decyzją z 12 lipca 2013 r., na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 P.w. z 2001 r. nakazał Zarządowi Dróg Powiatowych w M wykonanie dodatkowych badań geotechnicznych, zaprojektowania i wykonania studni chłonnych dla wód opadowych prowadzonych rowem przydrożnym po północnej stronie drogi powiatowej na działce nr [...] w miejscowości P. I gm. M..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postanowieniem z 30 czerwca 2010 r. Starosta [...] przesłał pismo S. M., w którym zainteresowany informował, że "sąsiad H. M. wykonał głęboki rów i otoczył go groblą, a wcześniej podwyższył teren wokół rowu", a w konsekwencji tych prac działka rolna S. M. jest zalewana przez wody opadowe, co uniemożliwia zbiór plonów i znacznie je obniża.

Organ I instancji ustalił, że właścicielem działki nr [...] jest M. M. (żona S. M.), właścicielem działki sąsiedniej o nr [...] jest A. M., zaś działki nr [...] - oznaczonej jako droga publiczna, jest Skarb Państwa, a władającym tym terenem jest ZDP w M..

W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego organ ustalił, że wody opadowe wypływające z przepustu drogowego wyprowadzone na wprost działki nr [...] A. M. płyną wykonanym rowem, a następnie przez ok. 50 m płyną wzdłuż granicy miedzy działką nr [...] i przekraczając granicę wpływają na teren działki nr [...]. Wody opadowe powodują wyrwy, rowy, podtopienia i zamulenia upraw, tak na działce nr [...], jak i działce [...]. W sprawie została wykonana opinia hydrologiczna, przyjęta przez organ za podstawę ustaleń. Z opinii tej wynika, że bezpośrednią przyczyną zalewania wodami opadowymi działek [...] i [...] jest przepust drogowy odprowadzający wodę z rowu położonego po północnej stronie drogi. Wybudowanie tego przepustu spowodowało zwiększenie napływu wód opadowych na działki [...] i [...]. Opinia określała również propozycje rozwiązania zaistniałego na gruncie problemu z odprowadzaniem wód powierzchniowych.

Ze względu na brak wątpliwości w zakresie ustalonego stanu faktycznego, organ nie uwzględnił wniosku A. M. o przesłuchanie świadków na okoliczność budowy drogi w latach 60-tych. Organ uznał, że okoliczność, kto budował drogę w latach 60-tych jest bez znaczenia dla istoty postępowania i przesłuchanie tych świadków powodowałoby jedynie przewłokę prowadzonego postępowania.

Odwołania od powyższej decyzji złożyli niezależnie ZDP w M. oraz M. M..

ZDP w M. wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując, że podczas budowy drogi w latach 60-tych przepust pod drogą wykonano w miejscu naturalnego spływy wód zlewni, a nie tylko na potrzeby odwodnienia pasa drogowego. Ponadto na odprowadzenie wód opadowych z terenów znajdujących się poza pasem drogowym, zarządca drogi ma niewielki wpływ, aby wód nie przyjąć do rowów przydrożnych. Za odwodnienie terenu - gospodarkę wodną odpowiada Gmina. Kwestia partycypacji w kosztach utrzymania urządzeń wodnych, w tym także rowów odwadniających drogi, zostały uregulowane przepisami P.w. z 2001 r.

Z kolei w opinii nie dokonano analizy spływu wód z całej zlewni, a powinna zostać wykazana powierzchnia zlewni z całego terenu i powierzchnia z pasa drogowego. Nie jest ponadto prawdą zapis opinii, że spąg przepustu drogowego położony jest poniżej pierwotnej linii terenu, ponieważ z zeznań świadków wynika, że działka nr [...] znajdująca się na odpływie, była podwyższana nielegalnie. Z przekroju II - II wynika, że w dalszej odległości od drogi rzędne wysokościowe terenu działki [...] są niższe niż spąg przepustu. W okresie budowy drogi [...] inwestycje realizował Rejon Dróg Publicznych na zlecenie gminy M., ponieważ była to wtedy droga lokalna. W podsumowaniu podkreślono, że na odwodnienie całego terenu zlewni należy zaprojektować i wykonać urządzenia odwadniające, w których budowie i utrzymanie ZDP w M. będzie uczestniczył, w zakresie, w jakim odnosi korzyści. W ocenie ZDP w M., należy wezwać właściciela działki [...] do odtworzenia pierwotnego ukształtowania działki [...], ponieważ podniesienie działki spowodowało zmianę kierunku spływu wód, a w konsekwencji szkodliwe działanie na grunty sąsiednie.

M. M. w swoim odwołaniu podniosła, że decyzja jest dla niej niesprawiedliwa. Pomimo że przedstawiciel ZDP w M. zeznał, że zostały naruszone stosunki wodne pomiędzy działkami [...], [...] i [...] i wylot wody do przepustu znajduje się w pasie drogowym, organ I instancji wydał taką samą decyzję jak poprzednią, uchyloną przez SKO w K., tolerując dalej działania H. M., zamiast nałożyć na niego obowiązek rozkopania tej części grobli i skierowania swobodnego odpływu wody od przepustu wzdłuż wschodniej granicy jego działki, a nie kierować jej przymusowo do miedzy M. M. - kierunek zachodni. M. M. zakwestionowała działania podejmowane na gruncie przez P. i H. M. oraz zwróciła uwagę, że konflikt jest dla niej powodem ciągłych strat materialnych w zbiorach.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 3 stycznia 2014r., znak: [...], na podstawie art. 29 P.w. z 2001 r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego między zmianą stanu wody na gruncie, a szkodą wynikłą z tego tytułu na gruncie sąsiednim musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy i organ musi to ustalić i wykazać. W ocenie Kolegium przeprowadzone w toku prowadzonego postępowania na terenie przedmiotowych działek oględziny pozwoliły organowi administracji publicznej ustalić istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a sporządzona w toku postępowania opinia osoby dysponującej wiedzą specjalną (biegłego w zakresie postępowania wodnoprawnego) przyczyniła się do wydania rozstrzygnięcia. W toku postępowania zapewniono stronom czynny w nim udział. Przeprowadzone zostały z udziałem stron postępowania oraz biegłego oględziny miejsca. O czynnościach tych strony prawidłowo zawiadomiono. W toku prowadzonego postępowania wykazano, że wystąpiły obydwie przesłanki konieczne do zastosowania normy art. 29 P.w. z 2001 r., a także związek przyczynowy między tymi przesłankami. Ustalono, że pierwotny, naturalny kierunek przepływu wód opadowych przez działki [...], [...] i [...] w miejscowości P. I gm. M. został zmieniony przez budowę przepustu drogowego. Wnioskodawca wskazał na zalewanie działki rolnej, zamulanie gruntu, wymywanie lei i rowów, co powoduje całkowite niszczenie upraw rolnych na pow. 0,30 ha. Udało się ustalić, że w wyniku przelewania się wód opadowych z działki drogowej nr [...] na działki nr [...] i [...] obydwie z nich mają widoczne ślady wymywania w postaci rowów, zagłębień i zamulisk. Stopień uszkodzenia upraw polowych nie jest możliwy do precyzyjnego określenia. Zależy on od warunków pogodowych w danym sezonie wegetacyjnym oraz od intensywności opadów na poszczególnych etapach rozwojowych roślin uprawnych. Ponieważ jako bezpośrednią przyczynę zalewania działek nr [...] i [...] wskazano przepust drogowy odprowadzający wodę z rowu położonego po północnej stronie drogi powiatowej zajmującej działkę nr [...], dlatego decyzja została wydana na zarządcę tego terenu.

W ocenie Kolegium opinia została sporządzona rzetelnie. Eksperci po wykonaniu pomiarów niwelacyjnych przekrojów drogi powiatowej oraz sąsiednich działek, jak również opierając się na mapach sytuacyjno-wysokościowych analizowanego terenu określili ustalili aktualny stan spływu wód powierzchniowych oraz ustalili wnioski końcowe. Wybudowanie przepustu spowodowało zwiększenie napływu wód opadowych na działki [...] i [...]. Spąg przepustu drogowego położony jest poniżej pierwotnej linii terenu. Wywnioskowano, że wodę z przepustu również odprowadzał rów odwadniający, którego rzędna spągu nie różniła się od rzędnej obecnego dna rowu. W przypadku likwidacji rowu odwadniającego, nawet po przywróceniu pierwotnego poziomu terenu, przepust drogowy nie będzie spełniał swojej funkcji. Rów po stronie południowej przebiega w linii prostej i jego początek znajduje się na działce [...], a koniec na działce [...]. Niewielki wał ochronny o wysokości ok. 16-19 cm jest w całości położony na działce [...], może on chronić działkę [...] tylko w przypadku zamulenia rowu lub gwałtownego napływu wody. Teren działki [...] w pobliżu przepustu jest podniesiony w stosunku do pierwotnego terenu o ok. 30 cm. Nie można jednak określić jednoznacznie w jakim okresie został on nadsypany. Przed bezpośrednim przepływem wód opadowych z działki nr [...] na działkę [...] chroni częściowo miedza pomiędzy tymi działkami. Działka [...] jest położona niżej od działki [...]. W przypadku wysokiego napływu wód opadowych na działkę [...] miedza ta jest przerywana. Analizując obecny przepływ wód opadowych przez działki [...], [...] i [...] organ stwierdził, że ich naturalny, pierwotny kierunek został zmieniony poprzez budowę przepustu drogowego. W celu naprawienia szkody lub zabezpieczenia gruntów przed szkodami organ nakazał zastosowanie wykonania dodatkowych badań geotechnicznych, zaprojektowanie i wykonanie studni chłonnych dla wód opadowych prowadzonych rowem północnym drogi. Konkluzja organu I instancji jest zatem prawidłowa, a zarzuty stron odwołujących nie zasługują na uwzględnienie.

ZDP w M. oraz M. M. wnieśli na powyższą decyzję niezależne skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

M. M. zarzuciła m.in. naruszenie art. 29 P.w. z 2001 r. poprzez jego błędną wykładnię "polegającą na nieprzyjęciu, iż właścicielem gruntu który dokonał zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich jest również A. M., w sytuacji, gdy to wybudowany wał na działce nr [...] w M. spowodował zmianę stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich", a także w tym kontekście naruszenie art. 11, art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 K.p.a.

W uzasadnieniu podkreśliła, że organy pominęły okoliczność usypania na działce nr [...] wału ziemnego, który tamuje maturalny spływ wody. Wskazany w decyzji przepust drogowy odprowadzający wodę z pewnością przyczynia się do zaburzenia stosunków wodnych, jednakże nie stanowi jedynej przyczyny zaistniałej sytuacji.

ZDP w M. zaskarżonej decyzji zarzucił przede wszystkim dokonanie błędnych ustaleń, a w szczególności przyjęcie, że przyczyną zalewania działek nr [...] i [...] jest wykonany przepust drogowy z naruszeniem art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 art. 104 i art. 105 K.p.a. oraz art. 29 P.w. z 2001 r., a także art. 20 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, poprzez niezastosowanie i błędne przyjęcie, że na zarządcy drogi ciąży obowiązek wykonania urządzeń wskazanych w decyzji, podczas gdy wskazane obowiązki wykraczają poza zadania powierzone zarządcy.

W uzasadnieniu ZDP argumentował, że organy nie wyjaśniły podnoszonych przez strony twierdzeń, że przyczyną zalewania działek sąsiednich są roboty ziemne wykonane przez H. M.. Bezpodstawne było pominięcie dowodu z przesłuchania świadków. Nie jest możliwe by zalewanie było skutkiem wykonanego w latach 60-tych przepustu. Organy nie uwzględniły również argumentacji, że przyczyną zalewania terenu jest naturalne ukształtowanie terenu. Umiejscowienie spornego przepustu nie stanowi przyczyny zalewania gruntu. Ponadto nie można wykazać związku przyczynowego w rozumieniu art. 29 P.w. z 2001 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 7 maja 2014 r., sygn. II SA/Kr 275/14 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że organy obu instancji nie uczyniły zadość przepisom postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 84 § 1, art. 85 § 1, art. 80, art. 15 oraz art. 138 K.p.a.

Sąd stwierdził, że kwestia sporna w sprawie dotyczy prawidłowości określenia działań, które doprowadziły do zmiany stanu wody na terenie działki nr [...], a następnie wskazania propozycji rozwiązania powstałych w związku z tym nieprawidłowości przy zastosowaniu normy z art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r.

Sąd przedstawił dwa przeciwstawne stanowiska w ww. kwestii.

Pierwsze - stanowisko organu, podzielane zasadniczo przez właściciela działki nr [...], jako najistotniejsze dla naruszenia stosunków wodnych ze szkodą m. in dla działek nr [...] oraz nr [...] wskazuje budowę w końcu lat 60-tych ubiegłego wieku przepustu drogowego odprowadzającego wodę z rowu przydrożnego po północnej stronie drogi powiatowej na działce nr [...] w m. P. Organy ustaliły, że pierwotny przepływ wód opadowych przez działki nr [...], [...] i działkę drogową nr [...] w m. P. uległ zmianie w wyniku budowy ww. przepustu drogowego. Nadto organy obu instancji wskazały, że w konsekwencji budowy przepustu drogowego doszło do zmiany stosunków wodnych także na działce nr [...] poprzez przelewanie się wody opadowej z działki nr [...] na obydwie ww. działki, o czym świadczy wymywanie lei i rowów na terenie obu działek rolnych.

Drugie - stanowisko M. M., podzielane przez ZDM w M., wskazuje, że zmiana stanu wody ze szkodą na gruncie oznaczonym jako działka nr [...] wiąże się ze zmianą stosunków wodnych dokonaną na działce nr [...] - znajdującej się bezpośrednio przy przepuście drogowym od strony południowej drogi. Zmiany te polegają na usypaniu na działce nr [...] wału ziemnego (grobli), który tamuje naturalny przepływ wody po działce [...] i dalej po niżej położonej działce nr [...] i powoduje, iż woda jest kierowana na działkę nr [...].

Organy obu instancji oraz właściciel działki nr [...] nie kwestionując, że powyższe zmiany zostały dokonane na gruncie, kwestionują natomiast znaczenie nadsypania gruntu na terenie działki [...] o około 30 cm w stosunku do pierwotnego terenu, a także rowu wykonanego po stronie południowej drogi.

Zdaniem Sądu ustalenia poczynione przez organy obu instancji nie są wyczerpujące, a te które zostały przez organy dokonane - nie zostały prawidłowo ocenione.

Sąd wskazał, że organ odwoławczy musi dokonać precyzyjnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego dotyczącego stanu wody jaki był ostatnio na gruncie, ocenić czy i jak doszło do jego zmiany, i wreszcie czy dokonane zmiany wpłynęły szkodliwie na grunty sąsiednie. Przedmiotem tych ustaleń i ocen powinny być zarówno działka drogowa i wykonany na niej przepust drogowy, jak również zmiany dokonane na gruncie działki nr [...]. Zatem obowiązkiem organu odwoławczego było dokładne ustalenie stanu faktycznego i wyjaśnienie wszystkich spornych okoliczności związanych ze stanem wody na ww. działkach w oparciu o przedstawione dowody, w tym dowód z opinii biegłego mgr inż. J. G. wykonanej w kwietniu 2011 r.

Odnośnie ww. opinii Sąd stwierdził, że organ odwoławczy ograniczył się do bezkrytycznego przytoczenia jej niektórych wniosków wskazując, że naturalny przepływ wód opadowych przez działki nr [...], [...] i [...] został zmieniony przez budowę przepustu, powodującego zwiększenie napływu wód opadowych na teren działek [...] i [...] zasadniczo pomijając kwestie budowy rowu po stronie południowej drogi i "wału ochronnego o wys. 16-19 cm nr [...]" w kontekście ich wpływu na zalewanie działki nr [...]. Nie odniósł się również do załączników graficznych stanowiących ważny element opinii.

Sąd stwierdził również brak istotnych ustaleń co do wpływu przedmiotowego rowu, co do którego nie ustalono, czy znajduje się na działce drogowej, czy na działce nr [...] oraz nasypu, na stan wody na działce nr [...]. Zastrzeżenia sądu wzbudziło uznanie przez organy (z powołaniem się na punkt 7a ww. opinii), że zachodzi konieczność wykonania przez ZDP w M. dodatkowych badań geotechnicznych. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie tego rodzaju jednoznacznie wskazuje na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a zatem na jego przedwczesność. Zdaniem Sądu organ odwoławczy nie dokonał oceny ustaleń dokonanych w opinii, a jedynie je przytoczył, nie odniósł się też do alternatywnych propozycji naprawienia szkody przedstawionych w opinii.

Sąd wskazał, że opinia biegłego jest istotnym i często niezbędnym dowodem w sprawie w sytuacji, gdy zachodzi konieczność oceny zmiany stosunków wodnych na gruncie, wymagająca najczęściej przeprowadzenia odpowiednich analiz, pomiarów i obliczeń. Podkreślił jednak przy tym, że zawsze do organu należy rozpatrzenie i ocena każdego dowodu w sprawie, a więc także ustaleń i wniosków przedstawionych w opinii sporządzonej przez biegłego. Dalej Sąd wskazał, że organ odwoławczy nie wyjaśnił istotnych niejasności zachodzących w ww. opinii w zakresie oddziaływania na stosunki wodne zmian dokonanych na terenie działki nr [...], koncentrując się jedynie na zmianie dokonanej na terenie działki drogowej poprzez budowę przedmiotowego przepustu.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ I instancji decyzją z 18 sierpnia 2016 r. znak [...]:

1. nakazał ZDP w M. odtworzenie, w granicach pasa drogowego, zniszczonego rowu przydrożnego po południowej stronie drogi powiatowej nr [...] w miejscowości P. P. gm. M.,

2. Rów powinien być wykonany (odtworzony) na wysokości działki [...] i [...]. Rów powinien być ziemny, otwarty, nieutwardzony,

3. nakazał ZDP w M. zlikwidowanie usypanej na działce nr [...] grobli ziemnej do poziomu gruntu naturalnego tj. o ok. 0,3-0,4 m,

4. nakazał ZDP w M. stałą konserwację rowów przydrożnych przy drodze powiatowej w miejscowości P. P. na długości ok. 100 mb (po 50 mb po obydwu stronach przepustu tj. po stronie północnej i południowej jezdni) na wysokości działek [...] i [...],

5. nakazał A. M. zlikwidowanie usypanej na działce nr [...] grobli ziemnej do poziomu gruntu naturalnego tj. o ok. 0,3-0,4 m.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 28 kwietnia 2017r. znak [...], po rozpatrzeniu odwołań A. M., M. M. i ZDP w M. uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, na podstawie art. 138 § 2 K.p.a.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał m.in., że w odwołaniu A. M. zarzucił błędne ustalenie usytuowania przepustu, który jego zdaniem znajduje się na wprost granicy działek nr [...] i [...]. M. M. z kolei podniosła, że pkt 4 decyzji I instancji nie nadawał się do wykonania, albowiem nie pozwalają na to obowiązujące przepisy prawa. ZDP w M. natomiast podniósł, że pkt 1 i pkt 2 decyzji jest niezgodny z § 37 ust. 1 pkt 3, § 42 ust. 3, § 102 ust. 5 w zw. z § 4 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie z dnia 2 marca 1999 r. (Dz.U. z 2016 r., poz. 124), z powodu konieczności przekroczenia przez nakazany rów granic pasa drogowego drogi powiatowej.

Wskazując na wytyczne zawarte w wyroku WSA w Krakowie organ odwoławczy stwierdził, że w aktach zalega pismo z 14 lipca 2016 r. ZDM w M. wraz z wnioskiem dowodowym w zakresie zobowiązania biegłego do uzupełnienia opinii hydrologicznej przez:

- sporządzenie mapy do celów projektowych,

- sporządzenie planu sytuacyjnego z dokładną lokalizacją przedmiotowego rowu po stronie południowej, w tym na wysokości działek nr [...] i [...],

- wykonanie profilu podłużnego rowu po stronie południowej oraz jego przekrojów poprzecznych.

Zdaniem Kolegium okoliczność ta mieściła się w zakresie wskazanego w wyroku WSA w Krakowie obowiązku organów, polegającego na dokładnym ustaleniu stanu faktycznego i wyjaśnieniu wszystkich spornych okoliczności.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz Gminy i Miasta M. decyzją z 28 listopada 2017 r. znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku S. M. w sprawie naruszenia stosunków wodnych między działką nr [...] stanowiącą własność M. M. – żony wnioskodawcy, działką nr [...] stanowiącą własność A. M. oraz działkami nr [...] i nr [...], gdzie właścicielem jest Skarb Państwa, a władającym ZDP w M., postanowił:

1. nakazać ZDP w M. odtworzenie, w granicach pasa drogowego, zniszczonego rowu przydrożnego po południowej stronie drogi powiatowej nr [...] w miejscowości P. P. gm. M.,

2. Rów powinien być wykonany (odtworzony) na wysokości działki [...] zgodnie z projektem technicznym stanowiącym zał. nr 1 do decyzji,

3. nakazać A. M. zlikwidowanie usypanej na działce [...] sztucznej grobli ziemnej wraz z makroniwelacją powierzchni działki na szerokości ok. 3,0 m zgodnie z projektem technicznym stanowiącym zał. nr 1 do decyzji.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104 i art. 107 K.p.a. oraz art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 P.w. z 2001 r.

W uzasadnieniu decyzji organ obszernie przedstawił opis przebiegu postępowania, wszystkich działań i twierdzeń stron postępowania, dowody i ich ocenę oraz treść i wyjaśnienie stosowanych przepisów prawa.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyli M. M. i S. M. podnosząc, iż wydana decyzja stanowi powtórzenie wszystkich spotkań wodnoprawnych od 2010 r. z uchwyceniem korzystnych dla H. M. opinii i informacji. Zakwestionowano pkt 1 i 2 decyzji, podtrzymując stanowisko zawarte w protokole z 7 października 2017 r.

Podkreślono, iż od strony południowej nigdy nie było rowu czego dowodem są rosnące drzewa. Zakwestionowano protest mieszkańców P. . Wskazano na krzywdzące rozstrzygnięcie nieuwzględniające zalania pola odwołujących. Poddano w wątpliwość bezstronność rozpatrywania sprawy i pomijanie argumentów odwołujących się.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył również A. M., nie zgadzając się z decyzją i wskazując na kwestię budowy drogi lokalnej w 1968 r. i ówczesne ustalenia dotyczące przepustu i rowu, podnosząc, iż winę w sprawie ponosi gmina. Odwołujący nie zgadza się na zaproponowany przez UGM i hydrologa ślepy rów, gdyż wówczas woda będzie się rozlewać wyłącznie na działkę odwołującego.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 13 sierpnia 2018 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Gminy i Miasta M. z 28 listopada 2017r. znak: [...]

Jako podstawę prawną decyzji organ odwoławczy wskazał art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1566 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2018 r., poz. 2268), dalej "P.w." w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017, poz. 935). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego z udziałem biegłego ustalono, podsumowując zebrany przez okres 7 lat materiał dowodowy oraz materiały archiwalne, że od 2010 r. stan faktyczny nie zmienił się zasadniczo. Działki objęte postępowaniem znajdują się w miejscowości P. P. Gm. M. po południowej stronie drogi powiatowej nr [...] (dz. [...]) w naturalnie ukształtowanej osi doliny. Działki [...] i [...] położone są nieco wyżej w terenie względem działki [...]. Działki o nr [...] oraz [...] użytkowane są jako pola uprawne i nie są zabudowane.

Organ opisał i dokonał oceny zgromadzonych dowodów.

Nie budził wątpliwości organu fakt zmiany naturalnego kierunku przepływu wód opadowych w miejscowości P. w związku z wybudowaniem w latach [...] drogi lokalnej, obecnie powiatowej. Jak wynika z opinii budowa drogi zmieniła naturalny spływ wód ze zlewni, pierwotnie wody rozlewały się i wsiąkały na większej powierzchni. Stwierdzenie to można znaleźć także w piśmie M. M. z 20 listopada 2017 r. W uzupełnieniu do opinii z maja 2016 r. biegli potwierdzili stwierdzenie ZDP w M. (pismo z 25 maja 2011 r.), że do rowu przydrożnego biegnącego po północnej stronie drogi powiatowej dz. [...] wpływają wody ze zlewni tj. działek przyległych do drogi nie tylko z odwodnienia pasa drogowego. Znajduje to też potwierdzenie w zeznaniach stron.

Organ nie znalazł dowodów potwierdzających zeznania A. M. i H. M. o zmianie lokalizacji przepustu podczas budowy drogi w 1968 r.

Udowodniony, zdaniem organu, jest fakt istnienia rowu odpływowego po południowej stronie drogi nr [...] (przekroje poprzeczne zał. do opinii pomiędzy dz. [...] i [...] pozwoliły na ustalenie, że przepust drogowy jest zagłębiony w stosunku do pierwotnego poziomu). Również dokumentacja z lat 80-tych potwierdza istnienie rowu po południowej stronie drogi. Potwierdzenie w dokumentach z lat 80-tych znalazła też kwestia zaniedbania przez kolejne lata konserwacji rowu po stronie południowej drogi.

Nie budzi też wątpliwości organu kwestia zalewania wodami opadowymi pochodzącymi z przepustu działek rolnych o nr [...] a w szczególności dz. [...] i szkód wyrządzonych przez te wody (dokumentacja fotograficzna). Ustaleń takich dokonano także w opinii biegłego.

Nie uwzględniono wniosku A. M. i H. M. o przeniesienie przepustu do wysokości granicy między dz. [...] i [...], a następnie wykopanie rowu do granicy wsi C.. Wskazano na nakłady i zakres tej inwestycji (1200 mb, poprowadzenie urządzenia przez ok. 20 działek prywatnych). Wskazano, iż w istocie zaproponowane rozwiązanie nie zostało w sposób konkretny podważone.

Nadto wskazano na uzupełnienie materiału dowodowego po uchyleniu uprzedniej decyzji Kolegium. Wskazano na precyzyjne określenie parametrów urządzenia w oparciu o przyjętą jako prawidłowa dokumentacji technicznej. Przywołano stan prawny i wyjaśniono przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia.

Dalej Kolegium wskazało, że wobec aktualnej treści przepisu przejściowego art. 545 ust. 4 P.w. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed 1 stycznia 2018 r.), niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe (...).

Ponieważ przedmiotowa sprawa została wszczęta jeszcze w 2010 r., tj. przed wejściem w życie nowej ustawy Prawo wodne, sprawa rozstrzygana jest w oparciu o przepisy dotychczasowe, a organem odwoławczym właściwym w sprawie pozostaje Kolegium.

Organ przywołał treść i wyjaśnił stosowanie art. 29 i art. 9 ust. 2 pkt 3 P.w. z 2001 r.

Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że w wykonanej opinii stwierdzono na podstawie własnych badań terenowych (wizji 7 marca 2016 r.) i obserwacji, jak również analizy materiałów źródłowych i archiwalnych, iż zniszczenie rowu po stronie południowej drogi powiatowej nr 1189K oraz budowa grobli na terenie działki ([...] obecnie [...]) doprowadziły do powstania szkody na dz. [...]. Tym samym zgromadzona dokumentacja wskazuje na związek przyczynowy pomiędzy zanikiem rowu przydrożnego istniejącego wcześniej i usypaniem grobli tamującej odpływ wód z przepustu, a szkodami na gruncie dz. [...].

Zatem nakazy decyzji określone w pkt 1-3 pozostają adekwatne do potrzeby usunięcia przyczyn powodujących szkody. Po analizie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, że nakazane rozwiązania są najprostsze, najtańsze, skuteczne i wykonalne oraz nie wiążą się z ingerencją w stosunki wodne na innych nieruchomościach co wynika z projektu technicznego sporządzanego przez zespół projektowy o specjalności "drogowa" stanowiącego zał. nr 1 do decyzji. Przenalizowano bowiem w tym dokumencie w sposób wiarygodny stan istniejący i następnie ustalono stan projektowany, iż wody opadowe zostaną odprowadzone do rowu gdzie będzie prowadzona retencja (w tym celu dostosowano do możliwości terenowych szerokość rowu), natomiast w razie gwałtownych i długotrwałych odpadów, wody z rowu odprowadzane będą swobodnie powierzchniowo zgodnie z naturalnym ukształtowaniem na dz. [...] i [...] w sposób niegwałtowny i nieliniowy, nie powodując degradacji terenu przyległego. Skarpy rowu zostaną umocnione za pomocą płyt.

Na powyższą decyzję z 13 sierpnia 2018 r. znak [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli niezależnie: A. M. oraz M. i S. M..

M. i S. M. w swojej skardze podnieśli, że zaskarżona decyzja jest mocno niesprawiedliwa i zarazem niezrozumiała. Postępowanie toczy się od 2010 r. a podjęte różne rozstrzygnięcia są nadal nieskuteczne i krzywdzące.

M. M. podniosła, że jej matka H. S. przez ponad dwadzieścia lat nie mogła tej sprawy załatwić napotykając na tego rodzaju taktykę organów administracji państwowej. Skarżąca jest drugim pokoleniem, które bezskutecznie zmaga się z tą sprawą do chwili obecnej.

Wskazała, że zaskarża pkt 1 i 2 decyzji I instancji. Nie zgadza się pod żadnym względem na jakiekolwiek odtworzenie w granicach pasa drogowego rowu przydrożnego po południowej stronie drogi powiatowej.

Podniosła, że nie udało się uzyskać planu budowy przedmiotowej drogi. Zarzuciła, że organy pominęły niektóre oświadczenia H. M., a także informacje od głównego organizatora budowy - S. N. i oświadczenie byłego Przewodniczącego PGRN w Z. . Podniosła też, że organy w swoich decyzjach nie podają daty oraz terminu wykonania prac niwelacyjnych omawianej działki nr [...]. Zarzuciła organom i H. M. mataczenie w sprawie.

Z kolei A. M. w swojej skardze podniósł, że przez rów w kształcie nakazanym przez organy jego działka stanie się bagnem na całej szerokości, zwiększy się liczba zamuleń i rozlewisk, a działka będzie niemożliwa do uprawy.

Wyjaśnił okoliczności budowy drogi w 1968 r., w tym użycie gruzu na działce [...]. Zarzucił, że postępowanie organów jest motywowane chęcią niedokończenia rowu. Podniósł, że wcześniej UMG w M. zobowiązał się kupić jak najszybciej kręgi pod budowę zjazdów i dokończyć rów do granicy działek C. . Właściciel działki [...] naorał na granicę działek [...] i [...] wał ziemny, który tamuje rozlewanie wody z ujścia rowu. Cały strumień wody rozlewa się wzdłuż działki skarżącego wyrywając rowy, wyrwy i robiąc zamulenia. Te zniszczenia na jego działce mają długość od 60-70 m i widoczne są w opinii hydrologa fot. nr 8.

Działka [...] ma szerokość 30 m i woda przepływa przez nią w poprzek i płynie na następne działki z tego powodu, bo każda działka jest stopniowo niższa. Działka skarżącego jest zalewana na dwa razy dłuższym odcinku niż sąsiada, zatem on ponosi największą szkodę a nie właściciel działki [...].

Podniósł, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że 27 mieszkańców P. I poświadczyło swoimi podpisami na czele z sołtysową M. K., że są świadkami, że rów istnieje od początku budowy drogi, cała ilość wody wypływa ujściem zbudowanym w czasie budowy drogi a woda nigdy nie rozlewała się w okolicy przepustu. Rów od przepustu po stronie południowej był zbudowany do końca wsi i miał długość 230 m.

Bezczynność ZDP w M. doprowadziła do zniszczenia rowu. Gdy działkę [...] użytkował ojciec skarżącego to rów w obrębie tej działki oczyszczał z namuliska co 4-5 lat, tak jak jego poprzednicy. Podniósł, że gdy udał się do ZDP w M. aby oczyścili ten rów, kategorycznie odmówiono.

Zarzucił, że hydrolog korzystał z decyzji Naczelnika UGM w M. z 24 września 1980 r., a ta decyzja i decyzja Wojewody K. zostały uchylone i uznane jako nieważne przez Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w W. i wydano nową decyzję 9 marca 1982 r. Minister uznał, że rów i brzeg jest prawidłowy, zgodny z prawem wodnym i wydał nakaz dokończenia rowu UGM w M.. Roboty winien sfinansować Rejon Dróg Publicznych w M..

Gmina nie zrobiła nic w tej sprawie i przez tą bezczynność Gminy powstał obecny spór, za co Gmina ponosi całkowita winę.

Podniósł, że przepust znajduje się nie na właściwym miejscu, gdyż miał być na wprost granicy działek [...] i [...]. Przesunięto go ze względu na to, że S. Ż. właściciel działki [...] w czasie budowy sprzeciwił się, gdyż na jego działce stała drewniana szopa, a on wraz z rodziną przyjeżdżał na lato i w tej szopie mieszkali. UGM powinien dokończyć rów odwadniający od przepustu do granicy działek C. . Ten rów miał by długość 210 m bieżących i przechodziłby przez 6 działek, a nie 1200 mb i 20 działek. Podsumowując podniósł, że na ślepy rów pod żadnym względem się nie zgadza.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargi wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "P.p.s.a.", na rozprawie 5 marca 2019 r. połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt II SA/Kr 1322/18 oraz II SA/Kr 1342/18 i postanowił prowadzić je pod wspólną sygn. akt II SA/Kr 1322/18. Powyższy przepis stanowi, że sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Sąd postanowił o połączeniu tych dwóch spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, bowiem skarżący zaskarżyli odrębnie tę samą decyzję. Ponieważ obie skargi mogłyby być objęte jedną skargą, uzasadnione było więc połączenie ww. postępowań sądowych, wszczętych odrębnymi skargami, do łącznego ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Na rozprawie 10 kwietnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego A. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania i podkreślił, że przed 1968 r. przedmiotowe działki nie były zalewane.

Uczestnik Zarząd Dróg Powiatowych w M wniósł o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 P.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 P.p.s.a., sąd jest uprawniony do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zaś jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 P.p.s.a. Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 P.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności Sąd stwierdził, że skargi były bezzasadne, a zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 151 P.p.s.a. skutkuje oddaleniem skarg.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta M. nakazującą Zarządowi Dróg Powiatowych w M oraz skarżącemu A. M., na podstawie art. 29 P.w. z 2001r., przywrócenie stanu poprzedniego i wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom.

Przede wszystkim należy podkreślić, że zakres orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest limitowany przesłankami określonymi w art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r - Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145 ze zm.; później Dz.U. z 2017 r., poz. 1121), dalej "P.w. z 2001 r.". Sąd nie może zatem badać i brać pod uwagę szeroko pojętych stosunków wodnych na obszarze całej zlewni, a ograniczony jest do objętych postępowaniem działek nr [...], [...], [...] i [...], w aspekcie zaistnienia hipotezy normy art. 29 P.w. z 2001 r. Jak trafnie bowiem wskazał organ odwoławczy, przepis powyższy nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje właściwemu organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 29 P.w. z 2001 r. ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, o którym mowa w tym przepisie.

Obecnie Sąd dokonuje kontroli decyzji organu odwoławczego wydanej w sprawie po raz czwarty.

Na wstępie należy też wskazać, że orzekanie w tej sprawie odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., gdyż niniejszy wyrok jest poprzedzony prawomocnym wyrokiem WSA w Krakowie z 7 maja 2014 r., sygn. II SA/Kr 275/14.

Zatem wynik niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego został w dużej mierze zdeterminowany ustalonymi wcześniej przez WSA w Krakowie kierunkami badania sprawy i wyrażonym stanowiskiem. Sąd obecnie rozpoznający sprawę w pierwszej kolejności ma obowiązek ocenić, czy organy administracyjne dostosowały się do wskazań ww. wyroku, którym WSA w Krakowie uchylił decyzje obu instancji. Zgodnie bowiem z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2000 r., sygn. I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z 16 czerwca 2009 r., sygn. II SA/Ol 443/09, powołane orzeczenia dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawa oraz poglądy judykatury stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w zapadłym w sprawie wyrokiem WSA w Krakowie, ponieważ nie doszło do wzruszenia tego wyroku w trybie przewidzianym prawem, nie doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego ani faktycznego.

Wynik przeprowadzonej według powyższych reguł kontroli zaskarżonej decyzji jest pozytywny. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy winne były zrealizować wytyczne Sądu w następujących obszarach.

Po pierwsze, obowiązkiem organu było uzupełnienie ustaleń i prawidłowa ich ocena w zakresie stanu faktycznego dotyczącego stanu wody jaki był ostatnio na gruncie, czy i jak doszło do jego zmiany i wreszcie czy dokonane zmiany wpłynęły szkodliwie na grunty sąsiednie.

Po drugie, krytyczna ocena opinii biegłego mgr inż. J. G. z kwietnia 2011 r. i jej wniosków, z uwzględnieniem kwestii budowy rowu po stronie południowej drogi i "wału ochronnego o wys. 16-19 cm nr [...]" w kontekście ich wpływu na zalewanie działki nr [...] oraz z odniesieniem się do załączników graficznych opinii.

Po trzecie, ustalenie usytuowania przedmiotowego rowu (na jakich działkach) oraz wpływu rowu i nasypu na stan wody na działce nr [...].

Po czwarte, odniesienie się do alternatywnych propozycji naprawienia szkody przedstawionych w opinii.

Należy stwierdzić, że Sąd uprzednio badając sprawę precyzyjnie wymienił i opisał konieczne do uzupełnienia braki w zgormadzonym materiale dowodowym i jego ocenie. Powyższe trafnie również uzupełnił organ odwoławczy w decyzji kasatoryjnej z 28 kwietnia 2017 r. znak [...], obligując organ I instancji do dokonania stosownego opracowania technicznego nakazywanych działań.

Bezsporne w sprawie jest, że od 2010 r. stan faktyczny nie zmienił się zasadniczo. Działki objęte postępowaniem znajdują się w miejscowości P. P. Gm. M. po południowej stronie drogi powiatowej nr [...] (dz. [...]) w naturalnie ukształtowanej osi doliny. Działki [...] i [...] położone są nieco wyżej w terenie względem działki [...]. Działki o nr [...] oraz [...] użytkowane są jako pola uprawne i nie są zabudowane. Woda w sposób naturalny spływa w kierunku południowym, w stronę działek [...] i [...], a następnie ok. 40 m od drogi w kierunku południowo-zachodnim – w stronę działki nr [...].

Nie było również sporne, że w latach [...] wybudowano drogę lokalną, obecnie powiatową, a w pracach brali udział okoliczni mieszkańcy.

Bezsporne było również, że działki nr [...] i [...] zalewane są wodami opadowymi pochodzącymi z przepustu (szczególnie po opadach nawalnych, długotrwałych i w czasie roztopów). Szkody wyrządzone przez te wody są udokumentowane zdjęciami i potwierdzone w opinii biegłego.

Co do umiejscowienia ww. przepustu, trafnie uznały organy, że brak jest dowodów potwierdzających zeznania A. M. i H. M. o zmianie lokalizacji przepustu podczas budowy drogi w 1968 r. Przepust jest zlokalizowany w okolicy najniższego punktu w północnym rowie w kierunku działki nr [...] (obecnie [...] i [...]).

Nie budzi również wątpliwości Sądu, że wbrew stanowisku ZDP w M., wybudowanie ww. drogi zmieniło naturalny spływ wód ze zlewni. Pierwotnie bowiem wody rozlewały się, wsiąkały i parowały na większej powierzchni. Powyższe ustalenie znajduje potwierdzenie przede wszystkim w opinii biegłych z maja 2016 r., a także w oświadczeniach stron i świadków (np. w piśmie M. M. z 20 listopada 2017r.).

W uzupełnieniu do opinii z maja 2016 r. biegli potwierdzili stwierdzenie ZDP w M. (pismo z 25 maja 2011 r.), że do rowu przydrożnego biegnącego po północnej stronie drogi powiatowej dz. [...] wpływają wody ze zlewni tj. działek przyległych do drogi (przede wszystkim od strony północnej) nie tylko z odwodnienia pasa drogowego. Woda spływa do rowu północnego, a następnie przez przepust, z położonych na północ od drogi pól uprawnych położonych wyżej i gospodarstw przyległych. Znajduje to też potwierdzenie w zeznaniach stron.

Sporną i kluczową dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kwestią jest, czy zmiana spływu wody spowodowana wybudowaniem drogi, a w szczególności skanalizowaniem spływu opadów ze znacznego obszaru w północnym rowie, których spływ następnie skierowano przepustem do rowu południowego i dalej na działki nr [...] i [...], a także działania prowadzące do powstania grobli na działce [...] i [...] (pierwotnie [...]), wypełniają hipotezę normy zawartą w art. 29 P.w. z 2001 r. Innymi słowy, czy dokonane zmiany stosunków wodnych wpływają szkodliwie na grunty sąsiednie.

Należy podkreślić, że przedmiotowe postępowanie administracyjne toczy się od 2010 r., a pierwsze skargi ówczesnych właścicieli ww. działek związane z ich zalewaniem datowane są na 1980 r.

Organy obu instancji czterokrotnie orzekały w sprawie. Zatem w postępowaniu zakończonym decyzją poddaną kontroli Sądu winne były szczegółowo odnieść się do wszystkich zgromadzonych dokumentów i płynących z nich konkluzji, a także wniosków stron i pozostałych dowodów (zeznania świadków, mapy, fotografie), z poszanowaniem art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 84 K.p.a. W takich okolicznościach sprawy szczególnego znaczenia nabiera też obowiązek zastosowania się przez organy do zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 K.p.a.

Zdaniem Sądu organy wywiązały się należycie z tak zdefiniowanego zadania.

Organ I instancji zgromadził obszerny materiał dowodowy sprawy i w sposób kompleksowy przywołał ustalania mające w sprawie miejsce w przeciągu 7 lat jak i wskazał na ustalenia opinii biegłego. Co istotne, nie pozostawiono poza oceną tych dowodów w sprawie, lecz dokonano ich powiązania ze sobą i ze stanem prawnym. Organ odwoławczy dokonał powtórnego rozpatrzenia całości sprawy i słusznie doszedł do analogicznych z organem I instancji wniosków.

Przechodząc do oceny wykonania zaleceń, jakie sformułował WSA w Krakowie w wyroku z 7 maja 2014 r., sygn. II SA/Kr 275/14, należy wskazać, że organy po pierwsze dokonały uzupełnienia materiału dowodowego i prawidłowo ustaliły stan faktyczny dotyczący stanu wody jaki był na gruncie przed zmianami, to jest przed budową drogi, a także przed powstaniem przepustu, rowu południowego i grobli. Przed budową drogi woda przelewała się w miejscu późniejszego przepustu swobodnie, na większym obszarze, nie powodując znaczących szkód. Organy wystarczająco precyzyjnie ustaliły też jak doszło do zmiany stanu wody na gruncie (spływu wody opadowej i roztopowej). Wreszcie organy jednoznacznie wykazały, że dokonane zmiany wpłynęły szkodliwie na działki nr [...] i [...] (budowa drogi i przepustu oraz zaniedbanie konserwacji rowu południowego), a także wyłącznie na działkę [...] (podwyższenie terenu / utworzenie grobli). Usypany wał ziemny (grobla) tamuje naturalny przepływ wody po działce [...] i dalej poniżej położonej działce [...] i powoduje, że woda jest kierowana w okolice miedzy pomiędzy działką [...] i [...], a następnie ok 40 m od drogi przerywa miedzę i spływa na działkę nr [...], zgodnie z ukształtowaniem terenu.

Po drugie organy dokonały krytycznej oceny opinii biegłego mgr inż. J. G. z kwietnia 2011 r. i jej wniosków, doprowadziły też do uzupełnienia tej opinii i powstania drugiej opinii biegłych z maja 2016 r., a także kilkukrotnych odpowiedzi autora ekspertyzy na zarzuty stron. W rezultacie organy wyjaśniły wszelkie istotne sprzeczności i niejasności dotyczące kwestii budowy rowu po stronie południowej drogi i "wału ochronnego o wys. 16-19 cm nr [...]" w kontekście ich wpływu na zalewanie działki nr [...], poprzez zestawienie opinii i pozostałych dowodów (mapy, dowody osobowe, fotografie).

Po trzecie organy ustaliły (7 marca 2016 r. uprawniony geodeta dokonał stabilizacji granic) usytuowanie rowu południowego (na działce [...]) oraz grobli (częściowo na działce nr [...], odcinek o długości ok. 4 m od strony granicy z działką [...] - na działce [...]). Oceniły też wpływ rowu i nasypu na stan wody na działce nr [...].

Po czwarte, odnośnie alternatywnych propozycji naprawienia szkody przedstawionych w opinii, z akt sprawy jednoznacznie wynika, że właściciele działek nie godzą się na urządzenia na ich działkach polderów czy zbiorników, natomiast zarządca drogi nie dysponuje wystarczającym terenem w pasie drogowym by urządzić studnie chłonne.

Organ I instancji, wykonując zalecenia Sądu, wyznaczył kolejne oględziny w terenie na 7 października 2015 r. Kolejno odebrał zeznania stron i świadków (S. M., S. M., H. M.) oraz zgromadził dokumentację zdjęciową.

Następnie w sprawie powołano biegłych (hydrogeolog J. G. i geolog M. S.), którzy w maju 2016 r. wykonali opinie hydrologiczną, a także przeprowadzili wiercenia, które potwierdziły zeznania M. M. dotyczące nawożenia na teren działki [...] (po podziale [...] i [...]) gruzu pochodzącego z rozbiórki domu. Potwierdził to H. M. w swoim wyjaśnieniu z 18 kwietnia 2015 r. Nie ma istotnego znaczenia dokładny okres kiedy tego dokonano (1968-69 czy ok. 1980 r.), jak i skąd pochodził gruz.

Kolejno organ zlecił biegłemu z zakresu projektowania i budowy dróg sporządzenie opracowania (dokumentacji technicznej) wykonania rowu południowego, zlokalizowanego w granicach pasa drogowego, którego zadaniem będzie hamowanie gwałtownego spływu wody przez przepust. Opracowanie to (z 27 października 2017 r.) organy słusznie oceniły jako kompletne, zawierające w szczególności plan sytuacyjny, przekroje konstrukcyjne, przekrój podłużny rowu oraz makroniwelacji terenu działki nr [...].

Przechodząc do kontroli oceny poszczególnych dowodów i istotnych okoliczności sprawy należy wskazać, że wykonana opinia hydrologiczna z maja 2016 r., a szczególnie przeprowadzone wiercenia, jednoznacznie potwierdziły zeznania M. M. dotyczące nawożenia na teren działki [...] (obecnie [...]) gruzu pochodzącego z rozbiórki domu. Potwierdził to również H. M. w swoim wyjaśnieniu z 18 kwietnia 2015 r.

Słusznie organy uznały, że teren na wprost wylotu przepustu drogowego po stronie południowej drogi został podwyższony (o ok. 0,3-0,4 m). Wynika to z opinii (przekrojów) wykonanej w kwietniu 2011 r., a także z uzupełnienia tej opinii z maja 2016 r. Powyższe potwierdza również pismo Rejonu Dróg Publicznych w M. z 24 czerwca 1987 r., w którym mowa jest o usypanej na działce H. M. grobli. Z protokołu z oględzin z 23 lipca 2010 r. wynika również, iż na działce nr [...] wzdłuż rowu od strony południowej występuje nasyp ziemny (wał) szerokości ok. 100 cm, który tamuje naturalny spływ wód pochodzących z przepustu pod drogą. Stąd też twierdzenia A. M. w tym zakresie nie znajdują potwierdzenia w aktach.

Organy wykazały również fakt istnienia rowu odpływowego po południowej stronie drogi nr [...] (czego dowodzą przekroje poprzeczne zał. do opinii pomiędzy dz. [...] i [...], pozwalające na ustalenie, że przepust drogowy jest zagłębiony w stosunku do pierwotnego poziomu). Również dokumentacja z lat 80-tych potwierdza istnienie rowu po południowej stronie drogi. Potwierdzenie w dokumentach z lat 80-tych znalazła też kwestia zaniedbania przez Rejon Dróg Publicznych w trakcie kolejnych lat konserwacji rowu po stronie południowej drogi. Zatem zarzuty M. M. dotyczące braku istnienia po stronie południowej rowu są bezzasadne. Dodatkowo M. M. na etapie postępowania administracyjnego podnosiła, że rów wykonany został samowolnie podczas budowy drogi.

Warto tu wskazać, że z zalegającej w aktach sprawy decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 9 marca 1982 r. wynika, że zgodnie z zeznaniami świadków rów po południowej stronie był wykonany w trakcie budowy drogi w latach 1968-69 jedynie na odcinku ok. 100 mb i nie posiadał odpływu. Pierwotnie rów miał prowadzić aż do wsi C., ale nie został wykonany, z uwagi na brak materiałów do zbudowania przepustów pod przejazdami do posesji.

Wobec powyższego P. M. i S. Ż. (ówcześni właściciele działek nr [...] i [...]) wyrazili zgodę w trakcie budowy drogi na tymczasowe odprowadzenie opadów wzdłuż granicy ich działek, do czasu zakończenia budowy rowu. Trafnie wskazały przy tym organy, że nie ma w sprawie decydującego znaczenia, czy wykonania rowu i podwyższenia terenu dokonano w trakcie budowy drogi w latach 1968-69, czy też później, ok. roku 1980.

Ze względu na brak należytej konserwacji i utrzymania rowu po południowej stronie drogi został on całkowicie zamulony. Fragmentaryczne jego czyszczenie i pogłębianie na odcinku przy działce [...] oraz nawiezienie gruzu spowodowało powstanie grobli. Zanik rowu jak też powstanie grobli spowodowało naruszenie stosunków wodnych oraz zmianę spływu wód na analizowanym terenie i wymuszony odpływ na dz. [...].

Należy stwierdzić, że organ odwoławczy słusznie pozytywnie ocenił uzasadnienie decyzji I instancji, które odpowiada wymogom ustalonym w art. 107 § 3 K.p.a. Organ I instancji przedsięwziął czynności dowodowe nakazane przez Sąd i zawarł należytą ocenę dowodów, czym umożliwił zrekonstruowanie swojego toku rozumowania i prawidłową kontrolę dokonanych ustaleń i rozstrzygnięcia.

Warto wskazać, że choć niniejsza sprawa jest skomplikowana nie tylko ze względu na różne kierunki odpływu wód opadowych z różnych działek sąsiadujących z działkami skarżących i uczestnika, ale również ze względu na dokonane na przedmiotowym terenie zmiany w ukształtowaniu i zagospodarowaniu terenu oraz ich chronologię, co pośrednio wpływa na proces analizy materiału dowodowego w sprawie i wyprowadzane wnioski, to rzetelne ustalenia i uzasadnienia wydanych po raz czwarty w sprawie decyzji, pozwoliły na uchwycenie związków przyczynowo-skutkowych, o których mowa w art. 29 P.w. z 2001 r.

Odnosząc się do zarzutów skarg należy wskazać, że trafnie stwierdził organ odwoławczy, że wobec powyższych, jednoznacznych ustaleń, nie mogły przynieść zamierzonego skutku.

Zatem, wbrew stanowisku skarżących, Sąd w trakcie dokonanej w niniejszej sprawie kontroli nie stwierdził uchybień mogących skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, bowiem organy usunęły wszystkie naruszenia wykazane w wyroku WSA w Krakowie

Nie był również trafny zarzut braku określenia terminu nakazanych prac, bowiem brak jest w przepisach prawa podstawy do określenia takiego terminu. Powyższe nie zmienia faktu, że zobowiązani winni są wykonać nałożone obowiązki możliwie niezwłocznie po uostatecznieniu się decyzji.

Podsumowując, organy wydały w sprawie prawidłowe decyzje, bowiem ze sporządzonych w sprawie opinii biegłych, własnych badań terenowych, jak również analizy materiałów źródłowych i archiwalnych wynika jednoznacznie, że zniszczenie rowu po stronie południowej drogi powiatowej nr [...] oraz utworzenie grobli na terenie działki ([...] obecnie [...] i [...]) doprowadziły do powstania szkody na dz. [...]. Tym samym zgromadzona dokumentacja wskazuje na związek przyczynowy pomiędzy zanikiem rowu przydrożnego istniejącego wcześniej a szkodami na gruncie dz. [...] i dz. [...], a także pomiędzy usypaniem grobli tamującej odpływ wód z przepustu, a szkodami na gruncie dz. [...].

Zatem słusznie organy uznały, że nakazy decyzji określone w pkt 1-3 pozostają adekwatne do usunięcia przyczyn powodujących szkody. Nakazane rozwiązania są stosunkowo proste, tanie, skuteczne i wykonalne oraz nie wiążą się z ingerencją w stosunki wodne na innych nieruchomościach, co wynika z projektu technicznego stanowiącego zał. nr 1 do decyzji I instancji. Przeprowadzona w tym dokumencie analiza stan istniejącego i projektowanego wiarygodnie wskazuje, że wody opadowe zostaną odprowadzone do rowu gdzie będzie prowadzona retencja (w tym celu dostosowano do możliwości terenowych szerokość rowu), natomiast w razie gwałtownych i długotrwałych odpadów, wody z rowu odprowadzane będą swobodnie powierzchniowo zgodnie z naturalnym ukształtowaniem na dz. [...] i [...] w sposób niegwałtowny i nieliniowy, nie powodując degradacji terenu przyległego.

Końcowo należy wskazać, że organ odwoławczy prawidłowo opisał wnioski płynące z przepisów międzyczasowych - art. 545 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne i trafnie zastosował w sprawie dotychczasowe uregulowanie zawarte w art. 29 P.w. z 2001 r. Prawidłowo również przyjął, na podstawie art. 9 ust. 2 pkt 3 P.w. z 2001 r., że adresatem obowiązku z art. 29 P.w. z 2001 r. poza właścicielem w sensie ścisłym może być również odpowiednio posiadacz samoistny, użytkownik wieczysty oraz prowadzący instalację - w niniejszej sprawie - zarządca drogi.

Organy wypełniły również wszystkie wytyczne Sądu, zgodnie z art. 153 P.p.s.a. Nie zaistniały zatem wskazywane w skargach uchybienia.

Na marginesie warto wskazać, że zrozumiałe dla Sądu są działania skarżących, którzy dążą do zminimalizowania zalewania swoich działek. Jednak wobec naturalnego spływu wód zgodnie z nachyleniem zbocza (co jasno pokazuje także złożony przez ZDP szkic - k. 107 akt sądowych), a także długoletnich zaniedbań dotyczących drogi, ich zarzuty nie mogły odnieść skutku w niniejszej sprawie.

Na aprobatę zasługują również działania skarżących, polegające na dążeniu do ustalenia prawdy materialnej (poszukiwanie dokumentacji projektowej drogi przez M. M.), czy próbach umożliwienia zarządcy drogi wykonania stosownych urządzeń retencyjnych (17 marca 2015 r. A. M. przekazał nieodpłatnie na rzecz Powiatu [...] wydzieloną z działki [...] działkę [...] o pow. 0,0014 ha, celem poszerzenia pasa drogowego, na rów odwadniający, a 23 lutego 2015 r. podpisał z Powiatem [...] ugodę, zgodnie z którą Powiat miał dbać o konserwację rowu).

Jednakże mimo faktu, że niewątpliwie słusznie stwierdził biegły w sprawie, że sugerowana przez A. M. wersja rozwiązania problemu, to jest zbudowanie urządzenia wodnego (rowu południowego) na całej długości drogi, byłaby najskuteczniejsza, to powyższe rozwiązanie, wobec wskazanego na wstępie ograniczenia zakresem sprawy do przedmiotowych czterech działek, nie mogło przynieść skutku w postaci uchylenia skarżonych decyzji.

Sprawa odwodnienia całego terenu zlewni, zaprojektowania i wykonania urządzeń odwadniających, w których budowie i utrzymaniu ZDP w M. będzie uczestniczył, winna zostać rozwiązana kompleksowo, możliwie polubownie, przez odpowiadającą za odwodnienie terenu i gospodarkę wodną Gminę, przy współdziałaniu zarządcy drogi i wszystkich mieszkańców korzystających z drogi.

Nie ulega też wątpliwości, że zarządca drogi będzie odpowiadał za należyte utrzymanie i konserwację stworzonego na działce [...] rowu tak, by pełnił on należycie rolę małego, ale skutecznego zbiornika retencyjnego.

W kontrolowanej decyzji zostały wyjaśnione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom z art. 107 § 3 K.p.a. Zarzuty skarg A. M. oraz M. M. i S. M. okazały się nieuzasadnione, a niezgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z oczekiwaniami skarżących nie może być utożsamiana z naruszeniem prawa.

Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 P.p.s.a. tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub w razie naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie stwierdził takich wad i uchybień, dlatego oddalił bezzasadne skargi, orzekając jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 P.p.s.a.