Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1218/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Asesor WSA - Aleksandra Młyńska (spr.), Protokolant - sekr. sąd. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia .... maja 2019 r., nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję. Do orzeczenia zgłoszono zdanie odrębne.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w B., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie

sprawy wniesionego przez płatnika składek Z. D., utrzymał w mocy

decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., Inspektorat w

Ż. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu

składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres: od maja 2003 r. do października

2004 r., marzec 2005 r., maj 2005 r., czerwiec 2005 r., od sierpnia 2005 r. do lutego

2006 r., od czerwca 2006 r. do stycznia 2007 r. – w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień [..]. listopada 2015 r. – [...] zł i kosztów upomnienia – [...] zł.

Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący.

Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Ż. wpłynął w dniu

[...] listopada 2015 r. wniosek Z.D. będącego płatnikiem składek,

o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 2003-2007 r.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w związku z zajęciem jego wynagrodzenia

z tytułu pracy wnosi o umorzenie zadłużenia, ponieważ jest osobą niepełnosprawną

w tragicznej sytuacji życiowej. Pismem z [...] grudnia 2015 r. podtrzymał wniosek o

umorzenie zaległości za lata 2003 – 2007 r., zaś za lata 2009-2014 r. zobowiązał się do

ich regulowania w kwocie po 100 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedstawił dokumenty

dotyczące stanu jego zdrowia oraz złożył wyjaśnienia w zakresie sytuacji życiowej.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych

odmówił umorzenia należności za wskazane okresy z tytułu nieopłaconych składek

na ubezpieczenie zdrowotne, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia - w łącznej

kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ powołując art. 28 ust. 3 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121

ze zm.; dalej "u.s.u.s.") uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie występuje żadna z

przesłanek umorzenia wymienionych w tym przepisie i dlatego brak jest możliwości

umorzenia zaległości na tej podstawie. Organ ocenił także możliwość umorzenia

składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki,

Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365),

tj. pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i uznał, że sytuacja wnioskodawcy

nie dowodzi, że spłata składek uniemożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb

życiowych.

Organ ustalił, że wnioskodawca od [...] maja 2014 r. zawiesił prowadzenie

działalności gospodarczej w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych. Osiąga

dochód z pobieranego świadczenia rentowego w wysokości [...] zł netto oraz z tytułu

pracy zarobkowej w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Prowadzi wspólne

gospodarstwo domowe z żoną H. D., która osiąga dochód w kwocie [...] zł

netto. Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego ani ruchomego, nie korzysta z

pomocy społecznej. Ma zobowiązania prywatne w kwocie 60.000 zł, zobowiązania z

tytułu podatków i kredytów, które są dochodzone przez komornika w kwocie [...] zł,

ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie [...] zł oraz wydatki związane z

leczeniem dolegliwości zdrowotnych w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ ustalił

ponadto, że wnioskodawca został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu

umiarkowanym na czas określony do [...] listopada 2017 r., z możliwością pracy w

warunkach pracy chronionej.

Zdaniem organu nie można uznać, aby wnioskodawca był pozbawiony

możliwości spłaty zadłużenia. Organ rozważył ważny interes strony, jak również ważny

interes publiczny i wskazał, że nie przemawiają one za umorzeniem składek.

Pismem z [...] stycznia 2016 r. Z. D. złożył wniosek o ponowne

rozpatrzenie sprawy, wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek na

ubezpieczenie zdrowotne.

Poinformował, że z żoną ma rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią

wspólnego gospodarstwa domowego. Podkreślił, że umowę o pracę ma zawartą do

grudnia 2016 r. Na żądanie ZUS wnioskodawca złożył do akt umowę notarialną z dnia

[...] lipca 1993 r. wyłączającą wspólność majątkową z żoną H. D..

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy,

Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej

instancji. Stwierdził brak podstaw do umorzenia należności oraz zaznaczył, że w

przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą

nieściągalność należności z tytułu składek.

Z. D. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu

Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 950/16 WSA w Warszawie

uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2016 r. wskazując,

że organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy.

Sąd stwierdził, że organ nie wskazał w decyzji od kiedy, za jakie okresy, w jakiej

wysokości prowadzi postępowanie egzekucyjne w przedmiocie składek, jak również

w jakiej wysokości są one ściągane. Sąd zauważył, że do skargi skarżący dołączył

umowę nr [...] zawartą w dniu [...] marca 2016 r. z ZUS Inspektorat w Ż. w

zakresie rozłożenia na raty kwoty [...] zł za okresy od 2009 r., co również wpływa na

sytuację skarżącego.

Organ wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17 Naczelny Sąd

Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu pierwszej

instancji, że organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy.

NSA wskazał, że z podnoszonych przez skarżącego twierdzeń wynikało, że

część składek na ubezpieczenie podlega przedawnieniu, gdyż dotyczą one składek

sprzed 13 lat. Przeprowadzone przez organ postępowanie nie wykazało, że całość

składek za okres 2003 r. - 2007 r., w odniesieniu do których rozważane było umorzenie,

podlega egzekucji.

Zdaniem NSA w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek

organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności, weryfikowalnej na

podstawie wiarygodnych dokumentów. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia

należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności nie uległy

przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. Sąd pierwszej instancji

zasadnie uznał za wadliwość prowadzonego przez organ postępowania brak ustalenia,

czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to

koniecznością umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych

utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r.

W uzasadnieniu stwierdził, że nie zachodzi żadna z okoliczności określonych w

art. 28 ust. 3 u.s.u.s. pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z

tytułu składek, co powoduje brak możliwości umorzenia przedmiotowych należności.

Organ ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, którego

budżet zasilany jest z czterech źródeł dochodu (świadczenie rentowe strony, umowa o

pracę, umowa zlecenie, świadczenie emerytalne żony) i wynosi [...] zł netto.

Zdaniem organu, wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu

spłatę zaległych należności. Jednocześnie organ stwierdził, że składki będące

przedmiotem wniosku nie uległy przedawnieniu.

Z. D. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu

Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18 Wojewódzki

Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z dnia [...] kwietnia 2018 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ administracji rozpatrując sprawę

ponownie, powinien się zastosować do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.

Niezastosowanie się przez organ administracji do oceny prawnej wyrażonej przez sąd

w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte w ten

sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17, który

zapadł w niniejszej sprawie, NSA podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy oraz wskazał, że w

postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien

odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie

wiarygodnych dokumentów. NSA podkreślił, że postępowanie w sprawie umorzenia

należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie może być prowadzone

wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne.

Zdaniem Sądu, przeprowadzone przez organ ponowne postępowanie

odwoławcze zakończone decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] nie wykazało, że

całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r., w odniesieniu do których rozważane było

umorzenie, jest nadal wymagalna. Nie ustalono, czy zobowiązanie nie wygasło na

skutek przedawnienia lub zapłaty. Oceny tej nie zmienia, nie poparte żadnymi danymi,

zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, że zobowiązanie z tytułu składek będące

przedmiotem wniosku nie uległo przedawnieniu. Sąd zauważył, że wyjaśnienie tej

kwestii ma zasadnicze znaczenie dla postępowania, bowiem jak wskazał NSA,

przedawnienie należności skutkowałoby koniecznością umorzenia postępowania

w sprawie umorzenia przedmiotowej należności jako bezprzedmiotowego.

Ponownie rozpoznając sprawę w wyniku ww. wyroku WSA w Warszawie,

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z dnia [...] maja 2019 r., będącą

przedmiotem skargi w niniejszej sprawie, utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia

2016 r.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz.

2096 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300

ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji, odnosząc się do wskazań WSA w Warszawie organ

wskazał, że stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają

przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne,

z zastrzeżeniem ust. 5-6. Podkreślił, że 5-letni termin przedawnienia należności

składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września

2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r.

poz. 1378). Jednak w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do

przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy

systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się

przepisy w brzmieniu nadanym ww. ustawą, z tym że bieg przedawnienia

rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte

przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej,

przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Zdaniem

organu, należności objęte zaskarżoną decyzją mogły przedawnić się najpóźniej

1 stycznia 2017 r., o ile nie zaistniały okoliczności wpływające na bieg terminu

przedawnienia.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony m.in. od dnia podjęcia

pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek,

o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania

egzekucyjnego. Organ stwierdził, że należności objęte tytułami wykonawczymi,

nie uległy przedawnieniu. Zdaniem organu, bieg terminu przedawnienia należności

zawieszały czynności związane z wydaniem decyzji ustalających obowiązek opłacania

składek oraz prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ stwierdził, że w dniu

[...] lipca 2013 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne, a w dniu [...] października 2016 r.

postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w W.

zostało zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny obejmujący okres 07/2003-

01/2007 (umowa ratalna nr [...] z dnia [...] października 2016 r.).

Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek (w tym także odsetki za

zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku

stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej

nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Organ dodał, że

zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu

składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) należności z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy,

ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia,

mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej

nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli

zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego

i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w pkt 1-3.

Organ podkreślił, że zadłużenie wnioskodawcy było wynikiem nieopłacania w

ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Wskazał, że aktualnie wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba

pobierająca świadczenie emerytalne. Otrzymuje z tego tytułu dochód w wysokości

[...] zł netto. Natomiast z oświadczenia wynika, że prowadzi on gospodarstwo

domowe z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł. Wnioskodawca

ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w wysokości

[...] zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych [...] zł, a na koszty związane z leczeniem

przeznacza [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że

posiada on zobowiązania wobec innych wierzycieli w wysokości [...] zł, spłacane w

miesięcznych ratach. Wnioskodawca nie wskazał, aby był właścicielem majątku

ruchomego, nieruchomości czy innych praw majątkowych.

Odnosząc się do okoliczności, iż wnioskodawca posiada rozdzielność majątkową

z żoną, organ stwierdził, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody

wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślił, że

ustalony dochód osiągany przez dłużnika jest kwotą wyższą od minimum socjalnego dla

dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego ([...] zł), co potwierdza, że możliwe

jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.

Zdaniem organu, aktualna sytuacja finansowa strony ogranicza jednorazową

spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w układzie

ratalnym. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że wnioskodawca spłaca układ ratalny

wobec ZUS, zgodnie z którym miesięczna rata wynosi [...] zł. Organ dodał, że

wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu

niepełnosprawności z [...] listopada 2014 r. oraz [...] lutego 2015 r., które zostało wydane

do [...] listopada 2017 r., nie przedstawił natomiast aktualnego orzeczenia. Podkreślił, że

wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w postaci pobieranego świadczenia

emerytalnego, którego wypłata przysługuje niezależnie od stanu zdrowia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wniósł Z. D.

Skarżący powołał się na trudną sytuację zdrowotną i finansową, jak również

zakwestionował stanowisko organu w zakresie braku przedawnienia należności.

Wskazał, że zobowiązania powstały od 2003 r. do 2006 r. na podstawie tytułów

wykonawczych wystawianych co miesiąc. Organ uzasadniając decyzję nie przedstawił

informacji dotyczących okresów wymagalności należności w związku z okresami

przedawnienia. Skarżący podkreślił, że zawarł ugodę i płaci kwotę [...] zł miesięcznie,

zatem nie unika zobowiązań. Zauważył, że Sąd administracyjny w przedmiotowej

sprawie dwa razy uchylił decyzję ZUS.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz

wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują

działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając

prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich

wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia

przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w

postępowaniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.),

przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach

danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną

podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy.

W rozpoznawanej sprawie wystąpiły tego rodzaju wady i uchybienia, które

skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Kontroli Sądu podlegała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

B. z dnia [...] maja 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., Inspektorat w Ż. z dnia

[...] stycznia 2016 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie

zdrowotne.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300

ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być

umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane

tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przypadki

całkowitej nieściągalności składek zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6.

Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek

na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku

ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w tym trybie

określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca

2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1

rozporządzenia, Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli

zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego

i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w pkt 1-3.

W niniejszej sprawie należy mieć przede wszystkim na względzie okoliczność, że

zaskarżona decyzja została wydana w wyniku prawomocnego wyroku Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa

1062/18, uchylającego decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia

2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

W związku z powyższym wskazać trzeba, że zgodnie z art. 153 ustawy - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocenia prawna i wskazania co do

dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz

organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było

przedmiotem zaskarżenia. Reguła wyrażona w tym przepisie ma charakter

bezwzględnie obowiązujący, tym samym ani organ administracji, ani sąd orzekający

ponownie w danej sprawie nie mogą formułować innych, odmiennych poglądów niż

uprzednio wyrażone w wyroku. Ocena prawna traci moc jedynie w sytuacji zmiany

prawa, czy istotnych okoliczności faktycznych sprawy, które zaistniały już po wydaniu

wyroku, czy też w sytuacji wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego

ocenę prawną. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ

administracji jest zobowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny

prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku sądu, bez względu na poglądy prawne

wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (por. wyrok WSA w Warszawie

z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2220/18).

W powyższym wyroku z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przeprowadzone przez

organ postępowanie nie wykazało, że całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r.,

w odniesieniu do których rozważane było umorzenie, jest nadal wymagalna.

Nie ustalono, czy zobowiązanie nie wygasło na skutek przedawnienia lub zapłaty.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że

przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, ponieważ bieg terminu

przedawnienia należności zawieszały czynności związane z wydaniem decyzji

ustalających obowiązek opłacania składek oraz prowadzone postępowanie

egzekucyjne. Organ wskazał, że w dniu [...] lipca 2013 r. wszczęto postępowanie

egzekucyjne, a w dniu [...] października 2016 r. postępowanie egzekucyjne prowadzone

przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w W. zostało zawieszone z uwagi na zawarty

układ ratalny obejmujący okres 07/2003-01/2007 (umowa ratalna nr [...] z dnia

[...] października 2016 r.). Nie wyjaśnił jednak, jakie konkretnie czynności i w jakiej dacie

podjęte spowodowały, w jego ocenie, zawieszenie biegu terminu przedawnienia

należności z tytułu składek w odniesieniu do poszczególnych okresów składkowych.

W aktach sprawy brak jest dokumentacji dotyczącej decyzji ustalających

obowiązek opłacania składek, pozwalającej na stwierdzenie, w jakim okresie bieg

terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.

Zgodnie z tym przepisem, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej

obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub

obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega

zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się

prawomocna. Ponadto, w aktach sprawy brak jest również dokumentacji, na jaką

powołuje się organ, dotyczącej postępowania egzekucyjnego, która pozwoliłaby na

ocenę stanowiska organu – tym bardziej, że organ nie wyjaśnił, których należności

dotyczy postępowanie egzekucyjne (za jakie okresy składkowe oraz w jakiej kwocie).

Organ nie wskazał daty wystawienia oraz numerów tytułów wykonawczych, ani daty ich

doręczenia stronie. Okoliczności te są o tyle istotne, że doręczenie stronie odpisu tytułu

wykonawczego wszczyna postępowanie egzekucyjne (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.),

natomiast zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia należności z

tytułu składek zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do

wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do

dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Czynnością taką jest niewątpliwie

doręczenie stronie odpisu tytułu wykonawczego, dlatego okoliczność ta musi wynikać

bezspornie z akt sprawy. W sytuacji braku w aktach sprawy dokumentów dotyczących

prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie można ustalić terminu powiadomienia

strony o dokonanych czynnościach egzekucyjnych. Nie sposób zatem ustalić, czy

doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności (por. wyrok WSA w

Łodzi z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 778/19). Nadto organ nie wyjaśnił,

czy część zobowiązań nie została spłacona w ramach układu ratalnego z dnia

19 października 2016 r., na który zresztą powołano się w decyzji. Dodatkowo zauważyć

trzeba, że umowa ratalna nie obejmuje wszystkich okresów składkowych (dotyczy

okresu od 07/2003 – do 01/2007), tj. nie obejmuje okresów do lipca 2003 r.

Tym samym, organ nie wykonał zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia

15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18. Przeprowadzone postępowanie

nie wykazało, że całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r., w odniesieniu do

których rozważane było umorzenie, jest nadal wymagalna. Organ nadal nie ustalił, czy

zobowiązanie nie wygasło na skutek przedawnienia lub zapłaty, stosownie do wskazań

zawartych w wyroku Sądu, przez co naruszył art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu

przed sądami administracyjnymi.

Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że przedawnienie lub zapłata należności

skutkowałyby koniecznością umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności

z tytułu składek w części, w jakiej należności te nie są wymagalne. Okoliczność

wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do wyegzekwowania

należności z tytułu składek za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji, skutkująca

zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, powinna być ustalona w sposób

bezsporny. Bieg terminu przedawnienia zostaje bowiem zawieszony od dnia podjęcia

pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek,

o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania

egzekucyjnego, stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Należy zatem bezspornie ustalić,

za jaki okres zobowiązanie z tytułu składek istnieje i czy należności z tytułu składek

nie uległy w części przedawnieniu. W przypadku uznania, że nie doszło do

przedawnienia należności z tytułu składek, organ powinien wskazać, z jakiego powodu

przyjął takie stanowisko oraz poprzeć je materiałem dowodowym.

W niniejszej sprawie Zakład nie wyjaśnił w sposób bezsporny kwestii

ewentualnego przedawnienia należności objętych postępowaniem. W aktach sprawy

brak jest bowiem dokumentów potwierdzających zawieszenie biegu terminu

przedawnienia zobowiązania. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem

art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7,

art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na

rozstrzygnięcie sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał na uwadze powyższe

wskazania oraz uzupełni akta sprawy o dokumentację dotyczącą decyzji ustalających

obowiązek opłacania składek, jak również o dokumentację dotyczącą prowadzonego

postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania należności z tytułu

składek, pozwalającą na ocenę okoliczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia

należności.

Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed

sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.