Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 252/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6064 Stwierdzenie kwalifikacji do wykonywania, dozorowania i kierowania pracami geologicznymi lub górniczymi
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 9 pkt 1, par. 10 pkt 1, par. 40
journal: Dz.U. 2002 nr 139 poz 1169
law: Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz  specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych.
article: art. 77 ust. 1, art. 119 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 196
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2016 r. przy udziale - sprawy ze skargi D. P. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zakazu wykonywania czynności osoby średniego dozoru ruchu w specjalności górniczej w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. [...] Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w K. po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] r. nr [...] zakazującą D.P. wykonywania czynności osoby średniego dozoru ruchu w specjalności górniczej w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny na okres 18 miesięcy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wskazał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – w skrócie kpa) w związku z art. 127 § 1 tej ustawy, w związku z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2015 r. poz. 196, w skrócie pgg).

Rozstrzygniecie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] r. ok. godz. [...] w "A" w M. miało miejsce zapalenie metanu oraz wypadek zbiorowy ([...] wypadków śmiertelnych, [...] wypadków ciężkich, [...] wypadków lekkich), zwane dalej "zdarzeniem". [...] r. Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w K., na podstawie art. 174 ust. 2 pgg przejął do prowadzenia postępowanie w sprawie ustalenia stanu faktycznego i przyczyn zdarzenia, a postanowieniem z [...] r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne min. w stosunku do D.P. – osoby średniego dozoru ruchu w specjalności górniczej w "A" w M. w sprawie wydania decyzji na podstawie art. 77 ust. 1 pgg.

Decyzją z [...] r., Prezes WUG zakazał D.P., sztygarowi zmianowemu oddziału wydobywczego KG-2 w "A", wykonywania czynności osoby średniego dozoru ruchu specjalności górniczej w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny na okres 18 miesięcy w związku z tym, że jako osoba średniego dozoru ruchu w specjalności górniczej w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny, w warunkach IV kategorii zagrożenia metanowego oraz zaistniałego w dniu [...] r. pożaru endogenicznego w zrobach pokładu [...] w rejonie ściany [...], organizował i prowadził pracę w sposób niezapewniający bezpieczeństwa pracowników i zakładu górniczego, co polegało na tym, że:

1] w dniach [...] i [...] r. na zmianach rozpoczynających się o godz. [...], dopuścił do prowadzenia robót eksploatacyjnych w ścianie [...] w pokładzie [...] warstwa III przystropowa pomimo, że:

a] w chodniku [...] wschodnim brak było zawału skał stropowych na odcinku 3,00 m, za ścianą gdzie wyrabowano obudowę chodnikową,

b] w ścianie [...], pod stropnicami obudowy zmechanizowanej od nr [...] do nr [...], tj. na odcinku ok. 9,00 m od strony chodnika [...] wschodniego, zabudowany był perforowany wąż przeciwpożarowy, zasilany sprężonym powietrzem, co spowodowało zaniżenie wskazań czujników metanometrii automatycznej nr [...] i [...], zabudowanych w ścianach przy skrzyżowaniu z chodnikiem [...] wschodnim, co stanowiło rażące naruszenie: § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych (Dz. U. nr 139, poz. 1169, z późn. zm., zwanego dalej: "rozporządzeniem bhp") , w związku z pkt II ppkt 1 i 4 zakresu czynności z dnia 2 lipca 2010 r., § 10 pkt 1 rozporządzenia bhp, § 40 ust. 1 tego rozporządzenia, w związku pkt 10.2 "Projektu technicznego ściany [...] w pokładzie [...] w partii D wschód na poziomie [...] m" zwanego dalej projektem technicznym, zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego w dniu [...] r. i pkt 2 technologii szczegółowej prowadzenia robót związanych z eksploatacją ściany [...] w pokładzie [...] w partii D wschód na poziomie [...] zwanej dalej Technologią, a także pkt [...] Instrukcji nr [...] pt. "Rabowanie obudowy chodnikowej w chodniku [...] wschodnim w pokładzie [...] D w na poz. [...] m" oraz załącznikiem nr [...] do projektu technicznego pt. "Ustalenia kierownika Działu Wentylacji w zakresie zabudowy pomocniczych urządzeń wentylacyjnych w rejonie skrzyżowania ściany [...] z chodnikiem [...] wschodnim w pokładzie [...] D w" z [...]r.;

2) w dniach [...] i [...] r. na zmianach rozpoczynających się o godz. [...] nie podjął działań mających na celu spowodowanie rozpoczęcia akcji przeciwpożarowej, pomimo zaistnienia w dniu [...] pożaru endogenicznego w zrobach pokładu [...] w rejonie ściany [...], co stanowi naruszenie art. 119 ust. 1 i 3 pgg oraz rażące naruszenie § 9 ust. 1 rozporządzenia bhp w związku z pkt II ppkt 1 i 4 zakresu czynności i § 10 pkt 1 rozporządzenia bhp w zw. z § 370 tego rozporządzenia;

3) w dniu [...] r. na zmianie rozpoczynającej się o godz. [...] w strefie szczególnego zagrożenia tąpaniami wyznaczonej w chodniku [...] wschodnim, tolerował zatrudnienie na zmianie wydobywczej od 8 do 15 pracowników, zamiast max. 4, zgodnie z ustaleniami projektu technicznego ściany [...], co stanowi rażące naruszenie § 9 ust. 1 rozporządzenia bhp w związku z pkt II ppkt 1 i 4 zakresu czynności i § 10 pkt 1 rozporządzenia bhp w zw. z § 40 tego rozporządzenia oraz z pkt 5.7 ppkt 6a projektu technicznego;

4) w tym samym dniu i na tej samej zmianie nie wstrzymał eksploatacji pokładu [...] ścianą [...] pomimo, ze zastęp ratowników wykonywał przebudowę przegrody wentylacyjnej, stanowiącej pomocnicze urządzenie wentylacyjne, zabudowanej w chodniku [...], przy skrzyżowaniu ze ścianą, co stanowiło rażące naruszenie § 9 ust. 1 rozporządzenia bhp w związku z pkt II ppkt 1 i 4 zakresu czynności i § 10 pkt 1 rozporządzenia bhp w zw. z § 40 tego rozporządzenia oraz z pkt 5.1 projektu technicznego;

5) w tym samym dniu i na tej samej zmianie w chodniku [...] wschodnim występowało rozlewisko wody o głębokości do ok. 0,8 m, co nie zapewniało funkcjonalności wyrobiska oraz uniemożliwiało bezpieczne przejście i szybką ewakuacje pracowników z rejonu ściany, co stanowiło rażące naruszenie § 9 ust. 1 rozporządzenia bhp w związku z pkt II ppkt 1 i 4 zakresu czynności i § 10 pkt 1 rozporządzenia bhp w zw. z § 40 i § 44 ust. 1 tego rozporządzenia;

6) w dniach [...],[...] i [...]r., po zmianach od godz. [...] oraz w dniu [...], po zmianie od godz. [...], w oddziałowej książce raportowej KG-2, nie wpisał przekroczeń CH4 w powietrzu, pomimo udokumentowania z tego powodu przerw w ruchu, co stanowiło rażące naruszenie § 9 ust. 1 rozporządzenia bhp w związku z pkt II ppkt 1 i 4 zakresu czynności i § 10 pkt 1 rozporządzenia bhp w zw. z § 40 ust. 1 tego rozporządzenia w związku z pkt 5.1 projektu technicznego oraz § 291 pkt rozporządzenia bhp;

7) w tych samych dniach i na tych samych zmianach jw. nie odnotował w książce raportowej KG-2, odległości linii rabunkowej wyrobisk przyścianowych za frontem ściany, co było niezgodne z ustaleniami projektu technicznego ściany [...], co stanowiło rażące naruszenie § 9 ust. 1 rozporządzenia bhp w związku z pkt I ppkt 1 tiret 2 oraz z pkt II ppkt 1 i 4 zakresu czynności i § 10 pkt 1 rozporządzenia bhp w zw. z § 40 ust. 1 tego rozporządzenia w związku z pkt 5.4 projektu technicznego.

Decyzji tej organ nadał rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 kpa.

W uzasadnieniu decyzji organ szeroko opisał stan prawny mający w sprawie zastosowanie oraz zebrany materiał dowodowy na którym oparł swoje rozstrzygniecie. W szczególności wskazał na projekt techniczny ściany [...] w pokładzie [...] w partii D wschód, na poziomie [...] m, decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego z [...]r. stanowiącą zezwolenie oddania ściany do ruchu i określającej warunki jego prowadzenia z racji zagrożenia metanowego i tąpnięciami, obowiązki D.P. wynikające z jego zakresu czynności i projektu technicznego ściany [...] oraz zeznania świadków, z których jednoznacznie wynikały powyższe uchybienia przypisane skarżącemu. Nadto ocena zeznań samego skarżącego wskazuje na kompletny brak panowania nad pracami wykonywanymi w nadzorowanym przez niego rejonie. W ocenie organu pierwszej instancji dopuszczenie przez skarżącego do tolerowania wyżej wskazanych nieprawidłowości w rejonie ściany [...], w której występowały zagrożenia naturalne tąpaniami III stopnia, metanowe IV kategorii, wybuchem pyłu węglowego klasy B, średnia skłonność węgla do samozapalenia II grupy i wodne III stopnia, nosi znamiona rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 77 ust. 1 pgg. Z racji doświadczenia zawodowego D.P. miał pełną świadomość zagrożeń wynikających z naruszenia wskazanych przepisów, co stanowiło realne zagrożenia dla zatrudnionych pracowników. Organ podkreślił, że to na kierownictwie ruchu zakładu górniczego, a do tego grona należy zaliczyć skarżącego, ciąży szczególny obowiązek przestrzegania obowiązujących przepisów nie tylko w zakresie bezpieczeństwa pracy ale także jej prawidłowej organizacji, zgodności z projektem technicznym i warunkami pozwolenia oddania ściany do ruchu.

We wniosku ponowne rozpatrzenie sprawy D.P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie rygoru jej natychmiastowej wykonalności. Zarzucił organowi, nie kwestionując zaistniałych okoliczności, ustalonych w tym postępowaniu, brak wykazania, że wykonując swoje czynności dopuścił się zaniedbania o charakterze rażącym, bądź też rażąco naruszył przepisy prawa. Odwołał się do swoich zeznań, których organ dokonując oceny materiału dowodowego nie wziął pod uwagę lub je wręcz pominął. Podkreślił, że organ nie wziął pod uwagę zakresu jego obowiązków oraz długości nadzorowanego odcinka rejonu (2 km) oraz braku wiedzy o przebudowie przegrody wentylacyjnej, gdyż nie zostało mu to zgłoszone. Podobnie jak przekroczenie stężeń CH4 w powietrzu. Potwierdził, że rozlewisko było ale woda była pochodzenia technologicznego i jej poziom obniżał się, natomiast wąż perforowany na jego zmianie nie był zasilany powietrzem sprężonym a praktyka odnotowywania informacji w książce raportowej była inna niż opisana w decyzji i akceptowana przez przełożonych oraz kontrole OUG.

Rozważając zasadność zarzutów Prezes WUG uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie co spowodowało, że zaskarżoną decyzją z [...] r. utrzymał w mocy orzeczony decyzją z [...] r. zakaz wykonywania przez D.P. czynności średniego dozoru górniczego na okres 18 miesięcy.

Uzasadniając wydane rozstrzygniecie Prezes WUG stwierdził, że [...] r. r. kierownik ruchu zakładu górniczego "A" w M. zatwierdził "Projekt techniczny ściany [...] w pokładzie [...] w partii D wschód na poziomie [...] m" .W dniu [...]r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w K. w drodze decyzji, pozwolił na oddanie do ruchu ściany [...], w warstwie przystropowej pokładu [...] w partii D na poziomie [...] m, prowadzonej w warunkach specjalnych, tj. w III stopniu zagrożenia tąpaniami, IV kategorii zagrożenia metanowego oraz poniżej poziomu udostępnienia, na zasadach ujętych w projekcie technicznym.

Przestrzeganie postanowień projektu technicznego nakazuje § 40 ust. 1 rozporządzenia bhp, w myśl, którego "Roboty górnicze prowadzi się na podstawie dokumentacji określającej w sposób szczegółowy sytuację geologiczną i górniczą".

D.P. jako osoba średniego dozoru ruchu specjalności górniczej, był zapoznany z treścią projektu technicznego (Lista osób zapoznanych z projektem), co potwierdził własnoręcznym podpisem. Znane mu były zatem zawarte w projekcie zasady prowadzenia rabunku wyrobisk (pkt 10.2) oraz technologia jego prowadzenia (Instrukcja nr 1/5-131, w tym pkt 4.3c). Dalej organ podkreślił, że D.P. pracuje w "A" od [...] r. na stanowisku osoby średniego dozoru ruchu specjalności górniczej – sztygara zmianowego oddziału górniczego wydobywczego (zakres czynności z [...] r.) a uprawnienia w tym zakresie posiada od roku 2013 (świadectwo OUG z [...] r.). Do przestrzegania zakresu czynności zobowiązuje go § 9 ust. 1 rozporządzenia bhp.

Odnosząc się do zarzutu dopuszczenia prowadzenia robót niezgodnie z ustaleniami projektu organ odwoławczy wskazał na zeznania S.N., P.P., J.P., G.B., M.S., J.C. i samego skarżącego z [...] r., z których wynika, że nie było zawału skał stropowych w chodniku [...] wsch. na odcinku 2m, D.P. miał tego świadomość, co potwierdza prowadzenie robót eksploatacyjnych niezgodnie z projektem technicznym oraz tolerowanie wykonywania prac niezgodnie z pkt 4.3 instrukcji. Nadto pod stropnicami obudowy zmechanizowanej od nr [...] do [...], na odcinku 9 m zabudowany był perforowany wąż przeciwpożarowy, zasilany sprężonym powietrzem, który zniżał wskazania czujników nr [...] i [...] zabudowanych w ścianie, co potwierdziły zeznania T.K., J.B., J.O., Z.W., J.G., J.S. i samego skarżącego, z tym, że on zaprzeczał aby wąż był zasilany sprężonym powietrzem i zniżał wskazania czujników. Zeznaniom tym organ nie dał wiary, gdyż pozostawały w sprzeczności z zeznaniami pozostałych świadków i węża nie było w Załączniku nr [...] projektu technicznego. Zdaniem organu odwoławczego takie odstępstwo od projektu stanowi dopuszczenie do realnego zagrożenia dla pracowników zatrudnionych w ścianie [...], tym bardziej, że ściana ta prowadzona była w warunkach specjalnych z racji licznych zagrożeń.

Jako rażące naruszenie prawa i obowiązków organ odwoławczy uznał także niepodjęcie działań mających na celu rozpoczęcie akcji przeciwpożarowej pomimo zaistnienia w dniu [...] r. pożaru endogenicznego w zrobach pokładu [...] w rejonie ściany [...], co stanowiło naruszenie art. 119 ust. 3 pgg oraz § 370 ust. 1 rozporządzenia bhp, definiującego pojęcie pożaru. Że takowy miał miejsce nie ma wątpliwości w świetle zeznań J.B., J.G., J.O., A.B., L.L., M.L. oraz ekspertyzy "Analiza sposobu przewietrzania zagrożenia pożarowego, metanowego i zabezpieczeń gazometrycznych w rejonie ściany [...] (...)’. Wynika z niej, że po stwierdzeniu pożaru należało przystąpić do tamowania rejonu a nie działań zmierzających do ugaszenia pożaru. Organ nie dał wiary zeznaniom skarżącego, że o wzroście zagrożenia pożarowego dowiedział się z telewizji, w czasie pracy nie odnotowano przekroczenia norm stężeń CH4 czy podwyższenia CO. O zaistnieniu pożaru w dnu [...] r. było wiadomo po jego wystąpieniu i nie było możliwe aby D.P. jako sztygar zmianowy nie posiadał wiedzy o jego wystąpieniu. Fakt dopuszczenia przez przełożonych ściany do fedrowania nie zwalniał go ze szczególnej ostrożności i obowiązku dbania o bezpieczeństwo własne i podległej mu załogi.

Prezesa WUG stwierdził iż D.P. jako osoba średniego dozoru ruchu specjalności górniczej, sztygar zmianowy oddziału górniczego wydobywczego nie był osobą pozbawioną możliwości decyzyjnych o czym świadczy zakres czynności strony. Brak rozpoczęcia akcji przeciwpożarowej przez osoby kierownictwa i dozoru ruchu zakładu w konsekwencji doprowadził do zapalenia się metanu i wypadku zbiorowego. Nadto w tych szczególnych warunkach zagrożenia niedopuszczalnym było zatrudnianie na zmianie wydobywczej 8 do 15 pracowników zamiast 4 jak wynikało to i projektu technicznego (pkt 5.7 ppkt 5 lit. a Warunki i rygory prowadzenia robót). W szczególności dotyczy to robót prowadzonych w dniu [...] r. a potwierdzonych zeznaniami świadków Z.W., P.K., J.C., M.S. i M.C.. Potwierdza to brak właściwego rozeznania nadzoru skarżącego w zakresie prowadzonych prac na jego zmianie i organizowanie pracy niezgodnie z projektem technicznym, w sposób niezapewniający bezpieczeństwa pracowników. Podobnie jak zarzut dotyczący prowadzenia prac wydobywczych równolegle z wykonywaniem robót przebudowy przegrody wentylacyjnej przez zastęp ratowników górniczych. Jak wynika z projektu roboty te mogły być wykonywane wyłącznie po wstrzymaniu urabiania ściany, czego nie dopełniono. Potwierdzają to zeznania M.S., M.L., J.C., M.C. i Z.W., którzy opisali wykonywane czynności na zmianie w dniu [...] od godz. [...]. Nie było też możliwe wykonywanie przebudowy przegrody wentylacyjnej bez wiedzy sztygara zmianowego oddziału wydobywczego, nawet przez pracowników innych wydziałów.

Podobnie organ nie dał wiary zeznaniom skarżącego, że stwierdzone rozlewisko wodne nie stanowiło zagrożenia dla pracowników ulegało zmniejszeniu. Sama jego głębokość 0,8 m przekraczająca wysokość obuwia gumowego górników, niesprawność pompy i miejsce wystąpienia rozlewiska stanowiła zagrożenie bezpieczeństwa dla pracujących pod ziemia górników (R.W., M.M., J.M., M.S., W.P.). Fakt, że skarżący miał świadomość, że ratownicy lali wodę w zroby, która miała być odprowadzana a pompa była niesprawna stanowił przesłankę do zatrzymania ściany, wbrew twierdzeniom D.P.. Woda napływała ciągle, występował pożar podnoszący wystąpienie innych zagrożeń i bezpieczeństwa pracy górników, w tym ucieczkę czy ewakuację z miejsca zagrożenia.

Zdaniem organu odwoławczego nie uwalnia od odpowiedzialności za naruszenie rażące przepisów prawa - rozporządzenia bhp i zakresu czynności brak zainteresowania zawartością CH4, po udokumentowanych przerwach ruchu w dniach [...],[...] i [...]r. w książce raportowej w sytuacji, gdy są one ze sobą związane. Skarżący wyjaśnił, że przełożeni, wbrew zapisom rozporządzenia bhp i projektu technicznego, nie wymagali zapisów stężenia CH4. Odnotowania wymagały tylko przyczyny przerwy w ruchu i stężenia powyżej 2%, a takowych nie było. Organ nie zgodził się z takim wyjaśnieniem, gdyż przyczyną przestojów było wystąpienie przekroczenia stężeń metanu, bez szczegółowych wskazań. Podobnie organ odwoławczy nie uznał za usprawiedliwione brakiem wymagań przełożonych, brak wpisów w książce raportowej oddziału KG-2, odległości linii rabunku wyrobisk przyścianowych za frontem ściany, a wymaganych w zapisach projektu technicznego. Wbrew twierdzeniom skarżącego zapisy te nie były przedmiotem kontroli OUG a tolerowanie ich braku przez nadsztygarów górniczych nie dowodzi prawidłowości takiego postępowania i uwolnienia od odpowiedzialności za zaniechanie obowiązków wynikających z samego projektu technicznego i zasad ogólnych.

W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że dopuszczenie przez D.P. do tolerowania wyżej opisanych nieprawidłowości w rejonie ściany [...], w której występowały zagrożenia naturalne: tąpaniami (III stopień), metanowe (IV kategoria), wybuchem pyłu węglowego (klasa B), skłonność węgla do samozapalenia (III grupa - średnia skłonność do samozapalenia) i wodne (I stopień), nosi znamiona rażącego naruszenia prawa. Z racji swojego doświadczenia zawodowego miał on pełną świadomość zagrożeń wynikających z naruszenia wymienionych wyżej przepisów, co stanowiło realne zagrożenie dla zatrudnionych pracowników. Wykładnia językowa zwrotu "rażący" wskazuje, że przymiotnika tego używa się mówiąc "o czymś wyjątkowo negatywnym: zbyt duży, oczywisty, wyraźny, bezsporny, niewątpliwy, rzucający się w oczy", np. "rażąca niesprawiedliwość, rażące postępowanie kogoś, rażąca dysproporcja" ["Słownik Współczesnego Języka Polskiego", Warszawa 1998, t. 2, s. 227]. Stosownie do "Innego Słownik Języka Polskiego": "rażące błędy, nieprawidłowości, sprzeczności itp. dają się łatwo zauważyć, gdyż są duże i wyraźne" [Inny Słownik Języka Polskiego, M. Bańko (red.). Warszawa 2000, t. III, s. 418.]. Analiza językowa pomaga ustalić, że istotne dla pojęcia "rażący" jest duży rozmiar naruszenia, bezsporność i oczywistość oraz jego wyjątkowo negatywna ocena. Organ podkreślił, że przepisy Prawa górniczego i geologicznego, rozporządzenia bhp, a także zasady prowadzenia robót określone w projekcie technicznym, są sformułowane w sposób zrozumiały w szczególności la osób wykonujących czynności średniego dozoru ruchu zakładu górniczego. W sytuacji, gdy występuje oczywista sprzeczność pomiędzy regulacjami z nich wynikającymi a działaniem pracownika dozoru, to mówimy o rażącym naruszeniu przepisów.

Zdaniem organu odwoławczego, podjęcie przez D.P. właściwych działań i właściwy nadzór nad prowadzonymi w ścianie [...] robotami mógłby zminimalizować skutki zdarzenia z [...] r. a nawet zapobiec jego przyczynom, co powoduje, że orzeczony zakaz jest właściwym i wystarczającym środkiem dyscyplinującym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 77 kpa, jako mające wpływ na treść orzeczenia, a w szczególności dokonanie wadliwej oceny materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie z naruszeniem ww. przepisu;

2) naruszenie zasad postępowania administracyjnego, tj. art. 7 oraz 8 kpa, poprzez pominięcie, przy rozstrzyganiu sprawy, całokształtu okoliczności zmierzających do dokładnego rozpoznania sprawy;

3) naruszenie art. 138 kpa, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. pomimo, że decyzja ta, zdaniem skarżącego, powinna zostać uchylona w całości.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ja poprzedzającej, wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności jej wykonania i zwrot kosztów postępowania sądowego.

Dyrektor Wyższego Urzędu Górniczego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom orzekającym w przedmiotowej sprawie skutecznie zarzucić, iż przy rozpatrywaniu sprawy naruszyły obowiązujące przepisy prawa materialnego lub procesowego.

Należy przypomnieć, że podstawą wydanego zakazu wykonywania czynności przez 18 miesięcy dla D.P. był art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo górnicze i geologiczne (Dz. U. z 2015 r. poz. 196 ze zm.), który stanowi, że w stosunku do osoby, która czynności określone w rozdziałach 1 i 2 wykonuje z rażącym niedbalstwem, z naruszeniem ustawy lub rażącym naruszeniem wydanych na jej podstawie przepisów, można orzec, w drodze decyzji, zakaz ich wykonywania, na okres do 2 lat. Przepis ten reguluje zatem konsekwencje rażącego naruszenia przez pracownika zakładu górniczego dyscypliny i porządku pracy, a zwłaszcza obowiązków określonych tą ustawą i wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi. Zaakcentować należy, że norma z wyż. cyt. art. 77 pgg ma charakter fakultatywny i decyzje wydawane w tych sprawach mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne odnosi się do ostatniego etapu stosowania prawa, jakim jest ustalenie konsekwencji prawnych udowodnionych faktów sprawy na podstawie stosowanego przepisu prawa materialnego. Decyzja taka posiada tzw. luz decyzyjny w postaci szeregu konsekwencji prawnych możliwych do wyboru, przy czym wybranie jednej z tych konsekwencji wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wybór zaś danego rozstrzygnięcia winien być poprzedzony wszechstronnym rozważeniem interesu strony i słusznego interesu społecznego.

W orzecznictwie wskazuje się, że określenie "rażące naruszenie obowiązków", jako pojęcie nieostre, sprawia, że prawidłowe ustalenie i ocena, czy konkretny przypadek naruszenia przez pracownika zakładu górniczego porządku i dyscypliny pracy może być zakwalifikowany jako "rażący", wymaga wnikliwego ustalenia i rozważenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności charakteru naruszonych obowiązków, wagi konkretnego przewinienia dla funkcjonowania zakładu górniczego oraz - obiektywnych i subiektywnych - przyczyn naruszenia przez pracownika porządku i dyscypliny pracy. Przy dokonywaniu takich ustaleń organy państwowego nadzoru górniczego powinny szczególnie rygorystycznie przestrzegać zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności zapewnić stronom postępowania czynny udział w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 kpa).

W przedmiotowej sprawie organ dozoru górniczego, powyższy zakaz wydał na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i jego wnikliwej analizy oraz oceny dokonanej z zachowaniem zasad logiki doświadczenia. Powiązał też przypisane skarżącemu naruszenia obowiązków wynikające ze wskazanych przepisów ustawy, przepisów wykonawczych czy innych wskazanych wydanych na ich podstawie, które uznał za rażące. Należy też wskazać, że skarżący nie kwestionuje dokonanych ustaleń faktycznych ale nie zgadza się z dokonaną na ich podstawie oceną jego zachowania jako rażąco naruszające prawo.

Zgodnie z przywołanymi przez organy regulacjami, tj. art. 77 pgg, art. 119 ust. 3 tej ustawy, który stanowi, że w przypadku powstania zagrożenia życia lub zdrowia osób przebywających w zakładzie górniczym, niezwłocznie wstrzymuje się prowadzenie ruchu w strefie zagrożenia, wycofuje się ludzi w bezpieczne miejsce i podejmuje niezbędne działania, w tym środki dostępne w celu usunięcia zagrożenia. Osoba kierownictwa i dozoru ruchu powinna przestrzegać ustalonego dla niej i zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego zakresu czynności, określającego jej obowiązki, uprawnienia i zakres odpowiedzialności ( § 9. 1rozporządzenia bhp). Osoby kierownictwa i dozoru ruchu oraz inne osoby kierujące zespołami pracowników powinny: organizować i prowadzić pracę, w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracowników, zakładu górniczego i środowiska ( § 10 rozporządzenia bhp). Nie ma wątpliwości w świetle przywołanego zakresu czynności skarżącego z [...] r. oraz świadectwa z [...] r. o posiadanych kwalifikacjach do zatrudnienia na stanowisku osoby średniego dozoru ruchu specjalności górniczej – techniczna eksploatacja złóż w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny, że D.P. obowiązany był przestrzegać powyższych przepisów, jako sztygar zmianowy oddziału wydobywczego odpowiedzialny, za organizację pracy i bezpieczeństwo podległych mu pracowników.

Ponieważ roboty górnicze prowadzi się na podstawie dokumentacji określającej w sposób szczegółowy sytuację geologiczną i górniczą (§ 40. 1 rozporządzenia bhp) a był zapoznany z projektem technicznym obejmującym technologię i instrukcje rabunku wyrobisk przyścianowych, co potwierdził własnoręcznym podpisem winien był prowadzić te roboty zgodnie z opisanymi w projekcie zasadami, gdyż każde wyrobisko kontroluje odpowiedni oddział ruchu zakładu górniczego oraz utrzymuje się w bezpiecznym i funkcjonalnym stanie ( § 44. 1 rozporządzenia bhp). Nie było też wątpliwości w świetle brzmienia § 370 tego rozporządzenia, że w dniu [...] r. wystąpił pożar endogeniczny w zrobach pokładu [...] w rejonie ściany [...], gdzie prowadził on wydobycie. Jak wynika z relacji wskazanych świadków już w dniu [...] r. z tej przyczyny występowały przerwy w ruchu i wydano czasowy zakaz wejścia górników do chodnika [...] (J.B.). Nastąpił też charakterystyczny dla tego typu pożaru wzrost stężenia metanu (J.G., J.O., L.L. M.L.). Podwyższone stężenie utrzymywało się w dniu następnym i powinna być ogłoszona akcja pożarowa, której jednak nikt z pracowników dozoru nie ogłosił w dniu [...] ani [...] r. i prowadzono prace wydobywcze zamiast tamowania ściany.

W myśl postanowień zakresu czynności do obowiązków D.P., jako sztygara zmianowego należało, w szczególności prowadzenie i organizowanie pracy, w taki sposób, aby zapewnione było bezpieczeństwo własne i podległej załogi oraz kierowanie pracą zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami (pkt II ppkt 1 i 4 zakresu czynności). Winien zatem przestrzegać "Projektu technicznego ściany [...] w pokładzie [...], partia D wschód na poziomie [...] m i wszystkich wynikających z niego zasad oraz instrukcji.

Sąd nie uznał zasadności zarzutu naruszenia art. 7 i 8 kpa przez pominiecie przy rozstrzyganiu całokształtu okoliczności zmierzających do jej dokładnego rozpoznania. W szczególności skarżący wskazuje na jednostronną ocenę materiału dowodowego, bez uwzględnienia jego zeznań i pozostałych dowodów. Oparcie decyzji na zeznaniach świadków podających nieprawdziwe dane. Skarżący nie wskazuje bowiem tych świadków ani też okoliczności, które ustalone zostały wadliwie. Podkreśla, że organ nie wziął pod uwagę szerokiego zakresu jego obowiązków oraz długości nadzorowanego rejonu, brak wiedzy o przebudowie przegrody wentylacyjnej czy przekroczenia dopuszczalnych stężeń CH4. Okoliczności te zaprzeczają dopuszczenia się przez niego niedbalstwa lub braku właściwego nadzoru. Podobnie jak rozlewisko wodne nie zawsze stanowi stan zagrożenia a wąż perforowany przeciwpożarowy służący do wydmuchiwania pustek nie był zasilany sprężonym powietrzem a jego zmianie. W tym miejscu należy podkreślić, że przypisanych skarżącemu uchybień nie można rozpatrywać pojedynczo, gdyż istotnie tak oceniane nie oddają istoty sprawy. Należało oceniać je w kontekście zdarzeń jakie miały miejsce w Kopalni od dnia [...] r., czyli wystąpienia pożaru endogenicznego, podnoszącego już i tak wysokie zagrożenie wydobycia węgla w ścianie [...] wynikającego z zagrożeń naturalnych samego złoża i typu kopalni. Należy zgodzić się ze skarżącym, że warunki panujące pod ziemią są zmienne i sytuacja może ulec zmianie w każdym momencie. Nie można jednak uznać, że wystąpienie pożaru nie stanowi elementu dodatkowej czujności i ścisłego przestrzegania wszystkich obowiązujących procedur. Ich lekceważenie i poleganie na dotychczasowym doświadczeniu zawodowym przełożonego jest niewystarczającym zabezpieczeniem dla znajdujących się pod ziemia pracowników. Potwierdza to choćby okoliczność, że wskazane rozlewisko w konsekwencji stanowiło istotną przeszkodę na drodze ucieczki górników z miejsca zagrożenia. Należy też wskazać, że organ każdorazowo wskazał dlaczego nie dał wiary zeznaniom skarżącego zestawiając jego wyjaśnienia z zeznaniami innych świadków i konkretnymi zapisami przepisów, do których przestrzegania skarżący był zobowiązany. Fakt posiadania nad sobą przełożonych nie zwalniał go z tego obowiązku i podejmowania działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa podległym mu pracownikom. Zdaniem Sądu, w sytuacji odbiegającej od normalnych warunków, działania podejmowane przez skarżącego miały być skuteczne i podejmowane w porozumieniu z przełożonymi. Stąd powyższy zarzut Sąd uznał za chybiony. Ustalenia faktyczne nie zostały bowiem przez skarżącego w żaden sposób podważone a podniesione zarzuty stanowią odmienną ich ocenę, której Sąd w realiach kontrolowanej sprawy nie podzielił.

Organ odwoławczy podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i dokonał wszechstronnej oceny mających znaczenie w przedmiotowej sprawie okoliczności. Zajęte stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób jasny i logiczny, kierując się zasadą prawdy obiektywnej i nie przekraczając granic uznania administracyjnego (art. 7 i art. 107 kpa).

Oceniając materiał dowodowy zebrany w sprawie, który analizowały organy i szeroko opisały w kontrolowanej decyzji, w tym szczególności m.in. "Projekt techniczny ściany [...] w pokładzie [...] partia [...],, wykaz osób dozoru zapoznanych z projektem, wyciąg z książek raportowych oddziału wydobywczego KG-2, zakres czynności skarżącego, protokoły przesłuchania świadków, ekspertyzy, protokoły kontroli OUG Sąd uznał za pełny i który potwierdzał stanowisko organu odwoławczego zajęte w zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organy orzekające zasadnie uznały, iż D.P. zatrudniony na stanowisku osoby średniego dozoru ruchu specjalności górniczej – sztygara zmianowego oddziału wydobywczego dopuścił się rażącego naruszenia wskazanych przepisów ustawy i przepisów wykonawczych opisanych w [...] zarzutach (k. 1-3 decyzji organu pierwszej instancji). Eksploatacja węgla nie jest celem samym w sobie, musi być realizowana w warunkach bezpiecznych i zgodnie z zasadami sztuki. Fakt wystąpienia pożaru dodatkowo winien skutkować wystąpieniem u pracowników dozoru wzmożonej czujności i podejmowaniem działań przeciwdziałającym jakimkolwiek zagrożeniom a nie odwrotnie, udawaniem, że przeszkody te ustąpią lub są nieistotne. Tak sytuacja wystąpiła w "A" i doprowadziła do wypadku zbiorowego z ofiarami śmiertelnymi.

Sąd podzielił stanowisko organów, że roboty eksploatacyjne w ścianie [...] prowadzone były niezgodnie z projektem technicznym. Wystąpił brak zawału skał stropowych, niezlikwidowany odcinek wyrobiska był nieprzewietrzany, co skutkowało utworzeniem w tej przestrzeni zbiornika metanu. Dodatkowo zamontowany wąż perforowany przeciwpożarowy zasilany sprzężonym powietrzem został zainstalowany niezgodnie z projektem i zaniżał wyniki pomiarów czujników metanometrycznych. Już brak zawału skał stropowych wymagał przerwania dalszego rabunku, czego nie uczyniono na zmianie, która go prowadziła ani na następnych. Nie było też dopuszczalne jednoczesne wykonywanie prac wydobywczych i zabezpieczających, skutkujące przebywanie pod ziemią w strefie zagrożenia większej liczby pracowników niż wynikało z projektu technicznego (pkt 5.7.6 na zmianie wydobywczej doraźnie 4 osoby). Niemożliwym jest aby skarżący o pożarze dowiedział się z telewizji i nie miał świadomości w tym zakresie przystępując do obowiązków służbowych, po zapoznaniu się z zakresem robót wykonanych na wcześniejszej zmianie i warunkami w jakich były wykonane. Nawet gdyby pierwsze źródło informacji było prawdziwe to sama informacja wymagała weryfikacji w miejscu pracy. Szczegółowa analiza zakresu obowiązków skarżącego wykazała, że winien znać i przestrzegać nie tylko przepisy prawa ale także regulaminy i instrukcje, wewnętrzne zarządzenia obowiązujące w kopalni, przestrzegać przepisów bhp oraz natychmiast zawiadamiać przełożonego o zauważonym w zakładzie zagrożeniu życia (pkt 1), ostrzegania pracowników znajdujących się w rejonie zagrożenia oraz znajomość wszystkich występujących na dole zagrożeń (pkt 1 i 3 obowiązków).

W niniejszej sprawie wystarczające było dla orzeczenia zakazu wykazanie naruszenia prawa górniczego lub rażące naruszenie przepisów wykonawczych wydanych na jego podstawie czy niedbalstwa w wykonywaniu czynności służbowych, w tym podstawowych obowiązków pracowniczych. Organy nadzoru górniczego na podstawie poczynionych ustaleń dowodowych wykazały zarówno naruszenie prawa górniczego (art. 119 ust. 1 i 3 pgg), § 9, 10 pkt 1, 40 ust. 1 rozporządzenia bhp w sposób niewątpliwy i wyraźny, a wielość wskazanych naruszeń spowodowało, że zasadnie organy nadzoru górniczego uznały, że miały charakter rażący i wyczerpane zostały przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 77 ust. 1 pgg. Orzeczony skarżącemu wymiar kary wynikał w ocenie Sądu ze stwierdzonych powyżej uchybień w prawidłowym prowadzeniu i organizowaniu pracy podległych mu górników wynikających z postanowień zakresu czynności skarżącego, projektu technicznego ściany [...]. Naruszenie tych postanowień pociąga za sobą określone konsekwencje dyscyplinarne w ramach stosownych regulacji prawnych. W ocenie Sądu także wymiar kary uwzględniał wszystkie okoliczności sprawy, czego dowodzi orzeczony zakaz na 18 miesięcy.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 151 ppsa należało skargę oddalić.