Postanowienie NSA, sygn. akt V SAB 51/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 26, art. 59
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
article: art. 355 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 36
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 77
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: poz. 395
journal: Dz.U. 1996 nr 8 poz. 7
Teza: Zwłoka /bezczynność/ organu administracji w załatwieniu sprawy w zakresie uprawnień do świadczeń pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR jest szczególnie naganna, ponieważ uprawnienia te dają prawo do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego spełniających funkcje alimentacyjne w szerokim tego słowa znaczeniu, służących sfinansowaniu wydatków utrzymania uprawnionego.

Zgodnie z art. 77 Konstytucji RP każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka mu została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Konstytucja dobitnie podkreśliła zasadę odpowiedzialności majątkowej za szkody wyrządzone przez władzę publiczną, która to kwestia dotychczas była regulowana tylko na szczeblu ustawowym /art. 417 i nast. Kc/.

Bezczynność administracji, zwłaszcza długotrwała, mająca kwalifikowany charakter z uwagi na zaniechanie przez organ administracji także powinności wynikających z art. 36 Kpa może stać się podstawą roszczenia odszkodowawczego ujmowanego jako mająca swe źródło w fakcie bezczynności /a nie w decyzji administracyjnej/.

TEZY

Zwłoka /bezczynność/ organu administracji w załatwieniu sprawy w zakresie uprawnień do świadczeń pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR jest szczególnie naganna, ponieważ uprawnienia te dają prawo do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego spełniających funkcje alimentacyjne w szerokim tego słowa znaczeniu, służących sfinansowaniu wydatków utrzymania uprawnionego.

Zgodnie z art. 77 Konstytucji RP każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka mu została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Konstytucja dobitnie podkreśliła zasadę odpowiedzialności majątkowej za szkody wyrządzone przez władzę publiczną, która to kwestia dotychczas była regulowana tylko na szczeblu ustawowym /art. 417 i nast. Kc/.

Bezczynność administracji, zwłaszcza długotrwała, mająca kwalifikowany charakter z uwagi na zaniechanie przez organ administracji także powinności wynikających z art. 36 Kpa może stać się podstawą roszczenia odszkodowawczego ujmowanego jako mająca swe źródło w fakcie bezczynności /a nie w decyzji administracyjnej/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Urszuli S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie bezczynności organu postanawia - umorzyć postępowanie.


UZASADNIENIE

Urszula S. złożyła skargę na bezczynność Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Skarżąca wystąpiła o przyznanie jej uprawnień w 1996 roku, dysponując decyzją Prokuratury Wojewódzkiej z 20 grudnia 1995 r. potwierdzającą okoliczności wymagane przez art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W sprawie doszło do wydania decyzji - negatywnej dla Skarżącej - w dniu 22 kwietnia 1999 r, a więc po upływie ponad trzech lat od złożenia wniosku. Następnie Skarżąca w maju 1999 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponieważ nie otrzymała żadnej odpowiedzi, w grudniu 1999 r., a więc po kolejnych siedmiu miesiącach, złożyła skargę do NSA na bezczynność organu administracji. Odpis skargi doręczono organowi administracji w dniu 15 marca 2000 r. Decyzją z 29 marca 2000 r. (...) uchylono decyzję z 22 kwietnia 1999 r i przyznano Skarżącej uprawnienia kombatanckie, o które się ubiegała, z tytułu uwięzienia za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność, w okresie lipiec - sierpień.

Skarżąca pismem datowanym 4 maja 2000 r. podtrzymuje swą skargę, ponieważ chciała otrzymać także, obok przyznanych uprawnień, także 15 tys. złotych tytułem odszkodowania "za pozbawienie (...) dodatków do emerytury za okres czterech lat oraz za krzywdy moralne".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W momencie orzekania stan bezczynności organu już nie istniał: najwidoczniej zdopingowany faktem doręczenia skargi Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie rozpatrzył sprawę Skarżącej i zlikwidował istniejący od maja 1999 r., stan bezczynności obejmujący /tylko w instancji odwoławczej/ prawie 9 miesięcy. W sprawach dotyczących bezczynności organu administracji Naczelny Sąd Administracyjny może orzekać tylko wówczas, gdy bezczynność jeszcze istnieje w momencie orzekania. W takim wypadku, zgodnie z art. 26 ustawy dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, sąd zobowiązuje organ do wydania stosownej decyzji, aktu, dokonania czynności. Jednakże gdy w momencie orzekania akt, co do którego wydania organ był w zwłoce w momencie składania skargi - jest już wydany, dalsze postępowanie w sprawie o bezczynność jest bezprzedmiotowe i na mocy art. 355 par. 1 Kpc, w związku z art. 59 ustawy o NSA należy w takim wypadku postępowanie w sprawie umorzyć, co uczyniono w sentencji niniejszego postanowienia.

Skarżąca podtrzymując swą skargę wskazywała na istnienie roszczeń finansowych, związanych z długotrwałym stanem bezczynności organu. Naczelny Sąd Administracyjny ma zakres kompetencji wynikający z ustawy o NSA, która w art. 16 i art. 17 przewiduje, iż sąd ten kontroluje zgodność z prawem decyzji administracyjnych, innych aktów i zachowań organów administracji, a także orzeka o ich bezczynności co do wydania decyzji, aktów i innych zachowań, wskazanych w art. 16 ustawy o NSA. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje, ponieważ nie leży to w jego właściwości, sprawy roszczeń odszkodowawczych związanych czy wynikających z bezczynności organu administracji, i to nawet wtedy, gdy sam stwierdza fakt tego rodzaju bezczynności, orzekając na podstawie art. 26 ustawy o NSA. Tym bardziej nie może tego czynić, gdy stanu bezczynności już nie ma.

W niniejszej sprawie jest niewątpliwe, że sprawa Skarżącej toczyła się wyjątkowo opieszale, przy czym w aktach sprawy nie można zaleźć odpowiedzi, co opieszałość tę spowodowało. Kodeks Postępowania Administracyjnego jasno wskazuje, iż załatwienie sprawy powinno nastąpić w ciągu miesiąca od daty złożenia wniosku, a w sprawie skomplikowanej - w ciągu dwóch miesięcy /art. 35 par. 3 Kpa/. Artykuł 36 tegoż aktu przewiduje nadto, iż o każdym wypadku braku załatwienia sprawy w terminie organ administracji sam, wyprzedzająco, powinien zawiadomić stronę i podać jej nowy termin załatwienia sprawy oraz wyjaśnić przyczyny zwłoki, /nawet jeśli jest to niezależne od organu/. Artykuł 38 Kpa przewiduje, iż pracownik organu, który z nieuzasadnionych przyczyn nie załatwił sprawy w terminie lub nie dopełnił obowiązków wynikających z art. 36 Kpa - podlega odpowiedzialności porządkowej, dyscyplinarnej albo przewidzianej w innych przepisach prawa. Zwłoka w sprawie Skarżącej była wyjątkowo długa, liczy się w latach. Jest ewidentne, że powinności organu administracji wynikające z cytowanych przepisów Kpa nie były dopełnione. Zwłoka w sprawach podobnego rodzaju jest szczególnie naganna, ponieważ uprawnienia kombatanckie dają prawo do świadczeń funkcjonalnie należących do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, a więc spełniających funkcje alimentacyjne w szerokim tego słowa znaczeniu, służąc sfinansowaniu wydatków utrzymania uprawnionego.

Zgodnie z art. 77 Konstytucji każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka mu została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Konstytucja dobitnie podkreśliła zasadę odpowiedzialności majątkowej za szkody wyrządzone przez władzę publiczną, która to kwestia dotychczas była regulowana tylko na szczeblu ustawowym /kodeks cywilny art. 417 i nast./. Przepisy dotyczące terminów załatwiania spraw administracyjnych są wyznacznikiem poprawnego, a więc zgodnego z prawem działania organów administracji. Nie ma wątpliwości, że bezczynność administracji, zwłaszcza długotrwała /kilkuletnia/, mająca kwalifikowany charakter z uwagi na zaniechanie przez organ administracji także powinności wynikających z art. 36 Kpa, może stać się podstawą roszczenia odszkodowawczego ujmowanego jako mająca swe źródło w fakcie bezczynności /a nie w decyzji administracyjnej/. Kwestia ta jest niesporna w piśmiennictwie dotyczącym Kpa. Jednakowoż orzekanie w sprawach odszkodowawczych tego rodzaju nie należy do kompetencji NSA, lecz do właściwości sądów powszechnych, jako sprawa cywilna. W postępowaniu tym muszą być ustalone wszelkie przesłanki odpowiedzialności /szkoda, jej wysokość, związek przyczynowy między faktem bezczynności a poniesioną szkodą/ i bez ich szczegółowej analizy, czego dokonać musi sąd cywilny, nie można przewidywać zasadności czy bezzasadności roszczenia, ani decydować o jego bycie w ramach rozpatrywania innej sprawy.

W tej sytuacji, na podstawie art. 53 ust. 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z dnia 11 maja 1995 r. /Dz.U. nr 74 poz. 368/ oraz art. 355 Kpc, w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym orzeczono jak w sentencji postanowienia.