Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1619/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aneta Dąbrowska Sędziowie: Sędzia WSA Anita Wielopolska Asesor WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 października 2019 r. sprawy ze skargi E. G. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2019 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2002 r. Minister Finansów (dalej także "decyzja z dnia [...] września 2002 r."), działając na podstawie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) w związku z Układem zawartym 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, który w tym samym dniu wszedł w życie, dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych oraz na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] , oznaczonej działką nr [...] oraz udziału w wysokości 1/2 w prawie własności nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] oraz ul. [...] , oznaczonych działką nr [...].

W powyższym rozstrzygnięciu organ podniósł, że Komisja Stanów Zjednoczonych ds. uregulowania Roszczeń Zagranicznych, decyzją nr [...] na podstawie wniosku zarejestrowanego pod nr [...] oraz [...] na mocy Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przyznała odszkodowanie S. G. W. za nieruchomości położone w [...] przy ul. [...], ul. [...] oraz ul. [...] i J. L. jako wykonawcy testamentu H. L. za nieruchomości położone w [...] przy ul. [...] oraz ul. [...] .

Wnioskiem z dnia 7 września 2017 r. E. M. zwróciła się do Ministra Rozwoju i Finansów o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Finansów z dnia [...] września 2002 r. Wnioskodawczyni stwierdziła, że ww. decyzja est nieważna, ponieważ w postępowaniu administracyjnym nią zakończonym nie brały udziału osoby, które powinny być stronami tego postępowania w myśl art. 28 k.p.a.

Po analizie ww. wniosku Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r., znak: [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2002 r.

Organ przedstawił stan faktyczny sprawy:

- postanowieniem z dnia [...] stycznia 2003 r., znak [...] Minister Finansów wznowił postępowanie administracyjne zakończone ww. decyzją Ministra Finansów z dnia z dnia [...] września 2002 r. na wniosek L. R. (następczyni prawnej J. L.), reprezentowanej przez E. M., o uchylenie decyzji z uwagi na fakt, iż nie była ona stroną postępowania pierwszoinstancyjnego.

- Minister Finansów decyzją z dnia [...] lipca 2003 r., znak [...] odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] września 2002 r. L. R. , złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją. Po przeprowadzeniu wniosku Minister Finansów decyzją z dnia [...] września 2003 r., znak [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2003 r. Na ww. rozstrzygnięcie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2005 r., sygn. akt IV SA 4631/03 uchylił decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2003 r.

- W dniu 3 listopada 2003 r. do Ministra Finansów wpłynął wniosek L. R. , reprezentowanej przez E. M. , o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] września 2003 r., w sprawie nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] oraz ul. [...] .W powyższym wniosku strona podniosła, iż organ nie wziął w ogóle pod uwagę porządku dziedziczenia po ujawnionych w KW właścicielach nieruchomości G. K. i P. L., co doprowadziło do wadliwego naliczenia udziałów w zaskarżonej decyzji.

- Minister Finansów po uwzględnieniu wszystkich okoliczności, decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia [...] września 2003 r. W dniu 12 stycznia 2004 r. do Ministra Finansów wpłynął wniosek L. R., reprezentowanej przez E. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania. Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., znak [...] Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2003 r. Na ww. rozstrzygnięcie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd wyrokiem z dnia 26 października 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1313/05 uchylił decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2004 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2003 r.

- Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r., znak [...] Minister Finansów umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej własność [...] , wznowione w dniu [...] stycznia 2003 r. postanowieniem znak [...] . Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r., znak [...] Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2003 r. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2004 r., sygn. akt IV SA 4773/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2004 r., sygn. akt IV SA 4773/03, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2006 r. oddalił skargę kasacyjną.

Minister Finansów podkreślił, że iż E. M. w żadnym z powyżej wymienionych postępowań administracyjnych nie występowała w charakterze strony postępowania. Organ wskazał, że z uwagi na bardzo skomplikowany charakter przedmiotowy sprawy oraz na obiektywne trudności w ustaleniu kręgu spadkobierców dawnych właścicieli, postępowanie zainicjowane postanowieniem Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2003 r. w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia z dnia [...] września 2002 r. pozostaje nadal w toku. Minister wielokrotnie występował, zarówno do organów, jak i sądów powszechnych w celu ustalenia kompletnego kręgu osób, które powinny być uczestnikami przedmiotowego postępowania administracyjnego.

Organ zaznaczył, że na gruncie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych przymiot strony postępowania mogą ewentualnie posiadać dotychczasowi właściciele nieruchomości lub ewentualnie ich następcy prawni. Zdaniem Ministra Finansów E. M. nie jest następcą prawnym dotychczasowych właścicieli spornej nieruchomości, tj. G. K. oraz P. L.

W ocenie organu E. M. nie posiada interesu prawnego. Z dokumentów będących w dyspozycji Ministra Finansów, jak również z treści księgi wieczystej nr [...] , wnika iż E. M. jest jedynie współwłaścicielem spornej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oraz ul. [...] , w części [...].

Organ podniósł, iż aktualni właściciele i użytkownicy wieczyści nieruchomości z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcie organu w tej materii nie rodzi po ich stronie bezpośrednio żadnych uprawnień ani obowiązków, nie mają przymiotu strony postępowania. Minister uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia naruszeń uprawnień procesowych aktualnych właścicieli nieruchomości objętych przepisami ww. ustawy.

Podsumowując, organ stwierdził, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów z dnia [...] września 2002 r., podyktowana jest wniesieniem żądania przez osobę nieposiadającą legitymacji procesowej w przedmiocie zainicjowania przedmiotowego postępowania.

E. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2019 r. Ww. postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 28 w zw. z art 61a. k.p.a. polegające na odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego ze względu na bezzasadne przyjęcie, jako współwłaścicielka nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oraz ul. [...] nie miała i nie ma interesu prawnego, w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów z dnia [...] września 2002 r. wydanej z ciężkim naruszeniem prawa, z racji nieustalenia kręgu współwłaścicieli/stron w sytuacji, gdy jest ona nieważna ab ovo wobec śmierci osób wpisanych w księdze wieczystej i nieprzeprowadzenia postępowań spadkowych wykazujących następstwo prawne, a stwierdzenie nieważności tej decyzji wywrze bezpośredni wobec skarżącej, jako współwłaścicielki ww. nieruchomości, skutek;

2. art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. poprzez bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy organ z urzędu powinien prowadzić postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wobec zaistnienia prima facie oczywistej podstawy do jej unieważnienia, gdyż decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa o czym organ w chwili wydawania decyzji wiedział (zdaniem skarżącej, decyzja ta funkcjonuje przez cały czas w obrocie prawnym, w sytuacji gdy nie istniały i nie istnieją przesłanki do jej wydania).

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o przyznanie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że decyzja nr [...] z dnia [...] września 2002 r. niewątpliwe została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż nie została skierowana do właścicieli nieruchomości, którym odjęta została własność. Zdaniem skarżącej, Minister prowadząc postępowanie w tej sprawie w ogóle nie poczynił jakichkolwiek kroków mających ustalić krąg spadkobierców po widniejących w księdze wieczystej jako współwłaścicielkach po 1/3 udziałów w ww. nieruchomości nieżyjących P. L. oraz G. K.

Skarżąca podniosła, że organ miał i ma obowiązek z urzędu unieważnić rażąco wadliwie wydaną decyzję z dnia [...] września 2002 r., której brak unieważnienia spowodowało i powoduje trudne do oszacowania szkody, gdyż na podstawie nieostatecznej decyzji, która zapadła bez żadnej podstawy prawnej, wpisano jako współwłaściciela do księgi wieczystej Skarb Państwa i to w sytuacji gdy zostało wniesione w terminie odwołanie, a sprawa nie jest dotychczas zakończona.

Skarżąca wskazała, że jako współwłaścicielka ma prawo do domagania się ustalenia, kto jest współwłaścicielem spornej nieruchomości po to, aby wiedziała z kim może i powinna wdawać się w relacje prawne dotyczące rzeczy wspólnej. Zaznaczyła, że nabyła własność przedmiotowej nieruchomości od L. R. uwzględniając accessio possessionis od 1945 r. po [...].

Skarżąca wskazała, że w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia przed Sądem Rejonowym dla [...] sygn. akt [...] pomimo podjęcia szeregu czynności i kontroli instancyjnej Sąd doszedł do przekonania, że sprawa nie może się toczyć, gdyż nie został ustalony krąg współwłaścicieli. Stwierdziła, że w niniejszej sprawie, mimo nieustalenia tego kręgu, została wydana decyzja, która w świetle okoliczności jakie obowiązywały i obowiązują, w ogóle nie powinna zostać wydana.

Konkludując, skarżąca wskazała, że posiada legitymację prawną czynną w niniejszej sprawie, a Minister powinien stwierdzić nieważność własnej decyzji, gdyż nie ma żadnych racji prawnych, społecznych i faktycznych, które przemawiałyby za dalszym funkcjonowaniem jej w obrocie prawnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę Minister Finansów wskazał, że zdecydowana większość zarzutów podniesionych w skardze odnosi się bezpośrednio do ww. decyzji Ministra Finansów, a nie aktu skarżonego (postanowienia z dnia [...] kwietnia 2019 r.).

Ponadto, zdaniem organu, na uwagę zasługuje fakt, iż skarżąca w żadnym z wyżej wymienionych postępowań administracyjnych (wskazanych w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] kwietnia 2019 r.) nie występowała w charakterze strony postępowania i nie domagała się od organu, aby zostać uznaną za stronę któregokolwiek z ww. postępowań. Skarżąca kilkukrotnie występowała za to w roli pełnomocnika L. R., spadkobierczyni J. L. W związku z powyższym w opinii Ministra Finansów E. M.składając wniosek z dnia 7 września 2017 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Finansów z dnia [...] września 2002 r., była w pełni świadoma, iż nie przysługuje jej legitymacja prawna do wystąpienia z takim żądaniem.

Minister Finansów, w odpowiedzi na zarzut skarżącej dot. niezasadności wydania decyzji z dnia [...] września 2002 r., stwierdził, iż jest on nietrafny.

Organ, odnosząc się do zarzutu, iż na podstawie nieostatecznej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] września 2002 r., Skarb Państwa został wpisany do księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, nie podzielił argumentacji Skarżącej w tym zakresie. Podniósł, iż kwestia ostateczności ww. decyzji była badana przez Sąd Apelacyjny w [...] . Zgodnie z postanowieniem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r., sygn. akt [...] "(...) pozwanym nie udało się obalić domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, przewidzianego przez art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (...).Co jednak ważniejsze, w ocenie Sądu Apelacyjnego nie można przyjąć za zasadne twierdzenia o nieostateczności wskazanej decyzji. (por. także wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r., sygn. akt I [...], LEX nr [...]). Nie ma zatem podstaw ku wnioskowi, że decyzja z dnia [...] września 2002 r. - wydana w poprzednim stanie prawnym - nie jest ostateczna. Tym samym, przynajmniej do chwili, gdy domniemanie z art 3 ust. 1 zostanie obalone w inny sposób, uznać należy, że Skarb Państwa jest współwłaścicielem nieruchomości, o której mowa w pozwie, tym samym przysługuje mu legitymacja materialna czynna w niniejszym procesie. "

Organ przytoczył także treść postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt III CSK 231/18, odnoszącego się do spornej nieruchomości, tj. "Sprawa pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości o zobowiązanie do złożenia rachunku z zarządu, jako służąca zainteresowanemu współwłaścicielowi do uzyskania stosownych informacji także w celu dochodzenia ewentualnych roszczeń przewidzianych w art. 206-207 k.c., powinna być sprawnie przeprowadzona, zaś o legitymacji procesowej czynnej decydują zasadniczo zapisy w księgach wieczystych. Strona przeciwna nie może tamować zakończenia postępowania w tym przedmiocie przez inicjowanie różnego rodzaju postępowań sądowych czy administracyjnych. Zważywszy na wynik postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego III CSK 101/16, we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie zostało wykazane, iż oczywistym jest, że pozytywny wynik sprawy o zasiedzenie, czy też o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji Ministra Finansów jawi się jako oczywisty i wskutek tego nastąpiło oczywiste naruszenie art. 177 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c. Niniejsza sprawa została zainicjowana w 2011 r. i pomimo tak długiego okresu czasu, dotychczas nie zostały przestawione dokumenty obalające domniemanie wpisu prawa współwłasności w księdze wieczystej. "

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia, dokonana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) nie potwierdziła zasadności wniesionej skargi.

W ocenie Sądu prawidłowo Organ stwierdził, że E. M. nie jest następcą prawnym dotychczasowych właścicieli spornej nieruchomości, tj. G. K. oraz P. L., a w związku z tym nie posiada interesu prawnego do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] , oznaczonej działką nr [...] oraz udziału w wysokości 1/2 w prawie własności nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] oraz ul. [...], oznaczonych działką nr [...]. Za przedmiotowe nieruchomości przyznano S. G., W. i J. L.– odszkodowanie. Przed wydaniem decyzji z 2002 r. w księdze wieczystej urządzonej dla nieruchomości: przy ul. [...] ujawniona była S. z [...] , a przy ul. [...] i [...] ujawnione były m.in. P. L. jako właścicielka 1/3 udziału i G. K. jako właścicielka 1/3 udziału.

Z dokumentów będących w dyspozycji Ministra Finansów, jak również z treści księgi wieczystej nr [...] (stan na dzień 21 września 2009 r.), wynika iż E. M. jest obecnie jedynie współwłaścicielem spornej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oraz ul. [...] w części [...].

Stroną - jak to określa art. 28 k.p.a. - jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony rozstrzygają przepisy prawa materialnego. Zatem, mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym to tyle, co wskazać przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którym składający wniosek opiera swoje żądanie. Przy tym interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie przymiotu strony w sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu.

Od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym dana osoba wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji.

Poza tym należy zwrócić uwagę, bowiem ma to także w ocenie Sądu wpływ na wynik niniejszej sprawy, jaki charakter i podstawę prawną miała decyzja, której stwierdzenia nieważności dotyczy wniosek skarżącej.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że Układ miedzy Rządem Stanów Zjednoczonych a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (por. wyrok składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r. wydany w sprawie sygn. akt OSA 2/98 / opubl. ONSA 1999 r. 4/110). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że w świetle postanowień układu, zasadnicze i rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Prowadzi to do wniosku, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie.

Decyzja Ministra Finansów, powołująca się na przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., została wydana po ustaleniu, że spełnienio przesłanki ustawowe dla jej wydania, a mianowicie nieruchomość została faktycznie przejęta na rzecz Państwa w związku, z czym jej poprzedni właściciele wystąpili do Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych o przyznanie odszkodowania, które zostało przyznane z tytułu utraty praw do nieruchomości.

Stwierdzenie zaistnienia tych przesłanek – jak wskazuje się w orzecznictwie już dawało podstawę Ministrowi Finansów do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych będącej podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa, jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo ograniczonego prawa rzeczowego – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Jak wynika z treści decyzji [...] września 2002 r. przyznanie odszkodowania było konsekwencją uznania przez Komisję utraty własności lub innych praw wymienionych w art. II Układu.

Z powyższego wynika, iż przyznanie odszkodowania w ramach układu indemnizacyjnego (którego celem jest wynagrodzenie szkód) powodowało przejście własności mienia, z którym wiązało się to odszkodowanie na rzecz Skarbu Państwa, a po stronie osoby otrzymującej odszkodowanie powodowało utratę praw do tego mienia i związanych z nim roszczeń majątkowych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1572/15 oraz NSA z 6 listopada 2001 r., I SA 3403/01, nie publik.).

W tej sytuacji decyzja Ministra Finansów wydana na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. nie należy do decyzji uznaniowych, lecz ma charakter związany, co oznacza, że organ musi wydać akt, jeżeli zachodzą warunki sprecyzowane przez przepis ustawy. Organ administracji zobligowany do rozstrzygnięcia sprawy przy zaistnieniu ustawowo określonych przesłanek nie ma swobody w kształtowaniu treści aktu, bowiem treść aktu jest z góry ustalona przez przepis prawa (wyrok NSA z 15 czerwca 2016 r., I OSK 2160/14 oraz wyrok WSA w Warszawie z 19 lutego 2014 r., I SA/Wa 2701/13, CBOSA). Zatem Minister Finansów po ustaleniu, że zostały spełnione określone przesłanki na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. obowiązany był do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności części spornych nieruchomości, która jest podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa, jako właściciela tej nieruchomości.

W powołanym wyroku WSA w Warszawie wskazano również, że może dojść do wszczęcia postępowania nadzwyczajnego w sprawie decyzji stwierdzającej przejęcie na rzecz Skarbu Państwa prawa własności. Jednak ma to miejsce jeśli przesłankę wznowieniową zakreśloną w treści art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zgłoszą osoby wymienione w treści decyzji. Sąd dostrzegł, że kontrolowana decyzja stanowi podstawę do dokonania wpisu w księdze wieczystej a wpis ten musi odzwierciedlać stan własnościowy nieruchomości w dacie jego dokonania (a zatem nie dotyczy aktualnych właścicieli, jeżeli nie są spadkobiercami dotychczasowych uczestników postępowania, zob. także postanowienie SN z 24 lipca 2014 r., II CSK 456/13, LEX). Sąd ten zwrócił też uwagę, że brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do badania przez Ministra Finansów, a w konsekwencji przez Sąd, ewentualnych nieprawidłowości w postępowaniu przed Komisją, dotyczących udziału stron. Sprawa ta pozostaje w wyłącznej kompetencji strony amerykańskiej. Zdaniem Sądu, Minister Finansów nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami Komisji.

W innym wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 grudnia 2016 r. I SA/Wa 1012/16 także zwrócono uwagę, że przedmiotowa decyzja Ministra Finansów ma jedynie charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że nie tworzy ona żadnych praw i obowiązków. Potwierdza jedynie, że prawo własności Skarbu Państwa do przedmiotowych nieruchomości, wynikające z ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w związku z Układem, istnieje od dnia wejścia w życie ustawy, tj. 17 kwietnia 1968 r. Zatem rola decyzji, o której mowa w art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., ogranicza się jedynie do deklaratoryjnego stwierdzenia przejścia własności nieruchomości na Skarb Państwa. Identyczne stanowisko wypowiedział Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 października 2006 r., sygn. akt I OSK 367/05 (opublik. CBOIS), w którym zaznaczył, że skoro decyzja ta ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, potwierdzający wspomniane przejście własności z mocy samego prawa, to może być wydana w dowolnym czasie i niezależnie od tego, jakie okoliczności, w tym zmiany własnościowe, wystąpiły po tym zdarzeniu.

Podnieść także należy, że Stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. O istnieniu interesu prawnego decydują przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści. Pojęcie strony może być zatem wyprowadzone tylko z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku. Interes prawny na potrzeby postępowania administracyjnego oznacza więc ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego.

Powyższe uwagi dotyczą pewnych generalnych zasad ukształtowanych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym co do interesu prawnego w sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych. Nie ma jednak jednoznacznych i uniwersalnych zasad w zakresie posiadania przymiotu strony i interesu prawnego na tle art. 28 k.p.a., które by można zastosować automatycznie w każdej sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Nie zawsze bowiem osoba, która miała przymiot strony w postępowaniu zwykłym, musi mieć ten przymiot w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji i odwrotnie. W każdej sprawie te kwestie należy rozważyć indywidualnie, odpowiadając na pytanie, jakiego interesu prawnego, czy faktycznego, mogłyby dotyczyć skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.

W ocenie Sądu powyższe okoliczności, jak i charakter decyzji z [...] września 2002 r. daje podstawę do stwierdzenia, że skarżąca nie wykazała, że posiada interes prawny, który umożliwiłby jej wszczęcie postępowania w niniejszej sprawie. Strona nie wykazała w żaden sposób, że wynik sprawy powoduje dla niej negatywne skutki. Sam fakt wpisania do księgi wieczystej jako współwłaścicielkę nieruchomości, która została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w 1968 r. nie daje automatycznie możliwości bycia stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Decyzja z 2002 r. nie wpływa w sposób bezpośredni na zakres praw i obowiązków wnioskodawczyni.

Oznacza to, że z tego powodu (przesłanki podmiotowej) prawidłowo organ odmówił wszczęcia przedmiotowego postępowania z wniosku nieuprawnionego podmiotu.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Organ ustalił stan faktyczny i prawny w sprawie, właściwie zastosował przepisy prawa, a powody rozstrzygnięcia wystarczająco przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Minister prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania nadzwyczajnego w myśl art. 61a § 1 K.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1032, ze zm.) orzekł jak w sentencji.