Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 301/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA A. Świderska, Sędziowie NSA P. Kiss, Z. Kmieciak (spr.), Protokolant A. Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2005 r. sprawy ze skargi J. M. Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Handlowo –Usługowe A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o warunkach restrukturyzacji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...], nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (dwieście zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2003r. nr [...] o warunkach restrukturyzacji Urząd Skarbowy w S. objął restrukturyzacją zaległości podatkowe J. M. - (prowadzącego działalność gospodarczą- Przedsiębiorstwo Produkcyjno - Handlowo - Usługowe A) powstałe z tytułu: podatku dochodowego od osób fizycznych za miesiąc grudzień 1999r. i 2000r. oraz za miesiąc lipiec 2001 r., zaległości w podatku od towarów i usług za miesiąc listopad 1998r. oraz czerwiec i lipiec 2001 r. oraz zryczałtowany podatek dochodowy z tytułu sprzedaży nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę.

W wyniku wszczętego z urzędu postępowania w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach restrukturyzacji. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] lipca 2004r. nr [...] stwierdził nieważność ostatecznej decyzji Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] czerwca 2003r.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] sierpnia 2004r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, podnosząc w uzasadnieniu, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 200 § l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dla oceny zasadności objęcia wszystkich zaległości postępowaniem restrukturyzacyjnym wymaga w znacznej części uzupełnienia.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] października 2004r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej działając w oparciu o przepis art. 247 § l pkt 3 Ordynacji podatkowej stwierdził nieważność ostatecznej decyzji Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] czerwca 2003r. o warunkach restrukturyzacji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że zgodnie z treścią art. l ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287) restrukturyzacją są objęci przedsiębiorcy, o których mowa w przepisach o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców, w szczególności którzy tracą zdolność do konkurowania na rynku, wyrażającą się zwłaszcza w znacznym stopniu: zmniejszeniem obrotów, nadmierną zdolnością produkcyjną, wzrostem zapasów, spadkiem zyskowności lub ponoszeniem strat, jak również wzrostem zadłużenia i brakiem możliwości uzyskania kredytów bankowych, poręczeń lub gwarancji. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała natomiast, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o objęcie zaległości podatkowych postępowaniem restrukturyzacyjnym tj. przed dniem 21 października 2002r. podatnik uzyskał szereg udogodnień w spłacie ciążących na nim zobowiązań podatkowych. Ustalono ponadto, że oprócz prowadzonej działalności gospodarczej - A Spółki z o.o. z siedzibą w S., w której posiadał 1000 udziałów o wartości 1.000.000,00 zł, podatnik był również udziałowcem innych spółek kapitałowych - B - 9100 udziałów, C - 34.000 udziałów i D - którego kapitał zakładowy wynoszący 100.000,00 zł został podzielony na 100 udziałów, które objęła matka podatnika. Podatnik natomiast pomimo, iż dysponował środkami pieniężnymi wystarczającymi na regulowanie ciążących na nim zobowiązań podatkowych, nie dokonywał wpłat na poczet powstałych zaległości lokując środki pieniężne w znacznej wysokości w podwyższenie kapitału zakładowego spółek, których jest udziałowcem, a następnie występował z wnioskiem o odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty bądź objęcie zaległości postępowaniem restrukturyzacyjnym. Mając na uwadze poczynione ustalenia faktyczne zaakcentowano, że trudności płatnicze podatnika nie były następstwem obiektywnych, niezależnych od jego woli okoliczności ale wynikiem działań podjętych świadomie, których celem było uniknięcie zapłaty należnych podatków. Urząd Skarbowy w S. wydając decyzję z dnia [...] czerwca 2003r. o warunkach restrukturyzacji naruszył przepis art. l ust. 2 ustawy o restrukturyzacji obejmując postępowaniem restrukturyzacyjnym zaległości podatkowe powstałe w wyniku świadomego nieregulowania w pierwszej kolejności przez podatnika zobowiązań podatkowych i ulokowania środków finansowych w podwyższenie wartości kapitału zakładowego spółek, w których jest udziałowcem oraz objęcie postępowaniem restrukturyzacyjnym zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu sprzedaży nieruchomości obciążających żonę podatnika – B. M. nie posiadającą statusu przedsiębiorcy.

W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik podnosząc zarzut rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie. W uzasadnieniu podniósł, że Dyrektor Izby Skarbowej wydając zaskarżoną decyzję nie ustosunkował się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji z dnia [...] lipca 2004r. stwierdzającej nieważność ostatecznej decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...] czerwca 2003r. Wskazał, iż objęcie w latach 1998-1999 udziałów w spółkach kapitałowych nie może mieć wpływu na ocenę kondycji finansowej podatnika i zdolności płatniczych do terminowego regulowania zobowiązań podatkowych w latach następnych. Powstanie zaległości podatkowych spowodowane było zdarzeniami zewnętrznymi i niezależnymi od jego woli. Ogłoszenie upadłości trzech podmiotów gospodarczych będących kontrahentami Spółki A doprowadziło zdaniem podatnika do znacznego uszczerbku w majątku i pogorszyło sytuację finansową spółek, w których jest udziałowcem. Zaciągnięcie kredytu bankowego, którego zabezpieczenie stanowiły udziały w Spółce A, przejęte następnie przez bank na poczet zaciągniętych i niespłaconych zobowiązań spowodowały pogorszenie sytuacji ekonomiczno - finansowej Spółki stanowiącej podstawę do zgłoszenia wniosku o przeprowadzenie postępowania restrukturyzacyjnego. Postępowanie podatkowe przeprowadzone zostało w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, a wydane rozstrzygnięcie pozostaje w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2005r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutów zawartych odwołaniu podkreślił, że organ podatkowy nie miał obowiązku ustosunkowania się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji z dnia [...] lipca 2004r. stwierdzającej nieważność ostatecznej decyzji Urzędu Skarbowego w S. w dnia [...] czerwca 2003r., ponieważ jak wynika z decyzji z dnia [...] sierpnia 2004r. podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie wymagało uprzedniego przeprowadzenia dodatkowego postępowania uzupełniającego. Dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału jednoznacznie ustalono, że w okresie od dnia 26 czerwca 1999r. do dnia 20 września 1999r. podatnik dysponował środkami pieniężnymi, które wystarczyłyby na pokrycie powstałych zaległości podatkowych. Zaakcentowano bowiem, że obowiązkiem przedsiębiorcy jest planowanie wydatków inwestycyjnych w wysokościach, które oprócz zaspokojenia celów gospodarczych nie powinny przeszkodzić w prawidłowym i terminowym regulowaniu zobowiązań publicznoprawnych. Pogorszenie zaś sytuacji finansowej podatnika nie było następstwem obiektywnych i niezależnych okoliczności lecz wynikiem świadomego działania jakim były inwestycje w postaci podwyższenia kapitału zakładowego spółek, których podatnik jest udziałowcem.

W skardze skierowanej do sądu administracyjnego skarżący podtrzymując zarzut rażącego naruszenia prawa wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Podniósł, iż organy podatkowe obu instancji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w zakresie kondycji finansowej podatnika w dniu złożenia wniosku o przeprowadzenie postępowania restrukturyzacyjnego. Skarżący podkreślił, że w latach 1999 -2002 osłabienie zdolności konkurowania na rynku spowodowane było regresem branży budowlanej oraz niewypłacalnością kontrahentów. Przyczyną zaś lokowania środków finansowych w podwyższenie kapitału zakładowego spółek - należnych zdaniem organu podatkowego Skarbowi Państwa były straty poniesione w wyniku likwidacji i ogłoszenia upadłości głównych kontrahentów Spółki A. Ponadto skarżący wskazał, iż jako przedsiębiorca posiadał prawo do objęcia postępowaniem restrukturyzacyjnym zaległości podatkowych osób trzecich wymienionych w art. 6 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Zaakcentował, że w świetle przedstawionych w toku postępowania wyjaśnień udowodnił istnienie zewnętrznych, niezależnych od jego woli okoliczności będących przyczyną powstania zaległości podatkowych oraz brak jakiegokolwiek związku pomiędzy podwyższeniem kapitału zakładowego spółek, których jest udziałowcem a powstałymi trudnościami finansowymi. Za bezpodstawny uznał zarzut zastosowania przez organ podatkowy pierwszej instancji art. l ust. 2 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców w sposób niezgodny z intencją ustawodawcy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna. Obowiązkiem każdego organu prowadzącego postępowanie podatkowe jest ścisłe przestrzeganie obowiązujących przepisów prawa, w tym obowiązującej procedury (art. 120 Ordynacji podatkowej). Oznacza to, że weryfikacja decyzji ostatecznej może nastąpić jedynie w trybie przystającym do okoliczności sprawy. Niedopuszczalne jest zatem uruchamianie trybu, który nie odpowiada określonym w sposób wyraźny , ustawowym przesłankom wzruszenia zapadłego aktu. Jak wynika z analizy akt sprawy, wszczynając postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] czerwca 2003r. w przedmiocie warunków restrukturyzacji kierowano się w istocie tym, iż ujawnione zostały fakty dyskwalifikujące wniosek o restrukturyzację. Stanowisko to podtrzymano w pełni w uzasadnieniach wszystkich, zapadłych w sprawie decyzji. W uzasadnieniu decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] października 2004r., utrzymanej w mocy zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją tegoż organu przyznano: "(...) formalnie można było objąć Pana restrukturyzacją, na co wskazuje uzasadnienie w/w decyzji traktujące o przejawach utraty przez Pana firmę zdolności do konkurowania na rynku (...)". - str. 3 uzasadnienia. Dalej zauważono jednak, iż stosownie do art. 122 Ordynacji podatkowej, właściwe organy mają obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W pozostałej części uzasadnienia decyzji ograniczono się w zasadzie do analizy ustaleń faktycznych, z przytoczeniem dowodów w sprawie i okoliczności, przemawiających przeciwko uwzględnieniu złożonego wniosku. Bak w nim jakichkolwiek stwierdzeń wskazujących, iż organ podatkowy badał kwestię wystąpienia szczególnie ciężkiej wady o charakterze materialnym w postaci rażącego naruszenia prawa (art. 247 § Ipkt 3 Ordynacji podatkowej). Pojęcie "rażącego naruszenia prawa" w rozumieniu tak k.p.a., jak i Ordynacji podatkowej posiada na tyle precyzyjnie zdefiniowane znaczenie, iż nie może być wątpliwości co do tego, że wydając zaskarżoną zignorowano jego treść. "Rażące naruszenie prawa" to tyle, co zastosowanie przepisu wbrew jego oczywistemu brzmieniu, pociągające za sobą skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności (zob. np. J.Borkowski: w opracowaniu zbiorowym: B.Adamiak, J.Borkowski, R. Mastalski, J.Zubrzycki: Ordynacja podatkowa. Komentarz 2004, s.841 i nast). Nie sposób twierdzić o wystąpieniu tej przesłanki sytuacji, gdy organ podatkowy weryfikuje ustalenia faktyczne czy wręcz kwestionuje prawidłowość wyniku przeprowadzonego w sprawie postępowania wyjaśniającego. Tej kategorii uchybienie nie podpada pod pojęcie wady materialnej, tkwiącej niejako w samej decyzji. W sprawie, w której zapadła zaskarżona decyzja można byłoby co najwyżej zastanawiać się nad tym, czy zaistniała okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania, określona w art. 240 § l pkt 5 Ordynacji podatkowej. Zagłębienie się w tę kwestię wykracza jednak poza granice oceny Sądu, bowiem to nie decyzja wydana w rezultacie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną stała się przedmiotem skargi do sądu administracyjnego.

W tym stanie rzeczy, wobec ewidentnego naruszenia art. 147 § l pkt 3 Ordynacji podatkowej, a w konsekwencji - także art. 128 tej ustawy, na mocy art. 145 § l pkt 2 oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 200, zaś w przedmiocie wykonalności - w trybie art. 152 tej ustawy.