Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 456/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, , po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 873/21 w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2021 r., nr 2201-IEE.711.2.77.2021.DG w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2) uchyla w całości postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2021 r., nr 2201-IEE.711.2.77.2021.DG; 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz W. S. kwotę 1057 (słownie: tysiąc pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 14.12.2021 r. o sygn. I SA/Gd 873/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę W. S. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w Gdańsku z 12.04.2021 r., nr 2201-IEE.711.2.77.2021.DG, wydaną w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Gdańsku).

2. Postanowieniem z 12.04.2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez skarżącego utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z 11.02.2021 r. w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

3. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku.

3.1. Skarżący wniósł skargę do WSA w Gdańsku, w której domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika US, a ponadto zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 7, 77, 107 § 3 ustawy z 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 33 § 1 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a.) przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków, niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego i w konsekwencji dowolne ustalenie za udowodniony fakt istnienia obowiązku zobowiązanego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych za wskazany w tytule wykonawczym okres, podczas gdy z prawidłowo rozpoznanego materiału dowodowego wynika fakt nieistnienia obowiązku. Uzasadniając postawione zarzuty skarżący stwierdził, że egzekwowany obowiązek nigdy nie powstał, albowiem zarówno decyzja Starosty Powiatu C. z 14.04.2017 r. jak i decyzja z 31.05.2017 r. o ustaleniu wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz ustalającej termin na dokonanie zwrotu nie zostały skutecznie doręczone skarżącemu. W konsekwencji, zdaniem skarżącego, nieskuteczne doręczenie nie wywarło skutku w postaci powstania zobowiązania po stronie skarżącego, a decyzje nie posiadają przymiotu ostateczności. W kwestii nieprawidłowego doręczenia wnoszący skargę podał, że decyzje zostały odebrane przez osobę, której skarżący nigdy nie upoważniał do odbioru korespondencji w jego imieniu. Osoba ta nie przekazała skarżącemu informacji o przesyłce i nie mógł on ustosunkować się w terminie do jej treści. Z tej samej przyczyny nie doręczono zobowiązanemu także pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku.

3.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

4.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał skargę za niezasadną. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ odwoławczy zasadnie uznał podniesione przez skarżącego zarzuty z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. związane z prowadzoną egzekucją na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego z 10.02.2020 r. za bezzasadne. Zgodnie ze stanowiskiem wierzyciela, przedmiotowy tytuł wykonawczy został wystawiony na podstawie decyzji Starosty Powiatu C., która nie została w żaden sposób wyeliminowana z obrotu prawnego. Stwierdzenie nieistnienia obowiązku prowadzić by musiało do wyeliminowania jej z obrotu prawnego w postępowaniu egzekucyjnym, co w ocenie Sądu nie jest możliwe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyjaśnił, że pojęcie "nieistnienia obowiązku" w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa, albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. Żadna z tych okoliczności zdaniem Sądu nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, gdyż w chwili orzekania przez organ odwoławczy nadal pozostawała w obrocie prawnym ostateczna decyzja z 1.07.2017 r., toteż wbrew twierdzeniu skarżącego istniał obowiązek, który mógł być poddany egzekucji.

5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gdańsku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a. przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków, niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego i w konsekwencji dowolne ustalenie za udowodniony fakt istnienia obowiązku zobowiązanego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych za wskazany w tytule wykonawczym okres, podczas gdy z prawidłowo rozpoznanego materiału dowodowego wynika fakt nieistnienia obowiązku, co skutkowało na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszeniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 29 § 1 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię, polegającym na arbitralnym przyjęciu, że w zakresie badania dopuszczalności egzekucji, nie mieszczą się ustalenia dotyczące doręczenia decyzji, stanowiącej podstawę wykonania obowiązku.

5.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

6.1. Tożsamy problem prawny dotyczący wykładni oraz zastosowania art. 29 § 1 u.p.e.a. był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyroku z 24.02.2022 r., III FSK 4778/21, a także wyrokach z 23.11.2021 r., III FSK 396/21 oraz III FSK 369/21. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a., w zakresie badania dopuszczalności egzekucji mieszczą się ustalenia dotyczące doręczenia decyzji, stanowiącej podstawę wykonania obowiązku i ewentualne ustalenia dotyczące jej wykonalności, w tym skutecznego nadania rygoru wykonalności. Stanowią one o tym, czy istnieje obowiązek podlegający wykonaniu. Badanie, czy obowiązek istnieje lub czy występuje brak jego wymagalności, nie musi być równoważne z kontrolą sprawy podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że w ramach postępowania egzekucyjnego nie mogą być kontrolowane kwestie rozstrzygnięte w odrębnym postępowaniu podatkowym, ale zauważa, że nie każde nieistnienie obowiązku i nie każdy przypadek braku jego wymagalności musi prowadzić do weryfikacji decyzji określających obowiązki poddane egzekucji. W większości przypadków wystarczy bowiem czynność materialno-techniczna, której realizacja pozwala na ustalenie, czy zobowiązanie istnieje, a jeśli tak, to czy jest ono wymagalne (zob. np. wyrok NSA z 14.03.2019 r., II FSK 2027/17).

W rozpoznanej sprawie skarżący nieistnienie obowiązku wiąże z niedoręczeniem jemu przed podjęciem czynności egzekucyjnych decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Doręczenie decyzji stanowiącej podstawę dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym obowiązku ma jednak fundamentalne znaczenie dla prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 212 ustawy z 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej: o.p.), decyzja wiąże organ od chwili jej doręczenia stronie. Dopiero od tego momentu wywiera ona skutki prawne. Z tych względów brak doręczenia decyzji przed wszczęciem egzekucji, mogą być przedmiotem zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a.

Mając na uwadze powyższe argumenty, w sprawie konieczne było sprawdzenie przez wierzyciela, czy zarzuty skarżącego są zasadne – ich zasadność oznaczałaby bezzasadność egzekucji. Sprawdzenie, czy przed wszczęciem egzekucji ww. decyzja i postanowienie zostały doręczone stronie nie może być traktowane jako umożliwienie zobowiązanemu podważenia decyzji, ani nie prowadzi do badania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji. Sprawdzenie, czy akty te zostały doręczone przed wszczęciem egzekucji jest czynnością, która nie prowadzi do podważenia obowiązku określonego decyzją, a ma na celu jedynie sprawdzenie, czy obowiązek istnieje (czy jest decyzja określająca obowiązek), czy obowiązek jest wymagalny (czy postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało doręczone) (zob. np. wyrok NSA z 17.09.2019 r., II FSK 3811/17).

6.2. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku w całości, zaś uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z możliwości przewidzianej w omawianym przepisie i rozpoznał skargę przez uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku weźmie pod uwagę wykładnię przepisów prawa materialnego zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. Stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, ponieważ skarżący, który ją wniósł, zrzekł się rozprawy, a organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

sędzia Jacek Pruszyński sędzia Tomasz Zborzyński sędzia Stanisław Bogucki