Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3133/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 24 e ust. 8
journal: Dz.U. 2010 nr 26 poz 133
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o przygotowaniu finałowego turnieju Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej UEFA EURO 2012 - tekst jednolity
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant starszy inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych K.K. oraz Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1377/12 w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1377/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi K. K., uchylił decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 13 czerwca 2012 r. nr BOI-9i-781-O-282/12 oraz decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 30 marca 2012 r., nr IF-WO.7570.1.2011.GP.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy:

Wojewoda Dolnośląski decyzją z 29 lipca 2010 r. ustalił lokalizację przedsięwzięcia EURO 2012 – przebudowa ul. K. wraz z zagospodarowaniem terenu, a wobec utrzymania jej w mocy decyzją Ministra Infrastruktury z 28 października 2010 r. z dniem tym nieruchomość oznaczona jako działki nr [...] położona we Wrocławiu, a stanowiąca własność K. K. przeszła z mocy prawa na rzecz Gminy Wrocław. Wobec nie uzgodnienia wysokości odszkodowania pomiędzy Gminą a K. K. Wojewoda Dolnośląski wszczął postępowanie w sprawie odszkodowania, które ustalił na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego 1 marca 2012 r. Rzeczoznawca uznał, że transakcje drogowe nie miały za przedmiot obrotu działek podobnych, zatem do porównania przyjął nieruchomości przeznaczone pod zabudowę usługową, przy czym wynik końcowy oszacowania skorygował współczynnikiem odzwierciedlającym szacunkowy koszt likwidacji części składowych gruntu, z tego względu, że działki będą wykorzystane w inny sposób aniżeli dotychczasowy. Wartość nieruchomości została określona przez biegłego na kwotę 5.111.00 zł, a Wojewoda Dolnośląski powiększył ją o 5% w związku z faktem wydania nieruchomości 9 listopada 2010 r., a także o 10.000 zł z uwagi na znajdujący się na gruncie budynek mieszkalny i ustalił odszkodowanie w wysokości 5.376.550 zł. Minister, po rozpoznaniu odwołań K. K. i Prezydenta Miasta Wrocław, odszkodowanie ustalił na kwotę 5.121.000 zł, stwierdzając, że nie ma podstaw do podwyższenia odszkodowania o 5%, bowiem z akt wynika, że zawiadomienie o wydaniu przez Wojewodę decyzji lokalizacyjnej z 29 lipca 2010 r. zostało doręczone K. K. 4 sierpnia 2010 r., zatem 14-dniowy termin na wydanie nieruchomości upłynął 19 sierpnia 2010 r., a nieruchomość została wydana 9 listopada 2010 r. Natomiast pozostałe ustalenia Wojewody uznał za prawidłowe.

W skardze na decyzję K. K. zarzucił naruszenie:

1) art. 24e ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o przygotowaniu finałowego turnieju Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej UEFA EURO 2012 (Dz.U. Nr 26, poz. 133 ze zm.) przez bezzasadne obniżenie odszkodowania o kwotę 5%, choć nieruchomość została wydana w terminie 14 dniu, gdyż 8 listopada 2010 r., a decyzja lokalizacyjna stała się ostateczna 28 października 2010 r.,

2) przepisów dotyczących sporządzenia wyceny nieruchomości (takie zarzuty stawiał też w postępowaniu administracyjnym) przez bezpodstawne:

– skorygowanie cen transakcyjnych nieruchomości przyjętych do porównania o wartość podatku VAT zapłaconego przez strony transakcji,

– pominięcie stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji lokalizacyjnej, w konsekwencji – wartości zabudowy,

– skorygowanie wartości rynkowej o wartość prac rozbiórkowych,

– odrzucenie transakcji nieruchomościami przeznaczonym pod usługi, tylko dlatego, że mają możliwość zabudowy obiektami handlowymi, choć nieruchomość wyceniana może być takimi zabudowana.

Wojewódzki Sąd w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, zaś istotę sporu stanowi kwestia wysokości odszkodowania podnoszona w aspektach: oceny prawidłowości operatu szacunkowego, zastosowania art. 24e ust. 8 ustawy o EURO, tożsamego rozstrzygnięcia organów obu instancji w zakresie powiększenia ustalonej kwoty odszkodowania o wartość podatku VAT.

Odnosząc się do pierwszej kwestii Sąd uznał, że biegły nie wycenił naniesień znajdujących się na nieruchomości, choć opisał je szczegółowo jedynie jednak na potrzeby wyceny rozbiórki, zaś stosownie do art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości, zatem zgodnie z art. 149 tej ustawy, jeżeli na nieruchomości znajdują się połączone z nią trwale części składowe, to wycena powinna je także obejmować, czego biegły nie uczynił, oszacował jedynie koszt ich likwidacji, pomniejszając o taką kwotę odszkodowanie. Z kolei gdy idzie o obniżenie przez odliczenie kwoty odszkodowania o 5% z uwagi na przekroczenie terminu wydanie nieruchomości to organ ten odniósł się jedynie do pkt 1 ust. 8 art. 24e ustawy o EURO, pomijając pkt 2, czym naruszył art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast za niesłuszny Sąd uznał zarzut pomniejszenia przez rzeczoznawcę w procesie wyceny działek cen transakcyjnych o podatek VAT, gdyż żaden z przepisów prawa nie przewiduje możliwości powiększenia należnego odszkodowania o inne składniki – np. o wartość podatku VAT, gdyż musi ono obejmować jedynie wartość utraconego prawa i być słuszne, czyli inaczej sprawiedliwe, co nie oznacza pełne.

Skargi kasacyjne od tego wyroku wniesione zostały przez, reprezentowanego przez adwokata, K. K. i reprezentowanego przez radcę prawnego Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej i w obu wypadkach domagano się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

K. K., na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "p.p.s.a" zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a. poprzez:

1) nierozpoznanie i nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze pomimo przedstawienia i uzasadnienia takich zarzutów, co jest równoznaczne z nierozpoznaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny istoty sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik, w szczególności wywiedzionego zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 2 w związku z art. 134 ust. 1 i ust. 2 i art. 151 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) w związku z art. 1 ust. 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. Nr 97, poz. 1050 ze zm.) i w związku z § 36 ust. 1 w związku z § 36 ust. 6 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.) oraz art. 7 k.p.a. i art. 77§ 1 k.p.a. poprzez:

– akceptację przez organ i ustalenie odszkodowania na podstawie wadliwie sporządzonego operatu szacunkowego, w którym bezpodstawnie skorygowano ceny transakcyjne nieruchomości przyjętych do porównania o wartość podatku VAT zapłaconego przez strony transakcji – zaskarżony wyrok pozbawiony jest w tym zakresie uzasadnienia na skutek błędnego utożsamienia wskazanego wyżej zarzutu z niezgłoszonym zarzutem zaniechania podwyższenia ustalonej kwoty odszkodowania o podatek VAT i na skutek rozpoznania w ten sposób innego zarzutu oraz żądania, którego skarżący nie wyartykułował;

– zupełne pominięcie i nierozpatrzenie zarzutu zawartego w pkt 2 lit. d/ skargi, dotyczącego naruszenia powołanych wyżej przepisów wskutek bezpodstawnego odrzucenia (tabela na s. 32 operatu) przez rzeczoznawcę transakcji nieruchomościami przeznaczonymi pod usługi tylko dlatego, że mają one również możliwość zabudowy obiektami handlowymi, pomimo że nie znajduje to uzasadnienia w przeznaczeniu terenu nieruchomości wycenianej, gdyż zgodnie z alternatywnym przeznaczeniem dopuszczalna jest również zabudowa obiektami handlowymi;

2) niewskazanie w uzasadnieniu wyroku podstaw faktycznej i prawnej, które legły u podstaw rozstrzygnięcia, co do wysokości zasądzonych kosztów postępowania sądowego,

II. na wypadek nieuwzględnienia powyższych zarzutów – dodatkowo zarzut mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 2 w związku z art. 134 ust. 1 i ust. 2 i art. 151 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) w związku z art. 1 ust. 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. Nr 97, poz. 1050 ze zm.) i w związku z § 36 ust. 1 w związku z § 36 ust. 6 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.) oraz art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich wadliwą wykładnię prowadzącą do uznania przez Sąd za prawidłowe działania rzeczoznawcy majątkowego sporządzającego operat szacunkowy stanowiący dowód w niniejszej sprawie, a polegającego na bezpodstawnym skorygowaniu cen transakcyjnych nieruchomości przyjętych do porównania o wartość podatku VAT zapłaconego przez strony transakcji.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w przepisie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., Nr 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., tj. naruszenie przepisu § 17 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.), poprzez stwierdzenie, wbrew literalnemu brzmieniu przepisu, że przy zastosowaniu podejścia mieszanego, metody kosztów likwidacji gruntu, należy określić wartość nieruchomości obejmującej grunt wraz z częściami składowymi a następnie pomniejszyć ją o koszt likwidacji części składowych, podczas gdy przepis ten stanowi o wartości gruntu pomniejszonej o koszt likwidacji części składowych;

2) naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w przepisie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. art. 149 w związku z art. 152 ust. 2 i 159 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), poprzez błędna wykładnię i uznanie, że na mocy tego przepisu, w przypadku szacowania zabudowanej nieruchomości gruntowej, wartość naniesień winna zostać doliczona do wartości gruntu;

3) naruszenie prawa procesowego, o którym mowa w przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż brak uzasadnienia przez organ dlaczego przy badaniu zachowania terminu określonego w art. 24e ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o przygotowaniu finałowego turnieju Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej UEFA EURO 2012 (Dz.U. z 2010 r. Nr 26, poz. 133), odniósł się wyłącznie do pkt 1 tego przepisu pomijając zachowanie terminu przez stronę określone w pkt 2, miał wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Obie skargi kasacyjne zasługiwały na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty skargi Ministra można uznać za zasadne.

Istotą skargi K. K. jest nieodniesienie się Wojewódzkiego Sądu do wszystkich zarzutów jego skargi, a także utożsamienie zarzutu zgłoszonego z niezgłoszonym. Należy zgodzić się z tymi zarzutami.

K. K. podnosił w postępowaniu, że biegły w operacie bezpodstawnie odrzucił transakcje nieruchomościami przeznaczonymi pod usługi tylko dlatego, iż mają one również możliwość zabudowy obiektami handlowymi, choć wycenione nieruchomości mają możliwość zabudowy obiektami handlowymi.

Jakkolwiek, przytaczając w uzasadnieniu wyroku zarzuty skargi, Wojewódzki Sąd ten właśnie wymienił, to jednak istotnie w części uzasadnienia zawierającej rozważania Sądu pominął tę kwestię. Skoro zarzut dotyczył, gdyż do tego się to sprowadza, prawidłowości sporządzenia operatu, to należało się do niego odnieść. Wartość nieruchomości zależy przecież od tego jakie ceny transakcyjne zostały wzięte dla porównania i w tym aspekcie zarzut należało ocenić, czy zasadne było stanowisko rzeczoznawcy, czy też to skarżący ma rację. Jeżeli uzasadnienie decyzji nie daje odpowiedzi to, uchylając je, należy wskazać, że konieczne jest wyjaśnienie tej kwestii.

Zasadnie także podnosił K. K. kwestię "pomylenia" zarzutów. Dowodził on w całym postępowaniu, że biegły wadliwie sporządził operat, bowiem biorąc do porównania ceny transakcyjne nieruchomości, bezpodstawnie skorygował je o podatek VAT, Sąd natomiast zarzut ten przedstawił jako zaniechanie powiększenia kwoty odszkodowania o podatek VAT i do takiej kwestii się odniósł. Zgodzić należy się ze skarżącym, iż nie są to zarzuty identyczne. Kwestia bowiem ustalonego odszkodowania i powiększenie go o podatek VAT nie jest tym samym na co zwracał uwagę K. K.. Zwiększenie odszkodowania o podatek VAT nie jest tożsame ze skorygowaniem przez biegłego cen transakcyjnych nieruchomości przyjętych do porównania o tenże podatek. Kwestia ta nie została wyjaśniona ani w postępowaniu administracyjnym, ani sadowoadministracyjnym, zaś Sąd istotnie zamiast do niej się odnieść odpowiedział na zarzut przez K. K. nie postawiony.

Za zasadny należało uznać zarzut postawiony w skardze kasacyjnej Ministra Transportu dotyczący art. 24e ust. 8 ustawy o EURO. Organ ten uznał, iż termin został uchybiony, przy czym liczył go wedle pkt 1, tj. od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji lokalizacyjnej. Artykuł 24e ust. 8 zawiera także pkt 2, który jako początek terminu na wydanie nieruchomości wskazuje dzień, w którym decyzja lokalizacyjna stała się ostateczna. Zarzucając organowi naruszenie tego przepisu i przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania Sąd powinien zanalizować ten przepis i dokonać jego wykładni. Organ związany jest oceną prawną (art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), ale musi ona być w wyroku zawarta. Wojewódzki Sąd natomiast stwierdził jedynie, że niepoddanie analizie przez organ całego przepisu narusza art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodzić należy się ze skarżącym Ministrem, że jest to ocena działania tego organu o tyle niewystarczająca, że skoro Sąd uznał, że w sprawie ma zastosowanie art. 24e ust. 8 pkt 1 ustawy o EURO, to stwierdzenie, że jest to błędne rozstrzygnięcie wymaga wskazania, który przepis i dlaczego powinien znaleźć zastosowanie.

Pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej Ministra nie można było uznać za słuszne, a z oceną Wojewódzkiego Sądu co do określenia wartości nieruchomości przez obniżenie jej o wartość naniesień do rozbiórki należy się zgodzić.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 207 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270).