Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 466/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 640
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jednolity
article: art. 207
journal: Dz.U. 2016 poz 1666
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 49
journal: Dz.U. 2003 nr 169 poz 1650
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i  higieny pracy - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 marca 2017 r. sprawy ze skargi [...] Poland sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazania zapewnienia możliwości odpoczynku w miejscu pracy w pozycji siedzącej dla pracowników wykonujących pracę wymagającą stałej pozycji stojącej lub chodzenia oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Okręgowy Inspektor Pracy we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 640 ze zm.; dalej: ustawa), po rozpatrzeniu odwołania T.P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: strona, odwołujący się, skarżący), od decyzji nr [...] zawartej w nakazie Państwowego Inspektora Pracy w J. G. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr rej. [...], zobowiązującej stronę do zapewnienia możliwości odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej, dla pracowników wykonujących pracę wymagającą stale pozycji stojącej lub chodzenia, zatrudnionych przy obsłudze maszyn szwalniczych, automatów spawalniczych i zgrzewarek automatycznych w hali produkcyjnej T., w terminie do dnia 31 maja 2016 r., zakwestionowaną decyzję utrzymał w mocy.

Organ odwoławczy podał, że podstawę prawną decyzji organu I instancji stanowiły przepisy art. 11 pkt 1 ustawy, art. 207 § 2 pkt Kodeksu pracy oraz § 49 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r., Nr 169, poz. 1650 ze zm.; dalej: rozporządzenie). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji zaś wskazał, że pracodawca nie zapewnił pracownikom możliwości krótkiego odpoczynku w pobliżu miejsca pracy przy wykonywaniu pracy wymagającej stale pozycji stojącej - nie zapewniono urządzeń i możliwości skorzystania z siedziska w celu odciążenia nóg i kręgosłupa. Obecnie, po optymalizacji linii produkcyjnej, poza trzema przerwami organizacyjnym praca w szwalni może pozwolić pracownicy na kilkusekundową przerwę w trakcie pracy. Nie jest możliwe skorzystanie w takim czasie ze zorganizowanego w hali miejsca odpoczynku ("hot corner"), w którym można usiąść. W trakcie kontroli w dniu 14 stycznia 2016 r. inspektor pracy stwierdził, że pracodawca, mimo obowiązku wynikającego z § 49 ust. 2 rozporządzenia, nie zapewnił pracownikom zakładu, świadczącym pracę przy obsłudze maszyn szwalniczych, automatów spawalniczych i zgrzewarek w hali T., odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej. Przy stanowiskach pracy brak jest jakichkolwiek miejsc do siedzenia z przeznaczeniem do chwilowego spoczynku, z których istnieje możliwość kontroli procesu produkcyjnego.

Dalej organ odwoławczy podkreślił, że w dniach 7, 14, 21, 26 stycznia i 4, 9, 10, 18 lutego 2016 r. inspektorzy pracy przeprowadzili kontrolę u strony, której celem było dokonanie ustalenia stanu faktycznego m.in. w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy.

W ramach prowadzonej kontroli inspektorzy pracy stwierdzili między innymi nieprawidłowości dotyczące organizacji stanowisk pracy: "(...) pracodawca, mimo obowiązku wynikającego z § 49 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, nie zapewnił pracownikom zakładu, świadczącym pracę przy obsłudze maszyn szwalniczych, automatów spawalniczych i zgrzewarek w hali T., odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej. Przy stanowiskach pracy brak jest jakichkolwiek miejsc do siedzenia z przeznaczeniem do chwilowego spoczynku, z których istnieje możliwość kontroli procesu produkcyjnego".

Ustalenia między innymi powyższej kwestii, inspektorzy pracy opisali w protokole kontroli nr rej. [...], który w dniu 2 marca 2016 r. przekazano pracodawcy. Strona, zgodnie z przysługującym jej prawem, pismem z dnia 9 marca 2016 r. wniosła zastrzeżenia do ustaleń zawartych w protokole. Zastrzeżenia stanowią załącznik nr 25 do protokołu kontroli nr rej. [...]. W punkcie 7 zastrzeżeń, odnośnie zapisów ze strony 14, akapitu 3, strona wskazała m.in.: "W pobliżu stanowisk pracy zarówno na szwalni jak i na działach metalu pracodawca zapewnił możliwość odpoczynku tworząc w hali miejsca odpoczynku ("hot corner")". W odpowiedzi na wniesione zastrzeżenia, inspektor pracy stwierdził: "Hot corner nie spełnia wymagań przepisów podanych w treści protokołu, obowiązujących od 1997 r." (załącznik nr 26 do protokołu kontroli nr rej. [...]).

Po uzyskaniu odpowiedzi na wniesione zastrzeżenia, w dniu 22 marca 2016 r., pracodawca podpisał protokół kontroli nr rej. [...]. W wyniku ustaleń z kontroli inspektor pracy w dniu 5 kwietnia 2016 r. wydał nakaz nr rej. [...], zawierający 8 decyzji.

Strona odwołała się od decyzji nr 8 zawartej w nakazie z dnia 5 kwietnia 2016 r., wnosząc m.in. o jej uchylenie.

Jak dalej podał organ odwoławczy, związku z rozpoczętym postępowaniem odwoławczym oraz w świetle wniosku strony, zawartym w punkcie b.vii. odwołania dotyczącym "(...) dopuszczenia dowodu z: (...) wizji lokalnej Okręgowego Inspektora Pracy na terenie zakładu pracy Pracodawcy w celu zbadania istnienia miejsc chwilowego odpoczynku i ich lokalizacji", Okręgowy Inspektor Pracy we W. uznał, że zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w celu ustalenia, czy stanowiska w zakładzie pracy objęte zakwestionowaną decyzją spełniają wymagania przepisów zawartych w § 49 ust. 2 rozporządzenia.

Wobec powyższego, organ II instancji, na podstawie art. 136 k.p.a., pismem z dnia 24 maja 2016 r. nr rej. [...] zlecił nadinspektorowi pracy przeprowadzenie dodatkowej kontroli u strony, w celu realizacji jej wniosku, w tym dokonanie w szczególności ustaleń stanu faktycznego dotyczącego systemu "optymalizacji produkcji ze szczególnym uwzględnieniem ergonomii pracy i potrzeb pracowników". Kontrola została przeprowadzona w dniach 10 czerwca i 1 lipca 2016 r., a ustalenia dotyczące stanu faktycznego opisane zostały w protokole kontroli nr rej. [...]. Protokół kontroli został podpisany przez pracodawcę w dniu 1 lipca 2016 r. a do jego treści, pismem z dnia 7 lipca 2016 r., zostały wniesione zastrzeżenia. Zastrzeżenia zawarte w punktach 1-3 odnosiły się do ustaleń stanu faktycznego dotyczących odległości stanowisk pracy do miejsc odpoczynku. Inspektor pracy, pismem z dnia 18 lipca 2016 r., ustosunkował się do zastrzeżeń zgłoszonych przez stronę, uznając, że nie uzasadniają one zmiany lub uzupełnienia protokołu kontroli nr rej. [...].

Inspektor pracy przeprowadzający kontrolę uzupełniającą dokonał następujących ustaleń: "W czasie obchodu stanowisk pracy zorganizowanych w hali Toyota ustalono, że na terenie tej hali pracodawca, dla pracowników zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji wyrobów - foteli do samochodów T., nie zapewnił miejsc do siedzenia innych niż miejsca, nazwane przez pracodawcę "hot corners" (...), które przedstawiono na fotografiach nr 1, 9 i 10. Odstępstwem od tej zasady są stanowiska pracowników nadzoru, które zostały wyposażone w siedziska i stoły dostosowane do pracy w pozycji siedzącej". W opisach fotografii nr 2, 3 i 4 zawartych w protokole kontroli nr rej. [...], przedstawiających stanowiska pracy znajdujące się w spawalni, inspektor pracy wskazał, że w pobliżu widocznych na wymienionych zdjęciach stanowisk brak jest jakiegokolwiek siedziska umożliwiającego odpoczynek w pobliżu miejsca pracy.

Dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dowodów dołączonych do odwołania, Okręgowy Inspektor Pracy wskazał, że strona w I punkcie swojego odwołania stwierdziła, że: "(...) W pkt. 8 Nakazu Inspektor Pracy wskazał, iż rzekomo Pracodawca nie zapewnił zgodnie z § 49 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (...) miejsca odpoczynku osobom pracującym w pozycji stojącej (obsługa maszyn szwalniczych, automatów spawalniczych i zgrzewarek na hali T.). Ponadto Inspektor Pracy wytknął Pracodawcy, że nie wykonał on nakazu z kontroli Państwowej Inspekcji Pracy z 2011 r. w tej sprawie. Pracodawca na zasadzie art. 31 ust. 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z 13 kwietnia 2007 r. złożył umotywowane zastrzeżenia do protokołu kontroli w niniejszej sprawie (...) wskazując na nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz fakt, że w protokole kolejnej kontroli z 2012 r. (nr rej. [...] z dnia 15 listopada 2012 r.) wskazano, że obowiązek zapewnienia miejsc do krótkotrwałego odpoczynku na hali został wykonany. Inspektor nie sprostował protokołu z kontroli w tym zakresie, bez ustosunkowania się do wyjaśnień pracodawcy".

Odnosząc się do powyższych zarzutów Okręgowy Inspektor Pracy wyjaśnił, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniach 29 czerwca i 13, 27 lipca 2011 r., na podstawie dokonanych ustaleń stanu faktycznego, opisanego w protokole kontroli nr rej. [...], inspektor pracy skierował do pracodawcy między innymi wniosek nr 3 zawarty w wystąpieniu z dnia 19 września 2011 r. nr rej. [...], w sprawie: "Zapewnienie możliwości odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej pracownikom zatrudnionym przy stanowiskach obsługi maszyn do szycia w szwalni". W przytoczonym przez stronę protokole kontroli (tj. nr rej. [...]), którego kserokopia została dołączona do odwołania, inspektor pracy dokonał m.in. sprawdzenia realizacji uprzednio wydanego wniosku, stwierdzając w tej kwestii: "(...) realizacja przedstawia się następująco (...) wniosek nr 3 - stworzono w pobliżu szwalni miejsce do wypoczynku dla pracowników obsługi maszyn szwalniczych". Organ odwoławczy zauważa, że wbrew stwierdzeniu strony, nie można uznać, że ustalony stan faktyczny wskazuje na wykonanie obowiązku wynikającego z § 49 ust. 2 rozporządzenia. Zapis zawarty w protokole kontroli nr rej. [...]: "(...) stworzono w pobliżu szwalni miejsce do wypoczynku (...)" świadczy jedynie, że takie miejsce do wypoczynku stworzono na terenie hali, a nie w pobliżu poszczególnych stanowisk pracy. W świetle powyższego zapisu dokonanego przez inspektora pracy w protokole kontroli nr rej. [...] nie można uznać, jako stwierdzenie wypełnienia przez pracodawcę obowiązku wynikającego z § 49 ust. 2 rozporządzenia, tj. zapewnienia możliwości odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej pracownikom przy wykonywaniu pracy wymagającej stale pozycji stojącej lub chodzenia. Okręgowy Inspektor Pracy podkreślił, że w podobnej sprawie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 305/05 zajął następujące stanowisko: "Nie ulega wątpliwości, że zwrot »w pobliżu miejsca pracy« obejmuje nakaz rozmieszczenia siedzisk blisko tegoż »miejsca« w znaczeniu przyjętym w prakseologii i teorii organizacji, tzn. blisko przestrzeni, w której pracownik wykonuje powtarzające się działania ze względu na przyjęty w danej jednostce podział zadań".

Wbrew stwierdzeniu strony zarzutu, że: "Inspektor nie sprostował protokołu z kontroli w tym zakresie, bez ustosunkowania się do wyjaśnień pracodawcy" nie można uznać za zasadny, gdyż odpowiedzi na wniesione zastrzeżenia inspektor pracy udzielił pismem, znajdującym się w załączniku nr 26 do protokołu kontroli nr rej. [...], stanowiącym integralną część tego protokołu, podpisanego przez pracodawcę w dniu 22 marca 2016 r.

W kolejnej części odwołania strona wskazała, że stan faktyczny ulegał zmianie: "Po kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy w 2011 r. Pracodawca zorganizował w pobliżu stanowisk pracy, na których wykonuje się pracę na stojąco miejsca do krótkotrwałego odpoczynku, tzw. »hot corners«, które pozwalają bez przerywania procesu produkcji na krótkotrwały odpoczynek pracownikom. Pomiędzy rokiem 2011 a 2016 następowały zmiany organizacji pracy na poszczególnych halach produkcyjnych, m.in. polegające na zmianie umiejscowienia maszyn, urządzeń i poszczególnych stanowisk pracy. W związku z tymi zmianami umiejscowienie »hot corners« również ulegało zmianie, ale Pracodawca starał się zbliżyć możliwie jak najbardziej miejsca odpoczynku do poszczególnych stanowisk pracy. Obecnie znajdują się one w odległości 30 metrów od najdalszego stanowiska do 1 metra do najbliższego stanowiska". Odnośnie tego stwierdzenia, Okręgowy Inspektor Pracy zauważył, że analizując zgromadzony materiał dowodowy, w tym załączniki dołączone do odwołania - m.in. plan sytuacyjny na halach, na których znajdują się miejsca do chwilowego odpoczynku "hot corners", jak i dokumentację fotograficzną sporządzoną w trakcie kontroli przeprowadzonej na podstawie art. 136 k.p.a., kierował się treścią przepisu zawartego w § 49 ust. 2 rozporządzenia, przy uwzględnieniu interpretacji ww. przepisu znajdującej się w orzecznictwie, bowiem przytoczone w niniejszej decyzji stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1263/06 stwierdzając, że "(...) przepis § 49 ust. 2 cytowanego rozporządzenia z dnia 6 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy znajduje się w dziale IV dotyczącym procesów pracy w rozdziale 2 poświęconym organizacji stanowisk pracy. W rozdziale tym uregulowane są m.in. kwestie związane z wielkością stanowiska pracy i ich usytuowaniem. Tak więc obowiązek zapewnienia pracownikom odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej musi odnosić się do stanowiska pracy".

Zgodnie z powyższym, zapewnienie odpoczynku w pozycji siedzącej oznacza obowiązek zorganizowania siedziska nie w dowolnym miejscu na terenie hali, lecz w pobliżu konkretnego stanowiska pracy. Uzupełniające postępowanie kontrolne wykazało, że pracodawca nie zapewnił miejsc siedzących w pobliżu miejsc pracy. Należy zatem uznać, że zarzuty strony w kwestii spełnienia obowiązku z rozporządzenia poprzez zorganizowanie miejsc siedzących do odpoczynku, czyli tzw. "hot corners", które jak sam wskazał pracodawca w odwołaniu, umieszczone są: "(...) 30 metrów od najdalszego stanowiska (...)", są bezzasadne i nie mają oparcia zarówno w obowiązujących przepisach, orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i stwierdzonym stanie faktycznym i w związku z tym, nie realizują celu zawartego w § 49 ust. 2 rozporządzenia.

W kolejnej części odwołania strona opisała system produkcji, którym kieruje się zakład pracy: "Przy wdrożonym systemie produkcyjnym konieczna jest nieustanna obecność personelu czuwającego nad poszczególnymi urządzeniami i maszynami oraz linią produkcyjną bez możliwości odpoczynku »na siedząco« wprost przy linii produkcyjnej. Wskazać przy tym należy, że praca na linii montażowej wymaga dyscypliny czasowej, tj wszelkie operacje muszą być wykonane w określonym, czasie, tzw. »takt time« (produkcja w systemie »just in time«), gdyż w przeciwnym razie istnieje zagrożenie zatrzymania linii i powstania strat." Okręgowy Inspektor Pracy podkreślił, że powyższy zapis potwierdza jedynie, że wdrożony system nie pozwala pracownikowi na przejście ok. 1 - 30 m od stanowiska pracy do tzw. "hot corners", gdyż - jak wskazała strona w treści odwołania - "(...) konieczna jest nieustanna obecność personelu". Powyższe potwierdza jedynie, że ze względu na specyfikę systemu, konieczne jest zapewnienie pracownikom wykonującym w hali produkcyjnej T. pracę wymagającą stale pozycji stojącej lub chodzenia, zatrudnionych przy obsłudze maszyn szwalniczych, automatów spawalniczych i zgrzewarek automatycznych, możliwości odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej.

W dalszej części odwołania strona wskazała, że: "(...) aby zapewnić pracownikom możliwość krótkotrwałego odpoczynku pomiędzy wyznaczonymi przerwami w pracy na każdej linii produkcyjnej zamontowane są systemy dźwiękowe (aktualizowane przez naciśnięcie tzw. andona), którymi pracownicy sygnalizują konieczność odejścia od linii produkcyjnej na swoim stanowisku pracy. Ponadto na halach produkcyjnych obecni są zawsze przełożeni z odpowiednimi kwalifikacjami oraz pracownicy utrzymania ruchu. W zastępstwie za pracownika, który czasowo nie może kontrolować swojego odcinka produkcji pracę rozpoczyna inna osoba wyszkolona na stanowisku, przełożony lub też tzw. »skoczkowie« - pracownicy, którzy opanowali operacje na kilku stanowiskach produkcyjnych. Dzięki takim procedurom, ciągłość produkcji jest zachowana a pracownicy mogą skorzystać z chwili przerwy i usiąść na siedziskach we wspomnianym »hot corner«. Po uruchomieniu powiadomienia, reakcja i zmiana na stanowisku następuje w ciągu kilkunastu sekund. (...) Zatem poza powiększoną ilością przerw w pracy do 35 minut w danym dniu pracy (trzy przerwy co 2 godziny) w celu lepszej regeneracji pracowników wprowadzono opisany powyżej system andon, który uzupełnia możliwość odpoczynku pracowników poprzez krótkotrwałą regenerację bez przerywania procesu produkcji". Odnosząc się do tej kwestii organ odwoławczy wskazał, że przepis zawarty w § 49 ust. 2 rozporządzenia w sposób jednoznaczny określa obowiązek pracodawcy polegający na zapewnieniu możliwości odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej, dla pracowników wykonujących pracę wymagającą stale pozycji stojącej lub chodzenia. Okręgowy Inspektor Pracy zauważył, że zgodnie z treścią uzasadnienia wyroku WSA we Wrocławiu, obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy mają charakter bezwarunkowy (obciążają pracodawcę niezależnie od sposobu spełniania świadczenia przez pracownika), niepodzielny, realny oraz podwójnie zakwalifikowany (są powinnościami ze stosunku pracy o charakterze zobowiązanym wobec pracownika i publicznoprawnym, wobec państwa, którego wykonanie jest zabezpieczone nadzorem państwowym). Strona w treści odwołania wskazała, że opisany system andon: "(...) uzupełnia możliwość odpoczynku pracowników (...)", w świetle tego stwierdzenia i ugruntowanego stanowiska w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie można jednak przyjąć, że system ten jest wypełnieniem obowiązku pracodawcy, wskazanego w podstawie prawnej zakwestionowanej decyzji.

W kolejnej części odwołania strona wskazała, że: "W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że należy odróżnić przerwę od pracy od zapewnienia krótkotrwałego odpoczynku. Odpoczynek ten ma się odbywać bez zakłócania produkcji co ma miejsce w zakładzie Pracodawcy. Wprawdzie sądy administracyjne wskazują na możliwość tego krótkotrwałego odpoczynku z jednoczesnym nadzorowaniem procesu produkcji jednakże w opisanym procesie technologicznym taka sytuacja nie może mieć miejsca". Odnośnie tego stwierdzenia Okręgowy Inspektor Pracy zauważył, że strona w dalszej części poinformowała, że w 2011 r. i 2015 r. przeprowadzono test siedzisk dla pracowników przy linii produkcyjnej: "(...) przeprowadzono testy takiego rozwiązania po pierwszej kontroli w 2011 r., po której wprowadzono miejsca do krótkotrwałego odpoczynku oraz w 2015 r. Oba testy zakończyły się negatywnymi wnioskami, wskazującymi na nieprzydatność takiego rozwiązania oraz na zagrożenia dla zdrowia pracowników. Zastrzeżenia składali zarówno pracownicy kierujący produkcją jak i bezpośredni pracownicy produkcji". Organ odwoławczy zapoznał się z załączoną przez stronę do odwołania dokumentacją dotyczącą testów krzeseł z 2011 oraz 2015 r. (tj. załącznik nr 6). W "Raporcie z testowania krzesełka przy stanowisku" znajdują się m.in. następujące komentarze pracowników: "(...) twarde, śliskie, brak oparcia. Zadowolenie choć z chwilowego odciążenia nóg (...) za wysokie (...) nóżki ślizgają się po podłodze (...) opinia operatora stan ogólny zadowalający. Negatywny - śliskie (...) brak czasu - aby usiąść (...). Chwilowe przycupnięcie daje odpocząć kręgosłupowi (...). Zadowalające choć chwilę odciąża nogi (...). Opinia pozytywna ułatwia pracę, daje chwilę odpocząć kręgosłupowi, nogom (...). W załączonej do odwołania kserokopii dokumentu "Test krzeseł na szwalni - podsumowanie i wnioski" wskazano: "W dniach 01.09.2015 - 18.09.2015 na terenie zakładu T. P Sp. z o.o. w dziale szwalni odbyła się próbka pracy w pozycji siedzącej. Pracownice miały możliwość skorzystania z wysokiego stołka drewnianego z możliwością regulacji wysokości. Stołek na czterech nogach, z okrągłym obrotowym siedzeniem. Pracownicy mogli zarówno w pozycji siedzącej jak i pół stojącej przetestować możliwość pracy. Najczęściej powtarzające się opinie to:

• zbyt twarde siedzenie,

• zła możliwość manewrowania stopkami do szycia,

• niewygodna pozycja do wykonywania operacji szycia,

• stołek ślizga się po podłodze,

• zbyt mało czasu do siedzenia,

• nie ma możliwości szycia cały czas w pozycji siedzącej, trzeba odstawić stołek."

Okręgowy Inspektor Pracy stwierdził, że negatywna ocena pracodawcy nie koresponduje z uwagami pracowników, którzy w żadnym z komentarzy nie zanegowali samej możliwości korzystania z odpoczynku w pozycji siedzącej. Zgłaszane uwagi odnosiły się do technicznych właściwości siedzisk a nie samego usytuowania miejsca siedzącego przy stanowisku i możliwości korzystania z chwilowego odpoczynku. W świetle uwag znajdujących w dokumentach dołączonych przez stronę, stwierdzenie zawarte w odwołaniu: "Wprawdzie sądy administracyjne wskazują na możliwość tego krótkotrwałego odpoczynku z jednoczesnym nadzorowaniem procesu produkcji jednakże w opisanym procesie technologicznym taka sytuacja nie może mieć miejsca" jest bezzasadne.

W podsumowaniu odwołania strona stwierdziła: "Zgodnie z przytoczoną w pkt. 8 Nakazu podstawą prawną Pracodawca wykazał zatem, że zapewnił w pobliżu stanowisk pracy miejsca chwilowego spoczynku oraz możliwość nieskrępowanego korzystania z nich. Zatem w ocenie Pracodawcy został wykonany zarówno obowiązek wynikający z nakazu po kontroli w 2011 r. jak również spełniony został wymóg z § 49 ust. 2 Rozporządzenia".

W odniesieniu do tego stwierdzenia strony organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 207 § 2 pkt 1 Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany (§ 2) organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy (pkt 1). Obowiązek ten obciąża pracodawcę. Stwierdzone zarówno przez organ I instancji, jak i w czasie kontroli uzupełniającej nieprawidłowości wskazują, że pracodawca nie wywiązał się z wymagań określonych w § 49 ust. 2 rozporządzenia, a przedstawione przez pracodawcę rozwiązania tj. "hot corners" i tzw. "skoczkowie" nie wypełniają obowiązku pracodawcy wynikającego z przytoczonego przepisu. Okręgowy Inspektor Pracy nadmienił, że przywołany przepis zawarty w art. 207 § 2 pkt 1 Kodeksu pracy jest rozwinięciem jednej z zasad ogólnych Kodeksu Pracy zawartej w art. 15, zgodnie z którą pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy mają charakter bezwarunkowy, czyli obciążają pracodawcę, niezależnie od sposobu spełniania świadczenia przez pracownika. Odpowiednikiem wskazanego wyżej obowiązku pracodawcy jest prawo pracownika do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Prawo to korzysta z gwarancji konstytucyjnej, albowiem art. 66 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że "każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy". Zasadę tę konkretyzują między innymi, mające zastosowanie w niniejszej sprawie, przepisy art. 207 § 2 pkt 1 Kodeksu pracy oraz § 49 ust. 2 i 3 rozporządzenia.

Mając na względzie przedstawiony wyżej stan faktyczny oraz zacytowane fragmenty uzasadnień wyroków sądów administracyjnych, jak również uwzględniając wymagania art. 207 § 2 Kodeksu pracy, Okręgowy Inspektor Pracy nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i z tych względów utrzymał ją w mocy.

Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do tutejszego Sądu.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. § 49 ust. 2 rozporządzenia poprzez niewłaściwą wykładnię sformułowania "w pobliżu miejsca pracy", co w rezultacie skutkowało jego błędną subsumcją i naruszeniem art. 11 pkt 1 ustawy i wydaniem nakazu usunięcia uchybień, pomimo że obowiązek ten został spełniony przez skarżącego, w związku z czym brak było podstaw do nakładania dalej idących obowiązków w tym zakresie;

2) naruszenie prawa materialnego, tj. § 49 ust. 2 rozporządzenia w związku z art. 11 pkt 1 ustawy, poprzez wydanie nakazu o nieskonkretyzowanej treści, w sposób uniemożliwiający jego wykonanie oraz sądową kontrolę prawidłowości jego wykonania przez skarżącego;

3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego w postaci przeprowadzenia nierzetelnych oględzin, tj. przeprowadzenie ich z wyłączeniem konfrontacji stanu faktycznego przedstawionego przez skarżącego z opinią pracowników korzystających bezpośrednio z możliwości krótkotrwałego odpoczynku;

4) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia błędne uznanie, że skarżący nie zapewnił faktycznej możliwości korzystania przez pracowników z krótkotrwałego odpoczynku;

5) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu, iż umieszczenie na hali produkcyjnej stanowisk "hot corners" w połączeniu z obowiązującą procedurą "Andon" nie zapewnia pracownikom możliwości odpoczynku.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji w całości.

Do skargi załączył następujące dokumenty:

1. opinię służby BHP z dnia 8 września 2016 r.;

2. ankiety wypełnione przez przełożonych pracowników produkcji;

3. informację z dnia 5 września 2016 r. sporządzonej przez Agencję Ochrony Pracy i Środowiska BHPE S.C [...] z siedzibą w C..

Skarżący podkreślił, że po kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy w 2011 r. zorganizował w pobliżu stanowisk pracy, na których wykonuje się pracę na stojąco, miejsca do krótkotrwałego odpoczynku, tzw. "hot corners", które pozwalają bez przerywania procesu produkcji na krótkotrwały odpoczynek pracownikom. Wystąpieniem z dnia 19 września 2011 r. inspektor pracy prowadzący kontrolę w zakładzie wniósł o zapewnienie możliwości odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej pracownikom zatrudnionym przy stanowiskach obsługi maszyn do szycia w szwalni.

Skarżący celem realizacji wystąpienia rozmieścił na hali produkcyjnej siedziska, starając się zbliżyć miejsca odpoczynku możliwie jak najbardziej do poszczególnych stanowisk pracy.

Uzupełnieniem opisanego wyżej rozwiązania jest wprowadzony system "Andon" (przywołanie). Jest to system korzystania z urządzenia wywołującego sygnał dźwiękowy i świetlny na tablicy znajdującej się na hali produkcyjnej. W razie konieczności opuszczenia stanowiska pracy spowodowanej potrzebami fizjologicznymi lub koniecznością krótkiego odpoczynku, pracownik ma obowiązek uruchomić procedurę i skorzystać z systemu - na halach produkcyjnych obecni są zawsze przełożeni z odpowiednimi kwalifikacjami oraz tzw. "skoczkowie" - pracownicy utrzymania ruchu, którzy opanowali operacje na kilku stanowiskach produkcyjnych, którzy zmieniają pracownika, który czasowo nie może kontrolować swojego odcinka produkcji. Dzięki takim procedurom, pracownik ma możliwość odejścia od stanowiska pracy, udania się do "hot corners" i skorzystania z umieszczonych tam siedzisk. Po uruchomieniu powiadomienia, reakcja i zmiana na stanowisku następuje w ciągu kilkunastu sekund.

Celem zweryfikowania wykonania obowiązków wskazanych powyżej, w dniach 24, 30 października oraz 2 i 15 listopada 2012 r., organ przeprowadził kolejną kontrolę zakładu pracy. W wyniku kontroli ustalono, że obowiązki nałożone na skarżącego wystąpieniem z dnia 19 września 2011 r. zostały wykonane, w tym w szczególności pracodawca zapewnił w hali produkcji miejsce do krótkotrwałego odpoczynku.

Podkreślić należy, że od wykonania obowiązku w roku 2011 r. nie zmieniła się sytuacja pracownika w zakresie możliwości skorzystania z krótkotrwałego odpoczynku. W szczególności nie uległy wydłużeniu droga, którą pracownik musi pokonać, by skorzystać z siedziska, czas potrzebny na jej pokonanie oraz czas, w którym "skoczek" zastępuje pracownika na stanowisku. W dalszym ciągu ilość i rozmieszczenie siedzisk umożliwia skorzystanie z nich spontanicznie i w krótkim czasie, bez przerywania procesu produkcji. Pracodawca uruchamiając kolejne linie produkcyjne kierował się bowiem takimi samymi zasadami rozmieszczenia nowych siedzisk "hot corners", jak w przypadku szwalni poddanej kontroli w 2011 r.

Mając na uwadze powyższe, a także fakt, iż od czasu wykonania obowiązków nałożonych Wystąpieniem Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 19 września 2011 r. nie uległy zmianie przepisy dotyczące obowiązku zapewnienia możliwości odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej dla pracowników wykonujących pracę wymagającą stale pozycji stojącej lub chodzenia, decyzję organu należy uznać za bezzasadną.

Podnieść także należy, że funkcjonujący w zakładzie system jest pozytywnie oceniany zarówno przez samych pracowników jak i ich przełożonych. Podkreślić należy, że ze względu na różne przyczyny i okoliczności korzystania przez pracowników z systemu "Andon" czas odpoczynku, którym dysponuje pracownik nie jest z góry określony. Pracownik korzysta z niego w rozsądnych granicach umożliwiających powrót na stanowisko pracy.

Podczas uzupełniającego postępowania dowodowego organ II instancji, pomimo że posiadał sposobność poczynienia stosownych ustaleń, nie zweryfikował z pracownikami możliwości faktycznego korzystania z systemu krótkotrwałego odpoczynku. Nie mógł zatem ustalić w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, iż pracodawca nie zrealizował ciążącego na nim obowiązku. Całość zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje natomiast, że pracownicy hali produkcyjnej mają zapewnioną realną możliwość chwilowego wytchnienia podczas wykonywania pracy.

Dodatkowo zwrócić należy uwagę na fakt, jaką wagę skarżący przywiązuje do realizowania ciążących na nim obowiązków i zapewnienia korzystania przez pracowników z możliwości odejścia od stanowiska pracy - pracownicy o rozmieszczeniu siedzisk "hot corners", systemie Andon i zasadach jego użycia informowani są nie tylko podczas instruktażu stanowiskowego, ale również podczas codziennych spotkań odbywanych przed rozpoczęciem zmiany.

Dla dokonania właściwej oceny zastosowanych przez skarżącego wskazanych wyżej rozwiązań, należy uwzględnić intencje, dla których ustawodawca ustanowił przepis § 49 ust. 2 rozporządzenia oraz konkretne możliwości jego wprowadzenia, wynikające z procesów technologicznych, warunków lokalnych, tempa wykonywanych prac oraz zagrożeń, jakie mogą pojawiać się w miejscu pracy.

Celem wprowadzenia powołanego wyżej przepisu jest zapewnienie pracownikom możliwości odpoczynku "wytchnienia" w czasie wykonywania przez całą zmianę roboczą pracy w pozycji stojącej bądź wymagającej ciągłego chodzenia. W związku z tym pracodawca ma obowiązek rozmieścić siedziska w taki sposób, aby zapewnić pracownikom faktyczną, optymalną możliwość skorzystania z nich podczas wykonywania pracy. Musi to jednak nastąpić z uwzględnieniem procesów technologicznych systemu produkcji obowiązujących u pracodawcy.

Fundamentalnymi celami systemu produkcji obowiązującymi u skarżącego są m.in.: skrócenie cyklu produkcyjnego, maksymalizacja produktywności poprzez wytwarzanie większej ilości wyrobów przy zużyciu mniejszej ilości czasu, materiałów, pracy ludzkiej itp. oraz eliminacja marnotrawstwa. Podstawową cechą charakterystyczną tego systemu jest również produkcja "bezmagazynowa", tzn. że całość produkcji jest wykonywana bezpośrednio "pod zamówienie". Przy wdrożonym systemie produkcyjnym konieczna jest nieustanna obecność personelu czuwającego nad poszczególnymi urządzeniami i maszynami oraz linią produkcyjną bez możliwości odpoczynku "na siedząco" wprost przy linii produkcyjnej. Wskazać przy tym należy, że praca na linii montażowej wymaga dyscypliny czasowej, tj. wszelkie operacje muszą być wykonane w określonym czasie, tzw. "takt time" (produkcja w systemie "just in time"), gdyż w przeciwnym razie istnieje zagrożenie zatrzymania linii i powstania strat. Wynika to z systemu produkcyjnego koncernu T. B. (TPS-T. P.S.) wdrożonego w zakładzie pracy Pracodawcy i w kilkudziesięciu innych zakładach w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej. Celem realizacji wskazanych wyżej rygorystycznych wymogów związanych z technologią produkcji przy jednoczesnym spełnieniu ciążącego na skarżącym obowiązku określonego w § 49 ust. 2 rozporządzenia, opracowany został system Andon, gwarantujący pracownikom możliwość szybkiego odejścia od stanowiska pracy i skorzystania z siedzisk rozmieszczonych w "hot corners". Ocena organu, iż przyjęte u skarżącego rozwiązanie nie spełnia wymogu określonego w przepisie powołanym powyżej należy uznać za oczywiście bezzasadne. Wbrew twierdzeniom organu, dzięki wdrożeniu przez skarżącego systemu Andon, pracownik zastępowany przez "pracownika – skoczka", może w krótkim czasie, w każdym momencie wykonywania pracy, odejść od stanowiska i skorzystać z możliwości krótkotrwałej regeneracji.

W tym miejscu, jedynie na marginesie wskazać należy, iż z opracowania sporządzonego na zlecenie skarżącej przez Agencję Ochrony Pracy i Środowiska BHPE S.C [...] z siedzibą w C., na podstawie danych medycznych dotyczących schorzeń i dolegliwości wynikających z pracy na stojąco i występujących wśród pracowników skarżącego, wynika, że:

- jedynie 1,6 % przebadanych pracowników uskarżało się na dolegliwości, które mogą być związane z pracą na stojąco;

- jedynie u 0,4 % przebadanych pracowników stwierdzono schorzenia związane z pracą na stojąco.

Powyższe dane potwierdzają jednoznacznie, że skarżący zapewnia pracownikom krótkotrwały odpoczynek podczas wykonywania przez nich pracy na stojąco, dzięki czemu eliminuje ryzyko występowania u nich dolegliwości zdrowotnych związanych bezpośrednio z pracą w pozycji stojącej.

W odniesieniu do możliwości sądowej kontroli wykonania nakazu zawartego w decyzji nr 8 zawartej w nakazie Inspektora Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy we W. Oddział w J. G. z dnia 5 kwietnia 2016 r., to wskazać należy, że nakaz ten powtarza brzmienie § 49 ust. 2 rozporządzenia, nie konkretyzując obowiązku, jaki miałaby wykonać skarżąca, co czyni go niewykonalnym. Formułując nakaz w ten sposób, że jest on powtórzeniem przepisu, nie wskazano jakie konkretne warunki należy zapewnić pracownikom, aby wykonać nałożony na skarżącego obowiązek. W szczególności nie wskazano czy zastosowane przez skarżącego rozwiązanie co do zasady jest nieprawidłowe, czy powinien w całości z niego zrezygnować, nie wskazano również za pomocą jakiego rodzaju siedzisk, w jakiej ilości i gdzie umieszczonych skarżący miałby zapewnić pracownikom możliwość odpoczynku w sposób, który według organu wypełnia przesłankę zapewnienia możliwości odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej. Wobec ogólnie sformułowanego przepisu § 49 ust. 2 rozporządzenia i braku konkretnych wymagań w powołanej wyżej decyzji nie ma wątpliwości co do tego, że skarżący pozbawiony jest faktycznej możliwości jej wykonania.

W toku postępowania II instancji organ przychylił się do wniosku skarżącego i uznał, że zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w celu ustalenia, czy stanowiska w zakładzie pracy objęte zaskarżoną decyzją spełniają wymagania przepisów § 49 ust. 2 rozporządzenia. Wobec powyższego, w dniach 10 czerwca 2016 r. oraz 1 lipca 2016 r. przeprowadzona została kontrola uzupełniająca, podczas której inspektor pracy prowadzący kontrolę dokonał oględzin hali produkcyjnej. Niemniej jednak podczas w/w oględzin organ nie przeprowadził rozmów z pracownikami, celem zweryfikowania twierdzeń skarżącego o spełnianiu obowiązku zapewnienia miejsc do krótkotrwałego odpoczynku, umożliwiających odpoczynek spontaniczny, bez przerywania procesu produkcji. Tym samym organ wydający decyzję nie był w stanie ustalić rzeczywistego i faktycznego nierealizowania przez pracodawcę ciążących na nim obowiązków. Jak już wykazano powyżej, oceny realizacji obowiązków pracodawcy należy dokonywać przez pryzmat celu ustanowienia przepisu § 49 ust. 2 rozporządzenia oraz indywidualnych cech i warunków pracy panujących u pracodawcy, związanych w szczególności z procesami technologicznymi, warunkami lokalnymi oraz zagrożeniami, jakie mogą pojawiać się w miejscu pracy. Tymczasem, podczas uzupełniającego postępowania dowodowego organ II instancji, pomimo iż posiadał sposobność poczynienia stosownych ustaleń, nie zweryfikował z pracownikami skarżącego możliwości faktycznego korzystania z systemu krótkotrwałego odpoczynku. Nie ustalił zatem w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wyżej indywidualne czynniki, pracodawca nie zrealizował celu opisanego w § 49 ust. 2 rozporządzenia. Chcąc odeprzeć twierdzenia organu, skarżący przeprowadził anonimową ankietę wśród przełożonych pracowników produkcji, celem ustalenia czy pracownicy rzeczywiście korzystają z systemu umożliwiającego krótkotrwały odpoczynek i czy są zadowoleni z takiego rozwiązania.

Całość zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje zatem, że pracownicy hali produkcyjnej mają zapewnioną realną możliwość chwilowego wytchnienia podczas wykonywania pracy, a ustalenia poczynione przez organ mają charakter subiektywny, sprzeczny z rzeczywistością.

Mając na uwadze wszelkie okoliczności niniejszej sprawy, wskazać należy, że wydając zaskarżoną decyzję organ wyciągnął sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia błędny wniosek, iż skarżąca nie zapewniła faktycznej możliwości korzystania przez pracowników z krótkotrwałego odpoczynku.

Zasady, którymi powinien się kierować organ dokonujący oceny dowodów w danym postępowaniu, wskazał m.in. WSA w Warszawie w wyroku z dnia 8 sierpnia 2006 r. (sygn. akt: IV SA/WA 774/06). Według sądu swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę - musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, w tym w szczególności opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z prawidłami logiki. W ocenie tej organ powinien kierować się wiedzą oraz zasadami życiowego doświadczenia. Naruszenie wskazanych powyżej reguł stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów" (wyr. WSA we Wrocławiu z dnia 4 grudnia 2007 r., sygn. akt: III SA/Wr 282/07).

Zdaniem skarżącego nie ma wątpliwości co do tego, że dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ wyciągnął wnioski sprzeczne z zasadami logiki oraz wnioski niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego. Biorąc bowiem pod uwagę zastosowane przez skarżącego rozwiązania faktyczne w postaci umieszczenia na hali produkcyjnej punktów "hot corners" oraz systemu "Andon" pozwalającego na opuszczenie stanowiska w krótkim czasie, bez przerywania procesu produkcji, nie można było uznać, że pracodawca nie zapewnił pracownikom możliwości krótkotrwałego odpoczynku w pobliżu stanowiska pracy w rozumieniu art. 49 § 2 rozporządzenia. Z zebranego materiału dowodowego, w tym w szczególności z Layout hali produkcyjnej T., opisu działania procesu "Andon", ankiet przeprowadzonych wśród pracowników skarżącej, wynika bowiem jednoznacznie, że każdy pracownik czujący potrzebę krótkotrwałego odpoczynku ma możliwość uruchomienia systemu "Andon" i skorzystania w krótkim czasie z siedzisk umieszczonych w "hot corners", a o zasadach funkcjonowania tego systemu pracodawca informuje nie tylko podczas instruktażu stanowiskowego, ale również podczas spotkań odbywających się codziennie przed rozpoczęciem zmiany.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718; dalej: p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie zostało podjęte zgodnie z przepisami obowiązującego prawa.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że orzecznictwo sądowoadministracyjne, powoływane przez strony niniejszego postępowania, w sprawach podobnych do rozważanej, wyraźnie określiło stanowisko sądów administracyjnych w omawianym zakresie. Podkreślenia wymaga, że stanowisko to Sąd w obecnym składzie w pełni podzielił.

W opinii Sądu, decyzje organów obydwu instancji zostały wydane zgodnie z prawem. Organy Inspekcji Pracy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały właściwej interpretacji przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia.

W myśl art. 24 zdanie 2 Konstytucji RP: "Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy". Nie ulega zatem żadnej wątpliwości, że sam fakt umieszczenia przepisów o ochronie pracy i nadzorze Państwa nad warunkami jej wykonywania w rozdziale I Konstytucji zatytułowanym "Rzeczpospolita", świadczy o randze, jaką ustrojodawca nadał tej instytucji w RP.

Nadzór nad warunkami wykonywania pracy oznacza władcze wypowiadanie się o warunkach wykonywania pracy przez kompetentny w tych sprawach organ, który chociaż nie jest organem zwierzchnim nad którąkolwiek ze stron stosunku pracy, ma takie uprawnienia, jakoby był organem zwierzchnim.

Nadzór nad wykonywaniem warunków pracy charakteryzuje się możliwością władczego kształtowania wyznaczonych prawnie elementów stosunków pracy, bądź warunków jej wykonywania.

Zadaniem organów inspekcji pracy jest nadzór i kontrola przestrzegania pracy, a w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 1 cytowanej na wstępie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy). W razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 11 pkt 1 powołanej ustawy). Każdy obywatel, zgodnie z art. 66 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ma bowiem prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, a sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracodawcy w tym zakresie określa ustawa. Sposób realizacji określonego prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy Konstytucja wyraźnie pozostawiła zatem organom władzy ustawodawczej.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił cytowany wyżej przepis art. 11 pkt 1 ustawy, a także art. 207 § 2 pkt 1 Kodeksu pracy który stanowi, iż pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany: organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz § 49 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy wydany w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 23715 § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, że przy wykonywaniu pracy wymagającej stale pozycji stojącej lub chodzenia należy zapewnić pracownikom możliwość odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej.

Przytoczone przepisy wchodzą w skład systemu norm prawnych składających się na instytucję ochrony pracy, rozumianej jako całokształt gwarancji prawnych służących zabezpieczaniu zdrowia i życia ludzkiego w procesie pracy. Podstawowym składnikiem instytucji ochrony pracy są przepisy dotyczące obowiązków pracodawców w zakresie ochrony życia i zdrowia pracowników, przybierające postać prawa, którego przestrzeganie może być egzekwowane środkami przymusu państwowego. Obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy mają charakter bezwarunkowy (obciążają pracodawcę niezależnie od sposobu spełniania świadczenia przez pracownika), niepodzielny (działania i zaniechania innych podmiotów nie zwalniają pracodawcy od odpowiedzialności za stan bhp w miejscu pracy), realny (muszą być wykonane w naturze, bez możliwości wykonania zastępczego w postaci wypłaty równowartości nieotrzymanego świadczenia) oraz podwójnie zakwalifikowany (są powinnościami ze stosunku pracy o charakterze zobowiązanym wobec pracownika i publicznoprawnym wobec państwa, którego wykonanie jest zabezpieczone nadzorem państwowym).

Należy podkreślić, że spór w niniejszej sprawie dotyczy realizacji obowiązku wynikającego z § 49 rozporządzenia. Skarżący twierdzi, że wywiązał się z nałożonych tym przepisem powinności zapewniając pracownikom miejsca odpoczynku w postaci tzw. "hot corners" oraz wprowadzając procedurę "Andon". Natomiast zdaniem organów orzekających, powyższe działania nie stanowią realizacji "możliwości odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej".

W zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę prawidłowo zwrócono uwagę na cel przedmiotowego przepisu. Zobowiązuje on pracodawcę do zapewnienia pracownikom wykonującym stale pracę wymagającą pozycji stojącej lub chodzenia możliwości odpoczynku, "wytchnienia" w "pobliżu miejsca pracy". Nie ulega wątpliwości, że zwrot w "pobliżu miejsca pracy" obejmuje nakaz rozmieszczenia siedzisk blisko tegoż "miejsca" w znaczeniu przyjętym w prakseologii i teorii organizacji, tzn. blisko przestrzeni, w której pracownik wykonuje powtarzające się działania ze względu na przyjęty w danej jednostce podział zadań.

Wobec tego, celu zawartego w § 49 rozporządzenia nie mogą realizować strefy przeznaczone do odpoczynku dla pracowników pod nazwą "hot corners" usytuowane co prawda w halach produkcyjnych ale nie w "pobliżu" omawianych stanowisk pracy. Wynika to nie tylko z faktu, że strefy te znajdują się nawet w odległości kilkudziesięciu metrów od niektórych stanowisk pracy (jak sam podaje skarżący najbardziej oddalone stanowisko pracy od strefy "hot corner" mieści się w odległości 30 m), ale przede wszystkim z różnych funkcji realizowanych przez siedziska umieszczone w pobliżu stanowiska pracy i od niego oddalone. Uwzględniając dorobek teorii organizacji i zarządzania można powiedzieć, że siedziska umieszczone w pobliżu stanowiska pracy wymagającej stale pozycji stojącej lub chodzenia służą realizacji tzw. wypoczynku spontanicznego - tzn. odbywanego w czasie procesu pracy, połączonego z kontrolowaniem (pilnowaniem) jego przebiegu (por. T. Pszczołowski: Mała encyklopedia prakseologii i teorii organizacji, 1978, s. 279). Strefy "hot corners" służą natomiast tzw. odpoczynkowi preliminowanemu, tzn. zaplanowanemu. Przede wszystkim z uwagi na fakt, iż jak słusznie stwierdziły organy inspekcji pracy nie wypełniają one definicji "w pobliżu miejsca pracy" są bowiem, jak sam przyznaje skarżący położone w odległości od 1 m do 30 m od poszczególnych stanowisk pracy. Nie stanowią więc dla wszystkich jednakowej możliwości odpoczynku, podczas którego mogą kontrolować proces produkcji. Z drugiej zaś strony, z uwagi na fakt, który również potwierdza sam skarżący, zaplanowania tej przerwy w trybie procedury "Andon". Aby skorzystać z możliwości odpoczynku, pracownik musi zastosować sygnał dźwiękowy, który da znak odpowiedniemu pracownikowi, że istnieje potrzeba jego zastępstwa przy procesie produkcji. W takiej sytuacji korzystający z odpoczynku pracownik tego procesu nie musi już nawet kontrolować.

Tak więc obowiązek zapewnienia pracownikom odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej musi odnosić się do stanowiska pracy. (...). Miejsce odpoczynku w pozycji siedzącej w pobliżu stanowisk pracy ma zapewnić pracownikom krótki odpoczynek, który nie powoduje przerwania procesu pracy, a w jego trakcie istnieje możliwość kontroli tego procesu (...).

Pomimo, że wprowadzone przez skarżącego miejsca odpoczynku oraz wdrożona procedura "Andon" jawią się jako pozytywne dla pracownika i niewątpliwie zapewniają możliwość odpoczynku jako taką, to jednak nie wypełniają obowiązku nałożonego w § 49 rozporządzenia, co słusznie stwierdziły organy Inspekcji Pracy. Przy czym, bez wpływu na rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostają opinie pracowników przedstawione przez skarżącego, mające w jego przekonaniu stanowić przeciwwagę dla stanowiska organów decyzyjnych. Zresztą podkreślenia wymaga, że opinie te w istocie dotyczą niedostatecznych warunków technicznych zaproponowanych pracownikom siedzisk, nie zaś samego ich zainstalowania "w pobliżu miejsca pracy".

Co więcej, skarżący na żadnym etapie postępowania nie podniósł okoliczności ani nie podjął próby jej wykazania, że zorganizowanie pracy w sposób określony nakazem, z uwagi na technologię i sposób organizacji produkcji mógłby spowodować skutki nieodwracalne w postaci np. zamknięcia Zakładu. W istocie bowiem, swoim działaniem, potwierdził możliwość jego wykonania. Starał się natomiast wykazać, że zastosowane przez niego rozwiązanie rozważanej kwestii winno zostać potraktowane jako spełnienie wydanego na podstawie § 49 rozporządzenia nakazu.

Zarzut skarżącego dotyczył również naruszenia § 49 ust. 2 rozporządzenia w związku z art. 11 pkt 1 ustawy poprzez wydanie nakazu o nieskonkretyzowanej treści, w sposób uniemożliwiający jego wykonanie oraz sadową kontrolę prawidłowości jego wykonania.

Z przedstawionym zarzutem trudno się zgodzić. W analizowanej sytuacji chodzi o wykonanie działań wynikających wprost z przepisów prawa, przekazanych do wykonania w drodze indywidualnych aktów administracyjnych organom administracji publicznej. Będący przedmiotem skargi akt został skonkretyzowany tak w odniesieniu do przedmiotu, (co zrobić) jak i podmiotu (kto ma zrobić) oraz miejsca (hale produkcyjne, w których stale świadczy się pracę wymagającą pozycji stojącej lub chodzenia) w zakresie tych działań, a uzasadnienie decyzji jest wytłumaczeniem tej konkretyzacji. Ogólność sformułowania przepisu § 49 rozporządzenia jest świadomym zabiegiem prawodawcy zmierzającym do objęcia zakresem jego regulacji różnorodne procesy pracy w ich organizacyjnej złożoności. Specyfika pracy różnych gałęzi pracy wymaga dyferencjacji działań gwarantujących bezpieczne warunki pracy. Uwzględnić one muszą potrzeby występujące przy stosowaniu różnych technologii, maszyn i urządzeń technicznych. Wydawane na mocy art. 23715 k.p. przepisy mają to za zadanie.

Oceniając proceduralną poprawność przeprowadzonego postępowania, a więc sam proces podejmowania przez organ rozstrzygnięcia oraz znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych decyzji opis tego procesu, stwierdzić należy, że wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, w szczególności prawidłowo i wszechstronnie zebranym materiałem dowodowym ocenionym w granicach prawa. Decyzja ta zawiera uzasadnienie odpowiadające wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w którym wyjaśnione zostały podstawy i powody podjętego rozstrzygnięcia.

W toku prowadzonego postępowania nie doszło również do naruszeń zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a kwestionowane decyzje zostały uzasadnione, tak jak to już wyżej Sąd podkreślił – nie tylko zgodnie z wymogami przepisu art. 107 § 3 k.p.a., a wręcz ze szczególną starannością.

Odnosząc się natomiast do dołączonych do skargi załączników należy wskazać, że dokumenty te powstały po dniu wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, tym samym nie mogły mieć żadnego wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Z kolei opinie pracowników (ankiety), nie noszące daty, z uwagi na wcześniej powiedziane w ogóle nie mogły zostać wzięte pod uwagę.

Mając na względzie okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, o czym orzekł w sentencji wyroku.