Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 994/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25  ust. 2,  art. 20  ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdów po kombatantach oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. odmówił E. S. przyznania uprawnień wdowy po kombatancie - zmarłym mężu E.S.

Przywołując art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Kierownik Urzędu przyznał, iż uprawnienia, o których mowa w ust. 2 tego artykułu przysługują wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałe po kombatantach i innych osobach uprawnionych. W powołaniu na utrwalony w orzecznictwie sądowym pogląd (wyrażony m. in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002 r., sygn. III RN 57/02, opubl. w OSNP 2004/2/24), zwrócono jednak uwagę, że uprawnienia wdowy (wdowca) po kombatancie mają charakter pochodny od praw przysługujących uprzednio kombatantowi , a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby je gdyby żył. Zdaniem organu uprawnienia wdowy, jakkolwiek pochodne od statusu zmarłego męża, powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej. W tym kontekście ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża nie jest postępowaniem weryfikacyjnym osoby zmarłej, lecz ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie.

Przytaczając brzmieniem art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c ustawy o kombatantach, organ wskazał, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczeniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a to - pismo Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia [...] r., pkt 12 deklaracji członkowskiej byłego ZBoWiD, dane zawartych w życiorysie zmarłego, a także zaświadczenie WKU w Z. z dnia [...]r. organ ustalił, iż E.S. w okresie od [...]r. do [...]r. brał udział w walkach zbrojnych z oddziałami Armii Krajowej oraz innymi organizacjami pełniąc służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Brał przeto udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast sama formacja (KBW) została zaliczona do organizacji działających w ramach aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r., sygn. akt II UZP 7/91, publ. OSNC APU nr 10 z 1992 r., poz. 174 oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt T 15/93, publ. OTK Nr 1 z 1994 r., poz. 4).

Organ wskazał również, że w judykaturze przyjmuje się (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1126/04, opubl. LEX nr 165721), iż użyty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować oddzielnie oraz dodał, iż przytoczone orzeczenie potwierdza także zasadność uznania Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego za formację działających w ramach aparatu bezpieczeństwa publicznego.

Wobec powyższego organ uznał, że E.S. nie może nabyć uprawnień pochodnych po zmarłym mężu, który takich uprawnień nie zachowałby, gdyby żył.

Pismem z dnia [...] r. E.S., wyrażając niezadowolenie z tej decyzji, wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie jej uprawnień wdowy po kombatancie. Uzasadniając wniosek podniosła, że jej zmarły mąż został wcielony w strukturę Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego stosownie do decyzji RKU w R., a nie było to dobrowolne wstąpienie do tej formacji. Dodała, że mąż pełniąc służbę w [...] wykonywał rozkazy przełożonych, a jego działalność polegała na przywracaniu porządku na terenach wyzwolonych, które były plądrowane przez zbrojne bandy dezerterów. Podniosła również, że było to pożyteczne działanie bowiem zaprowadzało porządek na tamtych terenach. Wskazała ponadto, że jej zmarły mąż przez 6 lat pracował jako [...] w Rzeszy Niemieckiej, dokąd został wywieziony po rozpoczęciu działań wojennych w 1939 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ podniósł, że zmarły E.S. uzyskał uprawnienia kombatanckie w byłym Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD). Podstawę przyznania tych uprawnień stanowiła walka o utrwalanie władzy ludowej, w okresie od maja 1945 r. do lipca 1947r., kiedy pełnił on służbę wojskową w [...]. Fakt ten znajduje potwierdzenie w osobistej deklaracji męża strony, którą złożył w ZBoWiD. W jej pkt 12 podał, że w okresie od dnia [...]r. do dnia [...] r. pełnił służbę wojskową w jednostce [...] w L. biorąc udział w walkach ze zbrojnym podziemiem, w tym "przeciw bandom [...]". Również w Książeczce wojskowej E.S. zamieszczony jest wpis o jego udziale w walkach z Narodowymi Siłami Zbrojnymi. Z kolei z treści pisma IPN z dnia [...]r. wynika, że [...] (w okresie w jakim E.S. pełnił służbę w jej szeregach) brała udział w walkach zbrojnych z Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz UPA. Nie budzi zatem wątpliwości twierdzenie, iż zmarły mąż strony, będąc żołnierzem wyżej wskazanej formacji brał osobisty udział w zwalczaniu organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Kierownik UdSKiOR zauważył, iż E. S. nie wskazała nowych okoliczności faktycznych i prawnych uzasadniających uchylenie jego własnej decyzji z dnia [...]r. W dalszej części uzasadnienia organ powtórzył argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r. Przytoczył jednocześnie bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, z treści którego jednoznacznie wynika, że nawet jego niedobrowolny udział w wyżej opisanych działaniach stanowi podstawę nie przyznania uprawnień kombatanckich. Takiej oceny nie zmienia również fakt walki KBW z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).

Skargę na decyzję z dnia [...]r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach E.S. Wyrażając niezadowolenie z treści zaskarżonego rozstrzygnięcia podała ona, że po długim okresie dyskryminacji wdów po kombatantach, wcielonych w drodze mobilizacji do Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, po licznych interwencjach między innymi do Rzecznika Praw Obywatelskich i Kancelarii Premiera Rządu RP, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wydał w dniu 23 września 2008 r. wyrok w sprawie sygn. akt II SA/Ol 250/08, wobec którego uległa zmianie dotychczasowa niekorzystna dla wdów linia orzecznicza Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Rozstrzygnięcie jakie zapadło w wyniku rozpatrzenia jej sprawy jest zatem niesłuszne. Podniosła także, że w chwili obecnej nie można z całą stanowczością stwierdzić w jakiego rodzaju działaniach zbrojnych brał udział jej mąż. Nadto wskazała, że E.S. został poddany w [...] r. weryfikacji pod kątem posiadanych uprawnień kombatanckich i przeszedł ją pomyślnie. Kończąc wskazała na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1992 r., zgodnie z którym wdowie po kombatancie przysługują takie same uprawnienia jakie miałby jej mąż gdyby żył.

Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej , nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne badają czy wydawane przez te organy akty prawne nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania. Nadto badają czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji, przy czym, jak głosi art.134 §1 tej ustawy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw.

Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia sprawy stanowiły art. 20 ust 3 oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2002 r. NR 42, poz. 371 ze zm.), zwanej w dalszej części ustawą o kombatantach.

Zgodnie z brzmieniem art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach uprawnienia, o których mowa w art. 20 ust. 2 tej ustawy przysługują również wdowom i wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych.

Uprawnienia wdowy po kombatancie, określone w art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, co trafnie zauważa Kierownik Urzędu, nie mają pierwotnego charakteru. Należą one do kategorii uprawnień pochodnych i jako takie, uzależnione są od uprawnień pierwotnych przysługujących zmarłemu współmałżonkowi.

Z istoty praw pochodnych wynika bowiem, że nie mogą one istnieć bez istnienia uprawnień pierwotnych - a ich zachowanie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył ( por. pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r., sygn. III AZP 32/95 publ. OSNAPiUS z 1996 r. Nr 15, poz. 206, czy wyrok NSA z dnia 8 marca 2001r. sygn. V SA 1625/00 publ. LEX nr 79349).

Słusznym przeto było, z chwilą złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, wszczęcie postępowania administracyjnego w celu zbadania, czy uprawnienia zmarłego męża wnioskodawczyni nadane mu na podstawie ustawy z dnia 23 października 1975r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych ( Dz.U. Nr 34 poz.186) przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBOWiD) z tytułu "walki o utrwalanie władzy ludowej (KBW) od 24 maja 1945r. do 20 lipca 1947r." miały umocowanie prawne także w świetle ustawy o kombatantach.

W opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Kierownik Urzędu wyraził zasadny pogląd, iż dokonywana w toku postępowania wszczętego wnioskiem wdowy po E.S. ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża nie jest postępowaniem weryfikacyjnym w stosunku do osoby zmarłej. Niewątpliwie natomiast stanowi ustalenie, w odrębnym postępowaniu, przesłanek koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, ocenianych z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej.

Analiza przedstawionych Sądowi akt administracyjnych pozwoliła natomiast potraktować jako niezasadne twierdzenia skarżącej, iż weryfikacja uprawnień jej męża, po [...]r., przesądza jej prawo do przywilejów kombatanckich, jako wdowy.

Twierdzenia te skarżąca wywodziła z faktu posiadania przez zmarłego E.S. zaświadczenia z dnia [...]r. zawierającego adnotację o potwierdzeniu uprawnień przyznawanych przez ZBOWiD .

Oceniając powyższy dokument, przede wszystkim trzeba odnieść się do brzmienia norm prawnych obowiązujących w czasie, w którym według twierdzeń skarżącej nastąpić miała weryfikacja uprawnień kombatanckich jej męża.

W tym celu zważyć po pierwsze należy, że art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy o kombatantach w jego pierwotnej wersji nakazywał bezwzględne pozbawienie uprawnień kombatanckich nabytych wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", tak jak to miało miejsce w przypadku zmarłego męża skarżącej. Dopiero nowelizacja ustawy z dnia 31 lipca 1997r. pozwoliła na zachowanie uprawnień uczestnikom walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, jako żołnierzom z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. z zastrzeżeniem, iż odmowa zachowania tych uprawnień nastąpić musi w sytuacji opisanej w art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach.

Po wtóre, w przypadku wszczęcia postępowania w przedmiocie uprawnień kombatanckich nabytych z tytułu "walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", po myśli art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach w brzmieniu do dnia 31 lipca 1997r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów nie był upoważniony do prowadzenia postępowania weryfikacyjnego, które mogło zakończyć się wydaniem zaświadczenia. Był natomiast zobligowany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego wymagającego wydania decyzji administracyjnej. Wynikało to wprost z regulacji podustawowej, a to obowiązującego do 1 października 1997r. rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 12 lutego 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dotyczących pozbawienia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 16, poz. 63). Postępowanie to poddane zostało, zgodnie z treścią § 7 rozporządzenia regułom przepisów kodeksu postępowania administracyjnego ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 1994 r. sygn. akt V SA 397/93), a jak stanowił jego § 3 – przed podjęciem decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich Kierownik Urzędu przeprowadzał postępowanie wyjaśniające albo weryfikacyjne.

Postępowanie wyjaśniające w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich, wymagające dla swego zakończenia wydania decyzji administracyjnej, prowadzone było w przypadku przesłanki, o której mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach ( w brzmieniu do 31 lipca 1997r.), a także w przypadkach opisanych w art. art. 21 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 tego aktu prawnego. Zapis powyższy pozostawał w korelacji z rozwiązaniem ustawowym wskazującym bezwzględne przyczyny pozbawienia uprawnień osób wymienionych w art. 21 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 oraz w art. 25 ust. 2 pkt 2.

Postępowanie weryfikacyjne przewidziane było natomiast wyłącznie w stosunku do osób wymienionych w art. 21 ust. 2 pkt 2 ,2’, 5 i 6 ustawy o kombatantach i skutkowało wydaniem decyzji administracyjnej jedynie w przypadku , gdy w wyniku postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny tam opisane. Ponadto weryfikacją objęte zostały uprawnienia kombatanckie nadane przez ZBoWiD po 31 grudnia 1988r.

E.S. nie należał do kręgu podmiotów wymienionych w treści art. 21 ust. 2 pkt 2 ,2’, 5 i 6 ustawy o kombatantach Uprawnienia kombatanckie zostały mu nadane w [...]r., a ich tytuł ( działalność w latach 1944 -1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej") wskazywał na konieczność bezwzględnej kontroli w toku postępowania wyjaśniającego, wymagającego dla swego zakończenia decyzji administracyjnej ( por. art.25 ust. 4 ustawy o kombatantach i § 3 cyt. rozporządzenia). Natomiast w dniu [...]r., a więc w dacie, z której pochodzi przedstawione przez skarżącą zaświadczenie, brak było możliwości prawnych do przeprowadzenia wobec jej męża postępowania weryfikacyjnego, kończącego się wydaniem zaświadczenia, co do okoliczności zapisanych nie tylko w art. 25 ust. 2 pkt 2 ale także w w art. 21 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 ustawy o kombatantach.

Zaświadczenie z dnia [...]r. przedstawione przez skarżącą nie dowodzi przeto, by sprawa administracyjna w przedmiocie uprawnień kombatanckich, których przyznania domaga się skarżąca, została już wcześniej prowadzona i przesądzona, a przesłanki skutkujące bezwzględnym pozbawieniem uprawnień kombatanckich zostały zbadane.

W tym miejscu Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za słuszne odnieść się także do poglądu wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 23 września 2008r. sygn. akt II SA/Ol 250/08 niepubl. Jest to pogląd odosobniony i zdaniem składu sądzącego pozostaje w sprzeczności z dotychczasową linią orzecznictwa. Stwierdzenie bowiem, iż przyznanie uprawnień pochodnych jest wyłącznie potwierdzeniem istnienia uprawnień pierwotnych i nie może być poprzedzone analizą zasadności przyznania uprawnień wtórnych, przeczy tezie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996r. sygn. akt III AZP 32/95 publ. OSNP 1996/15/206, gdzie wskazano, iż uprawnienie pochodne nie może istnieć, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. Przeczy także poglądowi wyrażonemu w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2001r. sygn. V SA 1625/00 publ. LEX Nr 79349, gdzie wskazano, iż zachowanie praw pochodnych uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył.

Dodatkowo zauważyć należy, iż stan faktyczny sprawy rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadniczo odbiega od stanu kontrolowanej sprawy. Przede wszystkim materiał dowodowy zebrany w sprawie E. S. nie był już wcześniej oceniany w innej sprawie administracyjnej, a ustalenia organu nie są wynikiem powtórnej odmiennej ocenę kontrolowanych już poprzednio faktów. Dowody zebrane w sprawie prowadzą natomiast jednoznacznie do wniosku, iż zmarły mąż skarżącej posiadał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walk o utrwalanie władzy ludowej, przyznanego na podstawie art. 1 obowiązującej w okresie ich przyznawania ustawy o szczególnych uprawnieniach kombatantów stanowiącego samodzielną podstawę prawną dla ubiegania się o te przywileje ( ustawa z dnia 23 października 1975r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych). Jest przeto oczywiste, iż ten tytuł prawny musi zostać zweryfikowany w pryzmacie okoliczności niweczących go, a wynikających z ustawy o kombatantach obowiązujące w chwili składania wniosku przez skarżącą. Jak wynika bowiem z treści art. 25 ust. 1 tego aktu osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia pod warunkiem nie zaistnienia przeszkód, o których mowa w treści ust. 2 przywołanego przepisu art. 25.

Zwraca nadto uwagę, iż zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 obecnie obowiązującego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień ( Dz. U. Nr 116 poz. 745) przed podjęciem decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich Urząd przeprowadza postępowanie weryfikacyjne, którego stroną jest małżonek zmarłego kombatanta, jeśli złożył wniosek o przyznanie mu tych uprawnień.

Podzielając przeto stanowisko organu, co do konieczności zweryfikowania tytułu do nabycia uprawnień kombatanckich przez E.S. Wojewódzki Sąd Administracyjny przeszedł do oceny przeprowadzonego przez organ postępowania w tym zakresie.

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest nabycie uprawnień kombatanckich przez E.S. wyłącznie z tytułu walki o utrwalanie władzy ludowej .

Udział w tych walkach brał on odbywając służbę wojskową w [...] stacjonującej w L. Powyższe ustalenia organ oparł na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. W szczególności ustaleń tych dokonano na podstawie treści pkt 12 deklaracji ZBoWiD, gdzie E.S. podał, że w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. pełnił służbę wojskową w jednostce [...] w L. biorąc udział w walkach ze zbrojnym podziemiem, w tym "przeciw bandom [...]", zapisach w Książeczce wojskowej zmarłego męża skarżącej świadczących o jego udziale w walkach z Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz z informacji zawartej w piśmie IPN z dnia [...] r., z której wynika, że [...] (w okresie w jakim E. S. pełnił służbę w jej szeregach) brała udział w walkach zbrojnych z Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz Ukraińską Powstańczą Armią (UPA).

Zważyć należy, iż przepis art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach, zawierający taksatywne wyliczenie osób, którym nie przysługują uprawnienia określone w ustawie, chociaż wykazały działalność kombatancką (działalność równorzędną z działalnością kombatancką lub okresy zaliczane do takiej działalności albo fakty powodujące uznanie za osoby podlegające represjom wojennym lub okresu powojennego), wymienia w pkt 4 lit.c osobę, która: "w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej".

Powołując się na stanowisko ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych, a cytowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznaje, iż zapis zawarty w przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.c ustawy o kombatantach stanowi katalog zadań wykonywanych przez podmioty wymienione w tej normie i nie było zamiarem ustawodawcy traktować nierozłącznie zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji.

Jeżeli zatem użyty w treści art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy traktować jak wyżej wskazano, a więc rozdzielnie, to dla uznania wypełnienia dyspozycji tego przepisu wystarczającym jest ustalenie, iż mąż skarżącej w okresie służby w [...] wykonywał zadania operacyjne Do tej kategorii działań niewątpliwie należy zaliczyć jego udział w walkach zbrojnych przeciwko jednostkom Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych, a więc organizacjom działającym na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W zakresie pojęcia "zwalczanie" mieści się bezspornie pojęcie "walk zbrojnych przeciwko".

Nie ulega również wątpliwości, że [...] należy zaliczyć do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej (por. uchwałę – podjętą w składzie 7 sędziów - Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r., sygn. akt II UZP 7/91, publ. OSNC APU nr 10 z 1992 r., poz. 174 oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt T 15/93, publ. OTK Nr 1 z 1994 r., poz. 4).

W wyniku poczynionych ustaleń oraz dokonania wykładni poszczególnych zwrotów zawartych w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, zasadną była przeto konstatacja, że E. S. pełniąc służbę w [...] podczas i w związku z nią wykonywał działania operacyjne polegające na zwalczaniu organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Taki stan faktyczny, w aspekcie przywołanej normy prawnej, wyklucza przyznanie uprawnień kombatanckich wdowie po zmarłym E. S.

Bez znaczenia dla oceny powyższych faktów pozostaje twierdzenie skarżącej, iż jej mąż nie miał wpływu na ruchy jednostek, do których został wcielony. Udział w ramach służby w [...] w walkach z niepodległościowym podziemiem nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - co było udziałem skarżącego - powodować musi utratę uprawnień kombatanckich ( por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006 r., II OSK 536/05, LEX nr 194856, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005 r., OSK 1126/04, LEX nr 165721 wraz z powołanym tam orzecznictwem). Należy zwrócić uwagę, iż sprawa poddana sądowej kontroli dotyczy uprawnień kombatanckich. Uprawnienia te nie mają charakteru praw podmiotowych, a są dobrodziejstwem nadawanym osobom spełniającym kryteria ściśle sprecyzowane przez ustawodawcę. Uprawnienia kombatanckie są szczególnym wyróżnieniem za zasługi dla Polski, a przywileje przyznawane w związku z ich posiadaniem są ponadstandardowe w stosunku do świadczeń, do jakich mają prawo obywatele, którzy tych uprawnień nie posiadają. Nadanie tych uprawnień osobom działającym przeciwko polskim ruchom niepodległościowym byłoby sprzeczne z zapisami ustawy o kombatantach, a nadto pozostawałoby w sprzeczności z ratio tej ustawy.

Niezaprzeczalną wolą ustawodawcy, wyrażoną w treści art. 25 ust. 2 tego aktu prawnego było uniemożliwienie uzyskania uprawnień kombatanckich wymienionym w jego art. 21 ust. 2 osób, bez względu na inne ich tytułu do uzyskania szczególnych przywilejów kombatanckich. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. K 15/93 (OTK z 1994 r. poz. 4), przyjął, że zdaniem ustawodawcy zasługi związane z okresem wojny lub poniesione represje znajdujące wyraz w postaci społecznego uznania w formie szczególnych uprawnień mogą zostać przekreślone w wypadkach działania na szkodę interesów Narodu i Państwa Polskiego. To działanie mogło się przejawiać w różnorodnych formach określonych w art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach.

Do tej grupy należy też przyczyna z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.c. Uprawnienia, o których mowa w art. 21 ust. 1, nie przysługują bowiem osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Sytuacja ta zachodzi w niniejszej sprawie. Tytuł do uprawnień kombatanckich, jaki uzyskał E.S. na mocy przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy o kombatantach został zniweczony poprzez zdarzenia ustalone w toku postępowania wszczętego przez wdowę po nim. Zdarzenie te miały miejsce w latach [...] i zostały zasadnie uznane za zwalczanie przez E. S. polskiego niepodległościowego podziemia .

Mając na względzie przedstawiony przez organ materiał dowodowy oceniony w aspekcie obowiązujących norm prawnych, trzeba uznać za słuszne stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, iż brak byłoby podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich E.S., gdyby żył. W konsekwencji założenia, że uprawnienia wdowy są pochodną uprawnień pierwotnych jej męża, brak było przeto podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącej, a w konsekwencji złożonej przez nią skargi . Za nietrafny należy natomiast uznać zarzut skarżącej, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z prawem. Orzekający w sprawie organ zebrał w sposób prawidłowy materiał dowodowy, pozwalający na dokonanie kategorycznych ustaleń faktycznych. Materiał ten został następnie prawidłowo oceniony, a strona została powiadomiona o możliwości zapoznania się z tym materiałem. Została również poinformowana o możliwości wypowiedzenia się co do jego zawartości oraz o możliwości zgłoszenia ewentualnych żądań lub wniosków dowodowych. Ciężar dowiedzenia okoliczności uzasadniających uzyskanie uprawnień kombatanckich spoczywa zawsze na osobie, która ubiega się o tego rodzaju uprawnienia (wynikało to zarówno z przepisów uprzednio obowiązujących przepisów, jak i wynika z przepisów obecnie obowiązującej ustawy o kombatantach z 1991 r.).

Subiektywne odczucie skarżącej, iż została ona pokrzywdzona wydaną w sprawie decyzją, nie mogło zostać wzięte pod uwagę. Należy powtórzyć, że uprawnienia wynikające z powoływanego wcześniej aktu prawnego nie mają charakteru praw podmiotowych, a są dobrodziejstwem nadawanym osobom spełniającym kryteria ściśle sprecyzowane przez ustawodawcę. Przyznanie uprawnień nie następuje w drodze decyzji o charakterze uznaniowym lecz musi więc mieć za podstawę albo działalność, z którą ustawa łączy te uprawnienia, bądź też cierpienia zadane ofiarom represji w miejscach i z przyczyn określonych w tej ustawie ( vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2001r. sygn akt V S.A. 214/01 publ. LEX 79620).

W kontekście poczynionych ustaleń za chybiony należy uznać również zarzut skarżącej, że w oparciu o dostępne materiały archiwalne nie można ustalić bezspornie w walkach z jakimi formacjami brał udział jej zmarły mąż, bowiem przedstawiony do kontroli materiał dowodowy nie budzi zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wątpliwości. Zebrana w toku postępowania w rozpoznawanej sprawie dokumentacja dowodzi, iż w celu uzyskania uprawnień kombatanckich na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy o szczególnych uprawnieniach kombatantów E.S. sam dowodził i składał pisemne oświadczenia o tym, że w czasie służby wojskowej w [...] brał udział w zwalczaniu grup polskiego reakcyjnego podziemia. Nie można natomiast przyznać racji skarżącej, iż każdemu z byłych żołnierzy [...] przedstawiano przy wstępowaniu do ZBoWiDu jednakowe ankiety, drukowane przez ten organ, nie pozostawiające wyboru, co do treści ich wypełnienia. Dokumentacja akt wskazuje, iż we własnoręcznie sporządzonym życiorysie oraz deklaracji członkowskiej E.S. opisywał określone fakty, które potwierdzone zostały nadto zaświadczeniem Wojskowej Komendy Uzupełnień. Regulacja prawna , jaka nastąpiła po roku 1991r. nie pozbawiała go prawa do wystąpienia z odpowiednim wnioskiem o poddanie się weryfikacji pozwalającej na wyjaśnienie okoliczności związanych z faktami służby wojskowej , które w obecnym stanie prawnym stanowią istotne warunki dla zachowania uprawnień kombatanckich. Złożone przez niego oświadczenia nie zostały jednak nigdy odwołane, a dzięki ich treści korzystał przez wiele lat z dobrodziejstw przyznanych kolejnymi aktami prawnymi.

Działanie skarżącej mające na celu odebranie wiarygodności opisanym przez E.S. faktom budzi przeto istotne wątpliwości

Z wyżej wskazanych względów, na podstawie art.151 p.p.s.a , Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.