Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 236/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony)


UZASADNIENIE

Z akt sprawy przekazanych wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wynika, że 15 lipca 2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek M. P. (dalej: wnioskodawczyni lub skarżąca) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem E. J.

Decyzją z dnia "[...]", działający z upoważnienia Prezydenta, z-ca Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: organ I instancji) odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, jako przyczynę podając okoliczność, iż E. J. pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzja ta wskutek wniesionego odwołania została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zaś sprawa przekazana organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w toku którego organ ustali jakie okoliczności przemawiają za brakiem możliwości sprawowania opieki przez żonę i/lub dzieci E. J..

Decyzją z "[...]" organ I instancji ponownie odmówił wnioskodawczyni ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem. Ponownie, jako przyczynę odmowy wskazano fakt pozostawania przez E. J. w związku małżeńskim. Wskazano, iż małżonka wymienionego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem. Organ wskazał także iż, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu są aktywne zawodowo i to na nich ciąży obowiązek opieki nad rodzicem. Żadne z dzieci nie legitymuje się natomiast orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś wykonywanie pracy zarobkowej nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Ponownie opisała schorzenia E. J. jak i jego małżonki K. J.. Wskazała, iż jej babcia nie jest w stanie sprawować opieki nad swym mężem, zaś tę zapewnia odwołująca się.

Decyzją z "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej Kolegium lub organ odwoławczy), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, jako zgodną z prawem. Kolegium wyjaśniło, że wnioskodawczyni należy do kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej: u.ś.r. lub ustawa), ponieważ stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm., dalej jako k.r.o.) ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec dziadka. Zdaniem organu odwoławczego należy jednak mieć na uwadze, że w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec E. J. obciąża jego dzieci, a dopiero potem wnuczkę, która nie jest z nim spokrewniona w pierwszym stopniu. Stosownie do art. 617 § 2 k.r.o., stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo, co oznacza, że wnioskodawczyni jest spokrewniona z dziadkiem w drugim stopniu. Wobec tego w sprawie należy zastosować art. 17 ust. 1a u.ś.r. Z treści przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wynika, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie niespokrewnionej w pierwszym stopniu (a więc wnuczce) przysługuje tylko wówczas, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są one małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium argumentowało, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż E. J. pozostaje w związku małżeńskim, zaś jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymieniony posiada troje synów, tj. K. J., M. J. oraz J. J.. Każdy zamieszkuje w A i jest aktywny zawodowo. Z akt sprawy nie wynika, by któryś z dorosłych synów posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe okoliczności nie stoją zatem na przeszkodzie, aby opiekę nad ojcem objęło któreś z jego dzieci. W przedmiotowej sprawie nie sposób zatem uznać, aby niesprawowanie opieki nad E. J. przez jego synów miało charakter obiektywny.

Skoro nie została spełniona podstawowa przesłanka pozwalająca na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (wynikająca z art. 17 ust. 1a ustawy), to brak jest możliwości przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem.

Na powyższą decyzję Kolegium skargę do Sądu wniosła M. P. zaskarżając ją w całości oraz zarzucając jej:

1. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie: art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności brak ustalenia zakresu faktycznie sprawowanej opieki wyłącznie przez skarżącą, realnych możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym E. J. przez jego małżonkę oraz dzieci w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby z niepełnosprawnością, a przez to uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a. poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym dziadkiem nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż dziadek skarżącej posiada żonę oraz dzieci, na których jako spokrewnionych w pierwszym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec niego,

- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny żony oraz dzieci względem wymagającego opieki dziadka skarżącej bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, iż w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy k.r.o. obowiązek alimentacyjny względem dziadka, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- wadliwym uznaniu, że przy braku formalnego potwierdzenia stanu zdrowia w postaci orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności nie zachodzi przyczyna o charakterze obiektywnym braku możliwości sprawowania opieki przez osoby preferowane w pierwszej kolejności nad niepełnosprawnym dziadkiem skarżącej,

- uznaniu, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci oraz żony dziadka skarżącej w powiązaniu z okolicznością, iż obowiązek alimentacyjny żony oraz dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

b. poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki,

3. błąd w ustaleniach faktycznych poczyniony przez organ I instancji (będący niejako konsekwencją naruszenia przepisów postępowania), powielony następnie przez organ odwoławczy, sprowadzający się do uznania, że faktyczna opieka sprawowana wyłącznie przez skarżącą nie ma wpływu na przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego oraz że osoby bliższe stopniem tj. małżonka oraz dzieci powinny ten obowiązek wypełnić w pierwszej kolejności, bowiem nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a także nie zachodzą obiektywne względy przez które nie mogą tej opieki sprawować, podczas gdy zgodnie z wykładnią celowościową, systemową oraz funkcjonalną, ponadto zgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, uwzględniając wiek oraz stan zdrowia małżonki, a także sytuację osobistą i życiową synów niepełnosprawnego należało uznać, iż nie są oni w stanie zapewnić opieki mężowi/ojcu w tożsamym stopniu jak skarżąca.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej ją w mocy decyzji organu I instancji.

Ponadto na zasadzie art. 106 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca wniosła o dopuszczenie uzupełniających dowodów w postaci dokumentów potwierdzających stan zdrowia dziadka skarżącej, stanu zdrowia oraz stopnia orzeczenia o niepełnosprawności babci skarżącej, braku możliwości sprawowania samodzielnej opieki przez babcię skarżącej nad E. J., konieczności codziennej pomocy skarżącej we wszystkich czynnościach życia codziennego dziadkom przez skarżącą.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto podniesione zarzuty. Wskazano m.in., że z materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że żona E. J., babcia skarżącej jest osobą schorowaną, samą wymagającą wsparcia, legitymującą się orzeczeniem o trwałym stopniu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Choruje na nadciśnienie tętnicze, ma zespół Parkinsona, jest po operacji złamania szyjki kości udowej, ma astmę, niedoczynność tarczycy, niewydolność serca, napadowe migotanie przedsionków. Ponadto jest pod stałą opieką endokrynologa oraz neurologa. Stan jej zdrowia uniemożliwia samodzielne sprawowanie opieki nad mężem, który również jest po operacji złamania szyjki kości udowej, ma przewlekłą niewydolność serca, stan po wszczepieniu stymulatora, nadciśnienie, stan po udarze mózgu, zespół Parkinsona, zespół otępienia starczego. Jest pod opieką psychiatry i pielęgniarki środowiskowej. Nie można obiektywnie uznać, że żona E. J. jest w stanie zająć się nim samodzielnie, zwłaszcza, że zakres czynności koniecznych do wykonania przy dziadku skarżącej jest następujący: sprzątanie, pranie, dokonywanie zakupów, ubieranie, przygotowywanie posiłków, realizacja recept, podawanie leków, robienie opłat mieszkaniowych, załatwianie spraw urzędowych, pomoc przy kąpieli, przy higienie osobistej, golenie, strzyżenie, pomoc przy dojściu do toalety. Jak widać zakres czynności jest rozległy, a pomoc konieczna jest w zasadnie w każdej godzinie. Nie istnieje zatem możliwość, by równie schorowana osoba wypełniała wszystkie, a nawet część tych czynności samodzielnie. Natomiast synowie E. J. mimo, że mieszkają w tej samej miejscowości i doraźnie pomagają skarżącej, to pracują zawodowo, prowadzą własne działalności gospodarcze, a przede wszystkim mają swoje rodziny na utrzymaniu. Oczywistym jest zatem, że nie są oni w stanie zajmować się ojcem w takim samym lub chociaż podobnym zakresie co wnuczka. Nie są oni w stanie zrezygnować z prac, bowiem mają swoje zobowiązania, które mogą spełnić jedynie dzięki pracy zawodowej. W związku z tym cały ciężar opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem spoczywa na skarżącej, która sprawuje nad nim rzeczywistą i nieocenioną opiekę.

W tym stanie faktycznym, w ocenie strony, mając na względzie powołany wyżej art. 132 k.r.o., należało przyjąć, że obowiązek alimentacyjny wobec skarżącej jako zobowiązanej w dalszej kolejności zaktualizował się, co czyni ją równocześnie osobą uprawnioną do żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Godzi się zauważyć, że akceptacja odmiennej wykładni omawianych przepisów w okolicznościach rozpoznawanej sprawy prowadziłaby do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnuczki, która faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem. Organy obu instancji nie oceniły czy synowie są w stanie zapewnić ojcu opiekę przynajmniej na analogicznym poziomie jak wnuczka, bowiem uzasadnienie wskazywało jedynie, że nie zachodzą przesłanki do tego, by twierdzić inaczej. W tej sytuacji przyjęcie przez organy, iż sam fakt spokrewnienia w pierwszym stopniu przesądza o możliwości sprawowania opieki nad dziadkiem skarżącej i zdolności do wykonywania tej opieki opierając się jedynie o kryterium pierwszeństwa zobowiązania do alimentacji uznać należy za całkowicie teoretyczne. Kolegium w zaskarżonej decyzji odniosło się wprawdzie formalnie do aspektu możliwości sprawowania opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, jednakże w żadnej mierze nie przeniosło swych wywodów na grunt sprawy będącej przedmiotem zaskarżenia. Czysto teoretycznie wskazało, iż nie istnieją żadne merytoryczne przeciwwskazania, aby synowie opiekowali się niepełnosprawnym ojcem. Nie sposób dostrzec w uzasadnieniu decyzji konkretnych ustaleń na tę okoliczność.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, zwanej dalej: "p.p.s.a.").

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, a skarżąca mu nie oponowała.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad dziadkiem skarżącej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

Zgodnie z przepisem, art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1).

W niniejszej sprawie przedmiotem sporu było to, czy skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy, tj. czy skarżąca jest osobą, na której względem niepełnosprawnego dziadka spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Wyjaśnić w związku z tym należy, że zgodnie z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Z kolei przepis art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Badając czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1a powołanej ustawy, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazać należy w tym miejscu, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4w zw. z art. 17 ust. 1a cyt. ustawy nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a cyt. ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a cyt. ustawy nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym – tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższą argumentację podziela również Sąd orzekający w niniejszej sprawie, jednak pod warunkiem (zawsze przyjmowanym przez sądy administracyjne w tego typu sprawach), że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą lub nie chcą zajmować się swoim rodzicem. W tym miejscu wskazać także trzeba, że w orzecznictwie spotyka się bardziej rygorystyczne podejście do możliwości przyznania wnuczce/wnukowi świadczenia pielęgnacyjnego wskazujące, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2776/20).

Z ustaleń organu dokonanych w niniejszej sprawie wynika, że dziadek skarżącej ma troje dzieci, które niewątpliwie zobowiązane są do alimentacji przed skarżącą. Każdy z nich zamieszkuje w A i jest aktywny zawodowo. Z akt sprawy nie wynika, by któryś z dorosłych synów posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe okoliczności nie stoją zatem na przeszkodzie, aby opiekę nad ojcem objęło któreś z dzieci E. J.. W przedmiotowej sprawie nie sposób zatem uznać, aby niesprawowanie opieki nad E. J. przez jego synów miało charakter obiektywny.

Niewątpliwie nie można kategorycznie wykluczać wnuka z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być potencjalnie przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, ale takie które zupełnie uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga (vide: wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16).

Ponadto okolicznością uniemożliwiającą opiekę w sensie obiektywnym nie jest też praca zawodowa poszczególnych członków rodziny. Wręcz przeciwnie świadczenie pielęgnacyjne przysługuje właśnie z powodu rezygnacji z wykonywania pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny.

W niniejszej sprawie nie zaszły zatem okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej dziadka przed obowiązkiem alimentacyjnym jego dzieci. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby. Skoro zatem skarżąca nie była osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojego dziadka, to nie mogła ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad dziadkiem.

Tym samym zupełnie bezzasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy.

Raz jeszcze podkreślić należy, że nie istnieje bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności, na co wskazywały sądy administracyjne w swoich orzeczeniach.

W rozpoznawanej sprawie rzeczą pewną jest, że dziadek skarżącej ma troje dzieci i z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca, który ich wychował nie zwalnia to, że wykonują pracę zarobkową.

Odnosząc się do wniosku zawartego w skardze dotyczącego przeprowadzenia dowodów uzupełniających wskazać należy, że wniosek ten nie mógł mieć wpływu na rozstrzygnięcie sądu. W sprawie nikt bowiem nie kwestionował niepełnosprawności dziadka skarżącej. Już z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że E. J. jest osobą wymagający opieki i wsparcia osób trzecich. Dla oceny zasadności skargi nie miały też znaczenia dokumenty dotyczące stanu zdrowia babci skarżącej. Kolegium odmówiło bowiem przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że dziadek skarżącej posiada trzech synów, na których w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny, nie zaś dlatego, że to żona E. J. winna nad nim sprawować opiekę z uwagi na brak posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazać także należy w odniesieniu do zarzutu 2 lit. b skargi, że Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji zastosowało przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn.. akt K 38/13, z pominięciem jego niekonstytucyjnej części. Przepis ten nie stanowił podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ odwoławczy w niniejszej sprawie.

Reasumując, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania (wskazanych w skardze), mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.

W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.