Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 236/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 18 c ust. 9, art. 47 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2550
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi K. U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek uchylenia poprzedniej decyzji wyrokiem tut. Sądu z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 490/20 - utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. odmawiającą K. U. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2020 r.

W uzasadnieniu organ podał, że skarżący nie przesłał do [...] czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r. S. w dniu [...] stycznia 2019 r. do organu dokumenty ZUS ZUA, skarżący zgłosił się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej pod nazwą "P.U.B K.-T. K. U.. Jako kod tytułu ubezpieczenia podał 05 90, co wskazywało na wolę korzystania z instytucji tzw. "małego ZUS plus", przewidzianej w art. 18a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s."). W dniu 1 lutego 2020 r. doszło do zmiany przepisów dotyczących ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku "małego ZUS plus", tj. art. 18c u.s.u.s. W wyniku zmiany przepisów od dnia 1 lutego 2020 r., płatników korzystających z "małego ZUS plus" obowiązywały w 2020 r. dwie podstawy wymiaru składek, tj. za styczeń 2020 r., podstawa ustalona na dotychczasowych zasadach – uzależniona od przychodu i za okres luty-grudzień 2020 r., podstawa ustalona na nowych zasadach – uzależniona od dochodu. Wobec tego, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej, tj. ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r., poz. 2550; wejście w życie 1 lutego 2020 r.), na płatników korzystających z "małego ZUS plus" nałożono obowiązek przedłożenia dwóch rodzajów dokumentów, tj. wraz z deklaracją rozliczeniową za styczeń 2020 r. należało przedłożyć informacje pozwalające ustalić przychód na dotychczasowych zasadach (zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 18c ust. 9 u.s.u.s.), natomiast wraz z deklaracją rozliczeniową za luty 2020 r. trzeba było przedłożyć dokumenty pozwalające ustalić dochód na nowych zasadach (zgodnie z nowym brzmieniem art. 18c ust. 9 u.s.u.s.). Dokumenty te należało przedłożyć w terminie przewidzianym w art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., tj. dokumenty za styczeń do dnia 10 lutego 2020 r., natomiast dokumenty za luty do dnia 10 marca 2020 r.

Organ podał, że w konsekwencji, na skutek zmiany przepisów, w 2020 r. przedłożenie dokumentów rozliczeniowych za styczeń 2020 r. nie mogło skutkować zwolnieniem ze składania takich dokumentów za kolejne miesiące, przewidzianym w art. 47 ust. 2g u.s.u.s. Podstawa wymiaru składek za styczeń 2020 r. dotyczyła bowiem wyłącznie tego miesiąca. W 2020 r. zwolnienie z obowiązku przedłożenia dokumentów rozliczeniowych aktualizowało się dopiero po złożeniu takich dokumentów za luty 2020r.

W związku z powyższym, do dnia 10 marca 2020 r. skarżący zobowiązany był złożyć deklarację rozliczeniową za luty 2020 r. oraz przekazać informacje wymienione w art. 18c ust. 9 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 2020 r. Obowiązkiem skarżącego jako płatnika korzystającego z "małego ZUS-u plus", było wykazanie nowej podstawy wymiaru składek, obowiązującej od lutego do grudnia 2020 r., wyliczonej od średniomiesięcznego dochodu za 2019 r. (wraz z wysokością przychodu, dochodu i form opodatkowania). Skarżący do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył żadnego z tych dokumentów. Dopiero w dniu [...] lipca 2020 r. złożył dokumenty rozliczeniowe oraz ZUS DRA II z nową podstawą wymiaru składek za luty 2020 r. Przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do [...] czerwca 2020 r. stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Mając więc na uwadze, że skarżący złożył dokumenty rozliczeniowe dopiero w dniu [...] lipca 2020 r., a zarazem - wobec nieprzedłożenia w terminie dokumentów rozliczeniowych za luty 2020 r. - nie korzystał ze zwolnienia z obowiązku złożenia tych dokumentów za kolejne miesiące, w tym m.in. za kwiecień 2020 r., organ uznał, że brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r.

W skardze do tut. Sądu skarżący zaskarżył powyższą decyzję oraz "właściwość Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazanego w w/w decyzjach jako właściwego sądu do wystąpienia ze skargą na wcześniejsze decyzje ZUS Oddział w T. z dnia [...].07.2020 r." W uzasadnieniu skarżący podniósł, że ZUS w decyzji z dnia [...] marca 2021 r., mimo wskazań w uzasadnieniu wyroków WSA w Bydgoszczy, nie odniósł się do kwestii braku umożliwienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu poprzez wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, a także do postawionych zarzutów: braku informacji o wymaganych dokumentach oraz stwierdzenia przez urzędniczkę ZUS kompletności złożonych wniosków podczas osobistej wizyt w Oddziale ZUS w T. w dniu [...] czerwca 2020 r. Skarżący podał, że na jego wcześniejsze, wielokrotne zapytania (przed dniem [...] czerwca 2020 r.) o braku decyzji zwalniających z opłacania składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r. w związku z COVID-19 nie otrzymał żadnych informacji – jakich dokumentów rozliczeniowych brakuje i dlaczego, zarówno poprzez ZUS PUE jak i podczas jego osobistej wizyty oraz wizyt jego pełnomocnika – żony K. U. w Oddziale ZUS w T., jak również podczas rozmów telefonicznych z urzędnikami ZUS. Zdaniem skarżącego, wskazanie brakujących dokumentów i przywołanie przepisów przez urzędników ZUS Oddział w T. przed ostatecznym terminem rozpatrywania wniosków do dnia [...] czerwca 2020 r., skutkowałoby uzupełnieniem wniosków o brakujące dokumenty rozliczeniowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Pismem z dnia [...] maja 2021 r. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorstw zawiadomił tut. Sąd o wstąpieniu do postępowania oraz przedstawił własne stanowisko w sprawie. Rzecznik wskazał przede wszystkim na naruszenie przez organ art. 9 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm., dalej: "ustawa o COVID"). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku umożliwiono skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. skarżący wystąpił do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. ZUS odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2020 r., z tego powodu, że nie przesłał on dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r. do dnia [...] czerwca 2020 r. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Zakład utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W wyniku wniesionej skargi, tut. Sąd wyrokiem z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 490/20 uchylił decyzję z dnia [...] lipca 2020 r., wskazując na naruszenie art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu wyroku zauważono, że z lektury powyższej decyzji nie wynika z czego organ wywodzi obowiązek składania dokumentacji rozliczeniowej przez skarżącego, jak i nie podano w tym zakresie żadnej argumentacji. Organ uniemożliwił tym samym stronie poznanie toku rozumowania, utrudniając tym samym możliwość polemiki z jego twierdzeniami, a następnie możliwość zweryfikowania tego stanowiska przez sąd administracyjny. W wyroku podkreślono też, że skarżący powoływał się na okoliczność, iż on i jego żona kontaktowali się z pracownikami (podaje konkretne nazwisko), którzy mieli potwierdzić brak obowiązku składania dokumentacji. Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ odniesie się do wszystkich zarzutów skarżącego w sposób umożliwiający poznanie mu, a następnie ewentualnie sądowi administracyjnemu, powodów nieuwzględnienia tychże zarzutów. Sąd stwierdził także, że przed wydaniem decyzji organ powinien umożliwić skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, czyniąc tym samym zadość zasadzie zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu powyższy przepis również nie został zrealizowany, a w związku z tym doszło do jego naruszenia.

W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W świetle tej regulacji organ podatkowy orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż jest nimi związany. Związanie to oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Kontrola sądowa rozstrzygnięcia, wydanego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowej decyzji. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12).

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] marca 2021 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. odmawiającą skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2020 r. Organ wyjaśnił, że w wyniku zmiany przepisów od dnia [...] lutego 2020 r., płatników korzystających z "małego ZUS plus" (a zatem i skarżącego), obowiązywały w 2020 r. dwie podstawy wymiaru składek, tj. za styczeń 2020 r., podstawa ustalona na dotychczasowych zasadach - uzależniona od przychodu, oraz za okres luty-grudzień 2020 r., podstawa ustalona na nowych zasadach - uzależniona od dochodu. Wobec tego, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r., poz. 2550), na płatników korzystających z "małego ZUS plus" nałożono obowiązek przedłożenia dwóch rodzajów dokumentów, tj. wraz z deklaracją rozliczeniową za styczeń 2020 r. należało przedłożyć informacje pozwalające ustalić przychód na dotychczasowych zasadach (zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 18c ust. 9 u.s.u.s.), natomiast wraz z deklaracją rozliczeniową za luty 2020 r. trzeba było przedłożyć dokumenty pozwalające ustalić dochód na nowych zasadach (zgodnie z nowym brzmieniem art. 18c ust. 9 u.s.u.s.). Dokumenty te należało przedłożyć w terminie przewidzianym w art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. dokumenty za styczeń do dnia 10 lutego 2020 r., natomiast dokumenty za luty do dnia 10 marca 2020 r.

Organ wskazał, że wymagane dokumenty rozliczeniowe za luty 2020 r. skarżący złożył dopiero w dniu [...] lipca 2020 r. Tymczasem, zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID, przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca 2020 r. stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Wobec nieprzedłożenia w terminie dokumentów rozliczeniowych za luty 2020 r., zdaniem ZUS, brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r.

Zakład wyjaśnił zatem na podstawie jakich przepisów prawnych na skarżącym ciążył obowiązek złożenia dokumentów rozliczeniowych. Nie stanowi to jednak wypełnienia wszystkich zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 490/20. Organ bowiem w ogóle nie odniósł się do zarzutu skarżącego, że podejmował on działania mające na celu wyjaśnienie, czy ma obowiązek składania dokumentów rozliczeniowych. W tym celu zadał pytanie poprzez ZUS PUE, podjął osobistą próbę wyjaśnienia tej kwestii w oddziale ZUS, a nadto jego żona rozmawiała telefonicznie z pracownikiem ZUS (skarżący podał konkretne nazwisko). Pracownicy mieli potwierdzić brak obowiązku składania dokumentacji przez skarżącego. W tym zakresie brak jest jakichkolwiek wywodów w zaskarżonej decyzji.

W poprzednim wyroku Sąd stwierdził także, że przed wydaniem decyzji organ powinien umożliwić skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, czyniąc tym samym zadość zasadzie zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika, aby organ stosownie do powyższego przepisu umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie. Zatem i to zalecenie Sądu nie zostało wykonane.

W konsekwencji stwierdzić należy, że organ naruszył art. 10 § 1, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a., a ponadto art. 153 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie też miał na względzie treść art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Na gruncie rozpatrywanej sprawy oznacza to, że organ powinien udzielić skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby jego wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony, tym bardziej, że jak – utrzymuje zobowiązany - czynił starania, aby swoją sprawę załatwić należycie.

W odniesieniu natomiast do podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie do rozpatrzenia spraw, zauważyć należy, że w dniu 16 marca 2021 r. doszło do zmiany przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.) i przekazania spraw dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID, wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca ma swoje miejsce zamieszkania lub siedzibę.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach nie orzeczono, gdyż skarżący jest zwolniony z obowiązku ich ponoszenia.

s.L.Kleczkowski s.A.Olesińska s.U.Wiśniewska