Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 256/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jerzy Sulimierski po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "M." Spółki z o.o. w W. nad N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt III SA/Po 492/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi "M." Spółki z o.o. w W. nad N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt III SA/Po 492/08 odmówił "M." Spółce z o.o. w W. nad N. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...], dotyczącą ustalenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji.

Sąd stwierdził, że ciężar dowodu spoczywa na podmiocie wnoszącym o prawo pomocy. Obowiązek sądu w tej kwestii wyczerpuje się poprzez wezwanie strony do uzupełnienia oświadczenia majątkowego. Zdaniem Sądu, oświadczenie majątkowe przedłożone na urzędowym formularzu budziło wątpliwości i okazało się niewystarczające dla oceny zdolności płatniczych strony. Wynika z niego, że Spółka, pomimo całkowitego wyczerpania kapitału zakładowego (250.000 zł) i zaprzestania działalności w zakresie wydobywania żwiru, nie została postawiona w stan likwidacji i nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Jednocześnie dochodzi zwrotu zadatków wpłaconych tytułem umowy kupna nieruchomości (640.000 zł).

Z dodatkowych wyjaśnień i przekazanej dokumentacji wynika, że koszty działalności spółki są finansowane przez wspólników. Pomimo wezwania, strona nie określiła ani wysokości otrzymywanych środków finansowych, ani tytułu prawnego tych świadczeń. Wskazała jedynie, że nie są to dopłaty. Sąd na podstawie zebranego materiału dowodowego stwierdził, że rozchody spółki (640.000 zł - zadatki na zakup złóż żwiru, 32.000 zł - inni dostawcy) znacznie przewyższyły jej ujawnione przychody (250.000 zł kapitału zakładowego oraz 92.000 zł od odbiorców jej usług). Kwoty przekazane tytułem umowy kupna złóż żwiru zatem prawie dwukrotnie przekraczają całość deklarowanych przychodów Spółki. Dowodzi to, zdaniem Sądu, że jeszcze w okresie prowadzenia działalności gospodarczej źródłem finansowania działalności spółki były środki pochodzące od wspólników.

Sąd podkreślił, że strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna wykazać brak możliwości uiszczenia kosztów postępowania sądowego na gruncie wszystkich dostępnych jej źródeł finansowania. Niewystarczające jest powołanie się na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej.

W zażaleniu Spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia bądź o jego zmianę i przyznanie częściowej pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych lub ustanowienia adwokata. Stwierdziła, że w krótkim siedmiodniowym terminie nie była w stanie wykonać wszystkich zaleceń Sądu, jednakże starała się w miarę możliwości to uczynić. Część dokumentacji znajdowała się u pierwszej księgowej, która była osobą bardzo ciężko chorą, niedawno umarła, i odzyskanie przechowywanych u niej dokumentów firmy może być wysoce utrudnione. Próby odzyskania zadatków są prowadzone drogą negocjacji z właścicielami złóż, których eksploatacja mogłaby pomóc w odrobieniu strat. Wspólnicy, po utracie wyłożonych pieniędzy, nie dysponują środkami na dalsze dopłaty do działalności spółki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Z treści pierwszego z powołanych przepisów wynika, że okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez spółkę całkowitego braku możliwości poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Nie chodzi więc o sytuację, gdy strona nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, jak w przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

Osoba prawna wnosząca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinna wykazać, że nie posiada rzeczywistych środków na uiszczenie należnych opłat czy też opłacenie pomocy prawnej. Trafnie zauważył Sąd I Instancji, że jeżeli istotnym źródłem finansowania działalności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością są środki pochodzące od wspólników, to powinna ona wykazać, że nie mogła skorzystać z tej możliwości. W niniejszej sprawie spółka tego nie uczyniła.

Sąd I instancji uwzględnił okoliczności wynikające z dostarczonej przez spółkę dokumentacji oraz złożonych przez nią wyjaśnień. Podkreślił przy tym, że strona została zobowiązana do przedłożenia m.in. umowy spółki, udokumentowania przekazywanych oraz rozdysponowywanych środków i wkładów pieniężnych, wykazania kosztów prowadzenia spraw spółki oraz udokumentowania tytułu prawnego i wysokości środków, które wspólnicy przekazują na pokrycie bieżącej działalności.

Spółka nie dostarczyła pełnej dokumentacji, przyczyny czego wyjaśniła w rozpatrywanym obecnie zażaleniu, powołując się na zmiany organizacyjne i personalne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumenty te nie dowodzą jednak wadliwości rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Po pierwsze, obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest dbałość o przejrzyste i rzetelne prowadzenie ksiąg. Negatywne konsekwencje wynikające z zaniedbania tego obowiązku ponosi sama strona. Po drugie, sąd wezwał stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń, a strona - mimo uwzględnienia wnioskowanego przez nią przedłużenia terminu do wykonania wezwania - nie nadesłała całości dokumentacji.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie obrazuje w pełni stanu majątkowego skarżącej, zaś z oświadczenia spółki wynika, że oprócz dochodów pochodzących z jej działalności, posiadała środki finansowe dostarczane przez wspólników, nie przedstawiając jednak stosownych dokumentów, za wyjątkiem oświadczenia, że działalność jest finansowana przez wspólników i nie odbywa się to w drodze dopłat do kapitału (k. 91 akt). Oświadczenie prokurenta spółki zawarte w zażaleniu, iż wspólnicy nie wyrazili zgody na dalsze dopłaty, również nie było wsparte wiarygodnymi dowodami. W tym stanie sprawy Sąd nie mógł ocenić rzeczywistych możliwości płatniczych spółki. Na majątek osoby prawnej zorganizowanej w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością składają się wkłady wspólników tworzące kapitał zakładowy, dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, podwyższenia kapitału zakładowego, pożyczek, darowizn etc. oraz środki z dopłat, jakie mogą być nałożone na wspólników na mocy uchwały wspólników, jeśli umowa spółki to przewiduje. Skoro zaś spółka oświadczyła, że dysponowała również środkami pochodzącymi z innych źródeł, Sąd prawidłowo wezwał ją do ujawnienia i przedłożenia dokumentacji do oceny tej okoliczności.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy istnieją potencjalne źródła uzyskania pomocy finansowej przez spółkę, prowadziłoby do zaakceptowania naruszenia równoważności w traktowaniu przez nią powinności finansowych. Część z nich pokrywana byłaby ze środków prywatnych, a część związana z postępowaniem w sprawie nałożenia sankcji za naruszenie zasad prowadzenia działalności gospodarczej - z budżetu państwa.

Mając na uwadze, że przyznanie prawa pomocy posiada charakter uznaniowy, a działanie Sądu I instancji nie narusza prawa, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.