Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1137/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 , art. 75 par. 1, art. 77, art. 78, art. 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: par. 7, par. 17 ust. 1, par. 26b ust. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 193 poz 1397
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich  na lata 2007-2013
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 134, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - st. sekr. sąd. Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2010 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... lutego 2010 r. nr ... w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o przyznaniu pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom"; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... października 2009 r., nr ...; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z ... marca 2008 r. T. Z. wystapił o przyznanie pomocy w ramach działania “Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Postanowieniem z ... maja 2008 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. zawiesił postępowanie administracyjne, z uwagi na toczący się przed Sądem Okręgowym w O. spór między skarżącym a Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w O., które to postępowanie ... września 2008 r. zostało podjęte na wniosek skarżącego.

Rozpatrując złożony w sprawie wniosek decyzją z ... lutego 2009 r. nr ... Dyrektor Oddziału ARiMR w W. odmówił skarżącemu przyznania pomocy finansowej, uzasadniając to niespełnieniem przez niego podstawowego kryterium dostępu, tj. prowadzeniem gospodarstwa rolnego dłużej niż 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy.

Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Prezes ARiMR decyzją z ... marca 2009 r. nr ... uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z ... lutego 2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Orzekając ponownie w sprawie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją z ... maja 2009 r. nr ... przyznał skarżącemu pomoc finansową w wysokości ... zł, w stosunku do której Prezes ARiMR, po wszczęciu w dniu ... września 2009 r. postępowania z urzędu, decyzją z ... października 2009 r. stwierdził jej nieważności z uwagi na zaistnienie przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.); dalej: "k.p.a.".

W uzasadnieniu decyzji Prezes ARiMR uznał, że organ I instancji wydając skarżącemu decyzję o przyznaniu pomocy finansowej rażąco naruszył przepis § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, z późn. zm.); dalej: "rozporządzenie" bowiem zgodnie z powyższym przepisem pomoc przyznaje się osobie fizycznej, jeżeli od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej do dnia złozenia wniosku o przyznanie pomocy nie upłynęło więcej niż ... miesięcy, a do dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy – więcej niż ... miesięcy.

W ocenie Prezesa ARiMR skarżący stał się właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni ... ha w dniu ... sierpnia 2007 r. (Akt not. Rep. A nr ...) i powyższą datę należy uznać za datę rozpoczęcia przez skarżącego działaności rolniczej.

Działając z urzędu na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Prezes ARiMR postanowieniem z ... października 2009 r. sprostował omyłkę w decyzji własnej z ... października 2009 r., wskazując, iż datą, w której upłynął ... miesięczny termin prowadzenia działalności rolniczej zamiast “... lutego 2009 r. “ powinno być “... marca 2009 r."

Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z ... lutego 2010 r. nr ... Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezesa ARiMR z ... października 2009 r. W jej uzasadnieniu opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wyjaśnił, że zgodnie z przepisem § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia pomoc może być przyznana osobie fizycznej, która, z zastrzeżeniem § 7, nigdy wcześniej nie prowadziła działalności rolniczej i dopiero planuje rozpoczęcie jej prowadzenia w gospodarstwie rolnym. W § 2 ust. 2 zdefiniowane zostały przypadki, które stanowią przejaw prowadzenia przez daną osobę działalności rolniczej. Za przesłanki prowadzenia takiej działalności uznaje się bycie właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych co najmniej ... ha, prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, ubezpieczenie w KRUS jako rolnik lub małżonek rolnika, bycie posiadaczem zwierzęcia gospodarskiego, otrzymanie kredytu preferencyjnego, wystąpienie o dopłaty bezpośrednie lub o wsparcie dla rolników w ramach Programu SAPARD, Sektorowego Programu Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004- 2006" (SPO "Restrukturyzacja...") lub PROW 2007-2013.

Dalej organ odwoławczy podniósł, iż przepis § 7 ust. 2 rozporządzenia, w ślad za art. 13 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U UE L 368 z dnia 23 grudnia 2006 r., str. 15), stanowi, iż pomoc może być przyznana, jeżeli od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej do dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy nie upłynęło więcej niż 18 miesięcy. Stosownie zaś do § 7 ust. 4 zdanie pierwsze rozporządzenia, jeżeli przed wyżej określonym dniem rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej wnioskodawca dokonał co najmniej jednej z czynności, o których mowa w § 2 ust. 2 (z wyjątkiem stania się właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych co najmniej ... ha), za dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej uznaje się dzień dokonania najwcześniejszej z tych czynności.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego umieszczenia w uzasadnieniu decyzji Prezesa ARiMR z ... października 2009 r. błędnej, nieistniejącej daty (... lutego 2009 r.) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyjaśnił, iż omyłka ta została sprostowana w drodze zaskarżalnego postanowienia nr ... z dnia ... października 2009 r., które zostało stronie doręczone ... listopada 2009 r. Minister Rolnictwa zwrócił uwagę, iż skarżący z chwilą śmierci swego ojca, tj. z dniem ... kwietnia 2006 roku, stał się współwłaścicielem, a zatem i współposiadaczem samoistnym gospodarstwa o powierzchni ... ha i nie przestał nim być przez fakt oddania udziału w gospodarstwie w dzierżawę. W ocenie Ministra przedstawione przez skarżącego dowody nie stanowią podstawy do uznania, iż dniem rozpoczęcia przez skarżącego prowadzenia działalności rolniczej był dzień, w którym na mocy umowy między spadkobiercami strona stała się wyłącznym właścicielem całego gospodarstwa.

Mając na uwadze przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 Minister Rolnictwa potwierdził, iż wydanie przez Dyrektora M. Oddziału ARiMR decyzji nr ... przyznającej skarżącemu pomoc finansową w ramach przedmiotowego działania, wypełnia przesłanki stwierdzenia nieważności, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w stosunku do której Prezes ARiMR słusznie stwierdził jej nieważność.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa ARiMR zarzucając naruszenie:

- przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U UE L 277 z dnia 21 października 2005 r., str. 1), w szczególności art. 22 ust. 1 lit. a poprzez uwzględnienie w rozpatrywanej sprawie jedynie fragmentarycznej części tego przepisu;

- art. 6, art. 7, art. 35, art. 75, art. 77 w zw. z art. 76 § 1 oraz art. 139 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie w oparciu o własne interpretacje przepisów, z pominięciem słusznego interesu obywateli, orzekanie z przekroczeniem ustawowych terminów na załatwienie sprawy, pominięcie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, pominięcie w postępowaniu wskazanych dowodów, jako urzędowych dokumentów, jak również wydanie przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść skarżącego;

- art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.; dalej: "k.p.c." poprzez nieuwzględnienie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawomocnego orzeczenia SO w O.;

- art. 140 i 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.); dalej: "k.c." poprzez nieuwzględnienie tych regulacji w rozpatrywanej sprawie;

- przepisów ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427), a w szczególności art. 21 poprzez nie działanie na podstawie przepisów prawa, nie wypełnienie obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

- przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania “Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w szczególności § 7 poprzez nieprawidłowe zastosowanie oraz błędną wykładnię, § 17 ust. 1 oraz § 26b ust. 2 poprzez przekroczenie terminów na wydanie decyzji, a także formalne wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z ... maja 2009 r. poprzez niewypłacenie pomocy;

- przepisów Konstytucji RP, w tym zasady państwa prawa i równości obywateli wobec prawa zawartych w art. 2 i art. 32, w szczególności w odniesieniu do § 7 ust. 3 rozporządzenia ze względu na podział na osoby, którym pomoc przysługuje oraz na osoby, którym pomoc nie przysługuje z przyczyn od nich niezależnych.

Po szczegółowym opisaniu stanu faktycznego sprawy oraz ustosunkowaniu się do przedstawionych w skardze zarzutów skarżący podkreślił, iż w okresie od ... kwietnia 2006 r. do ... sierpnia 2007 r. gospodarstwo rolne prowadziła jego matka C. Z., zaś on w tym okresie przypadający mu udział oddał w dzierżawę.

W ocenie skarżącego fakty te prowadzą do uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w tym do zmiany zawartego w uzasadnieniu decyzji stwierdzenia, iż dniem rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej nie jest dzień ... kwietnia 2006 r. lecz ... sierpnia 2007 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podkreślając, iż skarżący nabył gospodarstwo rolne wspólnie z matką i siostrą w drodze spadku po ojcu w dniu ... kwietnia 2006 r. natomiast w dniu ... sierpnia 2007 r. nastąpiło, na mocy notarialnej umowy między spadkobiercami, zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Kontrolowane w sprawie decyzje zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym przypadku decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia ... maja 2009 r. o przyznaniu pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, korzystającej z przymiotu ostateczności. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Powoływanie się przez organ nadzoru na zaistnienie przesłanki stwierdzenia nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa, skutkuje koniecznością wykazania, iż stwierdzone uchybienie rzeczywiście takie cechy posiada. Niewątpliwie "rażące naruszenie prawa" stanowi bowiem kwalifikowaną formę naruszenia norm prawnych. Oznacza to, że na organie prowadzącym postępowanie nadzorcze spoczywa obowiązek wykazania, w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości, iż w konkretnie rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka rażącego naruszenia prawa, warunkująca stwierdzenie nieważności decyzji.

W ocenie organu odwoławczego, decyzja Oddziału Regionalnego ARiMR w W. została wyeliminowana z obrotu prawnego z uwagi na rażącą wadliwość zawartych w niej ocen prawnych odnoszących się do rozumienia przesłanek decydujących o przyznaniu pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Minister Rolnictwa wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie przesłanka stwierdzenia nieważności dotyczyła rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego tj. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez przyznanie pomocy finansowej skarżącemu pomimo przekroczenia, wskazanego w § 26a rozporządzenia, 14-miesięcznego maksymalnego terminu, jaki może upłynąć od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej, ustalonego zgodnie z przepisem § 7 ust. 3 rozporządzenia, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy oraz terminu wskazanego w art. 13 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, który stanowi, że indywidualną decyzję o przyznaniu wsparcia na podjęcie działalności przez młodych rolników podejmuje się nie później niż 18 miesięcy po podjęciu działalności, zgodnie z przepisami obowiązującymi w państwach członkowskich. Wskazano, iż wnioskodawca nabył gospodarstwo rolne wspólnie z matką i siostrą w drodze spadku po ojcu – E. Z., co potwierdził Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia ... maja 2006 roku. Wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne odziedziczyli C. Z. (matka strony), B. Z. (siostra strony) oraz wnioskodawca, po ... części każdy z nich. Organ nadzoru zaznaczył, iż wnioskodawca z chwilą śmierci swojego ojca, tj. z dniem ... kwietnia 2006 r., stał się współwłaścicielem, a zatem i współposiadaczem samoistnym gospodarstwa o powierzchni ... ha i nie przestał nim być przez fakt oddania udziału w gospodarstwie w dzierżawę. Wyjaśniono, iż w przedmiotowej sprawie 14-miesieczny oraz 18-miesięczny okres prowadzenia przez stronę działalności rolniczej powinny być liczone od dnia otwarcia spadku, tj. od dnia ... kwietnia 2006 r. Wniosek o przyznanie pomocy skarżący złożył w dniu ... marca 2008 r., co oznacza, iż przekroczony został dopuszczalny okres prowadzenia działalności rolniczej określony w ww. rozporządzeniu MRiRW.

Należy zauważyć, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą winno być ustalenie, czy dana decyzja dotknięta została jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., a nie ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty, jak w postępowaniu odwoławczym. Podkreślić jednak należy, że nie oznacza to, iż w tym postępowaniu organ nadzoru jest zwolniony z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego z zastosowaniem środków dowodowych, o których mowa w art. 75 § 1 k.p.a. Celem i istotą takiego postępowania wyjaśniającego, prowadzonego przez organ nadzoru, jest jedynie ustalenie, czy kwestionowana decyzja wydana została przy zaistnieniu którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

W tym kontekście, jako zasadny ocenić należy zarzut naruszenia przez organ odwoławczy zasady ogólnej prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Niedokonanie analizy stanu faktycznego sprawy w kontekście uzasadnienia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia ... lipca 2008 r. stwierdzającego, iż wnioskodawca wraz z żoną podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników, wydanego w sprawie ... powoduje, iż Minister Rolnictwa nie dopełnił obowiązków wynikających z art. 77, 78 oraz 80 k.p.a.

Należy podkreślić, iż, decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia ... maja 2009 r. o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" została wydana w oparciu o ustalenia faktyczne wskazujące na rozpoczęcie prowadzenia działalności rolniczej przez wnioskodawcę dopiero w dniu ... sierpnia 2007 r. Powyższych ustaleń organ dokonał w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, w tym również w oparciu o treść uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia ... lipca 2008 r. Ustalenia sądu powszechnego w zakresie prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącego stanowiły zatem element stanu faktycznego.

Wskazać przy tym należy, iż istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu (art. 365 § 1 k.p.c.). Wynikający z niej stan związania, według poglądów jakie ukształtowało piśmiennictwo i judykatura przedmiotu, ograniczony jest jednak, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000 r., sygn. akt II CKN 655/98, LEX nr 51062; z dnia 23 maja 2002 r., sygn. akt IV CKN 1073/00, LEX nr 55501). Orzekając w przedmiocie przyznania skarżącemu pomocy finansowej organ był zatem związany jedynie orzeczeniem stwierdzającym, iż skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników począwszy od ... sierpnia 2007 r. Dokonanie przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w W. ustaleń, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w decyzji Prezesa ARiMR z dnia ... marca 2009 r. uchylającej zaskarżoną decyzję w całości i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, w oparciu o stanowisko Sądu Okręgowego w O. wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia ... lipca 2008 r. powoduje jednak, iż na etapie postępowania nieważnościowego organ odwoławczy nie mógł uchylić się od analizy zawnioskowanego przez stronę skarżącą dowodu z powyższego wyroku, skoro Sąd uczynił przedmiotem rozważań kwestię rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej.

Należy zauważyć, iż dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w przypadku skarżącego został zdefiniowany w § 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, który stanowi, że "Za dzień rozpoczęcia działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 2 uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych co najmniej ... ha". Skarżący twierdzi, że rozpoczął działalność rolniczą w dniu ... sierpnia 2007 r., (po zniesieniu współwłasności i przejęciu całości gospodarstwa w drodze darowizny ze strony pozostałych współwłaścicieli, tj. matki C. Z. i siostry B. Z.) natomiast według organu nastąpiło to w dniu ... kwietnia 2006 r., z chwilą otwarcia spadku po zmarłym ojcu. Z przytoczonych przepisów wynika, że negatywną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie pomocy jest wejście przez uprawnionego po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych co najmniej ... ha w okresie przekraczającym 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy.

Dokonując wykładni wskazanych wyżej norm prawnych zwrócić należy uwagę na to, że ustawodawca w treści art. 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia posługuje się pojęciem "posiadania" a nie "własności". Poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż oba wskazane wyżej pojęcia prawne różnią się od siebie w sposób zasadniczy. Dla prawidłowej wykładni wskazanych wyżej przepisów rozporządzenia koniecznym wydaje się przypomnienie zasadniczych kwestii odnoszących się do "posiadania", jako zasadniczego elementu konstrukcji prawnej powstałej dla określenia przesłanek przyznania pomocy osobie fizycznej, która przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej. Zróżnicowanie wskazanych wyżej pojęć prawnych przejawia się chociażby w tym, że przepisy Kodeksu cywilnego konstruują posiadanie jako instytucję samodzielną. Samodzielność tej instytucji przejawia się między innymi w samodzielnym przedmiocie niezależnym w zasadzie od przedmiotu własności. Skoro przepis art. 336 k.c. wskazuje, że istotnym elementem posiadania jest materialny związek osoby z rzeczą to nie może być wątpliwości, że nie prawo, lecz rzecz leży u podstaw konstrukcji posiadania (vide J. Ignatowicz, Ochrona posiadania, Warszawa 1963,3.53-61).

Według przeważającej opinii doktryny posiadanie jest stanem faktycznym, na który składają się dwa elementy, to jest faktyczna władza (corpus possessionis) i wola wykonywania tego władztwa dla siebie (animus rem sibi hebendi). Przepis art. 336 k.c. stanowi, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Takie określenie posiadacza uwypukla przede wszystkim element władztwa faktycznego. Przepis art. 336 k.c. odwołuje się do takich praw podmiotowych, z których wynikają uprawnienia do władania rzeczą w celu korzystania z niej lub pobierania pożytków bądź upoważniają do władania w celu zagwarantowania realizacji zabezpieczenia wierzytelności. Oczywistym więc jest, że nie chodzi tutaj o prawa rzeczowe, które nie uprawniają do władania rzeczą, jak np. hipoteka. Również wskazany wyżej przepis prawa nie odnosi się do takich stosunków prawnych, które wprawdzie zawierają element władztwa nad rzeczą, lecz ta władza nie jest wykonywana wyłącznie w interesie władającego. Należy bowiem wyraźnie rozróżnić między władaniem jako wykonywaniem jednego z uprawnień objętych własnością i posiadaniem jako samodzielną instytucją oderwaną od podłoża prawa podmiotowego. Ustawowe określenie "faktycznie włada" oznacza, że władający jako posiadacz ma taki związek z rzeczą, który można określić mianem związku rzeczywistego, jako realnej rzeczywistej możliwości, uzasadnionej konkretnymi okolicznościami do korzystania z rzeczy (vide A. Kunicki, Przedmiot i zakres sądowej ochrony posiadania, PIP nr 7-8/1962, s. 278, J. Ignatowicz, System Prawa Cywilnego tom II, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1974, s. 826).

W związku z powyższym stwierdzić należy, że nie można mówić o posiadaniu bez podstawowego jego elementu określonego jako "korpus", to jest bez faktycznego władania rzeczą, a sama wola władania rzeczą jako właściciel (animus) do istnienia posiadania nie jest wystarczająca.

Natomiast własność jako najpełniejsze i najszersze z praw rzeczowych jest prawem na rzeczy własnej i obejmuje pełnię władzy właściciela nad jego rzeczą. Na treść prawa własności składają się określone uprawnienia właściciela. Bez wątpienia do podstawowych uprawnień właściciela należy zaliczyć uprawnienie do posiadania rzeczy. W praktyce zdarza się i tak, że właściciel rzeczy nie włada swoją rzeczą. Oznacza to, że może powstać sytuacja, w której mamy do czynienia z posiadaniem bez prawa własności (tytułu własności do rzeczy), a także może się zdarzyć, że właściciel nie będzie wykonywał jednego ze swoich najistotniejszych uprawnień, jakim jest uprawnienie do posiadania własnej rzeczy.

Biorąc pod uwagę treść zaskarżonej decyzji, w której utożsamia się nabycie w drodze dziedziczenia udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego z jego faktycznym posiadaniem, należy stwierdzić, iż jest to stanowisko wadliwe. Z treści przepisów art. 924 k.c. i art. 925 k.c. wynika, że spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, a więc z chwilą śmierci spadkodawcy. Oznacza to, że z chwilą otwarcia spadku należące do spadkodawcy określone prawa i obowiązki majątkowe o charakterze cywilno-prawnym zmieniają swój charakter i stają się spadkiem, a więc pewną wyodrębnioną masą majątkową, poddaną reżimowi przepisów prawa spadkowego. Pamiętać także należy, że nabycie to nie ma charakteru definitywnego. Spadkobierca może spadek odrzucić, może być uznany za niegodnego dziedziczenia, może umrzeć przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Dopiero więc prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stwarza domniemanie, że osoba wymieniona w jego treści jest rzeczywiście spadkobiercą, któremu przysługuje określony w tym postanowieniu udział w masie spadkowej. Uwzględniając uwagi odnoszące się do pojęcia posiadania, a także uwagi dotyczące spadkobrania uznać należy, że samo legitymowanie się prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku nie oznacza jeszcze, że współspadkobierca jest posiadaczem faktycznym nabytego udziału we współwłasności.

W sytuacji więc, w której zostaje ustalone, że wnioskodawca ubiegający się o przyznanie pomocy jest współspadkobiercą w spadku, który obejmuje także udział w gospodarstwie rolnym, koniecznym staje się przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy wnioskodawca władał gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład spadku, a w szczególności czy miał wyodrębniony fizycznie obszar gruntu (o powierzchni przekraczającej 1 ha) i prowadził na nim działalność rolniczą, o jakiej mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia. Samo bowiem dziedziczenie udziału w gospodarstwie rolnym potwierdzone prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku nie oznacza ani posiadania tego udziału w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, ani prowadzenia działalności rolniczej, o jakiej mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu (por. wyrok NSA z dnia 13 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 627/08, dostępny w Internecie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji stanowić mogło zatem wykazanie, iż mamy do czynienia z zastosowaniem prawa materialnego do wadliwie ustalonego stanu faktycznego. Obowiązkiem organów prowadzących postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu wsparcia było jednak wykazanie, iż stan faktyczny w sprawie został ustalony niezgodnie z prawdą. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego było przy tym nie tylko ustalenie faktów zgodnie z rzeczywistością, ale również prawidłowa ocena prawna wszystkich prawotwórczych w danej sprawie faktów. Wykonanie powyższego obowiązku zapewniają organowi uprawnienia procesowe (art. 77 § 2, art. 78 k.p.a.), czyniące go dysponentem zakresu postępowania dowodowego. Pomimo zatem, iż organy orzekające w sprawie stwierdzenia nieważności nie są związane ustaleniami i ocenami dokonanymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 lipca 2008 r., to jednak, z uwagi na dokonanie przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w W. ustaleń faktycznych m.in. w oparciu o analizę uzasadnienia powyższego wyroku, prawo do dokonania własnej oceny wyników postępowania dowodowego (wyjaśniającego) nie może prowadzić do ignorowania stanowiska zajętego przez Sąd Okręgowy w O. w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 lipca 2008 r., w którym wskazano, iż wnioskodawca rozpoczął działalność rolniczą (a tym samym uzyskał status rolnika) od ... sierpnia 2007 r.

Zakwestionowanie przez organy orzekające w sprawie stwierdzenia nieważności ustaleń dokonanych przez Sąd Okręgowy w O. wiązać się powinno z wykazaniem, iż pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza wadliwość ocen sądu powszechnego. Tylko bowiem takie dowody, które ponad wszelką wątpliwość wykazałyby, że wnioskodawca jako współspadkobierca udziału w spadku obejmującym gospodarstwo rolne władał gospodarstwem spadkowym od dnia otwarcia spadku mogły stanowić podstawę do stwierdzenia, że decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia ... maja 2009 r. o przyznaniu płatności finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom", została wydana z rażącym naruszeniem prawa, poprzez przyznanie pomocy finansowej skarżącemu pomimo przekroczenia, wskazanego w § 26a rozporządzenia, 14-miesięcznego maksymalnego terminu, jaki może upłynąć od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej, ustalonego zgodnie z przepisem § 7 ust. 3 rozporządzenia, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy

Należy mieć przy tym na uwadze, że naruszenie prawa o rażącym charakterze występuje przede wszystkim wówczas, gdy treść rozstrzygnięcia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisów prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, iż rozstrzygnięcie nie może zostać zaakceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Przy czym naruszenie noszące cechy rażącego, wymaga wykazania i udowodnienia w uzasadnieniu decyzji stwierdzającej nieważność decyzji ostatecznej jako szczególnego rodzaju naruszenie prawa. W rozpoznawanej sprawie brak analizy uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia ... lipca 2008 r., w szczególności w kontekście dokonanych przez Sąd ustaleń faktycznych w zakresie zawarcia w dniu ... kwietnia 2006 r. umowy dzierżawy, zgodnie z którą skarżący wydzierżawił matce na okres 10 lat swój udział w gospodarstwie rolnym zrzekając się na jej rzecz płatności z ARiMR, płatności do paliwa rolniczego oraz kwoty mlecznej, skutkował wydaniem rozstrzygnięcia w sytuacji gdy sprawa nie została wyczerpująco i wszechstronnie wyjaśniona, a niepełny materiał dowodowy nie pozwalał na niebudzące wątpliwości ustalenia faktyczne.

W tym miejscu należy podkreślić, iż z ogólnych zasad postępowania statuowanych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności i zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 7, 8 k.p.a.) wynika przede wszystkim wymóg praworządnego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. W realizacji tych zasad konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń strony. Natomiast z art. 77 § 1, art. 7 i art. 8 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, zaś ta ocena winna znaleźć odzwierciedlenie, w świetle wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Ponadto, w ocenie Sądu, nie jest zasadne stanowisko organu odwoławczego, iż Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia ... maja 2009 r. rażąco naruszył prawo w zakresie w jakim wbrew normom prawa materialnego przyznał stronie pomoc pomimo, iż od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej do dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy upłynęło więcej niż 18 miesięcy.

Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 13 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 indywidualną decyzję o przyznaniu wsparcia na podjęcie działalności przez młodych rolników podejmuje się nie później niż 18 miesięcy po podjęciu działalności, zgodnie z przepisami obowiązującymi w państwach członkowskich. Z powyższego uregulowania wynika zatem, iż młody rolnik warunki do uzyskania wsparcia musi spełniać w dacie podjęcia decyzji o przyznaniu wsparcia oraz że decyzję o przyznaniu wsparcia rolnikowi organ obowiązany jest podjąć przed upływem 18 miesięcy od daty podjęcia działalności przez młodego rolnika. Obowiązek podjęcia decyzji w terminie 18 miesięcy jest adresowany wyłącznie do organu, a użyte przez normodawcę sformułowanie "podejmuje się" nie daje organowi luzu decyzyjnego, a wręcz przeciwnie zobowiązuje organ do podjęcia decyzji w zakreślonym terminie. Nie oznacza to jednak, iż zaniechanie przez organ wydania decyzji w powyższym terminie powoduje negatywne skutki dla osoby domagającej się przyznania prawa pomocy, gdyż upłynął okres 18 miesięcy od daty podjęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego do daty podjęcia decyzji. Taki wymóg pozostawałby bowiem w sprzeczności z zasadami działania racjonalnego ustawodawcy, gdyż uzależniałby przyznanie uprawnień osobie zainteresowanej od tego czy organ wyda decyzję w ustawowym terminie (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 501/09, dostępny w Internecie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W powyższym kontekście wskazać należy, iż z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia jedynie w takim przypadku, gdy konsekwencje prawne obowiązywania norm prawnych są w nich wyrażone w sposób dostatecznie precyzyjny dla praktyki ich stosowania w określeniu praw lub obowiązków stron postępowania administracyjnego. Należy zatem uznać, iż wydanie decyzji o przyznaniu pomocy finansowej po upływie 18 miesięcy po podjęciu działalności rolniczej, nie może stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu pomocy, wobec braku wskazania w treści art. 13 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 konsekwencji prawnych wydania decyzji o przyznaniu pomocy finansowej po upływie terminu dla strony postępowania administracyjnego.

Reasumując Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydane z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz przepisów art. 7, art. 77, art. 78, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. - w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu należy uwzględnić powyżej poczynione przez Sąd uwagi, pamiętając m.in. o tym, iż uzasadnienie decyzji winno odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134 oraz art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.