Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1759/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1759/06 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lutego 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: NSA Józef Michaldo, Sędziowie: WSA Ewa Michna (spr), Asesor WSA Beata Cieloch, Protokolant: Iwona Sadowska – Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2007r., sprawy ze skargi T. B., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 17 stycznia 2002r Nr [...], w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne, I. Uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. II. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł ([...] złotych ) .


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec T. B., na podstawie dwóch tytułów wykonawczych, a to tytułu wykonawczego-[...] wystawionego przez Zakład Energetyczny oraz tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Urząd Skarbowy [...].

Tytuł wykonawczy wystawiony przez Zakład Energetyczny dotyczył opłaty sankcyjnej za nielegalny pobór energii w kwocie [...] zł. i wskazywał dodatkowo jako podstawę fakturę [...]. Do tytułu wykonawczego wierzyciel dołączył notę księgową nr [...] oraz pismo wzywające do zapłaty [...] zł. z dowodem doręczenia zobowiązanemu jak również kserokopie protokołu kontroli, z którego wynikało, że Zakład Energetyczny stwierdził nielegalny pobór prądu przez T. B. w budynku położonym w K., przy ul. [...].

Natomiast tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony przez Urząd Skarbowy należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000r. w kwocie [...] zł.

Oba tytuły zostały doręczone zobowiązanemu T. B. [...] października 2001r.

W dniu [...] października 2001r. T. B. wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, domagając się jego umorzenia. W piśmie wnoszącym zarzuty, T. B. wymienił co prawda oba tytuły wykonawcze, ale uzasadnienie zarzutów dotyczyło wyłącznie niezasadności prowadzenia egzekucji na rzecz Zakładu Energetycznego, a to z uwagi na fakt, że, zdaniem wnoszącego zarzuty, nigdy nie pobierał on nielegalnie prądu, a postępowanie Zakładu Energetycznego miało być wywieraniem presji w związku z toczącymi się pomiędzy stronami sporami sądowymi co do wzajemnych należności.

Naczelnik Urzędu Skarbowego przesłał wniesione zarzuty wierzycielowi, celem wypowiedzenia się w sprawie. Zakład Energetyczny pismem z dnia [...] listopada 2001r. uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione, wskazując, iż poruszane w zarzutach kwestie dotyczą sporu związanego ze stosunkiem najmu oraz eksmisji, co nie ma znaczenia dla stwierdzonego nielegalnego poboru energii i dochodzonej z tego tytułu opłaty sanacyjnej. Zakład Energetyczny dodawał, iż podstawą prowadzenia egzekucji administracyjnej jest art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. – Prawo energetyczne. Stanowisko Zakładu Energetycznego co do zarzutów zobowiązanego spowodowało wydanie postanowienia z dnia [...] listopada 2001r. nr [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, w którym to postanowieniu uznano wniesione zarzuty za nieuzasadnione. Organ egzekucyjny wskazał, że wierzyciel – Zakład Energetyczny nie uznał zarzutów za zasadne, natomiast zaległości podatkowe objęte tytułem wykonawczym [...] nie zostały zapłacone, o czym zobowiązany został poinformowany pismem z dnia [...] września 2001r. Powołane pismo z dnia [...] września 2001r. informowało, że nadpłacona kwota [...] zł. z tytułu PIT 32/99 została zaliczona na poczet zaległości za energię elektryczną objętą tytułem wykonawczym nr [...], o czym powiadomiono pismem z dnia [...] września 2000r., a co powoduje, że zaległości z tytułu PIT 36/2000 nie są zapłacone.

T. B. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc dotychczasowe zarzuty.

Dyrektor Izby Skarbowej wydanym 17 stycznia 2002r. postanowieniem nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż postępowanie egzekucyjne toczy się w sprawie objętej dwoma tytułami wykonawczymi, przy czym Zakład Energetyczny jako wierzyciel nie uznał za zasadne zarzutów zobowiązanego, a takie stanowisko było wiążące dla organu egzekucyjnego, który z urzędu mógł jedynie badać dopuszczalność egzekucji, a nie zasadność i wymagalność obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

W wniesionej, pismem z dnia 13 marca 2002r., skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie T. B. ponownie zarzucił, iż wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych są niezgodne z prawem, gdyż tytuł wykonawczy jest nieważny bo został sporządzony na podstawie noty księgowej i protokołu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie wskazując jak dotychczas, że organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela co do zasadności zarzutów, a z urzędu bada jedynie dopuszczalność egzekucji, nie będąc uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

W toku postępowania sądowego postanowieniem z dnia 17 lutego 2005r. sygn. akt I SA/Kr 680/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zawiesił z urzędu postępowanie sądowe z uwagi na art. 125 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmianami). Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Rzecznik Praw Obywatelskich wnieśli bowiem do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. – Prawo energetyczne z poszczególnymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Dnia 10 lipca 2006r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał powyższe wnioski (sygn. K 37/04), co spowodowało, podjęcie postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2006r. na zasadzie art. 128 §1 pkt 4 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na rozprawie w dniu 5 stycznia 2007r. strony podtrzymały swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Bezspornym w sprawie jest, że tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony przez Zakład Energetyczny, a będący przedmiotem zarzutów, których dotyczy zaskarżone postanowienie – został wystawiony w oparciu o art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. – Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54 poz. 538 ze zmianami). Przedmiotowy tytuł wykonawczy dotyczył opłaty sankcyjnej z tytułu nielegalnego poboru energii, przy czym Zakład Energetyczny naliczył samodzielnie opłatę i wystawił tytuł, przyjmując, że ww. art. 57 ustawy – Prawo energetyczne uprawnia do wystawienia tytułu wykonawczego z wyłączeniem obowiązku sądowego postępowania rozpoznawczego, przed rozpoczęciem ściągania w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji.

Praktyka zakładów energetycznych oraz administracyjnych organów egzekucyjnych polegająca na egzekwowaniu należności tego typu bezpośrednio na podstawie tytułów wykonawczych z pominięciem drogi sądowej w celu uzyskania orzeczenia zasadzającego daną należność oraz istniejące rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych stały się przyczyną złożenia wniosków przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego i Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności z Konstytucją ww. art. 57 ustawy – Prawo energetyczne.

W wyroku z dnia 10 lipca 2006r. sygn. K 37/04 Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności powyższego przepisu z Konstytucją. Niemniej jednak w swoim orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że z zaskarżonego art. 57 prawa energetycznego nie wynika wyłączenie drogi sądowej w przypadku zaistnienia sporu o nielegalny pobór energii lub paliwa między odbiorcą a przedsiębiorstwem energetycznym, gdy odbiorca nie chce dobrowolnie uiścić opłat, o których mowa w art. 57 ust. 1. Wyłączenie takie nie wynika z brzmienia art. 57 ust. 1 prawa energetycznego. Natomiast art. 57 ust. 2 prawa energetycznego mówi tylko o poddaniu egzekwowania opłat w nim wskazanych przepisom o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jego treść nie odnosi się do kwestii drogi sądowej na wypadek sporu co do samego faktu istnienia należności czy jej rozmiaru, a także zakwalifikowania poboru jako bezumownego. Na ten temat zaskarżony przepis milczy. Nie można zatem twierdzić, że sama treść zaskarżonego przepisu sugeruje właśnie takie jego odczytanie, jakie się stało podstawą zarzutu niekonstytucyjności. Niezasadne jest także wnioskowanie, iż sam fakt poddania egzekucji administracyjnej opłat za nielegalnie uzyskaną energię (paliwo), musi przesądzać o wyłączeniu drogi sądowej na etapie poprzedzającym rozpoczęcie egzekucji administracyjnej. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ani samo brzmienie art. 57 prawa energetycznego, ani "natura" wykorzystania egzekucji administracyjnej do egzekucji opłat przewidzianych w ust. 1 tego przepisu nie wyłączają drogi sądowej rozstrzygania sporów na tle nielegalnego poboru energii (paliw). Nie jest więc zasadne (co czynią wnioskodawcy) wiązanie z art. 57 ust. 1 prawa energetycznego takiej interpretacji, która wyłącza drogę sądową i tym samym ogranicza konstytucyjne prawo do sądu.

Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że chociaż z zaskarżonych przepisów art. 57 prawa energetycznego nie wynika bezpośrednio obowiązek sądowego rozpoznania sporu, dotyczącego nielegalnego pobrania paliwa lub energii, między odbiorcą a przedsiębiorstwem energetycznym, przed przekazaniem roszczenia przedsiębiorstwa do postępowania egzekucyjnego w administracji, to jednak obowiązek ten wynika jednoznacznie, jako rezultat zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, z przepisów innych ustaw. Konstruowanie norm prawnych, mających tworzyć spójny system prawa, dokonuje się bowiem na gruncie obowiązujących przepisów prawa, nie tylko na gruncie przepisów prawa zawartych w jednym akcie prawnym. Kompetencja sądu powszechnego do rozstrzygania sporów w sprawach cywilnych, w określonej kategorii spraw, nie musi wynikać z ustawy regulującej te sprawy. Wynika generalnie z art. 2 § 1 kodeksu postępowania cywilnego ustanawiającego domniemanie drogi sądowej w sprawach cywilnych. Przepis ten stanowi, że "do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy". Art. 2 § 3 kodeksu postępowania cywilnego głosi ponadto, że "nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów". Sąd obowiązany jest więc rozstrzygnąć każdą sprawę cywilną zgłoszoną we właściwym trybie .

W sprawach sporów między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami o pobieranie opłat określonych w taryfach z tytułu nielegalnego poboru paliw lub energii, nie ma przepisów szczególnych, które przekazywałyby tę kategorię spraw cywilnych do właściwości sądów szczególnych lub właściwości innych organów. Przeto rozstrzyganie sporów w tych sprawach należy do właściwości sądów cywilnych, które mają obowiązek taki spór rozstrzygnąć, jeśli któraś ze stron złoży pozew w tej sprawie.

Natomiast z przepisów postępowania egzekucyjnego wynika, że egzekucja w sprawach sporów o nielegalny pobór paliwa lub energii jest dopuszczalna, jeśli nastąpiło rozstrzygnięcie sporu przez sąd, którego wyrok stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. W myśl art. 2 pkt 5 postępowania egzekucyjnego, egzekucji administracyjnej podlegają bowiem także należności pieniężne przekazane na podstawie innych ustaw niż wymienione w tym artykule. Zgodnie zaś ze wspomnianym już art. 4 postępowania egzekucyjnego, egzekucję administracyjną stosuje się nie tylko do obowiązków określonych w art. 3 i art. 3a tej ustawy, ale także do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń, gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, na gruncie powyższych przepisów prawa energetycznego i postępowania egzekucyjnego, należność pieniężna przedsiębiorstwa energetycznego, z tytułu pobierania opłat za nielegalne pobieranie paliwa lub energii, jest przekazana do egzekucji administracyjnej na podstawie art. 57 ust. 2 prawa energetycznego, jeżeli wynika ona z wyroku sądowego rozstrzygającego spór z odbiorcą (dłużnikiem). Bowiem "innym orzeczeniem" w rozumieniu art. 4 postępowania egzekucyjnego jest wspomniany wyrok sądowy.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził więc, że z obowiązującej, wskazanej wyżej, regulacji ustawowej wynika obowiązek sądowego rozpoznawania sporów o pobieranie opłat określonych w taryfach z tytułu nielegalnego pobierania energii lub paliw, między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami, przed przekazaniem roszczenia przedsiębiorstwa do postępowania egzekucyjnego w administracji. Oznacza to, że wierzyciel (przedsiębiorstwo energetyczne) przed wszczęciem egzekucji administracyjnej ma obowiązek skierowania sporu na drogę sądową celem uzyskania wyroku stanowiącego podstawę egzekucji. Oznacza to zarazem prawo dłużnika (odbiorcy) skierowania sporu z przedsiębiorstwem na drogę sądową.

Orzekający w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w całości podzielił pogląd prawny Trybunału Konstytucyjnego co do nieprawidłowej praktyki dotychczasowego stosowania przepisów art. 57 ustawy – Prawo energetyczne. Tym samym, skoro wniesione w sprawie zarzuty w istocie dotyczyły nieprawidłowego dochodzenia i egzekwowania należności Zakładu Energetycznego z tytułu opłaty sankcyjnej – zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zostały podjęte zarówno z naruszeniem prawa materialnego jak i naruszeniem przepisów procesowych wskazanych przez Trybunał Konstytucyjny w cytowanym wyroku z dnia 10 lipca 2006r.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpatrując skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej i badając sprawę zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmianami) tj. w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekając jednocześnie o kosztach postępowania na zasadach art. 200 powołanej ustawy.

Rozpoznając sprawę oparto się na art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zmianami) stanowiącym, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.