Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 854/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c, art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Inga Gołowska (spr.) Protokolant: Specjalista Małgorzata Kruszec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2019 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie [...]zł (czterysta osiemdziesiąt złotych).


UZASADNIENIE

I.

Zaskarżoną decyzją z 6 maja 2019r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił D. G. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w łącznej kwocie [...]zł w tym ubezpieczenia społeczne za okres 10/2014-12/2014, 10/2015-01/2018 w łącznej kwocie [...]zł w tym odsetki [...] zł, ubezpieczenia zdrowotne za okres 09/2014-12/2014, 01/2016-01/2018 w łącznej kwocie [...]zł w tym odsetki [...] zł, Fundusz Pracy za okres 09/2014-12/2014, 10/205-01/2018 w łącznej kwocie [...]zł w tym odsetki [...] zł.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji i akt sprawy, skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych a w związku z nieopłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy powstała zaległość.

Pismem z 21 lutego 2018r. skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzjami z 23 kwietnia 2018r. i 2 lipca 2018r. organ odmówił umorzenia składek.

Na skutek złożenia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z 29 października 2018r. sygn. akt: I SA/Kr 937/18 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ja decyzję.

W pisemnych motywach wyroku Sąd wskazał, że organ winien mieć na uwadze takie kwestie, jak to, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Organ rentowy nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, jedynie ograniczył się do wskazania w zaskarżonej decyzji, że możliwość ewentualnej egzekucji wynika z faktu, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Organ nie wskazał majątku ruchomego i nieruchomego należącego do Skarżącego. Organ nie odniósł się w należyty sposób do podnoszonych przez Skarżącego kwestii przebywania na zwolnieniu lekarskim. Organ nie wskazał na jakąkolwiek okoliczność, która mogłaby uzasadniać przyjęcie, że prowadząc postępowanie egzekucyjne można w okolicznościach niniejszej sprawy uzyskać kwoty odpowiadające zadłużeniu Skarżącego i czy kwoty te przekroczą wydatki egzekucyjne.

ZUS nie zbadał również należycie, czy ewentualna egzekucja będzie dopuszczalna. Organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, to egzekucja pozwoli na wyegzekwowanie zaległości i uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, gdyż nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

W okolicznościach sprawy, istniały również podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie niewystąpienia przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Organ ocenił, że sytuacja Skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi. Zestawienie dochodów Skarżącego z sumaryczną wielkością zadłużenia z tytułu składek w kwocie [...]zł (należności główne i odsetki za zwłokę) zdaniem Sądu stawiało pod znakiem zapytania realność spłaty całego zadłużenia bez narażenia Skarżącego na przekroczenie progu ubóstwa, czyli cytując omawiany przepis, na pozbawienie zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ w sposób dowolny i sprzeczny z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego stwierdził, że spłata zadłużenia jest w sytuacji Skarżącego realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ograniczył się w istocie do prostego stwierdzenia, że prowadząc działalność gospodarczą Skarżący uzyska dochody wystarczające na sfinansowanie niezbędnych potrzeb, a więc na życie nieuwłaczające godności człowieka i na spłatę długu z tytułu nieopłaconych składek i odsetek w kwocie ponad [...] zł.

Organ nie wyjaśnił, w jaki sposób doszedł do tej oceny i jakie potrzeby człowieka w świetle realiów życiowych i przysługującego mu konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP) uznano za niezbędne i jaką miarą te potrzeby szacowano. Nie wzięto również pod uwagę tego, że wspomniany art. 30 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek poszanowania i ochronny godności człowieka. Stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych.

Sąd wskazał, że fakt niekorzystania z pomocy opieki społecznej lub innej pomocy ze strony Państwa w żadnej mierze nie przesądza o jego dobrej sytuacji finansowej. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

Sąd skonstatował, że zadaniem organu będzie- po pierwsze uwzględnienie dokonanej przez Sąd oceny zgodnie z przepisem art. 153 P.p.s.a., po drugie dokonanie samodzielnej i wyczerpującej oceny przesłanek całkowitej nieściągalności a w szczególności przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s, po trzecie ustalenie jak najbardziej aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i zdrowotnego Skarżącego, w szczególności w odniesieniu do dochodów osiąganych w miesiącach poprzedzających wydanie nowej decyzji.

Sąd podkreślił i to, że do akt sądowych dołączono zaświadczenie o przyjęciu Skarżącego w dniu 22 października 2018r. na leczenie szpitalne na oddział kliniczny kardiologii interwencyjnej. Organ winien również wyjaśnić podnoszoną przez Skarżącego kwestię oczekiwania na badanie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, celem ustalenia niezdolności do pracy.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ wykorzystał dokumentację przedłożoną przez skarżącego oraz ustalenia poczynione z urzędu (z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z Centralnej Bazy Pojazdów i Kierowców, z EUKW).

Analiza zebranych dokumentów wykazała, że skarżący uzyskał dochody: za 2016r. [...] zł, za 2017r. [...] zł i za 2018r. [...] zł. Wg oświadczenia skarżącego za 2018r. średni dochód wynosił [...] zł miesięcznie wedle wyliczeń organu [...] zł., co wynikało ze szczegółowej analizy Księgi Przychodów i Rozchodów.

Skarżący oświadczył w dniu 25 lutego 2019r. że nie pracuje zawodowo, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku, nie korzysta z pomocy społecznej. W bazie KSI ZUS figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą.

Organ zweryfikował oświadczenia w zakresie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego i ustalił, że skarżący składał oświadczenia w dniu 14 marca 2018r., 10 maja 2018r., 6 sierpnia 2018r. i 25 lutego 2019r. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną a córka nie ma dochodu, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z żoną ale partycypuje w opłatach za mieszkanie i lekach dla żony, podał też, iż ponosi wydatki na utrzymanie [...] oraz podał, ze prowadzi wspólne gospodarstwo z [...] i [...].

Organ przyjął, że dla ustalenia aktualnej sytuacji finansowej uwzględnił dochody wszystkich członków gospodarstwa domowego i tak: średniomiesięczny dochód żony wynosi [...] zł, dodatkowe umowy zlecenia w PZU za 12/2018,-[...] zł, za 01/2019-[...] zł, 02/2019-[...] zł, 03/2019-[...] zł. [...] skarżącego od grudnia 2018r. do marca 2019r. osiągnęła średniomiesięczny dochód [...] zł.

Stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem to [...] zł. Skarżący posiada zobowiązania: kredyt [...] zł-płatny po [...] zł miesięcznie, w banku [...] zł -miesięcznie [...] zł, w [...],00 zł, w ZUS [...] zł, u osób fizycznych [...] zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, maszyn, środków transportu i innych praw majątkowych. Z ustaleń organu wynika, że jest współwłaścicielem samochodu ciężarowego [...] 2006r. (współwłaściciel z G. SA).

W prognozie sytuacji materialnej skarżący wskazał, że podane wcześniej wierzytelności przedawniły się a prowadzone postępowania egzekucyjne były bezskuteczne. Z postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w K. z 8 kwietnia 2016r. wynika, że postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego zostało umorzone wobec bezskuteczności egzekucji.

Wierzyciel skarżącego, firma Dynamic Sp. z o.o. wystąpiła z wnioskiem o orzeczenie wobec niego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej.

Skarżący przedstawił dokumentację medyczną z której wynika, że ma choroby serca, nerek, woreczka żółciowego, dnę moczanową i zapalenie stawów.

Organ rozpatrzył wniosek skarżącego w oparciu o art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. u z 2019r. poz. 300 ze zm. dalej-u.s.u.s.) i skonstatował, że materiał dowodowy nie dał podstaw by umorzyć zaległe składki. Wprawdzie komornik umorzył postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego, jednakże w opinii organu, skarżący nadal prowadzi aktywnie działalność gospodarczą, uzyskuje dochód i ma majątek ruchomy. Wobec skarżącego ZUS prowadzi przymusowe dochodzenie należności zatem nie ma podstaw by przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przechodząc do analizy przesłanek umorzenia wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U z 2003r. Nr 141, poz. 1365), organ stwierdził, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie składek.

Skarżący nie dołączył do akt sprawy orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, nie jest zatem wykluczony z rynku pracy. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, nie wystąpił o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Żona skarżącego ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności ale nie wymaga długotrwałej i stałej opieki, nadal pracuje zawodowo.

Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł zatem konieczność spłaty zadłużenia w formie sukcesywnych wpłat nie zagrozi sytuacji bytowej skarżącego i jego rodziny. Posiadanie zadłużenia z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych nie jest okolicznością przemawiającą za umorzeniem należności.

II.

W skardze do Sądu na powyższą decyzję D. G. zarzucił:

I.naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

a).art. 28 ust. 3a u.s.u.s.w zw z §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że:

-w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególne przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie, podczas gdy skarżący znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji zdrowotnej, a także życiowej ze względu na stan zdrowia oraz jego zony, jak i związane z tym problemy finansowe prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jak również zwiększania się wysokości zadłużenia oraz brak obiektywnej możliwości uiszczania bieżących składek na ubezpieczenia społeczne,

-skarżący nie choruje przewlekle a stwierdzone u niego choroby nie stanowią przeszkody i nie pozbawiają go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, pomimo, że skarżący przedłożył do akt bogatą dokumentację medyczną, która to jednoznacznie wskazuje, iż skarżący jest przewlekle chory a towarzyszące mu choroby serca, przebyty ostry zawał serca oraz problemy z nadciśnieniem spowodowały konieczność przebywania na zwolnieniu lekarskim przez niespełna cały 2018r.,

-bezpodstawne i subiektywne przyjęcie, iż okolicznością warunkującą możliwość uznania przewlekłości choroby zobowiązanego jest przedłożenie do akt sprawy orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy potwierdzającego, że skarżący należy do grona osób wykluczonych z rynku pracy, nie podając jednocześnie żadnego przepisu, bądź wyroku sądu uzasadniającego taki wymóg,

-błędne i całkowicie niezasadne uznanie, iż fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego potwierdza zdolność do pracy skarżącego, w okolicznościach gdy dokumentacja medyczna znajdująca się w aktach sprawy wskazuje na istotne problemy zdrowotne skarżącego utrudniające prowadzenie działalności gospodarczej,

-nieprawidłowe dokonanie ustaleń w przedmiocie aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, bowiem wzięto pod uwagę dochody wszystkich członków rodziny z którymi rzekomo prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w przypadku gdy organ sam przytacza, skarżący zawarł umowę o rozdzielności majątkowej z żoną Ewą, co powoduje, że jej zarobki nie stanowią własności skarżącego jak również dochody jego córki, która nie powinna ponosić odpowiedzialności za zaległości ojca z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w ten sposób nieprawidłowe jest oparcie ustaleń o rzekomy ustalony przez organ średniomiesięczny dochód w wysokości [...] zł z uwagi na fakt, iż skarżący nie może partycypować w dochodach otrzymywanych przez jego [...] i [...],

-pominięcie istotnego faktu, iż w przypadku rozdzielności majątkowej z żoną, osiągając średniomiesięczny dochód w 2018r. w wysokości [...] zł nie ma możliwości jednoczesnej spłaty zadłużenia a także uiszczenia bieżących składek bowiem rzeczona kwota jest niewystarczająca a tym samym skutkowałoby to pozbawieniem skarżącego środków do życia,

b). art. 22 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997r. (Dz. U Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 2 w zw z art. 1 w zw z art. 12 ustawy z 6 marca 2018r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U z 2018r. poz. 646) polegające na:

-prowadzeniu do wyeliminowania a co najmniej znacznego ograniczenia możliwości prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej m.in. poprzez uzależnienie wszelkich przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek od braku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w przypadku gdy nie jest ona rentowna, w sytuacji w której ograniczenie działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny a nadto w sytuacji w której zakazane jest dyskryminujące i nierówne traktowanie kogokolwiek w tym przedsiębiorców do czego doszło w niniejszej sprawie różnicując sytuację obywateli nieprowadzących działalność gospodarczą a osób prowadzących taka działalność, którzy znaleźli się w ciężkiej sytuacji finansowej z powodu braku terminowego i rzetelnego spełniania świadczeń przez kontrahentów skarżącego, prowadzące do braku rentowności przedsiębiorstwa,

-przyjęciu stanowiska zgodnie z którym sam w przypadku braku osiągania odpowiedniego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej takie przedsiębiorstwo powinno zostać zlikwidowane,

II.przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a). art. 7 w zw art. 77 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez:

-zaniechanie zebrania i rozpatrzenia wyczerpującego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie oraz dowolną ocenę zgromadzonego ww materiału w trakcie postępowania polegająca na stwierdzeniu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie i Fundusz Pracy w okolicznościach obiektywnego braku możliwości uregulowania tychże zaległości przez skarżącego bez pozbawienia jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

-błędne określenie wysokości aktualnej zaległości z uwagi na pominięcie faktu, iż skarżący nieprzerwanie od roku przebywa na zwolnieniu lekarskim, a opłacane przez niego składki tytułem składek na ubezpieczenie społeczne (w tym chorobowe) zdrowotne, Fundusz Pracy do ZUS od grudnia 2017r. do kwietnia 2018r. a także dokonania opłat tytułem składek na ubezpieczenie zdrowotne były zaliczane na poczet zaległości będących przedmiotem niniejszego postępowania, co powoduje, iż kwota ta powinna być o ich wartość obniżona,

-błędne określenie wysokości średniego miesięcznego dochodu w 2018r. bowiem nie wzięto w obliczeniach pod uwagę strat z lat ubiegłych tj. 2013, 2014 i 2015 z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wobec US a która wyniosła [...] zł co powoduje, że średni miesięczny dochód skarżącego wyniósł [...] zł co jednoznacznie wskazuje i jednocześnie obiektywnie przemawia za brakiem możliwości spłaty zaległości z tytułu obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy a także uiszczenie bieżących składek wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej a także brak uwzględnienia w ustaleniach dot. sytuacji materialnej skarżącego posiadania start z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w latach w których powstały zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy tj. 2014, 2015 a które to jednoznacznie przemawiają za brakiem możliwości terminowego uiszczania składek w tychże latach,

-brak uwzględnienia w ustaleniach rozdzielności majątkowej z żoną, co powoduje że ustalenia w przedmiocie uzyskiwanego przez nią dochodu jest całkowicie bezzasadne podobnie jak żądanie odnośnie podania dochodu uzyskiwanego przez córkę skarżącego bowiem dane te nie mogą stanowić podstaw dla ustalenia aktualnej sytuacji finansowej skarżącego,

-nieprawidłowe uznanie, iż fakt prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej jednoznacznie przemawia za osiąganiem dochodu umożliwiającego spłatę zaległości pomijając jednocześnie obligatoryjnego uiszczania składek bieżących,

-błędne uznanie, iż skarżący posiada majątek ruchomy, pomimo, iż z przedłożonej do akt księgi listy środków jednoznacznie wynika, iż jedynym środkiem trwałym nabytym w latach kiedy doszło do zadłużenia nabył jedynie telefon komórkowy a środków ruchomych z których mogłaby zostać przeprowadzona egzekucja nie posiada,

-pominięcie w ustaleniach istotnego faktu dla sprawy, a to umorzenie postępowania egzekucyjnego na mocy postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] z 8 kwietnia 2016r. z uwagi na bezskuteczność egzekucji co jednoznacznie przemawia za brakiem posiadania przez skarżącego majątku z którego można byłoby przeprowadzić egzekucję,

-błędne przyjęcie, iż skarżący nie udowodnił należycie, iż nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia pomimo przedłożenia przez skarżącego bogatej dokumentacji medycznej jednoznacznie wskazują na istotne problemy zdrowotne związane z przebytym ostrym zawałem mięśnia sercowego, nadciśnienia, problemami ze stawami, a także zwyrodnieniem kręgosłupa, ponadto treść tejże dokumentacji medycznej obiektywnie wskazuje, iż stan zdrowia skarżącego nie ulega poprawie a wręcz przeciwnie wymaga ścisłej kontroli i opieki lekarzy specjalistów a także okresowej hospitalizacji,

-pominięcie istotnego faktu dla sprawy, a to brak możliwości zatrudnienia przez skarżącego pracowników, prowadzenia przez niego jednoosobowej działalności gospodarczej co jednoznacznie ogranicza możliwość uzyskiwania wysokości dochodu umożliwiającego spłatę zaległości oraz uiszczanie bieżących składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy a co kolejno powoduje, iż w przypadku problemów zdrowotnych nie jest on w stanie wykonywać powierzonych mu zleceń,

-pominięcie w ustaleniach trudnej sytuacji finansowej i życiowej skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jego żony, zaliczając jej stopień niepełnosprawności do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego co powoduje koniecznością sprawowania nad nią opieki.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji, przeprowadzenie w oparciu o art. 106§3 p.p.s.a. dowodu z dokumentów wskazanych w uzasadnieniu skargi i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych.

Uzasadniając skargę jej autor wskazał, że skarżący jest w złym stanie zdrowia, nie może wykonywać pracy fizycznej, aktualnie otrzymuje dochód z zaległych świadczeń od kontrahentów. Podkreślono, że córka skarżącego nie mieszka z rodzicami więc jej dochód nie może być brany pod uwagę.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych dalej (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 2107) oraz art. 3 i art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm. dalej-p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy (w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego), lub mogło mieć istotny wpływ na ten wynik (w przypadku naruszenia przepisów postępowania).

W prawomocnym wyroku z 28 października 2018r. sygn. akt: I SA/Kr 937/18, Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien dokonać samodzielnej i wyczerpującej oceny przesłanek całkowitej nieściągalności a w szczególności przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ustalić jak najbardziej aktualny stan rodzinny, majątkowy i zdrowotny skarżącego w szczególności w odniesieniu do dochodów osiąganych w miesiącach poprzedzających wydanie nowej decyzji. Podnoszona przez skarżącego kwestia oczekiwania na badanie lekarza orzecznika ZUS również powinna być wyjaśniona przez organ.

Powyższy wyrok, na podstawie art. 170 p.p.s.a. stał się prawomocny bowiem żadna ze stron nie wniosła skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Z tego względu priorytetowe znaczenie dla oceny legalności obecnie kontrolowanego aktu ma treść art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak podkreśla się w orzecznictwie, użyty w ww. przepisie zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (por. wyroki NSA: z 25 kwietnia 2014r. sygn. akt: II FSK 1276/12; z 22 października 2014r. sygn. akt: II FSK 2472/12; z 4 października 2016r. sygn. akt: I FSK 450/15 - dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. S. Hanausek, tamże, s. 319). Wskazania nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy; nie mogą np. wskazywać, że określone dowody są bardziej wiarygodne od innych (por. wyrok SN z 13 marca 1975r. sygn. akt: III CRN 466/74, OSPiKA 1976, z. 3, poz. 63)-Andrzej Kabat tamże.

Dla organu administracji ponownie rozpatrującego sprawę, jak też każdego innego organu orzekającego w danej sprawie, zawarty w orzeczeniu kasacyjnym pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak również ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego. Jak podkreślał niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, konsekwencją związania oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku jest to, że stanowisko sądu I instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego, powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej wyrażonej w poprzednim orzeczeniu, a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wcześniejszym poglądem (wyrok NSA z 2 kwietnia 2008r. o sygn. akt: I OSK 886/07).

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77§1, 80 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141 poz.1365 ze zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a. W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl §3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie mają charakter uznaniowy. Okoliczność ta nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (zob. wyrok NSA z 10 października 2007r. sygn. akt: II GSK 176/07). Dodatkowo należy podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego w świetle której w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W ocenie sądu organ administracji wydając zaskarżoną decyzję nie zebrał całego materiału dowodowego ani nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności składkowych określonych w art.28 ust.3a s.u.s. w związku z §3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. i nie uwzględnił wskazówek wynikających z prawomocnego wyroku sygn. akt: I SA/Kr 937/18.

Należy zaznaczyć, że określona w przepisie §3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Aby dokonać rzetelnej sytuacji materialnej wnioskodawcy należy przede wszystkim podać minimum socjalne w gospodarstwie domowym strony a następnie porównać je do dochodów osiąganych przez stronę. W niniejszej sprawie organ administracji nie podał jakie jest minimum socjalne w dwuosobowym gospodarstwie domowym i nie porównał tego minimum do dochodów osiąganych przez skarżącego. Dopiero takie porównanie pozwala rzetelnie ocenić czy spełniona została przesłanka, o której mowa w §3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Przy rozpoznaniu każdego wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek należy ocenić czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie, skarżący podnosił okoliczność zawarcia z żoną umowy rozdzielności majątkowej. Oznacza to, że należy wyjaśnić czy skarżący mieszka razem z żoną, czy mieszkanie w którym mieszka jest jego własnością ( jaki ma tytuł prawny) czy też żony (ewentualnie osób trzecich), czy skarżący utrzymuje się sam, jakie konkretnie ponosi wydatki i na co. Organ powinien wyjaśnić czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wydatki ponoszone przez skarżącego powinny być rzetelnie udokumentowane. Weryfikacji wymaga i to czy skarżący, który ma zadłużenie w bankach (jakich i w jakiej wysokości) spłaca kredyty, bowiem na rozprawie w dniu 30 października 2019r. oświadczył, że nie płaci. Czy w związku z tym toczy się postępowanie egzekucyjne.

Po dokonaniu tych ustaleń należy przeanalizować przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Skarżący podnosił bowiem, że komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne. Raz jeszcze należy zbadać i należy uzasadnić przesłankę całkowitej nieściągalności wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

W sytuacji gdy organ widzi potrzebę uzupełnienia tego materiału (np. wyjaśnienia sytuacji żony wnioskodawcy, córki lub inne kwestie) to winien wezwać stronę do złożenia takich uzupełniających wyjaśnień. W przekonaniu sądu organ administracji powinien także odnieść się do sytuacji zdrowotnej skarżącego czy z uwagi na stan zdrowia jest w stanie kontynuować działalność gospodarczą, czy jest w stanie pracować.

Brak wyczerpujących ustaleń w tym zakresie stanowi naruszenie art.7, 77§1, 80 K.p.a. co mogło mieć istotny pływ na wynik sprawy.

Na podstawie art. 153 ustawy o p.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną, w szczególności ustalając, czy zachodzi całkowita nieściągalność i oceniając, czy wystąpiły przesłanki umorzenia zawarte w §3 ust. 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS. Dokonując tych ustaleń i ocen organ odniesie się do aktualnej sytuacji skarżącej, na którą składa się jej sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokona realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Stąd należało w oparciu o art. 145§1 pkt. 1 lit. c w zw z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.

O kosztach postępowania w sprawie orzeczono w myśl art. 200, art. 205§2 w zw z art. 209 p.p.s.a. Na kwotę [...]zł składa się wynagrodzenie pełnomocnika adwokata w wysokości [...] zł określone na podstawie §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2018r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (Dz. U poz. 1800 ze zm.).