Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1691/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 34 par. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 24 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 marca 2020 r. sprawy ze skargi T.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1.Działając na podstawie art. 138 § I pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tJ: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17, art. 18, art. 33 i art. 34 § 1, § 4 i § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.: Dz. U. z 2019r., poz. 1438) ze zm., dalej: u.p.e.a.), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w C. (dalej: ZUS) z [...] nr [...] odmawiające uwzględnienia zarzutu przedawnienia, wygaśnięcia albo nieistnienia obowiązku określonego w tytułach wykonawczych nr od [...] do [...] dla T. S. (dalej: skarżąca) .

2. Postępowanie przed organami.

2.1. ZUS prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne w oparciu o własne tytuły wykonawcze nr od [...] do [...] z dnia [...] obejmujące zaległości składkowe za łata 1992-1994.

W dniu 13 kwietnia 2019 r. wniosła zarzuty z dnia 12 kwietnia 2019 r., uprawnione z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., podnosząc zarzut przedawnienia, wygaśnięcia albo nieistnienia obowiązku, wyjaśniając, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (Dz.U. z 2017 r., poz 1778, dalej: u.s.u.s.), zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od dnia w którym stało się wymagalne. Egzekwowane należności składkowe uległy jej zdaniem przedawnieniu.

Termin przedawnienia po raz ostatni został jej zdaniem przerwany 13 listopada 1996 r., w związku z czym jeśli przyjmie się, że czynność ta wydłużyła termin przedawnienia do łat 10, a następnie doszło do zawieszenia biegu przedawnienia nawet na kilka lat (nie więcej jednak niż 2 lata, tj. od 13 maja 2004 r. do 13 września 2005 r. (jak wynika z pisma ZUS z 15 maja 2018 r., sygn. sprawy: [...]), wówczas należności składkowe uległy przedawnieniu, co najmniej 5 łat temu. Przedawnione zaś roszczenia nie istnieją.

Zdaniem skarżącej oczywiste jest, że przerwanie biegu przedawnienia może nastąpić wyłącznie w czasie biegu przedawnienia, czyli przed upływem terminu przedawnienia określonego zgodnie z art. 24 ust 4 u.s.u.s. Nie można skutecznie przerwać terminu, który już upłynął. A jeśli tak, to wystąpienie obu prawnie doniosłych okoliczności warunkujących przerwanie biegu przedawnienia, takich jak zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie podatnika o zastosowaniu tego środka, musi nastąpić przed upływem terminu przedawnienia - trafność takiej wykładni potwierdza zdaniem zobowiązanej orzecznictwo sądów administracyjnych. Nie doszło zatem do skutecznego przerwania biegu przedawnienia zobowiązania, gdyż tytuł wykonawczy doręczono jej dopiero w [...], a więc już po upływie terminu przedawnienia zobowiązania. Z tych względów zachodzi przesłanka zarzutu, o której mowa w art. 33 pkt 1 u.p.e.a. (tj. przedawnienie, wygaśnięcie łub nieistnienie obowiązku będącego przedmiotem egzekucji).

Przedawnienie powoduje wygaśnięcie zobowiązania z mocy prawa niezależnie od fazy w jakiej znajduje się postępowanie, nawet w trakcie egzekucji. Upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego powinien w związku z tym być brany pod uwagę przez organ z urzędu w trakcie postępowania egzekucyjnego. Po upływie okresu przedawnienia nie można skutecznie dochodzić wykonania zobowiązania.

Wskazuje, że dokonane przez ZUS zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej nie zapobiegło przedawnieniu roszczeń, art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest bowiem w zgodnej opinii judykatury oraz doktryny niezgodny z Konstytucją.

Przesłanki, na podstawie których Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r. (SK 40/12) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 70 § 6 O.p. (art. 70 § 6 obowiązywał do 31 grudnia 2002 r., zastąpiony został później przez art. 70 § 8), w pełni uzasadniają podobny wniosek względem obowiązującego od dnia 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w całym okresie jego obowiązywania (nierówność podmiotów, które zyskują zabezpieczenie).

Z powyższego wynika zatem konieczność zastosowania wykładni prokonstytucyjnej. Oczywistość niezgodności przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią TK stanowią wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania tego przepisu.

Wniosła więc w zarzutach o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., z uwagi na wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku wskutek przedawnienia oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zarzutów, z uwagi na oczywistą bezprzedmiotowość jego prowadzenia z powodu przedawnienia egzekwowanego obowiązku.

2.2. ZUS ww. postanowieniem odmówił uwzględnienia zarzutu przedawnienia, wygaśnięcia albo nieistnienia obowiązku określonego w tytułach wykonawczych nr od [...] do [...].

W uzasadnieniu podniósł, iż na wniosek ZUS Oddział w C. [...] dokonano wpisu w księdze wieczystej [...] hipoteki przymusowej, obejmującej zaległości od września 1991 r. do września 1994 r. Ponadto wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013r. SK 40/12, stwierdzający, że art. 70 § 6 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. - jest niezgodny z art. 62 § 2 Konstytucji - ma zastosowanie do przepisów dotyczących zabezpieczenia składek na ubezpieczenie społeczne wyłącznie w okresie, w którym przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyłały do stosowania, zakwestionowanych przez TK przepisów ustawy Ordynacja podatkowa.

Przepis art. 26 ust. 4 u.s.u.s. obowiązujący od 25 listopada 1998 r. stanowił podstawę odwołania do przepisów ustawy Ordynacja podatkowa o hipotece przymusowej, w tym art. 70 § 6 O.p., statuującego zasadę nieprzedawniania się należności zabezpieczonych hipoteką na nieruchomości. Takie odesłanie obowiązywało do 31 grudnia 2002 r.

2.3. W zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 34 § 4 w związku z art. 33 pkt 1-10 i art. 59 § 1 u.p.e.a. poprzez bezpodstawną odmowę uwzględnienia zarzutów przedawnienia i odmowę umorzenia postępowań mimo, iż kwestie przedawnienia egzekwowanych roszczeń oraz sprzeczności z Konstytucją art. 24 ust. 5 u.p.e.a. są oczywiste.

Skarżąca wskazała, że nie ma racji Zakład twierdząc, że ZUS nie może samodzielnie oceniać konstytucyjności przepisów - wyroki NSA z dnia 3.01.2002 r., III SA 1339/00 oraz z dn. 07.05.2003 r., I SA/Wr 2282/00). Przedawnienie jest bowiem okolicznością, która musi być brana pod uwagę z urzędu przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne. W tym kontekście, że ZUS w Z., w identycznej sprawie nr [...] stwierdził, że z wyroku TK wynika, iż zabezpieczenia hipoteczne wpisane do 31 grudnia 2002 r. nie mają skutków skutecznego zabezpieczenia i odstąpił od dochodzenia od niej przedawnionych roszczeń zabezpieczonych hipotecznie. Słusznie też ZUS w C. wydał jej oświadczenie z dnia [...] w sprawie rezygnacji z zabezpieczenia hipoteką przymusową, ustanowioną na podstawie tej samej decyzji z [...] nr [...], w oparciu o którą wszczęto w dniu [...] postępowanie egzekucyjne. Księgi Wieczystej nr [...] wobec przedawnienia długów w ten sposób zabezpieczonych.

Zdaniem skarżącej egzekwowane od niej należności uległy przedawnieniu. Termin przedawnienia po raz ostatni został według niej przerwany 13 listopada 1996r., w związku z czym jeżeli przyjmie się, że czynność ta wydłużyła termin przedawnienia do lat 10, a następnie doszło do zawieszenia biegu przedawnienia nawet na kilka lat, nie więcej jednak niż 2 lata, tj. od 13 maja 2004 r. do 13 września 2005 r., to należności uległy przedawnieniu, co najmniej 5 lat temu. Zgodnie zaś z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych przedawnione zaś roszczenia nie istnieją.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, orzeczenie co do istoty sprawy i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości, gdyż ZUS, jak wynika z przytoczonych okoliczności, nie dąży do rzetelnego i zgodnego z prawem, wyjaśnienia i rozpatrzenia niniejszej sprawy.

2.4. Zaskarżonym postanowieniem Zakład utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu i instancji.

Na wstępie przywołał art. 35 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137, ze zm.), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników (oraz osób prowadzących działalność gospodarczą) ulegały przedawnieniu po upływie 5 łat, licząc od dnia, w którym składka stawała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można było jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat.

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, dodano także do art. 24 ust. 5a-5d.

Przepis art. 24 ust. 5b - z dniem 1 lipca 2004 r. - uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264). Na podstawie tej samej nowelizacji po ust. 5d do art. 24 dodano także ust. 5e.

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. według zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-łetni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (zob. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

W kontekście poczynionych przez organ ustaleń należy zgodzić się, że z uwagi na przerwanie biegu przedawnienia należności składkowe za okres od grudnia 1992 r. do września 1994 r. nie uległy przedawnieniu na dzień 1 stycznia 2003 r., a zatem miał do nich zastosowanie przepis art. 24 ust. 4 usus w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., stanowiący, że należności z tytułu składek ułegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagałne. Nie można jednak zgodzić się z tym, iż z uwagi na zabezpieczenie składek hipoteką w 1996 r. zastosowanie miał zmieniony (od 1 stycznia 2003 r.) art. 24 ust. 5 usus, zgodnie z brzmieniem którego: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką łub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki łub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia."

Orzecznictwo sądowe odnosi się do braku uregulowania kwestii międzyczasowych w ustawie z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.). Odwołując się do orzecznictwa należy wskazać, że w przypadku, gdy zobowiązanie przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Przy czym do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile jednak wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń należy oceniać według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. Z tych względów wpis hipoteki dokonany przed wejściem w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r. winien być traktowany jak "każda inna czynność zmierzającą do ściągnięcia" należności składkowych z tym, że jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik, to na zasadach ogólnych wpis hipoteki powodował tylko przerwanie biegu przedawnienia, z tym skutkiem, że następowało ono nie po upływie 5 lat, a po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne (por. wyrok WSA w Opolu z 24.02.2016 r. I SA/Op 547/15).

Zgodnie z orzecznictwem sądowym podkreślić należy, że dla oceny materialnoprawnych skutków zdarzeń rzutujących na bieg, a nawet wyłączenie możliwości upływu terminu przedawnienia, jakie miały miejsce pod rządami poprzednich regulacji prawnych, należy stosować przepisy obowiązujące w dacie tych zdarzeń. Oznacza to, że jeśli dokonanie czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, tj. wpis hipoteki miał miejsce w 1996 r., to należało zastosować przepisy obowiązujące w tym czasie.

Analizując z kolei zarzuty zobowiązanej dotyczące zastosowania w tej sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12, uznającego za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP zapewniający równą dla wszystkich ochronę prawną własności, innych praw majątkowych oraz prawa dziedziczenia, przepis art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej (art. 70 § 6 obowiązywał do 31 grudnia 2002 r., zastąpiony został później przez art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej) również do obowiązującego od dnia 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w całym okresie jego obowiązywania wyjaśnić należy, że nie można rozciągać postanowień tego wyroku na wszystkie inne ustawy zawierające analogiczną normę prawną. O ile można przyjąć, iż ze względu na zmienioną później numerację tego przepisu, wyrok ten ma odniesienie także do art. 70 § 8 O.p., to jednak nie sposób przyjąć, iż rozciąga się on na ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca obowiązującego przepisu prawa, tym bardziej więc nie można przyjąć wykładni rozszerzającej wyroku TK wydanego w związku z konkretnym zapytaniem prawnym. To Konstytucja zresztą nakazuje organom administracji publicznej działanie na podstawie przepisów prawa, a zarówno art. 70 § 8 O.p., jak i art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych są nadał obowiązującymi.

Przede wszystkim jednak podkreślenia ponownie wymaga, że dochodzone od zobowiązanej należności składkowe za okres od grudnia 1992 do września 1994r. zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej w dniu 8 lipca 1996r., a więc pod rządami obowiązującej zakresie składek na ubezpieczenia społeczne do 25 listopada 1998 r. ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. (Dz. U. z 1989 r. poz. 137, z póżn. zm.).

Zgodnie z § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia wartości podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych ( Dz.U. nr 6, poz. 40 z 1989 r.), w zakresie należności składkowych następowało odesłanie do treści art. 30 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych w brzmieniu, zgodnie z którym nie ulegały przedawnieniu zaległości podatkowe zabezpieczone na nieruchomości. Jednakże po upływie terminu określonego w ust. ł zaległości te mogą być egzekwowane tylko z tej nieruchomości.

Skoro więc wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 ma odniesienie jedynie do ustanawianych na wniosek ZUS hipotek przymusowych w okresie od 25 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., nie ma natomiast wpływu na hipoteki przymusowe ustanawiane przed 25 listopada 1998 r., gdyż wtedy obowiązywały zapisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych, niezakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny i po dniu 31 grudnia 2002 r., gdyż od tej daty ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera samodzielną regulację, przyjętą w art. 24 ust. 5, w zakresie przedawnienia należności zabezpieczonych hipoteką, której niekonstytucyjności także Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził, to przyjąć należy, że dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w 1996 r. wywiera ten skutek, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu.

3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

3.1. W skardze, zaskarżając ww. postanowienie w całości, pełnomocnik skarżącej zarzucił:

1. niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12. Jak bowiem jednoznacznie wynika z jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych i powszechnych, wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 zastrzeżeń dotyczących art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.

2. niewłaściwie zastosowanie art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 O.p. poprzez odmowę stwierdzenia wygaśnięcia zobowiązania wskutek przedawnienia.

3. naruszenie art. 34 § 4 w związku z art. 33 § 1 pkt 1 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.) poprzez bezpodstawną odmowę uwzględnienia zarzutów przedawnienia oraz odmowę uchylenia postanowienia ZUS i umorzenia postępowań nr od [...] do [...].

4. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 7a i 8 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść skarżącej. W postanowieniu z dnia z [...] ([...]), wydanym w sprawie tytułów, wykonawczych wydanych uprzednio tj. [...] przez ZUS w C., nr od [...] do [...] DIAS doszedł bowiem do wniosku, że "W spornej sprawie (...), Jak się wydaje, wykładni przez pryzmat wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, powinny podlegać ewentualnie także przepisy ustawy poprzedzającej ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych, która pochodzi z 1998 r. " (s. 5 postanowienia), przychylając się w ten sposób do stanowiska Skarżącej. Natomiast w zaskarżonym postanowieniu ten sam organ całkowicie zmienił swe dotychczasowe stanowisko stwierdzając, że " (...) wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 ma odniesienie jedynie do ustanawianych na wniosek ZUS hipotek przymusowych w okresie od 25 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., nie ma natomiast wpływu na hipoteki przymusowe ustanawiane przed 25 listopada 1998 r. " (s. 8 postanowienia). Organ nie wyjaśnił przyczyny tak daleko idącej zmiany swego stanowiska. Z powyższego wynika jednak, że DIAS powziął wątpliwości w wyżej wskazanej kwestii, a wątpliwości te postanowił, naruszając przy tym przepisy postępowania, rozstrzygnąć na niekorzyść skarżącej.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i postanowienia ZUS, zobowiązanie DIAS do wydania w określonym terminie postanowienia uwzględniającego zarzuty skarżącej, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, wstrzymanie przez DIAS egzekucji administracyjnej prowadzonej przez ZUS w związku z niniejszą sprawą.

W uzasadnieniu powtórzono argumentację podniesioną w zażaleniu.

3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wniósł o jej oddalenie.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się zasadna.

4.2. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy doszło do przedawnienia składek ZUS objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym.

4.3. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że narusza ono prawo w stopniu powodującym konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

4.4. Przystępując do rozważań nad legalnością zaskarżonego postanowienia wskazać w pierwszej kolejności należy na treść art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a., który zawiera enumeratywne wyliczenie przyczyn, mogących stanowić podstawę prawną zarzutu zgłoszonego przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. I tak zgłoszony przez skarżącą zarzut nieistnienia obowiązku mieści się w punkcie 1 art. 33 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku.

Rozważyć zatem należy zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego objętego zaskarżonym postanowieniem. Uznanie bowiem, że uległo ono przedawnieniu oznaczałoby niemożność prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie.

4.5. Zdaniem Sądu, rozważając kwestię przedawnienia składek objętych wnioskiem o ich umorzenie, Zakład błędnie przyjął, że z uwagi na zabezpieczenie spornych należności hipoteką nie uległy one przedawnieniu. Stanowisko takie jest błędne i nie uwzględnia jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych w tej kwestii, którą Sąd podziela i przyjmuje za własną. Sąd podziela reprezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd Strony co do przedawnienia zaległości objętych hipoteką również po 1 stycznia 2012r. z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12. Sam fakt zabezpieczenia zaległości wobec ZUS hipoteką na nieruchomości nie przesądza, że nie doszło do ich przedawnienia, a to oznacza, że termin przedawnienia zaległości z tytułu składek biegnie na zasadach ogólnych, które zostały zawarte w art. 24 ust. 4, ust. 5a i kolejnych u.s.u.s. (wyrok WSA w Białystoku z dnia 21 sierpnia 2018r., I SA/Bk 283/2018, LEX nr 2541206). Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 o.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych(wyrok WSA w Kielcach z dnia 12 lipca 2018r., I SA/Ke 200/2018, LEX nr 2521236). Ponadto jak podkreślił WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 21 czerwca 2018r., I SA/Gl 445/2018, LEX nr 2509016) Uregulowanie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. organ musi uwzględnić przy ocenie przedawnienia należności z tytułu składek, wskazując dokumenty źródłowe z postępowania egzekucyjnego.

Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2018r., I SA/Gl 1272/17, LEX nr 2482750). Zdaniem Sądu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. objęty jest takimi samymi zastrzeżeniami co do jego konstytucyjności jak uregulowanie art. 70 § 8 o.p., który brzmi analogicznie jak obowiązujący do 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 o.p. Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości skarżącego nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności składkowych biegł na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 1 marca 2018r., I SA/Gl 1246/17, LEX nr 2457928).

W konsekwencji z uwagi na uprawnienie sądu do odmowy zastosowania przepisu niegodnego z Konstytucją RP obowiązkiem składu orzekającego w niniejszej sprawie jest dokonywanie operatywnej (kompleksowej) interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko wykładnię językową, ale również wykładnię i celowościową oraz systemową ze szczególnym uwzględnieniem i prokonstytucyjnej wykładni prawa. Interpretatorowi nie wolno bowiem ignorować hierarchicznie wyższych aktów prawna, w tym Konstytucji RP. Należy podkreślić, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018r., II GSK 2706/17, CBOSA).

Rozpatrując sprawę ponownie, ZUS zastosuje się do ww. oceny prawnej Sądu oraz podporządkuje się wytycznym co do dalszego postępowania zawartym w tym orzeczeniu.

4.6. Mając na uwadze powyższe Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

Na zasądzone koszty postępowania składa się opłata skarbowa od pełnomocnictwa.