Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 774/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 116
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 1033/10 w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.

1. Wyrokiem z 14 grudnia 2010 r., I SA/Wr 1033/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 25 czerwca 2010 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległość C. sp. z o.o. z siedzibą w W. w podatku od towarów i usług za wrzesień 2004 r.

2. Postanowieniem z 2 września 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie w sprawie orzeczenia odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe wymienionej spółki. Organ ustalił, że spółka nie uregulowała zaległości w podatku od towarów i usług za wrzesień 2004 r., a w okresie od 2 sierpnia 2004 r. do 23 listopada 2005 r. skarżący pełnił funkcję członka zarządu tej spółki. Postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki na podstawie tytułu wykonawczego z 14 lipca 2005 r. nie doprowadziło do zaspokojenia wskazanej zaległości podatkowej.

3. Sąd Rejonowy dla [...], po rozpoznaniu wniosku z 30 października 2006 r., złożonego przez R.H. pełniącego funkcję członka zarządu spółki, postanowieniem z 29 listopada 2006 r. ogłosił upadłość spółki "C.". Pismem z 9 lutego 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zgłosił ww. zaległość podatkową (wierzytelność) do masy upadłości spółki. Postanowieniem z 17 września 2007 r. Sąd stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego, wskazując w uzasadnieniu, że likwidacja masy upadłości pozwoliła jedynie na częściowe (w 19,1829%) zaspokojenie wierzyciela kategorii I, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W dniu 25 października 2007 r. syndyk złożył wniosek o wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego.

4. Organ I instancji stwierdził, że zobowiązanie podatkowe powstało w okresie, gdy skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki, zobowiązanie to nie zostało uregulowane, egzekucja z majątku spółki okazała się w całości bezskuteczna, co potwierdziło zakończone postępowanie upadłościowe (egzekucja generalna), a skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, nie wykazał też braku winy w zakresie niezgłoszenia wniosku o upadłość we właściwym czasie lub podjęcia postępowania układowego. Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji powołał, art. 107 § 1 i 2, art. 108 § 1 i 3 w związku z art. 116 § 1, 2 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm., dalej Ordynacja podatkowa).

5. Organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji uznając, że skarżący nie wykazał żadnej z przesłanek zwalniających go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. W szczególności nie wykazał, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki zgłoszono we właściwym czasie. Do takiego przekonania organ doszedł w wyniku analizy sytuacji finansowej spółki za lata 2002 – 2006 w perspektywie tego czy majątek spółki wystarczał na zaspokojenie jej zobowiązań. Odwołał się do dokumentacji spółki, z której wynika, że od 2001 r. spółka ponosiła straty, przy ujemnej wartości kapitału własnego. Wartość zobowiązań przekraczała wartość sumy aktywów, pomimo podejmowania od 2003 r. działań naprawczych. W 2004 r. spółka nie regulowała należności publicznoprawnych.

Przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki "C.", zadaniem organu, wystąpiły już przed dniem objęcia funkcji przez skarżącego. Zła kondycja spółki, jak wynika z bilansów za kolejne lata, ulegała pogorszeniu. Za 2004 r. wykazano ujemny kapitał własny 3.172.719,07 zł, w 2005 r. 2.098.403,72 zł, a zobowiązania spółki przewyższały wartość jej majątku. W tych okolicznościach, zdaniem organu, skarżący winien wystąpić o ogłoszenie upadłości po objęciu funkcji członka zarządu. Oceny tej, jak wskazał organ odwoławczy, nie mogą zmienić dokonane w toku postępowania egzekucyjnego wpłaty na poczet zaległości publicznoprawnych. Kwestii tej nie można także rozważać, jako przesłanki zwalniającej członka zarządu z odpowiedzialności. Wskazanie w toku postępowania egzekucyjnego majątku spółki, z którego możliwe jest zaspokojenie wierzytelności, nie może być utożsamiane ze wskazaniem takiego majątku w toku postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej. W ocenie organu, skarżący nie wykazał także, że nie ponosi winy za spóźnione złożenie wniosku o upadłość.

Skarga do Sądu pierwszej instancji.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu A.J. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, zarzucając naruszenie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez orzeczenie odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu, podczas gdy wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został zgłoszony we właściwym czasie, gdyż przesłanki do tego powstały w IV kwartale 2006 r. Skarżący podniósł, że w okresie kiedy był członkiem zarządu spółki podjął działania zmierzające do rozwoju przedsiębiorstwa i poprawy jego konkurencyjności. Działania te przejściowo pogorszyły niektóre wskaźniki ekonomiczne. Jednak w 2005 r. spółka zmniejszyła swoje zobowiązania i stratę. Skarżący uznał, że działania te pozwolą na równomierne zaspokojenie wierzycieli, tym samym nie ma podstaw do występowania o upadłość. Skarżący, wprowadzając plan naprawczy, przewidywał pomyślne zakończenie restrukturyzacji, dlatego za nieuzasadnione uważa obciążanie go odpowiedzialnością za zaległości spółki.

Ponadto art. 116 Ordynacji podatkowej został zdaniem skarżącego naruszony z uwagi na orzeczenie o odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu, mimo braku formalnego stwierdzenia przez organ bezskuteczności egzekucji.

Skarżący zarzucił też obrazę art. 121 § 1, art. 122, art. 191 oraz 210 § 4 Ordynacji podatkowej, czego wynikiem jest błędne ustalenie okoliczności faktycznych sprawy, co doprowadziło do wydania decyzji z naruszeniem art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.

Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

7. Sąd pierwszej instancji na wstępie wskazał na niesporne w sprawie ustalenia faktyczne: spółka zalegała z płatnością zobowiązania w podatku od towarów i usług za wrzesień 2004 r., w tym czasie skarżący był członkiem jednoosobowego zarządu spółki, na podstawie doręczonego spółce tytułu wykonawczego organ egzekucyjny do czasu wszczęcia postępowania upadłościowego, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec spółki, w wyniku którego nie została zaspokojona przedmiotowa zaległość w podatku od towarów i usług, natomiast w wyniku postępowania upadłościowego, wszczętego na podstawie wniosku członka zarządu spółki z dnia 30 października 2006 r., doszło do upadłości likwidacyjnej "C." CHG sp. z o.o. i całość jej majątku została przeznaczona na zaspokojenie wierzycieli, przy czym, mimo zgłoszenia do masy upadłości, nie została zaspokojona zaległość w podatku od towarów i usług za wrzesień 2004 r.

Uwzględniając powyższe ustalenia Sąd uznał, że organ podatkowy wykazał zarówno fakt pełnienia przez skarżącego członka zarządu w czasie powstania zaległości, jak i bezskuteczność egzekucji, a zatem stwierdził zaistnienie przesłanek warunkujących odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, o których mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Za nieskuteczny Sąd uznał przy tym zarzut braku stwierdzenia przez organ egzekucyjny bezskuteczności egzekucji w sytuacji, gdy pomimo przeprowadzenia upadłości likwidacyjnej spółki nie doszło do zaspokojenia wierzytelności.

8. Za istotę sporu Sąd uznał ustalenie, czy skarżący wykazał przesłanki zwalniające go z odpowiedzialności za zaległości spółki, a w szczególności czy wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe). Sąd odwołał się w tym zakresie do przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r., nr 118, poz. 512 ze zm.) – dalej "p.u.", które znajdzie zastosowanie w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy przed dniem 1 października 2003 r. (art. 1 § 1 i 2 oraz art. 5 § 1 i 2) oraz wskazał na stosownie przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. nr 60, poz.535 ze zm.) – dalej: "p.u.i.n." (art. 11 oraz art. 21 ust. 1 i 2). Sąd wywiódł z treści tych przepisów, że warunkiem zwolnienia się przez skarżącego z odpowiedzialności za zaległości spółki "C." było wykazanie, że wniosek o ogłoszenie upadłości tej spółki został zgłoszony w terminie dwóch tygodni od zaprzestanie płacenia przez spółkę długów (wymagalnych zobowiązań pieniężnych) lub w terminie dwóch tygodni od dnia w którym zobowiązania spółki przekroczyły wartość jej majątku, nawet wówczas gdyby na bieżąco te zobowiązania wykonywała.

Sąd zauważył, że poddając analizie sytuację finansową spółki za lata 2002-2006 organ opierał się na danych z bilansów spółki. Dane te analizowano, w szczególności w zakresie czy majątek spółki wystarczał na zaspokojenie jej zobowiązań. Na koniec roku obrotowego 2002 zadłużenie spółki (6.147.717 zł) przekraczało ogólną wartość aktywów (4.381.735 zł) co dawało wartość zadłużenia w kwocie 1. 682.982 zł. Na koniec roku obrotowego 2003 zadłużenie wzrosło do kwoty 2.629.317 zł, a na koniec 2004 r. do kwoty 3.172.720 zł. W kolejnych latach, tj. 2005 i 2006 zadłużenie nieco zmalało i w 2006 r. wyniosło 2.138.618,47 zł. Wbrew twierdzeniom strony majątek spółki nie wystarczał na zaspokojenie zobowiązań podatkowych, a spółka nie regulowała bieżących zobowiązań podatkowych w 2004 r.

9. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy i jego ocena, zgodna z wymogami art. 191 Ordynacji podatkowej pozwalały na stwierdzenie, że już w dniu objęcia przez skarżącego funkcji członka zarządu spółki istniały przesłanki wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Sąd zwrócił uwagę, że podjęte przez skarżącego działania w 2003 r., które miały doprowadzić do poprawy sytuacji finansowej spółki, spowodowały obniżenie zadłużenia spółki w latach 2005 i 2006, jednak nadal w latach tych zadłużenie przekraczało 2.000.000 zł i obligowało członków zarządu do złożenia wniosku o upadłość. Nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym, w szczególności w danych z bilansów spółki za kolejne lata podatkowe, twierdzenia skarżącego, że trudności finansowe spółki miały charakter incydentalny i przejściowy. Trudności w spłacie zobowiązań przez spółkę miały charakter trwały, zadłużenie w latach 2002-2004 r. rosło, a podejmowane przez skarżącego próby poprawy sytuacji finansowej spółki odbywały się już w warunkach uzasadniających zgłoszenie do sądu wniosku o upadłość spółki.

Ponadto Sąd uznał, że okoliczności, które skarżący wskazał jako przesłanki złożenia wniosku z 30 października 2006 r. o upadłość spółki przez ówczesny zarząd, nie są przesłankami, o jakich mowa w prawie upadłościowym, są to bowiem okoliczności, które w ogóle uniemożliwiały dalsze prowadzenie przez spółkę działalności.

10. Sąd podniósł, że skarżący nie wykazał też jakoby niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy. Przypomniał, że obowiązek wystąpienia z wnioskiem we właściwym czasie nakładają na członków zarządu przepisy Prawa upadłościowego i naprawczego, jak również obowiązującego uprzednio rozporządzenia i uregulowania te nie naruszają powoływanych w skardze przepisów art. 2, art. 20 oraz art. 22 Konstytucji RP, ale zabezpieczają prawidłowe funkcjonowanie wszystkich podmiotów gospodarczych.

11. W odniesieniu do przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej Sąd stwierdził, że skarżący również jej nie wypełnił, bowiem wskazanie mienia spółki, o jakim mowa w tym przepisie, dotyczy postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej (członka zarządu spółki). Możliwość zaspokojenia należności ze wskazanych przez członka zarządu spółki składników majątku przed wszczęciem tego postępowania (np. w toku postępowania egzekucyjnego) nie wyczerpuje tej przesłanki natomiast ujawnienie majątku podczas postępowania egzekucyjnego należy traktować jako obowiązek członka zarządu ujawnienia majątku spółki.

12. Konkludując Sąd zważył, że skarżący nie wykazał istnienia którejkolwiek z przesłanek zwalniających go z odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki "C.", a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada warunkom określonym w art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.

Skarga kasacyjna.

13. Powyższy wyrok został w całości zaskarżony przez A.J., który w skardze kasacyjnej zarzucił mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: "p.p.s.a.":

1) naruszenie prawa materialnego przewidziane w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tj. błędną wykładnię art. 116 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.i.n. oraz art. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że organy podatkowe mogą dokonywać całkowicie samodzielnego badania przesłanek ogłoszenia upadłości przez wydaniem decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej i nie są w tym względzie związane inną oceną dokonaną wcześniej przez sąd upadłościowy;

2) naruszenie prawa materialnego przewidziane w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. poprzez zastosowanie w sprawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.i.n. oraz art. 2 Konstytucji RP, mimo że skarżący wykazał, iż nie można mu przypisać winy za niezłożenie wniosku o upadłość w czasie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu (brak zarzucalności zaniechania) oraz wykazał, że uprzednio sąd upadłościowy uznał wniosek o upadłość za złożony we właściwym terminie, przy jednoczesnym braku ustalenia przez organy podatkowe bezskuteczności egzekucji.

3) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy przewidziane w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj. art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie rozpatrzenie i nie odniesienie się w uzasadnieniu do całości zarzutów podniesionych w skardze, a dotyczących wykazania przez skarżącego przesłanki braku winy przy niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości;

4) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wspływ na wynik sprawy przewidziane w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji w sytuacji, kiedy naruszała ona prawo materialne oraz przepisy procedury podatkowej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według obowiązujących przepisów, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

14. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z powyższego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1(34), poz. 1). Nie jest natomiast dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej ani ich uściślanie. Prawidłowe wskazanie podstaw kasacyjnych polega na podaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone oraz wyjaśnienie na czym to naruszenie polegało (art. 176 p.p.s.a.).

15. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Należy zauważyć, że w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną to strona składająca ten środek odwoławczy zakreśla zakres kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji przez sąd odwoławczy. Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny (por. np. wyroki NSA: z 30 listopada 2004 r., sygn. akt FSK 1289/04; z 13 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 365/07; z 13 listopada 2009r., sygn. akt II FSK 906/08, dostępne w systemie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przytoczenie powyższej argumentacji natury ogólnej było konieczne przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej. To one wyznaczają bowiem zakres kontroli sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

16. Skarga kasacyjna zawiera zarzuty naruszenia zarówno prawa materialnego jak i procesowego, powołanie tych ostatnich jest konieczne w sytuacji, gdy Strona kwestionuje przyjęty do wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny sprawy.

Autor skargi kasacyjnej sformułował w niej zarzut naruszenia art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do kwestii winy w zachowaniu strony polegającej na niezłożeniu wniosku o upadłość w sytuacji, gdy takie zaniechanie prowadzi do skutków korzystnych dla wierzyciela podatkowego.

W pierwszej kolejności trzeba przypomnieć treść zarzucanych przepisów. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Istotne dla wyznaczenia zakresu kontroli sądowoadministracyjnej jest, więc wyznaczenie "granic danej sprawy". Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 10 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 624/07; a także z 29 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 236/10 (dostępne w systemie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl): "Wprawdzie sąd - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, jednakże jest uprawniony do rozstrzygania wyłącznie w granicach danej sprawy, które wyznacza kontrolowany akt (lub inna forma działalności) administracji publicznej".

O naruszeniu przez sąd art. 134 § 1 p.p.s.a. można mówić, gdy sąd wykroczy poza granice sprawy, w której skarga zostałaby wniesiona, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyjdzie poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a rzeczywiście zaistniały (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1101/10, dostępny w systemie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Brak jest przesłanek w rozpoznawanej sprawie do przyjęcia tezy o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji powołanego przepisu. Sąd ten nie wykroczył bowiem poza granice sprawy, a autor skargi kasacyjnej nie powiązał naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. z przepisami odnoszącymi się do prawa procesowego lub materialnego, które znajdowały, bądź powinny znajdować zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Tym samym nie wskazał, ewentualne naruszenie jakich przepisów nie powołanych przez skarżącego, a rzeczywiście istniejących, nie zauważył Sąd pierwszej instancji.

Z kolei w myśl art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a w razie gdy wskutek uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Przepis ten określa wymogi formalne uzasadnienia orzeczenia. Jednym z elementów koniecznych uzasadnienia jest wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ramach podstawy prawnej rozstrzygnięcia sąd powinien podać nie tylko argumenty, którymi kierował się wydając takie, a nie inne rozstrzygnięcie, ale też wskazać dlaczego nie podziela zarzutów strony. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną naruszenia przepisów postępowania, gdy uzasadnienie nie pozwala na kasacyjną kontrolę orzeczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1605/09, z 27 października 2010 r. sygn. akt II GSK 900/09, z 5 listopada 2010 r. sygn. akt II OSK 1713/10, dostępne w systemie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada powyższym wymogom. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji w motywach swojego rozstrzygnięcia odniósł się bowiem do zarzutów podniesionych w skardze, a dotyczących kwestii terminu właściwego dla zgłoszenia wniosku o upadłość spółki "C." sp. z o.o. z siedzibą w W. W szczególności przedstawił argumenty, które w jego ocenie dawały podstawy do uznania zarzutów skarżącego za niezasadne. Motywy te były na tyle dokładne, że pozwoliły stronie skarżącej na polemikę z nimi w skardze kasacyjnej, a Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu - na ocenę ich prawidłowości. Nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi jednak o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odniesienie się do wszystkich zarzutów poprzez odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w konkretnej sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 1651/11, dostępny w systemie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przypomnieć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przeprowadził szczegółową ocenę ustaleń faktycznych dokonanych przez organy podatkowe. To na jej podstawie uznał, że przesłanki upadłości powstały po stronie spółki przed dniem 2 sierpnia 2004 r., zatem wniosek o ogłoszenie upadłości spółki winien zostać zgłoszony przez A.J. tuż po objęciu funkcji, w terminie wynikającym z art. 21 p.u.i.n., tj. nie później niż 16 sierpnia 2004 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że postępowanie organów podatkowych było zgodne z przepisami regulującymi zakres i ocenę postępowania podatkowego, czyli art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej.

Autor skargi kasacyjnej powyższych okoliczności nie podważył, nie zawarł bowiem w skardze kasacyjnej żadnego zarzutu, który kwestionowałby dokonane sprawie ustalenia faktyczne, a także ich ocenę, uznaną przez Sąd pierwszej instancji za prawidłową i zgodną z prawem. W tej sytuacji, nie podważył również ustalonej daty wystąpienia przesłanek upadłości spółki, której członkiem zarządu był A.J.

Na marginesie warto również odnotować, że wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu przesądza łącznie o ich bezzasadności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 marca 2006 r., sygn. akt I FSK 795/05, z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II FSK 1448/06 dostępne w systemie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

17. Drugi z zarzutów procesowych wskazuje na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji w sytuacji, kiedy naruszała ona prawo materialne oraz przepisy procedury podatkowej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Zarzut powyższy nie wskazuje jednak konkretnie jakie przepisy prawa materialnego i procesowego zostały przez Sąd pierwszej instancji naruszone. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut powyższy również nie został szczegółowo uzasadniony. Stanowi on niejako podsumowanie rozważań w niej zawartych. Jak wskazano na wstępie rozważań Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny. W związku z tym ogólnikowo sformułowany zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. należało uznać za nieuzasadniony.

18. Wobec bezzasadności zarzutów odnoszących się do naruszenia prawa procesowego należało przyjąć, że autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował przyjętego do wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy. Należy przypomnieć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako prawidłowo ustalone przyjął następujące okoliczności faktyczne sprawy:

- "C." CHG sp. z o.o. zalegała z płatnością, wynikającego z deklaracji podatkowej, zobowiązania w podatku od towarów i usług za wrzesień 2004 r.,

- w okresie od 2 sierpnia 2004 r. od 23 listopada 2005 r., tj w okresie kiedy powstało zaległe ww. zobowiązanie podatkowe A.J. pełnił w spółce funkcję jedynego członka zarządu,

- na podstawie doręczonego Spółce tytułu wykonawczego organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego, do czasu wszczęcia postępowania upadłościowego, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Spółki, w wyniku którego nie została zaspokojona zaległość w podatku od towarów i usług za wrzesień 2004 r.

- w wyniku postępowania upadłościowego, wszczętego na podstawie wniosku członka zarządu Spółki z dnia 30 października 2006 r., doszło do upadłości likwidacyjnej "C." CHG sp. z o.o. i całość jej majątku została przeznaczona na zaspokojenie wierzycieli, przy czym, mimo że została zgłoszona do masy upadłości, nie zostały zaspokojona zaległość Spółki w podatku od towarów i usług za wrzesień 2004 r.

Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdził, że organ podatkowy w wyniku przeprowadzonego postępowania wykazał, zarówno fakt pełnienia przez A.J. funkcji członka zarządu "C." CHG sp. z o.o. w czasie powstania zaległości podatkowej jak i bezskuteczność egzekucji, a zatem istnienie przesłanek warunkujących odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o których mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Uznał również, że przesłanki upadłości powstały po stronie spółki przed dniem 2 sierpnia 2004 r., zatem wniosek o ogłoszenie upadłości spółki winien zostać zgłoszony przez A.J. tuż po objęciu funkcji, w terminie wynikającym z art. 21 p.u.i.n., tj. nie później niż 16 sierpnia 2004 r.

19. Przy tak ustalonym i niezakwestionowanym skutecznie stanem faktycznym sprawy, autor skargi kasacyjnej sformułował dwa zarzuty odnoszące się do naruszenia prawa materialnego

Zarzucił błędną wykładnię art. 116 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.i.n. oraz art. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że organy podatkowe mogą dokonywać całkowicie samodzielnego badania przesłanek ogłoszenia upadłości przez wydaniem decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej i nie są w tym względzie związane inną oceną dokonaną wcześniej przez sąd upadłościowy; oraz zastosowanie w sprawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.i.n. oraz art. 2 Konstytucji RP, mimo że skarżący wykazał, iż nie można mu przypisać winy za niezłożenie wniosku o upadłość w czasie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu (brak zarzucalności zaniechania) oraz wykazał, że uprzednio sąd upadłościowy uznał wniosek o upadłość za złożony we właściwym terminie, przy jednoczesnym braku ustalenia przez organy podatkowe bezskuteczności egzekucji.

Nie zasługują one na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że zarówno sformułowane zarzuty, jak również ich uzasadnienie polemizują z ustaleniami faktycznym sprawy oraz ich oceną.

Naruszenie prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię oznacza niewłaściwe odczytanie przez sąd treści przepisu. W takim przypadku skarżący powinien wskazać, jak zastosowany przepis powinien być rozumiany. Z kolei błędne zastosowanie prawa materialnego, czyli tzw. "błąd subsumcji" oznacza wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie podlega hipotezie określonej normy prawnej.

Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji oznaczać to będzie brak możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Stanowisko zbieżne z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zajął już zresztą między innymi w wyrokach z 6 kwietnia 2005 r., sygn. akt FSK 692/04; z 13 października 2004 r., FSK 548/04, (dostępne w systemie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w których stwierdzono, wprost, że "brak skutecznego zarzutu podważającego ocenę legalności w sprawie ustalenia stanu faktycznego wyklucza możliwość oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego". W innych orzeczeniach zauważono, że "nie można w skardze kasacyjnej skutecznie stawiać zarzutu nietrafnego zastosowania prawa materialnego, gdy z jej uzasadnienia wynika, że wadliwie zostały ustalone okoliczności stanu faktycznego, bez wskazania przy tym, jakie normy postępowania naruszył sąd pierwszej instancji w procesie kontroli legalności zaskarżonych decyzji" (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2004 r., sygn. akt FSK 568/04; z 10 lipca 2012, sygn. akt II FSK 105/11, dostępne w systemie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Z tego względu oceny przedstawionych zarzutów trzeba dokonać przez pryzmat niezakwestionowanego stanu faktycznego sprawy. Z kolei z ustaleń faktycznych wynika, że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna, a przesłanki do zgłoszenia wniosku o upadłość istniały już w momencie objęcia przez A.J. funkcji członka zarządu spółki. Autor skargi kasacyjnej powinien zatem wpierw skutecznie zakwestionować ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd pierwszej instancji za podstawę do wyrokowania, a dopiero wówczas zarzucać błędne zastosowanie prawa materialnego. W ustalonym przez organy podatkowe stanie faktycznym sprawy, zaakceptowanym przez Sąd pierwszej instancji, zarzut niewłaściwego zastosowania art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.i.n. oraz art. 2 Konstytucji RP, należało uznać za bezzasadny.

20. Sąd pierwszej instancji nie dokonał również błędu w wykładni art. 116 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.i.n. oraz art. 2 Konstytucji RP.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy,

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Z przepisu tego wynika, iż organ podatkowy zobowiązany jest wykazać jedynie fakt pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie, gdy upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową oraz, że egzekucja z majątku Spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Natomiast ciężar wykazania którejkolwiek z okoliczności uwalniających od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu. Może on uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe poprzez wykazanie, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, lub wszczęto postępowanie układowe albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy. Nadto przesłanką egzoneracyjną jest również wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części (por. wyroki NSA z 6 marca 2003 r. sygn. akt SA/Bd 85/03, publ. POP 2003/4/93, z 26 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1666 i 1667/09 - dostępne w systemie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak już podkreślono w rozpoznawanej sprawie nie było sporne, że spółka posiadała zaległości podatkowe, w okresie powstania zobowiązania, przekształconego w zaległość podatkową, A.J. był członkiem zarządu spółki, egzekucja z majątku spółki zasadnie uznana została za bezskuteczną. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał, aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiły okoliczności egzoneracyjne wskazane w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Przede wszystkim z przedstawionych powyżej okoliczności wynika, że przesłanki do ogłoszenia upadłości spółki istniały w dniu objęcia przez skarżącego funkcji członka zarządu tj. 2 sierpnia 2004 r., a zatem w terminie 14 dni od wskazanej daty, A.J. powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Złożenie takiego wniosku uwalniałoby go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.

W sytuacji, gdy autor skargi kasacyjnej uważa, że organ podatkowy powinien uwzględnić przy ocenie występowania przesłanek z art. 116 Ordynacji podatkowej, również dowody zgromadzone w toku innych postępowań (np. postępowania upadłościowego) powinien sformułować zarzut naruszenia prawa procesowego odnoszący się do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Jak już podniesiono powyżej, skarga kasacyjna zarzutu takiego nie zawiera.

Jedynie na marginesie można wskazać, że faktycznie zdefiniowanie przesłanki bezskuteczności egzekucji budziło wątpliwości w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, które to doprowadziły do podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały w składzie siedmiu sędziów w dniu 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08 (dostępna w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że:

1) Stwierdzenie przez organ podatkowy bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej powinno być dokonane po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego.

2) Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu.

W obszernym uzasadnieniu zajętego stanowiska Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym można - co do zasady - wyróżnić trzy stadia: stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji, stadium stosowania egzekucji oraz stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji. Nie jest możliwe ustalenie przesłanki bezskuteczności egzekucji w stadium poprzedzającym wszczęcie egzekucji. Wyjątkowo byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy przeciwko spółce została przeprowadzona egzekucja zaległości podatkowych, czy nawet innych wierzytelności nie mających charakteru publicznoprawnego, która zakończyła się, a następnie powstały inne należności publicznoprawne. Powielanie nowych czynności egzekucyjnych tylko dlatego by formalnie potwierdzić bezskuteczność egzekucji byłoby oczywiście zbędne. Wynika to jednak z tego, że pojęcie bezskutecznej egzekucji w całości lub w części może i powinno być odnoszone do całości majątku zobowiązanego (dłużnika), a nie tylko do konkretnej wierzytelności publicznoprawnej (cywilnoprawnej). W stadium stosowania egzekucji stwierdzenie jej bezskuteczności będzie związane z zasady ze skutecznością zastosowanych środków egzekucyjnych (art. 71 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Jeżeli chodzi o trzecie stadium postępowania egzekucyjnego w administracji to niewątpliwie w przypadku wyegzekwowania w całości należności publicznoprawnej tak w egzekucji administracyjnej jak i sądowej, to nie ma istotnie podstawy prawnej do wydawania przez organ egzekucyjny stosownego postanowienia (poza sytuacją uregulowaną w art. 59 § 2 u.p.e.a. i art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.), ale w postępowaniu upadłościowym po ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku sąd ma obowiązek wydać postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego. Nie oznacza to jednak by nie można było wyraźnie wskazać na dowód, który będzie takim sformalizowanym dokumentem. W egzekucji administracyjnej sądowej będą to tytuły wykonawcze zawierające adnotację o skuteczności egzekucji dotyczące kwot pobranych na podstawie tytułu wykonawczego i wzmianka komornika w tytule wykonawczym o zaspokojeniu roszczenia wierzyciela w całości lub w oznaczonej części.

W rozpoznawanej sprawie niespornym jest fakt prowadzenia egzekucji do czasu wszczęcia postępowania upadłościowego. Egzekucja ta nie pozwoliła na wyegzekwowanie zaległości podatkowych spółki za okres, którego rozpoznawana sprawa dotyczy.

21. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 w zw. z art. 207 § 2 p.p.s.a. Za przesłankę odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w części uznaje się rozpoznanie kilku jednobrzmiących odpowiedzi na skargi kasacyjne przy uwzględnieniu związanego z tym nakładu pracy pełnomocnika strony, charakteru rozpoznawanych spraw oraz wkładu pełnomocnika w przyczynienie się do ich wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.