Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 573/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1-4,  art. 6 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 151 i 119 ust. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 24 par. 1 pkt 5 i  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] odmawiającą Z. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Pismem z dnia [...] października 1990 r. J. D. złożyła wniosek o rekompensatę za mienie pozostawione w Związku Radzieckim.

Następstwo prawne po M. D. wynikało z postanowienia sądu Rejonowego dla Miasta W. Wydział [...] z dnia [...] kwietnia 1987 r., sygn. [...], na mocy którego spadek po ww. osobie nabyły H. D. i J. D. – po 1/2 części każda z nich, natomiast spadek po H. D. nabyła J. D. w całości, a także postanowienia Sądu Rejonowego dla W.[...] Wydział [...] z dnia [...] maja 2005 r., sygn. [...], zgodnie z którym spadek po J. D. nabył Z. D. z d. O. w całości.

Prezydent Miasta W. postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. nr [...] przekazał przedmiotowy wniosek Wojewodzie [...], zgodnie z właściwością.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił Z. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na fakt, że właściciel pozostawionej nieruchomości – M. D. - zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. w W.

Od wyżej wskazanej decyzji Z. D. wniósł do Ministra Skarbu Państwa odwołanie wskazując, iż Wojewoda [...] nie wyjaśnił z jakich przyczyn właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał i przebywał w W.

Po rozpoznaniu złożonego od powyższej decyzji odwołania, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu orzeczenia Minister stwierdził, że Wojewoda [...] nie rozważył "okoliczności związanych z tym, że M. D. był żołnierzem zawodowym", albowiem "żołnierze zawodowi mogli być przenoszeni do innej jednostki [...] ze względu na potrzeby Sił Zbrojnych". Wskazał także, że pominięte zostały okoliczności związane z sytuacją w trakcie mobilizacji, w związku z czym organ wojewódzki powinien ustalić okoliczności i przyczyny przebywania M. D. w dniu 1 września 1939 r. na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] odmówił Z. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości X.

W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), należy w niniejszej sprawie zbadać, czy:

osoba będąca właścicielem nieruchomości pozostawionej, była w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkującym na byłym terytorium Rzeczypospolitej oraz czy opuściła to terytorium w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., albo na podstawie umów międzynarodowych określonych w art. 1 ustawy z 2005 r., a także, czy posiada obecnie obywatelstwo polskie, oraz czy w przepisanym terminie, tj. do dnia 31 grudnia 2008 r., złożony został, przez osobę uprawnioną, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 2005 r.),

w razie śmierci osoby wymienionej w punkcie "a", czy spadkobiercy tej osoby (bądź jeden z nich - wskazany przez pozostałych) posiadają obywatelstwo polskie i czy w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r., złożony został wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 2005 r.).

Organ wojewódzki stwierdził, że zlecone przez organ drugiej instancji ustalenie przyczyn przebywania przez M. D. "na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej", zostały przez organ pierwszej instancji wykonane. Szczególna sytuacja żołnierzy zawodowych nie jest przesłanką potwierdzenia prawa do rekompensaty, bowiem jest nią zamieszkiwanie na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ podniósł, że M. D. był właścicielem nieruchomości w X. o czym świadczy, m.in. akt nadawczy nr [...] z dnia [...] marca 1928 r. Nie ulega wątpliwości także fakt, iż posiadał on obywatelstwo polskie, tak jak i jego następca prawny Z. D., zaś przedmiotowy wniosek złożony został w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 2005 r.

Wojewoda ustalił, że właściciel pozostawionej nieruchomości nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - na co wskazują m.in. pismo M. D. z dnia [...] czerwca 1948 r. do Ministra Obrony Narodowej, życiorys sporządzony przez M. D. (życiorys ten nie został podpisany, jednakże data i miejsce urodzenia, a także zestawienie podanych tam faktów z innymi dokumentami - np. poświadczeniem służby z dnia [...] maja 1948 r. - pozwalają zidentyfikować jego autora), zaświadczenie administracji domu przy ul. D. z dnia [...] sierpnia 1945 r., oświadczenie Z. D. z dnia [...] lutego 2007 r. (data wpływu do organu), dokumenty [...] i [...].

Wskazał, iż fakt przebywania danej osoby w określonym miejscu, w danym czasie, nie stanowi dowodu na okoliczność jej miejsca zamieszkania, może jedynie uprawdopodobniać tę okoliczność. Wynika to z faktu, że na pojęcie miejsca zamieszkania (art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kc) składają się dwa elementy: przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar stałego w niej pobytu (animus). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób jednoznaczny, iż miejscem zamieszkania M. D. była W., w której stacjonował przynajmniej od 1936 roku.

Fakt, że osoba ta otrzymała nadział ziemi jako osadnik wojskowy, nie jest równoznaczny z zamieszkaniem w tym gospodarstwie. Ponadto "zamiar stałego pobytu" (animus) odnosić się musi do pobytu w "danym czasie", bez względu na to czy planowane jest przez daną osobę długotrwałe przebywanie w danej miejscowości, co oznacza, że w 1939 r. zamiarem stałego pobytu M. D. obejmował W. Nie ma żadnego znaczenia, iż zamiar ten był ściśle związany z podległością służbową w ramach wykonywanego zawodu.

Wojewoda zauważył, że przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami, takimi jak odbywanie kary pozbawienia wolności, powołanie do służby wojskowej, czy podjęcie studiów w innej miejscowości, nie zmienia miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym. Służba M. D. nie była "powołaniem do służby wojskowej", lecz jego sposobem na życie, zajęciem wykonywanym przez niego stale, ze wszelkimi tego konsekwencjami. Jedną z tych konsekwencji jest zmiana miejsca zamieszkania zgodnie z rozkazem przełożonych. "Szczególne okoliczności" wskazane powyżej, to natomiast mobilizacja i udział w kampanii wojennej, które nie zmieniają miejsca zamieszkania, a więc w przypadku M. D. - miejsca stałego kwaterunku wojskowego w W.

W związku z powyższym stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy z 2005 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Z. D., - kwestionując prawidłowość ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji, bowiem Wojewoda [...] nie wyjaśnił z jakich przyczyn M. D. przebywał w W. w dniu 1 września 1939 r.

Po rozpoznaniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...].

W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że z zaświadczenia wydanego przez Administrację Domu przy ul. D. w W. z dnia [...] sierpnia 1945 r. wynika, iż M. D. zameldowany był pod powyższym adresem w okresie od 1936 do 1944 roku (wskazując, iż dom ten należał do Funduszu Kwaterunku Wojskowego).

Organ przytoczył treść art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wskazał, iż kwestią sporną jest fakt zamieszkiwania właściciela nieruchomości pozostawionej w dniu 1 września 1939 r. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Dodał, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie wyjaśnia co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", w związku z czym w tej kwestii należy się odnieść do art. 25 kc, a następnie przyjąć, że "zamieszkanie" jest to miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania składają się zatem dwa składniki: obiektywny, czyli pobyt stały w danej miejscowości (corpus) oraz subiektywny w postaci uzewnętrznionego zamiaru, woli tego pobytu (animus). Łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe. Analizy wskazanych składników dokonywać należy łącznie, ponieważ składnik mentalny animus manifestuje się w szczególności w postaci konkretnych, obiektywnie sprawdzalnych zachowań składających się na corpus, a zatem ich rozdzielenie służy tylko potrzebom teoretycznego opisu. W doktrynie wskazano, że o miejscu zamieszkania rozstrzyga całokształt okoliczności, a mianowicie "zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania."

Pobyt stały (zwykły), na który wskazuje m.in. zaświadczenie wydane przez Administrację Domu przy ul. D. w W. z dnia [...] sierpnia 1945 r., polega na faktycznym przebywaniu, zamieszkiwaniu w danej miejscowości. Składnikiem pobytu stałego jest realizowanie w danej miejscowości obiektywnie sprawdzalnej aktywności życiowej (rodzinnej, zawodowej, społecznej). Pobyt stały w danym lokalu stanowi z kolei fakt zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania oraz wolą koncentracji spraw życiowych jednostki (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1496/00). Za taki zaś zamiar uznać należy osiedlenie się w związku z oddelegowaniem do pracy (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 1294/09).

Stwierdził, że analogiczna sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, bowiem opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez M. D. nastąpiło na długo (co najmniej [...] lat) przed wybuchem drugiej wojny światowej i jak wynika z akt sprawy, było związane ze zmianą miejsca pełnienia służby wojskowej.

W ocenie organu odwoławczego nie budzący żadnej wątpliwości jest fakt, iż centrum życiowym właściciela nieruchomości pozostawionej było Z., a następnie W. - co miało miejsce zarówno przed dniem 1 września 1939 r., w tym dniu, jak i po dniu 1 września 1939 r.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie wynika, iż M. D. - jako żołnierz zawodowy Wojska Polskiego - pełnił swoją służbę na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższego twierdzenia nie podważyło postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez Wojewodę [...]. Organ centralny podniósł, iż odstąpił od swojego stanowiska prezentowanego uprzednio, wobec braku dowodów na fakt zamieszkiwania M. D. w dniu 1 września 1939 r. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Biorąc pod uwagę powyższe uznał, iż M. D. pierwotnie pozostawił mienie poza obecnymi granicami RP, lecz w zupełnie innych okolicznościach, niż te określone w art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania Minister wskazał, że nie znajduje uzasadnienia zarzut, iż organ wojewódzki nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nie zwrócił się do Centralnego Archiwum Wojskowego o przeprowadzenie kwerendy w niewyjaśnionym dotąd zakresie. Z akt sprawy wynika bowiem, że Wojewoda [...] pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. zwrócił się do Centralnego Archiwum Wojskowego w W. o przeprowadzenie kwerendy dokumentów, które potwierdzałyby służbę M. D. w Wojsku Polskim w latach 1939-1945 r. Z otrzymanych dokumentów wynika jednoznacznie, iż osoba ta pełniła służbę w Z., a więc na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa wniósł Z. D. wnosząc o uchylenie - jako wydanych sprzecznie z prawem lub z rażącym naruszeniem prawa - decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2012 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz o dokonanie oceny prawnej przedmiotowej sprawy i zawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań, co do dalszego postępowania, które wiązać będą organ.

Ponadto na podstawie art. 119 ppsa wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Skarżący powyższej decyzji zarzucił:

- naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ppsa), tj. art. 1 i art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) w zw. z art. 156 § 1 kpa, albowiem błędnie przyjęto, iż M. D. pełniący zawodową służbę wojskową mógł swobodnie decydować o swoim miejscu pobytu i nie jest w związku z tym uprawniony do otrzymania rekompensaty, o której mowa w ustawie, gdyż nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

- naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ppsa), tj.:

a) art. 24 §1 pkt 5 kpa, poprzez wydanie decyzji w II instancji przez tego samego urzędnika, który wydawał z upoważnienia Ministra poprzednią decyzję w 2008 r.,

b) art. 7, art. 107 § 3 kpa poprzez: niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że powyższa decyzja została wydana przez tego samego pracownika Ministerstwa Skarbu Państwa, który wydawał w powyższej sprawie decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r., uchylającą pierwszą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2007 r., co stanowi przesłankę wznowienia postępowania.

Dodał, że Minister nie wyjaśnił, z jakich przyczyn M. D. w dniu 1 września 1939 r. przebywał w W. i czy jego pobyt w W. nie był związany z ogłoszoną w dniu 31 sierpnia 1939 r. mobilizacją. W takiej sytuacji miał obowiązek przebywać w wyznaczonym miejscu, gdyż inaczej zostałby uznany za dezertera.

Podniósł, iż ustalenia Wojewody opierają się na dowolnie interpretowanych, sprzecznych ze sobą dokumentach (z pisma z [...] czerwca 1948 r. wynika, że M. D. pełnił czynną służbę Wojskową w Z.; z niepodpisanego życiorysu wynika, że rozkazem z [...] września 1939 r. został ewakuowany z W. do L.; z zaświadczenia administracji domu przy ul. D. wynika, że zamieszkiwał on w W. w latach 1936-1944; zaś z dokumentów PCK wynika, że M. D. zamieszkiwał w Z. w 1931 r.).

Ponadto wskazał, iż przepisy ustawy o rekompensatach w sposób nieprecyzyjny określają krąg uprawnionych do niej, gdyż z tytułu ustawy wynika, że dotyczy ona "rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej", ale już w jej art. 1 ust. 1 zakres ustawy ograniczono do zasad realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Ponadto w art. 2 pkt 1 ponownie ograniczono krąg uprawnionych wyłącznie do osób, które w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwały na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i opuściły to terytorium [...] (art. 2 pkt 1).

Dodał, że art. 1 i 2 pkt 1 ustawy o rekompensatach w zakresie, w jakim nie dotyczą osób, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a które nie przebywały w dniu 1 września 1939 r. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z pełnieniem zawodowej służby wojskowej i ogłoszoną mobilizacją narusza zagwarantowane przez Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej ochronę własności oraz zasadę równości wobec prawa (art. 21 ust. 2, art. 32 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i stwierdził, że skarga jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Ponadto zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ww. ustawy, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.

Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. odmawiającą Z. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jego poprzednika prawnego – M. D.

Materialnoprawną podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Zgodnie z art. 1-4 tej ustawy prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej:

- w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w tej ustawie tzw. układów republikańskich, oraz

- które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., a także

- osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie.

W niniejszej sprawie za bezsporną Sąd uznał okoliczność, że M. D. był właścicielem nieruchomości znajdującej sie w miejscowiści X. - co wynika z aktu nadawczego znajdującego się w aktach sprawy oraz protokołu oddania w posiadanie działki ziemi z majątku X. sporządzonego w dniu [...] września 1922 r.

Natomiast istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny prawidłowości ustaleń dokonanych przez organy administracji - które uznały za nieudowodnioną okoliczność zamieszkiwania M. D. na byłym terytorium Polski w dniu 1 września 1939 r.

Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd uznał, że rację ma organ administracji twierdząc, iż ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", dlatego też w tej kwestii należy odnieść się do art. 25 kc, który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Kwestia ta nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych, które stanęły na stanowisku, że własnie w ten sposób należy rozumnieć to ustawowe pojęcie.

W świetle powyższego organy zatem prawidłowo uznały, że o "miejscu zamieszkania" rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Jednakże zamiar stałego pobytu nie jest jednoznaczny z pragnieniem dożywotniego lub co najmniej długotrwałego pozostawania w danej miejscowości.

Zgodnie zatem z powyższym, w prowadzonym postępowaniu należało ustalić, czy osoba pozostawiająca mienie na byłym obszarze RP miała zarówno tzw. corpus (faktycznie przebywała w danej miejscowości) oraz animus (wolę stałego pobytu w niej). Zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola i zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 478/11, z dnia 12 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 140/11, z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1880/10 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 1294/10).

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowowdowego nie budzi żadnych wątpliwości okoliczność przebywania M. D. na obecnym obszarze Polski w dniu 1 września 1939 r. Wskazać bowiem należy, że z zaświadczenia administracji domu przy ul.D. w W. wynika, iż zamieszkiwał on w tym domu od roku 1936 r. do 1944 r. Ponadto z poświadczenia słyżby datowanego na dzień [...] maja 1948 r. wynika, że osoba ta w 1931 r. została “wykazana" w [...] Pułku [...] – Z. a ponadto, iż brak jest akt do dalszego, dokładniejszego określenia przebiegu służby. Z kolei w “oświadczeniu – zeznaniu" z dnia [...] grudnia 1967 r. P. W. stwierdził, że M. D. w okresie międzywojennym służył w stopniu [...] w [...] Pułku [...] w Z. i brał udział w walkach toczonych przez [...] batalion pułku [...].

Strona skarżaca w piśmie z dnia [...] grudnia 2011 roku podniosła, że jej poprzednik prawny przebywał w grupie gen. [...] – to jest na [...], blisko domu w miejscowości X., jednakże zauważyć należy, że okolicznośc ta nie ma żadnego znaczenia dla sprawy. Osoba ta bowiem pełniła służbę w miejscowości Z. przez wiele lat. Ponadto zameldowana była w W. od 1936 r. do 1944 r., czyli zarówno przed wybuchem II wojny światowej, jak i w okresie okupacji.

W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, że organy zarówno pierwszej jak i drugiej instancji słusznie uznały niewypełnienie przez M. D. przesłanki przymusowego opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wybuchem wojny. Bezsporne jest bowiem, że osoba ta w dniu 1 września 1939 r. nie przebywała w miejscowości X., lecz wcześniej związała swoje centrum życiowe z Z. i W., gdzie pełniła służbę wojskową. Co prawda organ nie ustalił, co działo się z tą osobą w dniu 1 września 1939 r., ale z materiału dowodowego wynika, iż do 1944 r. M. D. zameldowany był w W. W tym miejscu istniało zatem jego centrum życiowe i to niezależnie od okoliczności (wskazywanych przez stronę skarżącą), że do miejscowości tej przeniósł się z uwagi na obowiązki zawodowe. Służba w Z. i zamieszkiwanie w W. spowodowała zatem, iż do tych miejsc przeniosło się centrum życiowe poprzednika prawnego Z. D. - przy czym na to ustalenie nie ma wpływu okoliczność, że M. D. wykonywał rozkaz kierujący go do służby w danym miejscu.

Jednocześnie Sąd zauważa, iż do akt sprawy strona skarżąca nie przedłożyła żadnych innych dokumentów, które pozwalałyby uznać, że powyższe twierdzenia Ministra i Wojewody nie są prawidłowe, a wręcz przeciwnie, złożone przez nią dokumenty jedynie potwierdzają stanowisko organów administracji.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez organ drugiej instancji art. 24 § 1 pkt 5 kpa Sąd stanął na stanowisku, że jest on nieuzasadniony. Wskazać bowiem należy, iż jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu jest okoliczność, że brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji - art. 24 § 1 pkt 5 kpa. Tymczasem, w niniejszej sprawie osoba podpisana pod decyzją nie brała udziału w postępowaniu prowadzonym przed Wojewodą [...].

W tym stanie rzeczy uznać należy, iż zostało zagwarantowane stronie prawo do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem prezentowanym w doktrynie "należy przyjąć, że powyższy przepis wyłącza pracownika z udziału w postępowaniu odwoławczym, jeżeli uczestniczył on uprzednio w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w którym wydano zaskarżoną odwołaniem decyzję. Powyższa reguła ma odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 i 4)" M. Jaśkowska i A. Wróbel Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 00.98.1071), opubl. LEX/el., 2012).

Reasumując, zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Skarbu Państwa prawidłowo odmówili prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP, ponieważ skarżący - na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - nie wykazał, że M. D. pozostawił przedmiotowe mienie z przyczyn, o których mowa w art. 1 ust. 2 tej ustawy.

Przedstawione stanowisko organów administracji zyskało całkowitą aprobatę Sądu, który uznał, że wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły one stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje - zgodnie z art. 107 §3 kpa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 w związku z art. 119 ust. 2 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.