Postanowienie WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 687/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-12-11 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 11 grudnia 2015 roku POSTANOWIENIE Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku I.K. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. [...] w przedmiocie wstrzymania wypłaty renty strukturalnej postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. w przedmiocie wstrzymania wypłaty renty strukturalnej I. K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Z oświadczenia zawartego we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem. Dochód jej rodziny stanowią: renta chorobowa skarżącej w kwocie 849,41 zł netto miesięcznie oraz emerytura męża skarżącej w kwocie 1240,00 zł netto miesięcznie. Skarżąca jako posiadany majątek wykazała mieszkanie własnościowe wielkości 32,83 m² o wartości ok. 70 tys. zł. Jako ponoszone miesięczne wydatki skarżąca wskazała czynsz za mieszkanie – 309 zł, opłaty za media – 300 zł, koszty leczenia 500 zł (wizyta prywatna u kardiologa dla skarżącej i jej męża – 300 zł, energia, gaz, śmieci telewizor – od 250 do 300 zł, wyżywienie – od 800 do 1000 zł. Pozostałe pieniądze skarżąca i jej mąż przeznaczają na uzupełnienie odzieży i niezbędnych rzeczy gospodarstwa domowego. Nie mają możliwości poczynienia oszczędności. Ponadto uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w piśmie z dnia 23 listopada 2015 r. oraz na urzędowym formularzu skarżąca wskazała, że jest przewlekle chora, zarówno ona jak i jej mąż leczą się prywatnie na nadciśnienie i choroby serca. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię leczenia szpitalnego od dnia 14 października 2011 r. do 19 października 2011 r. oraz wynik badania echokardiograficznego męża z dnia 14 listopada 2013 r.

Zdaniem referendarza sądowego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych.

Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym.

Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych.

Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy za punkt odniesienia uzasadnione jest przejęcie przede wszystkim wartości wpisu od skargi – stanowi on bowiem zwykle najwyższy koszt sądowy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Aktualnie skarżąca obowiązana jest opłacić wpis od skargi w wysokości 100 zł, to właśnie tę wartość, zdaniem orzekającego, należało przyjąć za podstawę oceny zdolności strony w partycypowaniu w kosztach sądowych.

Zwolnienie od kosztów sadowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia.

Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze skarżąca i jej mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – mieszkanie własnościowe wielkości 32,83 m². Ponadto przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny skarżąca wykazała, że wraz z mężem uzyskuje stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 2.089,41zł, nie wskazała na problemy z regulowaniem opłat i miesięcznych wydatków, nie wykazała zadłużeń, ani zobowiązań kredytowych, których nie jest w stanie spłacić. Powyższe świadczy o tym, sytuacja materialna rodziny skarżącej jest stabilna i posiada ona dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji.

Dla oceny przedmiotowego wniosku znaczenie ma również okoliczność przekazania przez skarżącą majątku – zabudowanej nieruchomości o powierzchni 3,52 ha - w formie darowizny synowi (kopia aktu notarialnego w aktach administracyjnych sprawy), na którym ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z treści art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), wynika bowiem, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Zasadnym jest zatem stwierdzenie, że syn może pomóc wnioskodawczyni w pokryciu kosztów sądowych, bowiem ciąży na nim ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom.

Z kolei art. 897 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.-Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.

Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego, obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.

Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.