Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 59/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2009-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, 21 ust. 2 pkt 4 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2009 r. sprawy ze skargi F. O. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 5 [...] 2008 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymano w mocy decyzję własną z dnia 22 [...] 2008 r. Nr [...] o pozbawieniu F. O. uprawnień kombatanckich przyznanych mu orzeczeniem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Lublinie z tytułu służby w Odrodzonym Wojsku Polskim od 23 kwietnia 1945 r. do 9 maja 1945 r. oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 18 maja 1945 r. do 31 grudnia 1947 r.

W motywach powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka, F. O. pełnił służbę wojskową w I Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Z akt postępowania prowadzonego przed ZBoWiD wynika, iż strona brała osobisty udział w walkach z "bandami". W punkcie 12 deklaracji członkowskiej F. O. stwierdza " od stycznia 1948 r. do lipca 1948 r. w 1. Baonie Operacyjnym I Brygady KBW w Ostrowi Mazowieckiej i Przasnyszu w akcjach operacyjnych. Od lipca 1948 r. po powołaniu go na oficera żywnościowego a później kwatermistrza nie brał bezpośredniego udziału w działalności operacyjnej". Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 14 lipca 2008 r. wynika, iż I Brygada KBW w okresie, kiedy strona brała aktywny udział w działalności operacyjnej, uczestniczyła w walkach zbrojnych m.in. z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Armią Krajową oraz innymi grupami.

Odnosząc się do twierdzeń strony, iż "nie brałem żadnego udziału w działaniach śledczych i operacyjnych z formacjami zbrojnego podziemia, gdyż mój charakter służby miał zupełnie inne cele i zadania", organ uznał je za niewiarygodne. Podkreślił, iż myśl art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. z 1975r. Nr 34 poz. 186 ze zm.) uprawnienia b. ZBoWiD przyznawał kombatantom - uczestnikom walk o narodowe i społeczne wyzwolenie Ojczyzny, uczestnikom ruchu oporu, w tym również prowadzącym tajne nauczanie, więźniom obozów koncentracyjnych, w tym osobom prześladowanym w hitlerowskich więzieniach, oraz uczestnikom walk o utrwalenie władzy ludowej, którzy są obywatelami polskimi, zamieszkują na obszarze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i są członkami Związku Bojowników o Wolność i Demokrację bądź spełniają warunki uprawniające do członkostwa tego Związku. Związek Bojowników o Wolność i Demokrację - organizacja skupiająca w swych szeregach bojowników o narodowe i społeczne wyzwolenie Polski, więźniów hitlerowskich obozów koncentracyjnych i więzień oraz uczestników walk o utrwalenie władzy ludowej - zaświadcza, że osoby te odpowiadają warunkom uprawniającym do świadczeń określonych w ustawie.

Dyspozycja ww. przepisu pozwala - zdaniem organu - na jednoznaczne stwierdzenie, iż osoba ubiegająca się o uprawnienia z tytułu "utrwalania władzy ludowej" miała udowodnić swój osobisty udział w walkach o utrwalanie władzy ludowej. Fakt pełnienia służby w KBW jako oficer żywnościowy nie mógł i nie stanowił podstawy do uzyskania uprawnień w b. ZBoWiD.

Według art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Zatem służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie zadań podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie, z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Niewątpliwie Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" zgodnie z przyjętą wykładnią wyrażoną w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992 r. (II UZP 7/91 - OSNC APU nr 10/92, poz. 174) podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. , sygn. akt T 15/93 – (OTK 1994/1/4), oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Tym samym przyznać należy, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa , Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej.

Pozbawienie zaś uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, wiąże się z wykonywaniem przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zamieszczony w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ należy przy tym interpretować rozdzielnie (porównaj wyrok NSA z 25 lutego 1999 r., sygn. akt V SA 1663/98 - publikowany zbiór Lex nr 49270, wyrok NSA z 20 października 2000 r., sygn. akt II SA/Gd 1115/99 - niepublikowany, wyrok NSA z 15 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA/Lu 540/99 - niepublikowany, wyrok NSA z 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 2106/00 - niepublikowany, wyrok NSA z 8 listopada 2000 r., sygn. akt V SA 227/00- niepublikowany, wyrok NSA z 14 grudnia 2000 r., sygn. akt V SA 423/00 - niepublikowany, wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt SA/Rz 116/00 - niepublikowany, wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SAlKa 1480/99niepublikowany).

Wobec treści akt ZBoWiD Kierownik Urzędu uznał, że F. O. wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Fakt ten wynikający z akt sprawy stanowi przesłankę wykluczającą możliwość zachowania przez stronę uprawnień z innego tytułu na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygnięcie nie sprecyzowanej co do podstaw i wniosków F. O. podkreślił, że według pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 14 lipca 2008 r. zawierającego obszerne wyjaśnienie dotyczące działalności jednostek KBW, w których pełnił służbę, Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w Warszawie nie posiada w swym zasobie akt osobowych skarżącego, na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie jego osobistego udziału w walkach.

Skarżący podniósł, że IPN takich dowodów nie posiada, gdyż on od początku służby wojskowej do jej końca był szkolony i pracował w służbie kwatermistrzowskiej, a nie liniowej, jako oficer zakupów, oficer żywnościowy i kwatermistrz. W działaniach operacyjnych brał udział jedynie w 1947 r. w G.O. "Wisła" w Baligrodzie, a po jej rozformowaniu w Brygadzie Operacyjnej w Lubaczowie od lipca do 10 grudnia 1947 r. przeciwko bandom UPA.

F. O. oświadczył, że oficerowie służb kwatermistrzowskich nigdy nie brali bezpośredniego udziału w działaniach operacyjnych przeciwko organizacjom i osobom działającym na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż nie byli do tego przygotowani szkoleniowo i nie było takiej potrzeby.

Odnosząc się do zapisu w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z 1975 r. , gdzie podał, iż brał udział w walkach z "bandami" w I Baonie Operacyjnym w Ostrowi Mazowieckiej i Przasnyszu, skarżący wyjaśnił, że napisał tak, "bo trzeba było czymś ten wniosek uzasadnić, aby była podstawa przyjęcia mnie". Jednakże poza tym stwierdzeniem, nieprawdziwym, nie ma żadnego dalszego uzasadnienia, daty, miejsca akcji i nazwy oddziału, z którym miałby walczyć. W Ostrowi Mazowieckiej i Przasnyszu nie było zaś żadnych akcji.

Skarżący poinformował nadto o funkcjach, jakie pełnił w b. ZBoWiD i Związku Kombatantów przez okres 33 lat oraz o otrzymanych odznaczeniach za działalność kombatancką.

Podniósł, że według jego oceny zaskarżona decyzja ma wyraźne cechy odpowiedzialności zbiorowej, gdyż nie udowodniono mu żadnej winy ani złego postępowania.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Pozbawienie F. O. uprawnień kombatanckich nastąpiło na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.).

W myśl powyższego unormowania pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały je na podstawie dotychczasowych przepisów, a które w latach 1944-1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami urzędów bezpieczeństwa publicznego poza strukturami urzędów bezpieczeństwa, Służby bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z powołanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji: uchwałą Składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. sygn. II UZP 7/91 (OSN C APU nr 10/92, poz. 174) i orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. T 15//93 (OTK 1994/1/4) pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w którym skarżący pełnił służbę odpowiada kryteriom jednostki aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami urzędów bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej.

Z kolei w świetle utrwalonego (po początkowym okresie wahań) orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, także przytoczonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ omawianej ustawy należy interpretować rozdzielnie.

Dodatkowo wypada przywołać z nowszego orzecznictwa wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1126/04 (LEX nr 165721), w uzasadnieniu którego wyjaśniono, że spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne" nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, że można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, którą wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze jak też wykonywała tylko zdania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni aprobuje powyższy kierunek orzecznictwa.

Według prawidłowych ustaleń faktycznych poczynionych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w oparciu o dane z zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej, I Brygada Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w której F. O. pełnił służbę w latach 1945-1947 (za który to okres przyznano skarżącemu uprawnienia kombatanckie) brała udział w walkach zbrojnych m.in. z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość" i Armią Krajową.

W punkcie 12 deklaracji członkowskiej ZBoWiD skarżący podał nadto, że od stycznia do lipca 1948 r. brał udział w akcjach operacyjnych służąc w 1. Baonie Operacyjnym I Brygady KBW w Ostrowi Mazowieckiej i Przasnyszu. Z informacji IPN wynika, że także w 1948 r. I Brygada KBW toczyła walki z wymienionymi wyżej formacjami podziemia niepodległościowego.

Wprawdzie w toku postępowania administracyjnego F. O. zaprzeczał, aby brał udział w działaniach śledczych i operacyjnych przeciwko formacjom zbrojnego podziemia, to jednak organ administracji nie dał wiary tym twierdzeniom argumentując, że w świetle dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186 ze zm.) osoba ubiegająca się o uprawnienia z tytułu "utrwalania władzy ludowej" musiała udowodnić swój osobisty udział w walkach, a sam fakt pełnienia służby w KBW jako oficer żywnościowy nie mógł stanowić podstawy do uzyskania uprawnień w b. ZBoWiD.

Zdaniem Sądu odmawiając wiary powyższemu twierdzeniu skarżącego organ nie przekroczył prawa do swobodnej oceny dowodów wynikającego z art. 80 kpa, a swoje stanowisko w tym względzie należycie uzasadnił.

Wyjaśnienia F. O. zawarte zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ administracji jak też skardze sądowej, według których podawanie w deklaracji członkowskiej b. ZBoWiD informacji o udziale w walkach z formacjami zbrojnego podziemia "miało charakter obiegowy i tak motywowali wszyscy, którzy służyli w tych jednostkach...", ale było twierdzeniem nieprawdziwym mającym na celu wyłącznie uzyskanie członkostwa w ZBoWiD, nie mogą być przyjęte jako wiarygodne. Ujawniona w nich postawa cechująca się ukierunkowaniem na uzyskanie korzyści przy braku poszanowania dla rzetelności składanych własnych oświadczeń i deklaracji każe zadać pytanie, dlaczego obecnie wypowiadane przez stronę twierdzenia należy uznać za prawdziwe. Nie można przecież w tej sytuacji wykluczyć, że zaprzeczając obecnie swojemu udziałowi w zwalczaniu organizacji niepodległościowych skarżący również kieruje się jedynie dążeniem do zachowania uprawnień kombatanckich.

Twierdzenia F. O. budzą wątpliwości także z tego względu, że zarówno ubiegając się o członkostwo w ZBoWiD jak i obecnie, podaje on swój udział w walkach z oddziałami UPA, zatem – nawet przy prezentowanej przezeń postawie – nie było konieczne dla uzyskania członkostwa w ZBoWiD "wzbogacanie swoich zasług" przez przypisywanie sobie udziału w walkach z innymi jeszcze formacjami, gdyby w nich rzeczywiście nie uczestniczył. Trzeba także zauważyć, że w deklaracji członkowskiej ZBoWiD skarżący wyraźnie rozgranicza okresy swojej służby, w których brał bezpośredni udział w działalności operacyjnej przeciwko różnym formacjom zbrojnym i okresy, w których takiej działalności nie prowadził.

Zdaniem Sądu nie może być skuteczne eksponowanie w skardze fragmentu pisma IPN stwierdzającego, że instytucja ta nie posiada w swoim zasobie akt osobowych skarżącego, na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie jego osobistego udziału w walkach. Fakt takiego udziału został bowiem przez organ administracji ustalony w oparciu o własne oświadczenia strony składane przy okazji ubiegania się o członkostwo w ZBoWiD, zaś ustalenie to z przedstawionych wyżej przyczyn nie nosi cech dowolności.

Okoliczność pełnienia służby w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej (a więc także w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego) jeżeli podczas i w związku z tą służbą dana osoba wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych w świetle unormowania art. 25 ust. 2 pkt 1 lit.a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy o kombatantach (...) uniemożliwia uzyskanie bądź zachowanie przez taką osobę uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek tytułu. Działalność taka przekreśla bowiem ewentualne zasługi z innych tytułów.

Z tego względu za zbędne należy uznać rozważania, czy skarżącemu przysługiwałyby uprawnienia z tytułu służby wojskowej w okresie od 23 kwietnia 1945 r. do 9 maja 1945 r. czy też walki z bandami UPA w ramach Brygady Operacyjnej w Lubaczowie w okresie od lipca 1947 r. do grudnia 1947 r. (na co powoływał się w takcie rozprawy), czy też służby w okresie okupacji w Batalionach Chłopskich (okoliczność wskazana w piśmie z dnia 21 stycznia 2008 r. (k. 36 akt adm.).

Z przedstawionych wyżej powodów Sąd stwierdzili, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa zaś rozpoznawana skarga nie ma uzasadnionych podstaw przez to podlegała ona oddaleniu z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).