Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 358/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Zięba (spr.) Sędziowie WSA: Piotr Głowacki Inga Gołowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, [...] z 24 stycznia 2020r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; oddala skargę.


UZASADNIENIE

W. Z. 23 sierpnia 2019 r. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na swoją trudną sytuację życiową oraz finansową.

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 17070,46 zł, ponieważ:

1) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymienionych w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. póz. 300 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s;

2) nie wykazano zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego.

W. Z. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy podając, iż nie jest przedsiębiorcą, gdyż działalność gospodarcza nie jest prowadzona od dnia jej zawieszenia tj. 1 czerwca 2018 roku. Wniosła o udzielenie pomocy publicznej de minimis, jednak w decyzji odmawiającej umorzenie należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie podał, na jakiej podstawie nie udzielił ww. pomocy. Zaznaczyła, że w okresie prowadzonej działalności opłacała składki wyłącznie za siebie i nie zatrudniała żadnych osób. Podała, że obecnie utrzymuje się z umowy zlecenia, z której uzyskuje dochód od 1200 -1500 zł. Nie ma stałej pracy, nie pracuje na umowę agencyjną, nie ma stałego zatrudnienia, nie prowadzi działalności gospodarczej. Jednocześnie wskazała, że w wydanej decyzji podano błędny średni dochód na członka rodziny, gdyż wynosi on 1350 zł, co określa go poniżej minimum egzystencji. Zaznaczyła, że ma zadłużone karty kredytowe z powodu spłaty w całości zaległych składek swoich oraz męża za okres 2015 - 2016, do dziś spłaca zadłużenie na kartach kredytowych. Poinformowała także, że zadłużenie z tytułu zaległych składek obojga małżonków wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynosi łączne 27008,08 zł. Minimum socjalne w 2017 r. dla gospodarstwa 2-osobowego wynosiło 1,874,72 zł., więc spłata zadłużenia naruszałaby podstawy egzystencji rodziny. Zaznaczyła, że takie pozycje jak potrzeby kulturalne, wydatki na transport i łączność (opłaty za telefony komórkowe i Internet, opłaty pocztowe korespondencja) nie występują w rodzinach żyjących na poziomie minimum egzystencji. Reasumując wskazała, że wspólnie z mężem rozważali podaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych możliwość udzielenia ulgi i spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego. Nie mają stałego zatrudnienia oraz stałego dochodu; zadłużenie na kartach kredytowych wynosi 20000,00 zł, które zostało zaciągnięte na okoliczność spłaty zaległych składek do ZUS.

Decyzją z dnia 24 stycznia 2020 r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu podano, iż w/g oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości wynika, że skarżąca jest mężatką, mikroprzedsiębiorcą; pracuje zarobkowo na podstawie umowy zlecenia w firmie R. W., gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości 12 zł netto na godzinę, a zarobki uzależnione są od ilości przepracowanych godzin, zaznaczyła, że ww. umowa kończy się początkiem grudnia 2019 r.; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych źródeł pomocy; stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacowano na łączną kwotę od 700,00 zł do 800,00 zł w tym: 350,00 zł czynsz, 300,00 zł opłaty eksploatacyjne oraz od 50,00 zł do 150,00 zł koszty związane z leczeniem; wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem nie osiągającym dochodu, jednak zaznaczyła, że mąż stara się o świadczenie przedemerytalne; posiada zobowiązania pieniężne na kwotę 20000,00 zł płatne po 600,00 - 800,00 zł miesięcznie; nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności; złożyła oświadczenia przedsiębiorcy o nie otrzymaniu pomocy publicznej de minimis z 19 lipca 2019 r.

Organ ustalił nadto, iż skarżąca nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art, 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Dnia 1 czerwca 2018 r. zawiesiła prowadzoną działalność pod nazwą "A. polegającą na artystycznej i literackiej działalności twórczej; jednocześnie nie wystąpił całkowity brak majątku; pracuje na podstawie umowy zlecenia, gdzie średnie podstawy wymiaru składek liczone za okres od lipca 2019 r. do grudnia 2019 r. wynosiły 2178,00 zł; posiada lokal mieszkalny o powierzchni 55 m2 w miejscowości J., dla którego Sąd Rejonowy w Jaworznie prowadzi księgę wieczystą nr [...], współwłasność ustawowa małżeńska, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki. Naczelnik Urzędu Skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku możliwości dochodzenia egzekucyjnego oraz braku majątku, brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne - w stosunku do zadłużenia na koncie płatnika składek nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności, a stwierdzenie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Nie odnotowano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, wykluczenie trwałe z możliwości aktywności zarobkowej. W aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego, że nie ma możliwości osiągania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Pracuje zobowiązana na podstawie umowy zlecenia, z którego uzyskuje dochód. Nie można uznać spełnienia przesłanki ciężkiej choroby zobowiązanego oraz opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiający uzyskiwanie przez dłużnika dochodu.

W ocenie organu zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego nie potwierdza, aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, przykładowo w drodze układu ratalnego, uniemożliwiła zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ publiczny, bowiem w ramach gospodarowania środkami publicznymi nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość ich spłacania. Nadto fakt zawieszenia działalności oznacza, że w każdym momencie może wznowić prowadzenie działalności gospodarczej. Jednocześnie zobowiązana nadal pracuje na podstawie umowy zlecenia, gdzie średnie miesięczne podstawy wymiaru składek liczone za okres od lipca 2019 r. do grudnia 2019 r. wyniosły 2178,00 tj. około 1850,00 zł netto. W listopadzie 2019 r, osiągnęła wiek emerytalny i nabyła prawo do świadczeń emerytalnych. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem nie osiągającym dochodu, jednak zaznaczyła, że stara się on o świadczenie przedemerytalne i szuka zleceń. Wspomniane przez skarżącą wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie musi ponosić. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Dodatkowo podniesione przez zobowiązaną okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Natomiast posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Przepisy, na podstawie których Zakład Ubezpieczeń Społecznych realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że posiada zobowiązana lokal mieszkalny o powierzchni 55 m2 w miejscowości J. , dla którego Sąd Rejonowy w Jaworznie prowadzi księgę wieczystą nr [...], współwłasność ustawowa małżeńska, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki.

Wedle organu aktualny dochód w gospodarstwie domowym wynosi około 1850,00 zł netto miesięcznie. Kształtuje się na poziomie niższym od ustalonego minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego ustalonego przez IPiSS za II kwartał 2019 r; na kwotę 2012,89 zł, jednak jest znacząco wyższy od minimum egzystencji dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego ustalonego przez IPiSS za 2018 r. na kwotę 997,10 zł Zadeklarowany stan majątkowy jest niejednoznaczny, ponieważ nie wykazano i nie udowodniono skąd skarżąca bierze środki finansowe na utrzymanie i pokrycie zobowiązań, których łączna miesięczna kwota wynosi od 1300,00 zł do 1600,00 zł. Faktem jest, że w sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną, jednakże brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze się również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się W. Z. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przywołując stanowisko przedstawione we wniosku o umorzenie oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając kwestie naruszenia podstaw egzystencji zobowiązanej i jej rodziny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala. Skarga nie jest uzasadniona, a wobec tego zaskarżona decyzja nie może być wyeliminowane z obiegu prawnego.

W kontrolowanej sprawie, wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącej postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ odpowiadało wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, respektując treść art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że wobec skarżącej obecnie nie toczy się postępowanie egzekucyjne mające na celu uzyskanie przedmiotowych należności składkowych. W obliczu tej okoliczności organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W świetle przywołanego wyżej przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, biorąc choćby pod uwagę przysługujące skarżącej prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 55 m2 w miejscowości J., dla którego Sąd Rejonowy w Jaworznie prowadzi księgę wieczystą nr [...], na zasadzie współwłasności ustawowej małżeńskiej, czy uzyskiwane dochody z tytułu umowy zlecenia. Biorąc zatem pod uwagę powyższe ustalenia, zwłaszcza, iż zobowiązana jest właścicielką nieruchomości i nie toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne, Zakład zasadnie przyjął, że brak jest wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Należy dodatkowo wskazać, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku skarżącej mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117). W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności , nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Chybiony jest przy tym zarzut, jakoby organ poczynił ustalenia w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialno-bytowej zobowiązanej, czy abstrahował od wysokości faktycznych dochodów, przeciwnie ustalenia organu są w tym zakresie wystarczająco precyzyjne.

Organ przyjął, że zobowiązana jest mężatką, mikroprzedsiębiorcą; pracuje zarobkowo na podstawie umowy zlecenia w firmie R. W., gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości 12 zł netto na godzinę, a zarobki uzależnione są od ilości przepracowanych godzin, nie posiada dochodów z innych źródeł; nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych źródeł pomocy; stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacowano na łączną kwotę od 700,00 zł do 800,00 zł w tym: 350,00 zł czynsz, 300,00 zł opłaty eksploatacyjne oraz od 50,00 zł do 150,00 zł koszty związane z leczeniem; wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem nieosiągającym dochodu, mąż stara się o świadczenie przedemerytalne; posiada zobowiązania pieniężne na kwotę 20000,00 zł płatne po 600,00 - 800,00 zł miesięcznie; złożyła oświadczenia przedsiębiorcy o nie otrzymaniu pomocy publicznej de minimis z 19 lipca 2019 r.

Organ ustaliły nadto, skarżąca pracuje na podstawie umowy zlecenia, gdzie średnie podstawy wymiaru składek liczone za okres od lipca 2019 r. do grudnia 2019 r. wynosiły 2178,00 zł; posiada lokal mieszkalny o powierzchni 55 m2 w miejscowości J., dla którego Sąd Rejonowy w Jaworznie prowadzi księgę wieczystą nr [...], współwłasność ustawowa małżeńska, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki.

Rozważając sytuację bytową skarżącej nie sposób też tracić z pola widzenia notoryjnych okoliczności związanych z aktualnym funkcjonowaniem rynku pracy, który stał się rynkiem pracownika, a znalezienie i podjęcie pracy nie stanowi obecnie żadnego problemu. Skarżąca nie wykazała także – jak słusznie zauważają organy – aby jej sytuacja zdrowotna uniemożliwiała zatrudnienie.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanej, podnoszone jako jeden z głównych jej argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które można przezwyciężyć.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanej, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanej nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, zwłaszcza w obliczu braku dotychczasowej egzekucji i otwartej możliwości wznowienia prowadzenia działalności gospodarczej.

Prawnie irrelewantne były argumenty skargi związane z przyczynami powstania zaległości składkowych, gdyż przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 przywołanego wyżej rozporządzenia istotna staje się ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. (wyrok NSA z 15.09.2011r., sygn. akt II GSK 832/10)

Godzi się również podnieść, że spłata kredytów i pożyczek zaciągniętych przez skarżącą nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych. Decyzja o zaciągnięciu kredytu powinna być przemyślana i uwzględniać rzeczywiste możliwości finansowe kredytobiorcy. Strona nie może liczyć na to, że sam fakt zaciągnięcia pożyczki będzie skutkować odstąpieniem od egzekwowania obowiązku zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne i Fundusz Pracy.( wyrok WSA w Łodzi z 23.02.2012r., III SA/Łd 1196/11.

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlegać musi oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.