Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 234/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 1 pkt 6, art. 64 § 6
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 106 § 3, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84, art. 8 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak, Asesor WSA Grzegorz Potiopa (spr.), po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 24 stycznia 2022 r. nr 1001-IEE-1.711.158.4.2021.AG w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bełchatowie wystawił wobec G. N. (dalej także: "zobowiązany", "strona" lub "skarżący"), m.in. tytuł wykonawcze:

• nr [...] z 23 listopada 2020 r., obejmujący zaległości w podatku od towarów i usług za: grudzień 2012 r., marzec, kwiecień, maj 2013 r.,

• nr [...] z 23 listopada 2020 r., obejmujący zaległości w podatku od towarów i usług za: czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień 2013 r.

Podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych była decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bełchatowie z 23 czerwca 2020 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bełchatowie skierował do P. S.A. - przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego Ognivo - zawiadomienie z 25 listopada 2020 r. nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Ww. zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostało doręczone zobowiązanemu dniu 1 grudnia 2020 r.

W wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne, tj. opłata za czynność egzekucyjną i opłata manipulacyjna.

W dniu 3 grudnia 2020 r. oraz 8 grudnia 2020 r. dłużnik zajętej wierzytelności przekazał - tytułem realizacji zajęcia - środki pieniężne na konto organu egzekucyjnego. Wpłaty z 3 grudnia 2020 r. w całości pokryły koszty egzekucyjne, należność główną wraz z odsetkami, które przypisane były do tytułu wykonawczego nr [...]. W dniu 8 grudnia 2020 r. organ egzekucyjny zakończył egzekucję administracyjną prowadzoną na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Wpłaty z 3 grudnia 2020 r. pokryły również - wraz z wpłatami z 8 grudnia 2020 r. - w całości koszty egzekucyjne oraz w części należność główną wraz z odsetkami, które przypisane były do tytułu wykonawczego nr [...].

Pismem z 30 kwietnia 2021 r. zatytułowanym "Wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych związanych z postępowaniem egzekucyjnym wszczętym na podstawie tytułów wykonawczych z 23 listopada 2020 r.", pełnomocnik strony wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z dokonaniem czynności egzekucyjnych, które miały na celu wyegzekwowanie należności określonych decyzją z 23 czerwca 2020 r. nr 1002-SPV.4103.43.2019.EMP.

Postanowieniem z 26 maja 2021 r. nr 1002-SEE.711.202l.IZ/20581 Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bełchatowie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie pisma pełnomocnika strony z 30 kwietnia 2021 r.

Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z 8 października 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bełchatowie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że w zakresie tytułu wykonawczego nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bełchatowie powinien rozpatrzyć wniosek pełnomocnika strony merytorycznie i następnie wydać, w trybie art. 64c § 6a pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427, z późn. zm., dalej także: "u.p.e.a.") zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych.

W dniu 8 października 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bełchatowie zakończył egzekucję administracyjną prowadzoną w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...], gdyż dochodzony na jego podstawie obowiązek został uregulowany w ramach układu ratalnego.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku z 30 kwietnia 2021 r., zawiadomieniem z 4 listopada 2021 r. nr 1002-SEE.711.2021.lZ/40546 organ egzekucyjny poinformował stronę o wysokości należnych kosztów egzekucyjnych dotyczących tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...].

W dniu 8 listopada 2021 r. pełnomocnik strony złożył wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, o których mowa w ww. zawiadomieniu.

W dniu 29 listopada 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bełchatowie wydał postanowienie o wysokości kosztów egzekucyjnych, które powstały w zakończonym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z 23 listopada 2020 r. o numerach [...] i [...].

Pełnomocnik strony wniósł zażalenie na powyższe postanowienia organu egzekucyjnego. We wniesionym środku zaskarżenia pełnomocnik strony, powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 i zarzucił naruszenie:

• art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a., art. 2 w związku z art. 64 ust. 1, art. 84 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez pobranie kosztów egzekucyjnych o nieadekwatnej wysokości do podjętych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (wbrew wytycznym ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego);

• art. 77 § 1 w związku z art. 6, art. 7 i art. 11 KPA w związku z art. 18 u.p.e.a., art. 190 ust. 1 oraz art. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez niezbadanie przy naliczeniu wysokości opłat za czynności egzekucyjne rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków, które poniósł organ egzekucyjny.

Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik strony wniósł o

• uchylenie postanowienia z 29.11.2021 r. nr 1002-SEE.711.2021.IZ o wysokości kosztów egzekucyjnych oraz orzeczenie co do istoty sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego;

• umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub

• uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu wystąpienia, pełnomocnik skarżącego przedstawił stan faktyczny sprawy. Zarzucił niekonstytucyjne działanie organu i w tym zakresie powołał się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14. Pełnomocnik Pana G. N. wyjaśnił, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.), które nie określają maksymalnych stawek za opłatę manipulacyjną i za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego.

Pismem procesowym z 22 grudnia 2021 r. pełnomocnik strony uzupełnił złożony środek zaskarżenia.

W wystąpieniu tym wskazał, że w uzasadnieniu postanowienia z 29 listopada 2021 r. organ egzekucyjny odniósł się jedynie do wpłaty z 3 grudnia 2020 r., którą przekazał dłużnik zajętej wierzytelności tytułem realizacji zajęcia, a pominął wpłaty z 8 grudnia 2020 r.

Po rozpatrzeniu powyższego zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi postanowieniem z 24 stycznia 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Uznał, że postanowieniem z 29 listopada 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bełchatowie w sposób prawidłowy obciążył zobowiązanego, kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem pełnomocnika strony, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 77 § 1 związku z art. 6 i 7 KPA. W jego ocenie, organ egzekucyjny działał z poszanowaniem przepisów prawa oraz w zakresie określonym przez zasady ogólne postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny obciążył stronę kosztami egzekucyjnym adekwatnie do podjętych czynności egzekucyjnych. Subiektywne przekonanie pełnomocnika zobowiązanego, spowodowane niezadowoleniem z rozstrzygnięcia niezgodnego z jego oczekiwaniami, nie może być utożsamiane z prowadzeniem przez organ postępowania w sposób, który narusza ww. zasady, w tym między innymi zasadę obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

DIAS nie zgodził się z twierdzeniem pełnomocnika, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 77 § 1 w związku z art. 11 KPA. W jego ocenie, organ egzekucyjny prawidłowo pod względem merytorycznym i prawnym wydał zaskarżone rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do zarzut naruszenia art. 77 § 1 KPA w związku z art. 190 ust. 1 i art. 3 ustawy zasadniczej DIAS wyjaśnił, że w postępowaniu odwoławczym powinna mieć miejsce ponowna ocena żądania strony, gdyż organ drugiej instancji nie jest związany poczynionymi przez organ pierwszej instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów. W konsekwencji, w uzasadnieniu prawnym postanowienia organ egzekucyjny ustosunkował się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 oraz zastosował metodę miarkowania kosztów egzekucyjnych, która uwzględnia wytyczne ww. orzeczenia.

Odnosząc się do pominięcia przez organ egzekucyjny w uzasadnieniu postanowienia z 29.11.2021 r. nr 1002-SEE.711.2021.IZ. wpłat z 8 grudnia 2020 r. DIAS uznał, że wyjaśniamy, że uchybienie to nie wywiera wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy do tej kwestii odniósł wskazał, że wpłaty z 8 grudnia 2020 r. pokryły część należności głównej i odsetek dochodzonych w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...].

Organ odwoławczy wskazał, że nie jest uprawniony do rozpatrzenia wniosku pełnomocnika o umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a, który zawarł w zażaleniu. Wniosek taki powinien być skierowany do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bełchatowie.

Pełnomocnik zobowiązanego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 24 stycznia 2022 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

• art. 64 § 1 w związku z art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez naliczenie przez organ egzekucyjnych kosztów egzekucyjnych o niewspółmiernej wysokości do podjętych czynności egzekucyjnych (jako sprzeczne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28.06.2016 r. sygn. akt. SK 31/14 oraz orzecznictwem administracyjnoprawnym);

• art. 2 w związku z art. 64 ust. 1, art. 84 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez pobranie przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych o wysokości niewspółmiernej do podjętych czynności egzekucyjnych;

• art. 77 § 1 w związku z art. 6, art. 7 art. KPA w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 190 ust. 1 i art. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez niezbadanie rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków poniesionych przez organ egzekucyjnych przy ustalaniu wysokości opłaty za czynność egzekucyjną (wbrew ww. orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego);

• art. 124 § 2 KPA w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny.

Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik skarżącego wniósł o:

• uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bełchatowie;

• przeprowadzenie dowodu z załączonego do skargi z 22 lutego 2022 r. wyciągu z rachunku bankowego skarżącego;

• przeprowadzenie rozprawy;

• zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania sądowego oraz zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm., dalej także: "P.p.s.a."), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c P.p.s.a.).

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia, zaś stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a. - w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. - sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga okazała się nieuzasadniona. Zaskarżone postanowienie prawa nie narusza, a zarzuty skargi są chybione. Kontroli Sądu poddano postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 24 stycznia 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bełchatowie z 29 listopada 2021 r. o wysokości kosztów egzekucyjnych, które powstały w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z 23.11.2020 r. o numerach [...] i [...].

Stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie nie jest sporny, zaś spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowości określenia w rozpoznawanej sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązaną w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 31/14.

Na wstępie rozważań należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1244), orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie uchylił przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ani przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. Co więcej Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Dalej Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Wyjaśniając skutki swojego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Należy jednak zauważyć, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie stało się wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 (wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w CBOSA) wyrok Trybunału jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Z zaleceń Trybunału zaś jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych. Trybunał wyraźnie zakwestionował bowiem tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie ją dopuścił), a w konsekwencji - nie wskazał na konieczność stosowania wyłącznie stawek minimalnych. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę.

Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Pominięcia takie polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie można tracić z pola widzenia wskazanych powyżej kwestii, a w szczególności faktu, że zarówno organ, określając wysokość kosztów egzekucyjnych, jak i Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem tak ustalonej wysokości tych kosztów, działa w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę. W konsekwencji uzupełnienie pominięcia ustawowego nastąpić musi na płaszczyźnie stosowania prawa w granicach określonych przez Trybunał Konstytucyjny.

Sąd stwierdza, że zarzuty zawarte w skardze sprowadzają się do kwestionowania wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz wypełnienia wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14.

Zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Jak stanowi natomiast art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W myśl art. 2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Stosownie do art. 84 Konstytucji RP każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Sąd zwraca uwagę, że problem ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, był już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zasadniczo wykształciły się trzy zasadnicze linie orzecznicze.

Według pierwszej z nich, podczas ustalania wysokość kosztów egzekucyjnych należy odnieść je do górnej granicy opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości, gdyż jest to jedyna opłata, której maksymalną wysokość określono w art. 64 § 1 u.p.e.a., a ponadto odnosi się do najbardziej pracochłonnych czynności egzekucyjnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 2094/18, z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 407/19; z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 2549/17; z dnia 13 maja 2020 r. o sygn. akt II FSK 2950/19; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej jako "CBOSA").

Według drugiej linii orzeczniczej, wobec bezczynności ustawodawcy po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w ogóle nie można pobierać kosztów egzekucyjnych, gdyż w przeciwnym wypadku ich maksymalna wysokość będzie niejednolicie ustalana przy każdorazowym pobieraniu, z pominięciem zobiektywizowanych kryteriów i w konsekwencji naruszone zostaną wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego wzorce konstytucyjne (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 2576/18; z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt II FSK 3238/17, CBOSA).

Zgodnie natomiast z trzecią linią orzeczniczą, organ egzekucyjny powinien tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było mu zarzucić naruszenia standardów określonych w wyżej wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego i dlatego konieczne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (por. wyroki z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3700/18; z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 2037/17; CBOSA).

W niniejszej sprawie stanowisko organu zawarte w zaskarżonym postanowieniu zbieżne jest ze stanowiskiem zawartym w pierwszej z wyżej wymienionych linii orzeczniczych, które to stanowisko Sąd w pełni podziela.

Nie można więc przyznać racji skarżącej, w której ocenie wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi ją obciążono jest rażąco nieadekwatna do czynności podjętych przez organ egzekucyjny.

Podkreślenia wymaga, że organ nadzoru w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia objaśnił, jakie czynności zostały podjęte przez organ egzekucyjny przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Organ nadzoru odniósł się także do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, jak również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone - tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

Z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że punktem odniesienia do określenia kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie były regulacje u.p.e.a. dotyczące wysokości kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości. Uzasadniając przyjętą metodologię, organ odwoławczy zauważył, że ustawa egzekucyjna przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości poprzez wskazanie kwotowo maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości (nie więcej niż 34.200 zł). Przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. określa zatem maksymalną wysokość opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości. Opłata w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł.

W ocenie Sądu, uwzględniając stuprocentową skuteczność egzekucji, a także okoliczności, że Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat, stanowisko organu należy uznać za prawidłowe.

Zdaniem Sądu, uzasadniając przyjęte stanowisko organ nadzoru zasadnie wywiódł, że jeżeli przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności pieniężnej należy uwzględnić mniejszy nakład pracy. Dlatego przyjąć należy, że opłata od zajęcia innej wierzytelności musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34.200 zł dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, to organ nadzoru miał podstawy do przyjęcia, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375 zł. Organ miał na względzie fakt, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej i 8% za zajęcie nieruchomości. Przejmując z ustawy egzekucyjnej różnice w wysokości opłat przyjętej przez ustawodawcę pomiędzy 5% i 8% organ zachowując ustawową proporcję doszedł do wniosku, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Z tego względu uznał, że wykonaniem nakazów z wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie innej wierzytelności do kwoty 21.375 zł, wynikające z miarkowania kosztów uwzględniającego fakt mniejszego skomplikowania czynności w postaci zajęcia innych wierzytelności niż zajęcia nieruchomości.

Odnosząc powyższe do realiów analizowanej sprawy, podkreślić należy, że organ egzekucyjny ustalił opłatę egzekucyjną za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej - w tym przypadku innej wierzytelności pieniężnej - na poziomie 5.796,42 zł odnośnie tytułu wykonawczego nr [...] oraz na kwotę 13.381,69 zł odnośnie tytułu wykonawczego nr [...]. Żadna z tych opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, nie przekracza maksymalnej stawki, tj. 21.375 zł.

Przechodząc do metodologii ustalania opłaty manipulacyjnej Sąd także podzielił stanowisko organu nadzoru w tym zakresie. Słusznie w zaskarżonym postanowieniu podniesiono, że jest ona pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej należności.

Przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34.200 zł organ przyjął, że maksymalna opłata manipulacyjna, w związku z brakiem ustawowych regulacji, nie może być wyższa niż 4.275 zł. Kierował się przy tym przyjęciem takiej zależności, że za zajęcie nieruchomości stawka procentowa została wskazana na 8%, a dla opłaty manipulacyjnej 1%. Z uwagi na powyższe, organ nadzoru zasadnie stanął na stanowisku, że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, a więc nie może przekraczać kwoty 4.275 zł.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, zauważyć należy, że ustalona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna w wysokości 1.159,13 zł odnośnie tytułu wykonawczego nr [...] oraz w kwocie 2.675.97 zł odnośnie tytułu wykonawczego nr [...]. Żadna z ww. opłat manipulacyjnych nie przekracza maksymalnej stawki, tj. 4.275 zł.

Zdaniem Sądu taka wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 zdanie drugie in principio ustawy egzekucyjnej jest uprawniona, jako znajdująca umocowanie w wykładni systemowej:

a) zewnętrznej pionowej, polegającej na uwzględnieniu art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji;

b) wewnętrznej, polegającej na uwzględnieniu znajdującego się w tej samej jednostce redakcyjnej i regulującego adekwatne zagadnienie - art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Wykładnia ta jest ponadto wyważona, jako że realizuje zarazem cel fiskalny opłat egzekucyjnych, jak i nadmiernie nie ingeruje w wartości konstytucyjne wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku w sprawie SK 31/14.

W świetle powyższych rozważań Sąd nie podziela przedstawionego w skardze poglądu, zgodnie z którym ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie odbyło się niezależnie od zbadania rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny przy ustalaniu opłaty za czynność egzekucyjną. Nie można zgodzić się również z zarzutem określenia kosztów egzekucyjnych o niewymiernej do podjętych czynności wysokości.

Zdaniem Sądu koszty egzekucyjne ustalone wg przyjętej przez organy metody nie są nadmiernie wygórowane i nie powodują całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie czynności opłat. Z samej zaś istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Natomiast Trybunał Konstytucyjny rozważał, że tylko w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Należy podkreślić, że kwoty pobranych opłat manipulacyjnych i opłat egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, daleko odbiegają od maksymalnych (w wyżej przedstawionym rozumieniu) kwot tych opłat (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2021 r. o sygn. akt III FSK 4255/21).

W ocenie Sądu organom orzekającym w rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, materialnego, jak również wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Należy bowiem ponownie wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu komentowanego wskazał, że:

a) nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych,

b) tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji; jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna,

c) wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego (funkcja fiskalna opłat).

Odnosząc się końcowo do powołanych w skardze wyroków sądów administracyjnych Sąd wskazuje, że orzeczenia te zapadły w zupełnie innych stanach faktycznych, a zatem nie mogą być wiążące w rozpoznawanej sprawie.

Jak już wyżej wspomniano Sąd ma świadomość rozbieżności orzecznictwa dotyczącego problematyki ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14. Dlatego też Sąd szczegółowo wyjaśnił powody wyboru linii orzeczniczej zbieżnej ze stanowiskiem organu zawartym w zaskarżonym postanowieniu.

Końcowo należy się odnieść do zawartego w skardze wniosku dowodowego. Podkreślić należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwość prowadzenia dowodów jest wyjątkowa, bo obejmuje tylko dowód z dokumentów. Wszelkie dowody i wnioski dowodowe strona powinna składać we właściwym, merytorycznym postępowaniu, czyli przed organem, bo ten podmiot dokonuje oceny wniosku. Sąd takich kompetencji nie posiada, gdyż kontroluje tylko sposób działania organu.

Wyjaśnić należy także, że na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, ale tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego. Z regulacji tej wynika więc, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest jedynie uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Przepis ten nie jest również instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona skarżąca się nie zgadza (por. prawomocny wyrok WSA w Kielcach z dnia 24 maja 2018 r., II SA/Ke 249/18, Lex nr 2510570 oraz wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2010 r., II FSK 1306/08, Lex 558886). W postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dokonuje się bowiem ponownego ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz jedynie ocenia, czy organy administracji publicznej ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym i następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego odpowiadające poczynionym ustaleniom. Dlatego też brak uwzględnienia wniosku dowodowego pełnomocnika strony, było zasadne.

Wobec powyższych argumentów, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.

aj