Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 905/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust.3 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2013 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] października 2012 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako organ, Zakład, ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "K.p.a.")

w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585, zwana dalej "ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych"), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2012 r. [...] odmawiającą umorzenia T.S. należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: marzec 2002 r., maj 2002 do maja 2012 r. w łącznej kwocie [...] zł (w tym odsetki liczone na dzień złożenia wniosku w wysokości [...] zł).

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem T. S. z dnia [...] lipca 2012 r.

o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją [...] Nr [...] z dnia [...] września 2012 r. Zakład odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami i kosztami upomnienia w łącznej kwocie [...] zł jako, że w sprawie nie zachodził fakt całkowitej nieściągalności. Ponadto wskazano, że sytuacja finansowa i rodzinna nie przesądza o braku możliwości spłaty należności składkowych wobec ZUS wraz z odsetkami, np. w systemie ratalnym.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie możliwości umorzenia złożyła T. S..

W uzasadnieniu wniosku podniosła, że w jej przypadku nastąpiła nieściągalność, ponieważ ZUS przez okres 10 lat nie poczynił żadnych kroków prawnych, by ściągnąć należności pomimo, że w 2002 r. nastąpiło zgłoszenie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Zdaniem wnioskodawczyni dostatecznie udokumentowała ona swój status finansowo - materialny, z którego wynika, że każde dodatkowe obciążenie finansowe to zagrożenie w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Zadłużenie na koncie rozliczeniowym nie powstało z winy wnioskodawczyni, lecz

z uwagi na ogromny kryzys, który spowodował, że brakowało jej pieniędzy na sfinansowanie podstawowych potrzeb życiowych. Powyższe spowodowało, że znalazła się w krytycznej sytuacji finansowej i była zmuszona zaciągnąć kredyty w bankach, aby normalnie funkcjonować.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a. skierował do wnioskodawczyni pismo informujące o wszczęciu postępowania wyjaśniającego oraz o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty. Następnie, zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. wnioskodawczyni została poinformowana o zakończeniu postępowania oraz

o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wnioskodawczyni zapoznała się z aktami sprawy i dołączyła jako dodatkowy dowód w sprawie zawiadomienie z Banku [...] SA z dnia [...] października 2012 r. o posiadaniu zadłużenia z tytułu przekroczenia kwoty udzielonego kredytu odnawialnego w [...] SA w kwocie [...] zł.

Następnie organ podniósł, że kwestia umorzenia należności z tytułu składek została uregulowana w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko

w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie należności z tytułu składek jest więc możliwe w ściśle określonych sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 oraz w szczególnie uzasadnionych przypadkach, o których mowa w art. 28 ust. 3a, przy czym decyzja Zakładu w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wystąpienie przesłanek o których mowa w ww. przepisach nie stwarza po stronie Zakładu obowiązku umorzenia zadłużenia. W ocenie organu nie zostały spełnione przesłanki zawarte w ww. przepisach umożliwiające umorzenie należności.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą związaną z grami losowymi

i zakładami wzajemnymi. Osiąga dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł brutto, z której dokonywane są potrącenia egzekucyjne w wysokości [...] zł. Świadczenie po potrąceniu wypłacane jest w kwocie [...] zł. Na utrzymaniu ma brata będącego osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, który wykazał dochód za 2011 r. w kwocie [...] zł. W latach 2009 - 2011 wnioskodawczyni wykazała dochód za 2009 r. w kwocie [...] zł, w tym z tytułu działalności gospodarczej w wysokości [...] r., za 2010 r. w kwocie [...] zł, w tym z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, za 2011 r. w kwocie [...] zł, w tym z tytułu działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Wnioskodawczyni nie korzysta ze świadczeń realizowanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R., jest właścicielem samochodu osobowego [...] z 1992 r., współwłaścicielem nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] oraz posiada [...]% udziałów w domu

o powierzchni [...] m. kw.

Wnioskodawczyni wykazała wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w kwocie [...] zł z tytułu podatku od nieruchomości, energii elektrycznej w kwocie [...] zł, gazu w kwocie [...] zł, wody w kwocie [...] zł oraz kosztów utrzymania samochodu ok. [...] zł. Leczy się na [...] od sześciu lat, w związku z czym ponosi koszty związane z zakupem leków, które w większości nie są refundowane przez NFZ, w kwocie około [...] zł. Posiada zobowiązania pieniężne wobec banku [...] z tytułu zaciągniętego w dniu [...] czerwca 2012 r. kredytu

w kwocie [...] zł - do spłaty pozostało [...] zł w ratach po [...] zł miesięcznie oraz w [...] z tytułu pożyczki odnawialnej z dnia [...] września 2011 r. na okres [...] miesięcy spłacana w ratach po [...]zł miesięcznie. Termin spłaty obu pożyczek przypada na dzień [...] października 2015 r. Nadto wnioskodawczyni posiada zadłużenie z tytułu przekroczenia kwoty udzielonego kredytu odnawialnego w [...] SA w kwocie [...] zł. Wobec wnioskodawczyni Zakład dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego, do którego nastąpił zbieg z Urzędem Miejskim w R.. W dniu [...] sierpnia 2012 r. tytuły wykonawcze zostały przesłane do Drugiego Urzędu Skarbowego w R. celem prowadzenia łącznej egzekucji.

W ocenie organu, mając na uwadze powyższe ustalenia nie można stwierdzić,

że oczywistym jest, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zatem nie zachodzi żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 pkt. 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie należności na podstawie przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6, jest możliwe m.in. w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą, pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto, z której dokonywane są potrącenia egzekucyjne. Jednocześnie jest w posiadaniu majątku nieruchomego, który może być przedmiotem zabezpieczenia należności. Podniesiony przez wnioskodawczynię argument, że wobec niej zachodzi nieściągalność z uwagi na fakt, iż przez 10 lat ZUS nie poczynił żadnych kroków prawnych by ściągnąć należności nie zasługuje na uwzględnienie. Sytuacja finansowa wnioskodawczyni, choć niewątpliwie trudna, nie wykazuje znamion ubóstwa zagrażającego egzystencji i nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia wraz z odsetkami. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że kwota dochodów przypadających na jednego członka rodziny ([...] zł), przekracza wysokość średniorocznego minimum socjalnego w 2011 r., które według obliczeń IPiSS na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS dla [...] - osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi [...] zł na osobę. Jednocześnie wobec wnioskodawczyni nie zachodzi przesłanka zdarzeń losowych oraz klęsk żywiołowych, które doprowadziły do pogorszenia się sytuacji finansowej. W sprawie nie zachodzi również przesłanka interesu publicznego, ponieważ wnioskodawczyni nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ani świadczeń rodzinnych. Umorzenie należności składkowych jest zasadne, gdy osoba ubiegająca się o nie, znajduje się w niezwykle trudniej sytuacji materialnej, zaś spłata zadłużenia mogłaby spowodować znaczne pogorszenie sytuacji takiej osoby i jej rodziny pozbawiając środków do życia

i w konsekwencji ubieganie się o pomoc państwa.

Dodatkowo organ podkreślił, że rozpoczynając działalność gospodarczą wnioskodawczyni podjęła się prowadzić ją na własny rachunek i ryzyko, z czym wiąże się odpowiedzialność za sposób prowadzenia firmy i jej finanse. Regulowanie swoich zobowiązań finansowych, w tym publicznoprawnych należy do obowiązków każdej osoby i powinno być traktowane jako norma, a nie wyjątek dający prawo do szczególnego traktowania. Zdaniem Zakładu umorzenie zadłużenia prowadziłoby do niezasadnego odstępstwa od konstytucyjnej zasady równości i powszechności oskładkowania. W ocenie Zakładu, optymalną formą pomocy może być rozłożenie należności z tytułu składek i odsetek na raty podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym celu należy wystąpić do Dyrektora Oddziału ZUS ze stosownym wnioskiem.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się T. S. (dalej jako "skarżąca"), która pismem z [...] listopada 2012 r. (data nadania) złożyła skargę na ostateczną w toku instancji decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała ustalenia organu dotyczące osiąganych przez nią dochodów oraz ponoszonych wydatków. Podniosła, że spłaca kredyty w wysokości [...] zł, tak więc na utrzymanie, po zapłaceniu wszelkich zobowiązań pozostaje jej kwota [...] zł na dwie osoby (jej brat jest osobą niepracującą). Kwota [...] zł na osobę nie stanowi minimum socjalnego. Nigdy nie korzystała i nie będzie korzystać z pomocy społecznej. Pomocy może zaś jej udzielić ZUS umarzając składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dlatego uważa, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. W konkluzji skarżąca dodała, że ma już [...] lat

i chciałaby godnie spędzić resztę życia.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu ZUS wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca jest osobą będącą w stanie uregulować zadłużenie z tytułu zaległych składek. Zdaniem pełnomocnika organ wydał decyzję po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu

i szczegółowo uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego

i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie

z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarga na wskazaną decyzję analizowana stosowanie do wskazanych wyżej kryteriów kontroli decyzji administracyjnych nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż podstawą materialnoprawną jej wydania są przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które zawierają dwie grupy przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Na mocy zaś art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

w zakresie min. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Już w tym miejscu zaznaczyć należy, że ocena zaistnienia przesłanek zawartych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonywana jest według stanu

z chwili rozstrzygania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2365/06, opubl. Lex nr 328919; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2006, sygn. akt III SA/Wa 598/06, opubl. Lex nr 257169).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia

i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż

w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Pogląd, że art. 28 ust. 3 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność znajduje poparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, opubl. Lex nr 238891). Należy jednak podkreślić, że zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (zdrowotne, Fundusz Pracy

i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) w ramach uznania administracyjnego następuje dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że w odniesieniu do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku

z dnia 30 listopada 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 3071/06, opubl. Lex 307007) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Również w wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 1094/06, opubl. Lex 258493) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika bowiem, że w chwili orzekania przez organy administracji skarżąca osiągała stały dochód z emerytury, jak również z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto w stosunku do strony prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu bezsprzecznie ustalone zostało, iż na dzień wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności,

a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Organ rozpoznał również sprawę w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - w sytuacji gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przesłanki te określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych

w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. W orzecznictwie podkreśla się, iż uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia.

Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2427/06, opubl. Lex 328895).

Niemniej jednak uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sąd administracyjny ocenia zaś, czy w prawidłowy sposób zostało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne i czy dokonał on wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Należy wskazać, że zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. Nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku wyjaśnienia zasadności złożonego wniosku wówczas, gdy strona sama nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną.

Sąd administracyjny, co wskazano już wyżej, bada jedynie zgodność

z prawem wydanej przez organ decyzji, nie może więc umorzyć ani w całości ani nawet w części, czy ewentualnie rozłożyć na raty, zaległości z tytułu składek. Należności te są bowiem wierzytelnością organu i to do jego kompetencji należy ewentualne ich umorzenie czy rozłożenie na raty. Sąd zaś nie może orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącej, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że decyzja organu jest prawidłowa. W ocenie Sądu Zakład zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie w toku postępowania, skarżąca nie wykazała, że spełnia warunki do umorzenia zaległych składek. Dokonując tej oceny, organ uwzględnił całość zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, mając na uwadze sytuację strony, czemu

w dostateczny sposób dał również wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji. Ustalenia organu mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu nie ma podstaw do stwierdzenia, że organ przekroczył granice uznania administracyjnego.

W tym miejscu zaznaczyć należy, że uznaniowość musi każdorazowo mieścić się

w granicach nakreślonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jak też zachowywać proporcje między interesem społecznym, a słusznym interesem strony.

W niniejszej sprawie organ nie przekroczył tych granic.

Skarżąca osiąga dochody z tytułu emerytury w wysokości [...] zł brutto, nadto prowadzi działalność gospodarczą, z której również uzyskuje dochody, jest właścicielem samochodu osobowego [...] z 1992 r., jak również współwłaścicielem nieruchomości położonej w R. przy ul. [...]. Wobec skarżącej jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne. Wprawdzie w związku z tym organ dokonał zajęcia części świadczenia emerytalnego, niemniej jednak świadczenie to po potrąceniu wypłacane jest skarżącej w kwocie [...] zł.

W ocenie Sądu, fakt, że skarżąca ma na utrzymaniu brata będącego osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie może skutkować umorzeniem jej należności wobec ZUS. Przede wszystkim brat skarżącej jest osobą dorosłą i może prowadzić odrębne gospodarstwo domowe. Skoro zaś brat skarżącej jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy, jest on również osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia, nie ma też żadnych przeszkód aby w celu swojego utrzymania korzystał on np. z pomocy społecznej. Jak zresztą wynika ze znajdującej się w aktach sprawy historii bezrobotnego brat skarżącej kilkakrotnie tracił status bezrobotnego z powodu niestawiennictwa w urzędzie pracy bądź podjęcia krótkotrwałego zatrudnienia. Nie zasługuje również na uwzględnienie fakt, że skarżąca spłaca zaciągnięte kredyty bankowe. Skoro bowiem jest ona w stanie spłacać raty kredytu bankowego, może również dokonywać spłaty w systemie ratalnym z tytułu należnych składek wobec ZUS.

Istotne w niniejszej sprawie jest także, że obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności z tytułu składek, zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają - co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi natomiast wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne,

a także fakt, że zasadą jest uiszczanie składek, a ich umorzenie może nastąpić wyjątkowych sytuacjach oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności

i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności,

a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie, organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte

w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Na marginesie jedynie należy wskazać, że skarżąca może wystąpić do organu

o zawarcie układu ratalnego, tak aby w dowolny dla siebie sposób spłacić ciążące na niej zobowiązania, nadto wskazać trzeba, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej lub zdrowotnej może ona wystąpić do Zakładu z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu

z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo ta zaległość istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak

w sentencji wyroku.