Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 247/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 11 pkt 1, art. 27 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędzia WSA Marek Szumilas Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] września 2011r. A.B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział o umorzenie należności z tytułu składek za okres od [...] kwietnia 2003r. do [...] czerwca 2011r. w kwocie według wyliczonej puli zaległości.

W dniu [...] listopada 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wydał decyzję nr [...], którą na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.) odmówił A.B. umorzenia należności w wysokości 78 957 zł, na którą składają się: nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2003 roku do czerwca 2011 roku w wysokości 48 526,30 zł, odsetki naliczone na dzień [...] września 2011r. w wysokości 24 671zł, nieopłacone składki na Fundusz Pracy w wysokości 3 932,70 zł oraz odsetki naliczone na dzień [...] września 2011r. w wysokości 1 827 zł. W uzasadnieniu organ omówił stan faktyczny sprawy i wskazał, że A.B. działalność gospodarczą rozpoczął z dniem [...] maja 1991r. Do ubezpieczenia według nowych zasad zgłosił się z dniem [...] stycznia 1999r. Działalność prowadzona jest nadal. Zobowiązany osiąga dochody z tytułu zatrudnienia w wysokości 600 zł i z tytułu prowadzonej działalności ok. 1200 zł miesięcznie. Nie korzysta z pomocy społecznej. Posiada wraz z żoną dom o powierzchni 80 m kw. położony na działce Nr [...]. Innych nieruchomości, a także ruchomości nie posiada. Nie posiada również innych zobowiązań pieniężnych, a także wierzytelności. Prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 917,53 zł. Wydatki stałe związane z utrzymaniem domu wynoszą 600 zł miesięcznie. Organ następnie przytoczył treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiącego o możliwości umorzenia składek i uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Wobec zobowiązanego nie jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności z uwagi na powstanie zadłużenia w miesiącu wrześniu br. tj. po złożeniu korekt deklaracji. W dniu 12 września 2011r. dłużnik złożył wniosek o spłatę należności w ratach, który pozostał bez rozpatrzenia w związku z niedostarczeniem wymaganych dokumentów. Zdaniem organu żadna z okoliczności wskazanych w art. 28 w sprawie nie wystąpiła, a umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia należności byłoby niewątpliwie działaniem sprzecznym z interesem Zakładu, bowiem umorzenie wpływa na zdolność realizacji przez organ statutowej działalności.

Zakład przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej i przytaczając przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365) stwierdził, że z materiału dowodowego wynika, iż sytuacja materialna zobowiązanego i jego rodziny nie jest trudna. Wnioskodawca osiąga dochód z tytułu prowadzonej działalności oraz z tytułu zatrudnienia. Prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne. Dłużnik oraz jego żona są właścicielami nieruchomości położonej w miejscu zamieszkania dłużnika, z której Oddział ZUS może dochodzić swojej należności. W tej sytuacji Zakład widzi możliwość uregulowania należności na drodze postępowania egzekucyjnego ewentualnie poprzez spłatę zadłużenia w ratach na dogodnych dla wnioskodawcy warunkach.

W związku z tym Zakład uznał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które pozwoliłyby na umorzenie należności ze względu na ważny interes zobowiązanego, a tym samym widzi możliwość odzyskania należności ZUS w dalszym okresie. Rozstrzygając wniosek o umorzenie należności Zakład miał na uwadze również to, że umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, zdaniem organu orzekającego organ odpowiedzialny za ich pobór zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył A.B., podając, że dochód żony ogranicza się jedynie do otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości 917,53 zł. Ponadto podany przez skarżącego jego dochód z prowadzonej działalności w wysokości 1 200 zł musi zmniejszyć o obowiązującą składkę ZUS, której wysokość wynosi obecnie 840,76 zł, a według prognoz na przyszłość ulegnie zwiększeniu. Przy uwzględnieniu powyższego, dochód przypadający na rodzinę skarżącego różni się znacznie od dochodu przyjętego przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie. Odnosząc się do wniosku z dnia [...] września 2011r. w sprawie spłaty zadłużenia w ratach skarżący wyjaśnił, że w składanym wniosku zwrócił się z prośbą o możliwość spłaty zadłużenia w ratach oraz możliwość jego częściowego umorzenia. Według informacji pracownika przyjmującego, wniosek w takiej formie nie może być przyjęty, wobec czego zdanie o możliwości umorzenia musiał wykreślić. Konieczne dokumenty stanowiące załączniki do wniosku skompletował po upływie wymaganych 7 dni; brakowało zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o nie zaleganiu w podatkach. O niemożliwości skompletowania wymaganych załączników w wymaganym terminie skarżący poinformował telefonicznie pracownika prowadzącego w/w sprawę, który stwierdził, że nie będzie to problemem jeśli skarżący doniesie dokumenty parę dni później. Po otrzymaniu pisma o nierozpatrzeniu w/w wniosku, skarżący złożył wniosek o umorzenie. Wobec tego skarżący podniósł, że jego stanowisko do całej sprawy nie było bierne, tak jak to wskazał organ. Ponadto A.B. wniósł o choćby częściowe umorzenie kapitału i odsetek, nawet kosztem jego przyszłych świadczeń emerytalnych. Wskazał, że ubezpieczeniem społecznym objęty jest od 1970 roku. Co do okresu ośmiu lat, z których powstało zadłużenie wymagane do spłaty, wniósł o zaliczenie jako nie składkowego i nie wliczanego do przyszłych świadczeń. Wskazał też, że trudno jest mu zrozumieć dlaczego przez okres ośmiu lat nikt wcześniej nie zainteresował się składkami, które były źle opłacane. Tym bardziej, że co roku otrzymywał od ZUS informację o stanie swojego konta ubezpieczeniowego. Jeśli ktoś hipotetycznie obrazował szacunkową wysokość emerytury przez okres ośmiu lat, to dlaczego nie zorientował się, że składki są źle opłacane. Gdyby wcześniej błąd w opłacaniu składek został wyeliminowany, to kwota do spłaty na pewno byłaby mniejsza i możliwość spłaty byłaby bardziej realna.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS Oddział wydał dnia [...] stycznia 2012r. decyzję, którą utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie.

Uzasadniając swoje stanowisko ZUS omówił ogólne zasady postępowania administracyjnego wszczętego wskutek złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz dokonał analizy materiału dowodowego w celu ustalenia, czy zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości z tytułu składek. Wskazał mianowicie, że w postępowaniu wszczętym wnioskiem strony z dnia [...] listopada 2011r. i uzupełnionym pismem z dnia [...] grudnia 2011r. na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz oświadczeń złożonych przez stronę ustalono, że dłużnik ma 62 lata, wykonuje pozarolniczą działalność gospodarczą. Według oświadczenia osiąga dochód z tytułu działalności w kwocie 1 200 zł, jednak kwotę tę należy pomniejszyć o składki na ubezpieczenia społeczne w wysokości 840,76 zł a zatem z tytułu działalności uzyskuje dochód w kwocie ok. 360 zł. Od [...] listopada 2004r. pracował na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy ½ w Przedsiębiorstwie Usługowym Z.J. i w okresie od stycznia 2010r. do listopada 2011r. osiągał wynagrodzenie miesięczne w wysokości 700 zł brutto (ok. 550 zł netto). W dniu [...] stycznia 2012r. płatnik przedłożył kserokopię wypowiedzenia umowy o pracę z dnia [...] grudnia 2011r., zgodnie z którym rozwiązanie umowy nastąpiło w dniu [...] stycznia 2012r. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 078,60 zł brutto (917,53 zł netto). Zobowiązany ponosi stałe wydatki na utrzymanie mieszkania w łącznej kwocie 615,09 zł, na które składają się: telefon - 29,74 zł, woda - 157,64 zł, ścieki - 141,54 zł, energia elektryczna - 286,44 zł. Rodzina nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Wnioskodawca nie wykazuje żadnych zobowiązań pieniężnych z tytułu kredytów, u osób fizycznych ani w instytucjach. Jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...]. Następnie organ zacytował art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stwierdził, że żadna ze wskazanych w nim przesłanek nie miała w sprawie miejsca oraz podzielił stanowisko wyrażone w decyzji I instancji, że umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia należności byłoby niewątpliwie działaniem sprzecznym z interesem Zakładu, bowiem umorzenie wpływa na zdolność realizacji przez organ statutowej działalności. Podniósł też, że oceniając sytuację majątkową dłużnika organ ma na uwadze ważny interes osoby zobowiązanej, ale również stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przez ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia zadłużenia należy rozumieć ubóstwo osoby zobowiązanej do opłacenia należności, zagrażające jej dalszej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia zaległych składek. Dłużnik nie wykazał żadnych zaległości z tytułu opłat bieżących związanych z utrzymaniem, nie posiada również innych zaległości publicznoprawych i cywilnoprawnych jak też nie korzysta z pomocy opieki społecznej, co wskazywać by mogło, że sytuacja finansowa zobowiązanego nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała okoliczność ubiegania

się strony o pomoc w postaci umorzenia zadłużenia. Ponadto w ocenie Zakładu aktualny brak pracy nie świadczy o braku możliwości uregulowania zaległych składek. Obecne potrzeby na rynku pracy w budownictwie stwarzają realną możliwość znalezienia przez wnioskodawcę zatrudnienia w zakresie usług budowlanych i projektowych odpowiadającego jego kwalifikacjom i doświadczeniu zawodowemu.

Co do zarzutu strony, iż przez osiem lat składki były źle opłacane i nikt nie zainteresował się tym faktem, Zakład wyjaśnił, że zgodnie z art. 46 ust 1 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych to do obowiązków płatnika składek należy obliczanie oraz opłacanie należnych składek według zasad wynikających z przepisów w/w ustawy. Na koniec organ stwierdził, że instytucja umorzenia zaległości składkowych, co wynika z intencji ustawodawcy, ma charakter wyjątkowy i powinna być przyznawana sporadycznie, zaś "ważny interes zobowiązanego" będący jedną z przesłanek nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi. Zakład podkreśla, że orzekając w przedmiotowej sprawie uwzględnił i wyważył nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacania składek ale także interes społeczny czyli innych ubezpieczonych (w zgodzie z zasadą z art. 7 k.p.a.), którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczonych. Ponadto umorzenie należności składkowych winno być traktowane na zasadach całkowitej wyjątkowości, bowiem zasadą jest obowiązek opłacania składek. Nawet w obiektywnie trudnej sytuacji wnioskodawcy, organ nie jest zobligowany do umorzenia należności. Zakład nie stwierdził przesłanek przemawiających za uchyleniem decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. wobec czego podtrzymał stanowisko zawarte w w/w decyzji i ponownie odmówił umorzenia przedmiotowego zadłużenia uznając, że umorzenie należności byłoby w obecnym stanie faktycznym przedwczesne.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na decyzję wydaną przez ZUS wniósł A.B., w której zarzucił, że wydana została bezpodstawnie; poza tym nie podjęto postępowania i nie wydano decyzji odnośnie zadłużenia o wysokości jaka jest przedstawiona w zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł też, że nie został poinformowany kiedy i na jakiej podstawie Zakład ustalił wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. O tym, że istnieje jakieś zadłużenie został poinformowany po ośmiu latach. Wskazał, że opłacał składki co miesiąc na podstawie "słownej" informacji pracownika ZUS i nie spodziewał

się, że zaistnienie taka sytuacja, tym bardziej, że co roku otrzymywał informację o stanie konta ubezpieczeniowego. Zarzucił, że prowadzone jest postępowanie odnośnie należności i zadłużenia, na które nie została wydana decyzja.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł

o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Dokonując zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 ze zm.) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził, aby decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa warunkującym jej uchylenie, bądź stwierdzenie nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270) – zwanej dalej ppsa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w I instancji stanowił art. 28 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Przepisy te przewidują możliwość umorzenia w całości lub części składek przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność, w świetle art. 28 ust. 3 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

_@POCZ@__@KON@_ 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

_@POCZ@__@KON@_ 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

_@POCZ@__@KON@_ 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

_@POCZ@__@KON@_5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Art. 28 ust. 3a przewiduje jednak możliwość umorzenia n_@POCZ@__@KOależności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w uzasadnionych przypadkach. Taką możliwość przewiduje § 3 ust._@POCZ@__@KON@_ 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) stanowiąc, że _@KON@_Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,

w szczególności w przypadku:

_@POCZ@__@KON@_1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

_@POCZ@__@KON@_2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

_@POCZ@__@KON@_3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane wyżej wyliczenia sytuacji, w których możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ujęte zostały w katalogi zamknięte, co oznacza, że wyłącznie w przypadku zaistnienia którejś ze wskazanych przesłanek, ZUS może rozważyć zasadność umorzenia składek.

Nadto wskazać należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek zapada w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma uprawnienie, ale nie obowiązek umorzenia należności składkowych, a ciężar wykazania, że w konkretnej sytuacji decyzja taka byłaby uzasadniona spoczywa na wnioskodawcy. Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, m. in. w wyroku WSA w Kielcach z dnia 29 września 2011r., sygn. akt I SA/Ke 348/11; wyroku WSA w Krakowie z dnia 19 października 2011r., sygn. akt I SA/Kr 1388/11.

Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie

(por. wyrok NSA z dnia 10.10.2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, LEX nr 399183; wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010r., sygn. akt II GSK 1036/09, Lex nr 746039).

W przypadku decyzji uznaniowych szczególne znaczenie ma wyrażona w art. 11 kpa zasada przekonywania, która sprowadza się do wyjaśnienia stronie, że adresowana do niej decyzja wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparta o przepisy obowiązującego prawa, to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym sprawy wydanie innej decyzji było niemożliwe. Organ odpowiada za naruszenie tej zasady, jeżeli nie podejmie lub bezpodstawnie odstąpi od czynności mających przekonać stronę o zasadności decyzji, np. odstąpi od uzasadnienia decyzji. Zasada ta nakłada na organ obowiązek dołożenia należytej staranności w wyjaśnieniu stronie zasadności podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2010r., sygn. akt I OSK 124/10, Lex nr 594984).

W przypadku badania legalności decyzji uznaniowych, kompetencje sądu są znacznie ograniczone. Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normie uznaniowej. Rola sądu ogranicza się więc do zbadania, czy postępowanie przebiegło prawidłowo, czy strony były należycie informowane o przysługujących im prawach i obowiązkach, czy organ należycie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Ponadto sąd bada, czy zaskarżona decyzja została oparta na właściwych podstawach prawnych oraz czy zawiera wyczerpujące i właściwie skonstruowane uzasadnienie.

W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych zaakceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania osób ubezpieczonych. Rozważenie zatem interesów, tj. słusznego interesu strony

i interesu publicznego, powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie sądową (por. wyrok NSA z dnia

28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 181/10, Lex nr 952833; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 października 2010r., sygn. akt III SA/Po 447/10, Lex nr 757216).

Przenosząc powyższe na kanwę niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Organ przeprowadził dokładną kontrolę co do stanu majątkowego strony ustalając bezspornie, że w przypadku A.B. żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 28 ustawy okoliczności nie zaistniała. Słusznie więc organ rozważył możliwość zastosowania § 3 wskazanego wyżej rozporządzenia. W takim przypadku niezbędne było zbadanie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej skarżącego, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość stałych obciążeń. Przepis § 3 nie daje podstawy do umorzenia składek, jeśli dłużnik ma realne możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że A.B. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych i projektowych, która to działalność, co potwierdzają zeznania podatkowe skarżącego, przynosi dochody. Z działalności tej, jak podaje sam skarżący, miesięcznie uzyskuje około 1200 zł, a ponadto do dnia [...] stycznia 2012r. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę na ½ etatu, w związku z czym otrzymywał wynagrodzenie 600 zł miesięcznie.

Z ustaleń organu wynika też, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną G.B., która otrzymuje emeryturę w wysokości 917,53 zł. Miesięczne wydatki ponoszone przez skarżącego na utrzymanie mieszkania to około 600 zł. Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni 80m2, położonej w [...].

Skarżący w toku postępowania nie wspomina natomiast o swojej sytuacji zdrowotnej, nie uskarża się na żadne dolegliwości zdrowotne, nie podnosi też konieczności wydatkowania środków pieniężnych na leczenie i zakup leków. Zatem, będąc w pełni sił, skarżący ma możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy umożliwiającej zdobycie środków finansowych na pokrywanie chociażby w częściach zaległości z tytułu składek. Skarżący nie korzysta również ze świadczeń pomocy społecznej, co pozwala na uznanie, że jego sytuacja finansowa nie jest najgorsza.

W świetle poczynionych przez organ ustaleń, biorąc pod uwagę fakt, że w sprawach z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek wnioskodawca powinien aktywnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym poprzez wskazywanie odpowiednich okoliczności i dowodów uzasadniających podjęcie przez organ decyzji korzystnej dla strony, należy stwierdzić, że nie było podstaw do tego, aby orzec o umorzeniu należności z tytułu składek obciążających A.B.. Organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i wnikliwie go rozpatrzył, a swoje stanowisko uzasadnił w sposób dokładny i wyczerpujący, co pozwala na stwierdzenie zgodności z prawem decyzji obu instancji. Należy więc zauważyć, że organ wypełnił ciążące na nim obowiązki wynikające z art. 7 kpa, polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 kpa, który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla uzasadnionych przypadków, a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od dłużnika (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009r., sygn. akt II GSK 884/08, Lex nr 558740). Bez wątpienia taka wyjątkowa sytuacji w niniejszej sprawie nie zachodzi. Co prawda w chwili orzekania przez ZUS jako organ II instancji skarżący nie pozostawał już w stosunku zatrudnienia, jednakże okoliczność ta, w świetle pozostałych ustaleń, nie miała wpływu na rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego co do zbyt późnego wszczęcia postępowania, tj. po ośmiu latach, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia przez organ decyzji w I instancji, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Skoro składki były wymagalne już w 2003 roku, to do 2013 roku organ miał prawo domagać się ich uiszczenia. W nauce prawa administracyjnego, jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechny jest pogląd, iż działanie organu II instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, jest ono takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu l instancji. Na merytoryczną stronę rozstrzygnięcia organu odwoławczego zwrócił uwagę Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 1 grudnia 1994r., sygn. akt III AZP 8/94, stwierdził, iż chodzi o to, aby "przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty i opinie, i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony".

W chwili orzekania przez ZUS jako organ II instancji zmienił się stan prawny, bowiem przepisem art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) został zmieniony przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ten sposób, że obecnie termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosi 5 lat. Ustawa nowelizująca weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012r.; zaskarżona decyzja wydana przez ZUS działający w II instancji pochodzi z dnia [...] stycznia 2012r., a więc została podjęta już po wejściu w życie nowych przepisów. Zasadą jest, że organ administracji orzeka na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania, jednakże art. 27 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej stanowi, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 27 ust. 2, ponieważ bieg przedawnienia "najstarszych" składek obciążających skarżącego rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r. i liczony zgodnie z dotychczas obowiązującymi przepisami skończy się wcześniej niż gdyby przyjąć sposób liczenia przedawnienia wskazany w art. 27 ust. 1.

Wobec powyższego ZUS ma uprawnienie do wystąpienia aż do 2013 roku z żądaniem uiszczenia zaległości z tytułu składek obciążających A.B., które stały się wymagalne w 2003 roku.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako niezasadną należało oddalić.