Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 301/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Ubezpieczenie społeczne
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 (pkt 2), art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 3 pkt 6 i 22
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 6 pkt 1, art. 7 ust. 1 i 2, art. 16 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 38 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-5, art. 3 ust. 6
journal: Dz.U. 2006 nr 136 poz 969
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r, o podatku rolnym - tekst jednolity
article: art. 6 ust. 2a i ust. 2b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 152, art. 187 par. 2 i art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2013 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania D. M., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. (wydaną z upoważnienia Wójta przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej) z dnia [...] grudnia 2012 r. odmawiającą przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem L. M. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem uznał, że zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.), skoro wymagający opieki L. M. pozostaje w związku małżeńskim.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do wskazanej podstawy odmowy przyznania świadczenia. W tym zakresie powołało się na wyrok tutejszego Sądu z dnia 21 lipca 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 429/10 i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 maja 2005 r. sygn. akt SK 22/99 (OTK 2000/4/107) i stwierdziło, że odmowa przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na fakt sprawowania opieki nad mężem jest w kontekście przywołanego wyroku Trybunału niezasadne.

Organ II instancji uznał jednak, że odmowa przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem jest zasadna z innych przyczyn. W tym zakresie Kolegium szeroko odwołało się do uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (LEX nr 1230181), w której tezie stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium stwierdziło, że wnioskodawczyni posiada i prowadzi gospodarstwo rolne (obiektywnie nie utraciła możliwości jego prowadzenia) i w świetle przywołanej uchwały NSA stanowi to negatywną przesłankę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.

W skardze wniesionej do tutejszego Sądu D. M. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium, którą uznała za krzywdzącą. Podniosła, że z uwagi na opiekę nad mężem, który nie jest w stanie sam funkcjonować i został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji (do skargi dołączyła kopię orzeczenia z dnia 3 stycznia 2013 r.), nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej. Wskazując okoliczności osobiste i zdrowotne, podała, że sama nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Ponadto stwierdziła, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego, a posiadane przez nią i męża grunty stanowią mniej niż 1 ha przeliczeniowy (0,8515), na dowód czego przedstawiła kopię zaświadczenia z Urzędu Gminy S. z dnia 6 lutego 2013 r. Podniosła, że nie osiągają żadnych dochodów z gospodarstwa rolnego, nie otrzymują żadnych dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawą żądania wnioskodawczyni był art. 17 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji organu I instancji, z uwagi na art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548). Takie też przepisy zastosowało w niniejszej sprawie Kolegium, które orzekało już po zmianie ustawy (ustawa zmieniająca co do zasady weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. – art. 15 tej ustawy). W konsekwencji dalsze rozważania Sądu odnoszą się do przepisów w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2013 r.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, może zostać przyznane jedynie na rzecz jednej z osób, wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, o ile osoba, nad którą sprawowana jest opieka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Jednocześnie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom [niż matka lub ojciec wymienieni w pkt 1], na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 powołanej ustawy (w brzmieniu sprzed nowelizacji) świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują m.in., jeżeli: osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2 lit. a).

Odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organ I instancji wskazał na wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na pozostawaniu osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że współmałżonek (wnioskodawczyni) nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ II instancji słusznie wskazał na nietrafność interpretacji powyższego przepisu przez organ I instancji. Powyższa przesłanka w sprawie nie zachodziła i fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią, nie stanowi przeszkody do przyznania przedmiotowego świadczenia. Za błędne bowiem należy uznać stanowisko organu I instancji oparte na takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wyłącza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem tylko z tego powodu, że o świadczenie ubiega się właśnie małżonek osoby wymagającej opieki. Uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego, w świetle przepisów obowiązujących w dacie orzekania przez Kolegium, jest bowiem ten, kto zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu małżonkiem, a zarazem na kim ciąży obowiązek alimentacyjny wobec małżonka, a ponadto nie jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, czyli nie dotyczy go wyjątek, o jakim mowa w pkt 2 ust. 1 art. 17 powołanej ustawy.

Literalne odczytanie znowelizowanego ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz.U. nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do sprzeczności z powołanym przez Kolegium wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK 2008/6/107). Przyjęcie wykładni zaprezentowanej przez organ I instancji prowadziłoby do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. To zaś ograniczałoby zastosowanie powołanego przepisu do kuriozalnej sytuacji, w której świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Powyższe stałoby także w oczywistej sprzeczności z brzmieniem art. 17 ust. 1 pkt 2 in fine powołanej ustawy wyłączającym osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności z kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Uniknięcie tak dalece nielogicznych wyników wykładni przedmiotowego przepisu wymaga przyjęcia, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje właśnie sam małżonek (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. II SA/Po 249/12, z dnia 16 maja 2012 r. sygn. II SA/Po 248/12, z dnia 5 lipca 2012 r. sygn. IV SA/Po 342/12 i z dnia 16 sierpnia 2012 r. sygn. II SA/Po 473/12 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r. sygn. I SA/Wa 728/12 – orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przechodząc natomiast do merytorycznej oceny przyjętego w zaskarżonej decyzji stanowiska Kolegium co do podstaw odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na posiadanie i prowadzenie (zdaniem organu, wnioskodawczyni obiektywnie nie utraciła tej możliwości) gospodarstwa rolnego nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie, stwierdzić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżnie oceniana była okoliczność ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika. Niemniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w dniu 11 grudnia 2012 r. podjął uchwałę sygn. akt I OPS 5/12, w której tezie stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na konieczność ścisłego stosowania definicji legalnej pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i niedopuszczalne stosowanie wykładni rozszerzającej. W definicji tej ustawodawca ograniczył wyjaśniane pojęcie do wykonywania pracy przez pracowników najemnych, którzy są związani z pracodawcą różnego rodzaju umowami oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych. Definicja ustawowa odnosi się expressis verbis m.in. do działalności gospodarczej o charakterze pozarolniczym, co wskazuje na celowy i świadomy zamiar nieobjęcia tym pojęciem działalności rolniczej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest więc osobą uprawnioną osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródła utrzymania i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 powołanej ustawy. Stąd też aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne określony podmiot musi po pierwsze spełnić warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, a po drugie nie może być beneficjentem dochodów wymienionych w ust. 5 tegoż przepisu. Treść art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala skonstruować obowiązującą normę prawną, z której wynika, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne znajduje się w takiej sytuacji socjalno-ekonomicznej, która uniemożliwia mu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie jest uprawnione na gruncie logicznych i systemowych reguł wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (tak też NSA w wyroku z dnia 14 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1702/12, dostępnym jw.).

Zarazem w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 podkreślono, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie bliżej określonej w uzasadnieniu tej uchwały działalności rolniczej (w tym zakresie NSA odniósł się do wyroku SN z dnia 29 września 2005 r. sygn. akt I UK 16/05, OSNP 2006/17-18/278).

Wskazać w tym miejscu trzeba, że zasadniczo uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie, w której została podjęta (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona jednak także tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że uchwała taka dotyczy nie tylko danej sprawy, ale wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, dopóty sądy administracyjne (pośrednio nim związane) stanowisko to powinny respektować. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej, w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Jedyną możliwością odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający zawartego w uchwale stanowiska do odpowiedniego składu NSA z zagadnieniem prawnym (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, s.868 oraz wyroki NSA z dnia 13 marca 2008 r. II FSK 147/07, z dnia 27 listopada 2007r. I FSK 1385/07, z dnia 11 grudnia 2007 r. I FSK 231/07, z dnia 28 lipca 2005 r. II FSK 576/05).

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela wykładnię prawa zawartą w uchwale NSA i wyrokach wydanych po jej podjęciu. Rzecz jednak w tym, że w niniejszej sprawie kluczowym zagadnieniem jest rozstrzygnięcie, czy skarżąca faktycznie jest rolnikiem posiadającym i prowadzącym gospodarstwo rolne oraz ubezpieczonym w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), który w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z tej przyczyny nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad bliską mu osobą niepełnosprawną.

Bezspornie skarżąca i jej mąż są właścicielami użytków rolnych o powierzchni 2,5600 ha fizycznego, co stanowi 0,8515 ha przeliczeniowego i podlega z tego tytułu opodatkowaniu podatkiem rolnym, co wynika z decyzji nr [...] Wójta Gminy S. z dnia [...] stycznia 2012 r. w sprawie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2012. Zarazem jednak z zaświadczenia KRUS Oddział Regionalny w P. z dnia 22 listopada 2012 r. nr [...] wynika, że skarżąca nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Natomiast według jej oświadczenia z dnia 27 listopada 2012 r. gospodarstwo rolne, które posiada, nie jest użytkowane, ziemia nie jest uprawiana, nie hoduje żadnych zwierząt i w związku z powyższym nie wykonuje żadnych prac związanych z gospodarstwem rolnym, nie jest uprawniona do żadnych świadczeń emerytalno-rentowych. Organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły żadnych dowodów podważających powyższy stan rzeczy, jak i nie zaprzeczyły faktom wskazanym przez stronę.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik", jednakże jego definicja zawarta jest w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Otóż w myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy rolnikiem, co do zasady, jest osoba prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Natomiast z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. nr 136, poz. 969 z późn. zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Do definicji tej odsyła również ustawa o świadczeniach rodzinnych, która w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów ustawy o podatku rolnym.. Przy tym warto odnotować, że ustawa o podatku rolnym wiąże skutki fiskalne nie z posiadaniem statusu rolnika czy prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a z samym faktem posiadania gruntów rolnych (art. 3 ust. 1-5), wyjątek wyraźnie zaznaczając w art. 3 ust. 6, w którym obowiązek podatkowy co do gruntów objętych współwłasnością (będących we współposiadaniu) dwóch i więcej osób, jeżeli grunty te stanowią gospodarstwo rolne, nakłada na tego współwłaściciela (posiadacza), który to gospodarstwo prowadzi w całości.

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że ubezpieczeniom społecznym z mocy ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny (art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1), natomiast inny rolnik, jeżeli działalność rolnicza stanowi stałe źródło jego utrzymania, podlega ubezpieczeniu na wniosek (art. 7 ust. 2 i art. 16 ust. 2 pkt 1). Należy przy tym podkreślić, że przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników ustawowe domniemanie z art. 38 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, że właściciel gruntów zaliczanych do użytków rolnych prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach [jak i że podatnik podatku rolnego prowadzi działalność rolniczą w rozmiarze wynikającym z zakresu opodatkowania – art. 38 pkt 2], może być obalone odpowiednimi dowodami (por. stanowisko Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 30 listopada 2005 r. sygn. akt I UK 59/05, OSNP 2006/19-20/310, LEX nr 176549 i w wyroku z dnia 22 marca 2001 r. sygn. akt II UKN 276/00, PPiPS2002/10/42, LEX nr 152694). Jest to konsekwencją podstawowej zasady dotyczącej podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, która wiąże podleganie ubezpieczeniu z faktem prowadzenia działalności rolniczej, a nie samym faktem posiadania czy dysponowania własnością gospodarstwa rolnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt III AUa 504/04).

Odniesienie wyżej przywołanych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i ustawy o podatku rolnym do sytuacji skarżącej pozwala na stwierdzenie, że wprawdzie jest właścicielem (współwłaścicielem) użytków rolnych (jest posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i ustawy o podatku rolnym), jednak nie jest osobą prowadzącą działalność rolniczą na posiadanych gruntach, podlegającą z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników. Okoliczność uzyskiwania bądź braku dochodu z gospodarstwa nie ma tu większego znaczenia, bowiem działalność rolnicza może również przynosić starty. Nawet ewentualne udostępnienie gruntu osobom trzecim (np. wydzierżawienie) i jego rolnicze wykorzystywanie nie miałoby znaczenia dla oceny sytuacji skarżącej, która w świetle powołanych przepisów nie jest osobą, która może być uznana za rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne. Innymi słowy, jakkolwiek skarżąca jest płatnikiem podatku rolnego, to nie jest rolnikiem, który byłby wyłączony spod działania przepisu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak to już zostało wyjaśnione, samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie działalności rolniczej. Rozmiar użytków rolnych, których skarżąca jest właścicielem, nie kwalifikuje jej do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy, jak również – z uwagi na to, że niewątpliwie działalność rolnicza nie stanowi jej stałego źródła utrzymania – nie podlega ubezpieczeniu na wniosek. Organy administracji nie zaprzeczyły ani nie przeprowadziły odpowiednich dowodów, które przełamałyby wnioski płynące z twierdzeń skarżącej i zgromadzonego materiału dowodowego. W konsekwencji skarżąca, która mimo że jest posiadaczem niewielkiego gospodarstwa rolnego (gruntów rolnych o powierzchni nieprzekraczającej 1 ha przeliczeniowego), nie jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, może zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, czy odpowiednio powstrzymać się od podjęcia pracy, jak inne osoby wykonujące lub mogące podjąć formy aktywności zawodowej, określone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu skarżąca nie znajduje się w sytuacji ekonomicznej i socjalnej rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne. Wobec tego powstrzymanie się od zarobkowania nie oznaczałoby w jej przypadku rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Brak też przeszkód do opłacenia za skarżącą składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w razie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach określonych w art. 6 ust. 2a i ust. 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), skoro skarżąca nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Reasumując powyższe Sąd stwierdza, że Kolegium poczyniło błędne ustalenia faktyczne i przedstawiło nietrafną ocenę prawną sytuacji skarżącej, skoro przyjęło, że wnioskodawczyni posiada i prowadzi gospodarstwo rolne (obiektywnie nie utraciła możliwości jego prowadzenia), co stanowi negatywną przesłankę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Kolegium pominęło wnioski wynikające ze zgromadzonych dokumentów, jak i twierdzeń samej skarżącej, co do których nie został przeprowadzony żaden przeciwdowód w postępowaniu administracyjnym. Ustalenie, że skarżąca posiada i prowadzi gospodarstwo rolne nie znalazło potwierdzenia w materiale procesowym. Utożsamienie posiadania użytków rolnych określonej klasy gruntów, o powierzchni stanowiącej mniej niż 1 ha przeliczeniowy, z prowadzeniem gospodarstwa rolnego było całkowicie bezpodstawne. Pomijało chociażby wnioski, jakie wypływały z zaświadczenia o niepodleganiu przez wnioskodawczynię ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu posiadania użytków rolnych, jak również innych okoliczności wskazujących na to, że skarżąca działalności rolniczej – nawet potencjalnie – nie prowadzi. W tym zakresie doszło w sprawie do naruszenia przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji nastąpiła błędna subsumcja sytuacji skarżącej do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naruszenie przepisów postępowania niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, determinując kierunek jej rozstrzygnięcia. Z kolei odmowa zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych miała wpływ na wynik sprawy, przy założeniu, że pozostałe przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zostały spełnione.

Ponownie rozpatrując sprawę, Kolegium jeszcze raz przeanalizuje zgromadzony materiał procesowy pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania skarżącej świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględniając wskazane przez Sąd okoliczności i poglądy prawne; w szczególności dotyczące oceny, czy skarżąca ma status rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne, co wyłączałoby przyznanie jej przedmiotowego świadczenia.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji.