Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1115/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 128 ust 1 w zw.  z art 129 ust 5 pkt 3
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Joanna Człowiekowska (spr.) Sędziowie: WSA Magda Froncisz WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 czerwca 2018 r., znak [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z 12 stycznia 2018 r. orzekł w pkt 1 i 2 o ustaleniu i wypłacie na rzecz M. K. odszkodowania w wysokości [...] zł za udział wynoszący [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o pow. 0,0614 ha, b. gm. kat. B. W., objętej wykazem hipotecznym lwh [...] stanowiącej uprzednio własność F. B., wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...] orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 15 lipca 1964 r. wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) oraz w pkt 3 o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za zasiewy, plony, uprawy oraz inne części składowe znajdujące się na wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...].

Odwołanie od ww. decyzji wniósł Prokurator Prokuratury Okregowej w K. podnosząc, że M. W. K. nie przysługiwało prawo do odszkodowania, gdyż nie posiadał legitymacji do występowania w sprawie jako strona. Prokurator wskazał również, że do udziału w postępowaniu nie dopuszczono spadkobierców F. C., tj. W. S., M. S. i D. S., pomimo posiadania przez nich interesu prawnego.

Wojewoda decyzją z dnia 12 czerwca 2018 r., na podstawie m.in. art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 121 z późn. zm. – dalej jako: u.g.n.), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że pismem z dnia 15 lipca 2014 r. M. W. K. wystąpił o wydanie decyzji o odszkodowaniu za udział wynoszący [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat[...] objętej wykazem hipotecznym [...], wywłaszczonej decyzją Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 15 lipca 1964 r. Wnioskiem z dnia 12 lutego 2015 r. M. K. rozszerzył zgłoszony uprzednio wniosek, żądając odszkodowania za zasiewy, uprawy i plony oraz inne części składowe na ww. nieruchomości. Organ odwoławczy podkreślił, że orzeczeniem z dnia 15 lipca 1964 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych K. – Miasto III w K. na cele budowy drogi [...] nieruchomości położone w K. w b. gm. kat. B. W.. Wywłaszczeniem objęta została m.in. część nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o pow. 0,0614 ha (z całej powierzchni 0,6086 ha), uregulowanej w wykazie hipotecznym Iwh [...] [...] stanowiącej własność zmarłego F. B.. Wojewoda podkreślił, że zgodnie z ww. orzeczeniem, jako spadkobiercę wywłaszczonego wskazano F. C.. W tym zakresie organ zaznaczył, że w uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia wskazano, iż ustalenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, których obszar wywłaszczenia przekracza 25% całej ich powierzchni, zostanie ustalone w terminie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia, w oddzielnych orzeczeniach, zaś odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości, których obszar nie przekracza 25% całej ich powierzchni, właścicielom na podstawie art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie będzie przysługiwało. Wojewoda zwrócił uwagę, że wnioskodawca nabył udział w spadku po F. C. – spadkobiercy poprzedniego właściciela ww. nieruchomości F. B. – umową sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia 9 czerwca 2011 r. Ponadto, orzeczeniem z dnia 15 lipca 1964 r. wywłaszczona została część nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o pow. 0,6086 ha, tj. parcela l. kat. [...] o pow. 0,0614 ha stanowiąca 10% powierzchni parceli l. kat. [...]. Dlatego też uznano, że stosownie do treści art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., powołanego także w orzeczeniu z dnia 15 lipca 1964 r. o wywłaszczeniu, odszkodowanie w omawianym stanie faktycznym nie przysługiwało. Wojewoda podniósł jednak, że organ I instancji, mając na uwadze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz uwagi zawarte w decyzji Wojewody z dnia 22 maja 2017 r. podjął szereg czynności, mających na celu wyjaśnienie, czy przyznano uprawnionym odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia parceli l. kat. [...]. W ramach podjętych czynności nie ujawniono decyzji (orzeczenia) rozstrzygającej kwestię odszkodowania za ww. wywłaszczoną parcelę oraz za składniki majątkowe i dlatego też celem ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej parceli organ I instancji zlecił wykonanie operatu szacunkowego określającego wartość ww. nieruchomości. Po dokonaniu analizy operatu szacunkowego z dnia 29 września 2017 r. określającego wartość rynkową prawa własności nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o pow. 0,0614 ha, na kwotę [...]zł, organ I instancji nie znalazł podstaw do kwestionowania ww. wartości. W odniesieniu do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za zasiewy, plony, uprawy oraz inne części składowe znajdujące się na wywłaszczonej nieruchomości, przy uwzględnieniu okresu wegetacji i czasu zbioru ziemniaków wczesnych oraz żyta, jak również faktu, iż ani F. C., ani W. C. nie zgłosili szkód poniesionych w związku z zajęciem nieruchomości, Prezydent Miasta K. uznał, iż szkody z tego tytułu nie powstały, a zatem brak było możliwości uwzględnienia żądania M. K. o odszkodowanie za zasiewy, plony, uprawy oraz inne części składowe znajdujące się na wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...].

Organ II instancji przytoczył treść art. 130 i art. 134 u.g.n., na podstawie których wskazał, że z uwagi na fakt, iż na dzień 11 sierpnia 1964 r., tj. dzień, w którym przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Skarbu Państwa, przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości wynikające z faktycznego sposobu zagospodarowania nieruchomości (wobec braku planu zagospodarowania przestrzennego) oraz jej sąsiedztwa było odmienne od jej przeznaczenia wynikającego z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 15 lipca 1964 r., nr [...], analizą objęto nieruchomości gruntowe, zarówno o przeznaczeniu pod tereny dróg, jak i pod tereny rolne. Podniesiono przy tym, że na podstawie analiz kształtowania się cen transakcyjnych w zakresie obu badanych segmentów rynku nieruchomości rzeczoznawca majątkowy zauważył, iż grunty o przeznaczeniu drogowym odznaczały się wyższą cennością od gruntów przeznaczonych pod tereny o charakterze nie inwestycyjnym – tereny rolne, tereny zieleni. Tym samym, organ odwoławczy podał, że wartość nieruchomości została wyznaczona z uwzględnieniem ustaleń wynikających z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 15 lipca 1964 r.– zgodnie z art. 134 ust. 4 u.g.n., tj. w myśl tzw. zasady korzyści, wykorzystującej metodę porównywania parami. W ocenie organu II instancji, rzeczoznawca majątkowy dokonał właściwego wyboru podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości, a także uwzględnił cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach i cechach nieruchomości podobnych. Dlatego też, uwzględniając powyższe okoliczności Wojewoda uznał, iż sposób sporządzenia przedmiotowej wyceny ocenić należało w sposób pozytywny, a w związku z tym ww. operat szacunkowy mógł stanowić dowód w przedmiotowej sprawie i być wykorzystany dla potrzeb postępowania administracyjnego, co zdaniem organu odwoławczego świadczyło o braku podstaw do kwestionowania prawidłowości ustalonego odszkodowania.

Organ odwoławczy uznał również za trafne rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3 decyzji organu I instancji, dotyczące odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za zasiewy, plony, uprawy oraz inne części składowe znajdujące się na wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...], b. gm. kat. B. W.. Wyjaśniono bowiem, że skoro, ani F. C., ani W. C. nie zgłosili szkód poniesionych w związku z zajęciem nieruchomości, to tym samym nie było podstaw do ustalenia odszkodowania za ww. części składowe znajdujące się na wywłaszczonej nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutu Prokuratora, zgodnie z którym M. W. K. opisane prawo do odszkodowania nie przysługiwało, gdyż nie posiadał legitymacji do występowania w sprawie jako strona, organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 28 k.p.a. i art. 128 u.g.n., w oparciu o które ustalać należy krąg podmiotowy stron w sprawie o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, a następnie podkreślił, że roszczenie o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości ma charakter prawa dziedzicznego oraz zbywalnego, a zatem przysługuje ono nie tylko właścicielowi nieruchomości, lecz również jego spadkobiercom. W tym zakresie organ odwoławczy zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie spadkobierczyni F. C. – S. H. – w drodze umowy zbycia spadku i przeniesienia praw, zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 9 czerwca 2011 r., sprzedała cały przypadający jej udział w spadku po F. C. wraz z wszelkimi innymi prawami majątkowymi związanymi z nieruchomościami wchodzącymi w skład spadku oraz prawami i roszczeniami opisanymi w pkt II na rzecz M. W. K.. Podkreślono przy tym, że w dacie otwarcia spadku po F. C., tj. w dniu jej śmierci, w masie spadkowej po ww. współwłaścicielce nieruchomości, stosownie do art. 922 kodeksu cywilnego(dalej także jako k.c.), znajdowały się prawa i obowiązki majątkowe zmarłej – z wyjątkiem praw i obowiązków zmarłej ściśle związanych z jej osobą – jak również prawa, które z chwilą jej śmierci przeszły na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Organ II instancji podał, że zgodnie z treścią art. 1053 kodeksu cywilnego, oznaczało to, iż nabywca spadku – M. W. K. – wstąpił w prawa i obowiązki spadkobiercy, a w konsekwencji nabył roszczenie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, co – jak zaznaczono – znajdowało potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w poglądach przedstawicieli doktryny. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, należało uznać, że wnioskodawca przedmiotowego postępowania – M. W. K., jako nabywca całego udziału w spadku (jak to wyraźnie zostało zaznaczone w umowie sprzedaży w dniu 9 czerwca 2011 r.) po F. C. wszedł we wszystkie prawa przysługujące jej spadkobiercy – S. H. – łącznie z prawem do zadośćuczynienia za szkodę wyrządzoną wywłaszczeniem F. C. w stosunku do nieruchomości wywłaszczonej przed otwarciem spadku. Podkreślono bowiem, że przedmiotowa umowa nie określała szczegółowo praw i obowiązków nabywanych przez wnioskodawcę i – jako mająca charakter sukcesji generalnej – nie powinna być interpretowana niekorzystnie, tj. w sposób zawężający – jako umowa dotycząca nabycia jedynie tych praw, które dotyczą nieruchomości znajdujących się w masie spadkowej, stanowiących w dniu śmierci F. C. jej własność. Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewoda podzielił wyrażane w orzecznictwie stanowisko, iż nabywcę spadku w zakresie wynikających z niego uprawnień należy w obrocie prawnym traktować jako spadkobiercę.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 28 k.p.a., poprzez niedopuszczenie do udziału w postępowaniu spadkobierców F. C., tj. W. S., M. S. i D. S., organ odwoławczy zwrócił uwagę, że inicjatorem postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w latach ubiegłych był tylko M. K.. Zaznaczono przy tym, że w takim przypadku roszczenie przysługujące osobom uprawnionym należy uznać za podzielne z uwagi na fakt, iż związane jest z wydaniem decyzji ustalającej to odszkodowanie na rzecz każdego z uprawnionych z osobna w zakresie przysługującego mu udziału w wysokości odszkodowania odpowiadającego wysokości udziału we współwłasności wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym, złożenie wniosku przez jednego z uprawnionych w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną w latach ubiegłych nieruchomość nie będzie powodować automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty na rzecz pozostałych uprawnionych, skoro nie zgłosili oni stosownego roszczenia w tym zakresie. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał za prawidłową ww. decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 12 stycznia 2018 r.

Skargę na ww. decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący Prokurator Prokuratury Okręgowej w K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

I. obrazę przepisu prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., poprzez niezasadne uznanie, iż M. W. K. przysługiwało prawo do odszkodowania za udział wynoszący [...] w nieruchomości oznaczonej jako parcela l kat. [...] o powierzchni 0,0614 ha objętej wykazem hipotecznym Iwh [...]. gm. kat. B. W. stanowiącej uprzednio własność F. B. wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Radu Narodowej m. K. z dnia 15 lipca 1964 r., nr [...] w sytuacji gdy M. W. K. opisane prawo do odszkodowania nie przysługiwało, gdyż nie posiadał on legitymacji do występowania w sprawie jako strona, co skutkowało niezasadnym utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji,

II. naruszenie art. 28 k.p.a., poprzez niedopuszczenie do udziału w postępowaniu spadkobierców F. C., tj. W. S., M. S. i D. S., pomimo posiadania przez nich interesu prawnego, którego dotyczy prowadzone postępowanie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

W przedłożonym w dniu 9 października 2018 r. załączniku do protokołu rozprawy, uczestnik postępowania – M. W. K. przedstawił argumentację na poparcie swojego wniosku o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 9 października 2018 r. po rozpoznaniu sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. na decyzję Wojewody z 12 czerwca 2018 r., znak: [...], w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania - uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz umorzył postępowanie administracyjne.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że kwestia sporną pozostaje czy wnioskujący M. K. jako nabywca udziału w spadku po F. C. - spadkobiercy poprzedniego właściciela ww. nieruchomości F. B. w drodze umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego z 9 czerwca 2011 r. od spadkobierczyni F. C. w osobie S. H. - jest uprawniony w myśl art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i art. 28 k.p.a. do skutecznego, w świetle powszechnie obowiązującego prawa, wniosku o odszkodowanie w przedmiotowej sprawie jako nabywca udziału w spadku po F. C..

Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że uczestnik M. W.. K. bezsprzecznie nie jest podmiotem uprawnionym do skutecznego wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie. Jednocześnie stwierdził, że wydając kontrolowane decyzje organy naruszyły prawo materialne w postaci art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i w zw. z art. 28 k.p.a. przez jego błędną wykładnię w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy w postaci nieuzasadnionego ustalenia odszkodowania, co spowodowało w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylenie decyzji organu I i II instancji. Sąd I instancji doszedł zarazem do wniosku, że stan wyjaśnienia sprawy pozwala na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. z ww. przyczyn podmiotowych także na umorzenie postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 1387/19, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 9 października 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 1024/18, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawiła się rozbieżność stanowisk dotycząca oceny charakteru roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania, wynikającego z art.129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. NSA w składzie orzekającym podzielił stanowisko prezentowane w tych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, które wskazują na cywilnoprawny charakter roszczenia odszkodowawczego.

Przyjmując cywilnoprawny charakter odszkodowania za wywłaszczenie, NSA zgodził się z autorem skargi kasacyjnej, że prawo do uzyskania odszkodowania z tytułu pozbawienia prawa własności nieruchomości może przejść na sukcesora uniwersalnego jakim jest nabywca spadku w rozumieniu art. 1051 k.c. W świetle przedstawionych przez NSA unormowań nie sposób znaleźć racjonalnej argumentacji by prawo do odszkodowania przyznać jednemu sukcesorowi uniwersalnemu (spadkobiercy), drugiemu zaś (nabywcy spadku) uprawnienia odmówić z tego względu, że do sukcesji uniwersalnej doszło na podstawie umowy cywilnoprawnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono pogląd, że nabywcę spadku w zakresie nabytych przez niego uprawnień należy w obrocie prawnym traktować jak spadkobiercę. Sukcesja prawa do odszkodowania za wywłaszczenie w przypadku nabywcy spadku nie wynika z faktu nabycia konkretnej nieruchomości, czy też wierzytelności ale wstąpienia w ogół praw i obowiązków zbywcy. W tym stanie rzeczy nie było zatem żadnych podstaw, by za prawidłową uznać argumentację sądu I instancji, że charakter prawny odszkodowania za wywłaszczenie wyklucza stosowanie w odniesieniu do niego przepisu art. 1053 k.c. Kontrolowany Sąd nie wskazał regulacji prawnej pozwalającej na odmienne traktowanie następców prawnych o tym samym uniwersalnym charakterze. Nie można zatem zgodzić się z kontrolowanym Sądem, że tylko z tej przyczyny istniały przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny za słuszny uznał zarzut skargi kasacyjnej, w którym stwierdzono, że w trakcie kontroli sądowoadministracyjnej nie wzięto pod uwagę całości materiału dowodowego. Wskazano, że kontrolowane uzasadnienie nie zawiera żadnych rozważań odnośnie ustaleń organu odwoławczego co do charakteru spornej działki, a także oceny ich znaczenia z punktu widzenia wyniku sprawy. Konkluzję tę odnieść należało również do zaniechania oceny aktu notarialnego z dnia 9 czerwca 2011r. rep. A nr [...] pod kątem zakresu nabytych na jego podstawie praw. Zbadania wymagało, czy zapisy umowy obejmowały także sporne roszczenie jako część przekazanego spadku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że z mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany.

Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). Na tej podstawie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W tym miejscu należy również przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 1387/19, którym Sąd orzekający jest związany na podstawie art. 190 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa zawarta w uzasadnieniu wyroku NSA to nie tylko wskazania, jak należy interpretować przepis w przyszłości, ale także krytyka podjętego przez WSA rozstrzygnięcia i wskazanie, dlaczego sposób rozumienia określonych przepisów przez WSA jest błędny. Wobec tego, w świetle art. 190 p.p.s.a. sąd pierwszej instancji, związany wykładnią dokonaną przez NSA, nie może powtórzyć poprzednio zajętego stanowiska w sprawie, nie może też formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w przedstawionych powyżej ramach prawnych Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi Prokuratora.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 130 i art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie Dz. U. 2020 r. poz. 65, dalej: u.g.n.). Zgodnie z art. 130 ust. 1 u.g.n. wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości, wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku gdy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, a w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3 i art. 106 ust. 1, według stanu i przeznaczenia nieruchomości odpowiednio w dniu wydania decyzji o podziale lub podjęcia uchwały o przystąpieniu do scalenia i podziału oraz jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu. Przepis art. 134 stosuje się odpowiednio. Ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości (ust. 2). Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania, po myśli art. 134 ust. 1 u.g.n. stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości. Przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości uwzględnia się w szczególności jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami (ust. 2). Wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według aktualnego sposobu jej użytkowania, jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, nie powoduje zwiększenia jej wartości (ust. 3). Jeśli zaś przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia (ust. 4).

W postępowaniu administracyjnym ustalono, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z 15 lipca 1964 r. nr [...] wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94) wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych K. — Miasto III w K. na cele budowy drogi K. - O. nieruchomości położone w K. w b. gm. kat. B. W.. Wywłaszczeniem objęta została m. in. część nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. 407 o pow. 0,0614 ha (z całej powierzchni 0,6086 ha) uregulowanej w wykazie hipotecznym lwh [...] [...] stanowiącej własność zmarłego F. B.. Zgodnie z ww. orzeczeniem, jako spadkobiercę wywłaszczonego wskazano F. C..

Z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania wystąpił M. W. K., który na podstawie umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego z 9 czerwca 2011 r. Rep. A nr [...] nabył udział w spadku po zmarłej F. C..

W okolicznościach przedmiotowej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 czerwca 2020 r. przesądził o cywilnoprawnym charakterze odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, jak i o tym, że prawo do uzyskania odszkodowania z tytułu pozbawienia prawa własności nieruchomości może przejść na sukcesora uniwersalnego, jakim jest nabywca spadku w rozumieniu art. 1051 k.c. Uwzględniając to stanowisko Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie zobowiązany był dokonać oceny aktu notarialnego z dnia 9 czerwca 2011 r. rep. A nr [...] pod kątem zakresu nabytych na jego podstawie praw. Zbadania wymagało, czy zapisy umowy obejmowały także sporne roszczenie jako część przekazanego spadku.

Wskazana wyżej umowa zbycia spadku i przeniesienia praw, której odpis znajduje się w aktach administracyjnych (k. 176-178), została zawarta pomiędzy S. M. H. (jaką spadkobiercą po zmarłej F. C.) a M. W. K.. W punkcie V umowy wskazano, że S. H. sprzedaje M. W. K. cały przypadający jej udział po F. C. (F. C.), poprzednio zamężnej S. (F. S.) wraz z wszelkimi innymi prawami majątkowymi związanymi z nieruchomościami wchodzącymi w skład spadku (w tym opisanymi powyżej w punkcie I) prawami i roszczeniami opisanymi w pkt II, za podaną tam kwotę, a M. W. K. oświadcza, że powyższy udział w spadku wraz z prawami majątkowymi za ustaloną cenę kupuje.

Sąd podziela ustalenia organu odwoławczego, zgodnie z którymi M. W. K. – jako nabywca całości udziału spadku – zgodnie z art. 1053 kodeksu cywilnego – wstąpił w prawa i obowiązki spadkobiercy, a w konsekwencji nabył również roszczenie przysługujące S. H. (spadkobiercy F. C.) o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W okolicznościach sprawy organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że w wyniku zbycia określonego ułamkowo udziału w spadku doszło do sukcesji generalnej, a tym samym do nabycia wszelkich praw majątkowych przysługujących F. C. w dniu jej śmierci, nie zaś jedynie do nieruchomości znajdujących się masie majątkowej w dniu śmierci F. C..

W konsekwencji należało przyjąć, że M. W. K. był legitymowany do ubiegania się o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działka l. kat [...].

Dalej, należało poddać analizie ustalenia organu co do charakteru spornej działki i wydane na ich podstawie rozstrzygnięcie.

Nie budzą wątpliwości Sądu ustalenia organów co do tego, że na dzień 11 sierpnia 1964 r., tj. dzień, w którym przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Skarbu Państwa, przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości wynikające z faktycznego sposobu zagospodarowania nieruchomości (wobec braku planu zagospodarowania przestrzennego) oraz jej sąsiedztwa było odmienne od jej przeznaczenia wynikającego z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 15 lipca 1964 r., nr [...]

W sporządzonym na potrzeby sprawy przez mgr. inż. P. T. we wrześniu 2017 r. operacie szacunkowym przyjęto, że działka l. kat. [...] położona była na terenie B. W., na terenie płaskim, miała kształt regularny, zbliżony do równoległoboku. W sąsiedztwie znajdowały się terenu niezabudowane, w tym użytkowane rolniczo oraz zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna. Zgodnie z protokołem opisu nieruchomości zajętych pod budowę drogi [...] sporządzonym w dniu 13 czerwca 1964 r. na nieruchomości znajdowało się żyto na powierzchni 120 m2 oraz ziemniaki na powierzchni 386 m2. Jak ustalono na podstawie pisma Biura Planowania Przestrzennego UMK z 28 stycznia 2015 r. w dacie 11 sierpnia 1964 r. nie obowiązywał żaden plan zagospodarowania przestrzennego dla K..

Z uwagi na fakt, że na dzień 11 sierpnia 1964 r., tj. dzień, w którym przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Skarbu Państwa, przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości wynikające z faktycznego sposobu zagospodarowania nieruchomości (wobec braku planu zagospodarowania przestrzennego) oraz jej sąsiedztwa było odmienne od jej przeznaczenia wynikającego z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z 15 lipca 1964 r. nr [...], biegły objął analizą nieruchomości gruntowe zarówno o przeznaczeniu pod drogi jak i pod tereny rolne.

Biegły przyjął, uwzględniając rodzaj nieruchomości, dostępne dane o cenach trakcyjnych, cel wyceny, podejście porównawcze, metodę porównywania parami. Nie może ulegać wątpliwości, że wyboru nieruchomości porównawczych dokonuje rzeczoznawca majątkowy, jako osoba posiadająca w tym zakresie wiadomości specjalne potwierdzone nabytymi uprawnieniami i kwalifikacjami.

Na podstawie analiz kształtowania się cen transakcyjnych w zakresie badanych segmentów rynku nieruchomości (nieruchomości o przeznaczeniu rolnym, względnie stanowiących nieinwestycyjne tereny zielone oraz nieruchomości o przeznaczeniu drogowym) rzeczoznawca majątkowy zauważył, że grunty o przeznaczeniu drogowym odznaczają się wyższą cennością od gruntów przeznaczonych pod tereny o charakterze nieinwestycyjnym - tereny rolne, tereny zieleni. W związku z powyższym wartość nieruchomości została wyznaczona zgodnie z art. 134 ust. 4 u.g.n., tj. w myśl tzw. zasady korzyści. W konsekwencji przeprowadzanych ustaleń biegły ustalił, że wartość rynkową prawa własności nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o pow. 0,0614 ha, na kwotę [...]zł, przy wartości [...] zł za 1 m2.

Zarówno w decyzji organu pierwszej instancji, jak i w decyzji organu odwoławczego operat został poddany analizie, oceniony jako prawidłowy i w efekcie jako taki, który może stanowić podstawę ustaleń faktycznych. Sąd podziela tę ocenę, uznając, że operat został oparty na właściwych założeniach. Nie budzą też wątpliwości dokonane ustalenia w zakresie wyboru podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości, uwzględnienia celu wyceny, rodzaju i położenia nieruchomości, przeznaczenia, stanu nieruchomości oraz przedstawionych danych o cenach i cechach nieruchomości podobnych. W konsekwencji, zdaniem Sądu, operat mógł stanowić podstawę ustalenia kwoty odszkodowania.

Tym samym Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Prawidłowo przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, uwzględniając art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. Należycie wyjaśnione zostały wszystkie relewantne dla rozstrzygnięcia okoliczności. Nie budzą wątpliwości ustalenia dokonane w zakresie roszczenia o odszkodowanie za zasiewy, plony, uprawy oraz inne części składowe znajdujące się na wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako l. kat. [...], na podstawie których organ pierwszej instancji w punkcie 3 decyzji odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania. Słusznie organy podniosły, że F. C. nie zgłaszała szkód poniesionych w tym zakresie w związku z odebraniem nieruchomości. Dowodów przeciwnych nie przedstawił wnioskujący o odszkodowanie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom z art. 107 § 3 k.p.a.

W konsekwencji powyższych ustaleń należało uznać zgłoszone w skardze zarzuty za bezzasadne, co dotyczy w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. poprzez niedopuszczenie do udziału w postępowaniu pozostałych spadkobierców F. C., tj. W. S., M. S. i D. S., skoro postępowanie toczyło się jedynie z wniosku M. K., który wystąpił o ustalenie i wypłatę odszkodowania w zakresie przypadającego mu udziału w spadku po F. C..

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy Sąd skargę oddalił, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.