Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1088/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Dnia 9 października 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak /spr./ sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant asystent sędziego Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 1197/11 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 1197/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego – uchylił zaskarżoną decyzję.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) odmówił J. K. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

W uzasadnieniu podjętej decyzji organ wskazał, że zebrany w toku postępowania materiał dowodowy potwierdza wysiedlenie strony i jej rodziny w czasie okupacji z miejsca stałego zamieszkania do miejscowości K., jednak nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. wyjaśnił, że został wraz z rodziną wysiedlony i przeniesiony do gospodarstwa, zarządzanego przez Niemca, w którym pracował od świtu do mroku przy pracach polowych.

Pismem z dnia 30 czerwca 2011 r. J. K. został wezwany w celu przesłuchania w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie uprawnień do świadczenia pieniężnego.

Decyzją z dnia 8 września 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną.

W motywach rozstrzygnięcia organ ponownie wskazał, że z materiału dowodowego wynika, że rodzina skarżącego została wysiedlona z rodzinnej miejscowości B. do miejscowości K. Fakt wysiedlenia znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu wydanym przez Archiwum Państwowe w Łodzi, Oddział w Sieradzu, z którego wynika jednak, iż wysiedlenia miały związek z budową poligonu. Ponadto organ stwierdził, że w świetle oświadczenia strony należy uznać, że rodzina podejmowała pracę w celu zapewnienia bytu. Organ, nie kwestionując zatem okoliczności zmiany miejsca zamieszkania rodziny strony podczas okupacji niemieckiej, wskazał, że przesiedlenie mieszkańców B., nie miało związku z deportacją w celu wykonywania pracy przymusowej, a tylko przesiedlenie do pracy przymusowej daje podstawy do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. K. zarzucił błędną interpretację art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym oraz naruszenie art. 80 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, iż skarżący nie wykazał faktu deportacji do pracy przymusowej na terenie objętym zakresem ustawy.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

W motywach wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że ustalenie okoliczności co do warunków pracy, jej organizacji, sposobu kierowania do niej ma ogromne znaczenie na gruncie rozpoznawanej sprawy, jako że w ocenie tegoż Sądu sam fakt, iż wysiedlenie z rodzinnej miejscowości miało swoją bezpośrednią przyczynę w budowie poligonu wojskowego nie daje wystarczających podstaw do wykluczenia jednoczesnego skierowania wysiedlanych z tych obszarów rodzin do pracy przymusowej w innych miejscowościach.

Skargą kasacyjną Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżył powyższy wyrok w całości.

I. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 marca 1996 r. oświadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że represje doznane przez stronę postępowania stanowią represje w myśl wskazanego przepisu materialnego, podczas, gdy strona doznała innego rodzaju represji niż określonych przez ustawodawcę w ustawie z dnia 31 marca 1996 r. oświadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

II. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów

postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez błędne przyjęcie, że normy postępowania administracyjnego zostały przez organ naruszone, co skutkowało uwzględnieniem zamiast oddaleniem skargi, a w konsekwencji uchyleniem obu decyzji organu administracji w przedmiotowej sprawie, pomimo iż organ zebrał i rozpatrzył cały dostępny materiał dowodowy konieczny do załatwienia sprawy.

Zgłaszając powyższe zarzuty, na podstawie art. 176 P.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 P.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.

Na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 205 P.p.s.a. wnosi o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawierała uzasadnionych podstaw.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania. Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów proceduralnych, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jak zauważono w uzasadnieniu wyroku organ z urzędu nie podjął żądnej czynności, która prowadziłaby do zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego. Protokół z przesłuchania strony, który stanowi de facto jedyny materiał dowodowy w sprawie, jest bardzo lakoniczny. Co więcej wbrew dyspozycji art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego organ nie wskazał na jakiej podstawie odmówił wiarygodności przesłuchaniu strony.

Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że represje doznane przez stronę postępowania stanowią represje w myśl przepisu art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Podnieść należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organu, Sąd pierwszej instancji kwestii tej nie przesądził. Uznając, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów proceduralnych, Sąd wskazał błędy w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez organy oraz konieczne do przeprowadzenia czynności w celu ustalenia stanu faktycznego. W uzasadnieniu wyroku wskazano jednocześnie na brzmienie przepisu art. 2 pkt 2 cytowanej ustawy, podkreślając, że aktualna treść tegoż przepisu przewiduje, iż każda deportacja (wywiezienie) z miejsca dotychczasowego zamieszkania, jeśli tylko połączona była z obowiązkiem wykonywania pracy przymusowej – przy zastrzeżeniu określonego terytorium i czasu jej wykonania wyczerpuje pojęcie represji uzasadniające przyznanie świadczenia pieniężnego na gruncie omawianej ustawy. Sąd pierwszej instancji dokonując wiążącej organy orzekające w tej sprawy wykładni przepisu art. 2 pkt 2 ustawy nie przesądził jednak, czy w sprawie wystąpiły przesłanki do przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, albowiem dla oceny takiej koniecznym jest uzupełnienie materiału dowodowego.

Odnosząc się do argumentów skargi kasacyjnej wskazać należy, że wbrew jej twierdzeniom, nie jest przeszkodą dla uznania, że w sprawie doszło do deportacji o której mowa w art. 2 pkt 2 ustawy fakt, że bezpośrednim powodem wywiezienia była chęć pozyskiwania terenów pod planowany poligon wojskowy. Dla oceny charakteru wysiedlenia zasadnicze znaczenie ma skutek z jakim wiązało się wysiedlenie skarżącego z miejsca jego zamieszkania i to czy w efekcie wykonywał on pracę przymusową, w okresie co najmniej 6 miesięcy, bo jak wiadomo z akt sprawy wywiezienie to nastąpiło w granicach państwa polskiego sprzed 1 września 1939 roku. Okoliczność wskazująca na to, że bezpośrednim powodem wysiedlenia było to, iż tereny na których zamieszkiwał skarżący przeznaczone zostały na poligon, nie może pozbawiać skarżącego prawa do uzyskania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, jeżeli taką pracę po wywiezieniu faktycznie wykonywał.

Należy także zauważyć, że analogiczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do tych samych naruszeń organu w przywołanym przez Sąd pierwszej instancji uzasadnieniu wyroku II SA/Łd 1052/11 uwzględniającym skargę brata skarżącego W. K.. Wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2013 r. w sprawie II OSK 786/12 oddalono bowiem skargę kasacyjną organu od tego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Dodatkowo, również wyrokiem z dnia 27 stycznia 2012 r. w sprawie II SA/Łd 1267/11 Sąd ten uwzględnił skargę siostry skarżącego S. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 września 2011 r. wydaną w takich samych okolicznościach faktycznych i prawnych, a skarga kasacyjna od tego orzeczenia także została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 października 2013 r. w sprawie II OSK 1080/12. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę celem należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, organ powinien rozważyć skorzystanie z art. 62 k.p.a. umożliwiającego mu prowadzenie jednego postępowania administracyjnego w odniesieniu do skarżącego i innych członków jej rodziny.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.