Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2066/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c, art 205 par. 1, artt. 209
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 36
journal: Dz.U. 2017 poz 1870
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. spec. Patrycja Kumicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2019 r. sprawy ze skargi W. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2018 r. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2018 r. na rzecz skarżącego W. K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2019 r. (dalej: "Komisja II stopnia", "Komisja") uchwałą z "(...)" sierpnia 2018 r. nr "(...)", na podstawie art. 36⁸ ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870, z późn. zm., dalej: "u.r.p.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm., dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania W. K. (dalej: "Zdający", "Skarżący"), utrzymała w mocy uchwałę nr "(...)"z "(...)" kwietnia 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr "(...)" do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w "(...)"w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

W zaskarżonej uchwale, Komisja wskazała, że ww. uchwałą z "(...)" kwietnia 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr "(...)" do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego, że Zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę niedostateczną.

Powyższą uchwałę I instancji Zdający zaskarżył wnosząc odwołanie, w którym zakwestionował zasadność oceny z piątej części egzaminu radcowskiego i wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i podjęcie uchwały stwierdzającej, że Zdający uzyskał pozytywny wynik z piątej części egzaminu radcowskiego, a co za tym idzie wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpoznając odwołanie Zdającego wskazała, że egzaminatorzy ocenili jednolicie przygotowane przez Zdającego rozwiązanie z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki i zgodnie przyznali ocenę niedostateczną.

Komisja przytoczyła opinie egzaminatorów oceniających pracę Zdającego. Wyjaśniła również, że zadanie egzaminacyjne polegało na sporządzeniu opinii prawnej dotyczącej działania radcy prawnego R. O. wyznaczonego na pełnomocnika z urzędu J. L..

Komisja wskazał następnie, że choć wymogi formalne opinii prawnej nie zostały nigdzie zdefiniowane, to praktyka wykształciła pewne zasady formalne opinii, które powinny zostać spełnione. Opinia powinna zatem zawierać opis stanu prawnego, stanu faktycznego oraz analizy stanu faktycznego i prawnego, a także wnioski. Można uznać, zdaniem Komisji, że wszystkie te elementy sporządzona przez Zdającego w ramach egzaminu radcowskiego opinia zawiera. Przygotowanie opinii, która spełnia jedynie wymogi formalne, to jednakże za mało, aby otrzymać ocenę dostateczną.

Komisja uznała, że Zdający w opinii nie dokonał w istocie analizy prawnej. Nie wskazał bowiem, jakie konkretne przepisy zostały naruszone przez radcę prawnego. Wprawdzie podniósł, że radca prawny nie poinformował "klienta o jego reprezentowaniu z urzędu", ale nie wskazał, że radca po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu nie skontaktowawszy się z klientem i nie powiadomiwszy go o tym fakcie naruszył § 20 pkt 2 Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego, przyjętego uchwałą Nr 94/IX/2015 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 13 czerwca 2015 roku. (dalej: "Regulamin"), który nakłada obowiązek niezwłocznego wykonania wymienionych czynności.

Komisja podniosła również, że Zdający nie wskazał, że nie występując z wnioskiem o zwolnienie go z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu z uwagi na konflikt interesów naruszył § 21 ust. 1 Regulaminu. Zdający nie wskazał też, że radca prawny R. O. nie powinien reprezentować pozwanego J. L. w sprawie o zapłatę czynszu najmu na rzecz L. B., ponieważ wcześniej udzielił w tej kwestii porady prawnej powodowi L. B. przez co naruszył zakaz wynikający z art. 28 ust. 3 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego. Co prawda, jak wskazała Komisja, Zdający zwrócił uwagę na zachowanie radcy prawnego polegające na "uniemożliwieniu klientowi kontaktu", ale nie wskazał, że radca nie zapewniając klientowi możliwości realnego, osobistego kontaktu uchybił powinności określonej w § 22 Regulaminu, tj. zapewnienia klientowi możliwości kontaktu w tym osobistego, poprzez wskazanie kontaktowego numeru telefonu i czasu, w którym zazwyczaj jest dostępny oraz umożliwienia osobistego kontaktu w miejscu zapewniającym poufność.

Komisja wskazał również, że Zdający podniósł w opinii, że radca prawny nie uzupełnił braków formalnych złożonej apelacji przez klienta i nie poinformował go o braku formalnym apelacji. Nie wskazał jednakże, że takie postępowanie radcy prawnego naruszało § 23 pkt 1 Regulaminu, nakazujący pełnomocnikowi z urzędu reprezentowanie strony w postępowaniu cywilnym do czasu jego prawomocnego zakończenia.

Komisja podniosła, że Zdający nie podniósł też, że niepoinformowanie klienta o terminie rozprawy, a następnie przesłanie klientowi tylko odpisu wyroku, z lakoniczną informacją o niecelowości apelacji, jest zachowaniem nierzetelnym, niezgodnym z dobrymi obyczajami i tym samym sprzecznym z art. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego.

Zdaniem Komisji, Zdający nie wykazał się dostateczną znajomością przepisów mogących stanowić podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego. Treść jego pracy świadczy o tym, że nie są mu znane przepisy Regulaminu. Zdający, jak wskazał Komisja, sporządzając opinię powinien nie tylko szczegółowo wskazać zachowanie radcy prawnego, ale również podać konkretne przepisy, które miały zastosowanie i wyjaśnić tę podstawę prawną. Powinien dokonać analizy prawnej, która jest niezbędna w sporządzaniu opinii. W tym zakresie, przygotowana przez Zdającego opinia prawna potwierdza niedostateczny warsztat zawodowy do samodzielnego wykonywania zawodu.

Komisja nie zgodziła się ze Zdającym, że egzaminatorzy Komisji I stopnia, dokonując oceny jego pracy, nie zastosowali skali ocen przewidzianej w art. 36 ust. 10 ustawy o radcach prawnych. Biorąc bowiem pod uwagę skalę ocen (niedostateczny, dostateczny, dobry, bardzo dobry, celujący) oraz omówione wcześniej kardynalne błędy sporządzonej przez Zdającego opinii brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że zasługuje ona na ocenę wyższą niż niedostateczna. Brak zaś możliwości postawienia oceny dostatecznej sprawia, że wszelkie rozważania odnośnie innych ocen stają się bezprzedmiotowe.

Mając na uwadze zawarte w pracy Zdającego, także ich wagę gatunkową i biorąc pod uwagę cel jaki ma spełniać egzamin radcowski, Komisja uznała podniesiony przez Zdającego zarzut niewłaściwego określenia oceny cząstkowej z zadania z zakresu zasady wykonywania zawodu lub z zasad etyki na poziomie niedostatecznym za nieuzasadniony.

Pismem z "(...)" października 2018 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją uchwałę I instancji oraz o zasądzenie od Komisji na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej uchwale Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 36 ust. 2 w związku z art. 36 ust. 1 i ust. 8a u.r.p., poprzez oparcie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w zakresie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki z naruszeniem reguł oceny prac egzaminacyjnych egzaminu radcowskiego, a tym samym działania przez Komisję Egzaminacyjną nr "(...)" do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w "(...)"z pominięciem obowiązujących przepisów prawa w zakresie zasad i norm ustalania wyniku egzaminu radcowskiego i przyjęcie własnych, nie ugruntowanych prawnie zasad oceniania prac, co w świetle braku odpowiedniej legitymacji prawnej wynikającej z zapisów prawa materialnego, nie jest uprawnieniem Komisji wynikającym z przepisów prawa obowiązujących w dniu otwarcia egzaminu radcowskiego - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2) art. 36 ust. 10 w związku z art. 36 ust. 2 u.r.p., poprzez pominięcie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

3) art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy oraz materiału dowodowego w niej zgromadzonego, w szczególności zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego tj. nie wskazanie żadnych poczynionych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

4) art. 8 i art. 11 K.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi przeprowadzenia postępowania w sposób, który zapewniłby zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz spełnienie istotnego elementu realizacji zasady przekonywania stron postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez opisanie w treści uchwały (pkt 3 na str. 6) innej części egzaminu, którą Skarżący zdał - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

5) art. 15 K.p.a., poprzez bezkrytyczne przyjęcie stanowiska Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, bez przeprowadzenia odrębnego postępowania w tym zakresie, a w konsekwencji na skutek naruszenia zasady dwuinstancyjności nieuzasadnione przyjęcie, że prawidłowo ustalono negatywny wynik z przeprowadzonego w dniach 20 - 23 marca 2018 r. egzaminu radcowskiego - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała narusza przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Z art. 365 ust. 2 u.r.p. wynika natomiast, że oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.

Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Z ust. 4, omawianego przepisu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W niniejszej sprawie egzaminatorzy oceniający pracę Skarżącego z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki wystawili oceny cząstkowe niedostateczne, w wyniku czego średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych była oceną negatywną.

Zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym Skarżący miał przygotować opinię prawną w której miał ocenić zachowanie radcy prawnego R. O. z punktu widzenia zasad wykonywania zawodu i zasad etyki radcowskiej z uwzględnieniem interesu publicznego.

Komisja uznała, że Skarżący w sporządzonej w ramach zadania egzaminacyjnego, opinii prawnej nie dokonał w istocie analizy prawnej i nie wykazał się dostateczną znajomością przepisów mogących stanowić podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego. Komisja wymieniła, że Skarżący: 1) nie wskazał, że radca po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu nie skontaktowawszy się z klientem i nie powiadomiwszy go o tym fakcie naruszył § 20 pkt 2 Regulaminu, 2) nie wskazał, że nie występując z wnioskiem o zwolnienie go z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu z uwagi na konflikt interesów naruszył § 21 ust. 1 Regulaminu, 3) nie wskazał, że radca prawny R. O. nie powinien reprezentować pozwanego J. L. w sprawie o zapłatę czynszu najmu na rzecz L. B., ponieważ wcześniej udzielił w tej kwestii porady prawnej powodowi L. B. przez co naruszył zakaz wynikający z art. 28 ust. 3 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, 4) nie wskazał, że radca nie zapewniając klientowi możliwości realnego, osobistego kontaktu uchybił powinności określonej w § 22 Regulaminu, 5) nie wskazał, że postępowanie radcy prawnego polegające na nieuzupełnieniu braków formalnych złożonej apelacji przez klienta i niepoinformowaniu go o braku formalnym apelacji, naruszało § 23 pkt 1 Regulaminu, 6) nie podniósł, że niepoinformowanie klienta o terminie rozprawy, a następnie przesłanie klientowi tylko odpisu wyroku, z lakoniczną informacją o niecelowości apelacji, jest zachowaniem nierzetelnym, niezgodnym z dobrymi obyczajami i tym samym sprzecznym z art. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego.

Należy jednak zauważyć, ze Skarżący w sporządzonej opinii prawnej wytknął radcy prawnemu z zadania egzaminacyjnego, Romanowi Ochotnemu: niepoinformowanie klienta o jego reprezentowaniu z urzędu, niepoinformowanie o terminie rozprawy, samowolne podjęcie czynności na rozprawie przed sądem, niedoręczenie klientowi uzasadnienia wyroku, poinformowanie wyłącznie pisemnie o niecelowości wnoszenia apelacji, uniemożliwienie klientowi kontaktu, brak uzupełnienia braków formalnych złożonej apelacji przez klienta. Skarżący zwrócił też w opinii prawnej na kolizję interesów wynikającą z faktu, że radca prawny R.O. reprezentujący pozwanego J. L., udzielił wcześniej porady prawnej powodowi L. B.. Skarżący podniósł też w sposób ogólny naruszenie przez radcę prawnego R. O. przepisów prawa w tym art. 6 Kodeksu Etyki Radców Prawnych.

Nie podlega dyskusji istotny mankament sporządzonej przez Skarżącego opinii prawnej, polegający na braku powiązania wytkniętych przez Skarżącego nieprawidłowości w działaniu radcy prawnego R. O., z konkretnymi przepisami prawnymi, przede wszystkim Regulaminu. Należy zgodzić się z Komisją, że wydawanie opinii prawnych jest jednym z głównych zadań w pracy zawodowej radcy prawnego i ma duże znaczenie praktyczne.

Niemniej jednak, wskazanie przez Skarżącego nieprawidłowości w działaniach podjętych przez radcę prawnego R. O., nie może świadczyć o nieznajomości przepisów prawa mogących stanowić podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego. Prawidłowe wypunktowanie większości nieprawidłowości w działaniach radcy prawnego reprezentującego klienta, dowodzi raczej znajomości przepisów prawa w tym Regulaminu, jak również umiejętności ich interpretacji, a także o poprawności zaproponowanego przez Skarżącego sposobu rozstrzygnięcia problemu z zadania egzaminacyjnego. Nie zmienia to oczywiście faktu, że prawidłowo, sporządzona opinia prawna, przez radcę prawnego przygotowanego do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, powinna zawierać profesjonalną analizę prawną polegającą na powiązaniu konkretnych nieprawidłowości z konkretnymi przepisami prawa.

Biorąc jednak pod uwagę, wynikające z art. 365 ust. 2 u.r.p., kryteria oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego, czyli zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego, jak również skalę ocen unormowaną w art. 364 ust. 10 u.r.p., oraz wniosek Komisji, iż Skarżący nie wykazał się dostateczną znajomością przepisów mogących stanowić podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego, podczas gdy Skarżący prawidłowo wypunktował większość nieprawidłowości w postępowaniu radcy prawnego z zadania egzaminacyjnego, Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona uchwała narusza przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Uznając bowiem brak znajomości przez Skarżącego przepisów Regulaminu, Komisja nie rozpatrzyła całego materiału dowodowego, a przez to nie wyjaśniła w sposób dokładny stanu faktycznego, co oznacza również że Komisja naruszyła zasadę swobodnej oceny dowodów. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ mogło skutkować niewłaściwym zastosowaniem art. 364 ust. 10 pkt 2 u.r.p.

W świetle powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302), Sąd orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200, w zw. z art. 205 § 1 i art. 209 tej ustawy.

Rozpoznając sprawę ponownie, Komisja uwzględni wskazane powyżej stanowisko Sądu i dokonując szczegółowej analizy pracy Skarżącego z piątej części egzaminu radcowskiego, uwzględni okoliczność, że Skarżący prawidłowo wypunktowując większość nieprawidłowości w postępowaniu radcy prawnego R. O., prawidłowo rozwiązał problem wynikający z zadania i pośrednio wykazał się znajomością przepisów Regulaminu, których jednak w ogóle nie przytoczył i nie powiązał ich z wymienionymi nieprawidłowościami, co w zasadzie oznacza brak profesjonalnej analizy prawnej w sporządzonej przez Skarżącego opinii prawnej.