Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 378/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2; art. 15 ust. 1, 6; art. 21 ust. 1, 2; art. 23 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1341
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 13 ust. 1, 3
law: Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 4
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie: Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant: Referent Agnieszka Kuna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2021 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020 I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia 25 lutego 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz J. M. kwotę [...]zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 maja 2021 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej też jako organ II instancji, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania J. M. (dalej też jako skarżący), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. (dalej też jako organ I instancji) z dnia 25 lutego 2021 r. w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

W dniu 12 maja 2020 r. za pomocą aplikacji eWniosekPlus J. M. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w C. wniosek o przyznanie płatności na rok 2020, do którego dołączył umowę kontraktacji na uprawę i dostawę buraków cukrowych zawartą w dniu 6 lutego 2020 r., jednakże przedmiotowa umowa zawierała brak w postaci braku podpisu strony. W dniu 17 lipca 2020 r. skarżący złożył za pomocą aplikacji eWniosekPlus w Biurze Powiatowym ARiMR w C. zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2020, dołączając umowę kontraktacji na uprawę i dostawę buraków cukrowych z uzupełnionym podpisem.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C., decyzją z dnia 25 lutego 2021 r.:

- odmówił przyznania J. M. płatności na rok 2020 r. do powierzchni buraków cukrowych;

- przyznał J. M.:

1. Jednolitą Płatność Obszarową w wysokości [...] zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości [...] zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego;

2. Płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości [...] zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego;

3. Płatność redystrybucyjną w wysokości [...] zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości [...] zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego;

4. Kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości [...] zł.

Organ I instancji uzasadnił, że brak podpisu na umowie kontraktacji jest błędem kontroli kompletności, który decydują o kwalifikowalności wniosku, który można było uzupełnić tylko do dnia 10 lipca 2020 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. M. podniósł, że nie zgadza się rozstrzygnięciem. Wskazał, że gdyby miał jakąkolwiek informację o brakach to uzupełniłby braki w terminie. Skarżący podkreślił, że o błędzie dowiedział się 17 lipca 2020 r. od pracownika ARiMR.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie uwzględnił odwołania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podniósł, że kwestia materialnoprawnych przesłanek przyznania płatności na rok 2020 została uregulowana m.in. w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1341 ze zm., dalej też jako ustawa o płatnościach). Uzasadniał, że płatności bezpośrednie są przyznawane na wniosek rolnika, w oparciu o oświadczenia i dane wskazane przez rolnika w złożonym wniosku, a organ jest związany żądaniem strony wyznaczonym treścią wniosku. Organ II instancji z odniesieniem do mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego uzasadnił przyznanie skarżącemu poszczególnych rodzajów płatności. W kwestii spornej co do płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych wyjaśnił natomiast, że skarżący J. M. ubiegając się o przyznanie płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych nie dołączył do wniosku w ustawowym terminie prawidłowego dokumentu o którym mowa w art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach. Wskazał, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ww. ustawy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Natomiast w myśl § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 maja 2020 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu w 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 835), w 2020 r. wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie do dnia 15 czerwca. W związku z czym, w roku 2020 wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego można było złożyć w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 czerwca. Jak stanowi art. 21 ust. 2 ww. ustawy, termin, o którym mowa w ust. 1, nie podlega przywróceniu. Termin na złożenie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu jest terminem prawa materialnego, którego uchybienie wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym.

Następnie organ odwoławczy wskazał na treść art. 13 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014, str. 48, dalej jako "rozporządzeniem nr 640/2014"); i uzasadniał, że z wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, złożenie wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność po ostatecznym terminie złożenia wniosku prowadzi do zmniejszenia o 1 % za każdy dzień roboczy kwot, do których beneficjent byłby uprawniony, gdyby wniosek został złożony w terminie. Ma to zastosowanie również do wniosków o wsparcie, dokumentów, umów oraz innych deklaracji, które należy przedstawić właściwym organom, jeśli takie wnioski o wsparcie, dokumenty, umowy lub deklaracje stanowią o kwalifikowalności do danej pomocy lub wsparcia. W tym przypadku zmniejszenie płatności będzie dotyczyło kwoty wypłacanej w ramach przedmiotowej pomocy lub wsparcia. Jeśli takie opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a beneficjentowi nie przyznaje się pomocy lub wsparcia. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014, poprawki w pojedynczym wniosku lub wniosku o płatność są dopuszczalne tylko do najpóźniejszego możliwego terminu wyznaczonego dla składania po terminie pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność. Jeżeli jednak ten najpóźniejszy termin jest wcześniejszy niż ostateczny termin wnoszenia poprawek do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność, o którym to terminie mowa w ust. 1 akapit pierwszy niniejszego artykułu, bądź gdy terminy te przypadają w tym samym dniu, za niedopuszczalne uznaje się poprawki do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność wniesione po tym terminie.

Organ odwoławczy zaznaczył, że na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe dodanie dodatkowych dokumentów potwierdzających prawo do otrzymania płatności związanej do uprawy buraka cukrowego na podstawie art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach i rozszerzenie wniosku o przyznanie płatności. Było to dopuszczalne, ale w terminie, który upłynął w dniu 10 lipca 2020 r. i termin ten nie podlega przywróceniu. Brak podpisu na umowie kontraktacji, w ocenie organu odwoławczego, nie może być traktowany jako oczywista omyłka czy oczywisty błąd, ale jako nieprawidłowość mająca istotny wpływ na przyznanie płatności. Bez tego elementu umowy nie jest zatem możliwe merytoryczne rozpoznanie wniosku w tym zakresie. O ile bowiem sam brak wymaganego załącznika w postaci umowy kontraktacji dałby się stwierdzić na etapie wstępnej kontroli kompletności wniosku, o tyle już stwierdzenie braków elementów tego załącznika zawartych w jego treści istotnych dla rozstrzygnięcia możliwe było dopiero po odczytaniu i analizie całości jego treści, co mogło z kolei zostać stwierdzone dopiero na etapie kontroli administracyjnej, przeprowadzonej w późniejszym okresie. Przy przyjmowaniu wniosków są one sprawdzane pod względem kompletności w zakresie wymaganych dokumentów, jednakże nie są i nie mogą być weryfikowane pod względem zwartości merytorycznej, co częstokroć wymaga żmudnej i długotrwałej analizy. Organ odwoławczy odwołująca się o treści art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69, dalej jako "rozporządzeniem nr 809/2014"), podkreślił, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać, że wykrycie tej nieprawidłowości było od skarżącego niezależne i obiektywnie niemożliwe. To skarżący zawierając umowę kontraktacji i znając warunki przyznania płatności powinien szczególnie dopilnować by zawierana umowa była kompletna i zawierała wszystkie elementy wymagane przepisami prawa. Ponadto skarżący miał możliwość sprawdzenia w aplikacji eWniosekPlus, czy wszystkie dokumenty stanowiące załączniki do wniosku zostały złożone prawidłowo i czy są kompletne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach, poprzez:

- brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy skutkiem czego organ administracyjny nie uwzględnił, że skarżący ubiegał się skutecznie o przyznanie płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych za rok 2020, przedkładając końcowo podpisaną umowę kontraktacji na uprawę i dostawę buraków cukrowych zawartą w dniu 6 lutego 2020 r.;

- przez zaniechanie oceny zgodności z przepisami wyniku kontroli wniosku;

2. art. 7, art. 9 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020, poz. 256 ze zm. – dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez ich pominięcie i brak wezwania skarżącego do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, w tym w szczególności do złożenia odpisu podpisanej umowy kontraktacji;

3. art. 4 rozporządzenia nr 809/2014, poprzez jego pominięcie i odmowę uznania skorygowania i poprawienia w dowolnym czasie załącznika do wniosku w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, przy założeniu, że beneficjent działał w dobrej wierze;

4. art. 15 ust. 1 i 6 ustawy o płatnościach poprzez jego pominięcie i nieprzyznanie skarżącemu płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych pomimo spełnienia przez niego wszystkich przesłanek merytorycznych uprawniających, do przyznania takiej płatności.

Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w uzasadnieniu zarzutów argumentował, że organ, w świetle regulacji art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach miał obowiązek formalnego sprawdzenia wniosku i niezwłocznego poinformowania rolnika o stwierdzonych brakach. Brak podpisu to brak formalny wniosku. Niepodpisana umowa nie jest umową w rozumieniu art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a ustawy. Organ miał zatem obowiązek niezwłocznego sprawdzenia, czy umowa była podpisana, a jeżeli nie to, na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy miał obowiązek niezwłocznego poinformowania o tym rolnika i o skutku nieusunięcia braku. Brak stosownego podpisu i to podpisu wnioskodawcy, w ocenie skarżącego, należało uznać jeżeli nie za brak formalny, to za oczywistą omyłkę, a nie wynik świadomej rezygnacji z przysługującego mu prawa do uzyskania płatności do uprawy buraków cukrowych. W ocenie skarżącego przy uznaniu, że doszło do popełnienia oczywistego błędu, organ I instancji powinien zastosować art. 4 rozporządzenia nr 809/2014.

W konkluzji, zdaniem skarżącego organ I instancji powinien odnieść się merytorycznie do wniosku strony, także w zakresie przyznania płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych za rok 2020 r., nie traktując złożonej dnia 17 lipca 2020 r. podpisanej umowy kontraktacji jako złożonej po terminie do składania wniosku o przyznanie płatności.

Swoje stanowisko skarżący podtrzymał w piśmie procesowym z dnia 10 września 2021 r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy zasadnie organy odmówiły skarżącemu przyznania płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o płatnościach, płatności związane do powierzchni upraw przysługują do uprawy w plonie głównym roślin strączkowych na ziarno, roślin pastewnych, ziemniaków skrobiowych, buraków cukrowych, pomidorów, chmielu, truskawek, lnu lub konopi włóknistych. Zgodnie z ust. 6 tego przepisu, płatność związana do powierzchni upraw buraków cukrowych jest przyznawana rolnikowi:

1) jeżeli zawarł:

a) umowę dostawy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013, która określa również powierzchnię gruntów, na której rolnik jest zobowiązany uprawiać buraki cukrowe, lub

b) umowę z:

- grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub

- organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której jest członkiem, lub

- zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru:

2) do powierzchni uprawy buraków cukrowych, lecz nie większej niż powierzchnia gruntów określona w umowie, o której mowa w pkt 1.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o płatnościach, wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Termin, o którym mowa w ust. 1, nie podlega przywróceniu (ust. 2). W przypadku gdy Komisja Europejska, działając w trybie art. 78 akapit drugi rozporządzenia nr 1306/2013, upoważni Rzeczpospolitą Polską do przedłużenia terminu, o którym mowa w ust. 1, minister właściwy do spraw rozwoju wsi może określić, w drodze rozporządzenia, dłuższy termin składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu w danym roku, mając na względzie okoliczności, którymi kierowała się Komisja Europejska, upoważniając do przedłużenia tego terminu, oraz umożliwienie otrzymania przez rolników należnych im płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 maja 2020 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu w 2020 r. (Dz.U. poz. 835) w 2020 r. wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie do dnia 15 czerwca (§ 1).

Zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014 z wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4, złożenie wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność na podstawie mniejszego rozporządzenia po ostatecznym terminie złożenia wniosku ustalonym przez Komisję na podstawie art. 78 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 prowadzi do zmniejszenia o 1 % za każdy dzień roboczy kwot, do których beneficjent byłby uprawniony, gdyby wniosek został złożony w terminie. Bez uszczerbku dla jakichkolwiek szczególnych środków wprowadzanych przez państwa członkowskie odnośnie do konieczności składania dokumentów uzupełniających w należytym terminie, aby umożliwić planowanie oraz przeprowadzenie skutecznych kontroli, pierwszy akapit stosuje się również do wniosków o wsparcie, dokumentów, umów oraz innych deklaracji, które należy przedstawić właściwym organom. jeśli takie wnioski o wsparcie, dokumenty, umowy łub deklaracje stanowią o kwalifikowalności do danej pomocy lub wsparcia. W tym przypadku zmniejszenie płatności będzie dotyczyło kwoty wypłacanej w ramach przedmiotowej pomocy lub wsparcia. Jeśli takie opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a beneficjentowi nie przyznaje się pomocy lub wsparcia.

Należy zatem przyjąć, że w 2020 r. ostateczny terminem składania wniosków mijał 10 lipca, z tym, ze złożenie wniosku po 15 czerwca skutkowało pomniejszeniem płatności o 1% za każdy dzień roboczy opóźnienia.

Z powyższych przepisów wynika niewątpliwie obowiązek rolnika ubiegającego się o przyznanie płatności związanych do powierzchni upraw buraka dołączenia do wniosku dokumentu umowy dostawy oraz dokonanie tej czynności we właściwym terminie.

Przypomnieć należy, iż w okolicznościach niniejszej sprawy wraz z wnioskiem złożonym w dniu 12 maja 2020 r. skarżący dołączył do wniosku o przyznanie płatności umowę kontraktacji na uprawę i dostawę buraków cukrowych zawartą w dniu 6 lutego 2020 r., bez swojego podpisu. Przedmiotowy brak został konwalidowany przez skarżącego w dniu 17 lipca 2020 r.(okoliczności niesporne).

Dla pełnego obrazu sprawy niezbędnym jest jednak przywołanie art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach. Stosownie do treści tego przepisu w przypadku gdy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu nie czyni zadość wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, kierownik biura powiatowego Agencji, niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku, informuje rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, chyba że ten termin upłynął. Przepisu art. 64 § 2 k.p.a. nie stosuje się. W przypadku nieusunięcia braków, o których mowa w ust. 1, w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu jest rozpatrywany w zakresie, w jakim został prawidłowo wypełniony oraz na podstawie dołączonych do niego prawidłowych dokumentów (art. 23 ust. 2 ustawy).

Z treści powołanego przepisu wprost więc wynika, że organ "niezwłoczne" "informuje" rolnika o stwierdzonych "brakach" wniosku oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie. W tym zakresie ustawodawca nie pozostawia organowi swobody, poza dwoma wyjątkami, po pierwsze, gdy upłynął termin do złożenia wniosku o przyznanie płatności, a po drugie, gdy w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych (art. 64 § 1 k.p.a.).

Wskazywany w powyższym przepisie termin "niezwłocznie" oznacza obowiązek spełnienia określonej czynności bez zbędnej zwłoki, a więc w jak najkrótszym czasie, mającym na względzie okoliczności miejsca i czasu. W kwestii zaś terminu "braków" wniosku, zgodzić się należy ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) wyrażonym w wyroku z dnia 10 lutego 2021 r. w sprawie sygn. akt I GSK 1807/20, orzezczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA, że powstaje wątpliwość, co do zakresu tej regulacji. Jak wskazał ww. wyroku NSA nie ma pewności, czy w myśl art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach badanie wstępne wniosku obejmuje wyłącznie wniosek, czy również dołączone do wniosku załączniki oraz według jakiego kryterium powinno odbywać się to badanie, czy przedmiotem badania powinny być objęte wyłącznie braki wywołane tzw. błędami oczywistymi, czy również tzw. błędami nieoczywistymi. Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stawisku, że właściwe jest przyjęcie, że przez "braki" wniosku, o których mowa w art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach, należy rozumieć braki zarówno materialne jak i formalne wniosku o przyznanie płatności. Nadto, należy przyjąć, że dokumenty zawarte w załącznikach do wniosku stanowią integralną część wniosku, co oznacza, że kontrolą wstępną organ powinien objąć wniosek wraz z załącznikami. Do takiego wniosku skłania też treść ust. 2 art. 23 ustawy o płatnościach ("w przypadku nieusunięcia braków, (...) w terminie, (...), wniosek (...) jest rozpatrywany w zakresie, w jakim został prawidłowo wypełniony, oraz na podstawie dołączonych do niego prawidłowych dokumentów").

Tym samym, w ocenie Sądu, organ co do zasady powinien niezwłocznie poinformować rolnika o dostrzeżonych brakach wniosku (załączników do wniosku) o przyznanie płatności, bez względu na ich charakter, zważywszy, że w dniu złożenia wniosku (12 maja 2020 r.) nie upłynął jeszcze ostateczny termin do jego złożenia (10 lipca 2020 r.). Zawsze również, co należy podkreślić, trzeba mieć na względzie okoliczności konkretnego przypadku.

Z akt sprawy nie wynika, aby organ wywiązał się z obowiązku informacyjnego w trybie art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach. Z akt sprawy wynika zaś, że w okolicznościach niniejszej sprawy mamy do czynienia z sytuacją dołączenia do wniosku niekompletnej umowy (bez podpisu). Organ odwoławczy argumentuje, że brak załącznika dałby się łatwo zauważyć przy wstępnej kontroli natomiast brak elementów tego złącznika już nie. Jak już wskazano wyżej zawsze należy mieć na uwadze okoliczności konkretnej sprawy. W okolicznościach tej sprawy zaś nie można pominąć, iż dołączona do wniosku umowa posiadła tylko 1 stronę, zatem w ocenie Sądu, brak ten, wbrew twierdzeniu organu, w tej sprawie można było stwierdzić przy wstępnej kontroli wniosku. Wynikał on z "pobieżnej" weryfikacji dołączonego załącznika, może powiedzieć był widoczny "na pierwszy rzut oka". Takie uchybienie organu w świetle treści art. 23 ust. 1 i w związku z art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach (stania na straży praworządności i obowiązku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego), zdaniem Sądu, stanowi o naruszeniu tych przepisów w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jako że uniemożliwiło stronie uzupełnienie braku wniosku w terminie uzasadniającym jego merytoryczne rozpoznanie.

W ocenie Sądu, strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniechań organu, polegających na niewykonaniu objętych przepisami prawa obowiązków organu do konkretnego zachowania (podjęcia czynności) bez zbędnej zwłoki. Można tylko zauważyć, że samo skumulowanie w krótkim czasie wpływu wniosków o przyznanie płatności i związane z tym spiętrzenie prac organu nie powinno pozbawiać stronę przyznanego jej prawa do uzyskania od organu informacji w omawianym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, gdy skutkiem tego może być pozbawienie rolnika wnioskowanej płatności. Strona ma bowiem prawo oczekiwać, że organ powiadomi ją w odpowiednim terminie o zauważonych brakach.

Organ I instancji podnosił, że w przypadku, gdy braki zostaną wykryte po dniu 10 lipca 2020 r. wezwanie do usunięcia braków we wniosku w zakresie braków świadczących o kwalifikowalności wniosku nie jest wysyłane.

Niewątpliwie, w świetle regulacji art. 21 ustawy o płatnościach termin do złożenia kompletnego wniosku o płatność ma charakter materialny, prekluzyjny. Jednakże jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 2016/19, CBOSA w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) – sprzeczne z prawem zaniechanie przez organ administracyjny realizacji obowiązku informacyjnego dotyczącego korzystania przez jednostkę ze swoich praw w czasie ograniczonym terminem materialnoprawnym nie może wywołać skutku prawnego w postaci uchybienia tego terminu.

W konsekwencji powyższego organ ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany będzie odnieść się merytorycznie do wniosku strony o przyznanie płatności na 2020 r. w tym w zakresie przyznania płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych z uwzględnieniem znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy kompletnej umowy kontraktacji.

Dla porządku wskazać należy, że zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach w postępowaniach w przedmiocie przyznawania rolnikom płatności bezpośrednich organ stoi na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W przeciwieństwie zatem do sformułowań zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej nie ma obowiązku działania z urzędu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W omawianym zakresie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie mają zastosowania, gdyż drugi z wymienionych przepisów został w całości zastąpiony przez art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach zawierający odmienną niż Kodeks postępowania administracyjnego regulację dotyczącą rozpatrzenia materiału dowodowego z wyłączeniem jego zbierania z urzędu. Zgodnie z kolei z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o płatnościach organ udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Z akt sprawy nie wynika aby skarżący z takim żądaniem występował. Tym samym zarzuty skargi co do naruszenia art. 7 i art. 9 k.p.a uznać należy za chybione.

Zgodnie z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu do końcowego załatwienia sprawy niniejszej konieczne jest uchylenie również decyzji organu I instancji, który ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną.

Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I. sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt II. sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z Dz.U. z 2018 poz. 265). Na koszty postępowania składa się wpis od skargi (200 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).