Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2049/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 31-2 ust. 2, art. 24 ust. 1 pkt 4, pkt 5 lit. b, art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b, art. 31-1 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 77 par. 1, art. 8, art. 7, art. 8, art. 107 par. 3, art. 81, art. 10, art. 86, art. 75 par. 1, art. 73
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2015 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi pana T. K. (dalej: skarżący) na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. dokonanemu uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia [...] grudnia 2014 r., Nr [...].

Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] listopada 2014 r. skarżący złożył w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w P. wniosek o wpis na listę radców prawnych, dołączając do wniosku następujące dokumenty:

- oryginał dyplomu Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w P., z którego wynika, że w dniu [...] czerwca 2004 r. wnioskodawca uzyskał tytuł magistra prawa,

- oryginał dyplomu z dnia [...] września 2007 r., potwierdzający, iż wnioskodawca w dniach [...],[...] i [...] września 2007 r. złożył egzamin sędziowski z wynikiem ogólnym dobrym,

- życiorys i kartę danych osobowych,

- zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego z dnia [...] listopada 2014 r., z którego wynika, iż wnioskodawca nie figuruje w Kartotece Karnej tego rejestru,

- zaświadczenie z dnia [...] listopada 2014 r., wystawione przez radców prawnych, panią J. N. i pana L. Z., poświadczające, iż wnioskodawca jest zatrudniony w kancelarii wymienionych od dnia [...] sierpnia 2011 r. do dnia wystawienia zaświadczenia, w wymiarze pełnego etatu oraz, że w ramach swoich obowiązków wykonywał czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej polegające na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii i opracowywaniu projektów aktów prawnych,

- oświadczenie z dnia [...] listopada 2014 r. o korzystaniu z pełni praw publicznych,

- oświadczenie z dnia [...] listopada 2014 r. o posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych,

- oświadczenie z dnia [...] listopada 2014 r. o miejscu zamieszkania,

- oświadczenie z dnia [...] listopada 2014 r., iż wnioskodawca nie składał wcześniej wniosków o wpis na listę radców prawnych,

- oświadczenie z [...] listopada 2014 r., iż przeciwko wnioskodawcy nie toczą się żadne postępowania karne lub dyscyplinarne.

Podczas rozmowy przeprowadzonej w dniu [...] grudnia 2014 r. przed Zespołem ds. wpisów Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P., skarżący oświadczył, iż potwierdza przebieg dotychczasowej praktyki zawodowej oraz, że nie toczyły się ani aktualnie nie toczą przeciwko niemu postępowania karne lub dyscyplinarne. Przewodniczący wezwał go do uzupełnienia braków formalnych.

W wykonaniu wezwania, przy piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r. pan T. K. załączył:

- oryginał umowy o pracę zawartą dnia [...] sierpnia 2011 r. z Kancelarią Radców Prawnych [...], na stanowisku asystenta radcy prawnego w wymiarze pełnego etatu, odpowiednio 15 godzin tygodniowo w siedzibie kancelarii i 25 godzin tygodniowo w siedzibie spółki "M." S.A.,

- oryginał aneksu z dnia [...] sierpnia 2012 r. do umowy o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r., zgodnie z którym wnioskodawcy powierzono obowiązki asystenta radcy prawnego oraz koordynatora prac w spółce "M." S.A. oraz zmieniono postanowienia odnośnie do wynagrodzenia,

- oryginał aneksu z dnia [...] lipca 2014 r. do umowy o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r., którym zmieniono postanowienia odnośnie do wynagrodzenia,

- oryginał PIT-11 za 2011 r. wraz z kartą przychodów za 2011 r.,

- oryginał PIT-11 za 2012 r. wraz z kartą przychodów za 2012 r.,

- oryginał PIT-11 za 2013 r.,

- oryginał Raportu Miesięcznego dla osoby ubezpieczonej ZUS RMUA - 5 sztuk za miesiące od sierpnia 2011 r. do grudnia 2011 r.,

- oryginał Raportu Miesięcznego dla osoby ubezpieczonej ZUS RMUA - 12 sztuk za miesiące od sierpnia 2012 r. do grudnia 2012 r.

Ponadto pan T. K. poinformował, iż od dnia 1 stycznia 2013 r. system Płatnik nie generuje Raportów Miesięcznych.

Dnia [...] grudnia 2014 r., Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. podjęła uchwałę o wpisie pana T. K. na listę radców prawnych, Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że kandydat spełnia wszystkie ustawowe wymagania dotyczące wpisu na listę.

Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r., na podstawie art. 311 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 2a pkt 3 ustawy o radcach prawnych, Minister Sprawiedliwości zwrócił akta osobowe wymienionego, nadesłane wraz z uchwałą o wpisie, celem uzupełnienia braków formalnych materiału dowodowego poprzez nadesłanie:

- oryginału albo urzędowo poświadczonej kopii umowy, na podstawie której wymieniony wykonywał pracę w okresie od dnia [...] sierpnia 2013 r. do dnia [...] lipca 2014 r., wraz z dokumentami lub zaświadczeniami pracodawcy, określającymi zakres obowiązków,

- dokumentów lub zaświadczeń pracodawcy określających zakres obowiązków podczas wykonywania pracy na stanowiskach asystenta radcy prawnego w Kancelarii Radców Prawnych [...] oraz koordynatora prac w Spółce Akcyjnej "M." S.A.,

- oryginałów albo urzędowo poświadczonych kopii świadectw pracy na stanowisku referendarza sądowego oraz asystenta sędziego dotyczących świadczenia pracy po dniu [...] listopada 2009 r.

W dniu [...] lutego 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. nadesłała akta osobowe wraz z następującymi dokumentami:

- oryginałem zakresu obowiązków z dnia [...] sierpnia 2011 r. do umowy o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r. na stanowisku asystenta radcy prawnego,

- oryginałem zakresu obowiązków z dnia [...] sierpnia 2012 r. do aneksu z dnia [...] sierpnia 2012 r. do umowy z dnia [...] sierpnia 2011 r. na stanowisku koordynatora prac w spółce "M." S.A.,

- poświadczonym notarialnie odpisem świadectwa pracy z dnia [...] kwietnia 2008 r. na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w L., w okresie od dnia [...] maja 2006 r. do dnia [...] września 2007 r. w wymiarze pół etatu a w okresie od dnia [...] października 2007 r. do dnia [...] kwietnia 2008 r. w pełnym wymiarze czasu pracy,

- poświadczonym notarialnie odpisem świadectwa pracy z dnia [...] grudnia 2010 r. na stanowisku p.o. asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w L., w okresie od dnia [...] lutego 2010 r. do dnia [...] maja 2010 r. w wymiarze 1/2 etatu, a w okresie od dnia [...] maja 2010 r. do dnia [...] grudnia 2010 r. w wymiarze 1/4 etatu,

- poświadczonym notarialnie odpisem świadectwa pracy z dnia [...] grudnia 2010 r. na stanowisku referendarza sądowego w okręgu Sądu Okręgowego w P., w okresie od dnia [...] kwietnia 2008 r. do dnia [...] grudnia 2010 r. w pełnym wymiarze czasu pracy.

Pismem z dnia [...] lutego 2015 r., na podstawie art. 311 ust. 2 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i b oraz 24 ust. 2a pkt 3 ustawy o radcach prawnych, Minister Sprawiedliwości ponownie zwrócił akta osobowe wymienionego, nadesłane wraz z uchwałą o wpisie, ze względu na nieuzupełnienie braku formalnego materiału dowodowego polegającego na niezałączeniu do wskazanych akt postępowania administracyjnego oryginału albo urzędowo poświadczonej kopii umowy, na podstawie której wymieniony wykonywał pracę w okresie od dnia [...] sierpnia 2013 r. do dnia [...] lipca 2014 r., wraz z dokumentami lub zaświadczeniami pracodawcy, określającymi zakres obowiązków.

Minister Sprawiedliwości wskazał, iż załączona do akt osobowych umowa o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r., zawarta została przez wymienionego z Kancelarią Radców Prawnych [...] na czas określony do dnia [...] lipca 2013 r. Jednocześnie aneksy do wskazanej umowy, zawarty dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz aneks z dnia [...] lipca 2014 r. nie zawierają postanowień zmieniających pierwotną umowę w zakresie czasu jej trwania.

Dodatkowo poprosił o wskazanie, w jakim wymiarze czasu pracy, w okresie trwania stosunku pracy z Kancelarią Radców Prawnych [...], pan T. K. wykonywał obowiązki asystenta radcy prawnego na rzecz kancelarii, a w jakim obowiązki koordynatora prac w Spółce Akcyjnej "M." S.A.

W dniu [...] marca 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. nadesłała akta osobowe wraz z następującymi dokumentami:

- oryginałem aneksu z dnia [...] lipca 2013 r. do umowy o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r., przedłużającym umowę na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy,

- oświadczeniem radcy prawnego, pani J. N. z dnia [...] marca 2015 r. poświadczającym, iż wnioskodawca w oparciu o umowę o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r. wraz z aneksami wykonywał obowiązki asystenta radcy prawnego w siedzibie Kancelarii Radców Prawnych [...] w wymiarze 15 godzin tygodniowo oraz koordynatora prac w spółce "M." S.A. w wymiarze 25 godzin tygodniowo.

W związku z prowadzonym postępowaniem Minister Sprawiedliwości zapoznał się z aktami osobowymi pana T. K., prowadzonymi w związku z zajmowanymi przez niego stanowiskami w sądach i powziął informację, iż wymieniony zawieszony był w czynnościach służbowych na stanowisku referendarza sądowego z dniem [...] grudnia 2010 r. do czasu prawomocnego zakończenia toczącego się przeciwko niemu postępowania karnego o przestępstwo z art. 178a § 1 kk. Prokuratura Rejonowa w G. w akcie oskarżenia zarzuciła panu T. K., iż dnia [...] listopada 2010 r. o godzinie 14:40 na drodze publicznej w K. w powiecie [...] jechał jako kierujący samochodem osobowym marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] będąc w stanie nietrzeźwości, mając w I próbie 0,82 mg/l tj. 1,71 promila, a w II próbie 0,90 mg/l tj. 1,89 promila alkoholu w wydychanym powietrzu.

Z dniem [...] grudnia 2010 r., na jego wniosek, rozwiązany został stosunek pracy z panem T. K.

W związku z powyższym Minister Sprawiedliwości przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r. ponownie zwrócił akta osobowe wymienionego ze względu na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego poprzez załączenie oświadczenia wnioskodawcy dotyczącego prowadzonych wobec niego postępowań karnych i dyscyplinarnych wraz z informacją na temat sposobu ich rozstrzygnięcia.

W dniu [...] maja 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. nadesłała uzupełnione akta osobowe.

W oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2015 r., pan T. K. oświadczył, iż w stosunku do jego osoby prowadzone było przez Prokuraturę Rejonową w G. postępowanie karne o przestępstwo z art. 178a § 1 kk, sygn. akt [...]. zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w G. Wydział [...] Karny z dnia [...] stycznia 2011 r., sygn. akt [...], skazującym go na karę grzywny. Wyrok uprawomocnił się dnia [...] stycznia 2011 r. Kara grzywny i świadczenia pieniężne zostały uregulowane dnia [...] lutego 2011 r. Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r., sygn. [...], Sąd Rejonowy w L. [...] Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą w G. zarządził zatarcie skazania. Postanowienie uprawomocniło się i wpis został usunięty z rejestru.

Ponadto pan T. K. oświadczył, iż aktualnie nie toczy się przeciwko niemu żadne postępowanie karne oraz, że nie było prowadzone i nie toczy się żadne postępowanie dyscyplinarne.

Minister Sprawiedliwości wskazał jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 312 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i b oraz w związku art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 507).

W myśl art. 312 ustawy o radcach prawnych wpis uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały z aktami osobowymi kandydata. W przypadku, o którym mowa w art. 311 ust. 2 powołanej ustawy, to jest jeżeli zawarty w aktach osobowych wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów, Minister Sprawiedliwości zwraca uchwałę wraz z aktami osobowymi kandydata do właściwej okręgowej rady okręgowej izby radców prawnych w celu uzupełnienia - wówczas bieg tego terminu liczy się od dnia ponownego doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi. Minister Sprawiedliwości wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej.

Podstawą złożenia sprzeciwu może być niespełnienie przez kandydata kryteriów wymienionych w ustawie o radcach prawnych.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 tej ustawy, na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto:

1) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

2) korzysta w pełni z praw publicznych;

3) ma pełną zdolność do czynności prawnych;

4) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego;

5) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy.

Na podstawie natomiast art. 25 ust. 1 pkt 4 ustawy o radcach prawnych wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. lub egzamin notarialny po dniu 22 kwietnia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat:

a) zajmowały stanowisko asesora sądowego, asesora prokuratorskiego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, asystenta prokuratora, asystenta sędziego lub były zatrudnione w Sądzie Najwyższym, Trybunale Konstytucyjnym lub w międzynarodowym organie sądowym, w szczególności w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub Europejskim Trybunale Praw Człowieka i wykonywały zadania odpowiadające czynnościom asystenta sędziego lub

b) wykonywały na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615), lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1, lub

c) były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej lub w państwowych jednostkach organizacyjnych i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane z tworzeniem projektów ustaw, rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego.

Minister Sprawiedliwości po zapoznaniu się z dokumentami dołączonymi do akt prowadzonego postępowania dokonał oceny sytuacji prawnej pana T. K. w świetle obowiązujących przepisów ustawy o radcach prawnych.

Wskazał, iż skarżący ukończył wyższe studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w P., uzyskując tytuł magistra prawa.

Odbył aplikację sędziowską w okręgu Sądu Okręgowego w P. i w dniach [...],[...] i [...] września 2007 r. złożył egzamin sędziowski z wynikiem pozytywnym.

Od dnia [...] maja 2006 r. do dnia [...] kwietnia 2008 r. zajmował stanowisko asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w L., w wymiarze początkowo 1/2 etatu, a od dnia [...] października 2007 r. - pełnego etatu.

Następnie z dniem [...] kwietnia 2008 r. został mianowany referendarzem sądowym w Sądzie Okręgowym w P. Stanowisko referendarza pełnił do dnia [...] grudnia 2010 r., w wymiarze pełnego etatu.

W tym czasie od dnia [...] lutego 2010 r. do dnia [...] grudnia 2010 r. pełnił obowiązki asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w L., w wymiarze początkowo 1/2, a od dnia [...] maja 2010 r. – 1/4 etatu.

Z dniem [...] grudnia 2010 r., na wniosek pana T. K., rozwiązany został stosunek pracy na stanowisku referendarza sądowego.

Na podstawie umowy o pracę zawartej dnia [...] sierpnia 2011 r. z Kancelarią Radców Prawnych [...], pan T. K. nadal zatrudniony jest w wymiarze pełnego etatu, odpowiednio 15 godzin tygodniowo w siedzibie kancelarii, jako asystent radcy prawnego i 25 godzin tygodniowo w siedzibie spółki "M." S.A., jako koordynator prac.

Jednocześnie wnioskodawca korzysta z pełni praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych. Z załączonego zaświadczenia z Krajowego Rejestru Karnego z dnia [...] listopada 2014 r. wynika, iż nie figuruje on również w Kartotece Karnej tego rejestru.

Kwestię spełnienia przez pana T. K. przesłanek art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i b ustawy o radcach prawnych ocenić należy w kontekście art. 25 ust. 4, zgodnie z którym, w przypadku wykonywania pracy w niepełnym wymiarze okresu, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5 oraz ust. 2 pkt 2-4, podlegają proporcjonalnemu wydłużeniu.

Z cytowanych regulacji wynika expressis verbis, że na przesłankę odpowiedniej praktyki zawodowej składają się następujące elementy:

- praktyka brana pod uwagę ogranicza się do okresu 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych,

- łączny jej okres wynosi co najmniej 3 lata,

- polega ona na zajmowaniu wskazanych w przepisie stanowisk, w tym referendarza sądowego i asystenta sędziego,

- lub polega wykonywaniu czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego,

- odbywa się ona wówczas na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej,

- podmioty, w których czynności są wykonywane, to kancelaria adwokacka, zespół adwokacki, kancelaria radcy prawnego, a także spółka cywilna, jawna, partnerska, komandytowa lub komandytowo-akcyjna, w których odpowiednio wspólnikami, partnerami lub komplementariuszami są adwokaci, radcowie prawni, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 134), przy czym, z uwagi na treść przepisów art. 4a ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze i art. 8 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, wyłącznym przedmiotem ich działalności jest świadczenie pomocy prawnej.

Przytoczone regulacje nie pozostawiają marginesu uznania administracyjnego. Przesłanki wpisu są ściśle określone i nie mogą podlegać interpretacji.

Odnosząc się do wymaganej praktyki zawodowej, należy stwierdzić, że wniosek o wpis na listę radców prawnych został złożony przez pana T. K. w dniu [...] listopada 2011 r. Badaniu podlega więc okres 5-letni przed jego złożeniem, to jest od dnia [...] listopada 2009 r.

Z załączonych dokumentów wynika, że w tym okresie pan T. K. zajmował stanowisko referendarza sądowego w okręgu Sądu Okręgowego w P., po dniu [...] listopada 2009 r. do dnia [...] grudnia 2010 r. - w pełnym wymiarze czasu pracy oraz jednocześnie pełnił obowiązki asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w L.: od dnia [...] lutego 2010 r. do dnia [...] maja 2010 r. w wymiarze 1/2 etatu, a w okresie od dnia [...] maja 2010 r. do dnia [...] grudnia 2010 r. w wymiarze 1/4 etatu.

Ponadto, w oparciu o umowę o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r. wraz z aneksami zatrudniony był na stanowisku asystenta radcy prawnego w siedzibie Kancelarii Radców Prawnych [...] - w wymiarze 15 godzin tygodniowo oraz koordynatora prac w spółce "M." S.A. - w wymiarze 25 godzin tygodniowo.

Cechy wymaganej przez przepis art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i b ustawy o radcach prawnych praktyki spełnia jedynie zatrudnienie w sądach, przy czym okres praktyki, jaki można zaliczyć panu T. K. to czas pełnienia w pełnym wymiarze czasu pracy stanowiska referendarza sądowego (13 miesięcy) oraz zatrudnienie w wymiarze 15 godzin tygodniowo w Kancelarii Radców Prawnych [...] (14 i pół miesiąca).

W podmiotach tych wnioskodawca przepracował w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych łącznie 27 i pół miesiąca. Minister Sprawiedliwości nie podzielił poglądów organów samorządu radców prawnych o możliwości zaliczenia do wymaganej praktyki okresu zatrudnienia w spółce "M." S.A., na stanowisku koordynatora prac, w wymiarze 25 godzin tygodniowo.

Jak podkreśla Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2562/12, według art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych zadaniem osób w nim wskazanych jest wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności faktycznych i prawnych bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. W takim wypadku adwokat lub radca prawny świadczy pomoc prawną, a podmioty wymienione w tym przepisie wykonują wymagające wiedzy prawniczej czynności wspierające (asystenckie). Są to czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej. Wśród tych czynności Trybunał Konstytucyjny wymienił: zastępstwo adwokata lub radcy prawnego przy świadczeniu przez niego pomocy prawnej, w tym przy udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, projektów aktów prawnych, reprezentacji przed urzędami i sądami powszechnymi w sprawach cywilnych oraz przed sądami administracyjnymi w ramach pełnomocnictw określonych przez odpowiednie przepisy (za wyjątkiem czynności w procesie karnym jako pełnomocnik lub obrońca) w ramach pełnomocnictwa substytucyjnego, ewentualnie wykonywanie czynności asystenckich jak przygotowywanie analizy akt sprawy, wyszukiwanie i gromadzenie orzecznictwa oraz literatury, sporządzanie ekspertyz prawnych pomocnych w świadczeniu pomocy prawnej, przygotowywanie projektów pism procesowych oraz czynny udział przy ustalaniu strategii postępowania, która ma doprowadzić do uzyskania korzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

Ustawodawca wykluczył z kręgu wymaganych czynności prace, które nie pozwalają na zdobycie wymaganego doświadczenia prawniczego.

Z dokumentów załączonych do wniosku: umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej, zaświadczenia, innych dołączonych przez daną osobę, musi wynikać okres wykonywania tych czynności, ich intensywność mierzona czasem wykonywania tych czynności, ich rodzaj, zakres obowiązków, a w szczególności, że ich wykonywanie wymagało wiedzy prawniczej i było bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. Wymagany przez art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach trzyletni okres odpowiada bowiem trzyletniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy (tzn. przy ośmiogodzinnym czasie pracy na dobę i przeciętnie czterdziestogodzinnym w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym).

Gdyby te czynności były wykonywane przez czas krótszy niż w przyjętym dla umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej okresie rozliczeniowym, to zgodnie z art. 25 ust. 4 ustawy o radcach, wymagany okres zostaje proporcjonalnie wydłużony.

Celem przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach jest, aby na listę radców prawnych została wpisana tylko osoba, która zdobyła wystarczające praktyczne doświadczenie prawnicze czyli, że przez trzyletni okres wykonywała określone czynności, przy założonej intensywności pracy, której wyznacznikiem jest zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy.

Należy przy tym zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, zrównuje praktykę zdobytą w kancelarii bądź spółce radcowskiej z doświadczeniem uzyskanym w kancelarii lub spółce adwokackiej. U tych podmiotów osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych może wykonywać czynności faktyczne i prawne bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazuje ponadto w powoływanym wyżej wyroku, iż chodzi nie tylko o miejsce wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Istotą regulacji jest wykonywanie w odpowiedniej formie wymagających wiedzy prawniczej czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Ważne jest, zarówno jakie czynności są wykonywane, jak i otoczenie, w jakim są one wykonywane, bo od tego też zależy nabycie kwalifikacji (nie tylko czysto fachowych) niezbędnych do wykonywania zawodu radcy prawnego. Ponadto postawienie wymagania wykonywania czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej "w" kancelarii adwokackiej, "w" zespole adwokackim, itp. zapewnia samorządowi radcowskiemu sprawowanie pieczy nad przebiegiem tego przygotowania. Zatem, na gruncie obowiązującej regulacji - dla ustawodawcy istotną kwestią jest miejsce wykonywania praktyki - ściśle określone w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach poprzez enumeratywne wyliczenie tych przedmiotów, którego wyłącznym przedmiotem działalności jest świadczenie pomocy prawnej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1779/11).

Jak wynika z informacji przedstawionych na stronie internetowej pod adresem: [...], M. to sieć sklepów spożywczo-monopolowych. Centrala sieci M. podzielona jest na osiem departamentów oraz cztery działy, które na co dzień działają w ramach wyznaczonych kompetencji i odpowiedzialności - wspólnie realizując strategiczne cele M. S.A.

W tej sytuacji zatrudnienie pana T. K. w spółce prawa handlowego, innej niż wymienione w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach nie może być uznane za wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego.

Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że nie został spełniony przez pana T. K. ustawowy wymóg 3-letniego okresu wykonywania czynności w ustawowo określonych podmiotach.

Dodatkowo znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku pana T. K. o wpis na listę radców prawnych ma ustalenie, czy spełnia on przesłankę wynikającą z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, tj. czy jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości kandydat nie spełnia wymienionej przesłanki.

Powyższa przesłanka ma charakter klauzuli generalnej. "Rękojmia" to poręczenie, gwarancja, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku adwokata, będzie wykonywany prawidłowo.

W wyroku z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. II SA 725/00, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze (art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych) przedmiotem oceny rękojmi do wykonywania zawodu adwokata (radcy prawnego) jest nieskazitelność charakteru i dotychczasowe zachowanie kandydata.

"Rękojmia" jest to zatem zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2011/08).

Cechami nieskazitelności charakteru są przymioty osobiste takie jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, czyli cechy wartościujące kandydata w sferze etyczno - moralnej (por. orzeczenie z dnia 23 maja 1997 r., sygn. akt NSA 1148/96, z dnia 10 lutego 1998 r., sygn. akt II SA 1445/97 i z dnia 30 listopada 2004 r., sygn. akt II SA 4535/03).

Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza natomiast zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych do czasu wpisania na tę listę i to takie, które, odpowiadając ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania, odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt GSK 231/07).

Fakt skazania, w związku z jego zatarciem, nie został ujawniony w informacji o osobie z Krajowego Rejestru Karnego. Podkreślenia jednak wymaga, iż z tego faktu nie można wywodzić, iż takie okoliczności i zachowania nie miały miejsca i nie mogą być poddawane ocenie przez pryzmat zasad etycznych i moralnych (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 279/13). W uchwale z dnia 27 listopada 1984 r., sygn. akt IIIAZP 6/84 (OSNC 8/1985, poz. 105) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na fakt, że zatarcie skazania nie oznacza zmiany oceny sprawcy w sferze etyczno-moralnej. Zatarcie bowiem nie musi automatycznie usuwać zastrzeżeń co do wysokich walorów etycznych lub nieposzlakowanego charakteru. Należy podkreślić, iż zawód radcy prawnego jest zawodem zaufania publicznego, w związku z tym osoby go sprawujące bezwarunkowo muszą legitymować się cechami gwarantującymi prawidłowe wykonywanie tego zawodu, a sam fakt zatarcia skazania nie powoduje automatycznie przywrócenia wszelkich cech charakteru i przymiotów osobistych jakie posiadał przed skazaniem a jakie składają się na pojęcie nieskazitelnego charakteru (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 1678/01).

Podkreślić należy, iż prowadzenie pojazdu samochodowego w stanie nietrzeźwości naraża na niebezpieczeństwo innych uczestników ruchu drogowego i stanowi rażącą oznakę lekceważenia porządku prawnego. W związku z powyższym trudno uznać takie zachowanie za rozważne oraz świadczące pozytywnie o nieskazitelności charakteru kandydata.

Jednocześnie, w kontekście zbyt krótkiego okresu, jaki minął od zdarzenia, Minister wskazał, iż naganne zachowanie pana T. K. istnieje nadal jako fakt społeczny i oddziałuje na ocenę kandydata w zakresie przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Minister Sprawiedliwości negatywnie ocenił dotychczasową postawę skarżącego, dochodząc do przekonania, iż nie można przyjąć, iż jest on osobą wiarygodną i odpowiedzialną za własne czyny, a więc dającą swoim zachowaniem rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Opisane działania są, w ocenie organu, wyrazem braku poszanowania dla takich wartości jak szczerość czy uczciwość w życiu codziennym. Wartości te nabierają szczególnego znaczenia w odniesieniu do osób wykonujących zawód zaufania publicznego.

Minister podkreślił, iż osoby go sprawujące bezwarunkowo muszą legitymować się cechami gwarantującymi prawidłowe wykonywanie tego zawodu, zaś oceniane w tym kontekście zachowanie pana T. K. stanowi przeszkodę dla należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Decyzji Ministra Sprawiedliwości zarzucił naruszenie:

I. prawa materialnego polegające na:

1) błędnej wykładni art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że skarżący nie jest osobą nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego,

2) błędnej wykładni art. 106 k.k. poprzez przyjęcie, że mimo zatarcia skazania skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego,

3) błędnej wykładni art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że okres zatrudnienia skarżącego w Kancelarii Radców Prawnych [...] z siedzibą w P. na stanowisku koordynatora prac w spółce "M." S.A. nie podlega zaliczeniu do okresu wymaganej praktyki zawodowej, o którym mowa w art. 25 ustawy o radcach prawnych.

II. prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

1) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżący był zatrudniony w spółce "M." S.A. z siedzibą w P. w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych a zaliczeniem jedynie okresu zatrudnienia w Kancelarii Radców Prawnych [...] z siedzibą w P. do okresu, o którym mowa w art. 25 ustawy o radcach prawnych,

2) art. 7 ustawy k.p.a. poprzez pominięcie słusznego interesu skarżącego w uzyskaniu wpisu na listę radców prawnych,

3) art. 77 § 1 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz w zw. z art. 8 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegającego na wybiórczej oraz dowolnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez całkowite pominięcie oraz brak jakiejkolwiek oceny znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (dyplom ukończenia studiów, życiorys, świadectwa pracy) oraz niewystąpienie o przedłożenie opinii pracowniczych od pracodawców skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o powziętą przez organ administracyjny wiadomość o zawieszeniu skarżącego w czynnościach służbowych na stanowisku referendarza sądowego z dniem [...] grudnia 2010 r., a także szczegółowego wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

4) art. 81 k.p.a. i art. 10 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a. polegającego na niezawiadomieniu skarżącego o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych przez co pozbawiono go możliwości zwrócenia uwagi Ministra Sprawiedliwości na potrzebę przeprowadzenia dodatkowych dowodów.

Ponadto, z ostrożności procesowej skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 312 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez przekroczenie terminu materialno- prawnego do wniesienia sprzeciwu od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia [...] grudnia 2014 r., Nr [...], z uwagi na okoliczność uzupełnienia braków formalnych wniosku pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz podjęciem decyzji w dniu [...] czerwca 2015 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga pana T. K. nie zasługuje na uwzględnienie, natomiast decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2015 r. pozostaje w zgodzie z obowiązującym prawem.

Sąd doszedł do przekonania, iż przesłanki rozstrzygnięcia zostały należycie wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji, zaś stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., decyzja zawiera wskazanie faktów uznanych za udowodnione, jak również przytoczenie przepisów prawa wraz z ich wyjaśnieniem, stanowiących podstawę jej wydania. Minister Sprawiedliwości, wydając decyzję o sprzeciwie od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia [...] grudnia 2014 r., Nr [...], o wpisie pana T. K. na listę radców prawnych, działał zgodnie z obowiązującymi normami prawnymi.

Uprawnienie do wniesienia sprzeciwu realizuje prawo państwa do sprawowania nadzoru nad realizacją zdecentralizowanych zadań publicznych. Przedmiotem kontroli w trybie przewidzianym tym przepisem są zarówno kompetencje, stosowana procedura, jak i treść uchwał o wpisie na listę radców prawnych. Kontrola dotyczyć prawidłowości dokonywania wpisu na listy zawodowe przez organy samorządu radcowskiego. W postępowaniu sprzeciwowym przedmiotem rozpoznania jest kwestia istnienia bliżej nieokreślonych w ustawie wad ostatecznej decyzji o wpisie, uzasadniających pozbawienie jej mocy prawnej. Postępowanie to jest postępowaniem nadzorczym w stosunku do postępowania przed radą okręgowej izby radców prawnych. W odróżnieniu od tego ostatniego wszczynane jest ono przez Ministra Sprawiedliwości z urzędu i może zakończyć się sprzeciwem, który przyjmuje postać decyzji administracyjnej.

Minister Sprawiedliwości rozważając zasadność wniesienia sprzeciwu władny jest do ustalenia, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do dokonania wpisu, określone w ustawie o radcach prawnych. Przyznanie przez ustawodawcę Ministrowi Sprawiedliwości w przepisie art. 312 ust. 2 omawianej ustawy prawa sprzeciwu wobec wpisu określonej osoby na listę radców prawnych nie jest bowiem ograniczone w żaden sposób, poza względami wynikającymi z charakteru tego aktu jako decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 22/07 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2007 r., VI SA/Wa 661/07).

Powyższe stanowiło podstawę do przyjęcia w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu, iż postępowanie w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę zawodową jest postępowaniem odrębnym od postępowania o wpis, które toczy się przed organami samorządowymi (por. postanowienie NSA z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 26/07). Sprawą administracyjną jest bowiem sprawa wpisu na listę radców prawnych. Kompetencja do rozstrzygnięcia tej sprawy przyznana została radzie okręgowej izby radców prawnych. Natomiast skuteczność prawna rozstrzygnięcia tej sprawy przez przyznanie jednostce uprawnienia do wykonywania zawodu radcy prawnego jest uzależniona od realizacji kompetencji przez Ministra Sprawiedliwości. Milczenie Ministra Sprawiedliwości w czasie 30 dni od otrzymania uchwały o wpisie na listę radców prawnych powoduje następstwo prawne w postaci skuteczności rozstrzygnięcia rady okręgowej izby radców prawnych - wpis na listę radców prawnych uważa się za dokonany. Wniesienie sprzeciwu przez Ministra Sprawiedliwości pozbawia uchwałę o wpisie na listę radców prawnych skutku prawnego.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych wskazać należy, iż przesłanka ta ma charakter uznaniowy. Stwierdzenie posiadania przez kandydata rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego wymagało zatem rozpoznania sprawy w oparciu o swobodną ocenę wszystkich ujawnionych okoliczności. Poczynione ustalenia faktyczne były wynikiem dokonania oceny całości materiału dowodowego, przy czym podkreślić należy, iż Minister Sprawiedliwości uprawniony był do dokonania samodzielnej oceny zachowania pana T. K. pod kątem spełniania przesłanek rękojmi i nie był związany ustaleniami dokonanymi przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w P.

Skarżący zarzucił, iż ocena jego charakteru została "wybiórczo i dowolnie" ustalona. Wskazać należy, iż przeciwko wymienionemu toczyło się wprawdzie tylko jedno postępowanie karne, niemniej jednak waga popełnionego przez niego czynu była duża, w szczególności w świetle oceny dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego.

Minister wskazał, iż podstawą rozstrzygnięcia był przede wszystkim ustalony fakt prowadzenia przez pana T. K. pojazdu samochodowego w stanie nietrzeźwości. Organ podkreślił, iż czyn, którego się dopuścił skarżący, narażał na niebezpieczeństwo innych uczestników ruchu drogowego i stanowił rażącą oznakę lekceważenia obowiązku prawnego. Zachowania skarżącego nie można uznać zatem za potwierdzające nieskazitelność jego charakteru.

W tym kontekście podkreślić należy, iż w każdej sprawie konieczne jest dokonanie wszechstronnej i wnikliwej analizy wszystkich istotnych elementów składających się na dotychczasową drogę życiową i zawodową kandydata. Nie wyklucza to jednak, iż nawet jednorazowe zachowanie może podważyć wiarygodność i nieskazitelność charakteru strony (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2005 r., sygn. SA/Wa 9/05, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 294/06).

Zaznaczenia przy tym wymaga, iż zatarcie skazania nie powoduje automatycznie przywrócenia wszelkich cech charakteru i przymiotów osobistych jakie kandydat posiadał przed skazaniem, a jakie składają się na pojęcie nieskazitelnego charakteru (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 1678/01). Na gruncie postępowania administracyjnego zatarcie skazania określone w art. 106 k.k. nie oznacza, szczególnie przy badaniu przesłanki rękojmiowej, że czyn nie został popełniony, a wyrok skazujący nie został wydany (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GKS 279/13).

"Dla oceny postawy moralno-etycznej nie ma znaczenia fakt przedawnienia czy zatarcia kary w toku postępowania administracyjnego, ponieważ uznanie ukarania za niebyłe nie uniemożliwia dokonania oceny tych faktów pod kątem nieskazitelności charakteru i dotychczasowego zachowania dającego rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata" (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2004 r., sygn. akt II SA 4535/03, Legalis). Ponadto okoliczność, że skazanie za określone przestępstwo uległo zatarciu, nie wyłącza możliwości oceny zachowania się osoby, w stosunku do której zatarcie nastąpiło, celem ustalenia, czy spełnia ona ustawowo określone przesłanki (por. uchwała SN z dnia 27 listopada 1984 r. - III AZP 6/84, OSPiKA 1987, nr 7-8 z glosą S. Miteckiego, J. Grochowskiego, OSPiKA 1987, nr 7-8, s. 270-273).

Jednoznaczne stanowisko dotyczące rozumienia skazania na gruncie innych postępowań przedstawił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt SDI 32/10, zgodnie z którym: "Zatarcie skazania jest pewną fikcją prawną i oznacza, że skazanemu ponownie przysługuje status osoby niekaranej, bowiem przyjmuje się, że skazanie, jako zdarzenie historyczne, nie miało w ogóle miejsca. Trafny jest jednak pogląd, że nie oznacza to, że zatarcie skazania stwarza niewzruszalne prawne domniemanie niewinności w stosunku do danego czynu. Nie chodzi tu bowiem o domniemanie, lecz o fikcję prawną. Trudno mówić o domniemaniu, skoro zostało ono już wcześniej obalone prawomocnym wyrokiem. (...) Zatarcie skazania nie oznacza więc anulowania treści wyroku, tj. wyeliminowania go z mocą wsteczną z porządku prawnego jako w ogóle niewydanego, i nie niweluje też całkowicie wszystkich skutków skazania, bowiem skazany nie odzyskuje wszystkich utraconych np. praw, urzędów, orderów czy też odznaczeń." Zwrotu "skazanie uważa się za niebyłe" nie można interpretować w ten sposób, że uważa się je za niebyłe z mocą wsteczną, a więc, że skazany odzyskuje m.in. wypracowane przed zapadnięciem wyroku dobre imię (por. Blanka J. Stefańska, "Skutki zatarcia skazania", Prokuratura i Prawo 10/2007, s. 55).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12 wskazał, że organ badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego, powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc także znane mu zdarzenia, które legły u podstaw wydania wyroku skazującego, mimo iż skazanie uległo zatarciu. Zachowania te, jako fakty społeczne nadal istnieją i mogą być brane pod uwagę przy ocenie sylwetki kandydata. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że po zatarciu skazania niebyłe są zdarzenia, które legły u jego podstaw. Mimo, że wskazane orzeczenie odnosi się do przesłanek powołania na stanowisko notariusza to jednak, ze względu na zbieżność regulacji w zakresie rękojmi wymaganej od osób aspirujących do zawodów zaufania publicznego, pogląd w nim wyrażony odnieść trzeba także do przesłanek z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości prawa materialnego poprzez błędnej wykładni art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że okres zatrudnienia skarżącego w Kancelarii Radców Prawnych [...] z siedzibą w P. na stanowisku koordynatora prac w spółce "M." S.A. nie podlega zaliczeniu do okresu wymaganej praktyki zawodowej, o którym mowa w art. 25 ustawy o radcach prawnych wskazać należy, iż regulacje w zakresie niezbędnej praktyki nie pozostawiają marginesu uznania administracyjnego. Przesłanki wpisu są ściśle określone i nie mogą podlegać interpretacji.

Z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych wynika expressis verbis, że na przesłankę odpowiedniej praktyki zawodowej składają się następujące elementy:

- praktyka brana pod uwagę ogranicza się do okresu 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych,

- łączny jej okres wynosi co najmniej 3 lata,

- polega ona na wykonywaniu czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego

- odbywa się ona na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej,

- podmioty, w których czynności są wykonywane, to kancelaria adwokacka, zespół adwokacki, kancelaria radcy prawnego, a także spółka cywilna, jawna, partnerska, komandytowa lub komandytowo-akcyjna, w których odpowiednio wspólnikami, partnerami lub komplementariuszami są adwokaci, radcowie prawni, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 134), przy czym, z uwagi na treść przepisów art. 4a ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r., poz. 615) i art. 8 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, wyłącznym przedmiotem ich działalności jest świadczenie pomocy prawnej.

Jak podkreśla Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2562/12, według art. 25 ust. 1 pkt 4b ustawy o radcach prawnych zadaniem osób w nim wskazanych jest wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności faktycznych i prawnych bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. W takim wypadku adwokat lub radca prawny świadczy pomoc prawną, a podmioty wymienione w tym przepisie wykonują wymagające wiedzy prawniczej czynności wspierające (asystenckie). Są to czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej. Wśród tych czynności Trybunał Konstytucyjny wymienił: zastępstwo adwokata lub radcy prawnego przy świadczeniu przez niego pomocy prawnej, w tym przy udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, projektów aktów prawnych, reprezentacji przed urzędami i sądami powszechnymi w sprawach cywilnych oraz przed sądami administracyjnymi w ramach pełnomocnictw określonych przez odpowiednie przepisy (za wyjątkiem czynności w procesie karnym jako pełnomocnik lub obrońca) w ramach pełnomocnictwa substytucyjnego, ewentualnie wykonywanie czynności asystenckich takich jak: przygotowywanie analizy akt sprawy, wyszukiwanie i gromadzenie orzecznictwa oraz literatury, sporządzanie ekspertyz prawnych pomocnych w świadczeniu pomocy prawnej, przygotowywanie projektów pism procesowych oraz czynny udział przy ustalaniu strategii postępowania, która ma doprowadzić do uzyskania korzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

Ustawodawca wykluczył z kręgu wymaganych czynności prace, które nie pozwalają na zdobycie wymaganego doświadczenia prawniczego.

W tej sytuacji zatrudnienie pana T. K. w spółce prawa handlowego "M." S.A. - sieci sklepów spożywczo-monopolowych, nie mogło zostać zaliczone do okresu praktyki wymaganego art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych.

Podkreślić przy tym należy, iż fakt pozostawania radcy prawnego, pana L. Z., przez okres pracy pana T. K., prokurentem samoistnym spółki "M." S.A. jest bez znaczenia dla oceny, iż podmiot ten ("M." S.A.) nie zalicza się do kręgu podmiotów określonych w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych.

Zarzuty naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. oraz w związku z art. 8 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. są całkowicie niezasadne.

Nie ma racji skarżący twierdząc, że decyzja narusza zasady wyrażone w art. 7 k.p.a. W myśl wskazanego artykułu organy administracji uprawnione są do własnej oceny interesu społecznego i słuszności interesu obywatela a każdorazowo o treści podejmowanego rozstrzygnięcia decydują okoliczności konkretnego przypadku. Zauważyć należy, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego interes obywatela winien być "słuszny" w rozumieniu obiektywnym, a nie może być wyprowadzany z własnego tylko przekonania opartego na poczuciu krzywdy i nierówności (por. wyrok NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1744/96).

Wbrew twierdzeniom pana T. K. nie doszło również do naruszenia zasady, o jakiej mowa w art. 8 k.p.a. O takim naruszeniu można by mówić jedynie wtedy, gdy ten sam organ, przy zaistnieniu takiego samego stanu faktycznego dokonałby różnej interpretacji przepisu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1638/05, wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1796/05), co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

Odnośnie kwestii naruszenia art. 81 k.p.a. i art. 10 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a. wskazać należy, iż pan T. K., stając się stroną postępowania administracyjnego, prowadzonego pod sygnaturą akt [...], nabył szerokie uprawnienia w sprawie. Przysługiwało mu m.in., zgodnie z art. 73 k.p.a., prawo wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Miał również możliwość wypowiedzenia się na temat dowodów zgromadzonych w aktach sprawy.

Dodatkowo, nawiązując do zarzutu pozbawienia skarżącego możliwości składania wniosków dowodowych wskazać należy, iż wszelkie dokumenty, z którymi w jego opinii organ winien się zapoznać, pan T. K. mógł przekazać przy okazji uzupełniania braków formalnych.

Odnosząc się do zarzutu niedochowania przez Ministra Sprawiedliwości terminu do wniesienia sprzeciwu od wpisu pana T. K. na listę radców prawnych wskazać należy, iż jest to zarzut niezasadny.

W myśl art. 312 ustawy o radcach prawnych wpis uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały z aktami osobowymi kandydata. W przypadku, o którym mowa w art. 311 ust. 2 powołanej ustawy, to jest jeżeli zawarty w aktach osobowych wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów, Minister Sprawiedliwości zwraca uchwałę wraz z aktami osobowymi kandydata do właściwej okręgowej rady okręgowej izby radców prawnych w celu uzupełnienia - wówczas bieg tego terminu liczy się od dnia ponownego doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi.

Uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia [...] grudnia 2014 r., Nr [...], o wpisie pana T. K. na listę radców prawnych, wraz z aktami osobowymi, złożona została w Ministerstwie Sprawiedliwości dnia [...] stycznia 2015 r.

Dnia [...] stycznia 2015 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych zwrócił akta skarżącego celem uzupełnienia materiału dowodowego, poprzez nadesłanie:

- oryginału albo urzędowo poświadczonej kopii umowy, na podstawie której wymieniony wykonywał pracę w okresie od dnia [...] sierpnia 2013 r. do dnia [...] lipca 2014 r., wraz z dokumentami lub zaświadczeniami pracodawcy, określającymi zakres obowiązków,

- dokumentów lub zaświadczeń pracodawcy określających zakres obowiązków podczas wykonywania pracy na stanowiskach asystenta radcy prawnego w Kancelarii Radców Prawnych [...] oraz koordynatora prac w Spółce Akcyjnej "M." S.A.,

- oryginałów albo urzędowo poświadczonych kopii świadectw pracy na stanowisku referendarza sądowego oraz asystenta sędziego dotyczących świadczenia pracy po dniu [...] listopada 2009 r.

W dniu [...] lutego 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. nadesłała akta osobowe wraz z następującymi dokumentami:

- oryginałem zakresu obowiązków z dnia [...] sierpnia 2011 r. do umowy o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r. na stanowisku asystenta radcy prawnego,

- oryginałem zakresu obowiązków z dnia [...] sierpnia 2012 r. do aneksu z dnia [...] sierpnia 2012 r. do umowy z dnia [...] sierpnia 2011 r. na stanowisku koordynatora prac w spółce "M." S.A.,

- poświadczonym notarialnie odpisem świadectwa pracy z dnia [...] kwietnia 2008 r. na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w L., w okresie od dnia [...] maja 2006 r. do dnia [...] września 2007 r. w wymiarze pół etatu a w okresie od dnia [...] października 2007 r. do dnia [...] kwietnia 2008 r. w pełnym wymiarze czasu pracy,

- poświadczonym notarialnie odpisem świadectwa pracy z dnia [...] grudnia 2010 r. na stanowisku p.o. asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w L., w okresie od dnia [...] lutego 2010 r. do dnia [...] maja 2010 r. w wymiarze 1/2 etatu, a w okresie od dnia [...] maja 2010 r. do dnia [...] grudnia 2010 r. w wymiarze 1/4 etatu,

- poświadczonym notarialnie odpisem świadectwa pracy z dnia [...] grudnia 2010 r. na stanowisku referendarza sądowego w okręgu Sądu Okręgowego w P., w okresie od dnia [...] kwietnia 2008 r. do dnia [...] grudnia 2010 r. w pełnym wymiarze czasu pracy.

Pismem z dnia [...] lutego 2015 r., na podstawie art. 311 ust. 2 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i b oraz 24 ust. 2a pkt 3 ustawy o radcach prawnych, Minister Sprawiedliwości ponownie zwrócił akta osobowe wymienionego, nadesłane wraz z uchwałą o wpisie, ze względu na nieuzupełnienie braku formalnego materiału dowodowego polegającego na niezałączeniu do wskazanych akt postępowania administracyjnego oryginału albo urzędowo poświadczonej kopii umowy, na podstawie której wymieniony wykonywał pracę w okresie od dnia [...] sierpnia 2013 r. do dnia [...] lipca 2014 r., wraz z dokumentami lub zaświadczeniami pracodawcy, określającymi zakres obowiązków.

Minister Sprawiedliwości wskazał, iż załączona do akt osobowych umowa o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r., zawarta została przez wymienionego z Kancelarią Radców Prawnych [...] na czas określony do dnia [...] lipca 2013 r. Jednocześnie aneks do wskazanej umowy, zawarty dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz aneks z dnia [...] lipca 2014 r. nie zawierają postanowień zmieniających pierwotną umowę w zakresie czasu jej trwania.

Zwrócił się nadto o wskazanie, w jakim wymiarze czasu pracy, w okresie trwania stosunku pracy z Kancelarią Radców Prawnych [...], pan T. K. wykonywał obowiązki asystenta radcy prawnego na rzecz kancelarii, a w jakim obowiązki koordynatora prac w Spółce Akcyjnej "M." S.A.

W dniu [...] marca 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. nadesłała akta osobowe wraz z następującymi dokumentami:

- oryginałem aneksu z dnia [...] lipca 2013 r. do umowy o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r., przedłużającym umowę na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy,

- oświadczeniem radcy prawnego, pani J. N. z dnia [...] marca 2015 r., poświadczającym, iż wnioskodawca w oparciu o umowę o pracę z dnia [...] sierpnia 2011 r. wraz z aneksami wykonywał obowiązki asystenta radcy prawnego w siedzibie Kancelarii Radców Prawnych [...] w wymiarze 15 godzin tygodniowo oraz koordynatora prac w spółce "M." S.A. w wymiarze 25 godzin tygodniowo.

Jednocześnie, w związku z prowadzonym postępowaniem, Minister Sprawiedliwości zapoznał się z aktami osobowymi pana T. K., prowadzonymi w związku z zajmowanymi przez niego stanowiskami w sądach i powziął informację, iż wymieniony zawieszony był w czynnościach służbowych na stanowisku referendarza sądowego do czasu prawomocnego zakończenia toczącego się przeciwko niemu postępowania karnego o przestępstwo z art. 178a § 1 kk oraz, że na wniosek skarżącego rozwiązany został stosunek pracy.

W związku z powyższym Minister Sprawiedliwości przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r. ponownie zwrócił akta osobowe wymienionego ze względu na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego poprzez załączenie oświadczenia wnioskodawcy dotyczącego prowadzonych wobec niego postępowań karnych i dyscyplinarnych wraz z informacją na temat sposobu ich rozstrzygnięcia.

W dniu [...] maja 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. nadesłała uzupełnione akta osobowe. Od tego dnia zatem, zgodnie z art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, liczony winien być bieg 30-dniowego terminu do podpisania przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu.

Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja pozostaje w zgodzie z obowiązującym prawem, w związku z czym w myśl art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.