Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 189/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 187 par 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 6 ust 1 pkt 10  art 22 ust 1
journal: Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2015 r. sprawy ze skargi E. z siedzibą w Stanach Zjednoczonych Ameryki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz E. z siedzibą w Stanach Zjednoczonych Ameryki kwotę 40 969 zł (słownie: czterdzieści tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez E. z siedzibą w S. (zwany dalej: "Funduszem", lub "Skarżącym") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] sierpnia 2014 r., odmawiającą stwierdzenia nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych w kwocie 3 375 276 zł, pobranego z tytułu dywidendy wypłaconej w dniu 7 lipca 2011 r. przez T. S.A.

Z motywów zaskarżonej decyzji wynika, że Fundusz 9 maja 2014 r. wystąpił o stwierdzenie ww. nadpłaty i zwrot na rachunek bankowy, wskazując, że jest amerykańskim funduszem inwestycyjnym, posiadającym osobowość prawną, którego celem działalności jest pomnażanie środków zgromadzonych przez jego uczestników, m.in. przez inwestycje portfelowe w papiery wartościowe spółek kapitałowych, a Polska jest jednym z rynków, na których lokuje środki pieniężne. W 2011 r. w związku z posiadaniem udziałów w T. S.A. otrzymał dywidendy, od których pobrano podatek u źródła.

Zdaniem Funduszu, na mocy art. 63 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE seria C z 2008r. Nr 115, poz. 47, ze zm., zwanego dalej: "TFUE"), dawniej odpowiednio art. 56 ust. 1 Traktatu z 25 marca 1957 r. ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2; zwanego dalej: "TWE") i wynikającej z nich zasady swobody przepływu kapitału, która ma zastosowanie do przepływów pomiędzy państwami członkowskimi, jak i między państwami członkowskimi i państwami trzecimi (w tym Stanami Zjednoczonymi), należy uznać, że pobranie ww. podatku stanowi dyskryminację w stosunku do funduszy działających na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546 ze zm., zwana dalej: "u.f.i"). Dyskryminacja to koniunkcyjny splot trzech głównych okoliczności: 1) porównywalność podmiotów, których dotyczy dana norma prawna; 2) porównywalność sytuacji, w której znajdują się te podmioty oraz 3) wystąpienie różnicy w traktowaniu tych podmiotów wynikającej z przepisów prawa krajowego. Przyjęte przez polskiego ustawodawcę rozróżnienie sytuacji prawnej funduszy ma charakter arbitralny, ponieważ zwolnieniem objęto wyłącznie fundusze inwestycyjne działające na podstawie przepisów u.f.i., wyłączając ze zwolnienia wszelkie pozostałe. Jest to zatem jawna dyskryminacja a zwolnienie opiera się wyłącznie na kryterium siedziby. Fundusz wskazał też na podmiotowy charakter zwolnienia z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 54, poz. 654 ze zm.; dalej zwana: "u.p.d.o.p.") - funduszy polskich - maksymalnie szeroki – gdy brak jest przesłanek, które mogłyby uzasadniać odmienne traktowanie różnych grup funduszy. Skoro zwolnione są wszelkie dochody funduszy z siedzibą w Polsce, a nie są zwolnione dochody funduszy amerykańskich - regulacja ta nie służy celom nadrzędnym. Fundusz powołał się też na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej zwany: "TSUE") m.in. w sprawach: C-436/08 i C-437/08, C-540/07 i C-342/11. Zdaniem Funduszu, skoro u.p.d.p. przez nierówne traktowanie funduszy inwestycyjnych z państw trzecich narusza zasadę swobody przepływu kapitału, może on powołać się bezpośrednio na przepis unijny, a na organach podatkowych ciąży obowiązek odstąpienia od stosowania polskich przepisów naruszających prawo unijne (art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p.) i zastosowania w ich miejsce art. 63 ust. 1 TFUE.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego decyzją [...] sierpnia 2014 r. odmówił Funduszowi stwierdzenia ww. nadpłaty, w uzasadnieniu wyjaśniając, że Funduszowi nie przysługuje prawo do skorzystania ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p., gdyż w sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją porównywalną. Fundusz nie był utworzony na podstawie zezwolenia właściwych władz państwa i nie był zarządzany przez podmiot, który prowadziłby swoją działalność na podstawie takiego zezwolenia. Niezależnie od tego ograniczenie zasady swobody przepływu kapitału uzasadnione jest w sprawie koniecznością zagwarantowania skuteczności kontroli podatkowych.

Fundusz w odwołaniu od ww. decyzji wniósł o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy przez stwierdzenie ww. nadpłaty, z uwagi na naruszenie art. 72 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., zwanej dalej: "O.p."), w związku z art. 63 ust. 1 TFUE, w związku z art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. - przez odmowę stwierdzenia ww. nadpłaty i tym samym naruszenie zasady swobody przepływu kapitału. Fundusz nie podzielił stanowiska organu, zgodnie z którym uzyskanie zezwolenia na prowadzenie działalności inwestycyjnej (złożenie zgłoszenia rejestracyjnego do Amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, tj. Securities and Exchange Commission, zwanej dalej: "SEC") po dacie jego utworzenia przesądza o braku porównywalności Funduszu do funduszy europejskich działających na podstawie Dyrektywy 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. (w tym polskich funduszy inwestycyjnych). Zgodnie z ww. Dyrektywą warunkiem prowadzenia działalności przez fundusze inwestycyjne jest uzyskanie zezwolenia udzielonego na etapie tworzenia funduszu inwestycyjnego przez właściwe władze Państwa Członkowskiego.

Fundusz utrzymywał, że odmienność koncepcji funkcjonujących w systemach prawnych common law (w tym w amerykańskim systemie prawnym), co do rozdziału własności ekonomicznej i prawnej, z punktu widzenia ochrony interesów inwestorów, tworzenie dodatkowych rozwiązań polegających na wyodrębnianiu funduszu i towarzystwa (jako podmiotu zarządzającego funduszem) nie oznacza braku porównywalności. Cel zabezpieczenia interesów inwestorów, realizowany w przypadku polskich funduszy przez obowiązek zarządzania nimi przez towarzystwo, jest w takim samym stopniu zrealizowany w przypadku funduszy amerykańskich, bez wprowadzania dodatkowego podmiotu (towarzystwa). Działalność zarządu Funduszu mieści się w ramach zezwolenia jemu udzielonego. Fundusz w 2011 r. korzystał też z usług doradcy inwestycyjnego (C.), którego funkcje, zgodnie z zawartymi umowami obejmowały m.in. określanie papierów wartościowych i innych aktywów jakie będą kupowane lub sprzedawane przez skarżący Fundusz. Powyższe potwierdza, że za działalność inwestycyjną był odpowiedzialny doradca inwestycyjny, a zarząd był odpowiedzialny za reprezentację, m.in. składanie i przyjmowanie oświadczeń woli; sprawowanie ogólnego nadzoru w Funduszu m.in. na wypadek nienależytego wykonywania umów przez podmioty obsługujące Fundusz. Nieprawidłowe było więc uznanie przez organ, że decyzje inwestycyjne podejmowane są przez zarząd. Przez zarządzanie należy rozumieć te czynności, które dotyczą działalności inwestycyjnej, więc bardziej prawidłowe byłoby uznanie, że podmiotem zarządzającym był doradca inwestycyjny, który prowadził działalność na podstawie zezwolenia właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym (nie zaś zarząd).

Zdaniem Funduszu bezzasadny jest też argument, iż nie ma instrumentu prawnego, który pozwoliłby zweryfikować informacje i dowody przedstawione przez Fundusz. Zarówno umowa między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisana w Waszyngtonie 8 października 1974 r. (Dz.U. z 1976r. Nr 31, poz. 178, dalej zwana: "Umową"), jak i Konwencja OECD wskazują, że organy podatkowe mają szeroką możliwość zwrócenia się do amerykańskich organów podatkowych z wnioskiem o przekazanie informacji dotyczących funduszu, które mogą być istotne dla celów opodatkowania funduszu w Polsce.

We wskazanej na wstępie decyzji Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż skoro Fundusz ma siedzibę w państwie trzecim - poza Unią Europejską, nie może być objęty dyspozycją normy określonej w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. Dyspozycją tego przepisu nie zostały, bowiem objęte fundusze zagraniczne jako podmioty utworzone i działające na podstawie przepisów prawa państwa macierzystego, w tym mające siedzibę w Stanach Zjednoczonych.

Odnośnie do stanowiska Funduszu, że zwolnienie przysługuje Funduszowi bezpośrednio na podstawie art. 63 ust. 1 TFUE w związku z art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p., organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 63 TFUE (poprzednio art. 56 ust. 1 TWE) istotą swobody przepływu kapitału jest zakaz wprowadzania przez państwa członkowskie ograniczeń w przepływie kapitału w ramach UE i w relacjach z państwami trzecimi. Dyskryminacja polega na stosowaniu różnych zasad w porównywalnych sytuacjach lub stosowaniu tej samej zasady w różnych sytuacjach (TSUE w sprawach C-279/93, C-80/94, C-282/07). Tylko, gdy sytuacja prawna i faktyczna porównywanych podmiotów (rezydenta i nierezydenta) jest odmienna ewentualne zróżnicowanie ich traktowania, na gruncie przepisów obowiązujących w państwie rezydenta nie jest dyskryminujące (wyroki TSUE w sprawach: C-315/02, C-319/02 i C-190/12).

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że należy dokonać porównywalności Funduszu z funduszami inwestycyjnymi z Polski, z uwzględnieniem spełnienia szczególnych warunków ustanowionych przez polskie przepisy w odniesieniu do funduszu inwestycyjnego korzystającego ze zwolnienia podatkowego. Dokonując analizy przepisów u.f.i., do której odsyła art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.p., organ odwoławczy stwierdził, iż ze zwolnienia korzysta fundusz inwestycyjny, który: a) podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, b) za wyłączny przedmiot działalności ma lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego, a w przypadkach określonych w ustawie również niepublicznego, proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych, w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe, c) prowadzi swoją działalność, na podstawie zezwolenia właściwych władz państwa, w którym ma siedzibę i którego działalność podlega nadzorowi właściwych władz państwa, w którym na siedzibę, d) posiada depozytariusza przechowującego jego aktywa, e) jest zarządzany przez podmiot, który prowadzi swoją działalność na podstawie zezwolenia właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym państwa, w którym podmiot ten ma siedzibę.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej Fundusz nie spełnia warunku porównywalności dotyczącego prowadzenia działalności na podstawie zezwolenia właściwych władz państwa oraz zarządzania przez podmiot, który prowadzi swoją działalność na podstawie zezwolenia właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym państwa, w którym podmiot ten ma siedzibę.

Organ odwoławczy podniósł, że polskie fundusze inwestycyjne mogą zostać utworzone i prowadzić swoją działalność wyłącznie na podstawie zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego, a ich działalność podlega nadzorowi tego organu (art. 15 ust. 1 pkt 3 u.f.i., który pozostaje w zgodzie z art. 5 ust. 1 Dyrektywy 85/611/EWG z 20 grudnia 1985r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe, dalej zwana: "Dyrektywą UCITS"). Natomiast Fundusz utworzono i zarejestrowano zgodnie z art. 8 (a) amerykańskiej ustawy o spółkach inwestycyjnych z 1940 r. Z przepisu tego wynika, że Fundusz w przypadku gdyby chciał prowadzić działalność inwestycyjną, zobligowany był jedynie do przesłania zgłoszenia rejestracyjnego i już w momencie jego otrzymania przez Komisję uznawany był za podmiot zarejestrowany. Taka procedura rejestracyjna nie może być utożsamiana ze znacznie bardziej restrykcyjną procedurą otrzymania zezwolenia, której podlegają fundusze z państw członkowskich UE i z Polski.

Odnośnie do sposobu zarządzania Funduszem, Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że z dokumentów przedłożonych przez Fundusz wynika, iż w jego strukturze funkcjonuje Rada Powierników Funduszu, która posiada istotne kompetencje w zakresie zarządzania. Natomiast zgodnie z przyjętym przez polskiego prawodawcę modelem, fundusze inwestycyjne zarządzane są przez odrębną od nich osobę prawną, tj. towarzystwo funduszy inwestycyjnych. Konstrukcja zakłada więc, że organem jednej osoby prawnej jest inna osoba prawna.

Ponieważ Fundusz wyjaśnił, że 2011 r. był zarządzany przez doradcę inwestycyjnego C., który prowadził działalność na podstawie zezwolenia właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym w USA, organ odwoławczy stwierdził, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż Fundusz co prawda powierzył zarządzanie portfelem ww. doradcy inwestycyjnemu, jednakże decyzje zasadnicze podejmowane są przez Radę Powierników Funduszu. Wobec powyższego nie można uznać, że taki sposób zarządzania, oparty na Radzie Powierników Funduszu - organie uprawnionym do prowadzenia spraw Funduszu oraz reprezentowania go na zewnątrz i spółce zarządzającej działalnością inwestycyjną (doradcy inwestycyjnym) oznacza, że Fundusz był zarządzany przez podmiot, który prowadzi działalność na podstawie zezwolenia właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym państwa, w którym podmiot ten ma siedzibę. Zmieniona i ujednolicona umowa o świadczeniu doradztwa inwestycyjnego i usług, wskazuje, iż usługi świadczone przez doradcę inwestycyjnego będą realizowane pod kontrolą i nadzorem Rady Powierników Funduszu. W takiej sytuacji można mówić jedynie o "współzarządzaniu", a nie o "zarządzaniu". Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej pojęcie "zarządzanie", musi być rozumiane szeroko, jako obejmujące całokształt spraw związanych z kierowaniem danym podmiotem. Tymczasem w przedmiotowej sprawie część kompetencji zarządczych pozostaje w rękach Rady Powierników Funduszu jako organu uprawnionego do prowadzenia spraw spółki oraz reprezentowania jej na zewnątrz, a tylko część zostało powierzone doradcy inwestycyjnemu (czynności doradztwa inwestycyjnego oraz czynności księgowe i administracyjne wymienione w umowie). Nie można więc uznać doradcy inwestycyjnego za spółkę "zarządzającą", działającą na podstawie zezwolenia wydanego przez właściwe władze państwa, w którym podmiot ten ma siedzibę.

W ocenie Dyrektora izby Skarbowej, skoro Fundusz nie spełnia dyspozycji art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.p. i nie stwierdzono naruszeń art. 63 ust. 1 TFUE, które stanowić miały podstawę do stwierdzenia nadpłaty, nieuzasadnione były zarzuty naruszenia art. 72 § 1 pkt 2 O.p.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Fundusz wniósł o uchylenie wskazanej na wstępie decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie art. 72 § 1 pkt 2 w związku z art. 73 § 1 pkt 2 O.p. i w związku z art. 63 ust. 1 TFUE w związku z art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. przez odmowę stwierdzenia nadpłaty i naruszenie zasady swobody przepływu kapitału. Fundusz podtrzymał stanowisko prezentowane w toku postępowania instancyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Fundusz pismem procesowym z 19 listopada 2015 r. przedstawił dodatkową argumentację, potwierdzającą jego stanowisko, opartą na wyroku TSUE z 10 kwietnia 2014 r. w sprawie C-190/12.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych dalej (Dz. U. Nr 153, poz. 1296 ze zm.) oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy (w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego), lub mogło mieć istotny wpływ na ten wynik (w przypadku naruszenia przepisów postępowania).

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.

Przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia zasadności opodatkowania w Polsce zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób prawnych dywidendy uzyskanej w 2011 r. przez Fundusz od T. S.A. (obecnie: O. S.A.).

Zdaniem Funduszu polskie przepisy regulujące opodatkowanie zagranicznych funduszy inwestycyjnych, w zakresie odnoszącym się do obowiązku zapłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od dywidend, przy jednoczesnym zwolnieniu z podatku krajowych funduszy inwestycyjnych są niezgodne z art. 63 TFUE. Zdaniem Skarżącego zwolnienie podmiotowe wynikające z art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. powoduje, że fundusze które nie mogą być uznane za podmioty działające na podstawie przepisów polskiej ustawy o funduszach inwestycyjnych są traktowane w sposób dyskryminacyjny. W efekcie tego dywidendy otrzymane przez fundusze inwestycyjne mające siedzibę w państwach spoza Unii Europejskiej podlegają zryczałtowanemu podatkowi dochodowemu zgodnie z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p., z uwzględnieniem przepisów umów międzynarodowych o unikaniu podwójnego opodatkowania, zaś dywidendy wypłacane przez krajowe spółki na rzecz krajowych funduszy inwestycyjnych jak i funduszy z Unii Europejskiej są wolne od podatku.

W ocenie zaś organu podatkowego zasadnie pobrano od Skarżącego zryczałtowany podatek dochodowy od osób prawnych na podstawie art. 22 u.p.d.o.p., gdyż nie jest on objęty dyspozycją normy zawartej w art. 6 ust.1 pkt 10 u.p.d.o.p. Dyspozycją tego przepisu nie zostały objęte fundusze zagraniczne jako podmioty utworzone i działające na podstawie przepisów prawa państwa macierzystego, w tym mające siedzibę w Stanach Zjednoczonych, które podobnie jak Skarżący, nie prowadzą działalności w ramach regulacyjnych równoważnych z ramami regulacyjnymi Unii.

Zauważyć należy, że do funduszy inwestycyjnych, których siedziba znajduje się w państwie członkowskim Unii ma zastosowanie dyrektywa Rady 85/611/EWG z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (Dz. U. L 375, s. 3) dalej: "dyrektywa UCITS", zmieniona dyrektywą 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. (Dz. U. L 145, s. 1). Uchwalenie ustawy o funduszach inwestycyjnych miało na celu dostosowanie regulacji krajowych do przepisów dyrektywy UCTIS (por. uzasadnienie do projektu ustawy o funduszach inwestycyjnych, druk sejmowy nr 1773 z dnia 15 lipca 2003r., IV kadencja Sejmu).

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy mają wywody Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zawarte w wyroku z dnia 10 kwietnia 2014 r. w sprawie Emerging Markets Series of DFA Investment Trust Company przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Bydgoszczy (C-190/12).

W powyższym wyroku TSUE stwierdził, że art. 63 TFUE (poprzednio art. 56 TWE) dotyczący swobodnego przepływu kapitału znajduje zastosowanie do sytuacji, takiej jak rozpatrywana w sprawie w postępowaniu głównym, w której na mocy krajowych przepisów podatkowych ze zwolnienia podatkowego nie mogą korzystać dywidendy wypłacane przez spółki mające siedzibę w państwie członkowskim na rzecz funduszu inwestycyjnego mającego siedzibę w państwie trzecim, podczas gdy fundusze inwestycyjne mające siedzibę we wspomnianym państwie członkowskim korzystają z takiego zwolnienia. Jednocześnie TSUE podkreślił, że art. 63 TFUE i art. 65 TFUE (poprzednio art. 58 TWE) należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom podatkowym państwa członkowskiego takim jak rozpatrywane w sprawie w postępowaniu głównym, na podstawie których ze zwolnienia podatkowego nie mogą korzystać dywidendy wypłacane przez spółki mające siedzibę w tym państwie członkowskim na rzecz funduszu inwestycyjnego mającego siedzibę w państwie trzecim w zakresie, w jakim istnieje pomiędzy tym państwem członkowskim a rozpatrywanym państwem trzecim zobowiązanie umowne do wzajemnej pomocy administracyjnej, które umożliwia krajowym organom podatkowym zweryfikowanie informacji przekazanych ewentualnie przez fundusz inwestycyjny. Trybunał uznał, że to do sądu odsyłającego należy zbadanie, w ramach sprawy w postępowaniu głównym, czy mechanizm wymiany informacji przewidziany w ramach tej współpracy rzeczywiście umożliwia polskim organom podatkowym zweryfikowanie, w stosownym wypadku, informacji dostarczonych przez fundusze inwestycyjne z siedzibą na terytorium Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczących warunków ich tworzenia i działania, w celu ustalenia, czy prowadzą one działalność w ramach regulacyjnych równoważnych z ramami regulacyjnymi Unii.

Tym samym oceny zgodności art. 6 ust. 1 pkt 10 u.d.o.p. z prawem unijnym należy dokonać z punktu widzenia art. 63 TFUE, czyli zasady swobody przepływu kapitału. Do środków zakazanych przez powyższy przepis zalicza się środki mogące zniechęcać osoby niebędące rezydentami do dokonania inwestycji w tym państwie członkowskim lub które mogą zniechęcić osoby będące rezydentami państwa członkowskiego do dokonywania inwestycji w innych państwach (wyroki TSUE: z dnia 18 grudnia 2007r. w sprawie C-101/05 A, Zb.Orz. s. I-11531; z dnia 10 lutego 2011 r. w sprawach połączonych C-436/08 i C-437/08 Haribo Lakritzen Hans Riegel i Österreichische Salinen, Zb.Orz. s. I-305; wyrok z dnia 10 maja 2012r. w sprawach połączonych od C-338/11 do C-347/11 Santander Asset Management SGIIC i in.).

Różnica w traktowaniu pod względem podatkowym dywidend pomiędzy funduszami inwestycyjnymi będącymi rezydentami a funduszami inwestycyjnymi niebędącymi rezydentami może zniechęcać z jednej strony fundusze inwestycyjne z siedzibą w państwie trzecim do obejmowania udziałów spółek z siedzibą w Polsce, a z drugiej strony inwestorów będących rezydentami w tym państwie członkowskim do nabywania udziałów w funduszach inwestycyjnych niebędących rezydentami (zob. podobnie ww. wyrok TSUE w sprawach połączonych Santander Asset Management SGIIC i in.). Takie różne traktowanie może prowadzić do ograniczenia swobodnego przepływu kapitału.

W wyroku z dnia 10 kwietnia 2014r., C-190/12 TSUE wykluczył, aby ograniczenia wynikające z regulacji krajowych można uzasadnić koniecznością zachowania spójności systemu podatkowego, czy podziałem kompetencji podatkowych i zachowania wpływów podatkowych.

Należy zbadać, czy ograniczenie wykonywania podstawowych swobód zagwarantowanych przez Traktat może uzasadniać konieczność zapewnienia skuteczności kontroli podatkowych, która stanowi nadrzędny wzgląd interesu ogólnego (wyrok TSUE z dnia 6 października 2011r. w sprawie C-493/09 Komisja przeciwko Portugalii, Zb. Orz. s. I-9247 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym względzie podkreślenia wymaga, że w sytuacji gdy uregulowania danego państwa członkowskiego uzależniają przyznanie korzyści podatkowej od spełnienia warunków, których przestrzeganie może zostać zweryfikowane jedynie w drodze uzyskania informacji od właściwych organów państwa trzeciego, co do zasady prawnie uzasadniona jest odmowa przez dane państwo członkowskie przyznania takiej korzyści, jeżeli, w szczególności z powodu braku umownego zobowiązania dostarczenia przez to państwo trzecie informacji, niemożliwe okazuje się uzyskanie informacji od tego ostatniego państwa (zob. ww. wyrok w sprawach połączonych Haribo Lakritzen Hans Riegel i Österreichische Salinen i przytoczone tam orzecznictwo).

Podkreślenia wymaga również brak wspólnych ram prawnych dotyczących współpracy administracyjnej z państwami trzecimi, na wzór obowiązującej w Unii Europejskiej dyrektywy Rady 77/799/EWG z dnia 19 grudnia 1977 r. dotyczącej wzajemnej pomocy właściwych władz państw członkowskich w dziedzinie podatków bezpośrednich (Dz.U. L 336, s. 15 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 9, t. 1, s. 63). Powstaje zatem pytanie, czy polskie organy podatkowe są w stanie zweryfikować, w odniesieniu do funduszy inwestycyjnych niebędących rezydentami, czy spełnione są szczególne warunki ustanowione przez polskie przepisy dla funduszy inwestycyjnych. Odpowiadając na to pytanie należy zauważyć, że w rozpatrywanej sprawie ramy prawne wzajemnej pomocy administracyjnej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, umożliwiające wymianę informacji w zakresie stosowania przepisów podatkowych, wynikają w szczególności z art. 23 umowy z dnia 8 października 1974r. między Rządem Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania, a także z art. 4 Konwencji Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) i Rady Europy, podpisanej w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1988r. o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych.

Biorąc zatem pod uwagę istnienie zobowiązań umownych pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, ustanawiających wspólne ramy prawne współpracy i przewidujących mechanizmy wymiany informacji pomiędzy danymi organami krajowymi, nie można wykluczyć a priori, że fundusze inwestycyjne z siedzibą na terytorium Stanów Zjednoczonych Ameryki będą w stanie dostarczyć informacje i dowody umożliwiające polskim organom podatkowym zweryfikowanie we współpracy z właściwymi organami Stanów Zjednoczonych Ameryki, iż wykonują one działalność na warunkach równoważnych z tymi, które mają zastosowanie do funduszy inwestycyjnych z siedzibą na terytorium Unii.

To zatem, czy art. 63 TFUE będzie miał zastosowanie w sprawie zależy od tego, czy fundusze inwestycyjne z siedzibą na terytorium Stanów Zjednoczonych Ameryki prowadzą działalność w ramach regulacyjnych równoważnych z ramami regulacyjnymi Unii. Wymaga to dokonania porównania tych regulacji.

W ocenie Skarżącego jego sytuacja w powyższym zakresie jest porównywalna z funduszami mającymi siedzibę w państwach Unii, a ewentualne odmienności wynikają z odmiennych systemów prawnych (cammon law/prawo Europy kontynentalnej) nie mogą być podstawą do wyciągnięcia wniosku o braku porównywalności i odmowy zastosowania w stosunku do Skarżącego art. 63 TFUE.

Natomiast zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej działalność Skarżącego wykazuje istotne różnice w powyższym zakresie. Mianowicie okoliczność, iż Fundusz jest zarządzany przez Radę Powierników Funduszu stanowi odmienność od regulacji art. 4 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, zgodnie z którym towarzystwo tworzy fundusz inwestycyjny, zarządza nim i reprezentuje fundusz w stosunkach z osobami trzecimi. W ocenie organu faktu tego nie zmienia podniesiona przez Skarżącego okoliczność, że w 2011 r. Fundusz był zarządzany przez doradcę inwestycyjnego C. Z tych względów zdaniem organu podatkowego art. 63 TFUE nie będzie miał zastosowanie w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu jednak porównania między funduszami takimi jak Skarżący a funduszami z Unii Europejskiej należy dokonać w szerszym zakresie niż to uczynił organ. Przede wszystkim należy ustalić, jakie są cele i zasady funkcjonowania Skarżącego, w szczególności jaki jest przedmiot jego działalności, obowiązki, jakie stosowane są wobec niego środki kontroli, czy też formy zarządu, przy czym nie muszą to być instytucje identyczne jak funkcjonujące w Unii. Nie chodzi bowiem o to, aby fundusze funkcjonujące w państwach trzecich były identyczne jak te, które działają w Unii Europejskiej, lecz aby były odpowiednie dla realizacji celów i zasad funkcjonowania. Forma organizacyjno-prawna w jakiej działają fundusze również nie może mieć rozstrzygającego znaczenia w sprawie. W szczególności wyjaśnienia w oparciu o powyższe kryteria wymaga, zdaniem Sądu, kwestionowana przez organ pozycja doradcy inwestycyjnego funkcjonującego w strukturach Skarżącego jako jeden z podmiotów zarządzających.

W ocenie Sądu, tak fragmentaryczne porównanie, jakiego dokonał Dyrektor Izby Skarbowej, nie pozwala na sformułowanie tezy, że Fundusz amerykański wykonuje działalność na warunkach nierównoważnych z tymi, które mają zastosowanie do funduszy inwestycyjnych z siedzibą na terytorium Unii.

Jednocześnie organ będzie miał na względzie, że uzyskanie stosownych informacji czy dowodów lub ich zweryfikowanie może wymagać wystąpienia do amerykańskich władz podatkowych, na podstawie art. 23 umowy z dnia 8 października 1974 r. między Rządem Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, czy art. 4 Konwencji Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) i Rady Europy, podpisanej w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1988 r. o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że z wyroku TSUE z dnia 10 kwietnia 2014r. w sprawie Emerging Markets Series of DFA Investment Trust Company przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Bydgoszczy wynika, iż organy podatkowe Stanów Zjednoczonych Ameryki poinformowały, że polskie organy podatkowe rozpoczęły już procedurę wymiany informacji w sprawie, której przedmiot jest identyczny z przedmiotem niniejszej sprawy (pkt 19 wyroku).

Organ oceni, czy otrzymane informacje czy to od Funduszu, czy w drodze wymiany informacji, umożliwiają zweryfikowanie charakteru działalności Skarżącego jako porównywalnego z charakterem funduszy inwestycyjnych z siedzibą w Polsce (Unii Europejskiej), oraz czy prowadzi on działalność w ramach regulacyjnych równoważnych z ramami regulacyjnymi funduszy krajowych, a patrząc szerzej - funduszy inwestycyjnych z siedzibą na terytorium Unii. Porównanie to winno się odnosić do udzielenia zezwoleń, nadzoru, struktury działania.

Należy zauważyć, że na podstawie art. 187 § 1 O.p. organ podatkowy jest zobowiązany do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Normatywną treścią zasady wyrażonej w tym przepisie jest obowiązek organu zebrania wszystkich dowodów niezbędnych do zbudowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia podatkowego oraz obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

Wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału nie może polegać na fragmentarycznej ocenie faktów, lecz oznacza dochodzenie do wyjaśnienia stanu faktycznego w sposób dokładny, z uwzględnieniem pełnego kontekstu. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest ściśle związany z wynikającą z art. 191 O.p. zasadą swobodnej oceny dowodów. Ocena swobodna powinna być bowiem oparta na wszechstronnej ocenie całości materiału dowodowego. Zdaniem Sądu, organy podatkowe naruszyły powyższe przepisy.

Podkreślić ponadto należy, że ramy prawne wzajemnej pomocy administracyjnej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, umożliwiające wymianę informacji w zakresie stosowania przepisów podatkowych, wynikają w szczególności z art. 23 umowy z dnia 8 października 1974 r. między Rządem Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania, a także z art. 4 Konwencji Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) i Rady Europy, podpisanej w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1988r. o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych. Rzeczą organu podatkowego jest ustalenie, czy otrzymane informacje umożliwiają zweryfikowanie, czy charakter funduszy inwestycyjnych z siedzibą w Stanach Zjednoczonych Ameryki jest porównywalny z charakterem funduszy inwestycyjnych z siedzibą w Polsce.

Organ ponownie rozpatrujący niniejszą sprawę zobowiązany jest uwzględnić stanowisko Sądu w niej wyrażone.

Mając powyższe uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200 p.p.s.a.