Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1048/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca 2021 r. sprawy ze skarg Uzdrowiska-[...] S.A. w [...]-[....] i Gminy [...]-[...] na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2020 r. Minister Zdrowia (Minister), po rozpoznaniu wniosku Gminy [...] (Gmina) oraz Uzdrowiska [...] (Spółka) utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] grudnia 2019 r., na mocy której stwierdził :

1. nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...] , [...] i [...] na własność Państwa (M.P. poz. 111) w lit. a dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] w zakresie dawnych parceli o oznaczeniach [...] , nr parceli [...] , [...] , nr parceli [...] , [...] , nr parceli [...] , [...] , nr parceli [...] , [...] , nr parceli [...] , [...] , nr parceli [...] , [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] , Iwh [...] , nr parceli [...] ,

2. w pozostałym zakresie, tj. co do dawnych parceli o oznaczeniach: a) [...] , nr parceli [...], wchodzącej w skład działki ewidencyjnej [...], objętej KW [...], b). Iwh [...] , nr parceli [...], wchodzącej w skład działki ew. nr [...], objętej KW [...]. [...] , nr parceli [...], wchodzącej w skład działki ew. nr [...], objętej [...], stwierdził, że orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...] , [...] i [...] na własność Państwa (M.P. poz. 111) w lit. a dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] , zostało wydane z naruszeniem prawa

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia z [...] grudnia 2019 r. organ wskazał art. 156 § 1 pkt 2 i § 2, art. 157 oraz art. 158 § 1 i 2 k.p.a. W decyzji z [...] marca 2020 r. jako podstawę prawną wskazano art. art. 138 § 1 pkt 1 i art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 w zw. z art. 157 oraz art. 158 § 1 i 2 i w zw. z art. 127 § 3 k.p.a.

Podstawą rozstrzygnięcia organu obu instancji były następujące ustalenia faktyczne i ich ocena prawna :

Wnioskiem z 31 grudnia 1997 r. J. W. wystąpił o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1948 r. (M.P. Nr 30, poz. 111) o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw uzdrowiskowych:

a) [...] – własność dr A. K. , dr K. K., H. W. z Kadenów i innych właścicieli,

b) [...] – własność A. S.,

c) [...] – własność firmy [...] Sp. z o.o. w [...] ,

w punkcie a) dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] , zwanego dalej "orzeczeniem". Jako podstawę prawną swojego żądania wnioskodawca wskazał art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydanie orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto wnioskodawca wykazał, że jest jednym ze spadkobierców byłych właścicieli uzdrowiska [...] , wnukiem H. W., z domu K.. Do wniosku przyłączyli się: brat wnioskodawcy – M. W. oraz J. B.(syn K. B. z domu H.) i M. M. z domu H..

Orzeczenie wydane zostało na podstawie art. 2 ust. 7 i art. 3 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) – dalej: "ustawa nacjonalizacyjna" – oraz uchwały Rady Ministrów z dnia 23 maja 1947 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa niektórych przedsiębiorstw uzdrowiskowych. Przedsiębiorstwo uzdrowiskowe [...] z dniem ogłoszenia orzeczenia przechodziło na własność Państwa za odszkodowaniem w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem oraz wszelkimi prawami, wolne od obciążeń i zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swe źródło w stosunku najmu, pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Objęcie przedsiębiorstwa nastąpić miało zgodnie z § 72 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62) – dalej: "rozporządzenie". Protokołem zdawczo-odbiorczym z 14 kwietnia 1948 r. przedstawiciel Przedsiębiorstwa Państwowego "[...] " w obecności świadków: Wójta Gminy [...] oraz Prezesa Gminnej Rady Narodowej w [...] , przejął w posiadanie Przedsiębiorstwa Państwowego "[...] " obiekty wyszczególnione w przedmiotowym protokole (nieruchomości, urządzenia techniczne oraz ruchomości) od zarządców J. W., E. M., J. K. i B. z K. S., w obecności właścicieli K. K., H. W. z K., K. H., M. H., K. H., J. B., R. A., K. A., A. S, [...] .

Decyzją z [...] marca 2005 r. Minister stwierdził nieważność orzeczenia z uwagi na przejęcie przedsiębiorstwa [...] z rażącym naruszeniem prawa. Decyzją z [...]września 2005 r. Minister utrzymał w mocy własną decyzję.

Na skutek skarg wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez "[...]" S.A., Zarząd Województwa [...] i Gminę [...] , Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 czerwca 2007 r., IV SA/Wa 841/07, uchylił decyzję z [...]września 2005 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] marca 2005 r. W uzasadnieniu WSA wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ powinien wyjaśnić w pierwszej kolejności zakres wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z [...] marca 1948 r. i na tej podstawie ustalić krąg stron postępowania, w rozumieniu art. 28 k.p.a., zapewniając im udział w postępowaniu. Skargi kasacyjne wniesione przez J. W. , I. W., M. W. oraz M.M. zostały oddalone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2008 r. I OSK 1724/07.

W dniu [...] lipca 2009 r. J. B., J. W., I. W., M. W., M. H., W.T., M.T., K. S. złożyli wniosek o wydanie decyzji częściowej o stwierdzenie nieważności orzeczenia w zakresie 35 parceli. W dniu [...] sierpnia 2009 r. przedmiotowy wniosek poparli: M. M., M. M., M. M..

Decyzją z [...] grudnia 2009 r. Minister stwierdził nieważność orzeczenia w zakresie 35 parcel, uznając, iż zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa. Na skutek wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister decyzją z [...] maja 2011 r. uchylił w całości własną decyzję z [...] grudnia 2009 r. ze względu na słuszność zarzutu oparcia decyzji na nie obowiązujących oznaczeniach nieruchomości, skutkujących brakiem możliwości wykonania takiej decyzji oraz błędnego przyjęcia, że nie wystąpiły w tej sprawie nieodwracalne skutki prawne oraz orzekł co do meritum sprawy poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia w zakresie 31 parcel i naruszenia prawa w zakresie 4 parcel. Na skutek skargi wniesionej przez "[...] " S.A. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 maja 2012 r., IV SA/Wa 1188/11, uchylił decyzję Ministra Zdrowia z [...] maja 2011 r. Sąd w wyroku zarzucił organowi ograniczenie opisu nieruchomości "jedynie do podania wykazu kilkudziesięciu nieruchomości, zawierającego wyłącznie oznaczenia geodezyjne i numery ksiąg wieczystych bez wskazania, kto jest obecnym właścicielem, czy też użytkownikiem wieczystym (i na jakiej podstawie prawnej) tych nieruchomości". Wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron postępowania.

Po kolejnych modyfikacjach wniosku organ podzielił postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia na cztery odrębne postępowania obejmujące: (i) 13 parcel, (ii) 11 parcel, (iii) 24 parcele i (iv) pozostałe parcele, które to postępowania organ prowadzi jednocześnie.

W dniu [...] grudnia 2014 r. Minister wydał decyzję stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia w zakresie [...] dawnych parcel, a następnie utrzymał ją w mocy decyzją z [...] września 2015 r.

Natomiast kontynuując postępowanie w zakresie [...] dawnych parcel, pismem z 19 grudnia 2014 r. Minister wezwał do wskazania, którą dawną parcelę [...] obejmuje wniosek: czy parcelę gruntową [...] Iwh [...] czy budynkową [...] Iwh [...] . Wyjaśnienie tej okoliczności było istotne z uwagi na to, iż każda z tych parcel wchodzi obecnie w skład innej działki, co wiąże się z innym kręgiem uczestników postępowania. Parcela gruntowa [...] obecnie stanowi działkę o nr ew. [...], a parcela budynkowa [...] działkę o nr ew. [...]. Pismem z [...] lutego 2015 r. adwokat wskazał, iż wniosek dotyczy parceli nr [...], która obecnie wchodzi w skład działki o nr ew. [...], użytkowanej przez Spółka(Spółka).

Badając wniosek w zakresie 24 dawnych parcel organ ustalił, iż wymienione we wniosku dawne parcele figurują w protokole zdawczo - odbiorczym z [...] kwietnia 1948 r. pod pozycją:

1. B.2 (str. 2, 3 i 4) – parcele nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], wchodziły w skład nieruchomości objętej lwh [...], stanowiącej własność H. z K. W. w [...] częściach, dr K. K. w [...] częściach, K. H. w [...], M. H. w [...], K. H.w [...];

2. B.3 (str. 5) – parcele nr: [...] i [...], wchodziły w skład nieruchomości objętej Iwh [...] , stanowiącej własność H. z K. W. w [...], dr K. K. w [...], K. H.w [...], M. H. w [...], K. H. w [...];

3. B.4 (str. 5) – parcela nr [...] wchodziła w skład nieruchomości objętej Iwh [...] , stanowiącej własność H. z K. W. w [...], dr K. K. w [...], K. H. w [...], M. H. w [...], H. H. w [...];

4. B.5 (str. 5 i 6) – parcele nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], wchodziły w skład nieruchomości objętej Iwh [...] , stanowiącej własność H. z K. W. w [...], dr K. K. w [...], K. H. w [...], M. H. w [...], H. H. w [...];

5. B.16 (str. 8) - parcela nr [...] wchodziła w skład nieruchomości objętej Iwh [...] , stanowiącej własność H.z K. W. w [...], dr K. K. w [...], K. H. w [...], M. H. w [...], H. H. w [...].

Wnioskodawcy składając wniosek o wydanie decyzji częściowej w zakresie w/w parcel, wywiedli swój interes prawny na podstawie następstwa prawnego – wykazanego w aktach – po osobach, którym przysługiwało prawo własności nieruchomości, w skład których weszły 24 parcele, czyli po: H. z K. W., K. K., K. H., M. H., K. H..

Organ rozpatrując wniosek o wydanie decyzji częściowej w zakresie 24 dawnych parcel, w toku postępowania posłużył się opinią biegłego geodety wybranego z listy Sądu Okręgowego w [...], R. K., wykonanej w wyniku postanowienia Ministra z [...] czerwca 2009 r., celem ustalenia na podstawie ksiąg wieczystych, map geodezyjnych i akt sprawy, kto był i obecnie jest właścicielem nieruchomości położonych w [...] , przejętych orzeczeniem i wymienionych w protokole oraz jak ewentualnie przebiegały zmiany prawa własności tych nieruchomości; czy następowały zmiany granic nieruchomości objętych protokołem oraz ich numeracji, a jeżeli tak to jak przedstawiają się chronologicznie te zmiany; aktualnych numerów ewidencyjnych. Po uzupełnieniach opinii ze stycznia 2013 r. biegły ustalił ostatecznie, że dawnym parcelom odpowiadają obecnie:

1. [...] , nr parceli bud. [...] – obecnie część działki ew. nr [...], objętej KW [...], z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym jest Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995 r.),

2. [...] , nr parceli bud. [...] – obecnie część działki ew. nr [...], objętej KW [...], z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995 r.),

3. [...] , nr parceli bud. [...] – obecnie część działki ew. nr [...], objętej KW [...], z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995 r.),

4. [...] , nr parceli [...] - obecnie:

- część działki ew. nr [...], objętej KW [...], z której wynika, iż jest to działka zabudowana budynkiem stanowiącym odrębną własność. Właścicielem działki jest Skarb Państwa, użytkownikiem wieczystym J. B., która jednocześnie jest właścicielem posadowionego na działce budynku na podstawie umowy sprzedaży sporządzonej w Kancelarii Notarialnej w [...] w dniu [...] maja 2003 r., Rep. [...];

- część działki ew. nr [...], objętej KW [...], z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wieczystego użytkowania jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawa wieczystego użytkowania jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wieczystego użytkowania jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wieczystego użytkowania jest Decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995 r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż jest to działka zabudowana budynkiem stanowiącym odrębną własność. Właścicielem działki jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym J. B., która jednocześnie jest właścicielem posadowionego na działce budynku na podstawie umowy sprzedaży sporządzonej w Kancelarii Notarialnej w [...] w dniu [...] maja 2003 r.;

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wieczystego użytkowania jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995 r.);

5. [...] , nr parceli bud. [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wieczystego użytkowania jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995 r.),

6. [...] , nr parceli bud. [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wieczystego użytkowania jest decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 1994 r.),

7. [...] , nr parceli [...], podzielona na: bud. [...],[...] i [...]– obecnie:

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż jest to nieruchomość, której właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym i właścicielem posadowionego na nieruchomości budynku jest M. B. (umowa sprzedaży z dnia [...] maja 2003 r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka(podstawą wieczystego użytkowania jest decyzja Wojewody [...] z [...]czerwca 1994 r.);

8. [...] , nr parceli [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wieczystego użytkowania jest decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 1994 r.),

9. [...] , nr parceli [...] , podzielona na parcele nr: [...],[...],[...],[...], natomiast parcela nr [...]została podzielona na parcele nr: [...]i [...], a parcela nr [...]podzielona na parcele nr: [...],[...]i [...]– obecnie:

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Gmina Miasto [...] (podstawą decyzja Wojewody [...] o komunalizacji z [...] maja 1995 r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Gmina Miasto [...] (podstawą decyzja Wojewody [...] o komunalizacji z [...] maja 1995 r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995 r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995 r.);

10. Iwh [...] , nr parceli bud. [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 1994 r.),

11. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 1994 r.),

12. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Gmina Miasto [...] (podstawą jest decyzja Wojewody [...] o komunalizacji z [...] maja 1995 r.),

13. Iwh [...] , nr parceli [...] , która w 1953 r. podzieliła się na nr parceli [...] i [...] :

- nr [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Miasto [...] (podstawą decyzja Wojewody [...] o komunalizacji z [...] maja 1995r.);

- nr [...] - obecnie:

-część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] o komunalizacji z [...]grudnia 1995 r.),

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, że właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wieczystego użytkowania jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995 r.);

14. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wpisu użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 1994 r.),

15. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie:

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż jest to nieruchomość, której właścicielem jest Skarb Państwa, oddana w użytkowanie wieczyste Zakładowi Energetycznemu [...] S.A., który jest właścicielem posadowionego na nieruchomości budynku stacji transformatorowej, stanowiącego odrębną nieruchomość (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] lipca 1996 r.),

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa;

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wpisu użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 1994 r.),

16. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie:

- część działki ew. nr [...] , objętą KW [...] , z której wynika, iż jest to nieruchomość, której właścicielem jest Skarb Państwa, która jest w użytkowaniu wieczystym Zakładu Energetycznego [...] S.A., który jest właścicielem posadowionego na gruncie budynku, stanowiącego odrębną nieruchomość (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] lipca 1996 r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa;

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wpisu użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 1994 r.),

17. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie:

- część działki ew. nr [...] , objętą KW [...] , z której wynika, iż jest to nieruchomość, której właścicielem jest Skarb Państwa, która jest w użytkowaniu wieczystym Zakładu [...] S.A., który jest właścicielem posadowionego na gruncie budynku, stanowiącego odrębną nieruchomość (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] lipca 1996 r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa;

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą wpisu użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 1994 r.),

18. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie część działki ew. nr [...], objęta KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 1993 r.),

19. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] marca 1994 r.),

20. Iwh [...] , nr parceli bud. [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego Decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 1994 r.),

21. Iwh [...] , nr parceli bud. [...]– obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1995 r.),

22. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie:

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Miasto [...] (podstawą własności decyzja Wojewody [...] o komunalizacji z [...] grudnia 1990 r.), a użytkownikiem wieczystym Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Naczelnictwo w [...] (podstawą umowa wieczystego użytkowania z [...] maja 1984 r.), na której posadowiony jest budynek stanowiący odrębną nieruchomość;

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1993 r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielami są: J. C. w [...] i K. W. w [...] (podstawą umowa o dział spadku z [...] grudnia 2005 r.),

23. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie:

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż jest to nieruchomość, której właścicielem jest Miasto [...] (podstawą własności decyzja Wojewody [...] o komunalizacji z [...] grudnia 1990 r.), która znajduje się w użytkowaniu wieczystym Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego Naczelnictwo w [...] (podstawą umowa wieczystego użytkowania z [...] maja 1984 r.), na której posadowiony jest budynek stanowiący własność Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego Naczelnictwo w [...] będący odrębną nieruchomością;

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka(podstawą wpisu użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1993r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Gmina Miasto [...] (podstawą decyzja Wojewody [...] o komunalizacji z [...] maja 1995 r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Gmina Miasto [...] (podstawą decyzja Wojewody o komunalizacji z [...] czerwca 1996 r.);

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa;

- część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa,

24. Iwh [...] , nr parceli [...] – obecnie część działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , z której wynika, iż właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym Spółka (podstawą użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z [...] września 1994 r.).

Minister decyzją z [...] listopada 2015 r. stwierdził wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia w punkcie a) dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] w zakresie 24 dawnych parceli. Swoją decyzję organ oparł na treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., P 46/13 i uznał, iż zostały spełnione w niniejszej sprawie łącznie dwie przesłanki, o których mowa w przedmiotowym wyroku, tj. (i) nabycie prawa na podstawie orzeczenia (nabycie własności przez Skarb Państwa) i (ii) znaczny upływ czasu od wydania orzeczenia (blisko 70 lat).

Po rozpoznaniu wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z [...] lutego 2016 r. Minister utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję. Organ nadzoru wskazał, że bezsporne jest, iż orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, czego żadna ze stron nie kwestionuje. Podkreślił, że zostało to w sposób niewątpliwy przesądzone w wyrokach WSA w Warszawie, które stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wiążą organ oceną prawną i wskazaniami w nich zawartymi, tj.: wyrok z 11 czerwca 2007 r., IV SA/Wa 841/07 i utrzymujący go w mocy wyrok NSA z 25 kwietnia 2008 r., I OSK 1724/07, prawomocny wyrok z 22 maja 2012 r., IV SA/Wa 1188/11, uchylający decyzję Ministra z [...] maja 2011 r., prawomocny wyrok z 20 sierpnia 2015 r., I SA/Wa 1148/14, uchylający decyzję Ministra Zdrowia z [...] stycznia 2014 r. i poprzedzającą ją decyzję z [...] października 2011 r.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów zawartych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister stwierdził, że zagadnienie nieodwracalności skutków prawnych zostało dogłębnie zbadane i szczegółowo opisane w zaskarżonej decyzji. Organ wyraźnie stwierdził w zaskarżonej decyzji, że samo ustanowienie na rzecz osoby trzeciej użytkowania wieczystego gruntów w drodze decyzji administracyjnej nie powoduje nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96, ONSA 1997, nr 2, poz. 49). Natomiast jedynie w stosunku do skutków prawnych wywołanych czynnościami cywilnoprawnymi podejmowanymi w odniesieniu do nieruchomości objętych orzeczeniem, organ stwierdził, iż nie ma umocowania ustawowego do cofnięcia, zniesienia lub odwrócenia własnymi działaniami tych skutków, powstałych po wydaniu orzeczenia.

Dlatego też w zakresie [...] , nr parceli [...], wchodzącej w skład działki ew. nr [...] i [...] , objętej KW [...] , gdzie J. B. na podstawie umowy cywilnoprawnej – akt notarialny z [...] maja 2003 r. – stała się użytkownikiem wieczystym i właścicielem posadowionego na nieruchomości budynku, jak również w zakresie Iwh [...] , nr parceli [...] wchodzącej w skład działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , której właścicielami jest J. C. i K. W. (umowa o dział spadku z dnia [...] grudnia 2005r.) oraz w zakresie [...] , nr parceli [...] wchodzącej w skład działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , której użytkownikiem wieczystym i właścicielem budynku jest M. B. (umowa sprzedaży z dnia [...] maja 2003 r.), organ nie miał podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia, a jedynie mógł stwierdzić wydanie orzeczenia w tym zakresie z naruszeniem prawa (art. 156 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 2 k.p.a.) (tak np. uchwała składu pięciu Sędziów NSA z 9 listopada 1998 r., OPK 4- 7/98, ONSA 1999, nr 1, poz. 3).

Ponadto, zdaniem Ministra, z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., P 46/13, nie można było stwierdzić nieważności orzeczenia, a jedynie jego wydanie z naruszeniem prawa. Wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie powoduje bezpośredniej zmiany normatywnej, jakkolwiek wskazuje sposób rozwiązywania przedmiotowej kwestii zaistniałej w niniejszej sprawie, a więc rzutuje na sposób rozumienia ustawowego wyrażenia "z rażącym naruszeniem prawa", co otwiera drogę do innej wykładni art. 156 k.p.a. Zatem przy jego stosowaniu Minister musiał wyważyć sporne interesy i ocenić, czy aktualnie uprawniony podmiot zasługuje na szerszą ochronę, czy też na tę ochronę zasługują następcy prawni byłych właścicieli. Istotą wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest objęcie ochroną prawną utrwalonych stosunków faktycznych, która powinna prowadzić do stabilizacji stosunków społeczno-gospodarczych.

Po rozpoznaniu skargi wniesionej przez M. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 czerwca 2016 r. I SA/WA 617/16 uchylił zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] listopada 2015 r. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że sam fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2015 r., P 46/13, nie kreuje negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, w oparciu o art. 156 § 2 k.p.a.

Skargi kasacyjne wywiedzione od powyższego wyroku przez Spółkę oraz Ministra zostały oddalone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2018 r. I OSK 3/17.

Rozpoznając ponownie sprawę Minister opisaną na wstępie decyzją z [...] grudnia 2019 r. po wskazaniu jakim obecnie działkom ewidencyjnym odpowiadają poszczególne parcele stwierdził nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego w zakresie parcel wskazanych w punkcie 1 decyzji oraz jej wydanie z naruszeniem prawa w zakresie parcel wskazanych w punkcie 2 decyzji.

Organ nadzoru wyjaśnił, że Minister Zdrowia pismem z dnia [...] marca 1947 r. zwrócił się do Prezydium Rady Ministrów z wnioskiem o powzięcie przez Radę Ministrów uchwały w przedmiocie przejęcia na własność Państwa trzech przedsiębiorstw uzdrowiskowych, posiadających faktyczną wyłączność produkcji wód leczniczych i posiadających podstawowe znaczenie dla realizacji ogólnokrajowej polityki uzdrowiskowej, tj. 1) [...], będącej własnością współwłaścicieli W. i K., 2) [...], własność A. S. oraz 3) [...], własności Spółki [...]. W uzasadnieniu tego wniosku Minister Zdrowia podnosił, że obecnie urządzenia lecznicze są nieczynne z powodu zniszczeń wojennych i jeden ze współwłaścicieli (dr Kaden) jest nieobecny w kraju, a pozostali nie są w możności wystarania się o odpowiedni kredyt celem odbudowy Zakładu Zdrojowo-Kąpielowego oraz chociażby prowizorycznych łazienek itp. Dalej Minister Zdrowia uzasadniał, iż już w dniu [...] października 1945 r. Gminna Rada Narodowa [...] w trosce o podniesienie Zdrojowiska, a przede wszystkim z obawy przed całkowitym jego zdewastowaniem - uchwaliła wniosek poczynienia kroków u czynników miarodajnych, aby upaństwowić [...] i tym samym udostępnić uzdrowisko to szerokiemu ogółowi społeczeństwa.

Rada Ministrów działając na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy podjęła uchwałę w sprawie przejęcia na własność państwa niektórych przedsiębiorstw uzdrowiskowych w dniu 23 maja 1947 r. Przedmiotem uchwały były w/w przedsiębiorstwa "posiadające faktyczną wyłączność produkcji wód leczniczych i podstawowe znaczenie dla realizacji ogólnokrajowej polityki uzdrowiskowej", wymienione we wniosku Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1947r. Wykonanie uchwały powierzono Ministrowi Zdrowia, który w dniu [...] marca 1948r. wydał orzeczenie nacjonalizacyjne.

Organ nadzoru podtrzymał swoje wcześniejsze ustalenia poczynione na podstawie opinii biegłego R. K. co do tego jakim obecnie działkom ewidencyjnym odpowiadają parcele objęte wnioskiem jak również co do tego, jakie były podstawy nabycia prawa własności bądź użytkowania wieczystego poszczególnych działek stanowiących uprzednio parcel wchodzące w skład uzdrowiska.

Analizując kwestię zgodności z prawem orzeczenia nacjonalizacyjnego organ podkreślił, że sprawa była już kilkakrotnie rozpoznawana przez sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjnym co oznacza z mocy art. 153 p.p.s.a. związanie organu oceną prawną zawartą w tychże wyrokach.

Powołując się na wydane w sprawie wyroki, to jest :

1. wyrok z 11 czerwca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 841/07 i utrzymujący go w mocy wyrok NSA z 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1724/07,

2. wyrok z 22 maja 2012 r., sygn. akt IV SAAA/a 1188/11, uchylający decyzję Ministra z [...] maja 201 Ir., który nie został zaskarżony do NSA przez żadną ze stron,

3. wyrok z 20 sierpnia 2015 r.. sygn. akt I SA/Wa 1148/14, uchylający decyzję Ministra z [...] stycznia 2014 r. i poprzedzającą ją decyzję z [...] października 2011 r., który nie został zaskarżony do NSA przez żadną ze stron.

4. wyrok z 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt: I SA/Wa 617/16, uchylający decyzję Ministra Zdrowia z [...] lutego 2016 r, oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra z [...] listopada 2015 r.

organ nadzoru wskazał, że w wyrokach tych przesądzone zostało, że orzeczenie naruszało prawo w sposób rażący. Orzeczenie zostało bowiem wydane sprzecznie z warunkiem sine qua non wynikającym z art. 3 ust. 4, 5 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej. W myśl art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej "orzeczenie w trybie niniejszego artykułu mogło nastąpić tylko wówczas, Jeżeli przed dniem 31 marca 1947r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa". Za datę wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu należy uważać (przy braku wyraźnego uregulowania tej kwestii przez ustawodawcę) dzień pierwszej czynności, podjętej w ramach przysługującej kompetencji przez właściwy organ pod warunkiem poinformowania o tej czynności strony (tak np. postanowienie NSA z dnia 4 marca 1981r., sygn. akt SA 654/81, ONSA 1981r. nr 1, poz. 15 i akceptujący tezę tego postanowienia wyrok SN z dnia 8 marca 2001r., sygn. akt III KN 176/00, OSNP 2001/16/503). Przyjmując w rozstrzyganej sprawie, iż datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstw na podstawie art. 2 i art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej jest dzień ogłoszenia w dzienniku urzędowym wykazu przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji, w niniejszej sprawie nie ma jakichkolwiek przesłanek do uznania, że zainteresowany właściciel przedmiotowego przedsiębiorstwa uzdrowiskowego został w czasie poprzedzającym upływ terminu wymienionego w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, poinformowany o treści omawianej uchwały, czy też tym bardziej o czynnościach wcześniejszych. Uchwała Rady Ministrów z dnia 23 maja 1947 r. winna być traktowana, jak akt dający dopiero formalną podstawę do uruchomienia w ogóle trybu przyjęcia przedsiębiorstwa określonego w art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej zakończonego w niniejszej sprawie przedmiotowym orzeczeniem. Bez wskazania bowiem konkretnego przedsiębiorstwa w Uchwale Rady Ministrów nie można by przyjmować, że tryb ten został wdrożony i kontynuowany. Ten aspekt przemawia zatem za przyjęciem sprzeczności Orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. z wymogiem z art. 3 ust. 6 Ustawy, skoro Uchwała Rady Ministrów podjęta została dopiero w dniu 23 maja 1947 r., a więc już po upływie terminu przewidzianego w powołanym przepisie (31 marca 1947 r). Ponadto przedsiębiorstwa uzdrowiskowe podlegały odrębnemu trybowi wywłaszczenia zawartemu w wiążącej wówczas ustawie z dnia 23 marca 1922 r. o uzdrowiskach (Dz.U. poz. 254), która została uchylona dopiero ustawą z dnia 17 czerwca 1966 r. o uzdrowiskach i lecznictwie uzdrowiskowym (Dz.U. poz. 150). Ustawa ta, w art. 28, przewidywała szczególny tryb wywłaszczenia przedsiębiorstw uzdrowiskowych, co oznacza w praktyce, że w okresie, gdy przejmowano na własność Państwa przedsiębiorstwo [...] , istniały przepisy lex specialis w stosunku do ustawy nacjonalizacyjnej, na podstawie których można było w określonych sytuacjach dokonać wywłaszczenia tego przedsiębiorstwa uzdrowiskowego. Niezastosowanie tego przepisu w przypadku przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] stanowiło również rażące naruszenie prawa.

Analizując przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a. - pod kątem nieodwracalności skutków prawnych Minister zwrócił się do: Spółki, Ministerstwa Finansów, Departamentu Nadzoru Właścicielskiego Ministerstwa Skarbu Państwa oraz do Sądu Rejonowego w [...], Wydział VI Zamiejscowy w [...] o odnalezienie w zasobach archiwalnych i przesłanie wszelkiej dokumentacji dotyczącej utworzenia Przedsiębiorstwa Państwowego "[...] ", w szczególności zarządzenia Ministra Zdrowia w sprawie utworzenia oraz w sprawie wyposażenia w składniki majątkowe Przedsiębiorstwa Państwowego "[...] " wydanego na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. poz. 449). Ponadto organ zwrócił się do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego z prośbą o odnalezienie i przesłanie dokumentów, na podstawie których Przedsiębiorstwo Państwowe " [...] " w [...] nabyło prawo zarządu i użytkowania nieruchomością Skarbu Państwa położoną w [...] , stanowiącą działkę o nr ew. [...] , objętą obecnie księgą wieczystą KW nr [...], które to prawo stanowiło podstawę do wydania decyzji ówczesnego Wojewody [...] z dnia [...] maja 1994 r., nr [...], stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. (na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomościami (Dz.U. poz. 464) przez Przedsiębiorstwo Państwowe "[...] " użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w [...] i własności znajdujących się na tym gruncie obiektów, będących w tej dacie w jego zarządzie. Jednak w/w podmiotom nie udało się odnaleźć przedmiotowych dokumentów.

Organ wyjaśnił następnie, że kwestionowane w przedmiotowej sprawie orzeczenie zapoczątkowało proces różnego rodzaju przekształceń własnościowych w obrębie nieruchomości przejętych na własność Państwa. Przekształcenia te dokonywane były zarówno w drodze orzeczeń administracyjnych, jak i w drodze czynności cywilnoprawnych, co wynika ze znajdującej się w aktach sprawy opinii biegłego geodety.

Minister wyjaśnił, że samo ustanowienie na rzecz osoby trzeciej użytkowania wieczystego gruntów w drodze decyzji administracyjnej nie powoduje nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96, ONSA 1997, nr 2, poz. 49).

Natomiast w odniesieniu do skutków prawnych wywołanych czynnościami cywilnoprawnymi podejmowanymi w odniesieniu do nieruchomości objętych orzeczeniem, organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego do cofnięcia, zniesienia lub odwrócenia własnymi działaniami tych skutków, powstałych po wydaniu orzeczenia. Dlatego też w zakresie [...] , nr parceli [...], wchodzącej w skład działki o ew. nr [...] i [...] , objętej KW [...] , które P.W. i K. W. nabyli na podstawie umowy cywilnoprawnej, tym samym stali się użytkownikami wieczystym gruntu i właścicielami posadowionego na nieruchomości budynku, jak również w zakresie Iwh [...] , nr parceli [...] wchodzącej w skład działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , której właścicielami jest J. C. i K. W. (umowa o dział spadku z dnia [...] grudnia 2005 r.) oraz w zakresie [...] , nr parceli [...] wchodzącej w skład działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , której użytkownikiem wieczystym i właścicielem budynku jest M. B. (umowa sprzedaży z dnia [...] maja 2003 r.), organ nie mógł stwierdzić nieważności orzeczenia. Obecny stan prawny tych działek powoduje możliwość jedynie stwierdzenia wydania orzeczenia w tym zakresie z naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 158 § 2 k.p.a.) (tak np. uchwała składu pięciu Sędziów NSA z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4-7/98, ONSA 1999, nr 1, poz. 3 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt: I SA/Wa 617/16-wydany w przedmiotowej sprawie).

Organ wskazał, że podjął również próbę odnalezienia i zbadania czy zarządzenie Ministra Zdrowia o przydzieleniu składników majątkowych Przedsiębiorstwu Państwowemu [...] miało charakter czynności prawnej uzasadniającej tezę o nieodwracalności skutków prawnych orzeczenia. Podjęte poszukiwania dokumentacji dotyczącej utworzenia Przedsiębiorstwa Państwowego "[...] - [...] ", w szczególności zarządzenia Ministra Zdrowia w sprawie utworzenia oraz w sprawie wyposażenia w składniki majątkowe Przedsiębiorstwa Państwowego "[...] - [...] " wydanego na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. poz. 449), protokołu zdawczo – odbiorczego Przedsiębiorstwa Uzdrowiskowego [...] z dnia [...] kwietnia 1948 r., nie przyniosły rezultatu. Z tych względów niemożliwe było dokonanie oceny wpływu w/w czynności na nieodwracalność skutków prawnych Orzeczenia.

Organ zbadał również kwestie związane z ewentualną wypłatą odszkodowania na rzecz byłych właścicieli. Wyjaśnił, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby K. K., H. W. z Kadenów i inni współwłaściciele przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] otrzymali jakiekolwiek odszkodowanie za przejęcie na własność Państwa tego przedsiębiorstwa, mimo iż zapis taki był zawarty w sentencji zaskarżonego orzeczenia.

W toku postępowania organ wystąpił ponadto do Ministra Finansów o przedstawienie wszelkich informacji dotyczących wypłaty ewentualnych odszkodowań m.in. z tytułu umów indemnizacyjnych na rzecz byłych właścicieli lub spadkobierców przedsiębiorstwa uzdrowiskowego za mienie przejęte na rzecz Państwa. Departament Finansów Resortu Ministerstwa Finansów pismem z dnia [...] września 2010 r. poinformował, iż z posiadanej przez nich dokumentacji nie wynika, aby osoby wymienione w protokole zdawczo - odbiorczym z dnia [...] kwietnia 1948r. ubiegały się o odszkodowanie, jak również aby przyznano im odszkodowanie z tytułu umów indemnizacyjnych za przedsiębiorstwo "[...] ".

Po rozpoznaniu wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy Minister decyzją z [...] marca 2020 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję podtrzymując w całości ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wnioskach o ponowne rozpoznanie sprawy wskazał, że wykaz wniosków i decyzji dotyczących nieruchomości, które zostały objęte umowami indemnizacyjnymi jest umieszczony na stronie internetowej Ministerstwa Finansów https://www.gov.pl/web/finanse/wykazynieruchomosci-objete-miedzynarodowymi-ukladami-indemnizacyjnymi (umowy zawierane przed 19 września 2018 r. są dostępne na stronie archiwalnej https://mfarch2.mf.gov.pl/). Wyjaśnił, że dokonał przeglądu wykazów w zakresie przedmiotowego postępowania i porównując je do posiadanej dokumentacji uzyskanej z Ministerstwa Finansów na wcześniejszym etapie postępowania nie stwierdził, aby w wykazach znalazły się nowe pozycje dotyczące przyznania odszkodowania za działki stanowiące przedmiot w obecnie rozpoznawanej części postępowania.

Odnosząc się do zarzutu niewyczerpującego zebrania materiału dowodowego wskazał, że w toku postępowania nie mógł znaleźć dokumentów źródłowych dotyczących utworzenia Przedsiębiorstwa Państwowego [...] , co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji z 2015 r. i 2016 r. oraz obecnie zaskarżonej decyzji z 2019 r. Organ zwracał się do różnych instytucji, co szczegółowo opisane było w decyzjach z 2015 r. i 2016 r. oraz w decyzji z 2019 r. Nie znaleziono jednak żadnych dokumentów. Dlatego organ oparł swoją oceną nieodwracalności skutków prawnych na stanie faktycznym nieruchomości w dniu wydawania decyzji oraz orzecznictwie (II CSK 451/12, I OSK 1630/10). Takie postępowanie Organu zostało zaakceptowane przez sądy administracyjne w wyroku z 11 sierpnia 2016r., I SA/Wa 617/16 oraz z 23 listopada 2018 r., I OSK 3/17. Z faktu, że w uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że poszukiwał dokumentów, nie można wywieść wniosku, że brak tych dokumentów spowodował niemożliwość określenia przesłanki nieodwracalności skutków prawnych orzeczenia nacjonalizacyjnego.

W zakresie pozostałych zarzutów, to jest zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.P.A. w zw. z art. 158 § 1 k.p.a., art. 104 § 2 k.p.a. art. 156 § 2 w zw. z pominięciem przez organ treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt: P 46/13, organ powołał się na związanie stanowiskiem wyrażonym w prawomocnych wyrokach sądów administracyjnych.

Skargi na powyższą decyzję wniosły Gmina oraz Spółka.

Spółka w uzasadnieniu skargi podniosła zarzut naruszenia :

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez ich nie zastosowanie i nie zwrócenie się ponownie do - Ministra Finansów o przesłanie aktualnej informacji dotyczącej wypłat ewentualnych odszkodowań min. z tytułu umów indemnizacyjnych na rzecz byłych właścicieli lub ich spadkobierców przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] -Zdrój do Narodowego Archiwum Cyfrowego o akta archiwalne dotyczące [...] S.A.,

2. brak sprecyzowania w decyzji Ministra przedmiotu zaskarżonej decyzji w zakresie 24 dawnych parcel objętych decyzją Ministra Zdrowia z dnia [...] .03.1948r ( w zaskarżonej decyzji Minister wskazuje dawne LHW , nr parceli z decyzji [...].03.1948r i odnosi je do obecnych nr działek z tym, że operuje pojęciami - część działki nr [...] objętej KW ale nie precyzuje jaka część ( obszar tej działki ) a co ma istotne znaczenie w sprawie - tak jest w każdym punkcie od a do x . Taki błąd powoduje, że ta decyzja jest nie wykonalna .

2. naruszenie art. 104§ 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że jest możliwe wydanie w niniejszej sprawie decyzji częściowej

3. naruszenie art. 156 § 1 pkt.2 k.p.a. w zw. z art. 158§ 1 k.p.a. poprzez ich zastosowanie mimo, że stan faktyczny sprawy nie uprawniał do ich zastosowania gdyż nie można zarzucić rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia przez Ministra Zdrowia w dniu [...] marca 1948 r.

4. naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. poprzez jego nie zastosowanie w części w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy (w ślad wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. i aktualnym orzecznictwem NSA ).

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] grudnia 2019 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Gmina w swojej skardze podniosła zarzut naruszenia

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy i zaniechanie przeprowadzenia dowodu z dokumentów w postaci dokumentacji dotyczącej utworzenia przedsiębiorstwa państwowego "[...] " w szczególności Zarządzenia Ministra Zdrowia w sprawie utworzenia oraz w sprawie wyposażenia w składniki majątkowe Przedsiębiorstwa Państwowego "[...] " wydanego na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, protokołu zdawczo-odbiorczego Przedsiębiorstwa [...] z dnia 14 kwietnia 1948 r. oraz dokumentów na podstawie których przedsiębiorstwo to nabyło prawo zarządu i użytkowania nieruchomości stanowiącej działkę [...] [...] podczas gdy uzyskanie tych dokumentów jest możliwe w Archiwum Narodowym w [...];

2. art. 156 § 2 kpa poprzez jego błędną wykładnię dokonaną z pominięciem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015r., sygn. akt: P 46/13, co spowodowało niezastosowanie przedmiotowego przepisu w niniejszej sprawie,

3. art. 190 § 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie co skutkowało brakiem przyjęcia, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. P 46/13 wiąże organ w zakresie wykładni art. 156 § 2 k.p.a.,

4. art. 153 p.p.s.a. polegające na jego zastosowaniu i uznaniu przez organ, że związany jest oceną prawną dokonaną przez sądy administracyjne w wyroku z 11 sierpnia 2016 r. I SA/Wa 617/16 oraz z 23 listopada 2018 r. I OSK 3/17 w zakresie wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. P 46/13 n a niniejsze postępowanie podczas gdy przepis ten nie powinien zostać zastosowany z uwagi na pierwszeństwo przepisu wyższej rangi to jest art. 190 § 1 1 Konstytucji.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] grudnia 2019 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Postanowieniem z 23 lipca 2020 r. sąd połączył sprawy wywołane wniesieniem skarg przez Gminę i Spółkę do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 19 marca 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), o czym poinformowano strony postępowania zakreślając termin 7 dni na ewentualne przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie.

Pismem z [...] kwietnia 2021 r. Gmina poinformowała o zmianie pełnomocnika oraz podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Minister w odpowiedziach na skargi wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skargi są niezasadne, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] grudnia 2019 r. odpowiadają prawu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, na co słusznie zwrócił uwagę Minister w decyzji z [...] marca 2020 r., że przedmiotowa sprawa była już kilkakrotnie rozpoznawana przez sądy administracyjnej. Oznacza to, że z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a. zarówno organy a obecnie sąd rozpoznający skargę, związane są oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uprzednio wydanych w sprawie, prawomocnych wyrokach.

Zarzut naruszenia 156 § 1 pkt.2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. poprzez ich zastosowanie mimo, że stan faktyczny sprawy nie uprawniał do ich zastosowania gdyż nie można zarzucić rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego uznać należy za niezasadny.

Kwestia, czy orzeczenie nacjonalizacyjne rażąco narusza prawo została już przesądzona wydanymi w sprawie, wiążącymi organy i sąd wyrokami sądów administracyjnych.

Kwestia zgodności z prawem orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Zdrowia (co prawda w zakresie innego Uzdrowiska) była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego już w wyroku z 2 czerwca 2003 r. IV SA 3919/01. W wyroku tym NSA wskazał, że organ nadzoru trafnie przyjął sprzeczność wydania tego orzeczenia z warunkiem sine qua non wynikającym z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej (w brzmieniu ustalonym dekretem z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie powołanej ustawy - Dz. U. Nr 74, poz. 394).

W myśl cytowanego przepisu "orzeczenie w trybie niniejszego artykułu może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa".

NSA zgodził się ze stanowiskiem, że za datę wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu należy uważać (przy braku wyraźnego uregulowania tej kwestii przez ustawodawcę) dzień pierwszej czynności, podjętej w ramach przysługujących kompetencji przez właściwy organ - pod warunkiem poinformowania o tej czynności strony (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 1981 r. sygn. akt SA 654/81 ONSA 1981 r. nr 1, poz. 15 i akceptujący tezę tego postanowienia wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2001 r. sygn. akt III KN 176/00 OSNP 2001/16/503, przyjmujący w rozstrzyganej sprawie, iż datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstw na podstawie art. 2 i 3 ustawy nacjonalizacyjnej jest dzień ogłoszenia w dzienniku urzędowym wykazu przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji).

NSA wyjaśnił również, że dostrzegając specyfikę przejmowania na własność Państwa przedsiębiorstw w powołaniu na art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej stwierdzić należy, iż nie ma ona żadnych podstaw aby w tym przypadku rozumienie terminu wszczęcie postępowania z art. 3 ust. 6 powołanej ustawy wykładać w sposób obejmujący także czynności wewnętrzne, w ramach działań struktury ówczesnej administracji, dokonywane bez stosownego poinformowania o nich strony.

Taki zaś tylko charakter przypisać można wszelkim czynnościom poprzedzającym podjęcie wskazanej w przedmiotowym orzeczeniu nacjonalizacyjnym uchwały Rady Ministrów (łącznie z powołanym w niej wnioskiem Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1947 r.).

NSA podkreślił dodatkowo, że nawet sama uchwała Rady Ministrów nie została opublikowana w dzienniku urzędowym (jej treść była zaś następnie korygowana w korespondencji wewnętrznej).

NSA zgodził się również ze spostrzeżeniem organu nadzoru, iż uchwała Rady Ministrów z dnia 23 maja 1947 r. winna być traktowana, jak akt dający dopiero formalną podstawę do uruchomienia w ogóle trybu przejęcia przedsiębiorstwa określonego w art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej zakończonego w niniejszej sprawie przedmiotowym orzeczeniem nacjonalizacyjnym.

Bez wskazania bowiem konkretnego przedsiębiorstwa w stosownej uchwale Rady Ministrów nie można by przyjmować, że tryb ten został wdrożony i mógł być kontynuowany.

I ten aspekt przemawiał w ocenie NSA za przyjęciem sprzeczności orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. z wymogiem z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, skoro stosowna uchwała Rady Ministrów podjęta została 23 maja 1947 r. , a więc już po upływie terminu przewidzianego w powołanym przepisie (30 marzec 1947 r.).

NSA w powyższym wyroku podzielił również stanowisko, że przedsiębiorstwa uzdrowiskowe nie mieściły się w pojęciu przemysłu zgodnie z art. 2 pkt 9, obowiązującego w czasie prowadzenia postępowania nacjonalizacyjnego rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 7 czerwca 1927 r. o prawie przemysłowym i przedsiębiorstwa te podlegały odrębnemu trybowi wywłaszczania zawartemu w wiążącej wówczas także ustawie o uzdrowiskach (art. 28). Zgodził się również ze stanowiskiem, że ustawa nacjonalizacyjna obejmowała przede wszystkim przedsiębiorstwa przemysłowe, a inne - tylko wtedy gdy ustawodawca wyraźnie na to wskazał. Końcowo NSA uznał, że w takiej sytuacji naruszeniem zakazu dokonywania rozszerzonej interpretacji przepisów nacjonalizacyjnych byłoby przyjmowanie, że powołania ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. (w szczególności art. 3 ust. 4) obejmowała specyficzną kategorię przedsiębiorstw tzn. przedsiębiorstwa uzdrowiskowe. NSA podkreślił, że utrzymywanie, iż ustawa nacjonalizacyjna obejmowała te przedsiębiorstwa, poza wskazanymi już argumentami nie miałoby uzasadnienia w jej celu sprecyzowanym w art. 1 oraz zamanifestowanym generalnie przez ówczesnego ustawodawcę (Manifest PKWN).

Pogląd ten podtrzymany został w całości przez tutejszy sąd już w wyroku z 22 maja 2012 r. IV SA/Wa 1188/11. Wyrok ten wydany został po rozpoznaniu skargi na decyzję Ministra z [...] maja 2011 r., w której organ odnosił się do kwestii nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w zakresie opisanych w decyzji 35 parcel. Decyzja ta wydana została po pierwszym, to jest dokonanym [...] lipca 2009 r. sprecyzowaniu wniosku przez wnioskodawców w ramach którego wnieśli oni o wydanie decyzji częściowej to jest orzekającej właśnie co do 35 parcel. Niniejsza sprawa dotyczy natomiast 24 parcel, które objęte były pierwotnie decyzją z [...] maja 2011 r. a co za tym idzie również wyrokiem tutejszego sądu z 22 maja 2012 r. IV SA/Wa 1188/11. Oznacza to, że wskazania zawarte w powyższym wyroku są wiążące również obecnie przy rozpoznawaniu skargi na decyzję Ministra z [...] marca 2020 r.

Sąd rozpoznający obecnie sprawę przypomina, w tym miejscu, że przyczyną uchylenia decyzji Ministra z [...] maja 2011 r., było niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji z jakich przyczyn organ uznaje, że co do części nieruchomości zaszły nieodwracalne skutki prawne a co do części nieruchomości skutki te nie zaszły. Oznacza to, że sąd rozpoznający ówcześnie sprawę nie kwestionował zaistnienia rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego w zakresie 35 parcel wchodzących w skład Uzdrowiska [...] .

Następnie w wyroku z 11 sierpnia 2016 r. I SA/Wa 617/16 tutejszy sąd podzielił w pełni stanowisko organu że orzeczenie nacjonalizacyjne zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 3 ust. 4, 5 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej, a zatem spełniona została podstawa do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd podzielił również w pełni stanowisko organu, że w powołanie się w uchwale Rady Ministrów z 23 maja 1947 r. na faktyczną wyłączność trzech objętych nią przedsiębiorstw "w zakresie produkcji wód leczniczych", a ponadto podniesienie ich podstawowego znaczenie dla realizacji ogólnokrajowej polityki uzdrowiskowej nie mieściło się w ogóle w ramach przesłanek wynikających z art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej – w szczególności nie mogło być identyfikowane z potrzebą wykazania, że chodzi o "ważną gałąź gospodarki narodowej". Przedsiębiorstwa uzdrowiskowe nie mieściły się w pojęciu przemysłu, zgodnie z art. 2 pkt 9 obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 7 czerwca 1927 r. o prawie przemysłowym (Dz. U. Nr 53, poz. 468). W związku z tym, w ocenie sądu Minister zasadnie stwierdził, że orzeczenie nacjonalizacyjne wydano z rażącym naruszeniem art. 3 ust. 4 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Pomimo podzielenia przez sąd stanowiska organu co do zaistnienia podstaw dla stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego uchylił on decyzje organów obu instancji uznając, że organ błędnie uznał, iż podstawą dla uznania zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r.

Oznacza to, że już dwukrotnie, prawomocnymi wyrokami wydanymi przez tutejsze sądy przesądzone zostało, że orzeczenie nacjonalizacyjne rażąco narusza prawo to jest art. 3 ust. 4, 5 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej, z uwagi na :

1. wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego po dniu 31 marca 1947 r.,

2. objęcie ustawą nacjonalizacyjną przedsiębiorstwa uzdrowiskowego, które nie mogło być traktowane jako przedsiębiorstwo rozumiane jako wchodzące w skład ważnej gałęzi gospodarki narodowej i które mogło podlegać nacjonalizacji odrębnym trybie to jest w trybie przepisów ustawy o uzdrowiskach,

3. błędne uznanie, że pozyskiwanie wód leczniczych w uzdrowiskach mogło być uznane za mieszczące się w pojęciu "produkcji w ważnych gałęziach gospodarki narodowej" nawet jeżeli byłoby wykazane, że miało ono miejsce jedynie w konkretnym przedsiębiorstwie (por. wyrok z 22 maja 2012 r. IV SA/WA 1188/11).

Identyczne stanowisko wyrażone zostało w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] grudnia 2019 r. W tej sytuacji, zarzuty skargi wniesionej przez Spółkę uznać należy za polemikę z prawomocnymi wyrokami sądów wydanymi w przedmiotowej sprawie.

W obu skargach podniesione zostały zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dotyczyły one zaniechanie ustalenia czy byli właściciele lub ich spadkobiercy uzyskali odszkodowanie za przejęte nieruchomości (skarga Spółki) jak również poprzez zaniechanie zwrócenia się do Archiwum Cyfrowego o nadesłanie akt dotyczących Uzdrowiska [...] (skargi Spółki i Gminy).

Odnosząc się do tego zarzutu przypomnieć należy, że organ już w 2010 r. uzyskał informację od Ministra Finansów (pismo z [...] września 2010 r.), zgodnie z którą z dokumentacji posiadanej przez ten organ nie wynika, by osoby wymienione protokole zdawczo-odbiorczym z [...] kwietnia 1948 r. otrzymały odszkodowanie. Spółka twierdziła, że dane dotyczące wypłaconych odszkodowań zostały doprowadzone do końca dopiero w ostatnim czasie. Jak jednak wyjaśnił Minister w zaskarżonej decyzji, przed jej wydaniem dokonana została analiza wykazów zamieszczonych na stronie internetowej Ministerstwa Finansów i nie stwierdzono by w wykazach tych znalazły się nowe pozycje dotyczące przyznania odszkodowania za działki stanowiące przedmiot postępowania.

Faktycznie, Minister przyznał, że zgodnie z informacjami zawartymi na stronie Ministerstwa Finansów wykazy są stale aktualizowane. Okoliczność ta nie przesądza jednak o wadliwości zaskarżonej decyzji. Sąd bada zgodność z prawem decyzji na datę jej wydania, skoro na datę wydania decyzji z danych dostępnych organowi nie wynikało by dawni właściciele uzdrowiska lub ich następcy prawni otrzymali odszkodowanie nie można stawiać organowi zarzutu naruszenia przepisów postępowania.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie zwrócenia się przez organ do Archiwum Cyfrowego o nadesłanie zachowanych akt archiwalnych Uzdrowiska [...] jest niezasadny.

Odnosząc się do tego zarzutu zwrócić należy uwagę na następujące okoliczności:

Sąd administracyjny zobowiązany jest od uchylenia decyzji administracyjnej jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że nie każde naruszenie przepisów postępowania obliguje sąd do uchylenia decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie, jak już wyżej wskazano, podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji było ustalenie, że orzeczenie nacjonalizacyjne rażąco narusza prawo to jest art. 3 ust. 4, 5 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej, z uwagi na :

1. wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego po dniu 31 marca 1947 r.,

2. objęcie ustawą nacjonalizacyjną przedsiębiorstwa uzdrowiskowego, które nie mogło być traktowane jako przedsiębiorstwo rozumiane jako wchodzące w skład ważnej gałęzi gospodarki narodowej i które mogło podlegać nacjonalizacji odrębnym trybie to jest w trybie przepisów ustawy o uzdrowiskach,

3. błędne uznanie, że pozyskiwanie wód leczniczych w uzdrowiskach mogło być uznane za mieszczące się w pojęciu "produkcji w ważnych gałęziach gospodarki narodowej" nawet jeżeli byłoby wykazane, że miało ono miejsce jedynie w konkretnym przedsiębiorstwie (por. wyrok z 22 maja 2012 r. IV SA/WA 1188/11).

Oznacza to, że nawet ustalenie, iż postępowanie nacjonalizacyjne wszczęte zostało przed dniem 31 marca 1947 r. pozostawałoby bez skutku na wynik spraw, orzeczenie nacjonalizacyjne dalej naruszałoby rażąco prawo z uwagi na okoliczności wskazane w punkcie 2 i 3 powyżej.

Podstawa nabycia nieruchomości prawa własności czy też prawa użytkowania wieczystego (w tym nabycia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości w przypadku Spółki) miała znaczenie dla oceny zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych.

Organ nadzoru ustalił, że w przypadku Gminy podstawą nabycia prawa własności były decyzje komunalizacyjne szczegółowo opisane w decyzji z [...] grudnia 2019 r. Organ ustalił również w jakich przypadkach prawo użytkowania wieczystego powstało na skutek wydania decyzji administracyjnych (nieruchomości oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółki oraz [...] w [...]) jak również w jakich przypadkach prawo użytkowania wieczystego powstało na skutek czynności cywilnoprawnych (lwh [...] nr parceli [...] w zakresie działki [...] i nr parceli [...] w zakresie działki [...]) oraz w jakich przypadkach własność nieruchomości nabyta została na podstawie czynności cywilnoprawnej (lwh [...] nr parceli [...] w zakresie działki [...] ).

Ustalenia te zawarte zostały na str. 13-20 decyzji z [...] grudnia 2019 r.

W tych przypadkach, kiedy nabycie prawa własności było następstwem wydania decyzji komunalizacyjnej nie jest możliwe mówienie o nieodwracalnych skutkach prawnych. Organ administracji może bowiem doprowadzić do wyeliminowania skutków związanych z wydaniem takiej decyzji w ramach własnych uprawnień. Oczywiście, kwestia czy rzeczywiście zaistniały podstawy do wyeliminowania decyzji komunalizacyjnych z obrotu prawnego na skutek stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego będzie przedmiotem badania w innych postępowaniach administracyjnych, tak więc brak jest podstaw do wypowiadania się w tym zakresie przez sąd na obecnym etapie postępowania.

Co do wpływu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na podstawie decyzji na możliwość uznania, że wcześniejsze orzeczenie nacjonalizacyjne wywołało nieodwracalne skutki prawne, również wypowiedział się tutejszy sąd w prawomocnym wyroku.

W wyroku z 11 sierpnia 2016 r. I SA/Wa 617/16 sąd wskazał, że "podziela zapatrywanie Ministra odnośnie do oceny nieodwracalnych skutków prawnych, oparte na orzecznictwie, gdzie Minister wskazał na wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 2013 r., II CSK 451/12, gdzie SN stwierdził, że "do skutecznego nabycia prawa na podstawie rękojmi muszą być spełnione kumulatywnie trzy przesłanki – istnienie księgi wieczystej, niezgodność stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym oraz dokonanie między osobą trzecią, a osobą wpisaną do księgi wieczystej czynności prawnej, która prowadzi do nabycia prawa. W braku którejkolwiek z nich oraz w wypadku wystąpienia okoliczności wyłączających działanie rękojmi określonych w art. 6 i 7 u.k.w.h., nabywca nie podlega ochronie." Analogiczny pogląd wyraził wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 września 2011 r., I OSK 1630/10, stwierdzając, że "Skoro warunkiem rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jest nabycie własności nieruchomości przez czynność prawną, to nie chroni ona nabycia w wyniku innych zdarzeń." (...) "Rękojmia o jakiej mowa nie ma charakteru absolutnego, chroni jedynie nabycie w drodze czynności prawnej. Instytucja rękojmi nie ma zatem zastosowania w niniejszej sprawie, gdzie skarżąca z mocy prawa w drodze decyzji administracyjnej uzyskała prawo użytkowania wieczystego" (LEX nr 1149207). Poglądy te mogą znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie."

Stanowisko to w pełni podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalając skargę kasacyjną od powyższego wyroku wskazał, że funkcją rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jest zapobieganie negatywnym dla nabywców w dobrej wierze skutkom czynności prawnych zdziałanych z nieuprawnionym zbywcą figurującym jako właściciel w księdze wieczystej wbrew rzeczywistemu stanowi rzeczy. Rękojmia jest więc instrumentem chroniącym pewność obrotu prawnego nieruchomościami. Z tego też względu nie ma zastosowania przy ocenie odwracalności skutku prawnego decyzji w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie obejmuje zmian stanu prawnego i nie chroni nabycia od nieuprawnionego w wyniku innych zdarzeń, niż czynność prawna (por. wyrok SN z dnia 2013-07-25 sygn. akt II CSK 451/12). Działanie rękojmi dobrej wiary ksiąg wieczystych jest sposobem nabycia prawa na podstawie ważnej czynności prawnej z osobą, która nie ma legitymacji prawnomaterialnej do rozporządzania prawem wpisanym do księgi wieczystej, z uwagi na przyznanie bezwzględnego pierwszeństwa oceny skutków takiej czynności na podstawie danych o stanie prawnym nieruchomości ujawnionych w księdze wieczystej, bez odwoływania się i poszukiwania informacji o jej rzeczywistym stanie prawnym. Nie ma przy tym znaczenia, czy prawo, którym rozporządzono przysługiwało w rzeczywistości innej osobie niż zbywca, czy też nie istniało od początku, albo wygasło (por. wyrok SN z dnia 17.04.2015r.wydany w sprawie o sygnaturze III CSK 212/14).

Nadmienić należy w tym miejscu, że WSA w wyroku z 11 sierpnia 2016 r. podzielił również stanowisko Ministra, że w zakresie [...] , nr parceli [...], wchodzącej w skład działki ew. nr [...] i [...] , objętej KW [...] , J. B. stała się użytkownikiem wieczystym i właścicielem posadowionego na nieruchomości budynku, na podstawie umowy cywilnoprawnej – akt notarialny z [...] maja 2003 r., jak również w zakresie Iwh [...] , nr parceli [...] wchodzącej w skład działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , której właścicielami jest J. C. i K. W. (umowa o dział spadku z dnia [...] grudnia 2005r.) oraz w zakresie [...] , nr parceli [...] wchodzącej w skład działki ew. nr [...] , objętej KW [...] , której użytkownikiem wieczystym i właścicielem budynku jest M. B. (umowa sprzedaży z dnia [...] maja 2003 r.) – organ nie miał podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia, a jedynie mógł stwierdzić wydanie orzeczenia w tym zakresie z naruszeniem prawa (art. 156 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 2 k.p.a.).

Przywołana w petitum skargi Gminy działka [...] nie była objęta zaskarżoną decyzją.

W tej sytuacji nie można uznać, by zaniechanie zwrócenia się przez organ do cyfrowego Archiwum Państwowego skutkowało naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W obu skargach powoływano się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. i podnoszono, że z uwagi na jego treść brak było podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Odnosząc się do powyższego zarzutu i jego uzasadnienia przypomnieć należy, że kwestia dotycząca zastosowania w niniejszej sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego i możliwości zastosowania art. 156 § 2 k.p.a. była już przedmiotem rozważań sądu administracyjnego w niniejszej sprawie. W wyroku z 11 sierpnia 2016 r. I SA/Wa 617/16, od którego skarga kasacyjna oddalona została wyrokiem NSA z 23 listopada 2018 r. I OSK 3/17 przesądzone zostało, że sam fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2015 r., P 46/13, nie kreuje negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, w oparciu o art. 156 § 2 k.p.a.

NSA oddalając skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wyjaśnił, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 maja 2015 r. niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 K.p.a., przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy.

NSA podkreślił następnie, że "Zakresowy charakter wyroku Trybunału, a z takim mamy do czynienia w niniejszym przypadku, nie skutkuje bowiem zmianą stanu normatywnego, tj. nie prowadzi do zmiany normatywnej treści przepisu, a w szczególności jego derogacji i konieczne jest w tym względzie, jak stwierdził sam Trybunał, dokonanie przez ustawodawcę stosownych zmian w prawie. Wbrew stanowisku autorów skarg kasacyjnych, w drodze wykładni art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie można określać terminu, po którego upływie byłaby wyłączona możliwość stwierdzania nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Przyjęcie odmiennego zapatrywania na konsekwencje wyroku Trybunału nie dość, że prowadziłoby do wykreowania przez organ administracji publicznej nieprzewidzianej aktualnie obowiązującym brzmieniem art. 156 § 2 k.p.a. negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji obarczonej wadą z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., ale również arbitralnego ustalania przezeń jej normatywnej treści. Warunek "znacznego upływu czasu" mógłby być w zależności od okoliczności konkretnej sprawy spełniony zarówno w sytuacji upływu dziesięciu czy innej dowolnej liczby lat od wydania kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji. Taki sposób działania organu byłby nie do pogodzenia z zasadą pewności prawa. Godzi się wreszcie zauważyć, że sam Trybunał nie przesądzał w swoich rozważaniach, jaki termin prekluzyjny będzie właściwy dla zapewnienia zgodności kontrolowanego unormowania z Konstytucją uznając, iż w tym zakresie "ustawodawca dysponuje swobodą w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych", wynikającymi z art. 156 § 2 k.p.a. Działanie przeciwne stanowiłoby de facto rodzaj wykładni prawotwórczej."

W tej sytuacji, z uwagi na związanie zarówno organów rozpoznających ponownie sprawę jak i sądu oceną prawną zawartą w prawomocnych wyrokach sądów wydanych w niniejszej sprawie zarzuty naruszenia art. 156 § 2 k.p.a. uznać należało za oczywiście niezasadne jako stanowiący polemikę z oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku z 11 sierpnia 2016 r. oraz z 23 listopada 2018 r. Odstąpienie od powyżej oceny możliwe byłoby wyłącznie w razie zmiany stanu prawnego.

Sąd rozpoznający obecnie sprawę dostrzega, że w dniu wydania wyroku w sprawie skargi na decyzję Ministra [...] lutego 2020 r., to jest 2 lipca 2021 r. procedowana była w sejmie ustawa mająca na celu zmianę przepisów k.p.a. poprzez ich dostosowanie do zaleceń wynikających z powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd rozpoznając skargę zobowiązany był jednak do uwzględnienia stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji.

W dacie wydania wyroku nie była znana jeszcze ostateczna treść ustawy nowelizującej ani data jej wejścia w życie czy też możliwość zastosowania jej przepisów do spraw zakończonych decyzją ostateczną wydaną przed datą jej wejścia w życie. W konsekwencji brak było podstaw do odstąpienia od oceny prawnej zawartej w przywołanych wyrokach sądów obu instancji wydanych w sprawie.

Odnosząc się do podniesionego w skardze Gminy zarzutu naruszenia art. 190 ust. 2 Konstytucji w związku z art. 2 Konstytucji poprzez uznanie, że w sprawie znaduje zastosowanie art. 153 p.p.s.a. podczas gdy pierwszeństwo przyznać należy przepisom Konstytucji sąd wyjaśnia, że w niniejszej sprawie sądy administracyjne w prawomocnych wyrokach przesądziły, że nie jest możliwe zastosowanie wprost, bez uprzedniej interwencji ustawodawcy, wytycznych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W konsekwencji również ten zarzut uznać należało za niezasadny.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia nart. 104 § 2 k.p.a. (pkt 3 petitum skargi Spółki) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że jest możliwe wydanie w niniejszej sprawie decyzji częściowej wskazać należy, że dopuszczalność wydania w niniejszej sprawie decyzji częściowej przesądzona została w wyroku tutejszego sądu z 22 maja 2012 r. IV SA/Wa 1188/11. W wyroku tym sąd wskazał, na co słusznie zwrócił uwagę organ, że "błędne jest stanowisko skargi, że w rozpatrywanej sprawie nie mogła zostać wydana decyzja częściowa. Zasługuje bowiem na uwzględnienie stanowisko organu, że o dopuszczalności wydania w danej sprawie administracyjnej decyzji częściowej decyduje to, czy sprawa ta jest podzielna, a zatem, czy – mając na uwadze przedmiot sprawy, a zatem charakter praw i obowiązków, o których ma orzekać organ administracji - możliwe jest wyodrębnienie w sprawie takich części składowych, w odniesieniu do których można orzec oddzielnymi orzeczeniami (chodzi zatem o sytuację, w której - z punktu widzenia materialnoprawnego wyniku sprawy – nie ma znaczenia, czy przedmiotem orzeczenia są poszczególne części sprawy oddzielenie, czy też łącznie). Warunki takie zostały spełnione w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego, dotyczącego szeregu odrębnych działek gruntu. Trafnie powołał organ w tym miejscu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2009 r. (I GSK 877/08), stwierdzający, że "Dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jedynie w części, szczególnie wówczas, gdy decyzja ta obejmuje kilka elementów, z których każdy mógłby być przedmiotem rozstrzygnięcia w osobnej decyzji".

W konsekwencji, skoro w prawomocnym wyroku z 22 maja 2012 r. sąd dopuścił możliwość wydania w przedmiotowej sprawie decyzji częściowej to jest decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia w zakresie określonych parce gruntowych, podniesiony obecnie zarzut uznać należy za niezasadny.

Końcowo odnieść się należało do podniesionego w skardze zarzutu braku sprecyzowania decyzji poprzez operowanie przez organ określeniami "część obecnej działki..".

Odnosząc się do tego zarzutu sąd wskazuje, że decyzja stwierdzająca nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego nie wywołuje sama przez się skutków prawnorzeczowych. Jej realizacja wymaga m.in. wystąpienia do sądu wieczystoksięgowego celem uzgodnienia stanu prawnego nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym. Dopiero w toku takiego postępowania zajdzie konieczność ustalenia jakie części określonych działek wchodzących w skład nieruchomości w rozumieniu wieczystoksięgowym objęte były decyzją nacjonalizacyjną. Sąd zwraca uwagę w tym miejscu, że w toku postępowania sporządzone zostały mapy wskazujące na położenie i zasięg dawnych parcel, co pozwala na określenie zakresu decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Sąd wyjaśnia końcowo, że w aktach sądowych dotyczących skargi Gminy znajdują się przysłana pierwotnie przez organ kserokopia skargi Gminy a następnie nadesłany przez organ na skutek wezwania sądu – oryginał tejże skargi, różniący się jednak treścią od nadesłanej wcześnie kserokopii. Sąd ustosunkowując się do zarzutów skargi uwzględniał sposób ich sformułowania i uzasadnienia w oryginale skargi.

Z uwagi na powyższe, uznając zarzuty podniesione w skargach za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargi.