Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 547/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-07-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 243 par. 1, art. 245 par. 2 i 3, art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Sp. z o.o. z siedzibą w C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia straty za 2010 r. w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

[...] Sp. z o.o. z siedzibą w C. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej podniosła, że nie prowadzi obecnie działalności, nie ma przychodów i nie posiada żadnych wierzytelności. Stanowiące jej własność nieruchomości nie przynoszą zysków (istnieją trudności w wynajęciu i sprzedaży). Aktualnie wobec niej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne z tytułu zobowiązań podatkowych, które zostało skierowane do rachunków bankowych.

Ponadto z oświadczenia spółki wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych szacowana jest na kwotę [...]zł. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu to natomiast [...] zł. Spółka wskazała, iż posiada jeden rachunek bankowy ze stanem środków - minus [...] zł (stan na 30 kwietnia 2015 r.).

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Skarżąca spółka zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Jak wynika z powołanego wyżej przepisu, przyznanie prawa pomocy tej kategorii podmiotom uzależnione jest od wykazania przez wnioskodawcę braku możliwości wyłożenie środków niezbędnych na pokrycie kosztów postępowania. Tak więc wykazanie braku środków jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednakże po stronie wnioskodawcy swoistego rodzaju roszczenia o jego przyznanie. Zasadą bowiem jest, że każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest niczym innym jak formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Tytułem wstępu wskazania również wymaga, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy jeszcze w dwóch pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez nią skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach.

Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Natomiast w pozostałych dwóch sprawach odpowiednio [...] zł i [...] zł. Wymagane na obecnym etapie postępowania koszty wpisów od skarg nie za zatem niskie. Łączna kwota wpisów to [...] zł.

Dokonana analiza sytuacji finansowej i majątkowej nie pozwala jednak uznać, że zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na udzielenie jej wnioskowanego zwolnienia.

Mianowicie, jak wynika z akt sprawy skarżąca ostatni rok obrotowy zakończyła strata w kwocie [...]zł (nie osiągając żadnych przychodów). Okoliczność ta w połączeniu z treścią deklaracji dla podatku od towarów i usług z ostatniego półrocza w istocie wskazuje, że spółka nie prowadzi żadnej działalności. Okoliczność ta jak również fakt prowadzenia w stosunku do spółki postępowań egzekucyjnych z tytułu zaległości podatkowych nie mogą jednak stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy. Po pierwsze zważyć należy, że nie zawsze sytuacja finansowa spółki była tak niekorzystna. Mianowicie, okolicznością znaną oceniającemu z urzędu (vide akta sprawy I SA/Lu 1081/13) jest, że spółka wcześniejszy rok obrotowy, tj. 2013 zakończyła zyskiem w wysokości [...] zł. To zaś jednoznacznie wskazuje, że w tym czasie spółka prowadziła działalność znacznych rozmiarów i już wówczas obowiązana była poczynić oszczędności tytułem ewentualnych postępowań sądowych związanych z rozpoczętym w pierwszej połowie 2012 r, postępowaniem kontrolnym. Skarżąca natomiast całkowicie pominęła konieczność gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Już kiedy toczyło się postępowanie kontrolne, skarżąca uzyskany przychód rozdysponowała na inne cele, zupełnie pomijając, że organ weryfikuje deklarowane rozliczenie podatkowe.

Nie bez znaczenia jest również, że spółka na koniec 2014 r. posiadała rzeczowe aktywa trwałe o wartości [...] zł oraz aktywa obrotowe w wysokości [...] zł, co wcale nie wskazują na sytuacje spółki tak jak ją przedstawia strona. Podmiot, który posiada majątek o tak znacznej wartości nie może być uznany za ten który wpisuje się w kanony ubóstwa dla którego przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". W tych okolicznościach, mając na uwadze wielkość osiągniętego dochodu jak również wartość posiadanych środków trwałych nie do zaakceptowania jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych we wskazanej wyżej wysokości wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową.

Wobec powyższej argumentacji, bez znaczenie jest również wskazany we wniosku debet na rachunku bankowym w kwocie [...]zł (stan na 30 czerwca 2015 r.). Należy bowiem wskazać, że przez pojęcie "środki" o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, lecz również wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego. Innymi słowy "brak środków" na pokrycie niezbędnych kosztów nie ogranicza się tylko do braku środków finansowych, ale odnosi się do ogólnej sytuacji majątkowej podmiotu. Sąd (referendarz sądowy) oceniając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy bierze zaś pod uwagę nie tylko zasób posiadanej gotówki, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w L. z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę spełnienia tej przesłanki.

Wreszcie na sytuację spółki uzasadniającą udzielenie jej wnioskowanego zwolnienia nie wskazuje treść sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy. Z jego zapisów wprost wynika, że mimo braku obrotów oraz poniesionej straty, którą zamierza się pokryć przyszłymi zyskami zakłada się kontynuowanie działalności gospodarczej przez spółkę w dającej się przewidzieć przyszłości oraz, że nie istnieję okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania dalszej działalności gospodarczej przez spółkę.

Ponadto podniesienia wymaga, że strona jest osobą prawną - spółką prawa handlowego, powołaną celem prowadzenia działalności gospodarczej, a więc w celu zarobkowym, nastawionym na przynoszenie zysków swoim udziałowcom. W tej więc sytuacji, w której wolą tychże udziałowców jest dalsze podtrzymywanie bytu prawnego spółki oraz jej funkcjonowania w obrocie gospodarczym, winni oni uzupełnić ewentualne niedobory środków niezbędnych na pokrycie jej uzasadnionych wydatków. Do wydatków tych należy zaś zaliczyć także wydatki związane z toczącymi się postępowaniami sądowymi. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania tych kosztów na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Innymi słowy ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). W szczególności wskazać należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki, którą to konieczność przewiduje również umowa spółki (§ 9). Jak natomiast należy domniemywać w ostatnim okresie żaden ze wspólników spółki nie dokonywał dopłat na rzecz spółki o których mowa. W takiej sytuacji nie można żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych.

Na zakończenie jeszcze raz wskazania wymaga, że skarżąca spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych.

Reasumując, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, że zachodzą okoliczności do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak na wstępie.