Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2354/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 77 i 80, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153, 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2014 r. sprawy ze skarg S. Z., J. Z., J. S., B. S., S. S., P. S., M. S., T.N. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu wniosku S. Z., J. Z., T. N., J. S., B. S., P. S. i M. S., o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...].12.2012 r. nr [...] odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r. nr [...],[...] odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...].06.1952 r. nr [...] oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...].07.1953 r. nr [...] o odszkodowaniu za nieruchomość wywłaszczoną orzeczeniem z dnia [...].06.1952 r. nr [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Orzeczeniem z dnia [...].06.1952 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa - Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w [...]. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w P. nr [...] t. [...] wyk.L. [...], parcela nr [...] (część) o pow. [...] m², stanowiącej współwłasność A.S., E. Z. i T. S.

Następnie orzeczeniem z dnia [...].07.1953 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. przyznało odszkodowanie za wywłaszczenie ww. nieruchomości na rzecz współwłaścicieli.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń wystąpiła, pismem z dnia [...].12.1991 r. sprecyzowanym pismem z dnia [...].01.1996 r. T. N.

Decyzją z dnia [...].09.1999 r. nr [...],[...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń. W decyzji organ wskazał na brak odnalezienia, pomimo wieloletnich poszukiwań, akt archiwalnych dot. przedmiotowych orzeczeń.

Wnioskiem z dnia [...].02.2000 r. T. N. zwróciła się do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją.

Postanowieniem z dnia [...].04.2000 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił przywrócenia ww. terminu. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13.12.2001 r. sygn. akt I SA 752/00 oddalił skargę T. N. na powyższe postanowienie z dnia [...].04.2000 r.

Następnie pismem z dnia [...].04.2006 r. S. Z., J. Z., T. N., J. S. i B.S. wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999r., wskazując w uzasadnieniu wniosku, iż organ dokonał oceny nadzorczej orzeczeń bez zgromadzenia akt archiwalnych.

Decyzją z dnia [...].10.2008 r. nr [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność ww. decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, iż w postępowaniu zakończonym przedmiotową decyzją organ naruszył w stopniu rażącym art. 7, 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak zgromadzenia niezbędnych akt archiwalnych oraz aktualnego stanu prawnego nieruchomości, co wpłynęło na brak udziału wszystkich stron w postępowaniu.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...].02.2009 r. nr [...].

Wyrokiem z dnia 23.06.2010 r. sygn. akt I SA/Wa 545/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzję z dnia [...].02.2009 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...].10.2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż organ rozważył żądanie stwierdzenia nieważności pomimo, iż pismo zawierające to żądanie nie zostało skutecznie wniesione, bowiem podpisała je osoba, której strony nie udzieliły pełnomocnictwa do dokonania takiej czynności. W związku z powyższym Sąd zobowiązał organ do wystąpienia do P. K. o nadesłanie stosownego pełnomocnictwa.

Sąd wskazał ponadto, iż możliwość stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ze względu na naruszenie przepisów proceduralnych, tj. art. 7, 77 lub 80 k.p.a. uzasadniona jest w sytuacji, gdy organ prowadzący postępowanie nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania dowodowego lub dokonał istotnych ustaleń w oparciu o dowody niepozostające ze sprawą w jakimkolwiek związku. Dodatkowo Sąd wskazał, iż ujawnienie nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, które nie były znane organowi oraz naruszenie praw strony do udziału w postępowaniu, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, nie zaś do stwierdzenia jej nieważności. W związku z powyższym, w ocenie Sądu uzyskanie akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości może stanowić ewentualnie przesłankę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...].09.1999 r.

W związku z powyższymi wytycznymi, organ pismem z dnia [...].02.2010 r. nr [...] zwrócił się do P. K. o nadesłanie stosownego pełnomocnictwa do występowania w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miasta z dnia [...].09.1999 r. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia [...].02.2011 r. P. K. nadesłał stosowne pełnomocnictwa do reprezentowania S. Z., J. Z., T. N., J. S., B. S., S. S., P. S. i M. S., jak również postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia [...].12.2009 r. sygn. akt [...] o nabyciu spadku po B. S..

Decyzją z dnia [...].12.2012 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r. nr [...],[...].

W uzasadnieniu swej decyzji organ, mając na uwadze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23.06.2010 r. sygn. akt I SA/Wa 545/10 wskazał, że przedmiotem oceny w postępowaniu nadzorczym jest decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].06.1952 r. oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...].07.1953 r. o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczenie. Zgodnie z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Akta dotyczące postępowania zakończonego decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r. wskazują, iż organ nadzoru zwrócił się o kwerendę akt archiwalnych dotyczących orzeczenia z dnia [...].06.1952 r. oraz orzeczenia z dnia [...].07.1953 r., która jednak nie przyniosła rezultatu. Zatem, skoro w postępowaniu nadzorczym podejmowano czynności zmierzające do zgromadzenia akt archiwalnych sprawy, to odnalezienie akt archiwalnych już po wydaniu decyzji nadzorczej z dnia [...].09.1999 r., nie może stanowić podstawy do stwierdzenia jej nieważności, mogąc ewentualnie stanowić podstawę do wznowienia postępowania nadzorczego.

Organ uznał również, że przesłanki stwierdzenia nieważności nie może stanowić pominięcie w postępowaniu osób, którym w dacie wydania rozstrzygnięcia nadzorczego przysługiwał status strony posiadające prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości, bowiem ww. okoliczność może stanowić przesłankę wznowienia postępowania, nie zaś stwierdzenia jego nieważności.

W decyzji z dnia [...].12.2012 r. organ podniósł, iż skierowanie decyzji do zmarłej W. S. (w rozdzielniku decyzji z dnia [...].09.1999 r. określonej, jako W.) nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności, bowiem spadkobiercy ww. zmarłej brali udział w postępowaniu nadzorczym i byli adresatami kwestionowanej decyzji.

Pismem z dnia 31.12.2012 r. S. Z., J. Z., T. N., J.S., B. S., S.S., P.S. i M. S. uzupełnionym pismem z dnia [...].03.2013 r. wystąpili w ustawowym terminie do Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją z dnia [...].12.2012 r. nr [...].

Skarżący zarzucili organowi naczelnemu oraz pośrednio wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23.06.2010 r. sygn. akt I SA/Wa 545/10 naruszenie art. 7 art. 77 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w prowadzonym przez siebie postępowaniu nadzorczym zakończonym decyzją z dnia [...].09.1999 r. poprzestał jedynie na kwerendzie w zasobach archiwalnych Urzędu Wojewódzkiego w [...] (która zresztą nie przyniosła spodziewanego rezultatu), tym samym naruszając zasady postępowania, gdyż organ winien w prowadzonym przez siebie postępowaniu nadzorczym podjąć wszelkie czynności zmierzające do zgromadzenia materiału dowodowego, w tym wystąpić do innych urzędów.

Skarżący podnieśli, iż odnalezione w zasobach Urzędu Miasta P. akta wywłaszczeniowe dotyczące orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...].06.1952 r. wskazują, że ww. orzeczenie rażąco narusza przepisy dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r. Skoro zatem stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wydając decyzję z dnia [...].09.1999 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].06.1952 r. oraz orzeczenia z dnia [...].07.1953 r., w świetle naruszeń postępowania wywłaszczeniowego ujawnionych w odnalezionych aktach wywłaszczeniowych, rażąco naruszył prawo.

W ocenie skarżących w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem odnalezienie akt wywłaszczeniowych po wydaniu decyzji z dnia [...].09.1999 r. nie jest okolicznością nieznaną organowi, bowiem organ posiadał wiedzę o istnieniu akt wywłaszczeniowych jedynie nie zostały odnalezione przez organ wskutek braku należytej staranności. W ocenie skarżących, organ bowiem winien zebrać materiał dowodowy, aby udowodnić swe stanowisko. Niezebranie pełnego materiału dowodowego oznacza, iż w postępowaniu weryfikacyjnym rażąco naruszono prawo.

Po rozpatrzeniu wniosku i całości akt sprawy, organ stwierdził, że w trakcie postępowania administracyjnego, które prowadzone było w trybie nadzoru na podstawie i w granicach art. 156 § 1 k.p.a. i nast., niezbędnym było ustalenie czy decyzja która podlega ww. analizie dotknięta jest jedną z wad wymienionych we wskazanym powyżej art. 156 § 1 k.p.a. i w sytuacji ich wystąpienia stwierdzenie jej nieważności lub w sytuacji wystąpienia przesłanek z § 2 stwierdzenie naruszenia prawa.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 t.j.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Mając zatem na uwadze treść ww. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz treść uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23.06.2010 r. sygn. akt I SA/Wa 545/10, organ naczelny podtrzymał stanowisko zawarte w skarżonej decyzji z dnia [...].12.2012 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r.

Organ podniósł, że organ nadzoru jest związany oceną prawną zaprezentowaną w ww. wyroku z dnia 23.06.2010 r. sygn. akt I SA/Wa 545/10, dotyczącą oceny legalności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r. Od powyższego wyroku nie została bowiem złożona skarga kasacyjna, a zatem wyrok z dnia [...].06.2010 r. jest prawomocny.

Jak zauważył Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, podlegającą nadzorowi decyzję z dnia [...].09.1999r. wydano w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980r., nr 9, poz. 26 ze zm.), zatem dokonał jej oceny przede wszystkim w aspekcie zgodności z ww. przepisami.

Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że przedmiotem postępowania zakończonego decyzją z dnia [...].12.2012 r. jest ocena legalności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r. Organ nadzorczy ocenia postępowanie m.in. w kontekście zgodności z art. 77 § 1 k.p.a. w myśl którego organ nadzorczy zobowiązany był zebrać i rozpatrzyć, w sposób wyczerpujący, cały materiał dowodowy oraz w myśl ówczesnego brzmienia art. 7 k.p.a. stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednocześnie organ podniósł, iż przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu nie jest ponowna ocena legalności postępowania zakończonego orzeczeniem z dnia 09.06.1952 r., czy też orzeczeniem z dnia [...].07.1953 r.

W decyzji z dnia [...].12.2012 r., poprzednik prawny Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast - Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa pismem z dnia [...].01.1992 r. zlecił odnalezienie archiwalnych akt wywłaszczeniowych Urzędowi Wojewódzkiemu w [...]. Potwierdzeniem, że istniały wówczas problemy z odnalezieniem akt jest pismo Urzędu Wojewódzkiego w [...]. z dnia [...].07.1992 r. przekazujące Ministrowi Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stanowisko w sprawie i odnalezione szczątki akt sprawy. Podejmowanie czynności, mających na celu odszukanie akt wywłaszczeniowych przez ówczesny Urząd Wojewódzki w [...]., potwierdza pismo Wojewody [...] z dnia [...].05.2001 r. skierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zatem, mając na uwadze powyższe dokumenty oraz stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 23.06.2010 r. sygn. akt I SA/Wa 545/10, organ podtrzymał stanowisko, iż Prezesowi Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wydającemu decyzję z dnia [...].09.1999 r., nie można czynić zarzutu naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu rażącym z uwagi, na to iż przeprowadzona kwerenda akt archiwalnych nie przyniosła oczekiwanego rezultatu.

Organ podtrzymał również wcześniejsze stanowisko, że pominięcie stron w prowadzonym postępowaniu stanowi przesłankę wznowienia postępowania, nie stanowi zaś rażącego naruszenia art. 77 k.p.a. w związku z art. 10 oraz art. 28 k.p.a., tym samym nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności nadzorowanej decyzji.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zwraca uwagę, że przed wydaniem decyzji z dnia [...].09.1999 r. organ nadzoru zawiadomieniem z dnia [...].08.1999 r. poinformował strony o wszczętym postępowaniu i zgromadzonym materiale dowodowym, a także o braku dokumentacji archiwalnej, wskazując jednocześnie na możliwość przedstawienia wyjaśnień i dokumentów potwierdzających zasadność zarzutów. Z akt sprawy oraz z treści decyzji z dnia [...].09.1999 r. wynika, iż strony postępowania nie skorzystały z przysługujących im praw i nie przedłożyły dowodów mających na celu poparcie swych stanowisk. Nie poinformowano również organu nadzorczego o zawartej przez właścicieli umowie darowizny.

Powyższe okoliczności zdaniem organu wskazują, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wydając decyzję z dnia [...].09.1999 r. nie odnalazł w zasadzie żadnych akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] był zobligowany do wydania w powyższym stanie faktycznym decyzji nadzorczej. Organ nadzoru nie posiadając akt archiwalnych dotyczących postępowania wywłaszczeniowego i odszkodowawczego, nie miał możliwości oceny, czy w podlegającym ocenie postępowaniu wywłaszczeniowym zakończonym orzeczeniem z dnia [...].06.1952 r. i odszkodowawczym zakończonym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].07.1953 r. doszło do naruszenia prawa mającego charakter rażący, ewentualnie innego naruszenia prawa, wskazanego w którymkolwiek z punktów art. 156 § 1 k.p.a. Zatem zdaniem organu Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wydając decyzję nadzorczą, mając na uwadze zasadę domniemania trwałości i legalności decyzji, na dzień orzekania dysponował takim materiałem dowodowym, który nie dawał podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego.

Brak jest zatem podstaw zdaniem organu do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji z dnia [...].09.1999 r.

Jednocześnie organ podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, iż pozyskanie akt archiwalnych po wydaniu i wejściu do obrotu ostatecznej decyzji nadzorczej stanowi podstawę do wznowienia zakończonego postępowania nadzorczego (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.), nie zaś podstawę stwierdzenia jego nieważności. Podnoszone w piśmie z dnia [...].03.2013 r. zarzuty, iż przesłanka wznowienia postępowania, wskazująca wyjście na jaw nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji nadzorczej nieznanych organowi, który wydał decyzję, w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania, gdyż organ nadzorczy posiadał wiedzę o istnieniu dokumentów w tej prawie jedynie nie zostały one odnalezione na skutek braku staranności organu nadzoru, który był zobowiązany zebrać cały materiał dowodowy, aby udowodnić swe stanowisko. Skoro organ tego nie zrobił to oznacza zdaniem odwołujących się, iż postępowanie nadzorcze zawiera wady o charakterze rażącym. Stanowisko takie zdaniem organu należy uznać za absurdalne, stanowiące polemikę ze stanowiskiem ustawodawcy zawartym w treści pkt 5 art. 145 § 1 k.p.a.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej podtrzymał także swoje wcześniejsze stanowisko, iż skierowanie decyzji z dnia [...].09.1999 r. do zmarłej (w dacie wydania decyzji) W. S. (omyłkowo wskazanej w decyzji z dnia [...].09.1999 r. jako W.) nie może być oceniane jako rażące naruszenie prawa. Z akt sprawy wynika bowiem, że T. N., B. S. oraz J.S. następcy prawni zmarłej W. S. (w myśl postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...].11.1998 r. sygn. akt [...]), byli adresatami ocenianej decyzji nadzorczej. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych skierowanie decyzji do osoby zmarłej z jednoczesnym skierowaniem jej do spadkobierców tejże osoby nie stanowi podstawy do stwierdzenia, iż zaszła okoliczność wskazana w art. 156 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.10.2009 r. sygn. akt I OSK 871/08, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest również taką okolicznością wskazana powyższej omyłka pisarska w imieniu zmarłej, gdzie w rozdzielniku decyzji z dnia [...].09.1999 r. zamiast imienia W. S., podano imię W. S.

Dlatego też organ uznał, że nie zaszły okoliczności obligujące organ nadzoru do stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r., bowiem ani w postępowaniu zakończonym ww. decyzją, ani w samej jej treści nie znalazły się wady mające charakter rażący. Z akt sprawy nie wynika również, aby zaistniały jakiekolwiek inne wady wskazane w art. 156 § 1 k.p.a.

Na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli B. S., S. S., P.S. i M. S. zarzucając jej rażące naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 1999 r. nie narusza rażąco prawa – art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. i wnieśli o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...].12.2012 r.

Uzasadnieniu skarżący podnoszą miedzy innymi, że zaskarżona decyzja rażąco narusza art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ponieważ przed jej wydaniem organ nadzorczy w sposób wymagany przepisami k.p.a. nie pozyskał dowodów niezbędnych dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, na co ewidentnie wskazuje ukształtowane w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych i przytoczyli orzeczenia sądów administracyjnych z których wynika, że naruszenie zasady ogólnej postępowania administracyjnego będzie miało charakter rażący wtedy, kiedy będzie oczywiste i niewątpliwe. Skarżący podnoszą, że przesłanki z art. 156 par. 1 k.p.a. odnoszą się do wadliwości samego aktu, a nie postępowania, w którym go podjęto, jednak ich zdaniem można wyprowadzić rażące naruszenie prawa przepisu art. 7 k.p.a. wskutek ustalenia, że w sprawie zastosowano przepis prawa materialnego do stanu faktycznego, który nie został ustalony, a więc co do którego nie można w niewątpliwy sposób przyjąć, że mieści się w hipotezie tej normy prawnej – (wyrok WSA w Opolu z dnia 05.07.2012 r. II SA/Op 121/12 Lex nr 1229003)

Zdaniem skarżących, przez materiał dowodowy należy rozumieć ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dowodowe nie może zostać zakończone, dopóki organ nie ustali, czy stan faktyczny przewidziany w normie prawnej wystąpił, czy też nie wystąpił w rozpoznawanej sprawie. (WSA w Lodzi w wyroku z dnia 16.11.2011 r. III SA/Łd 1017/11 Lex nr 1102757).

Organ zdaniem skarżących, nie może oczekiwać, że strona powinna przedstawić wszystkie dowody na poparcie swoich twierdzeń. – (wyrok WSA w Łodzi z dnia 06.12.2011 r. II SA/Łd 937/11 Lex nr 1097229).

Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. (- wyrok NSA w Warszawie z dnia 28.03,2012 r. I OSK 563/11 Lex nr 1145120).

W ramach trybu wynikającego z art. 156 par. 1 pkt 2 k.p.a. postępowanie wyjaśniające powinno zostać oparte na istniejącym w sprawie materiale dowodowym. Skoro rażące naruszenie prawa jest zjawiskiem o wyjątkowym charakterze, to ustalenie, jaki materiał dowodowy ukształtował kontrolowane rozstrzygniecie, winno zostać dokonane w sposób szczególnie wyczerpujący i wnikliwy, uwzględniający w pełni przepisy art. 7, 8 i 77 par. 1 k.p.a. (- wyrok WSA w Opolu z dnia 01.12.2011 r. II SA/Op 479/11 Lex nr 1133611).

Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz obowiązek przeprowadzenia tych dowodów z urzędu. (- wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15.03.2012r. II SA/G1 793/11 Lex nr 1138444)

W dniu wydania decyzji organ nadzoru posiadał wiedzę, że dowody w postaci dokumentacji archiwalnej istnieją/muszą istnieć. Akta w tym przedmiocie posiadają kategorię przechowywania A, a więc odnalezienia tych akt po wydaniu wadliwej decyzji nadzorczej w żaden sposób nie może być zdaniem skarżących pojmowane, jako wyjście na jaw nowych dowodów, nieznanych organowi nadzoru w dniu wydawania decyzji nadzorczej.

Decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji, która rażąco narusza prawo jest decyzją rażąco naruszającą prawo, a orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia [...].06.1952 r. zdaniem skarżących rażąco narusza prawo poprzez to, że wnioskodawca wywłaszczenia nie legitymował się wymaganą literalnie przez ustawodawcę opinią prezydium wojewódzkiej rady narodowej, która winna być dołączona do zezwolenia Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów, a które to zezwolenie w tej sprawie zostało wydane dopiero po objęciu przez Państwo władztwa nad przedmiotową nieruchomością. Wywłaszczenia dokonano, gdy na nieruchomości były już wybudowane obiekty, pod realizację których nastąpiło wywłaszczenie. Pobudowano je przed wywłaszczeniem, kiedy to Państwo dzierżawiło przedmiotowe grunty. Brak było zatem zdaniem skarżących podstaw do stosowania trybu administracyjnego przejęcia własności tej nieruchomości ponieważ wywłaszczenie służy pozyskiwaniu nieruchomości na realizacje celów przyszłych, a nie już zrealizowanych.

Do tych wadliwości decyzji wywłaszczeniowej, ponoszonych przez skarżących organ nadzoru w żadnej decyzji się nie odmówił. Wadliwości skutkują tym, zdaniem skarżących, że i decyzja z dnia [...].07.1953 r. o przyznaniu odszkodowania, jako wydana bez podstawy prawnej jest nieważna.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie mogła być uwzględniona, ponieważ decyzja ta nie narusza prawa.

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte z wniosku S. Z., J. Z., T. N., J. S. i B. S. z dnia [...] kwietnia 2006 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] czerwca 1952 r. nr [...] wywłaszczającego na rzecz Skarbu Państwa – [...] w P. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] o powierzchni [...] m² stanowiącej współwłasność A. S., E. Z. i T. S., oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lica 1953 r. nr [...] przyznającego odszkodowanie za wywłaszczenie powyższej nieruchomości na rzecz jej współwłaścicieli.

Decyzje wydane w przedmiotowej sprawie były przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie który wyrokiem z dnia 23.06.2010 r. (sygn. akt I SA/Wa 545/10) uchylił wydana w przedmiotowej sprawie decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymując w mocy decyzje tego organu z dnia [...] października 2008 r. stwierdzającą nieważność decyzji Prezesa urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].09.1999 r.

Jednocześnie w uzasadnieniu Sąd przedstawił stanowisko prawne, wskazując, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ze względu na naruszenie przepisów proceduralnych tj. art. 7, 77 i art. 80 k.p.a., jest uzasadnione wyłącznie wtedy, gdy organ prowadzący postępowanie nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania dowodowego lub dokonał istotnych ustaleń w oparciu o dowody niepozostające ze sprawą w jakimkolwiek związku. Jednocześnie Sąd wskazał, że ujawnienie nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, które nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie nadzorcze oraz naruszenie praw strony do udziału w postępowaniu stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, a nie do stwierdzenia jej nieważności.

Dlatego też w ocenie Sądu uzyskanie akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości może stanowić ewentualnie przesłankę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] września 1999 r.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd musi uwzględnić treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu oceną prawną oznacza, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika nie tylko z sentencji orzeczenia, ale również z jego uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2004 r. FSK 349/2004).

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego (wyrok NSA z dnia 23 października 1998 r. I SA 1663/96), co w niniejszym przypadku nie miało miejsca.

Powołany przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już na tym etapie postępowania swobody w zakresie wykładni prawa. Zasada ta obowiązuje także organ orzekający w sprawie, który będąc związany wykładnią prawa w tej sprawie nie może odstąpić ani od oceny prawnej, ani też od wskazań co do dalszego postępowania.

W badanej sprawie organ uwzględnił wytyczne Sądu i słusznie orzekł, iż nie można Prezesowi Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zarzucić naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu rażącym z uwagi na to, że poszukiwanie przez niego akt administracyjnych (na co są dowody w aktach sprawy pismo Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].01.1992 r., pismo Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...].07.1992 r., pismo Wojewody [...] z dnia [...].05.2001 r.) nie przyniosło rezultatów. Wydając decyzję nadzorczą Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie posiadając powyższych dokumentów archiwalnych nie miał możliwości oceny czy badane przez niego postępowanie wywłaszczeniowe rażąco naruszyło prawo tj. art. 156 § 1 k.p.a.

Dlatego tez mając na uwadze zasadę trwałości i legalności decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast był zobowiązany do odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń wywłaszczeniowych, co słusznie podkreślił Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd w pełni podziela stanowisko zarówno Sądu poprzednio orzekającego w przedmiotowej sprawie jak i organu, że odnalezienie akt archiwalnych już po wejściu do obrotu prawnego ostatecznej decyzji nadzorczej stanowi podstawę do wznowienia postępowania nadzorczego (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.), a nie podstawę do stwierdzenia jego nieważności.

Dlatego też zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Sąd dodatkowo podkreśla, że Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nowym i samodzielnym postępowaniem zmierzającym do ustalenia, czy nastąpiło m.in. rażące naruszenie prawa, czy też naruszenie zwykłe. Z powyższymi pojęciami ustawa wiąże bowiem różne skutki prawne.

Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi kwalifikowaną postać naruszenia prawa

i nie można stosować wykładni rozszerzającej względem tego przepisu. Z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa lub ich odmówiono albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem, albo uchylono obowiązki. Wynika z tego, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (vide B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest

również pogląd, który Sąd w obecnym składzie podziela, że stwierdzenie nieważności decyzji z przyczyny rażącego naruszenia prawa może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy organ ustali, że decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa, a ponadto jej obowiązywanie wywołuje skutki niemożliwe do zaaprobowania w praworządnym państwie. Zatem obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa jest wyraźne wskazanie

nie tylko tego jaki przepis prawa został naruszony, ale również dlaczego to naruszenie organ ocenił jako rażące. O rażącym naruszeniu prawa decydują bowiem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki, które wywołuje decyzja.

W związku z tak zakreślonymi granicami postępowania organ nadzoru nie gromadzi nowych dowodów w sprawie, które prowadziłyby do nowych ustaleń faktycznych. Oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje tylko i wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym, zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej. Tak więc badany jest stan faktyczny, jak i prawny z daty wydania decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie administracyjne o stwierdzenie jej nieważności.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.