Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1157/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6, art. 89 § 1 - § 3, art. 164 § 4
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Protokolant Anna Błażejczyk, po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Go 574/18 w sprawie ze skargi M. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 12 października 2018 r., nr 0801-IEE.711.127.2018.4 UNP: 0801-18-064456 w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. A. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 20.03.2019 r. o sygn. I SA/Go 574/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę M. A. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 12.10.2018 r., nr 0801-IEE.711.127.2018.4 UNP:0801-18-064456, wydane w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – doradcę podatkowego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a) w związku z art. 18 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a.) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że Dyrektor IAS postanowieniem z 12.10.2018 r. bezzasadnie utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z 9.07.2018 r., podczas gdy zarzuty zgłoszone w zażaleniu uzasadniały uchylenie w całości postanowienia Naczelnika US z 9.07.2018 r. i orzeczenie co do istoty sprawy przez: uwzględnienie w całości skargi na czynność zabezpieczającą polegającą na zajęciu zabezpieczającym wierzytelności względem B. sp. z o.o. na podstawie zawiadomienia Naczelnika US w Gorzowie Wielkopolskim z 23.04.2018 r., doręczonego 25.04.2018 r. i uchylenie w całości ww. czynności zabezpieczającej;

2. art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1, 2, 4, 5, 5a i 6 w związku z art. 89 § 1-3 w związku z art. 164 § 4 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że skarga na ww. czynności zabezpieczające zasługiwała na uwzględnienie, zaskarżony środek zabezpieczający powinien być uchylony, a postępowanie zabezpieczające wstrzymane;

3. art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 124 § 1 i 2 i z art. 124 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 54 § 1 i 5 w związku z art. 89 § 1-3 w związku z art. 164 § 4 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że organy obydwu instancji nieprawidłowo ustosunkowały się doi skargi i wadliwie uzasadniły pod względem faktycznym i prawnym wydane przez siebie postanowienia;

4. art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1, 2, 4, 5, 5a i 6 w związku z art. 89 § 1-3 w związku z art. 164 § 4 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia wyroku, w którym Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że organy administracji obydwu instancji zasadnie oddaliły skargę na czynność zabezpieczającą.

2.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

3.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem podlega oddaleniu. Tożsamy problem prawny dotyczący skarżącej był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach z 28.07.2022 r., III FSK 1171/21, III FSK 1165/21, III FSK 1166/21, wydanym w tym samym składzie. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie przedstawia zasadniczą argumentację zaaprobowaną w tych orzeczeniach.

3.2. Nie daje podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzut powiązany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wypada jednak zwrócić uwagę, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. można uznać za usprawiedliwiony w sytuacji, kiedy skarżący wykaże, że sąd nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z treści tego przepisu, zastosowania przez organy przepisów prawa. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Wojewódzki sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego sprawy, a jedynie ocenia, jak z obowiązku ustalenia stanu faktycznego wywiązał się organ administracji. W związku z tym ocena ta musi być dokonywana (wyjaśniana) w ramach podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Najogólniej rzecz ujmując, podstawa prawna rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. W konsekwencji, jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje, jaki stan faktyczny sprawy został przez sąd przyjęty, art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15.02.2010 r., II FPS 8/09), w szczególności za pomocą tej podstawy nie można kwestionować przyjętej przez sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.

Sąd pierwszej instancji w sporządzonym w niniejszej sprawie uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, jaki stan faktyczny przyjmuje za podstawę rozstrzygnięcia, przekonująco uzasadnił również swoje stanowisko m.in. w zakresie prawidłowości zawiadomienia o zastosowaniu środka zabezpieczającego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazany art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może być natomiast punktem odniesienia przy prowadzeniu sporu dotyczącego zgodności z prawem postanowienia dotyczącego skargi na czynności zabezpieczające.

3.3. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 54 § 1, 2, 4, 5, 5a i 6 u.p.e.a. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Na przewlekłość postępowania egzekucyjnego skarga przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku (art. 54 § 2 u.p.e.a.). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 54 § 4 u.p.e.a.). W sprawie skarg, o których mowa w art. 54 § 1 i 2 u.p.e.a., postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (art. 54 § 5 u.p.e.a.). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (art. 54 § 5a u.p.e.a.). Wniesienie skargi, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (art. 54 § 6 u.p.e.a.).

W sprawie nie znajduje zastosowania art. 54 § 2 u.p.e.a., który dotyczy uprawnień wierzyciela. Z kolei skarżący nie uzasadnił zarzutu naruszenia art. 54 § 4, 5, 5a i 6 u.p.e.a., co uniemożliwia odniesienie się do tego zarzutu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji wyjaśnił skarżącemu charakter skargi na czynność zabezpieczającą, w tym zakres postępowania prowadzonego na podstawie tej skargi. W ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynność egzekucyjną (zabezpieczającą) możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym tego czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia. W związku z tym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty czy też zażalenie to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi na czynności egzekucyjne. Zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia. W konsekwencji, w postępowaniu wszczętym skargą na czynności zabezpieczające, nie ma znaczenia powoływanie się przez skarżącego na wniesienie zarzutów w sprawie postępowania zabezpieczającego. Dopiero ich uwzględnienie we właściwym trybie będzie miało wpływ na czynność zabezpieczającą.

3.4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim trafnie odniósł się do zarzutów naruszenia art. 89 § 1-3 w związku z art. 164 § 4 u.p.e.a. Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 u.p.e.a., przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. W art. 89 § 2 u.p.e.a. wskazano, że zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Z kolei według art. 89 § 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny: (1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: (a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, (b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, (c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; (2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; (3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1 u.p.e.a.

Artykuł 164 § 4 u.p.e.a. natomiast przewiduje, że do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, renty socjalnej, egzekucję z rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych, praw z papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego, papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, weksla, autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz własności przemysłowej, udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, pozostałych praw majątkowych oraz ruchomości.

Sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał, że w kontrolowanej sprawie w celu dokonania zajęcia zabezpieczającego wykorzystano prawidłowy druk zawiadomienia ustalony rozporządzeniem Ministra Finansów z 17.12.2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1339). Zawiadomienie zawierało wszystkie elementy wymagane art. 89 u.p.e.a.

3.5. Zaskarżone w sprawie postanowienie spełnia wszystkie wymogi określone przez art. 124 § 1 i 2 k.p.a. W szczególności zawarto w nim oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, w jakim trybie służy na nie skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania. Postanowienie zawierało też uzasadnienie faktyczne i prawne. Nie daje podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia wskazanych przepisów kwestionowanie rozstrzygnięć organów administracji zawartych w wydanych w sprawie postanowieniach.

3.6. Mając na uwadze przedstawione okoliczności Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w sprawie zachodziły podstawy do utrzymania w mocy przez Dyrektora IAS w Zielonej Górze postanowienia organu pierwszej instancji. Stwierdzenie to czyni niezasadnymi zarzuty naruszenia art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a.

3.7. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono w oparciu o art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a.

Jacek Pruszyński Tomasz Zborzyński Stanisław Bogucki