Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 97/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2011-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 90d ust.1,ust. 7, 8,
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 8,
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt l kpa, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 90d ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r., Nr 256, poz. 2572 ze zm), po rozpatrzeniu odwołania A.C. od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] października 2010r., o odmowie przyznania stypendium szkolnego dzieciom: [...] C, na rok szkolny 2010/2011 w okresie od [...] września 2010 r. do [...] grudnia 2010r., utrzymało zaskarżoną decyzję w całości w mocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że A. C. wnioskami z dnia [...] września 2010r. wystąpiła do Wójta o przyznanie stypendium szkolnego dla siedmiorga dzieci w wieku szkolnym. Ponadto oświadczyła, że miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł, a na jednego jej członka przypada kwota [...] zł.

Organ pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] października 2010 r., odmówił przyznania stypendium dla dzieci, na rok szkolny 2010/2011 w okresie od [...] września 2010 r. do [...] grudnia 2010 r., z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego ustalonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, wynoszące 351 zł na osobę w rodzinie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w sierpniu 2010 r. składała się: renta socjalna A. C. w kwocie [...] zł netto, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, świadczenie rodzinne wraz z dodatkami na siedmioro dzieci w kwocie [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych w tym [...] ha przeliczeniowych oraz udział 1/2 w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha fizycznych w tym [...] ha przeliczeniowych. Wskazując, na treść art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej - z 1ha przeliczeniowego uzyskuje się miesięczny dochód w kwocie 207zł (§ 1 pkt 2 lit. e rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej), przyjęto, że z gospodarstwa rolnego A. C. uzyskuje miesięczny dochód w kwocie [...] zł. Łączny udokumentowany dochód dziewięcioosobowej rodziny w sierpniu 2010 r. wyniósł więc

[...] zł, a na jednego jej członka przypadała kwota [...], przekraczająca kryterium ustawowe uprawniające do przyznana stypendium.

W odwołaniu wniesiono o uchylenie decyzji wskazując, że spór w sprawie sprowadza się wyłącznie do prawidłowości ustalenia przez organ pierwszej instancji miesięcznego dochodu rodziny, w szczególności dochodu z gospodarstwa rolnego. Zdaniem odwołującej się organ nie pomniejszył tego dochodu o składki na ubezpieczenie społeczne rolników, które w całości kształtują się na poziomie ok. [...]zł..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołało przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty tj. art. 90 c ust. 1, 4, art. 90d, art. 90f, i art. 90m, wskazując, że mają one zastosowanie w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z obowiązującymi przepisami wydanie decyzji musi być poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem sprawy. Ustaleń dotyczących kwestii podstawowej, a więc wysokości dochodu na jednego członka rodziny oraz jej składu osobowego, organ dokonuje między innymi na podstawie informacji zawartych we wniosku o przyznanie pomocy.

Z uzasadnienia decyzji Wójta wynika, że dochód na jednego członka rodziny skarżącej przekracza kryterium ustalone na kwotę 351zł bowiem wynosi [...] zł. Na dochód uzyskany w sierpniu 2010 r. składała się renta socjalna A. C. w kwocie [...] zł netto, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, świadczenie rodzinne wraz z dodatkami na siedmioro dzieci w kwocie [...] zł oraz z dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych w tym [...] ha przeliczeniowych oraz udział 1/2 w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha fizycznych, w tym [...] ha przeliczeniowych w kwocie [...] zł. Łączny dochód dziewięcioosobowej rodziny (traktowanej jako osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące) w miesiącu sierpniu 2010r. wyniósł zdaniem organu [...] zł, a na jednego jej członka przypadła kwota [...] zł.

Zdaniem organu odwoławczego, co do dochodu z gospodarstwa rolnego, że odesłanie przez art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty do ustalania dochodu rodziny w oparciu o art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej powoduje, iż niezależnie od tego, czy grunty gospodarstwa przynoszą jakikolwiek dochód, czy też nie ustawodawca przyjął, że 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód w kwocie 207 zł miesięcznie (art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej i § 1 pkt 2 lit. e rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Tym samym ustalił ryczałtową kwotę dochodu z 1 ha gospodarstwa rolnego nie uzależniając jej od dodatkowych wymagań jak konieczność prowadzenia upraw, zaniechania produkcji rolnej na własne życzenie, odłogowania, czy też innego stanu faktycznego mającego wpływ na wielkość rzeczywistych dochodów z 1 ha przeliczeniowego gruntu. Wobec tego niezależnie, czy dochód ten jest większy czy mniejszy, czy też w ogóle go nie ma, wolą ustawodawcy wynosi on 207zł z l ha przeliczeniowego.

SKO w uzasadnieniu wskazując na nową linię orzecznictwa ukształtowaną na tle wyroku NSA z dnia 18.03.2009 r., sygn. akt: I OSK 1461/08, że przy ustalaniu dochodu w skład którego wchodzi również dochód z gospodarstwa rolnego odliczeniu od tego dochodu podlegają składki na ubezpieczenie społeczne rolników,. stwierdziło iż nie akceptuje stanowiska Sądu co do pomniejszania "ryczałtowego" dochodu z gospodarstwa rolnego o składki na ubezpieczenie społeczne rolników.

Jak wskazał organ odwoławczy, mając na uwadze zarzuty odwołania, organ podjął się ustalenia dochodu rodziny A. C. uzyskanego w sierpniu 2010 r. z odliczeniem tej składki. Z argumentacji odwołania wynika, że składka w skali roku wynosi [...] zł, zatem w skali miesiąca jest to kwota [...] zł. Pominięto fakt, że skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, iż w ogóle takie składki opłaca, uwzględniając taką ewentualność, dochód rodziny w sierpniu 2010r., jak wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu, kształtowałby się następująco: renta socjalna A. C. w kwocie [...] zł netto, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, świadczenie rodzinne wraz z dodatkami na dzieci w kwocie [...] zł oraz z dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych w tym [...] ha przeliczeniowych oraz udział 1/2 w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha fizycznych, w tym [...] ha przeliczeniowych w kwocie [...] zł obliczony w następujący sposób: ([...] ha x 207zł = [...] zł) + ([...] ha: 2 = [...] 9ha x 207zł = [...] zł) = [...] zł. Uzyskany w ten sposób dochód rodziny pomniejszony o równowartość ubezpieczenia społecznego rolników tj. [...] zł, wynosiłby [...] zł, a na jednego członka przypadałaby kwota [...] zł. Jak zauważył organ odwoławczy w świetle przepisów ustawy o systemie oświaty dochód ten przekracza, kryterium ustawowe ustalone na kwotę 351 zł, a tym samym pozbawia skarżącą uprawnień do przyznania jej dzieciom stypendium szkolnego.

Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdziło, że pomimo trudnej sytuacji materialno-bytowej rodziny skarżącej, niespełnienie przesłanki dochodowej

bezwzględnie skutkuje odmową przyznania stypendium, co ma miejsce w niniejszej sprawie.

W skardze sądowej pełnomocnik A. C. domagał się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenia od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

- przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071);

- przepisów prawa materialnego, tj.: art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r.. o systemie oświaty; art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zw. z art. 90d ust. 7 i 8 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał miedzy innymi, że dokonując interpretacji przepisów, w oparciu o które oblicza się dochód ustalany dla potrzeb oceny zasadności przyznania stypendium szkolnego, tj. art 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej stosowanego w zw. z odesłaniem zawartym w art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty, pogląd organów obu instancji, że od dochodu z gospodarstwa rolnego, nie podlegają odliczeniu składki na ubezpieczenie społeczne rolników, należy uznać za nieprawidłowy. Zadaniem pełnomocnika skarżącej nie ma jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że od dochodu uwzględniającego także dochód z gospodarstwa rolnego ustalony na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy, nie podlegają odliczeniu składki na ubezpieczeni społeczne rolników, (wyrok NSA z dnia 18 marca 2009r., sygn. akt I OSK 1461/2008).

W ocenie skarżącego, czynności organów obu instancji, mające na celu ustalenie miesięcznego dochodu na jednego członka rodziny w niniejszej sprawie nie zostały przeprowadzone prawidłowo. Organ odwoławczy, podejmując się z jednej strony wyliczenia dochodu z odjęciem składki ubezpieczeniowej, z drugiej strony nie poczynił właściwie żadnych realnych działań zmierzających do ustalenia, ile w istocie wynosiły opłacane przez rodzinę C. składki na ubezpieczenie społeczne rolników w spornym okresie, opierając się jedynie na wywodach pełnomocnika zawartych w treści odwołania od decyzji organu I Instancji. Zdaniem skarżącego, oparcie ustaleń w przedmiocie konkretnych kwot ubezpieczenia na tego rodzaju ogólnikowych twierdzeniach niewątpliwie nie spełnia stawianych organom przez przepisy procedury administracyjnej wymogów wnikliwego wyjaśnienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ I instancji także nie poczynił ustaleń co do miesięcznej wysokości składki ubezpieczeniowej państwa C. na żadnym etapie postępowania. Organom obu instancji zarzucić można naruszenie podstawowych zasad procedury administracyjnej, w szczególności wynikających z art. 7 oraz art. 8 kpa, tj. zasad: praworządności, uwzględniania z urzędu słusznego interesu obywateli oraz dochodzenia prawdy obiektywnej. Organy te w sposób oczywisty naruszyły również dyspozycję przepisu art. 77 § 1 kpa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto w uzasadnieniu SKO wskazało, że nietrafne są zarzuty naruszenia przepisów art. 7, 8, 77 kpa, gdyż w toku postępowania odwoławczego pełnomocnik skarżącej nie przedstawił żadnego dowodu na to, że mocodawczyni faktycznie składki takie uiszcza. Nie przedstawił także żadnego dowodu potwierdzającego odprowadzanie składek i ich wysokości w niniejszym postępowaniu skargowym. W dobrze pojętym interesie strony, było przedłożenie wszystkich dowodów mogących mieć wpływ na odmienne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo odnosząc się do kwestii zarzutu związanego z odliczeniem od dochodu składek na ubezpieczenia społeczne rolników Kolegium jeszcze raz podkreśliło, że ustawodawca w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej wprowadził fikcję uzyskiwania określonego dochodu z gruntów rolnych. Zdaniem Kolegium gdyby zamiarem ustawodawcy było liczenie dochodu z gruntów rolnych tak jak z innych źródeł nie wprowadzałby tak apriorycznego założenia. Mając na uwadze, że ustawodawca w art. 8 ust. 3 ustawy operuje pojęciem "dochodu" rozumianego jako "przychód" pomniejszony o określone obciążenia, zaś w art. 8 ust. 9, pojęciem już tylko "dochodu", należy przyjąć, że gdyby jego zamiarem było dalsze pomniejszenie tego dochodu (z 1 ha przeliczeniowego) o składki na ubezpieczenie społeczne rolników dałby temu jednoznaczny wyraz, poprzez wskazanie w art. 8 ust. 9 ustawy, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się przychód miesięczny w wysokości 207 zł. Konsekwencją nadania takiego brzmienia powyższemu przepisowi byłoby, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 8 ust 3 ustawy, ustalenie wysokości dochodu, jako przychodu pomniejszonego o wymienioną w nim składkę na ubezpieczenie społeczne rolników.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu skutkującym koniecznością jej usunięcia z obrotu prawnego.

Podstawę prawną przyznawania stypendium szkolnego stanowi art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty. W świetle tego przepisu stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem, że stypendium to co do zasady nie przysługuje uczniowi, który otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych.

Podstawową przesłankę przyznania stypendium stanowi trudna sytuacja materialna ucznia, na którą składają się dwa elementy, podlegające ocenie organów: niski dochód na osobę w rodzinie oraz szczególne problemy bytowe występujące w rodzinie lub jej dysfunkcjonalność.

W badanej sprawie podłożem sporu prawnego między skarżącą a organami stała się kwestia oceny dochodu na osobę w rodzinie. W zakresie tej przesłanki ustawa o systemie oświaty nie określa ani wysokości dochodu uprawniającego do uzyskania stypendium, ani zasad jego ustalania. W tym zakresie poprzez odesłanie zawarte w art. 90d ust. 7 i 8 ustawy o systemie oświaty znajdują zastosowanie regulacje zawarte w art. 8 ustawy o pomocy społecznej.

Ustawa o pomocy społecznej wprowadza pojęcie "kryterium dochodowego na osobę w rodzinie", jako warunkujące nabycie prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kryterium to jest określone ustawowo i weryfikowane co trzy lata (art. 9 ustawy o pomocy społecznej). Zgodnie z przytaczanym wyżej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych (...) wysokość omawianego kryterium na osobę w rodzinie wynosi 351 zł.

Ustawa o pomocy społecznej szczegółowo reguluje zasady ustalania dochodu, stanowiącego podstawę oceny spełnienia kryterium dochodowego, Zgodnie z podstawową regułą, wyrażoną w art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2)składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia [obecnie ustawa z 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych] oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Ustawodawca wprowadził również szczególne zasady ustalania dochodu w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, a także w przypadku dochodu uzyskiwanego z działalności rolniczej. W tym ostatnim przypadku wysokość dochodu jest ustalana w sposób specyficzny – zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 194 zł [w świetle rozporządzenia w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych – 351 zł]. Oznacza to, że o ile w przypadku dochodów uzyskiwanych z pozarolniczej działalności gospodarczej i innych źródeł dochód jest ustalany w oparciu o realnie uzyskane przychód, po odjęciu określonych w ustawie kwot, o tyle w przypadku dochodów rolników przyjęto sztywną, ryczałtową formułę ustalenia przeciętnego dochodu z hektara przeliczeniowego.

Kluczowy element spory pomiędzy stronami w badanej sprawie opiera się na zagadnieniu, czy od ryczałtowo określonego dochodu z hektara przeliczeniowego należy jeszcze odliczyć składki na ubezpieczenie społeczne rolników.

Pełnomocnik skarżącej taki pogląd opiera na brzmieniu reguły ogólnej ustalania dochodu, określonej w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz stanowisku zaprezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 marca 2009 r. (sygn. akt: I OSK 1461/08). W uzasadnieniu tego wyroku, po szczegółowej analizie art. 8 ustawy NSA wywiódł konkluzję, zgodnie z którą nie ma jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że od dochodu uwzględniającego także dochód z gospodarstwa rolnego, ustalony na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy, nie podlegają odliczeniu składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Gdyby ustawodawca rzeczywiście nie zamierzał przyznać rolnikom prawa do odliczania uiszczanych przez nich składek na ubezpieczenie społeczne rolników od dochodu ustalanego na potrzeby pomocy społecznej, to taki zamysł powinien znaleźć jednoznaczne odzwierciedlenie w treści art. 8 ust. 3 pkt 2. Skoro zaś przepis ten wyłączeń takich nie zawiera, to nie można ich wywodzić w drodze zabiegów interpretacyjnych. Organy administracji publicznej i sądy administracyjne nie powinny doszukiwać się takich intencji i zamiarów ustawodawcy. Nawet jeżeli przepisy omawianej ustawy mogą rodzić pewne wątpliwości interpretacyjne, to i tak nie mogą być wykładane na niekorzyść osób korzystających z pomocy społecznej.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego wykładnią prawa dokonaną przez NSA, pomijając kwestie uchwał, występuje tylko w danej sprawie, w której orzeczenie NSA zapadło (art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej: p.p.s.a.). Stanowisko zaprezentowane w cytowanym wyroku NSA może służyć pomocą w argumentacji prawniczej, ale w niniejszej sprawie wiążące nie jest.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie z zaprezentowaną wyżej tezą NSA nie sposób się zgodzić – korzystna dla jednostki interpretacja przepisów dotyczących świadczeń socjalnych nie może prowadzić do wniosków sprzecznych z intencjami ustawodawcy i celem regulacji prawnej.

Metoda regulacji przyjęta przez ustawodawcę w ust. 3 oraz ust. 9 art. 8 ustawy o pomocy społecznej jest zgoła odmienna. Podstawowa reguła określania dochodu, zawarta w ust. 3 opiera się na jego wyliczeniu w oparciu o metodę zsumowania przychodów z różnych źródeł, po odliczeniu określonych kwot, które de facto pomniejszają kwotę, jaką rodzina, czy poszczególna osoba dysponuje na zaspokojenie swoich potrzeb. Metoda przyjęta w ust. 9 nie nawiązuje w żaden sposób do realnych kwot, jakie można uzyskać z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, z uwagi na trudności w udokumentowaniu takiego dochodu. W związku z tym, stosując odpowiednie metody statystyki gospodarczej ustawodawca określił dochód z gospodarstwa rolnego w sposób ryczałtowy, według z góry przyjętej metodologii szacunków dochodowości. Ryczałtowy sposób określania dochodu wskazuje na wolę ustawodawcy, aby podana kwota stanowiła podstawę ustalania kryterium dochodowego rodziny.

Za taką interpretacją przemawia też brzmienie ust. 5 w art. 8, dotyczącego ustalania dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, opodatkowanej na zasadach ogólnych lub w formach ryczałtowych. W obydwu przypadkach ustawodawca jednoznacznie potwierdził zasadę odliczania składek na ubezpieczenia zdrowotne oraz składek na ubezpieczenia społeczne, niezaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Ich wysokość ustala się albo na podstawie zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego (ust. 7), albo dowodu opłacania składek w ZUS (ust. 8). Należy podkreślić, że w przypadku pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej ryczałtowo również mamy do czynienia z ryczałtowym ustalaniem dochodu (co wynika z formy opodatkowania), a jednak ustawodawca wyraźnie wskazał na odliczenie od tego dochodu składek na ubezpieczenia społeczne. Przyjmując jako podstawowe założenie każdej wykładni zasadę racjonalności ustawodawcy nie można z jego milczenia w sprawie składek na ubezpieczenie społeczne rolników w art. 8 ust. 9 wywodzić takiej samej zasady, jaka obowiązuje w przypadku dochodów z innych źródeł, gdzie zasada odliczania składek znajduje wyraźną podstawę ustawową (ust. 3, ust. 5, 7 i 8).

Kierunek wykładni zaprezentowany w orzeczeniu NSA, na którym opiera swoje argumenty pełnomocnik skarżącej jest sprzeczny z wnioskami płynącymi z wykładni celowościowej i systemowej art. 8 ustawy o pomocy społecznej i prowadzi do interpretacji contra legem. Taka wykładnia nie może być usprawiedliwiona dążeniem do ochrony interesów osób korzystających ze świadczeń socjalnych. Jeżeli ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie pewnej granicy wysokości dochodu, powyżej której osoba, nawet znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej, nie może ubiegać się o świadczenia socjalne, to sąd nie może w tym zakresie "korygować" ustawodawcy. Jest to bowiem kwestia określonej polityki społeczno-ekonomicznej, za której realizację odpowiada sam ustawodawca.

W efekcie należy przyjąć, że w przypadku dochodów uzyskiwanych z prowadzenia gospodarstwa rolnego wyłączną podstawą jego ustalenia jest ryczałtowa kwota dochodu z hektara przeliczeniowego (art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 2 lit. e) rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych...). Kwota ta jest kwotą ostateczną, w oparciu o którą ustala się dochód na osobę w rodzinie i nie jest pomniejszana o opłacane przez rolnika składki na ubezpieczenie społeczne rolników.

W tym stanie rzeczy zarzut niewłaściwej interpretacji art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej jest chybiony, gdyż organy prawidłowo zastosowały wskazany przepis.

Wobec powyższego stwierdzenia za chybiony należy również uznać zarzut braku podjęcia przez organ działań zmierzających do ustalenia, ile w istocie wyniosły opłacane przez rodzinę skarżącej składki w spornym okresie. Ustalenie składek na ubezpieczenie społeczne rolników, poniesionych przez rodzinę w spornym okresie jest bezcelowe w sytuacji, gdy wysokość tych składek nie wpływa na ustalenie wysokości dochodu rodziny.

Ponadto należy wskazać, że przyjęte przez organ ogólne ustalenia w tym względzie nie miały charakteru decydującego o rozstrzygnięciu sprawy, ale służyły ubocznie odpowiedzi na argumenty podnoszone przez stronę w odwołaniu. Przyjmując w sposób szacunkowy wysokość składki, na podstawie oświadczeń pełnomocnika skarżącej, organ wykazał, że nawet przy sposobie wykładni art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej prezentowanym przez stronę, i tak kryterium dochodowe byłoby przekroczone. Nie można zatem czynić organowi zarzutu, że dążył do ustosunkowania się do wszystkich argumentów podnoszonych przez stronę w toku postępowania, nawet gdyby argumenty te już z innych, bardziej fundamentalnych względów były nietrafne.

Wychodząc również poza argumenty podniesione w skardze sąd nie dostrzegł w zaskarżonej decyzji żadnych wad prawnych, które musiałyby skutkować jej uchyleniem jako niezgodnej z prawem.

Ze względu na specyficzny charakter sprawy sąd uznaje za celowe zwrócenie uwagi, że jego kontrola obejmuje tylko i wyłącznie legalność zaskarżonej decyzji, a nie jej słuszność czy celowość. Niewątpliwie sytuacja skarżącej jest trudna, jednakże to kwestią ustawodawcy, a nie organów administracji czy sądów jest ustalanie przesłanek, które warunkują nabycie prawa do świadczeń z szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Przyjęte przez ustawodawcę kryterium dochodu na osobę w rodzinie warunkujące uzyskanie stypendium szkolnego jest bardzo niskie, co powoduje, że wiele rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej takiego świadczenia nie uzyska, choć względy celowości i słuszności przemawiałyby za tym. Kryterium ustalane jest jednak przez ustawodawcę, a nie przez organy i sądy stosujące prawo. Ocena ustawodawcy ma w tym zakresie charakter jedynie polityczny (realizacja właściwej polityki społecznej), a nie prawny i wykracza poza zakres kompetencji sądu.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd skargę oddalił.