Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1750/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a § 1 i § 9, art. 71b
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Waldemar Śledzik (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 marca 2018 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, [...] S.A. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą"), będąca następcą prawnym [...] S.A. z siedzibą w G., pismem z dnia 1 czerwca 2015 r. wystąpiła do Dyrektora Izby Skarbowej w G. (zwanego dalej: "organem pierwszej instancji") z wnioskiem o stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. (zwanego dalej: "organem egzekucyjnym") z dnia 27 października 2014 r. w przedmiocie określenia dla [...] S.A. wysokości nieprzekazanej kwoty organowi egzekucyjnemu.

Następnie organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Skarżącej z dnia 1 czerwca 2015 r. o stwierdzenie nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 27 października 2014 r.

Skarżąca wniosła pismem z dnia 17 lipca 2015 r. zażalenie na powyższe postanowienie organu pierwszej instancji, po rozpatrzeniu którego Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Następnie organ pierwszej instancji po ponownym rozpatrzenia powyższego wniosku Skarżącej o stwierdzenie nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 27 października 2014 r. w przedmiocie określenia dla [...] S.A. wysokości nieprzekazanej kwoty organowi egzekucyjnemu, postanowieniem z dnia 24 października 2016 r. odmówił stwierdzenia nieważności powyższego postanowienia organu egzekucyjnego.

Pismem z dnia 7 listopada 2016 r. Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 24 października 2016 r. Skarżąca zarzuciła w swoim zażaleniu naruszenie następujących przepisów: art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) – zwanej dalej: "k.p.a.", art. 71 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) – zwanej dalej: "u.p.e.a.", a także art. 18 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Skarżąca wskazując w przedmiotowym zażaleniu na naruszenie powyższych przepisów wskazała też, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji zgodnie z którym: 1) organ egzekucyjny przed wydaniem postanowienia z dnia 27 października 2014 r. dysponował materiałem dowodowym w sprawie. Dokument w postaci wyciągu z rachunku bankowego dłużnika Spółki M. za okres od 8 maja 2012 r. do 27 sierpnia 2013 r. został przesiany organowi egzekucyjnemu, na jego wyraźne żądanie (z podaniem tego numeru) pomimo, że nie był to rachunek objęty zajęciem dokonanym przez ten organ na podstawie zawiadomienia o zajęciu z dnia 23 września 2009 r., ponieważ został otwarty na podstawie umowy zawartej w późniejszym czasie, tj. 27 kwietnia 2012 r.; 2) zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, dokonane na podstawie art. 81 § 1 u.p.e.a. zawiadomieniem z dnia 23 września 2009 r. obejmowało środki pieniężne znajdujące się na rachunkach bankowych prowadzonych w Banku należących do Spółki M. Skarżąca wskazała też, że wobec wypowiedzenia umowy i zamknięcia w dniu 14 marca 2011 r. rachunków dłużnika zajętych przez organ egzekucyjny na podstawie zawiadomienia z dnia 23 września 2009 r., trudno mówić o czynnym zajęciu, z uwagi na brak przedmiotu zajęcia w postaci rachunku bankowego prowadzonego przez Bank. Skarżąca zauważyła też, że zgodnie z art. 730 Kodeksu cywilnego, rozwiązanie umowy rachunku bankowego zawartej na czas nieoznaczony może nastąpić w każdym czasie wskutek wypowiedzenia przez którąkolwiek ze stron, zaś zajęcie komornicze na powołanym rachunku nie stoi na przeszkodzie wypowiedzeniu umowy i zamknięciu rachunku.

Minister Rozwoju i Finansów (zwany dalej: "organem odwoławczym") po rozpatrzeniu powyższego zażalenia postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2016 r. Przytaczając motywy swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że instytucja stwierdzenia nieważności orzeczenia, jako nadzwyczajny środek prawny, znajduje zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji tylko w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1 - 7 k.p.a. Zatem stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia może nastąpić tylko wtedy, gdy jest ono dotknięte w sposób niewątpliwy jedną z wad określonych w powołanym wyżej przepisie prawa. Aby stwierdzić nieważność rozstrzygnięcia z powodu rażącego naruszenia prawa, zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa sądów administracyjnych, organ nadzoru musi obligatoryjnie wskazać, jaki konkretny przepis prawa został naruszony i z jakich powodów naruszenie to organ uznał za rażące. O rażącym naruszeniu prawa można więc mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznego orzeczenia.

Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy wskazał, że przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie wykazało, iż istniały podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia, na podstawie którego odmówiono stwierdzenia nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 27 października 2014 r. w przedmiocie określenia dla [...] S.A. z siedzibą w G. wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty. Zdaniem organu odwoławczego, postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 27 października 2014 r. nie jest obarczone wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Postanowienie to wydano zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Organ odwoławczy zauważył, że podstawę prawną jego wydania stanowił przepis art. 71a § 9 u.p.e.a., zgodnie z którym, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Organ odwoławczy uznał też, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż organ egzekucyjny dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na wydanie postanowienia określającego dla [...] S.A. wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu.

Końcowo organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu dotyczącego niewłaściwego zastosowania art. 18 u.p.e.a. wskazał, że zarzut ten jest niezasadny, gdyż powołany przepis daje podstawę stosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, wobec czego zasadnie powołano ten przepis w sentencji zaskarżonego postanowienia.

Skarżąca zaskarżyła następnie powyższe postanowienie organu odwoławczego wnosząc skargę w piśmie z dnia 28 marca 2017 r., w której zarzuciła naruszenie następujących przepisów:

1) art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 k.p.a., poprzez ich błędne zastosowanie lub niezastosowanie w toku prowadzonego postępowania administracyjnego,

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy istniały przesłanki do jego uchylenia,

3) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez niewłaściwe ustalenie stanu prawnego,

4) art. 71a i art. 71b u.p.e.a.

Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła w swojej skardze o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego oraz poprzedzającego postanowienia organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podkreśliła, iż zaskarżone postanowienie organu odwoławczego zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na wydanie tego postanowienia, pomimo braku podstaw prawnych zastosowania wobec [...] S.A. sankcji wynikającej z art. 71a § 9 u.p.e.a. Zdaniem Skarżącej, zastosowanie dyspozycji powyższego przepisu jest możliwe po zaistnieniu wszystkich jego przesłanek, w tym dokonania przez organ egzekucyjny kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. Skarżąca uznała również za błędną i pozbawioną podstaw prawnych ocenę organu w kwestii bezpodstawnego uchylania się ww. Banku od przekazania zajętej wierzytelności. Zdaniem Skarżącej, organ nie wziął pod uwagę, że przedmiotowa wierzytelność nie istniała ani w dacie zajęcia, ani też w dacie wydania postanowienia przez organ egzekucyjny. Skarżąca wskazała też końcowo, że odpowiedzialność banku za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zajęcia opiera się na art. 168c u.p.e.a.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz uznając zarzuty skargi za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a.", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego oraz na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa.

Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznanej sprawie było postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów utrzymujące w mocy, na skutek zażalenia wniesionego przez Skarżącą, postanowienie organu nadzoru nad postępowaniem egzekucyjnym w administracji w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 27 października 2014 r. określającego dla [...] S.A. wysokość kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu, w związku z egzekucją prowadzoną wobec Przedsiębiorstwa M. sp. z o.o. Jak wynika z akt sprawy Skarżąca będąca następcą prawnym [...] S.A. wystąpiła wcześniej w niniejszej sprawie w piśmie z dnia 1 czerwca 2015 r. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanego powyżej postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 27 października 2014 r., zarzucając mu rażące naruszenie przepisów art. 71a § 9 oraz art. 80 - 87 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 k.p.a. oraz wskazując, że przedmiotowe postanowienie organu egzekucyjnego zostało wydane pomimo braku podstaw prawnych zastosowania wobec Banku sankcji określonej w przepisie art. 71a § 9 u.p.e.a. Skarżąca formułując podnoszony przez siebie w piśmie z dnia 1 czerwca 2015 r. zarzut rażącego naruszenia prawa wskazywała, że jej zdaniem wydanie na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. postanowienia określającego dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu, musi być poprzedzone przeprowadzeniem kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego.

Sąd podziela w niniejszej sprawie w całości wywody organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w kwestii przesłanki rażącego naruszenia prawa określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., warunkującej stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego. Zgodzić się należy w szczególności ze stanowiskiem organu odwoławczego, zgodnie z którym naruszenie prawa ma charakter rażący w przypadku, gdy jest wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w interpretowaniu prawa. Natomiast jeżeli przepis dopuszcza rozbieżną interpretację, nawet w konkretnych wypadkach - mniej lub bardziej uzasadnioną, to wybór jednej z takich interpretacji, nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa. Ponadto o rażącym naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznego orzeczenia.

Sąd zgodził się również w niniejszej sprawie ze stanowiskiem organu odwoławczego, że nieprzeprowadzenie kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia określającego wysokość kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu, o jakim mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Celem wskazanej kontroli jest bowiem jedynie ustalenie okoliczności wskazujących czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się bezpodstawnie od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. Jeżeli więc cel, dla którego zostało przewidziane przeprowadzenie kontroli zostaje zrealizowany bez konieczności jej przeprowadzenia, a w szczególności gdy sam dłużnik zajętej wierzytelności informuje organ egzekucyjny o przekazaniu zobowiązanemu ściśle określonej kwoty i jednocześnie wskazuje okoliczności, które doprowadziły do przekazania tej kwoty, to zasadnym jest uznanie, iż postanowienie określające wysokość kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu, o jakim mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., może być wydane bez przeprowadzenia tejże kontroli. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w poglądach wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1515/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zauważyć również należy w tym miejscu, że zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 633/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl), wykładnia językowa art. 71a § 1 i § 9 w zw. z art. 1a pkt 3 u.p.e.a. nie sprzeciwia się temu, aby adresatem postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. uczynić bank. Wyłączenie określone w art. 71a § 1 u.p.e.a. dotyczy bowiem jedynie możliwości przeprowadzenia kontroli, co jest uzasadnione ochroną tajemnicy bankowej. Brak jest jednak wystarczających podstaw, aby banki nie ponosiły skutków bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności. Taka wykładnia wymienionych przepisów stanowiłoby bowiem niczym nie usprawiedliwione uprzywilejowanie banków względem innych dłużników zajętych wierzytelności. Stanowisko to potwierdza się również w doktrynie (por. m.in. R. Suwaj, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz. LEX 2015, Małgorzata Król, Uprawnienia organu egzekucyjnego względem dłużnika zajętej wierzytelności. Przegląd podatkowy z 2012 r. nr 3). Powyższe potwierdza również pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2831/14, który stwierdził, że z wykładni przepisów art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a. wynika, iż postanowienie określające wysokość nieprzekazanej - a uprzednio zajętej przez organ egzekucyjny kwoty wierzytelności u dłużnika, u którego została zajęta - może być wydane także bez przeprowadzenia kontroli, o ile uchylenie się tego dłużnika od jej przekazania organowi egzekucyjnemu - w świetle przeprowadzonych dowodów - nie budzi wątpliwości.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że [...] S.A. będący dłużnikiem zajętej wierzytelności przekazał wyciąg z rachunku bankowego zobowiązanej Spółki M., z którego wynika, iż ten Bank dokonywał przelewów środków pieniężnych na rachunek bankowy ww. Spółki z pominięciem organu egzekucyjnego. Skoro zatem wymieniony Bank, pomimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych i mimo uznania zajęcia nie przekazał zajętych przez organ egzekucyjny środków, znajdujących się na rachunku dłużnika do organu egzekucyjnego, umożliwiając ich transfer do osób trzecich, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. było zdaniem Sądu zasadne. W konsekwencji za niezasadne należy uznać zarzuty podnoszone przez Skarżącą w jej skardze dotyczące naruszenia przez organ odwoławczy przepisów art. 71a i art. 71b u.p.e.a., a także przepisów art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 k.p.a. odnoszących się do określenia przesłanek i trybu stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego. Niezasadny jest również podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez organ odwoławczy przepisów art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nie właściwe ustalenie stanu prawnego.

Odnosząc się natomiast do zarzutu Skarżącej dotyczącego naruszenia przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy zdaniem Skarżącej istniały przesłanki do jego uchylenia, należy wskazać, że organ odwoławczy wobec stwierdzenia, iż ocena stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy nie wykazała naruszenia przepisów prawa mających zastosowanie w tej sprawie, wydając zaskarżone postanowienie był zobowiązany do utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji.

Ponadto Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, nie dopatrzył się też innych naruszeń prawa pozwalających na uwzględnienie skargi.

Z tych powodów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.