Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2157/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (spr.), Sędziowie Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2006 r. sprawy ze skargi T. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w W. na skutek zażalenia wniesionego przez wierzyciela Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] uchylił postanowienie organu egzekucyjnego - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] lutego 2006 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec T. A. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w dniu 5 października 1999 r. Urząd Skarbowy [...] wystawił na T. A. tytuł wykonawczy, którym objął zaległość w podatku od towarów i usług za luty 1998 r. w kwocie głównej 972.589,00 zł wraz z należnymi odsetkami. Powyższy tytuł został przekazany do egzekucji. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] –wszczął postępowanie egzekucyjne 8 października 1999r. poprzez doręczenie T. A. odpisu tytułu wykonawczego. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadził postępowanie egzekucyjne do dnia 15 marca 2004 r., kiedy to tytuł wykonawczy z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania zobowiązanego został przekazany według właściwości Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego [...].

Pismem z dnia 17 października 2005 r. T. A. złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołując się na przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.e.a." - oraz podnosząc, iż dochodzona należność za miesiąc luty 1998 r. wygasła w wyniku przedawnienia z dniem 31 grudnia 2003 r. zgodnie z unormowaniem art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.) – powoływanej dalej jako "ord. pod.". Zobowiązany wskazywał, że należność wygasła, gdyż nie nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia. Zdaniem zobowiązanego samo doręczenie w dniu 8 października 1999 r. tytułu wykonawczego nie spowodowało przerwania biegu przedawnienia, bowiem nie został zastosowany żaden ze środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a) pkt 12 u.p.e.a.

Wniosek zobowiązanego w dniu 10 listopada 2005 r. został przekazany do rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu – Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego [...].

Z akt sprawy wynika ponadto, że pismem z dnia 31 stycznia 2006 r. T. A. wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w W. zażalenie "na działania Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]". W uzasadnieniu zażalenia skarżący podał, że organ nie załatwił w terminie wniosku w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia 17 października 2005 r.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2006 r. organ egzekucyjny– Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że "w dniu 10 listopada 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] przekazał wniosek T. A. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny tutejszego urzędu zwrócił się do wierzyciela celem zajęcia stanowiska w sprawie, gdyż z dokumentów będących w jego posiadaniu brak jest informacji o ewentualnym zawieszeniu terminu przedawnienia". Z uwagi na fakt, iż wierzyciel nie przedstawił argumentów potwierdzających zawieszenie terminu przedawnienia, organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. uznał wniesione przez stronę zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie za bezprzedmiotowe i umorzył postępowanie w sprawie.

Na rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z dnia [...] lutego 2006 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec T. A. wierzyciel – Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wniósł zażalenie w piśmie z dnia 14 marca 2006 r.

O zażaleniu tym nie został poinformowany skarżący T. A.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. uchylając postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania wskazał, że w wydanym orzeczeniu organ I instancji podał podstawę prawną umorzenia postępowania egzekucyjnego, która nie korespondowała z treścią uzasadnienia postanowienia. W ocenie organu odwoławczego umorzenie prowadzonej egzekucji było niedopuszczalne ze względu na fakt, iż wierzyciel nie przedstawił argumentów potwierdzających zawieszenie terminu przedawnienia. Ponadto organ egzekucyjny winien zbadać, czy podnoszony przez zobowiązanego zarzut przedawnienia dochodzonej należności jest uzasadniony, bowiem wyłącznie organ egzekucyjny może przesądzić, czy i od kiedy prowadzenie egzekucji nie jest dopuszczalne. Dyrektor Izby Skarbowej w W. uznał, że wobec niejednoznacznej odpowiedzi wierzyciela w przedmiocie zajęcia stanowiska odnośnie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz podniesionych przez zobowiązanego we wniosku przesłanek do umorzenia tegoż postępowania, badanie wymagalności obowiązku powinno mieć miejsce wyłącznie w zakresie stwierdzenia dopuszczalności egzekucji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. A. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy. Orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie zasad procedury administracyjnej, a w szczególności zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wyrażonej w ar. 10 i art. 131 w zw. z art. 140 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) – powoływanej dalej jako "k.p.a." – oraz zasadę ograniczonej możliwości wydania decyzji kasacyjnej określonej w art. 138 § 2 k.p.a., naruszenie zasady konstytucyjnej wyrażonej w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, iż wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nadto skarżący wskazał, iż w sprawie dokonano błędnych ustaleń faktycznych dla celów procesowych.

Uzasadniając skargę T. A. podniósł, że organy egzekucyjne nie powiadomiły go o wniesieniu zażalenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] oraz o prowadzeniu postępowania zażaleniowego przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. Nadto wskazał, że brzmienie art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że możliwość wydania postanowienia kasacyjnego ograniczona została do przypadków, gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Zdaniem skarżącego postanowienie w tym trybie Dyrektor Izby Skarbowej mógł wydać tylko wówczas, gdyby Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie było wystarczające dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Na zaistnienie takich przesłanek organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w ogóle nie wskazał, natomiast z uzasadnienia tegoż postanowienia wynika, że jedyną przesłanką wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego była krytyczna ocena strony formalnej postanowienia wydanego w pierwszej instancji. Zdaniem Skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej w W. jako jedyną przesłankę uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia wskazał, że: "postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] lutego 2006r. nie czyni zadość w/w wymaganiom przepisów prawa", tj. art. 107 § 3 w związku z art. 124 § 2 i art. 126 k.p.a.

T. A. podniósł, że nie wnosił zarzutów we wniosku z dnia 17 października 2005r. W tym piśmie wskazywał natomiast na obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie się egzekwowanego zobowiązania.

Podkreślał, że organ egzekucyjny zbadał sprawę przedawnienia się należności objętych egzekucją, a treść uzasadnienia uchylonego postanowienia nie stoi w jego ocenie w sprzeczności z art. 107 § 3 k.p.a., w związku z uregulowaniami zawartymi w paragrafie 4 tegoż artykułu. Skarżący zarzucił, że Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazał, iż jedną z przesłanek skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia jest niejednoznaczność stanowiska jednej ze stron postępowania będącej organem administracji publicznej tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], a to stanowi naruszenie art. 32 Konstytucji RP, bowiem organ traktuje stanowisko wierzyciela jako priorytetowe i nadrzędne wobec stanowiska skarżącego.

T. A. podkreślił, że jego zobowiązanie przedawniło się z dniem 31 grudnia 2003 r., na co wskazał we wniosku. Natomiast tytuł egzekucyjny przesłano do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] w dniu 15 marca 2004 r., czyli organ ten otrzymał tytuł do realizacji już po faktycznym przedawnieniu się zobowiązania.

W zakresie błędnych ustaleń faktycznych dla celów procesowych skarżący podniósł, iż Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazał, że w postanowieniu Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego dopatrzył się "nieprawidłowości natury formalnej", gdyż jako adresata tegoż postanowienia wskazano Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], a winien być to A. T. To stwierdzenie jest dla skarżącego niezrozumiałe, gdyż na oryginale postanowienia, jakie otrzymał był adresatem, natomiast w stopce postanowienia wskazano, iż otrzymuje go zrównano wierzyciel.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Nadto organ odwoławczy wskazał, że nie naruszył postanowień art. 138 § 2 k.p.a. tj. zasady ograniczonej możliwości wydania decyzji kasacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, bowiem zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270)- (zwanej dalej u.p.p.s.a.) – Sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić skargę i uchylić decyzję (postanowienie) w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Uchylenie decyzji lub postanowienia z uwagi na naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego następuje w wypadku stwierdzenia jednej z przesłanek tego wznowienia określonych w art. 145 § 1 pkt 1 8 i art. 145a § 1 k.p.a. albo w art. 240 § 1 pkt 1-8 ord.pod. Dla uchylenia orzeczenia na podstawie wyjaśnianego przepisu nie ma także znaczenia, że zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania administracyjnego z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony (wyr. SN z dnia 4 grudnia 2002 r., III RN 200/01, OSNAPiUS 2003, nr 24, poz. 582).

Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że Skarżący, który był stroną postępowania o umorzenie egzekucji administracyjnej nie został powiadomiony o wniesionym zażaleniu, ani o toczącym się postępowaniu zażaleniowym wbrew postanowieniom art. 131 Kpa w zw. z art. 144 Kpa. Tym samym strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu w II instancji.

Ta okoliczność dowodzi zdaniem Sądu również, iż Dyrektor Izby Skarbowej w W. nie zapewnił stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem rozstrzygnięcia nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co stanowi naruszenie art. 10 Kpa statuującego zasadę czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania.

Udział "w każdym stadium postępowania" dotyczy zarówno postępowania w pierwszej jak i w drugiej instancji. Należy go rozumieć jako udział strony w czynnościach mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i w których udział przewiduje Kodeks postępowania administracyjnego.

Naruszenie tego przepisu stanowi przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego niezależnie od tego, czy miało wpływ na wynik sprawy i treść rozstrzygnięcia, czy też nie, bowiem sam brak udziału strony bez jej winy w postępowaniu lub jego stadium stanowi dostateczną formalną podstawę do wznowienia. Przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa spełniona zarówno wtedy, gdy strona w ogóle nie brała udziału w postępowaniu, jak i wtedy, gdy nie brała udziału w postępowaniu odwoławczym lub w niektórych czynnościach istotnych dla rozstrzygnięcia. Natomiast brak winy ("nie z własnej winy") ma miejsce m.in. wówczas, gdy organ administracji nie zawiadamia strony o przeprowadzanych dowodach, o możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, by okoliczność faktyczną można było uznać za udowodnioną, czy też z całokształtem zebranego materiału dowodowego bądź o środku odwoławczym wniesionym przez innego uczestnika postępowania,.

Z kolei naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z przyczyn określonych w art. 145 § 1 Kpa powoduje obowiązek uchylenia zaskarżonego postanowienia przez Sąd administracyjny w oparciu o art. 145 §1 pkt 1 lit. b u.p.p.s.a. bez względu na to czy naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Uregulowanie zawarte w art. 145 §1 pkt 1 lit. b) cyt. ustawy ma bowiem na względzie ochronę obiektywnego porządku prawnego.

W tym stanie rzeczy wypowiadanie się co do pozostałych zarzutów skargi odnoszących się do zasadności wydania postanowienia kasacyjnego byłoby przedwczesne, bowiem Dyrektor Izby Skarbowej w W. obowiązany będzie ponownie z udziałem strony zobowiązanej rozpoznać zażalenie wierzyciela.

Z uwagi na powyższe Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyrok