Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1575/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 3 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Protokolant Klaudia Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 60/18 w sprawie ze skargi K. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz K. K. kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 25 kwietnia 2018 r. (sygn. akt VI SA/Wa 60/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę K. K. (dalej zwanej "Skarżącą") na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej zwanej "Komisją II Stopnia") z [...] października 2017 r. (nr [...]) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

Skarżąca w 2017 r. przystąpiła do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą [...] (dalej zwanej "Komisją Egzaminacyjną"). Egzamin składał się z pięciu części. Część trzecia obejmowała zadanie z zakresu prawa gospodarczego, które polegało na sporządzeniu jako radca prawny świadczący pomoc na rzecz spółki z o.o. projektu umowy pożyczki między tą spółką (jako pożyczkodawcą) a dwiema osobami fizycznymi (jako biorącymi pożyczkę) będącymi przedsiębiorcami prowadzącymi wspólnie przedsiębiorstwo handlowe w ramach stosunku prawnego spółki cywilnej. Natomiast piąta część egzaminu obejmowała zadanie z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, które polegało na przygotowaniu opinii prawnej, w której należało ocenić zachowanie radcy prawnego Anny Pięknej z punktu widzenia zasad wykonywania zawodu i zasad etyki radcowskiej, z uwzględnieniem interesu publicznego i wskazaniem przepisów, które zostały naruszone przez radcę prawnego oraz opisaniem, na czym polegało to naruszenie.

Uchwałą z [...] kwietnia 2017 r. (nr [...]) Komisja Egzaminacyjna, działając na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 233 ze zm.), stwierdziła, że Skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Komisja Egzaminacyjna wskazała, że Skarżąca otrzymała niedostateczne oceny z zadania z zakresu prawa gospodarczego oraz z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, natomiast zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych pozytywny wynik egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części tego egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.

Skarżąca złożyła odwołanie od tej uchwały.

Uchwałą z 24 października 2017 r. Komisja II Stopnia utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

Co się tyczy oceny zadania z zakresu prawa gospodarczego, Komisja II Stopnia szczegółowo opisała oceny cząstkowe egzaminatorów oraz uznała, że wystawione oceny zawierają obszerne uzasadnienie oraz opierają się na analizie uwzględniającej przepisy prawne. Zdaniem Komisji II Stopnia, egzaminatorzy dokonali wszechstronnej i wnikliwej analizy pracy, a tym samym materiału dowodowego, co przejawia się również w tym, że w uzasadnieniu ocen cząstkowych zauważono pozytywne aspekty pracy. Komisja II Stopnia uznała, że wystawienie oceny niedostatecznej stanowiło wypadkową wszystkich stwierdzonych uchybień w pracy Skarżącej, związanych z nieprawidłowym wypełnieniem niektórych założeń objętych zadaniem, brakiem rozwiązań realnie chroniących interesy strony, na rzecz której Skarżąca miała działać oraz zastosowaniem przepisów prawa w sposób uniemożliwiający sprawdzenie wiedzy prawniczej Skarżącej, a także zastrzeżenia co do znajomości instytucji prawa materialnego. Komisja II Stopnia jako zasadnicze uchybienia w pracy egzaminacyjnej Skarżącej z zakresu prawa gospodarczego wskazała przede wszystkim:

1) zastrzeżenie na rzecz pożyczkodawcy kary umownej w kwocie 10 tys. zł za zwrot pożyczki przed uzgodnionym terminem jej spłaty, jak i za jej zwrot z opóźnieniem oraz kary umownej w kwocie 10 tys. zł na rzecz pożyczkobiorców w przypadku nieprzekazania przedmiotu umowy w uzgodnionym terminie - gdyż przyjęte rozwiązanie jest rażącym naruszeniem art. 483 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 459; dalej zwanej "kc"), który określa możliwość zastrzeżenia kary umownej jako naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego;

2) nieprecyzyjne opisanie zarówno w komparycji umowy, jak i powtórnie w jej § 1 ust. 4 strony umowy przez powołanie się na odpis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej zwanej "CEIDG") spółki cywilnej, co może świadczyć, że Skarżąca upatrywała strony umowy w spółce cywilnej, która nie ma podmiotowości prawnej;

3) ustalenie wysokości odsetek kapitałowych polegające na: a) powieleniu pkt III ust. 3 założeń umowy, b) określeniu wysokości tych odsetek jako ¾ odsetek maksymalnych, co nie jest działaniem w interesie klienta, c) wskazaniu, że spłata nastąpi w formie regularnych dochodów kapitałowych, ale bez określenia, w jakich okresach te regularne dochody kapitałowe mają następować (np. miesięcznych, kwartalnych) z doprecyzowaniem terminów zapłaty;

4) ograniczenie się przez Skarżącą do powielenia założeń umowy w zakresie ustalenia wysokości umownych odsetek za opóźnienie, co nie pozwoliło na ocenę znajomości regulacji objętej art. 481 kc i art. 481 § 2¹ kc;

5) lakoniczne opisanie (przez przytoczenie założenia zadania III.2) terminu spłaty pożyczki, co nie pozwala na ocenę znajomości regulacji objętej art. 457 kc oraz art. 486 kc;

6) brak przewidzenia w umowie instrumentu gwarantującego dającemu pożyczkę możliwości zaspokojenia się z tytułu zwrotu kwoty pożyczki i zapłaty odsetek bez konieczności posiadania tytułu egzekucyjnego uzyskanego w toku sądowego postępowania rozpoznawczego, gdyż jako zabezpieczenie wskazano weksel in blanco wręczony z deklaracją wekslową przez "Biorącego", jednakże bez określenia z czyjego wystawienia (takie brzmienie poddaje w wątpliwość ocenę wiedzy Skarżącej co do braku zdolności wekslowej spółki cywilnej);

7) brak opisania powołanych w umowie dokumentów i załączników w taki sposób, aby można było ustalić ich formę oraz treść;

8) sprzeczne z interesem pożyczkodawcy i niezrozumiałe (wobec braku wyjaśnienia, jakiemu celowi miało służyć) postanowienie umowne, które daje stronom niczym nieograniczoną możliwość odstąpienia od umowy w ciągu 3 dni od dnia jej zawarcia;

9) zawarcie w umowie postanowienia oddającemu zarządowi spółki z o.o. kompetencję do określenia warunków, na jakich miała być zawarta umowa (według uznania zarządu), co nie odpowiadało celowi wprowadzenia art. 230 do ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.; dalej zwanej "ksh"), tj. ochronie majątku spółki oraz jej wspólników przed ryzykownymi zachowaniami członków zarządu.

Zdaniem Komisji II Stopnia, przy tak istotnych mankamentach, mających negatywny wpływ na zabezpieczenie interesów strony, na rzecz której Skarżąca zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym działała, nie można przyjąć, że Skarżąca jest odpowiednio przygotowana do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych.

Co się zaś tyczy zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, Komisja II Stopnia uznała, że egzaminatorzy jednolicie ocenili opracowane przez Skarżącą rozwiązanie z zakresu etyki - w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - na ocenę niedostateczną. Zdaniem Komisji II Stopnia, Skarżąca nie ustosunkowała się do zachowania radcy prawnego podczas prywatnego przyjęcia i to zarówno gdy chodzi o okoliczność opowiadania o prowadzonych sprawach sądowych, jak też prowadzonej w imieniu klienta sprawie oraz aluzji zawierającej informację uzyskaną podczas udzielania porady prawnej. Komisja II Stopnia uznała też, że Skarżąca nie poddała analizie faktu złożenia przez radcę prawnego Annę Piękną obietnicy rezygnacji z prowadzenia przeciwko Ewie Kociniak sprawy rozwodowej, a następnie występowania na rozprawie jako pełnomocnik jej męża i zadawania pozwanej pytań dotyczących okoliczności, o których wiedzę A. Piękna mogła posiąść wyłącznie w trakcie rozmowy, jaką odbyła z Ewą Kosiniak, gdy udzieliła jej porady w sprawie rozwodowej. W ocenie Komisji II Stopnia, istotnym uchybieniem Skarżącej było zatem niedostrzeżenie nagannego zachowania radcy prawnego Anny Pięknej w niedotrzymaniu obietnicy rezygnacji z reprezentowania męża pozwanej, jak też pominięcie, że powinność Anny Pięknej wycofania się z procesu wynikała nie tylko z jej zobowiązania, ale przede wszystkim z nakazu powstrzymania się od czynności.

Skarżąca złożyła do WSA skargę na uchwałę Komisji II Stopnia.

WSA oddalił skargę.

WSA podkreślił, że sąd administracyjny nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

WSA wskazał, że szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w artykule od 36 do 369 ustawy o radcach prawnych. Z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika przy tym, że egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, zaś zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 tej ustawy. WSA dodał, że w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 r., poz. 100 ze zm.) określono m.in. tryb i sposób działania Komisji II Stopnia. WSA stwierdził, że w świetle wskazanych przepisów egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący.

Zdaniem WSA, Komisja II Stopnia odniosła się w sposób pełny do zarzutów podniesionych w odwołaniu Skarżącej, uzasadniając swoją opinię co do poprawności oceny Komisji Egzaminacyjnej i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia dokładnie opisała prace Skarżącej, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tych prac na ocenę pozytywną.

W ocenie WSA, materiał dowodowy (praca pisemna z części egzaminu radcowskiego obejmującej zadanie z zakresu prawa gospodarczego oraz praca pisemna z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki) został dokładnie i prawidłowo oceniony, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej zwanej "kpa"), służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym rozstrzygniecie podjęte w zaskarżonej uchwale. Zdaniem WSA, z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że o przyznaniu ocen niedostatecznych z dwóch części egzaminu radcowskiego przesądziła skala błędów i braków w pracach Skarżącej, które szczegółowo zostały przedstawione w zaskarżonej uchwale.

WSA stwierdził, że Skarżąca powinna wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzamin radcowski jest dla predestynującego do zawodu radcy prawnego ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Zatem skoro zdanie egzaminu ma uprawniać do wykonywania zawodu radcy prawnego, to sporządzane podczas tego egzaminu projekty powinny odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mogły funkcjonować w obrocie prawnym jako środki skuteczne oraz należycie chroniące interes strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. WSA dodał, że ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie radcowskim, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny, w tym również do poziomu oceny negatywnej.

Zdaniem WSA, sposób sprawdzenia wiedzy Skarżącej został dokonany prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Oceny rozwiązania każdego z zadań dokonało dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyły prace, a egzaminatorzy działali niezależnie od siebie, zaś wynik egzaminu radcowskiego został ustalony na podstawie uzyskanych wyników cząstkowych.

Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy i wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 3 § 1 ppsa przez uchylenie się przez WSA od dokonania kontroli merytorycznej zaskarżonej uchwały, uznając że nie jest uprawniony do oceny pracy Skarżącej i poprzestaniu na stwierdzeniu, że organ odwoławczy odniósł się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych przez Skarżącą;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) psa w zw. z art. 364 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, polegające na nieuchyleniu uchwały organu utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej, mimo że egzaminatorzy dokonali oceny piątej części egzaminu radcowskiego Skarżącej wspólnie i w porozumieniu, a nie niezależnie jak wymaga tego art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie rzetelności oceny pracy Skarżącej z piątej części egzaminu radcowskiego;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 77 ust. 1 i art. 80 kpa oraz w zw. z art. 368 ust. 12 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, polegające na nieuchyleniu uchwały organu utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej, mimo dokonania przez organ błędnej oceny dowodu (pracy egzaminacyjnej Skarżącej z części trzeciej egzaminu radcowskiego) przez uznanie, że Skarżąca:

- nie sformułowała skutecznie w pracy oświadczenia o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 kpc, podczas gdy zrobiła to skutecznie w uwagach do pracy;

- wskazała spółkę cywilną jako stronę sporządzonej umowy, podczas gdy Skarżąca wprost i w sposób niepozostawiający wątpliwości wskazała, że stroną umowy są przedsiębiorcy - wspólnicy spółki cywilnej, a kwestia przywołania odpisu CEIDG dla spółki cywilnej nie ma wpływu na jednoznaczną treść sporządzonej przez Skarżącą umowy w tej części;

- wskazała spółkę cywilną jako wystawcę weksla in blanco oraz że Skarżąca nie sformułowała skutecznie klauzuli umownej dotyczącej weksla, podczas gdy oczywistym jest, że skoro stroną umowy byli przedsiębiorcy - wspólnicy spółki cywilnej, również i weksel wystawiony miał być przez wspólników;

- nie wypełniła założeń zadania egzaminacyjnego (sposobu rozstrzygnięcia problemu) w zakresie zapewnienia udzielającemu pożyczkę prawa do dochodzenia swoich roszczeń bez konieczności uzyskania tytułu egzekucyjnego przez sformułowanie przez nią postanowienia umownego dotyczącego weksla in blanco, podczas gdy weksel stanowi podstawę do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, który (nieprawomocny) stanowi tytuł zabezpieczenia i jest natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia;

- nie wypełniła założeń zadania egzaminacyjnego (sposobu rozstrzygnięcia problemu) i nie zabezpieczyła interesu udzielającego pożyczkę, określając w umowie wysokość odsetek kapitałowych na poziomie ¾ odsetek maksymalnych, podczas gdy postanowienie to jest zgodne z założeniami, które nie przewidują jako poprawnego rozstrzygnięcia wyłącznie zastrzeżenia odsetek maksymalnych i stanowi racjonalną realizację interesów klienta;

- błędnie zrealizowała założenia zadania egzaminacyjnego (sposób rozstrzygnięcia problemu), formułując wyciąg z uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością udzielającej pożyczkę w ten sposób, że zastrzegła w niej prawo zarządu do ustalenia warunków udzielenia pożyczki w kwocie 200 000 zł co w opinii egzaminatorów nie spełnia wymogów wskazanych w art. 230 ksh, podczas gdy przepis ten nie przewiduje obligatoryjnej treści uchwały wspólników, a jedynie wskazuje, by uchwałą objęty był fakt zaciągnięcia zobowiązania o wysokości przekraczającej dwukrotnie wysokość kapitału zakładowego i nie wyklucza dopuszczalności udzielenia zarządowi upoważniania do ustalenia pozostałej treści zobowiązania według własnego uznania;

co mogło mieć wpływ na wynik postępowania w zakresie oceny, że praca egzaminacyjna Skarżącej z zakresu części trzeciej egzaminu radcowskiego nie spełniła kryteriów uzyskania pozytywnej oceny;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, polegające na nieuchyleniu uchwały organu utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej, mimo że organ:

- bezpodstawnie zawęził kryteria ustawowe oceny rozwiązania zadania egzaminacyjnego z części trzeciej i piątej egzaminu radcowskiego, podczas gdy kryteria wynikające z naruszonego przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych są jasne i nie podlegają dookreśleniu bądź modyfikacji przez organ stosujący, a nie tworzący prawo,

- dokonał oceny prac egzaminacyjnych Skarżącej z pominięciem wszystkich ustawowych kryteriów oceny wymienionych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, w szczególności bez uwzględnienia faktu poprawnego wypełnienia przez Skarżącą całości założeń egzaminacyjnych (poprawność sposobu rozwiązania problemu) w przypadku prac egzaminacyjnych z części trzeciej i piątej,

- uznał, że błąd w zakresie sformułowania kary umownej od świadczenia pieniężnego dyskredytuje pracę egzaminacyjną Skarżącej z części trzeciej egzaminu w całości, podczas gdy Skarżąca zaproponowała poprawne rozwiązanie wszystkich poleceń i problemów w ramach zadania egzaminacyjnego i tym samym winna była otrzymać ocenę pozytywną z tej części egzaminu;

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, polegające na nieuchyleniu uchwały organu utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej, mimo przyjęcia przez organ, że art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych statuuje kryteria oceny prac egzaminacyjnych Skarżącej, podczas gdy przepis ten określa kryteria dla formułowania kazusów egzaminacyjnych, organizację i strukturę egzaminu tj. cele jakim mają one służyć, co w konsekwencji powodowało oceny prac egzaminacyjnych Skarżącej poprzez pryzmat kryteriów pozaustawowych.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja II Stopnia, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła o oddalenie w całości skargi kasacyjnej Skarżącej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnicy stron podtrzymali stanowiska i wnioski zawarte w skardze kasacyjnej i w odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na rozprawie (art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż WSA dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 3 § 2 ppsa sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W § 2, 2a i 3 tego artykułu wskazano zakres tej kontroli tj. jakie akty i podejmowane czynności administracji objęte zostały kontrolą. Z kolei w art. 368 ust. 11 ustawy o radcach prawnych, przyjęto, że od uchwały komisji odwoławczej (o wyniku egzaminu radcowskiego) służy skarga do sądu administracyjnego. Podkreślenia też wymaga, że sprawy w postępowaniu sądowadministracyjnym są zasadniczo kontrolowane – w oparciu o kryterium legalności – w dwuinstancyjnym postępowaniu sądowym. "Podejmowana przez sądy administracyjne tzw. sprawa sądowoadministracyjna różni się tym od sprawy administracyjnej (należącej do właściwości organów administracji), że nie polega na merytorycznym rozstrzygnięciu określonej kwestii przez dokonanie autorytatywnej konkretyzacji normy prawa materialnego w zakresie uprawnień lub obowiązków indywidualnego podmiotu, lecz na zniesieniu działania lub bezczynności niezgodnej z prawem." (R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk, Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne, Warszawa – Zielona Góra 2003, s. 21 i nast.).

Z tego punktu widzenia niewątpliwie słuszne było stwierdzenie przez WSA, że sąd administracyjny w sprawie dotyczącej egzaminu radcowskiego nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy. Niemniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że jakkolwiek znajdujące się w aktach sprawy prace Skarżącej z zakresu prawa gospodarczego i zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki niewątpliwie stanowią element stanu faktycznego sprawy, to sąd administracyjny jedynie wówczas może wywiązać się z wynikającego z art. 3 § 1 ppsa obowiązku kontroli zaskarżonej uchwały, w zakresie w jakim uchwała ta zawiera merytoryczną ocenę zadania egzaminacyjnego, gdy odniesie się i skontroluje tę ocenę. W przeciwnym wypadku sądowadministracyjna kontrola uchwały ustalającej wynik egzaminu radcowskiego postaje iluzoryczna. Ustawodawca, przewidując w art. 368 ust. 11 ustawy o radach prawnych, że od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego, nie ograniczył sądowej kontroli tych uchwał tylko do kwestii formalnych (por. również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2868/15, w którym zajęto analogiczne stanowisko, podzielane przez skład orzekający w niniejszej sprawie).

W kontrolowanym wyroku WSA przedstawił stan faktyczny sprawy, przytoczył in extenso przepisy ustawy o radcach prawnych oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 r., poz. 100), dotyczące egzaminu radcowskiego z uwzględnieniem skali ocen i procedury odwoławczej oraz uprawnień orzeczniczych komisji odwoławczej, nie skontrolował jednak zaskarżonej uchwały w sposób, który dawałby podstawy do stwierdzenia, że została dokonana rzeczywista kontrola w indywidualnej sprawie administracyjnej. Stwierdzenia WSA w żaden sposób nieodnoszące się do konkretnych argumentów i zarzutów Skarżącej, sprecyzowanych odnośnie do oceny jej posiadających przecież indywidualne cechy prac, mogłyby zostać umieszczone w wyroku dotyczącym każdej innej negatywnie ocenionej pracy egzaminacyjnej. Wskazania takie, jak: "Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się w sposób pełny do zarzutów podnoszonych w odwołaniu", "Zdaniem Sądu materiał dowodowy ( ...) został dokładnie i prawidłowo oceniony", "W ocenie Sądu, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącej został dokonany prawidłowo zgodnie z obowiązującymi przepisami, ocenę rozwiązania każdego z zadań dokonało dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyły prace", mogłyby być uprawnione jako ewentualne podsumowanie wywodów dotyczących konkretnych zarzutów i zagadnień spornych poruszanych przez Skarżącą, do których WSA powinien się odnieść, a nie jako jedyne i kompletne jego stanowisko. W żadnym, nawet ograniczonym zakresie WSA nie wypowiedział się na temat kwestionowanych ocen dotyczących: zabezpieczenia interesów stron umowy w zakresie zapewnienia udzielającemu pożyczkę prawa dochodzenia swoich roszczeń bez konieczności uzyskania tytułu egzekucyjnego w sądowym postępowaniu rozpoznawczym, sposobu i wysokości określenia w umowie odsetek kapitałowych, oddania zarządowi spółki z o.o. określenia warunków na jakich miała zostać zawarta umowa, problemu czy właściwe było uwzględnienie pewnych kwestii tylko w uwagach do pracy bez prawidłowego ujęcia ich w umowie, spornego od początku określenia stron umowy – w kontekście (braku) podmiotowości prawnej spółki cywilnej. Co więcej, nie wypowiedział się nawet odnośnie do kwestii zarzucanego naruszenia art. 365 ust. 2 zd. drugie ustawy o radcach prawnych uzasadnianego przez Skarżącą tym, że w zasadniczej części sformułowania i oceny egzaminatorów w zakresie części piątej egzaminu były jednakowe, pomimo, że nawet przedstawiony przez sam WSA zakres jego kontroli miał obejmować aspekty proceduralne i formalne działań komisji.

W konsekwencji stwierdzić trzeba, że WSA nie dokonał kontroli legalności zaskarżonej uchwały w zakresie, o którym mowa w art. 3 § 2 ppsa, przy czym brak rozważenia i wyjaśnienia dlaczego argumenty Skarżącej nie zostały uwzględnione uniemożliwiał kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia, co musiało prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku, zgodnie z art. 185 § 1 ppsa.

Stwierdzić też w tej sytuacji trzeba, że wobec braku stanowiska WSA w istotnych kwestiach przedwczesne okazały się zarzuty postawione w pkt 2- 4 petitum skargi kasacyjnej.

Bezpodstawny natomiast był zarzut wyszczególniony w pkt 5 petitum skargi kasacyjnej, w ramach którego Skarżąca nie zgadza się z zajętym w sprawie stanowiskiem, że całościowa ocena pracy egzaminacyjnej winna odbyć się z uwzględnieniem treści art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych tj. z uwzględnieniem, że egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, przepis ten określa kryteria dla formułowania kazusów egzaminacyjnych, organizację i strukturę egzaminu, a nie dodatkowe kryterium dla oceny prac egzaminacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że stanowisko takie jest całkowicie błędne. Kryteria dla przygotowania zadań egzaminacyjnych i kryteria oceny prac będących rozwiązaniem tych zadań to "dwie strony tego samego medalu". W omawianym przepisie wyrażono zatem także główne kryterium oceny prac egzaminacyjnych, gdyż cele jakim ma służyć egzamin wyznaczają w konsekwencji kierunki oceny pracy będącej odpowiedzią na tak nakierowane zadania egzaminacyjne. W tym zakresie prawidłowo zatem WSA uznał, że Skarżąca wykazując się wiedzą prawniczą powinna także wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Rozpoznając sprawę ponownie WSA odniesie się do przedstawionych przez Skarżącą zarzutów i argumentów, dokonując pełnej i indywidualnej kontroli legalności zaskarżonej uchwały.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ppsa orzekł jak w punkcie 1. sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od Komisji II Stopnia na rzecz Skarżącej 560 zł, przy czym na kwotę tę składają się: równowartość opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku (100 zł), równowartość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w należnej wysokości (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika, który sporządził skargę kasacyjną, wziął udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i prowadził sprawę w postępowaniu przed WSA (360 zł).