Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 646/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 11a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka za świadczenia nienależnie pobrane i orzeczenia o ich zwrocie uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 16 lutego 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

M. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania dodatków do zasiłki rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka za świadczenia nienależnie pobrane i orzeczenia o ich zwrocie.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją ostateczną z dnia 10 grudnia 2019 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] przyznał M. T. świadczenia w formie:

1) na dziecko J. P.:

a) zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, przyznany w kwocie 124,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.;

b) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznany na podstawie art. 11a ust. 1 pkt 2 przyznany w kwocie 273,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2019 r. do 29 lutego 2020 r.; kwota przyznana po wygaśnięciu orzeczenia o niepełnosprawności wynosi miesięcznie 193,00 zł w okresie od 3 marca do 31 października 2020 r.;

c) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, przyznany w kwocie 110,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2019 r. do 29 lutego 2020 r.;

d) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany w kwocie 100,00 zł jednorazowo;

e) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, przyznany w kwocie 95,00 zł miesięcznie, na okres od

1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.

2) na dziecko L. P.:

a) zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, przyznany w kwocie 124,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.;

b) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznany na podstawie art. 11a ust. 1 pkt 2, przyznany w kwocie 193,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2019 do 31 października 2020 r.,

c) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany w kwocie 100,00 zł jednorazowo;

d) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, przyznany w kwocie 95,00 zł miesięcznie, na okres od

1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.

3) na dziecko K. P.:

a) zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, przyznany w kwocie 124,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.;

b) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany w kwocie 100,00 zł jednorazowo.

4) na dziecko W. P.:

a) zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, przyznany w kwocie 124,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.;

b) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany w kwocie 100,00 zł jednorazowo.

W dniu 9 listopada 2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło m.in. oświadczenie M. S. o zawarciu w dniu 21 marca 2020 r. związku małżeńskiego z M. S.

Pismem z dnia 17 listopada 2020 r. Burmistrz Miasta [...] zawiadomił M. S. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zmiany decyzji ostatecznej Burmistrza Miasta [...] nr [...] z dnia 10 grudnia 2019 r. przyznającej zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego w związku ze zmianą sytuacji życiowej.

Decyzją z dnia 27 listopada 2020 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] orzekł o zmianie decyzji nr [...] z dnia 10 grudnia 2019 r., w ten sposób, że: przyznano dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka: na J. P., w kwocie 273 zł, na okres od 1 listopada 2019 r. do 29 lutego 2020 r. i w kwocie 193 zł na okres od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. oraz na L. P., w kwocie 193 zł na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 marca 2020 r., jednocześnie odmawiając tego dodatku na dzieci od 1 kwietnia 2020 r. do 31 października 2020 r. W pozostałym zakresie zmieniana decyzja pozostała w mocy.

Pismem z dnia 19 stycznia 2020 r. Burmistrz Miasta [...] zawiadomił M. S. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka) za okres od 1 kwietnia do 30 września 2020 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania, działając na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 7 i ust. 8 w zw. z art. 3 pkt 11 i pkt 17a, art. 11a ust. 1,

art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej w skrócie: "u.ś.r.", oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej

w skrócie: "k.p.a.", decyzją z dnia 16 lutego 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] orzekł, że: dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka pobrany na J. P., w okresie od 1 kwietnia 2020 do 30 września 2020 r., w kwocie 1.158 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym (pkt 1); dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka pobrany na L. P., w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2020 r., w kwocie 1.158 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym (pkt 2). Ponadto organ zobowiązał M. S. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 2.316 zł łącznie z odsetkami ustawowymi liczonymi do dnia spłaty.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie

co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (art. 3 pkt 17a u.ś.r.).

Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:

1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo

o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone

(art. 11a u.ś.r.).

W przypadku strony miało miejsce zawarcie związku małżeńskiego. O tym fakcie strona nie poinformowała organu niezwłocznie pomimo, że miała wiedzę o ciążącym

na niej obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie

w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (co wynika z podpisanego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego,

część 5 POUCZENIA I OŚWIADCZENIA).

O zmianie stanu cywilnego organ uzyskał wiedzę w listopadzie 2020 r. w wyniku czego w dniu 27 listopada 2020 r. wydana została decyzja nr [...] zmieniająca decyzję nr [...] z dnia 10 grudnia 2019 r., co stanowi podstawę do żądania zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń.

W wyniku rozpoznania odwołania M. S., zaskarżoną decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. M. S. od 1 kwietnia 2020 r. nie może być uznawana za osobę samotnie wychowującą dziecko, gdyż w dniu 21 marca 2020 r. zawarła związek małżeński. Od dnia zawarcia związku małżeńskiego strona tworzy więc rodzinę z mężem, a tym samym nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci i nie przysługuje jej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dzieci J. P. i L. P.

W ocenie Kolegium bez znaczenia jest fakt, że ojciec dzieci jest nieznany. Wskazana w art. 3 pkt 17a u.ś.r. definicja osoby samotnie wychowującej dziecko wskazuje, że nie można uznać za samotnie wychowujące dziecko osób,

które w małżeństwie wychowują razem dzieci niezależnie od tego, czy są to ich wspólne dzieci, czy też dzieci pochodzące z innych związków. Zdaniem Kolegium, na podstawie obecnych przepisów za samotnie wychowującą dziecko uznaje się wyłącznie osobę stanu wolnego, która wychowuje dziecko bez pomocy innej osoby. W świetle obowiązującego prawa zawarcie związku małżeńskiego z osobą posiadającą dziecko

z innego związku powoduje powstanie nowej relacji prawno-rodzinnej, w ramach której małżonkowie mają zaspokajać wspólnie potrzeby rodziny, którą w ten sposób założyli, w tym każdego dziecka, nad którymi sprawują opiekę.

Stosując wykładnię gramatyczną i logiczną przesłanki z art. 3 pkt 17a u.ś.r. organ przyjął, że M. S. utraciła status osoby samotnie wychowującej dziecko, gdyż nie jest ani panną, ani wdową, ani osobą pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, ani też już osobą rozwiedzioną.

Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymienia natomiast dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek to istnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych

w całości lub części, drugi to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania.

Niewątpliwie M. S. została wcześniej pouczona o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Złożenie podpisu pod pouczeniem zawartym we wniosku o przyznanie świadczenia, jak i w treści decyzji organu I instancji, którą strona odebrała osobiście w dniu 13 grudniu 2019 r. stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści. Strona niewątpliwie zapoznała się z pouczeniem (brak jest we wniosku jakichkolwiek uwag, zastrzeżeń, czy adnotacji o niezrozumieniu treści) ubiegając się o świadczenie i dysponowała pouczeniem zamieszczonym w doręczonej decyzji zarówno o tym, w jakich sytuacjach świadczenie nie przysługuje, jak również o konsekwencjach nienależnie pobranego świadczenia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie

z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia. W konsekwencji, ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd.

Analizując treść skierowanych do strony pouczeń Kolegium stwierdziło, że strona została pouczona o ciążącym obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tych świadczeń. Ustalenia co do nienależności pobranych przez stronę świadczeń obligowały z kolei organ I instancji, w świetle art. 30 ust. 1, ust. 2b i ust. 8 u.ś.r., do orzeczenia ich zwrotu wraz z należnymi odsetkami. Konsekwencją uznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci J. P. i L. P. w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2020 r. za nienależnie pobrany, był z kolei obowiązek jeoeg zwrotu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. S. powołując się na stanowisko orzecznictwa stanęła na stanowisku, że nie można ograniczać prawa do zawarcia związku małżeńskiego w ten sposób, iż po ślubie samotny rodzic zostanie pozbawiony świadczeń oraz, że rodzic może być uznawany wobec jednego dziecka za samotnie je wychowującego, a wobec dziecka wychowywanego wspólnie z biologicznym rodzicem już za osobę wychowującą dziecko w rodzinie. Skarżąca wskazała, że w tej kwestii istotny jest sposób wychowywania dziecka uprawnionego do świadczenia, czyli to kto je wychowuje. Wskazuje na to wykładnia zwrotu: "chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem", który używając słowa "z jego rodzicem" ma na myśli rodzica biologicznego. Zatem spełniona jest przesłanka samotnego wychowywania dziecka zawsze, gdy jest ono wychowywane tylko przez jednego jego rodzica. W konsekwencji, więzy małżeńskie wychowującego rodzica nie mają dla oceny spełnienia tej przesłanki znaczenia. Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji skarżąca wskazała, że mając wiedzę odnośnie rozstrzygnięć sądów administracyjnych prezentujących stanowisko zbieżne z przytoczonym w odwołaniu Kolegium nie odniosło się do któregokolwiek z nich.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r.,

poz. 329) powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wyżej wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie stanowią decyzje organów obu instancji w przedmiocie uznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka za świadczenia nienależnie pobrane i orzekające o ich zwrocie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej dalej "u.ś.r.".

Zgodnie z art. 8 pkt 3a ustawy do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z kolei stosownie do art. 11a ust. 1 u.ś.r., przedmiotowy dodatek przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.

Definicja legalna pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" została zawarta w art. 3 pkt 17a u.ś.r., który stanowi, że osobą taką w rozumieniu ustawy

o świadczeniach rodzinnych jest: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

W ocenie organów obu instancji, samo zawarcie związku małżeńskiego oznacza, że skarżąca wraz z mężem i dziećmi, których ojcostwa nie ustalono tworzą rodzinę,

a to skutkuje zmianą sytuacji rodzinnej.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie stwierdził, że takie stanowisko nie zasługuje na aprobatę, bowiem zaprezentowana w zaskarżonej decyzji wykładnia przepisów art. 11a i art. 3 pkt 17a ustawy jest nieprawidłowa.

Przepis art. 3 pkt 17a ustawy poprzedzony był unormowaniem art. 3 pkt 17 ustawy, wprowadzającym definicję legalną samotnego wychowywania dziecka, które to pojęcie miało oznaczać: "wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka".

Wskazać należy, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963) jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11) i - zgodnie z ust. 2 tego wyroku - wymieniony wyżej przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r.

Istotne jest przy tym, że w powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny badał konstytucyjność normy prawnej zawierającej definicję samotnego wychowywania dziecka, określoną w ustawie o świadczeniach rodzinnych pod kątem regulacji prawnej dotyczącej dwóch dodatków do zasiłku rodzinnego, w tym właśnie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Aktualnie istniejąca w ustawie o świadczeniach rodzinnych definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, zawarta w art. 3 pkt 17a, jest praktycznie powtórzeniem definicji tego samego pojęcia, zawartej w poprzednio obowiązującej wersji tej ustawy, to jest w art. 3 pkt 17. Na okoliczność tę zwrócił zresztą uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06). W wyroku tym Trybunał zauważył bowiem, że powyższy przepis wprowadzał definicję legalną samotnego wychowywania dziecka, które to pojęcie miało oznaczać: "wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka". Definicja ta - jak podkreślił więc Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku - różniła się od sformułowania aktualnie obowiązującego jedynie tym, że była sformułowana w sposób "przedmiotowy", a nie "podmiotowy". Definiowała bowiem "samotne wychowywanie" a nie "osobę samotnie wychowującą", co należało uznać za odmienność tylko techniczną. W stosunku bowiem do obecnie obowiązującego art. 3 pkt 17a u.ś.r. poprzednia wersja ustawy zawierała przy tym analogiczne przesłanki, dotyczące stanu cywilnego, choć w innej kolejności, przyjmując równocześnie odmienne brzmienie końcowej części przepisu ("jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka" zamiast występującego w obecnie obowiązującym art. 3 pkt 17a u.ś.r. - "chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko" a także stosowała określenie "rodzic" zamiast użytego obecnie sformułowania: "ojciec lub matka".

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 26/17: "(...) skoro aktualnie obowiązujący przepis art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r.

poz. 114 z późn. zm.) nie odbiega w żaden sposób od istotnej treści przepisu art. 3

pkt 17 ww. ustawy w pierwotnym brzmieniu, a który to przepis został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04) za niezgodny

z Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka, a zatem oba przepisy zawierają taką samą normę, to nie ma przeszkód by w rozpoznawanej sprawie można było dokonać wykładni art. 3 pkt 17a omawianej ustawy zgodnie z argumentacją zawartą

w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r.". Odwołując się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego NSA, porównując art. 3 pkt 17 ustawy

w pierwotnym brzmieniu z mającym zastosowanie w sprawie z art. 3 pkt 17a ustawy stwierdził, że istotne przesłanki, określające osobę samotnie wychowującą dziecko

w istocie rzeczy w obu tych regulacjach prawnych są praktycznie takie same. Prowadzi to do wniosku, że skoro obie normy prawne, wynikające z tych regulacji są takie same, to nie ma przeszkód by w rozpoznawanej sprawie można było dokonać wykładni art. 3 pkt 17a omawianej ustawy zgodnie z argumentacją zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r.

Podzielając to stanowisko i kierując się treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04) Sąd stwierdził, że wykładni przepisu art. 3 pkt 17a ustawy należy dokonać z uwzględnieniem norm art. 71 ust. 1,

art. 32 i art. 18 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP państwo w swojej polityce społecznej

i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Trybunał stwierdził, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne,

mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Państwo winno zatem prowadzić politykę społeczną i gospodarczej, która uwzględnia nakazy wynikające

z powołanego wyżej przepisu. Nie jest wobec tego możliwe dokonywanie zróżnicowania pomocy materialnej wypłacanej ze środków publicznych tylko części z rodzin, wyodrębnionej według kryteriów nieodpowiadających wymaganiom określonym

w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Narusza to również nakaz równego traktowania, będący emanacją określonej w art. 32 Konstytucji RP zasady równości. Dokonując wykładni przepisu art. 3 pkt 17a ustawy należy uwzględnić również treść art. 18 Konstytucji RP, który stanowi, że: "Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej." Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nakaz wyrażony w art. 18 Konstytucji nie oznacza, że Konstytucja nakazuje traktować osobę mającą rodzinę inaczej (lepiej), niż osobę samotną. Przepis ten nakazuje natomiast podejmowanie przez państwo takich działań, które umacniają więzi między osobami tworzącymi rodzinę, a zwłaszcza więzi istniejące między rodzicami i dziećmi oraz między małżonkami. W ocenie Trybunału uzasadnione było przyjęcie, że art. 3 pkt 17 badanej ustawy, a co należy odnieść również do art. 3 pkt 17a ustawy, wskutek niejasności i niespójności z regulacjami zawartymi w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, stwarza co najmniej ryzyko zagrożenia dla prawidłowego funkcjonowania rodziny i małżeństwa a w takim razie przepis ten narusza, wyrażony w art. 18 Konstytucji RP nakaz.

W tym stanie rzeczy, mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. oraz powołane powyżej przepisy Konstytucji, Sąd - dla potrzeb skonstruowania normy prawnej regulującej prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego

z tytułu samotnego wychowywania dziecka, posługując się wzorcami zawartymi

w przytoczonych przepisach Konstytucji RP - dokonał zgodnej z Konstytucją wykładni definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko", zawartej w art. 3 pkt 17a ustawy

i uznał, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez drugiego rodzica tego dziecka.

Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych obu instancji. Według omawianego orzecznictwa fakt zawarcia związku małżeńskiego przez rodzica wychowującego dziecko pochodzące z innego związku, nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej

i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego mając na uwadze wskazane wyżej regulacje konstytucyjne należy uznać, że dziecko wychowujące się

w rodzinie rekonstruowanej (a z taką mamy do czynienia w niniejszej sprawie),

nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny

nie ma znaczenia bowiem okoliczność, że rodzic ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim. Zaakceptowanie odmiennej wykładni art. 3 pkt 17a ustawy byłoby podważeniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. kwestionującego konstytucyjność identycznej regulacji, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej tezie wyroku z dnia 2 czerwca 2017 r.

Przy dokonywaniu interpretacji art. 3 pkt 17a ustawy istotny jest sposób wychowywania dziecka uprawnionego do świadczenia, czyli to kto go wychowuje,

na co wskazuje wykładnia zwrotu "chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem", który używając słowa "z jego rodzicem" ma na myśli rodzica biologicznego. Zatem spełniona jest przesłanka samotnego wychowywania dziecka zawsze wówczas, gdy jest ono wychowywane tylko przez jednego jego rodzica,

tj. biologicznego ojca lub matkę dziecka. W tej sytuacji bez znaczenia jest okoliczność, że rodzic ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim, z którego również posiada inne dzieci, które wychowuje wspólnie

z dziećmi z "poprzedniego" związku. (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 276/14 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 2162/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2822/14, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

12 października 2016 r., sygn. akt I OSK 354/15). Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1877/20, wskazując, że przesłanka samotnego wychowywania dziecka - w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. - spełniona jest zawsze, gdy dziecko jest wychowywane tylko przez jednego z rodziców, co oznacza, że osoba pozostająca w związku małżeńskim i wychowująca dziecko spoza małżeństwa jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r.

Uwzględniając powyższe należy uznać, że skarżąca jest matką samotnie wychowującą dzieci J. P. i L. P. Tym samym Sąd uznał, że organy obu instancji - odmawiając skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania wymienionych dzieci jedynie na tej podstawie, że pozostaje ona w związku małżeńskim - naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 11a ust. 1

w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ

na wynik sprawy.

W związku z tym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł o uchyleniu obu wydanych w sprawie decyzji.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).