Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1654/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16a, art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1, 2 i 4, art. 2 pkt 2, art. 30 ust. 2b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania specjalnego zasiłku opiekuńczego za świadczenie nienależnie pobrane oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] sierpnia 2020r. nr [...], działając na podstawie art. 16a, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej "u.ś.r."), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018r., poz. 1497), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1466), uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] czerwca 2020r. Nr [...] i uznało za świadczenie nienależnie pobrane kwotę specjalnego zasiłku opiekuńczego wypłaconego A. Ś. za okres od [...] listopada 2018r. do [...] maja 2019r. w łącznej wysokości [...] zł na podstawie decyzji Wójta Gminy B. nr [...] z dnia [...] listopada 2018r. i zobowiązało stronę do zwrotu tego świadczenia. Decyzja Wójta Gminy B. z [...] czerwca 2020r. została wydana na podstawie art. 32 ust. 2, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4, art. 25 i art. 16a u.ś.r. i na jej mocy organ uznał za świadczenie nienależnie pobrane kwotę specjalnego zasiłku opiekuńczego wypłaconego A. Ś. za okres od [...] listopada 2018r. do [...] maja 2019r. w łącznej wysokości [...] zł na podstawie decyzji Wójta Gminy B. nr [...] z dnia [...] listopada 2018r. i zobowiązał stronę do zwrotu tego świadczenia oraz kwotę nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego nakazał wpłacić wraz z ustawowymi odsetkami na wskazane konto bankowe.

Powyższe decyzje organów administracji publicznej zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] listopada 2018 roku Pani A. Ś. zwróciła się do organu z wnioskiem w celu ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką - Panią M. B. na okres zasiłkowy [...]. Wójt Gminy B. decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. przyznał Stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od [...].11.2018 r. do [...].10.2019 r. W dniu [...] maja 2019 r. Pani A. Ś. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem w celu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - Panią M. B.. W dniu [...] maja 2019 r. organ weryfikując ww. osobę w celu informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne powziął wiadomość, że Pani A. Ś. od dnia [...] maja 2019 r. jest zatrudniona. W celu potwierdzenia informacji o zatrudnieniu organ zwrócił się do firmy zatrudniającej Panią A. Ś. o wydanie zaświadczenia o okresie zatrudnienia oraz miesięcznych kwot wypłat. Zgodnie z zaświadczeniem z dnia [...] maja 2019 r. w okresie od [...] maja 2018 r. do [...] maja 2019 r. Strona była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w Spółce A. Spółka Komandytowa. W okresach zatrudnienia Strona miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego tj. od [...].11.2018 r. do [...].10.2019 r. Organ I instancji kilka razy wydał decyzję o nienależnie pobranym specjalnym zasiłku opiekuńczym od których Strona się odwoływała do organu wyższej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...].02.2020 r. uchyliło ostatecznie zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości oraz umorzyło postępowanie organu I instancji. Wspomniano w powyższej decyzji, że wyszły na jaw nowe okoliczności nieznane organowi w chwili wydania decyzji i w związku z tym organ winien wznowić postępowanie w sprawie okresu zasiłkowego [...].

W związku z tym postanowieniem nr [...] z dnia [...] marca 2020 r. Wójt Gminy B. wznowił postępowanie w sprawie przyznania Pani A. Ś. specjalnego zasiłku opiekuńczego w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...].11.2018 roku do [...].10.2019 roku zakończone decyzją ostateczną Wójta Gminy B. nr [...] z dnia [...].11.2018 r. ze względu na występujące nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nie znane organowi w dniu wydania decyzji.

Po wznowieniu postępowania Wójta Gminy B. decyzją nr [...] z dnia [...].04.2020 r. uchylił swoją ostateczną decyzję nr [...] z dnia [...].11.2018 r. oraz odmówił przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od [...].11.2018 r. do [...].05.2019 r. Od powyższej decyzji Strona złożyła odwołanie i sprawa została przekazana do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W dniu [...].05.2020 r. organ II instancji wydał decyzję ostateczną nr [...], w której orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.

Dalej organ I instancji pismem nr [...] z dnia [...].06.2020 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego wypłaconego na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...].11.2018 r. W dalszej części decyzji organ I instancji wskazał, że z akt sprawy bezspornie wynika, że Strona w okresie od [...].05.2018 r. do [...].05.2019 r. była zatrudniona na podstawie umowy zlecenie w Spółce A, a od [...].11-2018 r. do [...].10.2019 r., przysługiwał Stronie specjalny zasiłek opiekuńczy.

Zdaniem organów z powyższego wynika, że w związku ze wznowionym postępowaniem i odmową przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od [...].11.2018 r. do [...].05.2019 r. wystąpiły przesłanki, że przyznany i wypłacony specjalny zasiłek opiekuńczy w ww. okresie na podstawie decyzji [...] z dnia [...].11.2018 r. był nienależnie pobranym w myśl art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. W okresie zatrudnienia tj. od [...].11.2018 r. do dnia [...].05.2019 r. nienależnie pobrała Strona specjalny zasiłek opiekuńczy w łącznej kwocie [...]zł (w okresie od [...].11.2018 r. do dnia [...].04.2019 r. w kwocie [...]zł, tj. 6 miesięcy x [...] zł = [...] zł i za okres od [...].05.2019 r. do [...].05.2019 r. w kwocie [...]zł). Kwota [...]zł wyliczona na podstawie art. 16a ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem [...] zł / 31 dni x 7 dni = [...] zł. Wobec tego [...] zł (kwota wypłaconego świadczenia w miesiącu maj 2019 r.) - [...] zł (kwota przysługująca w miesiącu maj 2019 r.) = [...] zł. Jako przesłankę nienależnie pobranego świadczenia organ I instancji wskazał art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.

Odwołanie od powyższego decyzji Wójta Gminy B. z [...] czerwca 2020r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła Pani A. Ś., wskazując, że GOPS wydając zaskarżoną decyzję pominął fakt nie wykonywania przez stronę czynności zarobkowych w okresach: marzec, kwiecień i maj 2019 roku. Dowodem jest zaświadczenie z Spółki A. (oryginał zaświadczenia w GOPS), z którego wynika, że w wyżej wymienianych okresach nie wykonywałam prac zarobkowych. Biorąc pod uwagę fakt przyznania świadczenia opiekuńczego na podstawie art. 16a ust. 6 i 7 ustawy, GOPS powinien naliczyć zwrot nienależnie pobranego świadczenia za te dni, w których faktycznie wykonywała pracę zarobkową. Strona oświadcza, że w miesiącach: marzec, kwiecień i maj 2019 roku nie wykonywała pracy zarobkowej, tylko opiekowała się schorowaną matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] sierpnia 2020r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy B. z [...] czerwca 2020r. argumentując, że w niniejszej sprawie uznano i zobowiązano Stronę do zwrotu świadczeń przyznanych na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i po ponownym rozpoznaniu sprawy - odmówiono jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sprawie zastosowanie miał zatem art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W takim przypadku organ jest związany ostateczną decyzją administracyjną "zmieniającą" w wyniku wznowienia postępowania decyzję pierwotnie przyznającą prawo do świadczeń rodzinnych. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 cytowanej ustawy jest wszak jednoznaczny, przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie.

Organ przyjął, że nie ma żadnych wątpliwości, że specjalny zasiłek opiekuńczy został przyznany decyzją, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i w rezultacie odmówiono prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. A zatem, specjalny zasiłek opiekuńczy został pobrany przez Stronę nienależnie, co oznacza, że Strona zobowiązana jest do jego zwrotu.

Skoro zatem decyzja z [...] kwietnia 2020r. stała się ostateczna, to organ pierwszej instancji był nią zatem związany, wobec powyższego, w świetle art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. uznanie świadczenia za nienależnie pobrane stanowiło bezpośrednią konsekwencję rozstrzygnięcia z [...] kwietnie 2020r. Jednakże organ I instancji zobowiązał Stronę w sentencji swego rozstrzygnięcia do zapłaty wraz z odsetkami ustawowymi, naruszył normę art. 30 ust. 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5 tego przepisu, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Przepis ten nie obejmuje zachodzącej w analizowanym przypadku sytuacji, uregulowanej w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. gdy przyczyną ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest okoliczność, że świadczenie rodzinne przyznano na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Nie można zatem w rozpatrywanej sprawie nakładać na Stronę obowiązku zapłaty odsetek na podstawie art. 30 ust. 2b tej u.ś.r.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ II instancji stwierdził, że bez znaczenia pozostaje okoliczność, że Strona nie świadczyła pracy w marcu, kwietniu i maju 2019r., skoro była zgłoszona do ubezpieczenia. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] organ I instancji uchylił ostateczną decyzję Wójta Gminy B. nr [...] z dnia [...].11.2018 r. oraz odmówił przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od [...].11.2018 r. do [...].05.2019 r. Organ II instancji nie jest władny do podważania dokumentów urzędowych, zaświadczeń. Ponadto należy wskazać, że organ był zobowiązany zastosować przepis prawa, w tym przypadku przepisy art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nadto organ wskazał, że niezależnie od powyższego, zgodnie z przepisem art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Na powyższą decyzję Pani A. Ś. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu domagając się uchylenie decyzji w kwestii wysokości nienależnie pobranej kwoty specjalnego zasiłku opiekuńczego, uznanie okresów opieki nad schorowaną matką i ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z kanonem prawa i zasadami społecznymi.

W uzasadnieniu wskazano, że decyzje organu I i II instancji naruszają interes prawny i materialny skarżącej. Powtórzono zarzuty z odwołania dotyczące pominięcia faktu niewykonywania czynności zarobkowych w okresach: marzec, kwiecień i maj 2019 r., co wynika z zaświadczenia z Spółki A Naliczony zwrot nienależnie pobranego zasiłki powinien być pomniejszony zgodnie z zasadą jego naliczania, tj. na podstawie art. 16a ust. 6 i 7 ustawy, poprzez dzielenie kwoty świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych. Bezpodstawnie wskazano jako nienależnie pobrane świadczenie te świadczenia, które zostały pobrane w czasie, gdy faktycznie skarżąca nie wykonywała pracy zarobkowej. Stanowisko SKO pozostaje w sprzeczności, albowiem uchylając w całości zaskarżoną decyzję żądanie GOPS staje się bezprzedmiotowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z treścią skargi nie znalazło przesłanek do zmiany swojej decyzji. Skargę uznało za nieuzasadnioną i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z punktu widzenia powyższych zasad Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Wójt Gminy B., a za nim Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie uznało specjalny zasiłek opiekuńczy pobrany przez A. Ś. od dnia [...] listopada 2018r. do [...] maja 2019r. za nienależnie pobrany, a w konsekwencji, czy zasadnie zażądano jego zwrotu.

Materialnoprawną podstawę orzekania organów stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej dalej "u.ś.r.").

Kwestia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, do jakich zalicza się zgodnie z art. 2 pkt 2 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy została uregulowana w art. 30 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W świetle ustępu 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W rozpoznawanej sprawie organy trafnie uznały, że w sprawie zaistniała podstawa do uznania świadczenia za nienależnie pobrane określona w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. W świetle tego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Jak wyraźnie wynika z brzmienia przytoczonego przepisu, dla uznania danego świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane istotne jest ustalenie, że w wyniku uruchomienia jednego ze wskazanych trybów nadzwyczajnych doszło do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której przyznane zostało to świadczenie.

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, nie jest sporne to, że Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2020r. (Nr [...]), po wznowieniu postępowania postanowieniem z [...] marca 2020r., uchylił swoją decyzję ostateczną z [...] listopada 2018r. w sprawie przyznania Pani A. Ś. specjalnego zasiłki opiekuńczego przyznanego na matkę Panią M. B., na okres od [...] listopada 2018r. do [...] października 2019r. oraz odmówił przyznania Pani A. Ś. tego świadczenia za okres od

[...] listopada 2018r. do [...] maja 2019r. Na skutek odwołania Pani A. Ś. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2020r. (Nr [...]), utrzymującą w mocy powyższą decyzję Wójta Gminy B. z [...] kwietnia 2020r. Sądowi z urzędu wiadome jest, że do WSA w Poznaniu nie została złożona skarga na tą decyzję SKO w K. z [...] maja 2020r. o numerze [...] Decyzja Wójta Gminy B. z [...] kwietnia 2020r. (Nr [...]) stała się zatem ostateczna i prawomocna.

Ubocznie Sąd wskazuje, że skarżąca złożyła skargę na decyzję SKO w K. z [...] maja 2020r. (Nr [...]) w równolegle toczącej się sprawie dotyczącej uznania specjalnego zasiłku opiekuńczego za świadczenie nienależne za poprzedni okres zasiłkowy od [...] kwietnia 2018r. do [...] października 2018r. (sprawa o sygn. akt IV SA/Po [...] zakończona wyrokiem WSA w Poznaniu z [...] listopada 2020r. wydanym w odmiennym stanie faktyczny i prawnym).

Na gruncie niniejszej sprawy, doszło natomiast do ziszczenia się przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. warunkującej uznanie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. W niniejszej sprawie mamy bowiem do czynienia z sytuacją opisaną w tym przepisie, a mianowicie wydaniem rozstrzygnięcia po wznowieniu postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia rodzinnego i następnie uchyleniem decyzji przyznającej to świadczenie i odmawiającej przyznania świadczenia za wskazany okres.

Podkreślić jednocześnie należy, że zgodnie z warunkami, określonymi w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., wskazanym w nim trybem nadzwyczajnym objęta została decyzja, na podstawie której przyznane zostało Skarżącej świadczenie rodzinne za okres 2018/2019. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym, które nie ma znaczenia dla oceny zaistnienia omawianej przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Decyzja wydana w tym postępowaniu ma jednak wpływ na wymiar należności, o której zwrocie orzeka następnie właściwy organ.

W konsekwencji stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy dotyczącej ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, prawidłowo uznały organu administracji obu instancji, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy - art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. znajduje zastosowanie. Przy czym, nie budzi wątpliwości, na gruncie obowiązującej treści u.ś.r., że organy administracji mają uprawnienie do tego, by w drodze jednej decyzji administracyjnej stwierdzić zarówno nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, jak i orzec o ich zwrocie – art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (por. wyr. NSA z [...] czerwca 2019r., sygn. akt I OSK [...] i przywołane tam orzecznictwo, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, decyzja zapadła w okolicznościach opisanych w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w tych warunkach należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Regulacja ta jest jednocześnie regulacją odmienną od pozostałych zamieszczonych w art. 30 ust. 2 u.ś.r., dlatego też w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia (por. np. wyrok NSA z dnia [...] kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK [...]; z [...] września 2019r, sygn. akt I OSK [...]; z [...] września 2020r., sygn. akt I OSK [...], dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić zatem należy, że wobec zastosowania w niniejszej sprawie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., przy podejmowaniu rozstrzygnięcia co do uznania specjalnego zasiłku opiekuńczego za nienależnie pobrany nie można było wziąć pod uwagę przywołanych w uzasadnieniu skargi okoliczności związanych z niepobieraniem wynagrodzenia za pracę w miesiącach marzec, kwiecień i maj 2019r. i sprawowaniem wówczas przez Skarżącą opieki nad jej matką. Podnoszone przez Skarżącą okoliczności mogłyby być oceniane jedynie w sprawie dotyczącej - po wznowieniu postępowania - uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia i odmowie jego przyznania za okres od [...] listopada 2018r. do [...] maja 2019r. (decyzja SKO z [...] czerwca 2020r. utrzymują w mocy decyzję Wójta z [...] kwietnia 2020r.), co jednak w tej sprawie nie miało miejsca, gdyż sprawa ta nie była przedmiotem kontroli sądowej, a tylko instancyjnej przed organami administracji. Nawiązując do poglądów sądów administracyjnych przywołanych powyżej, okoliczności te mogłyby być podnoszone na tle regulacji zawartych w art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 u.ś.r., dlatego też nie mogły być uznane za adekwatne w okolicznościach niniejszej sprawy, skoro zaskarżona decyzja w niniejszej sprawie wydana została na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.

Mając na uwadze zarzuty skargi, w okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd uznał, że brak także podstaw do zastosowania art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd może bowiem zastosować art. 135 p.p.s.a. jedynie w sytuacji, w której uwzględnia skargę (M. Jagielska, R. Stankiewicz, M. Grzywacz - op. cit., s. 636, nb 4; A. Kabat, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VII, Komentarz do art. 135 p.p.s.a., pkt 9, LEX). Skoro w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji skargę oddalił, to nie mógł zastosować powyższego przepisu.

Jakkolwiek decydujące znaczenie ma to, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwała NSA z [...] czerwca 2000 r., sygn. akt FPS [...], publ. ONSA [...]/7; wyroki NSA z: [...] lutego 2008 r., sygn. akt I FSK [...], Lex 470990; z [...] września 2007 r., sygn. akt I FSK [...], Lex 385467) za ugruntowany uznać należy pogląd, że granice sprawy, o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., to granice sprawy administracyjnej w rozumieniu materialnym. Na sprawę tę składają się elementy przedmiotowe i podmiotowe, przy badaniu tożsamości sprawy zatem należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw i obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość tych praw i obowiązków oraz ich podstawy faktycznej i prawnej. Granice sprawy wyznacza istota stosunku administracyjnoprawnego, podlegającego załatwieniu danym, zaskarżonym rozstrzygnięciem administracyjnoprawnym (wyrok NSA z [...].11.2005 r. FSK [...], Lex 187525). Poglądy te zostały także zaaprobowane w doktrynie (Z. Kmieciak, Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, Państwo i Prawo [...]/s. 31 i nast.; J.P. T., Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego, Ł. 1996, s. 52). Tymczasem w niniejszej sprawie, jak to już wskazano powyżej, mamy do czynienia z dwiema odrębnymi sprawami administracyjnymi: jedną dotyczącą – po wznowieniu postępowania - uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia i odmowie jego przyznania za okres od [...] listopada 2018r. do [...] maja 2019r. (decyzja SKO z [...] czerwca 2020r. utrzymują w mocy decyzję Wójta z [...] kwietnia 2020r.) oraz drugą dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego (zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja SKO z [...] sierpnia 2020r. i decyzja Wójta z [...] czerwca 2020r.). Odmienny jest zatem przedmiot tych spraw administracyjnych, ich zakres oraz podstawa prawna ich rozstrzygnięcia, zatem nie mieszczą się w granicach tej samej sprawy.

Nadto, artykuł 135 p.p.s.a., na co również zwrócono uwagę w orzecznictwie, nie może służyć do obejścia rygorów dotyczących zaskarżania aktów i czynności. W wyroku z [...] października 2008 r. (sygn. akt II GSK [...], Lex 489047) NSA wskazał, że nie daje on stronie, która uchybiła terminowi wniesienia zażalenia na postanowienie wydane na podstawie art. 106 k.p.a., jeszcze jednej dodatkowej szansy skontrolowania niekorzystnego dla niej postanowienia przy okazji rozpoznawania w trybie zwykłym sprawy głównej. Na niemożność badania legalności postanowień wydanych w trybie określonym w art. 106 k.p.a., z uwagi na możliwość ich odrębnego zaskarżenia (w postępowaniu administracyjnym i następnie do sądu administracyjnego), wskazał również NSA w wyroku z [...] czerwca 2007 r., sygn. akt II OSK [...], Lex 340121. W wyroku z [...] października 2004 r., sygn. akt II SA/Ka [...] (publ. OSP [...]/25) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyjął, że kontrola przez sąd administracyjny legalności postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu wniesienia odwołania nie daje podstaw do zastosowania art. 135 p.p.s.a. w stosunku do decyzji objętej tym odwołaniem (pkt 3.16 uzasadnienia uchwały 7 Sędziów NSA z [...] marca 2010 r., sygn. akt II FPS [...], publ. ONSAiWSA [...]/41). Przyjęcie przeciwnego stanowiska umożliwiałoby ominięcie rygorów związanych z zaskarżeniem decyzji, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 in fine u.ś.r. przez samo zaskarżenie decyzji wydanej w trybie art. 30 ust. 1 u.ś.r. (por wyr. NSA z [...] czerwca 2019r., sygn. akt I OSK [...], dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie doszukał się także innych uchybień przepisów prawa skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji. Ustalony stan faktyczny sprawy okazał się prawidłowy i wystarczający dla rozpoznania przedmiotowej sprawy.

Niezasadny był przy tym zarzut Skarżącej, że skoro Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji to stała się ona bezprzedmiotowa. Zgodnie bowiem z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy może wydać decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję organu I instancji w części lub w całości i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. Organ odwoławczy jest bowiem organem, który także orzeka merytorycznie co do istoty sprawy, a nie tylko kontroluje rozstrzygnięcie organu I instancji. Tak też było w niniejszej sprawie, gdzie Kolegium zasadnie przyjęło, że brak było podstaw do zobowiązania Skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wraz z odsetkami ustawowymi, dlatego prawidłowo uchyliło decyzję Wójta i ponownie orzekło co do istoty sprawy ustalając i zobowiązując Skarżącą tylko do zwrotu nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego bez ustawowych odsetek w związku z treścią art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. W niniejszej sprawie nie ma, bowiem zastosowania art. 30 ust. 2b u.ś.r.

Konkludując, słusznie wskazały także organu administracji, że Skarżąca może wystąpić z odrębnym wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części lub o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty (art. 30 ust. 9 u.ś.r.), z czego Skarżąca w istocie już korzystała występując wnioskiem z [...] lutego 2020r. o umorzenie nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W tym stanie sprawy skarga okazała się niezasadna, zatem na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało ją oddalić w całości, jak Sąd orzekł w wyroku.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 14 października 2020r., na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k.19 akt sąd.). Stronom umożliwiono złożenie dodatkowych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie.