Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2727/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania E. G. od decyzji Prezydent [...] nr [...], z dnia [...] lipca 2013 r. orzekającej o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego dla E. G. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną matką G. A., na okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 31 października 2013 r., utrzymało w mocy powyższa decyzję,

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy.

Prezydent [...] decyzją nr [...] z dnia 31 lipca 2013 r. orzekł o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego E. G. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną matką G. A., na okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 31 października 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych określa ustawa o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ustawą specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodek rodziny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

G. A. orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Niepełnosprawności w W. z dnia [...] stycznia 2011 r. została zaliczona do osób ze znaczącym stopniecymzne rawa do świadczeń rodzim niepełnosprawności. E. G. od dnia 1 grudnia 2010 r. do czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką G. A., a w stosunku pracy ostatnio pozostawała od 1 stycznia 1998 r. do dnia 28 lutego 2005 r.

Warunkiem otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest:

– rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

– posiadanie przez osobę wymagającą opieki znacznego stopnia niepełnosprawności, bądź orzeczenia ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponieważ wnioskodawczyni zdaniem organu nie pracowała przed stwierdzeniem niepełnosprawności u matki, nie musiała rezygnować z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania nad nią opieki.

Organ przywołał w decyzji przepis art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie, z którym zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Natomiast przez rezygnację z zatrudnienia należy rozumieć sytuację, w której osoba zatrudniona lub wykonującą pracę w formach wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy, rezygnuje z tego zatrudnienia.

E. G. wniosła od tej decyzji odwołanie podnosząc, że na dzień 1 grudnia 2010 r. spełniała wszystkie wymogi do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozpatrując odwołanie organ przytoczył art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opiek lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis ten został wprowadzony z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2012, poz. 1548).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że E. G. w stosunku pracy ostatnio pozostawała od [...] stycznia 1998 r. do dnia [..] lutego 2005 r. Biorąc pod uwagę orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Niepełnosprawności w W. z dnia [...] stycznia 2011 r., w którym stwierdzono, że daty od której istnieje niepełnosprawność G. A. nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...] grudnia 2010 r., organ uznał że istnieje negatywna przesłanka dla przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego ponieważ E. G. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej aby opiekować się niepełnosprawną matką, ponieważ w okresie wystąpienia potwierdzonej niepełnosprawności już nie pracowała.

Organ podniósł, że w myśl art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej). Zatem zdaniem organu,kaan podniusłcej iezależnieie , niezależnie, czy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy pobierała świadczenie pielęgnacyjne, czy też występuje o to świadczenie po raz pierwszy, dla uzyskania zasiłku musi spełnić wymogi określone w przepisach obecnie obowiązujących

W aktualnym bowiem stanie prawnym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego (które w tym wypadku jest spełnione), ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wykluczono osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu. W tej sytuacji zasadnie zdaniem organu odwoławczego organ uznał, iż skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących uprawnienie do przyznania przedmiotowego zasiłku, a tym samym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego zasiłku opiekuńczego.

Na decyzję SKO w W. z dnia [...] października 2013 r. skargę do WSA w W. łożyła E. G. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniosła, że czuje się skrzywdzona, gdyż jest zmuszona jako jedyna córka opiekować się 97 letnią obecnie mamą, której niepełnosprawność fizyczna i umysłowa nasila się. Podniosła, że konieczność opieki nad matka była wyłączną przyczyna rezygnacji z zatrudnienia (z zawodu jest pielęgniarką), a dzięki jej opiece matka żyje. Wskazała, że przyznano jej w dniu 1 grudnia 2010 r. świadczenie pielęgnacyjne bezterminowo (które wygasło z dniem 30 czerwca 203 r.), a żadna opiekunka nie pracowałaby przez 24 godziny na dobę za kwotę w wysokości zasiłku (zdaniem skarżącej państwo wydaje około 4000 zł za pobyt starszej osoby w domu opieki).

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. odmawiającą przyznania E.G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką G. A.

Organ podniósł, że przed złożeniem wniosku o przyznanie wskazanego świadczenia wnioskodawczyni nie pracowała, a więc nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. W ocenie organów rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jest przesłanką konieczną do uzyskania przedmiotowego świadczenia.

Zdaniem Sądu dokonana w niniejszej sprawie przez organy administracji publicznej wykładnia powołanego przepisu art.. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) jest wadliwa.

Zauważyć trzeba, że zgodnie ze wskazanym art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powołany przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną i która obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadziła specjalny zasiłek opiekuńczy.

Zgodzić się trzeba z organami administracji publicznej rozpoznającymi niniejszą sprawę, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela jednakże poglądu, że przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, należy rozumieć wyłącznie sytuację, w której dana osoba będąc w stosunku pracy, rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu powyższa interpretacja przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jest wadliwa w odniesieniu do osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. W ocenie Sądu w odniesieniu do takich osób pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1, należy rozumieć szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym spośród członków społeczeństwa, którzy podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Przez pojęcie to należy zatem rozumieć również niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zauważyć trzeba, że ustawodawca nie wprowadził w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymogu, aby rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Warunku takiego nie można wyprowadzić z samego wygaśnięcia z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydanej na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. Konieczne jest jedynie, aby rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyjęcie innej wykładni przepisu art. 16a ust. 1 w tym zakresie prowadziłoby do faktycznego pozbawienia osób, które zrezygnowały z zatrudnienia przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., a sprawowały przed jej wejściem w życie i sprawują nadal opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, E. G. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną 97 letnią matką G. A., przyznane jej na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzją Prezydenta [...] z dnia 1 grudnia 2010 r. bezterminowo. Występując zatem z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w trybie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z wygaśnięciem z mocy prawa powyższej decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca pozostawała osobą niepodejmującą zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji naruszają art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia ich uchylenie. Jak wskazano organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę błędnie uznały, że wyłącznym warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest pozostawanie przed złożeniem wniosku w zatrudnieniu lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. W ocenie Sądu świadczenie to może przysługiwać również osobom, które nie podejmują zatrudnienia i nie wykonują innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jeżeli przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. korzystały ze świadczenia przyznanego w trybie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni powyższą wykładnię art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.