Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 609/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2 ,art. 1a pkt 12,art. 54 § 1 ,art. 19 § 4 w zw. z w art. 7 § 1 w zw. z art. 1a pkt 12a oraz art. 110c § 1-4,art. 33
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi "S" Sp. z o.o. w likwidacji [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] września 2020 r. S. spółka z o.o. w likwidacji [...] wniosła na skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] lipca 2020 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z [...] stycznia 2020 r. nr [...], oddalające skargę na czynność egzekucyjną.

Powyższa skarga została wywiedziona na tle stanu faktycznego sprawy, w której Naczelnik Pierwszego W. Urzędu Skarbowego [...] wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej na podstawie własnych tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za okres od stycznia 2014 r. do grudnia 2015 r. Wobec bezskuteczności prowadzonej egzekucji, na podstawie art. 59 § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r. umorzył prowadzone wobec spółki postępowanie egzekucyjne. W zażaleniu na to rozstrzygnięcie spółka wskazała, że posiada wierzytelności wobec swoich kontrahentów w kwocie przekraczającej wartość dochodzonych należności, z których będzie można skutecznie prowadzić egzekucję. Organ nadzoru postanowieniem z [...] września 2016 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. Tut. Sąd postanowieniem z [...] września 2017 r. sygn. akt I SA/Po [...] odrzucił skargę na ww. postanowienie.

W dniu [...] października 2019 r. Naczelnik wystawił wobec Spółki tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za okres od stycznia 2014 r. do grudnia 2015 r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł. Tytuły wykonawcze zostały zgodnie z właściwością przesłane do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego [...], celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości gruntowej. Naczelnik zawiadomieniem z [...] listopada 2019 r. dokonał zajęcia ww. nieruchomości. Zawiadomienie powyższe wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej spółce w dniu [...] listopada 2019 r.

W złożonej [...] grudnia 2019 r. skardze na ww. czynność egzekucyjną spółka zarzuciła organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 19 § 4 w zw. z art. 7 § 1 i § 2 oraz w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a tiret 13 u.p.e.a. przez zastosowanie środka egzekucyjnego z nieruchomości, tj. środka zbyt uciążliwego, gdy jest możliwość prowadzenia egzekucji z wierzytelności przysługujących spółce. Podkreśliła, że organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę składników majątkowych oraz ruchomości w N. Jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonej czynności, wstrzymanie postępowania egzekucyjnego na czas rozpoznania skargi na podstawie art. 17 § 2 u.p.e.a. oraz zasądzenie od wierzyciela na rzecz zobowiązanego kosztów postępowania.

Ponadto [...] grudnia 2019 r. spółka złożyła zarzuty na postępowanie egzekucyjne, które tutejszy organ egzekucyjny zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a, przesłał wierzycielowi tj., Naczelnikowi Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w [...], celem zajęcia stanowiska w sprawie. W związku ze zgłoszonymi przez spółkę zarzutami, postanowieniem z [...] stycznia 2020 r., organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu ostatecznego wydania postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu.

Postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. Naczelnik oddalił skargę. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ powołał art. 54 § 1 u.p.e.a. i wskazał, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne ocenia się wyłącznie prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc jej zgodność z przepisami u.p.e.a. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono. Organ zaznaczył, że podniesienie przez skarżącą zastosowania zbyt uciążliwego środka, zgodnie z art. 33 § pkt 8 u.p.e.a., jest podstawą zarzutu i spółka go złożyła [...] grudnia 2019 r., który to zarzut postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. Naczelnika uznał za nieuzasadniony. Podniósł, że poprzednia egzekucja prowadzona wobec spółki przez Naczelnika Pierwszego W. Urzędu Skarbowego [...], umorzona [...] sierpnia 2016 r., pozwoliła tylko na częściowe zaspokojenie należności wierzyciela. W ocenie organu Spółka, nie wskazała też żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających wstrzymanie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Brak także podstaw do uchylenia zaskarżonych czynności. Zajęcie zostało dokonane prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami, zatem skarga na czynności egzekucyjne jest bezzasadna.

Zaskarżając w całości ww. postanowienie zażaleniem, spółka zarzuciła mu naruszenie art. 19 § 4 w zw. z art. 7 § 1 i § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a tiret 13, art. 110c § 1, § 2, § 3 i § 4 u.p.e.a., jednocześnie wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniosła również o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego na czas rozpoznania zażalenia oraz zasądzenie od wierzyciela na rzecz zobowiązanego kosztów postępowania.

Dyrektor IAS, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie, wskazał że poprzednie postępowanie egzekucyjne wobec bezskuteczności prowadzonej wówczas egzekucji zostało umorzone. Obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na skutek uzyskania przez wierzyciela informacji o nabyciu przez spółkę nieruchomości. Wobec powyższego, organ egzekucyjny zastosował wskazany środek egzekucyjny (zajęcie nieruchomości), będąc zobligowanym do stosowania środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku. Egzekucję z nieruchomości wymienia się między innymi wśród tych środków, do których stosowania w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych uprawniony jest organ egzekucyjny. Organ nadzoru zaznaczył, że dokonanie przez organ egzekucyjny zajęcia ww. nieruchomości jest prawnie dozwolone, dokonane zajęcie oraz wszystkie ww. obowiązki organ egzekucyjny wypełnił prawidłowo, a ustalenia te znajdują potwierdzenie w aktach sprawy - pismem z [...] listopada 2019 r. wezwał spółkę, aby zapłaciła należności objęte tytułami wykonawczymi z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania zajętej nieruchomości; złożył do Sądu Rejonowego w S. wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji.

Odnośnie do wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, organ nadzoru uznał, że powołane w nim okoliczności nie stanowią "uzasadnionego przypadku" pozwalającego na wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. O jego istnieniu nie może decydować subiektywne przekonanie wnioskodawcy, że takowe podstawy zachodzą. Spółka nie przedstawiła żadnych szczególnych okoliczności, które ewentualnie mogłyby uzasadniać wnioskowane wstrzymanie postępowania, czy stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej czynności.

Dyrektor podkreślił również, że art. 19 § 4 u.p.e.a. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, natomiast zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka został rozpoznany w odrębnym postępowaniu. Organ zaznaczył również, że nie ma kompetencji do orzekania w zakresie zasądzenie od wierzyciela na rzecz zobowiązanego kosztów postępowania. Z uwagi na prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami zajęcie nieruchomości, Dyrektor uznał skargę za bezzasadną, stwierdzając że organ egzekucyjny dochował wszelkich procedur w przeprowadzeniu spornego zajęcia.

W skardze na powyższe postanowienie, spółka wniosła o jego uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie od wierzyciela na rzecz zobowiązanego kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1. art. 19 § 4 w zw. z art. 7 § 1 i § 2 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a tiret 13 u.p.e.a. przez zastosowanie środka egzekucyjnego z nieruchomości, tj. środka zbyt uciążliwego, mimo że jest możliwość prowadzenia egzekucji z wierzytelności przysługujących spółce od M. L. oraz z udziału w nieruchomości w P.;

2. art. 110c § 1, § 2, § 3 i § 4 u.p.e.a.

W uzasadnieniu skargi spółka podniosła, że organy nie wzięły pod uwagę okoliczności, iż istnieją inne składniki majątkowe, które podlegają egzekucji: ruchomości w N. oraz nieruchomość w P., a także wierzytelności do M. L.. Ponadto organ egzekucyjny, pomimo zawiadomienia go w dniu [...] grudnia 2019 r. o pozostałym majątku nadającym się do skutecznej egzekucji, nie dokonał zajęcia tego majątku i nie zwolnił majątku, który stanowi główny składnik mienia spółki. Spółka podkreśliła zasadność skargi w sytuacji prawnej, kiedy istnieje majątek, obok majątku głównego dłużnika, nadający się do egzekucji, a organy egzekucyjne prowadzą postępowanie wyłącznie do majątku głównego. Tym samym egzekucja taka jest egzekucją zbyt uciążliwą dla zobowiązanego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu nieruchomości, a w konsekwencji zasadność oddalenia przez organ egzekucyjny skargi na tę czynność.

Na wstępie należy wskazać, że w świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się zatem wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych, takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja.

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W przypadku skargi na czynności egzekucyjne, wniesionej na podstawie ww. przepisu ocenie organu podlega – jak zasadnie stwierdził organ nadzoru - prawidłowość czynności organu egzekucyjnego dokonanej w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym przez zobowiązanego złożeniem skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13 - wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z ugruntowanym, zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie stanowiskiem skarga na czynności egzekucyjne, składana w trybie art. 54 u.p.e.a., nie może być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia za pomocą, którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów prawnych i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora w toku całego postępowania egzekucyjnego (por. m.in. wyroki NSA z 10 lutego 2012 r., II FSK 1588/10 i z 22 września 2011 r., II FSK 568/09 oraz wyroki WSA w Warszawie z 9 listopada 2008 r., III SA/Wa 644/08 i z 11 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 139/09).

Analiza akt administracyjnych wykazuje, że działania organów obu instancji były zgodne z prawem, a zaskarżona czynność egzekucyjna przeprowadzona została zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami u.p.e.a., nie naruszając przy tym wskazanych w skardze jej przepisów, tj. art. 19 § 4 w zw. z w art. 7 § 1 w zw. z art. 1a pkt 12a oraz art. 110c § 1-4.

W myśl art. 19 § 4 u.p.e.a. dyrektor oddziału ZUS wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za prace, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz rachunków bankowych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ZUS, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Regulacja ta dotyczy organu wyspecjalizowanego o właściwości szczególnej, tj. dyrektora oddziału ZUS, któremu pozwala na prowadzenie egzekucji administracyjnej określonych w tym przepisie należności oraz stosowania wskazanych tam środków egzekucyjnych. Organ ten nie jest uprawniony do prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Niemniej jednak w kontrolowanej sprawie przepis ten nie miał i nie mógł mieć zastosowania, bowiem dochodzona od skarżącej należność nie mieści się w katalogu należności, którego dotyczy ww. przepis. Zatem dyrektor oddziału ZUS w kontrolowanej sprawie nie mógłby być organem egzekucyjnym i nim nie był. Dochodzone od spółki należności to zaległości podatkowa w podatku dochodowym od osób fizycznych, co do których – z mocy art. 19 § 1 u.p.e.a. – jest naczelnik urzędu skarbowego. Organ ten, zgodnie z ww. przepisem, jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV, z zastrzeżeniami, które nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Oznacza to, że prowadząc postępowanie egzekucyjne należności pieniężnej jaką jest zaległy podatek, jest uprawniony do stosowania środka egzekucyjnego, którym w myśl art. 1a pkt 12 lit a u.p.e.a. jest egzekucja z nieruchomości. Zatem brak jest podstaw do kwestionowania spornej czynności egzekucyjnej w oparciu o ww. przepisy, albowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] jest w kontrolowanej sprawie organem egzekucyjnym, uprawnionym do stosowania w prowadzonym przez siebie postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym zaległości podatkowej skarżącej środka egzekucyjnego, jakim jest egzekucja z nieruchomości. W tym kontekście zarzut naruszenia art. 7 § 1 u.p.e.a. jest również bezzasadny, ponieważ Naczelnik zastosował środek egzekucyjny przewidziany w ustawie, tj. egzekucję z nieruchomości.

Najistotniejszą kwestią, będącą przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej, jaką było zajęcie nieruchomości. Stosownie bowiem do treści art. 110c u.p.e.a., organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości (§ 1). Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (§ 2). Równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów (§ 3). Zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów.

Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych wynika, że organ egzekucyjny wezwaniem z [...] listopada 2019 r. (doręczonym [...] listopada 2019 r.) dokonał zajęcia nieruchomości stanowiącej własność spółki oraz wezwał zobowiązaną do zapłaty egzekwowanych należności. Jednocześnie przesłał do Sądu Rejonowego wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Organ egzekucyjny dokonał ww. zajęcia na podstawie tytułów wykonawczych Naczelnika Pierwszego W. Urzędu Skarbowego [...] w tym zajęciu wyszczególnionych, których odpisy zostały doręczone zobowiązanej na etapie wszczęcia egzekucji na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych. Zatem sporny środek egzekucyjny został zastosowany zgodnie z przepisami art. 110c u.p.e.a. Wezwanie zobowiązanej do zapłaty egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi zostało skutecznie doręczone [...] listopada 2019 r., zaś Sąd Rejonowy wpisał w księdze wieczystej prowadzonej dla zajętej nieruchomości wzmiankę o wszczęciu z niej egzekucji. W ocenie Sądu, organy obu instancji w wydanych postanowieniach, zawarły ocenę prawidłowości dokonania spornej czynności egzekucyjnej w kontekście zgodności z przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego.

Na marginesie podkreślić również należy, że obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało na skutek uzyskania przez wierzyciela informacji o nabyciu przez zobowiązaną spółkę nieruchomości, a prowadzone wobec skarżącej wcześniej postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność zostało umorzone. W związku z tym, skoro mimo wcześniej prowadzonego postępowania egzekucyjnego, należność nie została wyegzekwowana, zaś wierzyciel uzyskał informację o nabyciu przez skarżącą nieruchomości, nie można organowi egzekucyjnemu zarzucić naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a., w myśl którego, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które bezpośrednio prowadzą do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków stosuje najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Sąd zaznacza, że kwestia uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego była badana na zarzut skarżącej a wydane w tym przedmiocie postanowienie organu nadzoru, w wyniku zaskarżenia go do tut. Sądu, zostało skontrolowane w sprawie I SA/Po 610/20. Zaznaczyć należy, że wskazywane przez skarżącą okoliczności nie mogą być podstawą wniesienia skargi, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., bowiem nie dotyczą sposobu i formy dokonania czynności egzekucyjnej, jaką było zajęcie nieruchomości. Składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić środka zaskarżenia konkurencyjnego w stosunku do zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., w tym zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Zważywszy powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), skargę oddalił.