Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 728/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 138;  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - asesor WSA - Joanna Gierak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... grudnia 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; -stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ... lutego 2008 r., wniesionej przez T. B. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z ... grudnia 2007 r. nr ... wydana w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, w następującym stanie faktycznym:

Pismem z ... października 2007 r. T. B. zwrócił się do Prezesa KRUS z prośbą o umorzenie zaległych składek za okres od ... kwartału 2003 r. do ... kwartału 2007 r. Uzasadniając swoje podanie wskazał na problemy finansowe. Podał, że nie jest wstanie utrzymać swojej 3-osobowej rodziny.

Prezes KRUS decyzją z ... listopada 2007 r., po rozpatrzeniu wniosku o umorzenie należności składkowych, na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), odmówił umorzenia wnioskowanej należności wynoszącej ... zł wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że przedstawiony przez stronę argument mający uzasadniać wniosek o umorzenie nie może być uwzględniony, z uwagi na brak dowodów, dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację finansową. Nadmienił przy tym, że przepisy dotyczące umorzeń należności stanowią, iż pozytywne decyzje w tych sprawach są podejmowane w wyjątkowych sytuacjach. Wyjątkowość przypadków odnosi się w pierwszym rzędzie do zdarzeń losowych. Jak wynika z dokonanych ustaleń, w gospodarstwie wnioskodawcy nie zaistniały żadne zdarzenia losowe, jak również inne znamiona wyjątkowości.

W dniu ... grudnia 2007 r. T. B. zwrócił się do Prezesa KRUS o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż decyzja z ... listopada 2007 r. jest dla niego krzywdząca. Na wstępie podał, iż dom, w którym mieszka nie jest jego własnością, ponosi jedynie koszty związane z jego eksploatacją. Dalej, w treści pisma podniósł, iż obecne dochody jego rodziny są niewielkie, wnoszą bowiem ... zł na trzy osoby, a to uniemożliwia mu spłatę zaległych składek i odsetek za zwłokę. Zapłata zaległych należności zagroziłaby egzystencji jego rodziny. Podał przy tym, iż większość wydatków jego rodziny związanych jest z pójściem dziecka do szkoły i jego leczeniem, albowiem [...].

Decyzją z ... grudnia 2007 r. Prezes KRUS, po rozpoznaniu wniosku strony z ... grudnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm.), oraz art. 2 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, postanowił odmówić umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników w łącznej kwocie ... zł wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż niskie dochody i choroba dziecka nie może mieć wpływu na podjęcie pozytywnej decyzji w przedmiotowej sprawie. Wydatki związane z codziennym życiem również nie mogą mieć wpływu na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia, gdyż takie koszty ponosi każda rodzina. Zamieszkiwanie w budynku stanowiącym własność ojca, jak również stan techniczny budynków gospodarczych nie może stanowić podstawy do umorzenia zadłużenia. Prezes KRUS wyjaśnił również, iż podstawę prawną decyzji stanowił przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który to przepis oparty jest na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że decyzje w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługują każdorazowo organowi rentowemu, który w sytuacji stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia w przypadkach wymienionych w przepisie ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 41a wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Prezesa Kasy z ... grudnia 2007 r., profesjonalny pełnomocnik reprezentujący T. B. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i uchylenie poprzedzającej ją decyzji z ... listopada 2007 r., ewentualnie o uchylenie obu wskazanych wyżej decyzji. Ponadto, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniósł o skierowanie niniejszej skargi do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji pełnomocnik zarzucił:

-nieważność z powodu rażącego naruszenia prawa - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 138 i art. 127 § 3 tej ustawy w zw. z art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), w zw. z art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - wyrażającego się w sprzecznym z prawem rozstrzygnięciu sprawy rozpoznanej na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie;

-naruszenie prawa materialnego w postaci art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz § 7ust. 3 pkt 3-5 zarządzenia Prezesa KRUS z 18 października 2005 r. w sprawie trybu umarzania, odpisywania i udzielania ulg w spłacaniu należności (Dz. Urz. Prus z 2006 r., Nr 1, poz. 26) - wyrażające się w bezpodstawnym ograniczeniu przesłanek umorzenia należności do okoliczności nadzwyczajnych, z pominięciem faktycznej sytuacji majątkowej i płatniczej skarżącego, uzasadniającej przyjęcie, że konieczność opłacania zaległych składek pozbawi skarżącego i jego rodzinę podstaw egzystencji;

-naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. - wyrażające się w wydaniu negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia mimo braku ustaleń faktycznych podważających istnienie ważnego interesu skarżącego w uzyskaniu umorzenia zadłużenia, którego spłata w sposób oczywisty przekracza jego możliwości płatnicze.

Rozwijając zarzuty skargi, pełnomocnik skarżącego przede wszystkim podniósł, iż zgodnie z art. 127 § 3 in fine k.p.a. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań do decyzji, wobec czego postępowanie wszczęte takim wnioskiem winno kończyć się jednym z rozstrzygnięć przewidzianych w wyczerpującym katalogu określonym w art. 138 § 1 k.p.a., który to przepis stosuje się wprost. Zaskarżona decyzja, jakkolwiek wydana z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez sformułowanie treści rozstrzygnięcia w brzmieniu: "postanawiam odmówić umorzenia zadłużenia (...)", w sposób oczywisty nie odpowiada treści tego przepisu. Zawiera rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu określonym w art. 138 k.p.a., w konsekwencji w sposób rażący narusza prawa i z tej już tylko przyczyny winna być wyeliminowana z obrotu prawnego.

Pełnomocnik skarżącego wskazał także na § 7 zarządzenia Prezesa KRUS w sprawie trybu umarzania, odpisywania i udzielania ulg w spłacaniu należności, i stwierdził, iż poczynione w sprawie ustalenia faktyczne w pełni uzasadniały uznanie, że w sytuacji T. B. zachodzą przesłanki wskazane w ww. przepisie umożliwiające umorzenie należności. Uznanie, że osiągając dochód rzędu ... zł rocznie, skarżący jest w stanie spełnić zaległe świadczenia bez naruszenia podstaw egzystencji 3-osobowej rodziny, w sposób rażący przeczy -zdaniem pełnomocnika skarżącego- elementarnemu doświadczeniu życiowemu. Pełnomocnik zauważył, iż przy dochodzie 3-osobowej rodziny w wysokości ... zł miesięcznie, uwzględniając tylko konieczność opłacenia czynszu dzierżawnego i podatku rolnego, koszty upraw i obowiązek opłacania bieżących składek na ubezpieczenie społeczne rolników, zupełnie oczywistym jest, że skarżący nie ma jakichkolwiek realnych szans spłaty zadłużenia, nawet przy zastosowaniu ulgi w postaci rozłożenia tej należności na raty. Nawet bez uwzględnienia dodatkowych wydatków na leczenie dziecka czy remont budynku gospodarczego, ocena sytuacji dochodowej jak i ogólnego poziomu zamożności rodziny skarżącego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w sposób oczywisty nie ma on obiektywnej możliwości zadośćuczynienia obowiązkowi zapłaty zaległych składek.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z ... grudnia 2007 r. oraz o oddalenie skargi w części dotyczącej uchylenia decyzji Prezesa KRUS z ... listopada 2007 r. W uzasadnieniu pisma organ podzielił zarzut strony skarżącej dotyczący rażącego naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W piśmie procesowym z ... marca 2008 r. pełnomocnik organu oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia w sprawie rozprawy.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału V z ... marca 2008 r. sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne w dniu ... kwietnia 2008 r. celem rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przed wskazaniem przyczyn tak dokonanej oceny, Sąd zaznacza, iż w pierwszej kolejności rozważyć należało, czy skarga w niniejszej sprawie została wniesiona z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., a zgodnie z którym skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie.

Sąd miał tu na względzie, iż zaskarżona decyzja Prezesa KRUS była dwukrotnie -za pośrednictwem poczty- wysłana do skarżącego. W ocenie Sądu takie działanie organu było zasadne, albowiem pierwsze doręczenie tej przesyłki w trybie art. 44 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., tj. doręczenia zastępczego, należało potraktować jako nieprawidłowe (dowód: koperta i zwrotne potwierdzenie odbioru - k. ...-... akt adm.). W aktach administracyjnych brak jest bowiem potwierdzenia, że doręczyciel pocztowy pozostawił na drzwiach mieszkania adresata lub w jego skrzynce pocztowej informację o złożeniu decyzji w urzędzie pocztowym z możliwością jej odebrania w terminach podanych w art. 44 § 2 lub § 3 k.p.a. Jeżeli więc nie wiadomo jak działał doręczający, doręczenia tego nie można było uważać za dokonane. Urzędowego stwierdzenia sposobu doręczenia nie mogą bowiem zastąpić wzmianki o awizowaniu przesyłki, znajdujące się na kopercie, w której decyzję wysłano. Co prawda słowo "awizo" oznacza w języku polskim zawiadomienie odbiorcy, lecz ze słowa tego nie można wywieść sposobu zawiadomienia takiego, aby mieścił się on w wymogach art. 44 k.p.a. Musi być wyraźnie zaznaczone, że doręczyciel powiadomił adresata o przesyłce w sposób wskazany w art. 44 k.p.a. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2006 r. w sprawie I OSK 528/05). Dlatego też Sąd przyjął, iż skarżona decyzja została doręczona prawidłowo, zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego, dopiero w dniu ... stycznia 2008 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru - k. ... akt adm.), tj. w wyniku ponownego jej wysłania do strony. Tym samym pełnomocnik skarżącego wnosząc w dniu ... lutego 2008 r. skargę, zachował termin przewidziany na dokonanie tej czynności.

Przechodząc do oceny sprawy, na wstępie Sąd wyjaśnia, iż z uwagi na wniosek strony skarżącej oraz oświadczenie pełnomocnika organu z ... marca 2008 r., Sąd postanowił rozpoznać skargę w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Sąd wyjaśnia także, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kierując się powyższym, Sąd podzielił w całości zarzuty procesowe podniesione w treści skargi.

Po pierwsze Sąd uznał, iż skarżona decyzja Prezesa KRUS narusza w sposób rażący przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., a to czyniło zasadnym stwierdzenie jej nieważności, a tym samym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Podstawę prawną do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w wyniku rażącego naruszenia prawa stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz w poglądach doktryny przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 grudnia 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 76/05, LEX nr 196278). W wyroku z 2 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 490/05 (LEX nr 196696), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "(...) istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań i zabiegów językowych".

Postawiona teza, stanowi kryterium oceny, czy w konkretnym przypadku miało miejsce zwykłe naruszenie prawa, czy też przybrało postać kwalifikowanego, z którym ustawa wiąże skutek w postaci nieważności decyzji. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Innymi słowy, rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 138 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Powołany przepis, jak z niego wynika, zawiera zamknięty katalog sposobów rozstrzygnięć podejmowanych przez organy odwoławcze. O tym, iż jest to katalog zamknięty świadczy kategoryczne, enumeratywne wyliczenie zachowań organu drugiej instancji. Każde inne rozstrzygnięcie jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Przepis art. 138 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. Przepis ten w omawianym zakresie nie budzi również wątpliwości interpretacyjnych. W świetle poczynionych spostrzeżeń rozstrzygnięcie podjęte przez organ II instancji, nieprzewidziane w katalogu zawartym w art. 138 k.p.a. będzie zawsze w sposób rażący naruszało prawo (por. wyrok WSA z 21 czerwca 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 888/04, LEX nr 179063).

W niniejszej sprawie decyzją z ... grudnia 2007 r., wydaną w związku z wnioskiem strony z ... grudnia 2007 r. (data wpływu do organu) o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KRUS postanowił odmówić umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Należy w tym miejscu podkreślić, iż zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z kolei, w sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), o czym stanowi art. 52 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. W myśl tego artykułu, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. W stosunku do wniosku zastosowanie zatem znajduje między innymi wymóg dochowania 14-dniowego terminu na jego złożenie (art. 129 § 2 k.p.a.), a postępowanie wszczęte tym wnioskiem kończy się rozstrzygnięciem -sposobem załatwienia sprawy- przewidzianym w art. 138 § 1 k.p.a., który to przepis stosuje się wprost (por. wyroki NSA z 17.11.2000 r., sygn. akt I SA 1543/99, LEX Nr 57182, i z 27.11.2001 r., sygn. akt I SA 1011/00, LEX Nr 81760).

Powyższe oznacza, że Prezes KRUS, wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ w ramach działania jako organ pierwszej instancji, przy zastosowaniu tylko i wyłącznie takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a.

Tymczasem, w niniejszej sprawie treść sentencji zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a. Prezes KRUS co prawda powołał w podstawie prawnej wydanej decyzji przepis art. 138 k.p.a., jednakże nie wypowiedział się o "losach" zaskarżonej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzji, mimo iż bez wątpienia rozpatrywał pismo strony z ... grudnia 2007 r., traktując je, jak sam wskazał w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, jako wniosek w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy załatwionej tą wcześniejszą decyzją. W to miejsce organ wydał zaś decyzję orzekającą bezpośrednio co do istoty sprawy, której to wydać nie mógł bez uchylenia poprzedniego orzeczenia. Zważyć bowiem należy, iż w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie jedynie uchylenie decyzji organu I instancji w całości lub w części daje możliwość orzekania merytorycznego w uchylonym zakresie (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). Bez takiego uchylenia organ odwoławczy nie może orzekać bezpośrednio co do istoty sprawy, tak jak czyni to organ w I instancji. Przepis art. 138 k.p.a. nie przewiduje takiej możliwości.

Konkludując, Prezes KRUS po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mógł wydać decyzji postanawiającej o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami. Obowiązany był natomiast wydać jedno z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 k.p.a. W sytuacji gdy w wyniku rozpoznania sprawy jego rozstrzygnięcie pokrywało się z rozstrzygnięciem wydanym w I instancji, postępując zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., winien utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

Oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowiło -w ocenie Sądu- wystarczającą podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przyjęta przez Sąd ocena jest zgodna z dotychczasową linią orzeczniczą (por. wyrok z 6 października 2000 r., sygn. akt V SA 481/00 (LEX Nr 50115).

Po drugie, w ocenie Sądu, skarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Wyjaśnić należy, iż w przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, do jakich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), podzielił ten pogląd wskazując, iż brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Natomiast, w wyroku z 20 marca 2007 r. (sygn. akt GSK 345/06) Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał dowodowy będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym".

Uzasadnienie decyzji, opartej na uznaniu administracyjnym, winno zatem być wnikliwe i logiczne oraz wskazywać na dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja powyższych wymogów nie spełnia. Nie zawiera bowiem wymaganego przepisami prawa uzasadnienia faktycznego, w tym w szczególności rozważań, do których obliguje ją przepis prawa materialnego będący podstawą rozstrzygnięcia, jak i odniesienia się do zgromadzonych w sprawie dowodów.

Prezes KRUS ani nie przedstawił ustaleń faktycznych, ani też nie dokonał analizy sytuacji finansowej skarżącego.

Tymczasem, należy podnieść, iż zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał cyt. już powyżej przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skoro zaś, na podstawie tego przepisu, za przesłankę uzasadniającą umorzenie składek, można uznać trudną sytuację materialną ubezpieczonego, to organ prowadząc postępowanie z wniosku strony o umorzenie składek miał obowiązek wyjaśnić jej sytuację majątkową i ustalić czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji. Organ obowiązany był więc ustalić wysokość osiąganych przez stronę skarżącą dochodów oraz wysokość ponoszonych przez nią wydatków, celem zbadania jej możliwości płatniczych. Dopiero dokonanie analizy sytuacji materialnej skarżącego -poprzez porównanie ww. kwot- pozwalałoby na stwierdzenie, czy poziom jego dochodów umożliwia mu zapłatę zaległych należności.

W rozpoznanej sprawie organ obowiązku tego nie wykonał. W uzasadnieniu decyzji nie zawarł żadnej analizy sytuacji majątkowej strony, z uwzględnieniem jej dochodów oraz koniecznych wydatków. Nie uwzględnił też stanu zdrowia jej dziecka, mogącego niewątpliwie mieć wpływ na jej możliwości płatnicze. W tym miejscu Sąd zaś zauważa, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wyraźnie podnosił, że dochody jego 3 - osobowej rodziny wynoszą ... zł miesięcznie. Wskazywał też na problemy zdrowotne swojego dziecka. Podał, iż zapłata zaległości zagroziłaby egzystencji jego oraz jego bliskich. Okoliczności tych organ nie tylko nie ocenił, ale także nie przywołał ich w uzasadnieniu wydanego orzeczenia.

Konkludując, w ocenie Sądu, na podstawie uzasadnienia decyzji Prezesa Kasy nie można przyjąć, iż organ ten przeprowadził wyczerpujące, zgodne z normami k.p.a. -w tym uregulowanymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80- postępowanie wyjaśniające, mając na uwadze wymogi wynikające z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, którymi to winien kierować się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Sąd zaznacza, iż nie zgadza się ze stwierdzeniami zawartymi w treści skarżonego orzeczenia, sprowadzającymi się do uznania, iż wysokość miesięcznych dochodów i wydatków strony oraz choroba dziecka, nie mogą mieć wpływu na podjęcie pozytywnej decyzji w przedmiotowej sprawie. Stwierdzenia te dowodzą, iż organ dokonał błędnej interpretacji przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes Kasy winien więc nie tylko pamiętać o treści art. 138 k.p.a. i katalogu rozstrzygnięć wiążących dla organu odwoławczego, wymienionych w tym przepisie, ale także mieć na uwadze, iż w uzasadnieniu faktycznym decyzji jest on obowiązany przytoczyć wszystkie okoliczności faktyczne jak i wskazać wszelkie zgromadzone -w sposób wyczerpujący- dowody. Uzasadnienie decyzji, jako jeden z jej elementów, winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, także wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w tej sprawie zastosowanie, tak aby strona nie miała wątpliwości co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia. Sąd jeszcze raz też podkreśla, iż stan faktyczny sprawy winien być rozważony z uwzględnieniem treści art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym zawartych w nim wymogów dotyczących "uwzględnienia możliwości płatniczych" jak i "uzasadnionego ważnego interesu zainteresowanego".

Na koniec, Sąd wyjaśnia, iż nie znalazł podstaw do wzruszenia decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w I instancji, w oparciu o art. 135 p.p.s.a. Sąd uznał, iż nie jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Z wymienionych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.