Postanowienie NSA, sygn. akt II FSK 430/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Pełnomocnik procesowy
Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 37 par. 1, art. 58
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 12
journal: Dz.U. 1965 nr 46 poz 290
law: Ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. Prawo prywatne międzynarodowe.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędzia NSA Krystyna Nowak (spr.), Sędzia WSA del. Teresa Porczyńska, Protokolant Katarzyna Pawłowska, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 października 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1379/06 w sprawie ze skargi G. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 10 lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 23 października 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1379/06, wydanym na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę G. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 10 lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postępowania Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. podjętego w postępowaniu odnoszącym się do podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r.

Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że skargę w imieniu podatniczki wniósł jej syn K. P. dołączając pełnomocnictwo udzielone przez G. J. 3 lipca 2000 r. notarialnie poświadczone za zgodność z oryginałem.

Zarządzeniem z 22 września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wezwał pełnomocnika skarżącej w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi do usunięcia jej braków formalnych, poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego z podpisem urzędowo poświadczonym oraz podanie aktualnego miejsca zamieszkania skarżącej.

W odpowiedzi na wezwanie K. P. nadesłał ponownie pełnomocnictwo, o którym mowa powyżej oraz poświadczenie zameldowania skarżącej na pobyt stały.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga podlegała odrzuceniu.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 37 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. W razie wątpliwości sąd może zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony.

Jednocześnie, w myśl art. 58 § 1 pkt 3 ustawy sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych.

W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik nie uzupełnił braku formalnego skargi w postaci złożenia pełnomocnictwa procesowego z podpisem urzędowo poświadczonym w wyznaczonym przez Sąd terminie. Zgodnie z art. 96 pkt 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369 ze zm.) urzędowego poświadczenia podpisu dokonują notariusze, natomiast stosownie do art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. Nr 215, poz. 1823 ze zm.) za granicą tego rodzaju czynności są wykonywane przez konsulów. Uwierzytelnienie odpisu pełnomocnictwa oznacza, że jest on zgodny z oryginałem, natomiast nie dowodzi autentyczności podpisu mocodawcy.

W skardze kasacyjnej od opisanego postanowienia G. J., działająca przez pełnomocnika adw. L. C. ustanowionego w sprawie przez pełnomocnika skarżącej K. P. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Postanowieniu zarzuciła:

– naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 37 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że złożona skarga na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. dotknięta była brakami w postaci nieprzedłożenia w wyznaczonym przez Sąd terminie przez pełnomocnika skarżącej – K. P. – umocowania do reprezentacji G. J. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskutek czego skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3.

W uzasadnieniu zarzutu autor skargi wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 37 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pełnomocnik przy pierwszej czynności procesowej obowiązany jest dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, doradca podatkowy i rzecznik patentowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa. W razie wątpliwości natomiast Sąd może zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony.

Uregulowanie zawarte w art. 37 § 1 in fine p.p.s.a. daje Sądowi podstawę do żądania "w razie wątpliwości" urzędowego poświadczenia podpisu strony. Sąd zatem winien wskazać, na czym polegają wątpliwości, upoważniające go do nałożenia tego rodzaju obowiązku. Informacji w powyższym zakresie nie zawierało doręczone pełnomocnikowi skarżącej wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi.

Dla skorzystania z możliwości, jaką przewiduje art. 37 § 1 p.p.s.a. wymagane jest wystąpienie "wątpliwości" w rozumieniu powołanego przepisu. Wątpliwości te muszą mieć charakter obiektywny i Sąd powinien wskazać, na czym one polegają. W przeciwnym razie bowiem skorzystanie z tego przepisu może stać się instrumentem zmierzającym do pozbawienia strony prawa do obrony swoich interesów, zwłaszcza w sytuacji gdy kontakt mocodawcy z pełnomocnikiem jest utrudniony.

Nadto podnieść należy, iż "poświadczenie podpisu" w rozumieniu art. 37 § 1 p.p.s.a. Sąd błędnie utożsamia z "poświadczeniem własnoręczności podpisu". Swój pogląd w tej kwestii wypowiada wprost, przywołując jednocześnie przepisy art. 96 pkt 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369 ze zm.) oraz art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 215, poz. 1823 ze zm.), odnosząc się do kompetencji notariuszy i konsulów w zakresie poświadczania własnoręczności podpisów. Z takim jednak stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

W ramach podziału czynności notarialnych, w tym również wykonywanych przez konsula, wyróżnić należy grupę, którą stanowi uwierzytelnianie podpisów. Istota poświadczenia notarialnego czy konsularnego polega na urzędowym stwierdzeniu prawdy, przy czym poświadczenie owo może dotyczyć dokumentu stanowiącego podstawę praw i obowiązków, a w szczególności może dotyczyć zgodności odpisu z oryginałem dokumentu oraz faktu istnienia dokumentu w określonym czasie. Poświadczenie może odnosić się do osób fizycznych jako podmiotów stosunku prawnego, a w szczególności może dotyczyć stwierdzenia, że dana osoba w określonym czasie żyła lub znajdowała się w określonym miejscu bądź też może odnosić się do stwierdzenia stawiennictwa lub niestawiennictwa danej osoby w określonym miejscu. Wreszcie poświadczenie może dotyczyć powiązania danej osoby z dokumentem poprzez stwierdzenie, że dana osoba w określonym czasie dokument ów podpisała lub zamieściła na nim inny znak ręczny (W. Natanson, Zarys prawa o notariacie, Warszawa 1959, s. 106). W świetle powyższego stwierdzić należy, iż "poświadczenie własnoręczności" przez notariusza lub konsula jest tylko jedną z form "urzędowego poświadczenia". Błędny jest zatem pogląd zrównujący zakresy obu tych czynności.

Dodatkowo podkreślić należy, iż dokonywanie oceny pod kątem istnienia wątpliwości warunkujących nałożenie na pełnomocnika dodatkowego obowiązku z art. 37 § 1 in fine p.p.s.a. winno następować przez pryzmat interesu strony. W niniejszej sprawie Sąd winien zatem mieć na względzie fakt, iż K. P. – syn skarżącej G. J., zaskarżając decyzje nakładające bezpodstawne obciążenie podatkowe działa zgodnie z jej wolną i interesem.

Wskazać również należy, iż własnoręczność podpisu jest zagadnieniem dotyczącym formy czynności prawnej (art. 78 k.c.). Do stwierdzenia własnoręczności podpisu ma zatem zastosowaniem art. 12 Prawa prywatnego międzynarodowego. W myśl tego przepisu forma czynności prawnej podlega prawu właściwemu dla tej czynności, a zatem poświadczenie podpisu przez notariusza urzędującego w kraju, w którym dokonano czynności, tj. w USA, wywoływało skutki, jakie są związane z wymogiem urzędowego poświadczenia podpisu strony.

Przedłożone w sprawie pełnomocnictwo nie budziło zastrzeżeń co do osoby mocodawcy i pełnomocnika. Wydaje się zatem, iż brak było podstaw do wszczęcia postępowania naprawczego z art. 49 p.p.s.a., któremu poddane są wyłącznie braki dotyczące wymagań formalnych. W zakresie tego postępowania nie mieszczą się bowiem wątpliwości co do autentyczności podpisu mocodawcy. Pogląd taki na gruncie art. 89 § 1 k.p.c., przewidującego również prawo żądania przez Sąd w razie wątpliwości urzędowego poświadczenia podpisu strony, wypowiedziany został przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 17 sierpnia 2000 r. sygn. akt II CKN 894/00, Lex nr 51989.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw.

Skarga strony została odrzucona z powodu niespełniania przez przedłożone do akt sprawy pełnomocnictwo wymogów z art. 37 § 1 p.p.s.a., stąd też naruszenie tego przepisu bądź też jego brak powoduje zasadność, bądź niezasadność zastosowania przez Sąd I instancji art. 58 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 37 § 1 zd. 1 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. W przedmiotowej sprawie spór toczy się wokół sformułowania "urzędowe poświadczenie podpisu" i "wierzytelny odpis pełnomocnictwa" (strona twierdzi, iż przedłożone przez nią pismo stanowi taki odpis, którego to stanowiska nie podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny) oraz wokół zasadności wątpliwości Sądu co do prawdziwości przedłożonego przez K. P. odpisu pełnomocnictwa. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie wskazał powodów kwestionowania prawdziwości przedłożonego dokumentu. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Sąd I instancji kilkukrotnie już wskazał, iż jego wątpliwości wzbudził fakt poświadczania przez amerykańskiego notariusza dokumentu sporządzonego w języku polskim nie na urzędowym papierze. Odnosząc się natomiast do kwestii urzędowego poświadczania podpisu i uwierzytelniania przez notariusza odpisu dokumentu, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu autora skargi, iż uwierzytelnienie odpisu pełnomocnictwa zawiera w sobie poświadczenie autentyczności podpisu. Z przedłożonego przez stronę dokumentu wynika, iż notariusz polski poświadczył jedynie zgodność odpisu kserokopii z dokumentem okazanym mu przez osobę trzecią – wbrew intencji strony nie może to być utożsamiane ani z uwierzytelnionym odpisem pełnomocnictwa (notariusz polski nie mógł potwierdzić 30 listopada 2006 r. autentyczności pełnomocnictwa z dnia 3 lipca 2000 r. nie udzielonego przy jego udziale), ani z urzędowym poświadczeniem podpisu (G. J. nie podpisała spornego dokumentu w obecności tego notariusza oraz nie oświadczyła przed nim osobiście, iż to jej podpis widnieje na pełnomocnictwie). W niniejszej sprawie urzędowego poświadczenia podpisu mógł również dokonać konsul, co wynika z powołanych przez Sąd I instancji, a całkowicie pominiętych przez autora skargi kasacyjnej przepisów art. 19 i art. 21 ustawy o funkcjach konsulów w Rzeczypospolitej Polskiej. Na mocy art. 21 tej ustawy to do obowiązków konsula należy legalizacja dokumentów urzędowych sporządzonych lub uwierzytelnionych w państwie przyjmującym (...), a w świetle art. 19 ustawy sporządza on i poświadcza wypisy, odpisy, wyciągi i kopie dokumentów (art. 19 ust. 1 pkt 1), jak również poświadcza własnoręczność podpisów (art. 19 ust. 1 pkt 2). Stąd też "wierzytelny odpis pełnomocnictwa", o którym mowa w art. 37 § 1 p.p.s.a. oznacza w niniejszej sprawie dokument uwierzytelniony przez konsula, a nie przez notariusza polskiego. Chodzi bowiem o potwierdzenie, iż pełnomocnictwo zostało rzeczywiście podpisane przez mocodawcę, a także, iż czynność ta została dokonana w sposób zgodny z przepisami państwa, w którym ten dokument przedstawiono. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnictwo przedłożone do akt sprawy nie spełnia tych wymogów, zatem słusznie skarga, jako obarczona brakami, została przez Sąd I instancji odrzucona. Stąd też nie został naruszony ani art. 37 § 1, ani art. 58 p.p.s.a.

Odnośnie argumentacji dotyczącej art. 12 Prawa prywatnego międzynarodowego, należy się zgodzić ze stanowiskiem prezentowanym przez stronę w tym zakresie. Strona słusznie bowiem wskazała, iż w przypadku udzielenia pełnomocnictwa poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej "wystarczy zachowanie prawa państwa, w którym dokonano tej czynności". Autor skargi kasacyjnej nie zauważył jednak, iż udzielenie tegoż pełnomocnictwa zgodnie z prawem państwa, w którym dokonano tej czynności, poświadcza konsul zgodnie z powołanymi wyżej przepisami. Nie można uznać za wystarczające w tym zakresie samego oświadczenia strony. Tak więc zaskarżone postanowienie nie narusza również art. 12 Prawa prywatnego międzynarodowego.

Na marginesie jedynie należy zauważyć, iż wobec wątpliwości Sądu, w odpowiedzi na zarządzenie z dnia z dnia 17 listopada 2006 r. K. P. mógł przedłożyć: nowe pełnomocnictwo z podpisem notarialnie (bądź przez konsula) poświadczonym, odpis spornego dokumentu z oświadczeniem skarżącej złożonym w obecności konsula lub notariusza o autentyczności podpisu lub poświadczenie konsula o zgodności z prawem amerykańskim procedury udzielania pełnomocnictwa w dniu 3 lipca 2000 r. Wprawdzie Sąd I instancji nie wskazał wszystkich wskazanych powyżej możliwości w wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi, jednakże, wobec braku stosownego zarzutu skargi kasacyjnej, wskazana kwestia – w świetle art. 183 p.p.s.a. – nie może być przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego na obecnym etapie postępowania.

Wobec wykazania, iż zarzuty skargi kasacyjnej są bezzasadne, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.