Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 358/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 38 par 1` pkt 1, art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 358/18 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 17 października 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska, , Sędziowie, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 października 2018 r., sprawy ze skargi K. K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek okresowy, , uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.,


UZASADNIENIE

Ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] Burmistrz K. (dalej organ pierwszej instancji) przyznał K. K. (dalej: strona lub skarżący) zasiłek okresowy z powodu bezrobocia na okres od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 31 marca 2018 r. w wysokości 317 złotych miesięcznie za dwa pierwsze miesiące, a za ostatni miesiąc w kwocie 241 złotych.

Wskazaną decyzję wraz z pouczeniem o konieczności poinformowania organu o każdej zmianie swojej sytuacji osobistej i majątkowej skarżący odebrał w dniu 25 stycznia 2018 r.

Pismem z dnia 2 marca 2018 r. organ pierwszej instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia przyznanego zasiłku okresowego z uwagi na pozyskanie informacji z Powiatowego Urzędu Pracy w K. o utracie przez niego statusu osoby bezrobotnej z dniem 11 stycznia 2018 r.

Odnosząc się do tej kwestii skarżący wyjaśnił, że wykreślenie z rejestru osób bezrobotnych nastąpiło w wyniku zwyczajnego zagubienia dokumentu uprawniającego do jednorazowego przejazdu na wizytę w urzędzie pracy, co doprowadziło do zapomnienia terminu stawiennictwa oraz spowodowane było również znaczną aktywnością w zakresie samodzielnego poszukiwania pracy w tym okresie. Dodał również, że o utracie statusu osoby bezrobotnej dowiedział się dopiero z decyzji Starosty K. w dniu 12 marca 2018 r. W związku z tym nie mógł o tym fakcie poinformować organu pierwszej instancji, a pouczenie zawarte w decyzji przyznającej mu świadczenie, znajdowało się poza częścią merytoryczną, w której nie było żadnego zastrzeżenia polecającego zapoznania się z pozostałymi fragmentami wydanego rozstrzygnięcia. Skarżący nadmienił także, że w okresie od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 28 lutego 2018 r. nie uzyskał żadnych środków ze stosunku pracy bądź z darowizny i utrzymywał się wyłącznie z przyznanych zasiłków (e-mail z dnia 20 marca 2018 r.).

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 1 pkt 1, art. 7 w zw. z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej zwana w skrócie "u.p.s."), uchylił własną decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego.

Powołując się na art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. organ wyjaśnił, że zasiłek okresowy przysługuje osobie spełniającej kryterium dochodowe (634 złotych dla osoby samotnie gospodarującej) m.in. w sytuacji długotrwałej choroby, niepełnosprawności bądź bezrobocia. W niniejszej sprawie skarżący z dniem 11 stycznia 2018 r. został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej, nie informując o tym organu przyznającego świadczenie, mimo stosownego pouczenia zawartego w decyzji. Zatem wobec tego, że w dacie wydania decyzji przyznającej świadczenie, skarżący nie był dotknięty bezrobociem, ani nie zachodziła innego rodzaju przesłanka umożliwiająca przyznanie mu zasiłku okresowego, a powołane przez niego wyjaśnienia okazały się znikome i niedostateczne, wskazaną decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. należało zdaniem organu uchylić.

Odwołując się od powyższej decyzji skarżący podniósł, że została ona wydana na podstawie wybiórczo zastosowanych przepisów, zinterpretowanych na jego niekorzyść, w oparciu o nieprawomocną decyzję organu zatrudnienia, a także bez uwzględnienia zasygnalizowanych zdarzeń losowych. Skarżący podważył również twierdzenia organu, jakoby nie powiadomił go o utracie statusu osoby bezrobotnej stwierdzając, że nie mógł tego wcześniej zrobić, albowiem sam o tym nie wiedział. Poza tym – w jego ocenie – utrata tego statusu nie musiała powodować odebrania mu zasiłku okresowego, gdyż jego sytuacja osobista stanowiła inną okoliczność uzasadniającą udzielenie mu pomocy społecznej, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 2, art. 38, art. 106 ust. 5 u.p.s., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając wydane przez siebie rozstrzygnięcie Kolegium stwierdziło, że pomoc społeczna ma charakter posiłkowy i czasowy, a jej zasadniczym celem jest wsparcie danej osoby w staraniach o poprawę sytuacji bytowej przede wszystkim w oparciu o swoje własne siły i umiejętności. Organ drugiej instancji podkreślił, że nie każda trudna sytuacja życiowa wymieniona w art. 38 ust. 1 u.p.s. (np. bezrobocie) będzie uprawniała do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Musi być ona bowiem połączona z niemożnością jej samodzielnego przezwyciężenia przez wnioskodawcę.

Jak podało dalej Kolegium, skarżący był zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie stawił się na wizytę w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie, nie usprawiedliwiając w sposób wiarygodny swojej nieobecności. Dlatego też został on wykreślony z ewidencji osób bezrobotnych, co miało również skutek na gruncie niniejszej sprawy, gdyż odpadła przesłanka uzasadniająca przyznanie mu zasiłku okresowego. Organ podkreślił, że skarżący, jako osoba długotrwale bezrobotna i od wielu lat korzystająca z pomocy społecznej, powinien zdawać sobie sprawę ze znaczenia jakie dla przyznanego świadczenia miał fakt rejestracji w urzędzie pracy. Niestawiennictwo w urzędzie zatrudnienia oraz niepoinformowanie organu pomocowego o powodach tego niestawiennictwa, Kolegium uznało za postawę lekceważącą i przejawiającą się brakiem chęci skutecznego znalezienia zatrudnienia, a tym samym poprawy swojej sytuacji bytowej. Takie zachowanie – zdaniem organu odwoławczego – wypełniało również znamiona braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Mając na uwadze wskazane okoliczności Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji przyznającej stronie zasiłek okresowy na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona podniosła, że zakwestionowana decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem prawa i interesu strony, na jej niekorzyść i bez uwzględnienia okoliczności zawartych w odwołaniu i znajdujących potwierdzenie w materiale dowodowym. Argumentacja odwołania – zdaniem skarżącego – w ogóle nie została wzięta pod uwagę przez organ drugiej instancji i przytoczona w treści uzasadnienia wydanej przez niego decyzji. Kolegium pominęło fakt powołania się strony na przepisy ustawy o pomocy społecznej znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie oraz na okoliczność braku dochodu i posiadania statusu osoby bezrobotnej w grudniu 2017 r., co w ocenie skarżącego stanowiło podstawę przyznania i wyliczenia wysokości świadczenia. Zamiast tego organ odwoławczy dokonał nieuprawnionej interpretacji zdarzenia losowego, jakim było zagubienie dokumentu uprawniającego do darmowego przejazdu autobusem oraz pominął okoliczność, że decyzja o pozbawieniu strony statusu osoby bezrobotnej nie nabyła jeszcze waloru rozstrzygnięcia prawomocnego.

Stąd też strona skarżąca wniosła o uchylenie zakwestionowanej decyzji organu odwoławczego w całości.

W odpowiedzi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia należało mieć przede wszystkim na uwadze to, że zostało ono wydane w trybie nadzwyczajnym, w ramach instytucji zmiany bądź uchylenia decyzji administracyjnej dotyczącej świadczeń przyznanych z pomocy społecznej, uregulowanej w art. 106 ust. 5 u.p.s. Zgodnie z powołanym przepisem, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

W okolicznościach niniejszej sprawy sygnalizowaną przez organy przyczyną uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek okresowy była utrata przez niego statusu osoby bezrobotnej z dniem 11 stycznia 2018 r. i niepoinformowanie o tym fakcie właściwego ośrodka pomocy społecznej mimo stosownego pouczenia skarżącego o powinności wynikającej z art. 109 u.p.s., zgodnie z którym to przepisem osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej obowiązane są niezwłocznie powiadomić organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Dodatkowo organ odwoławczy podkreślił, że działanie skarżącego, uchylającego się od znalezienia zatrudnienia, stanowiło w istocie o braku współdziałania z jego strony w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej.

W ocenie Sądu, zaprezentowane powyżej twierdzenia organów są co najmniej przedwczesne. Na wstępie należy zauważyć, że skarżący niewątpliwie był zobowiązany do zawiadomienia organu pomocowego o każdej zmianie w swojej sytuacji osobistej i majątkowej, wiążącej się z podstawą do przyznania świadczenia, co wynika wprost z brzmienia cytowanego art. 109 u.p.s. Wbrew twierdzeniom skarżącego, o treści tego obowiązku został on również skutecznie pouczony w decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2018 r. Nie sposób bowiem uznać, że osoba będąca adresatem określonego rozstrzygnięcia administracyjnego, miałaby zostać jeszcze dodatkowo pouczona o konieczności zapoznania się z pouczeniem. Ten fragment decyzji stanowi bowiem jej integralną część, określającą nie tylko obowiązki strony, ale także i jej prawa. Dlatego też w interesie strony leżało zapoznanie się z całą decyzję, a nie tylko z jej sentencją względnie uzasadnieniem.

Podkreślając ciążący na stronie obowiązek poinformowania o każdej zmianie swojej sytuacji, organy nie dokonały jednakże dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie okoliczności stanowiącej bezpośrednią przyczynę uchylenia decyzji zasiłkowej, tj. utraty przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej. Organy nie wzięły w szczególności pod uwagę wyjaśnień strony skarżącej zawartych w piśmie z dnia 20 marca 2018 r., czy też w jej odwołaniu z dnia 27 kwietnia 2018 r. Wynikało z nich zaś jasno, że o fakcie pozbawienia statusu osoby bezrobotnej strona dowiedziała się dopiero w dniu 12 marca 2018 r., z decyzji Starosty K. Organy winny były zatem zweryfikować tę okoliczność przed zarzuceniem stronie, że pobierała ona w dalszym ciągu zasiłek okresowy, mając świadomość tego, że przesłanka stanowiąca podstawę do jego przyznania już ustała. Strona nie mogła bowiem zawiadomić organu pomocowego o pozbawieniu jej statusu osoby bezrobotnej przed otrzymaniem oficjalnej informacji w tym zakresie ze strony powiatowego urzędu pracy. Do akt sprawy nie pozyskano zaś żadnego dokumentu, z którego wskazana okoliczność by wynikała. Nie można jej było natomiast domniemywać z zaświadczenia organu zatrudnienia z dnia 22 lutego 2018 r., które stwierdza jedynie, że skarżący nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, a jego aktywność obejmowała okres od dnia 9 września 2017 r. do dnia 10 stycznia 2018 r.

W takiej sytuacji należało uznać, że zarówno organ odwoławczy, jak i organ pierwszej instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nie ustaliły one bowiem w sposób dostateczny wszystkich okoliczności koniecznych do stwierdzenia, kiedy skarżący dowiedział się o utracie statusu osoby bezrobotnej. W związku z tym nie można było ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że w dacie wydania decyzji zasiłkowej zaniechał on zawiadomienia organu pomocowego o zmianie swojej sytuacji osobistej. Brak było również dostatecznych podstaw do uznania, że nie współdziałał on w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji bytowej. Dlatego w tym zakresie należało uwzględnić zarzuty skargi i podzielić zastrzeżenia skarżącego, co do zasadności uchylenia korzystnego dla niego rozstrzygnięcia o przyznaniu zasiłku okresowego.

Sąd nie podziela natomiast argumentacji strony skarżącej odnoszącej się do konieczności uwzględnienia przez organ jego aktualnej sytuacji bytowej jako obligatoryjnej przesłanki do zachowania prawa do świadczenia okresowego. Zgodnie z powoływanym przez nią art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje co do zasady osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 złotych, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 (m.in. bezrobocia) lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Trzeba jednak dostrzec, że przepis ten stanowi regulację ogólną odnoszącą się do wszystkich świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Natomiast przepisem szczególnym w niniejszej sprawie pozostaje art. 38 ust. 1 u.p.s., gdzie wprost określono sytuacje uprawniające daną osobę bądź rodzinę do otrzymania zasiłku okresowego (m.in. bezrobocie, długotrwała choroba, niepełnosprawność). I choć katalog ten w istocie ma charakter otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności", to należy podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy nie było ustalenie stronie prawa do tego świadczenia, lecz jego cofnięcie. W takiej zaś sytuacji organ, który przyznał stronie zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia zobligowany był do oceny spełniania przez skarżącego właśnie tej przesłanki, a nie żadnej innej. Dlatego też organ pomocowy nie mógł stwierdzić w tym postępowaniu, że skoro strona znajduje się w sytuacji uzasadniającej otrzymywanie zasiłku okresowego, to mimo utraty przez nią statusu osoby bezrobotnej, świadczenie należy jej pozostawić.

Reasumując należało stwierdzić, że organy obu instancji przedwcześnie uznały za spełnioną przesłankę umożliwiającą uchylenie decyzji przyznającej stronie zasiłek okresowy. Nie zostało bowiem wykazane, że w dacie jej wydania oraz okresie realizacji, strona skarżąca dysponowała wiedzą o utracie statusu osoby bezrobotnej i zobligowana była do poinformowania o tym fakcie organ pomocy społecznej.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Wskazania co do dalszych czynności wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do ustalenia oraz udokumentowania, kiedy skarżący dowiedział się formalnie o utracie statusu osoby bezrobotnej. Następnie organ pierwszej instancji zobowiązany będzie wydać stosowne rozstrzygnięcie na podstawie właściwie zastosowanych przepisów tej ustawy, z zachowaniem prawidłowego trybu procedowania, w treści którego wyjaśni skarżącemu przesłanki jakimi kierował się orzekając.