Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1731/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 5 ust. 2  oraz art. 16a  ust. 8  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie S WSA Tadeusz Kiełkowski S WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 października 2021 r., nr SKO.ŚR/4111/1297/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata L. S. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 27 lipca 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta T. uchylił skarżącemu w całości decyzję nr [...] z dnia 31 października 2017 r. i odmówił przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że pierwotnie decyzją z 9 grudnia 2016 r. został przyznany skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy ponieważ z akt sprawy wynikało, że jedynym źródłem dochodów rodziny były: renta żony, dodatek pielęgnacyjny żony oraz okresowe zasiłki z pomocy społecznej.

W dniu 17 maja 2021 r. wpłynęło do akt organu pomocy społecznej pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), z którego wynikało, że skarżący posiadał ustalone prawo do renty inwalidzkiej w Irlandii od 13 stycznia 2015 r. Skarżący zataił ten fakt. Organ wskazał również, że ustalone prawo do renty inwalidzkiej dowodziło, że skarżący posiadał własne orzeczenie o niepełnosprawności.

Z przesłanych informacji przez ZUS wynikało, że tygodniowy dochód z tytułu renty otrzymywanej z Irlandii wynosił 193,50 EUR tygodniowo, co w przeliczeniu na rok 2015 dawało 41 230,01 EUR. Zatem miesięczny dochód rodziny (2 osoby) wynosił 1 717,92 zł, a więc więcej niż obowiązujące od 1 stycznia 2016 r. kryterium dochodowe (764 zł na osobę) wynikające z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.). Co więcej, z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynikać miało, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługiwał, jeżeli: osoba sprawująca opiekę miała ustalone prawo do renty.

Organ podkreślił również, że po uprawomocnieniu się decyzji będzie prowadzone dalsze postępowanie w kierunku uznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wypłaconego za ten okres, za nienależnie pobrany i jego zwrotu.

W wniesionym odwołaniu skarżący wskazał, że opuścił Irlandię w 2012 r. i w tym roku zakończyła się wypłata świadczeń rentowych. Pracownica OPS T. posiadała dokumenty (decyzja z Irlandii o zakończeniu wypłaty świadczeń). Skarżący wskazał, że do 2021 r. w ogóle nie wiedział, że "Irlandia cokolwiek wypłaca"; gdyby zresztą wiedział, że takie świadczenie dostaje to nie starałby się o polski zasiłek i w ogóle nie wracał do Polski.

Decyzją z 28 października 2021 nr SKO.ŚR/4111/1297/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy pismem ZUS Oddział w L. Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych z 21 maja 2021 r. instytucja zagraniczna irlandzka potwierdziła pismem z 11 maja 2021 r, że skarżący otrzymuje od 13 stycznia 2015 r. rentę inwalidzką w wysokości 193,50 EUR tygodniowo. Ponadto wysokość świadczenia zagranicznego wynosiła tygodniowo: od 15 marca 2017 r. – 198,50 EUR; od 28 marca 2018 r. – 203,50 EUR; od 28 marca 2019 r. – 208,50 EUR.

W związku z powyższym zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo zastosował ww. art. 5 ust. 2 oraz art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylając poprzednio wydaną decyzję oraz odmawiając prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Skarżący w wniesionej skardze ponownie wskazał, że o wypłacie renty zagranicznej dowiedział się od pracownika socjalnego dopiero w 2021 r. Przedstawił dokumenty związane z orzeczoną w 2009 r. separacją oraz orzeczonym w 2021 r. – rozwodem. Do skargi dołączył również pismo z 21 grudnia 2020 r. Social Welfare Services Office z Irlandii, w którym instytucja irlandzka potwierdzała, że od 11 września 2012 r. zaprzestano wypłacania renty z tytułu niepełnosprawności ("Disability Allowance"). Dodatkowo przedstawił zaświadczenie ZUS Oddział w L. Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych z 7 stycznia 2021 r., że "nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego na dzień wydania zaświadczenia".

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie argumentując jak dotychczas.

W dodatkowym piśmie procesowym pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielenia pomocy prawnej (składając jednocześnie oświadczenie, że wynagrodzenie nie zostało opłacone w całości ani w części). W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego zarzucił, że organy naruszyły art. 7 i 77 k.p.a. Powołane w decyzji pismo ZUS nie zawierało bowiem żadnych załączników, a w aktach brak było jakiejkolwiek decyzji irlandzkiej instytucji przyznającej prawo do renty. Co więcej, skarżący przestawił razem ze skargą zaświadczenie ZUS i pismo Social Welfare Service Office w Irlandii, które potwierdzić miały, że nie pobierał od 2012 r. żadnych świadczeń rentowych. Skoro treść dokumentów zgromadzonych w sprawie była wzajemnie sprzeczna, organ powinien był uzasadnić, dlaczego nie dał wiary dokumentom i twierdzeniom skarżącego, a uznał za wiarygodne dokumenty ZUS potwierdzające wypłaty renty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga była zasadna ponieważ znajdujące się w aktach sprawy dokumenty budziły istotne wątpliwości co do stanu faktycznego ustalonego przez organ. Organy nie wyjaśniły przy tym tych wątpliwości w sposób wymagany przepisami.

Istotną bowiem okolicznością faktyczną w sprawie była wysokość dochodu skarżącego osiąganego na 1 stycznia 2016 r. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 2 w zw. z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwałby skarżącemu tylko, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekraczałby kwoty, o której mowa w ww. art. 5 ust. 2 tj. 764 zł.

Co więcej, zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynikać miało, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługiwał, jeżeli: osoba sprawująca opiekę miała ustalone prawo do renty.

Organy ustaliły stan faktyczny wyłącznie na podstawie pozyskanych z ZUS informacji, przy czym w ogóle nie zweryfikowały jej z zaprzeczeniami skarżącego. Oczywistym jest, że nie jest możliwe udowodnienie okoliczności negatywnych co oznacza, że skarżący nie mógł udowodnić tj. wykazać jakimkolwiek dokumentem, że nie otrzymuje od końca września 2012 r. żadnego świadczenia z zagranicznej instytucji irlandzkiej. Niemniej jednak, do skargi dołączone zostały dokumenty pochodzące z daty zbliżonej do pisma z ZUS z 11 maja 2021 r. (tj. ww. pismo Social Welfare Services Office z Irlandii z 21 grudnia 2020 r. oraz zaświadczenie ZUS Oddział w L. Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych z 7 stycznia 2021 r.) uprawdopodabniające twierdzenia skarżącego o zaprzestaniu wypłacania mu z końcem 2012 r. świadczenia irlandzkiego.

W orzecznictwie (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2022 r., II OSK 2401/19) podkreśla się, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Po przeprowadzonym postępowaniu, jeśli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona oraz taką formę rozstrzygnięcia przewidują odpowiednie przepisy, organ wydaje decyzję, uwzględniając wytyczne co do jej elementów składowych, wskazanych w art. 107 k.p.a., przedstawiając m.in. przyjęty w sprawie stan faktyczny (art. 107 § 3 k.p.a.). W szczególności sądy administracyjne podkreślają, że zgodnie z art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Zasada prawdy obiektywnej (czyli obowiązek ustalenia jak jest naprawdę) jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego (por. wyrok WSA w Krakowie z 23 czerwca 2017 r., III SA/Kr 420/17).

W rozpoznawanej sprawie organy zaniechały dokonania istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, które mogłyby zostać zweryfikowane zarówno przez skarżącego jak i sąd administracyjny. Powoływanie się bowiem przez organy na kluczowe dla sprawy informacje od bliżej nie określonej "zagranicznej instytucji irlandzkiej" uniemożliwia sądowi administracyjnemu kontrolę zaskarżonej decyzji. Z tych to powodów Sąd uznał, że zasadnie należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.).

W ponownym postępowaniu organy w oparciu o przedłożone przez skarżącego dokumenty (Social Welfare Services Office z Irlandii, oraz zaświadczenia ZUS Oddział w L. Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych z 7 stycznia 2021 r.) ponownie zweryfikują, czy właściwa instytucja ZUS przedstawi dokumenty jaka konkretnie zagraniczna instytucja irlandzka wypłacała skarżącemu i na jakie konto konkretne kwoty świadczenia w okresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Na tej podstawie organy ustalą czy skarżący spełniał przesłanki nabycia prawa do wnioskowanego świadczenia.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

O kosztach wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 z późn. zm.).