Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 841/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 16a  ust. 1 ;  art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...]z dnia [...]sierpnia 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania M.N. (dalej jako skarżąca) od decyzji z dnia [...] sierpnia 2013r., znak: [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., odmawiającej przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem J.N., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że w świetle art. 16a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego zależy od spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych, w szczególności przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ ustalił, że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności wymagającego opieki męża skarżącej datuje się od lutego 1985 r.

Jak ustalono w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2013r., skarżąca zamieszkuje wspólnie z mężem. Wnioskodawczyni świadczy pomoc całodzienną m.in: sprzątanie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, wykonuje czynności samoobsługowe. Małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe utrzymując się z renty pobieranej przez jej męża.

Wnioskodawczyni pozostawała w zatrudnieniu do [...] lutego 1999 r. W latach 2006-2008 pobierała świadczenie pielęgnacyjne na syna G.. Do czerwca 2011 była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Od kwietnia 2011 do końca czerwca 2013 r. wnioskodawczyni pobierała świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem (na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w R. z [...] czerwca 2011 r. nr [...]). Skarżąca jest obecnie osobą pozostającą bez pracy, nie zarejestrowaną w PUP. Jej staż pracy wynosi ok. 20 lat. Ostatni stosunek pracy rozwiązany został z upływem czasu na jaki został zawarty - dnia [...] grudnia 1996 r. (świadectwo pracy z dnia [...] grudnia 1996 r.). Z załączonej do akt informacji z PUP wynika zaś, że w okresach od dnia [...] marca 1999 r. do dnia [...] stycznia 2006 r. oraz od dnia [...] lipca 2008 r. do dnia [...] sierpnia 2009 r. była zarejestrowana w PUP w R. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, w tym w okresie od dnia [...] lutego 2009 r. do dnia [...] maja 2009 r. wykonywała prace społecznie użyteczne. Następnie w okresie od dnia [...] listopada 2009r. do [...] marca 2011 r. ponownie była zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem

o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio - art. 16a ust. 2.

Z kolei art. 3 pkt 22 ww. ustawy, definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten stanowi, że pod tym pojęciem należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Wydając decyzję odmowną organ oparł się na przepisie art. 16a ust. 1 ustawy, uznając, że Skarżąca nie spełnia wymogów zawartych w tym przepisie. Zdaniem Kolegium stanowisko organu I instancji jest prawidłowe. Jak wynika z zebranego

w sprawie materiału dowodowego (świadectwa pracy, umowa zlecenia, informacja

z PUP) skarżąca ma wykształcenie zawodowe, ale nie pracowała zawodowo od 1996 r. Po zakończeniu stosunku pracy, po dwóch latach, zarejestrowała się w PUP jako osoba bezrobotna. Następnie w okresie od 2006 r. do 2008 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad synem.

SKO podkreśliło jednak, że Skarżąca w okresach od [...] lipca 2008 r do dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz od dnia [...] listopada 2009 r. do [...] marca 2011 r. ponownie była zarejestrowana w PUP w R. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, w tym w okresie od dnia [...] lutego 2009 r. do dnia [...] maja 2009 r. wykonywała prace społecznie użyteczne. W ocenie Kolegium w ten sposób chciała doprowadzić do czynnego powrotu na rynek pracy. Aktywizacja zawodowa jest bowiem priorytetowym celem uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Rejestrując się w PUP osoba oświadcza, że jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia lub szkolenia (wymóg z art. 2 ustawy

o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, a obecnie ustawy o promocji zatrudnienia

i instytucjach rynku pracy). Nie można zatem wiązać utraty przez skarżącą w 1996 r. zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, tym bardziej, że w 2009 r. wykonywała prace społecznie użyteczne. Podobnie nie właściwym jest równoważenie zarejestrowania w PUP i posiadania statusu osoby bezrobotnej z rezygnacją

z faktycznego, istniejącego zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Od dnia [...] kwietnia 2011 r. skarżąca zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia otrzymując świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad mężem. Świadczenie to pobierała do końca czerwca 2013 r. (prawo do świadczenia wygasło z mocy ustawy).

W ocenie Kolegium bezsprzecznym jest, że niepełnosprawny mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną i wymaga stałej opieki. Kolegium nie kwestionuje również,

że opiekę taką wnioskodawczyni mu zapewnia. Niemniej jednak w sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, lecz rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Okoliczności tej nie kwestionuje sama skarżąca, choć uważa ten warunek za niedorzeczny.

W związku z powyższym skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 16a ustawy, tj. rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem. Przyznane jej w 2011 r. świadczenie pielęgnacyjne na męża, wynikało z niepodejmowania zatrudnienia

w związku ze sprawowaną opieką. W piśmie z dnia [...] maja 2011 r. skarżąca sama wyjaśniała, że nie jest w stanie podjąć pracy w związku ze sprawowaną opieką nad mężem. Jak zaś wspomniano powyżej, kryteria do nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego, wymagają od osoby sprawującej opiekę rezygnacji z posiadanego zatrudnienia. Bezsprzecznym jest zatem, że skoro skarżąca jako osoba sprawująca opiekę nie była zatrudniona, ani też nie wykonywała innej pracy zarobkowej od 1996 r., to nie wypełniła jednej z wymaganych przesłanek niezbędnych do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdziło, że łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Łączny dochód za 2011 r. wyniósł [...] zł, co stanowi kwotę [...] zł miesięcznie. Po przeliczeniu na osobę miesięczny dochód wyniósł [...] zł.

W świetle poczynionych ustaleń faktycznych i prawnych Kolegium na postawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. orzekło jak w sentencji wskazując, że obowiązujące przepisy nie dają możliwości uznaniowego przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że rezygnacja z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jako niezbędna przesłanka przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie jest spełniona:

- gdy osoba sprawująca opiekę nie była zatrudniona ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej od 1996 r. i

- gdy pozostawaniu bez pracy towarzyszyło przejściowe zarejestrowanie w Urzędzie pracy;

2) naruszenie prawa procesowego tj. przepisu art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez jego niezastosowanie i nie uchylenie decyzji organu I Instancji.

Wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że z taką wykładnią przepisu art. 16a i rozstrzygnięciem SKO nie może się zgodzić. Wykładnia ta w sposób zupełnie niezrozumiały sugeruje, że żeby spełnić przesłankę rezygnacji z art. 16a ustawy

o świadczeniach rodzinnych powinna po 1996 r. zatrudnić się a potem zwolnić z pracy. Skoro zaś do [...] czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na męża, to należałoby z wykładni SKO wyprowadzić wniosek, że zatrudnienie i zwolnienie z pracy winno mieć miejsce po [...] czerwca 2013 r. Taki osąd jest w pełni nieuprawniony. Przede wszystkim przepis art. 16a ani żaden inny w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie mówi o zwolnieniu z pracy, które istotnie z natury rzeczy poprzedzone musiałoby być zatrudnieniem. Norma z art. 16a mówi natomiast o rezygnacji, przez którą należy rozumieć określony stan woli i stan faktyczny związany z koniecznością opieki nad bliskim. Powołała się na wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych.

Skarżąca podkreśliła fakt, że wobec trudnej sytuacji finansowej w okresie

od zaprzestania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna do chwili rozpoczęcia pobierania takiego świadczenia na męża korzystała z pomocy społecznej. Warunkiem udzielenia takiej pomocy ze strony MOPS było zarejestrowanie się w charakterze bezrobotnego w Urzędzie Pracy. Było to jedynym powodem, dla którego była zarejestrowana. Podniosła też, że organ I Instancji opłacał jej do czerwca 2013r. składki emerytalno-rentowe. Podstawą tego świadczenia jest przepis art. 42 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym świadczenie to przysługuje osobie która "zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej opieki". Przesłanka przewidziana tym przepisem jest zatem analogiczna do przesłanki z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji przyznając to świadczenie uznał już wówczas, że zrezygnowałam z pracy w związku

z koniecznością opieki nad mężem. Z niezrozumiałych względów w tym postępowaniu o przyznanie specjalnego zasiłku, objętym przedmiotową skargą, nie czuł się tą własną oceną związany i dokonał odmiennej interpretacji "rezygnacji" z pracy podtrzymanej decyzją SKO.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą". Przepis ten został wprowadzony do ustawy

o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy

o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), zwanej dalej ustawą nowelizującą i zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 2013 r. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie, tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy, którego przyznanie zostało uzależnione od spełnienia szeregu przesłanek określonych w powołanym przepisie.

W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do niespełnienia przez skarżącą - zdaniem organów odmawiających przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego - przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wynikającej z ust. 1 art. 16a tej ustawy.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku

z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei z ust. 2 zd. pierwsze ww. przepisu wynika, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Skarżąca spełniła kryterium dochodowe (okoliczność bezsporna).

Przechodząc do pierwszej z wymienionych przesłanek uprawniających do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego stwierdzić należy, że organy obu instancji przyjęły, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym mężem, legitymującym się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności od lutego 1985 r. Zawodowo pracowała do 1996 r., a stosunek pracy wygasł z powodu upływu okresu, na który został zawarty. Po zakończeniu stosunku pracy, po dwóch latach, zarejestrowała się w PUP jako osoba bezrobotna. Następnie w okresie od 2006 r. do 2008 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad synem.

Skarżąca okresach od [...] lipca 2008 r do dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz od dnia

[...] listopada 2009 r. do [...] marca 2011 r. ponownie była zarejestrowana w PUP

w R. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, w tym w okresie od dnia

[...] lutego 2009 r. do dnia [...] maja 2009 r. wykonywała prace społecznie użyteczne. Zatem w takim wypadku nie jest możliwe w ocenie organów - wypełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na niepełnosprawność męża, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy. W ocenie organów brak jest bowiem przesłanek do przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

W ocenie Sądu prezentowana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy nie zasługuje na akceptację. Organy, dokonując wykładni tego przepisu przyjęły, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż

w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie

z zasadą równości wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną

w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Dokonana przez organy wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy prowadzi natomiast do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także - co istotne

w rozpoznawanej sprawie - zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji

z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzednio podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając

w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej

z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

Przyjmuje się, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako wynagradzaniem (rekompensatą) przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gorzowie Wielkopolskim, sygn. akt II SA/Go 550/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem to sam fakt nie pozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, i nie ma tu żadnego znaczenia czy osoba opiekująca się zrezygnowała z trwającego zatrudnienia czy też w ogóle z samego podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu byłoby fikcją wymaganie od osób niepracujących z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, podjęcia przez te osoby pracy po to, by następnie z niej zrezygnować dla spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem w istocie nie jest podjęcie lub rezygnacja

z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, której konsekwencją jest niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

W ocenie Sądu nie sposób jest przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w sposób uniemożliwiający podjęcie czy kontynuowanie pracy zarobkowej, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej, która wcześniej nie pracowała rezygnując wcześniej z zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta - pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia - nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

Potwierdzenia prawidłowości powyższej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy doszukać się można w związanych z analizowanym stanem prawnym orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał ten, wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13 (publ. OTK-A 2013/9/134, Dz.U. poz.1557) orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji RP przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej. Przepisy te przewidywały zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby uprawnione na podstawie przepisów dotychczasowych do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w tych przepisach. Wydane natomiast na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasnąć miały z mocy prawa po upływie terminu 30 czerwca 2013 r. W uzasadnieniu wyroku Trybunał zastrzegł, że nie można jeszcze bezspornie stwierdzić, w jakim kierunku rozwinie się praktyka stosowania art. 16a ust. 1 ustawy – wprowadzającego nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Trybunał wskazał jednakże, że może ona doprowadzić do wykluczenia możliwości ubiegania się o to świadczenie przez osoby, które pobierały świadczenie na zasadach dotychczasowych, a następnie utraciły to prawo w związku z wygaszeniem decyzji administracyjnych na mocy art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że "osoby te - de nomine - nie będą bowiem ubiegały się o specjalny zasiłek opiekuńczy z pozycji "rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", gdyż

w okresie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie pracowały. W jeszcze mniej korzystnej sytuacji są ci spośród dotychczasowych beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, którzy w ogóle nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc nie mogą z nich zrezygnować". Trybunał uznał za naruszenie konstytucyjnych zasad zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw słusznie nabytych regulację zawartą w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej, prowadzącą do utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby, które świadczenie takie dotychczas pobierały, naruszając ich bezpieczeństwo prawne oraz bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych. Trybunał wskazał, że "pułapka prawna" polega w tej sprawie na tym, że obywatel, opierając się na ustanowionych przez ustawodawcę przesłankach uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i działając

w zaufaniu do stabilności przepisów prawa, dokonał istotnych wyborów życiowych, nie podejmując pracy zarobkowej lub rezygnując z zatrudnienia, a następnie - w rezultacie wygaśnięcia z mocy prawa decyzji uprawniającej do świadczenia pielęgnacyjnego

i jednocześnie niespełniania nowych warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, czy choćby specjalnego zasiłku opiekuńczego - utracił prawo do pobierania świadczenia i nie jest w stanie, ze względu na wcześniejszą rezygnację

i trudną sytuację na rynku pracy, uzyskać ponownie zatrudnienia".

Postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt P 1/14 Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie wszczęte wskutek pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu: czy art. 16a ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie

ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby,

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji. W uzasadnieniu postanowienia Trybunał zwrócił uwagę na to, że pytający sąd zasygnalizował istniejące rozbieżności w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych co do interpretacji art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przywołał między innymi wyrok WSA w Gdańsku opierający się na założeniu, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje także osobom, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

Trybunał Konstytucyjny w dalszej części swego orzeczenia stwierdził, że "tak długo, jak rozbieżności mogą być usunięte przez sądy administracyjne, a zwłaszcza przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie jest konieczne rozstrzyganie pytań prawnych opartych tylko na jednej ze stosowanych w praktyce interpretacji zakwestionowanego przepisu, gdy inne – również występujące w praktyce – przynoszą rezultat pozostający w zgodzie z Konstytucją".

Zatem rzeczą sądu administracyjnego rozpatrującego sprawę ze skargi na decyzję odmawiającą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osobie, która pobierała świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji, która wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r., było dokonanie spośród możliwych sposobów wykładni art. 16 a ust. 1 ustawy takiego, który przyniósłby rezultat zgodny z przepisami Konstytucji RP. Przedstawiona na wstępie rozważań prawnych w niniejszym uzasadnieniu interpretacja art. 16 a ust. 1 ustawy do rezultatu takiego prowadzi.

W tym miejscu należy także rozważyć kwestię znaczenia nowelizacji ustawy

o świadczeniach rodzinnych dokonanej ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu

i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567). Zgodnie z art. 17 pkt 2 tej ustawy, art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przybiera od 1 stycznia 2015 r. następujące brzmienie: "specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Przywraca się zatem uszczegółowienie przesłanek nabycia prawa do zasiłku znajdujące się uprzednio wśród przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych

w brzmieniu obowiązującym do końca 2012 r.). Zdaniem Sądu w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę należy jednak zmianę tę uznać za zabieg ustawodawczy mający na celu usunięcie rozbieżności w orzecznictwie, do których doprowadziła ustawa nowelizująca z dnia 7 grudnia 2012 r. przez ograniczenie określenia przesłanki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego do sformułowania: "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". W istocie zmiana ta precyzuje jedynie treść przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w zgodzie z normami konstytucyjnymi. Jak wspomniano bowiem wyżej, na niekonstytucyjne skutki możliwej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzącej do utraty praw słusznie nabytych, zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 5 grudnia 2013 r.

Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę nie podziela natomiast poglądu prawnego wyrażonego w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 30 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 269/14, akceptującego wykładnię art. 16 a ust. 1 ustawy, prezentowaną przez organy administracji. Uzasadnienie to pomija aspekt konstytucyjny wykładni analizowanego przepisu, który ma znaczenie decydujące dla jej rezultatu.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organy administracji dokonały błędnej wykładni art.16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzje organów obu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny określonych w art. 16a ust. 1 ustawy przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię tego przepisu, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 p.p.s.a.

Ponadto, z uwagi na wejście w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, która realizując wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13 wprowadziła dla osób, którym wygasły

z dniem 30 czerwca 2013 r. decyzje przyznające świadczenia pielęgnacyjne, nowy rodzaj świadczenia rodzinnego - zasiłek dla opiekuna – wypłacany wstecz od 1 lipca 2013 r. wraz z odsetkami, należy zwrócić uwagę na konieczność sprawdzenia, czy zasiłek taki nie został skarżącej na jej wniosek przyznany. Zasiłek dla opiekuna

i specjalny zasiłek opiekuńczy są świadczeniami, które wykluczają się bowiem wzajemnie. Gdyby zatem zasiłek dla opiekuna skarżącej w istocie przyznano za okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r., to rzeczą organu administracji byłoby umorzenie postępowania w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego.