Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1518/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 41a ust 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 24 par 1 pkt 5. art.145 par 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1518/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 listopada 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2011 r., sprawy ze skargi M.K., na decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 20 lipca 2011 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję -


UZASADNIENIE

Dnia 13 kwietnia 2011 r. M.K. złożyła wniosek o umorzenie zadłużenia w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 2004 r. do III kwartału 2009 r., wraz z odsetkami w łącznej wysokości 7013,50 zł, który umotywowała trudną sytuacją materialną, wynikającą ze zdrowotnych problemów jej i jej męża, uniemożliwiających efektywne wykorzystanie gospodarstwa.

W odpowiedzi, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał dnia 27 maja 2011 r. decyzję znak [...], odmawiającą umorzenia powyższych zaległości. W uzasadnieniu przytoczono na wstępie art. 41a ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który reguluje przesłanki umorzenia należności składkowych. Wyjaśniono, że umorzenie może nastąpić w przypadku zaistnienia ważnego interesu zainteresowanego lub całkowitej nieściągalności i wymieniono sytuacje, które ustawa utożsamia z rzeczoną nieściągalnością.

Dokonując analizy sytuacji wnioskodawcy stwierdzono, że dysponuje ona świadczeniem rentowym z KRUS, co przesądza o tym, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Nadmieniono też, że w przypadku wnioskodawczyni została zastosowana ulga w formie układu ratalnego zawartego dnia 19 marca 2010 r.

W końcu wyjaśniono, że umorzenie zaległych należności ma charakter wyjątkowy, a jego powodem są przyczyny gospodarczo uzasadnione, powstałe przede wszystkim wskutek udokumentowanych zdarzeń losowych lub innych wyjątkowych okoliczności niezależnych od płatnika, a decyzje w tym zakresie mają charakter uznaniowy.

Dnia 16 czerwca 2011 r. M.K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Opisała w nim swoje problemy zdrowotne i wyjaśniła, że przysługująca jej renta jest w całości potrącana przez KRUS na rzecz zaległych składek.

Powyższy wniosek okazał się bezskuteczny, gdyż Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia 20 lipca 2011 r. znak [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 27 maja 2011 r. znak [...].

W uzasadnieniu wyjaśniono, że zgodnie z art. 7 i 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50 poz. 291 ze zm.), ubezpieczeniu podlega obowiązkowo (z mocy ustawy) rolnik, który posiada gospodarstwo rolne obejmujące obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie posiada ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ustalono, że wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 lipca 2001 r. do 20 kwietnia 2011 r. z mocy ustawy z racji posiadania gospodarstwa rolnego powyżej 1 ha przeliczeniowego. Jej mąż podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 lipca do 1 listopada 1992 r., od 1 maja 1993 r. do października 1995 r. oraz od 1 czerwca 1999 r. do chwili obecnej, z mocy ustawy jako małżonek rolnika posiadającego gospodarstwo rolne powyżej 1 ha przeliczeniowego. Osobą ubezpieczoną na gospodarstwie wnioskodawczyni była w okresie od 10 września 2001 r. do 30 września 2001 r., jako domownik.

Następnie wyjaśniono, że podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy nakłada na każdego rolnika, a zatem i na wnioskodawczynię, obowiązek regulowania składek ubezpieczeniowych, w myśl przepisów wynikających z art. 4 i 40 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Składki ubezpieczeniowe opłaca się co kwartał w terminie do ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału. Powyższa ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników określa zaś zarówno prawa, jak i obowiązki osób podlegających temu ubezpieczeniu, a zatem nieprzestrzeganie zawartych w ustawie przepisów jest równoznaczne z łamaniem określonego przez ustawodawcę prawa.

Zarzucono, że pomimo wystosowania pisma, wzywającego do uzupełnienia dokumentacji, która mogłaby mieć wpływ na podjęcie decyzji o umorzeniu, organ nie otrzymał żadnych dokumentów, potwierdzających zdarzenia losowe.

Wytknięto też, że systematycznie informowano o narastającym zadłużeniu i przypominano o obowiązku uiszczania płatności składek z tytułu ubezpieczenia, a także wystąpiono z propozycją spłaty zadłużenia w formie dogodnego układu ratalnego z dnia 18 marca 2010 r. znak [...], który jest obecnie realizowany. Dwukrotnie umorzono odsetki od zadłużenia na ubezpieczenie społeczne rolników, decyzją z dnia 15 maja 2000 r. znak [...] w kwocie 500 zł oraz decyzją z dnia 18 marca 2010 r. znak [...] w kwocie 2.000 zł.

Stwierdzono, że umorzenie zaległych należności może nastąpić tylko w wyjątkowych, jednostkowych przypadkach, gdy trudna sytuacja materialno-bytowa powstała w wyniku wystąpienia zdarzeń losowych lub innych udokumentowanych sytuacji, które były niezależne od sposobu postępowania dłużnika i uniemożliwiają uregulowanie zadłużenia. Natomiast podstawy do umorzenia nie może stanowić fakt nie wywiązywania się przez wiele lat z obowiązku terminowego opłacania należności składkowych, który wynika z przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i został przez ustawodawcę nałożony na każdego rolnika podlegającego przedmiotowemu ubezpieczeniu.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności oraz interes społeczny rolników, którzy mimo trudności finansowych terminowo wywiązują się z ustawowych zobowiązań, podjęto decyzję odmawiającą umorzenia zaległości składkowych.

M.K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na opisaną powyżej decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 lipca 2011 r. znak [...]

W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że początkowo była ubezpieczona w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i pobierała stamtąd rentę. Gdy wstrzymano jej wypłatę renty, złożyła odwołanie. Jednocześnie chciała ubezpieczyć się w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, lecz tam poinformowano ją kilkakrotnie, że aby to uczynić musi cofnąć odwołanie złożone w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, co też uczyniła. Później poinformowano ją, że nie było to konieczne. Skarżąca zarzuciła też, że nie jest prawdą, jakoby była wcześniej systematycznie upominana o niezapłaconych składkach.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należny zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Dodatkowo należy podnieść, że zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Mając powyższe na uwadze trzeba zaznaczyć, że przedmiotem kontroli Sądu jest w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie, której podstawę materialnoprawną stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przy czym zgodnie z art. 6 pkt 13b za należności z tytułu składek na ubezpieczenie uznaje się nie tylko składki, ale i należne od nich odsetki oraz koszty upomnienia.

Z treści przytoczonego art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116).

W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie stwierdził, że narusza ona przepisy postępowania, jak również przepisy prawa materialnego w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z porządku prawnego.

W pierwszym rzędzie należny zauważyć, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezesa KRUS z dnia 27 maja 2011 r. zawierają istotne braki uzasadnienia prawnego, natomiast zarysowany w uzasadnieniu stan faktyczny został wadliwie skonstruowany. Zgodnie z brzmieniem art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać, jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie (wyrok NSA z dnia 18 maja 2000 r., V SA 2762/99, niepubl.). Przytoczenie przepisów prawa to również wskazanie ich treści i relacji do stanu faktycznego sprawy ( wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt III SA 760/99, niepubl.). Sporządzenie prawidłowego uzasadnienia prawnego jest szczególnie istotne w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, takich jak decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania, gdyż z uzasadnienia tego powinno nadto wynikać, dlaczego organ podjął decyzję w danym kształcie i czy nie przekroczył granic uznania, nadając mu tym samym cechy dowolności. Prawidłowe uzasadnienie prawne umożliwia dokonanie kontroli prawidłowości decyzji i tłumaczy stronie jej przesłanki.

Tymczasem uzasadnienia obydwu decyzji Prezesa KRUS nie wypełnia żadnego z wyżej wskazanych wymogów. Przede wszystkim wskazać należy, że organ nie powołał w decyzji z dnia 20 lipca 2011 r. ani w głowie decyzji, ani też w treści uzasadnienia przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowiącego podstawę materialnoprawną orzekania o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Nie przywołał treści wyżej wskazanego przepisu, nie dokonał żadnej jego wykładni, a wreszcie nie odniósł go do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Przytoczono natomiast przepisy zupełnie nie związane ze sprawą, której przedmiotem jest umorzenie należności składkowych, tj. art. 7, art. 4, art. 16, art. 40 oraz art. 41a ust. 5 cytowanej ustawy.

Organ zaniechał też wskazania jakie w sprawie przeprowadzono dowody, które z nich zostały uznane za wiarygodne i na których się oparto przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, a którym odmówiono tego przymiotu. Z treści obydwu decyzji wynika, że organ de facto w ogóle nie ustalił stanu faktycznego w sprawie. Prezes KRUS skupił się bowiem przy ponownym rozpatrzeniu sprawy na kwestiach nieistotnych w sprawie, jak np. wyjaśnienie skarżącej na podstawie jakich przepisów podlegała ona oraz jej mąż i D.D. ubezpieczeniu społecznemu rolników, a także w jakim trybie i terminie opłaca się składki. Okoliczności te nie mają nic wspólnego z treścią art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i przesłankami umorzenia, które organ winien badać w niniejszym postępowaniu. Z kolei w uzasadnieniu decyzji z dnia 27 maja 2011 r. przytoczono wprawdzie przepis art. 41a ust. 1 cytowanej ustawy, ale już w dalszej jego części nie analizowano przesłanek z niego wynikających, a skupiono się na analizie przesłanek z art. 41a ust. 2 ustawy, który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie wszczętej na wniosek ubezpieczonej, a nie z urzędu.

Organ nie zindywidualizował też sytuacji skarżącej w aspekcie istnienia jej ważnego interesu i sytuacji majątkowej, a z drugiej strony stanu finansów funduszów, do czego zobowiązuje go wskazany przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy. Skoncentrował się bowiem na okolicznościach, które nie stanowią ustawowych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Okoliczności w jakich powstały zaległości składkowe oraz przyczyny, dla których wnioskodawca nie opłacił należności składkowych w terminie nie są istotne z punktu widzenia art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Analiza wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony o umorzenie należności z tytułu składek organ ma obowiązek badania czy za umorzeniem przemawia ważny interes strony oraz jakie są możliwości płatnicze wnioskodawcy. Ponadto organ przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia winien wyważyć pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego oraz stanem finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego. Wobec powyższego organ, badając stan faktyczny sprawy, ma obowiązek dokonać przede wszystkim analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, a dokonane w tym zakresie ustalenia zawrzeć w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Kwestia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie nie może być zatem w żadnym przypadku rozpatrywana w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Nie można jej rozpatrywać bez wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc wszelkich danych, które obrazują sytuację życiową osoby wnioskującej o umorzenie należności składkowych. Dane te obejmują przede wszystkim informacje dotyczące stanu majątkowego strony (w tym jej bieżących, a nie przyszłych, czy poprzednich możliwości płatniczych), jej sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia, źródła uzyskiwanych dochodów, realnych możliwości podjęcia lub zmiany zatrudnienia, czy uzyskiwania dochodów z dodatkowych źródeł, a także skutków, jakie dla jednostki może spowodować konieczność natychmiastowej zapłaty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencyjnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych.

W niniejszej sprawie organ całkowicie pominął przesłanki ustawowe, czym naruszył przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy, zupełnie nie analizując sytuacji finansowej skarżącej - źródeł dochodów, wysokości uzyskiwanych świadczeń, miesięcznych wydatków rodziny, warunków bytowych, stanu zdrowia i jego wpływu na możliwości osiągania dochodów oraz relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji zobowiązanej i jej rodziny, nakazując za to skarżącej udowodnienie okoliczności lub zdarzeń losowych uniemożliwiających spłatę zadłużenia. Tymczasem wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenia lekarskie swoje i męża, faktury za leki, wskazała też, że większa część świadczenia jest potrącana przez KRUS na zaległe składki. Organ przeprowadził wprawdzie w toku postępowania wywiad środowiskowy (wizytację), ale ustalenia zawarte w protokole z dnia 17 maja 2011 r. nie znalazły żadnego odzwierciedlenia w uzasadnieniach obydwu decyzji i nie legły u podstaw tychże rozstrzygnięć.

Tymczasem właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych.

W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił zatem w sposób wystarczający istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, czym naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Po dokonaniu wyżej wskazanych ustaleń organ winien je ocenić i zanalizować w kontekście przesłanek ważnego interesu skarżącej i stanu funduszów KRUS, która to ocena powinna zostać zawarta w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu decyzji. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

W tym zatem kierunku winno pójść postępowanie organu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Ponadto wskazać należy, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 472/07). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności.

Tymczasem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w sprawach dotyczących umorzenia należności składkowych w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej, orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyrok NSA z dnia 11 września 2002 r., sygn. akt V SA 2535/01, uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, wyrok WSA z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2749/07 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s. 222). W wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stanowisko sformułowane w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, stwierdzające, iż w przypadku postępowania wszczętego na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażone w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego, ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej.

Przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ. Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć w pierwszym rzędzie wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, który orzekał uprzednio. Sytuacja, w której pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo że brał w tej sprawie udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że zarówno decyzja z dnia 27 maja 2011 r., jak i zaskarżona decyzja podpisana została przez tę samą osobę – referenta M.S., co było niedopuszczalne w świetle wyżej przytoczonych przepisów.

Również z niewiadomych przyczyn Prezes KRUS zaskarżoną decyzją orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 27 maja 2011 r. jedynie w zakresie odmowy umorzenia odsetek od zadłużenia, podczas gdy zarówno wniosek strony, jak i wskazana decyzja z dnia 27 maja 2011 r. dotyczyły kwestii umorzenia należności głównej wraz z odsetkami. Zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 12 czerwca 2011 r. stwierdzenie wnioskodawczyni "Nadmieniam, że ja prosiłam chociaż o umorzenie pozostałych odsetek" nie uprawniało organu do takiego zawężenia przedmiotu rozstrzygnięcia. Strona wskazała jedynie na możliwość częściowego umorzenia jej długu przez organ, w zakresie odsetek, a nie zaskarżała decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności głównej, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżąca występowała w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniona była z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.