Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2142/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2004r. nr [...]; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2004r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku K. P. z dnia 22 stycznia 2004r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmówił jej przyznania w drodze wyjątku renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich skutkuje odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ stwierdził, że K. P. na przestrzeni 44 lat życia udowodniła okres ubezpieczenia wynoszący 17 lat, 4 miesiące i 4 dni, który jest zbyt krótki w stosunku do wieku, zaś w ostatnim 10-leciu poprzedzającym datę powstania całkowitej niezdolności do pracy (lipiec 2003r.), zamiast 5 lat, skarżąca udowodniła tylko 3 lata, 3 miesiące i 1 dzień. Ponadto w latach 1997-2003 nie został udowodniony żaden okres potwierdzony opłacaniem składki na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem organu, przerwa w zatrudnieniu nie wskazuje na istnienie szczególnych okoliczności, które mogłyby popierać wniosek, a trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 maja 2004r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, K. P. podniosła, że nie zgadza się z dokonaną przez organ oceną stanu faktycznego, w szczególności w zakresie nieadekwatności swego wieku do przepracowanego okresu. Zaznaczyła, że pracę podjęła w wieku 18 lat i będąc osobą solidną i pracowitą kontynuowałaby zatrudnienie, gdyby nie wysoki poziom bezrobocia utrzymujący się w regionie, z którego pochodzi, niski poziom wykształcenia, jakie posiada i dolegliwości zdrowotne, które w rezultacie doprowadziły do orzeczenia wobec niej całkowitej niezdolności do pracy. Skarżąca podkreśliła, że decyzja Prezesa ZUS jest dla niej nader krzywdząca i wniosła o wnikliwe rozważenie jej sytuacji, albowiem, jak podała, spełnia warunki do uzyskania świadczenia w trybie wyjątkowym.

Decyzją z dnia [...] września 2004r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2004r. i w uzasadnieniu przytoczył tę samą argumentację.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. P. wniosła o uchylenie powyższej decyzji. Powołała się na argumenty użyte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jaki skierowała do Prezesa ZUS i dodatkowo podniosła, że organ nie ocenił właściwie jej sytuacji, w jakiej znalazła się na skutek powodzi w 1997r.. Skarżąca zwróciła uwagę, że na tę okoliczność powoływała się we wniosku z dnia 22 stycznia 2004r., jaki złożyła do Prezesa ZUS w celu przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podkreśliła, że powódź, która nawiedziła W. (miasto, w którym zamieszkuje do dziś), pozbawiła ją możliwości kontynuowania prowadzonej od lat działalności gospodarczej polegającej na [...]. Towar, jaki przechowywała w domu, uległ całkowitemu zniszczeniu. Następstwa powodzi uniemożliwiały zwykłą, codzienną egzystencję i udaremniły dalsze prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Skutki powodzi, jak również skutki bezrobocia w regionie oraz problemy zdrowotne spowodowały przerwę w opłacaniu składki na ubezpieczenie społeczne. W ocenie skarżącej, właśnie te okoliczności winny być potraktowane jako szczególne. Zarzuciła Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych błędy w ustaleniach faktycznych będących podstawą wydania decyzji oraz błędną interpretację przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.

W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które, w jego ocenie, wpłynęły na odmowę, nie wspominają natomiast o tych, które mogą przemawiać za przyznaniem świadczenia w trybie wyjątkowym.

Poza sporem pozostaje fakt, że K. P. nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, albowiem jest całkowicie niezdolna do pracy. Bezspornym jest również to, że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania, zważywszy na jej trudną sytuację materialną. Natomiast kwestią wymagającą ponownego rozstrzygnięcia jest sprawa przerwy w opłacaniu składki na ubezpieczenie emerytalno - rentowe (zbadanie przesłanki bycia ubezpieczonym) i ocena przerwy pod kątem szczególnych okoliczności uzasadniających ją (zbadanie powodów nienabycia uprawnień do renty w zwykłym trybie).

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ogóle nie ocenił sytuacji skarżącej zaistniałej na skutek powodzi, jaka nawiedziła W. w 1997r.. Bez wątpienia powódź może być traktowana jako zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli, którego nie można było przewidzieć, i któremu nie można było zapobiec. Organ nie wypowiedział się zupełnie na ten temat i pominął w swych decyzjach ów fakt. Koniecznym więc było dokonanie analizy materiału dowodowego w aspekcie szczególnych okoliczności, mogących uzasadniać przynajmniej część przerwy w opłacaniu przez K. P. składek na ubezpieczenie społeczne i wykazanie, jak wpływa to na jej sytuację ubezpieczeniową. Pominięcie tej kwestii implikuje twierdzenie, że organ nie rozważał w pełni przesłanki szczególnych okoliczności.

Należało również ustalić, czy przed wydaniem orzeczenia lekarza orzecznika ZUS skarżąca nie leczyła się. Powstałe schorzenia mogły mieć bowiem swój początek właśnie w kwestionowanym przez organ okresie. Początek całkowitej niezdolności do pracy nie jest bowiem tożsamy z początkiem choroby [...]. Pierwsze objawy choroby mogły pojawić się jeszcze przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, zatem mogłyby uzasadniać powyższą przerwę w opłacaniu składek ubezpieczeniowych. Gdyby dolegliwości związane z chorobą nie wystąpiły, a w późniejszym okresie nie nasiliły się, skarżąca mogłaby kontynuować pracę zarobkową. Obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od woli, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu, mogą wskazywać na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy.

Sąd zwraca uwagę, że żaden przepis cyt. ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie.

W ocenie Sądu, również inna ważna kwestia nie została należycie zbadana przez organ. Na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005r. skarżąca oświadczyła, że w okresie popowodziowym korzystała ze statusu osoby bezrobotnej, zarejestrowanej w urzędzie pracy, natomiast w wydanych decyzjach brak jest jakiejkolwiek wzmianki na ten temat. Może to wskazywać, że w tym zakresie Prezes ZUS nie prowadził postępowania wyjaśniającego.

Uznać zatem należało, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a także z mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).

W świetle art. 7 Kpa. organy administracji publicznej podejmują m.in. wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Na podstawie zaś art. 77 § 1 Kpa. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W oparciu o art. 80 Kpa. organ administracji publicznej na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona, a na zasadzie art. 107 § 3 Kpa. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.