Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 843/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt. 2, art. 61 ust. 2 pkt. 2, art. 104 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Adam Nita (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2018 r. przy udziale - sprawy ze skargi J.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (określane także mianem Organu odwoławczego lub Organu II instancji) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. (zwanego dalej również Organem I instancji) z [...] r., nr [...] ustalającą J. O. (zwanej dalej także Skarżącą lub Stroną) obowiązek zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę K. na opłatę za pobyt jej ojca M. O. w Domu Pomocy Społecznej "A" w B. za okres od 1 października 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia przywołano następujący stan faktyczny sprawy.

Decyzją z [...] r., nr [...] wydaną w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] M. O. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej "A" w B. (dalej jako DPS). Opłata za pobyt w tymże domu została ustalona na podstawie decyzji z [...] r. nr [...]. Z jej treści wynikało, że opłatę ponosić będą M. O. w wysokości 70% dochodu oraz Gmina K. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą do wniesienia której zobowiązany został M. O.. Ponieważ Organ I instancji ustalił, że osobami zobowiązanymi do partycypowania w kosztach pobytu w DPS M. O. są również jego zstępne (córki) J. O. i B. Z., Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej prowadził postępowanie wyjaśniające celem stwierdzenia, czy osoby te - zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) - byłyby zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt ich ojca w DPS. Z B. Z. Organ I instancji zawarł [...] r. umowę, na podstawie której partycypuje ona w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej. Natomiast druga córka (J. O. – Skarżąca w sprawie rozpatrywanej przez Sąd) odmówiła podpisania analogicznego porozumienia i dlatego decyzją z [...] r., nr [...] ustalono jej opłatę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w B. "A" w następującej wysokości:

od 1 stycznia 2015 r. do 31 stycznia 2015 r. - 710,34 zł;

od 1 lutego 2015 r. do 28 lutego 2015 r. - 990,71 zł;

od 1 marca 2015 r. do 31 marca 2015 r. - 1.090,78 zł;

od 1 kwietnia 2015 r. do 31 maja 2015 r. - po 1.126,72 zł miesięcznie;

od 1 czerwca 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. - 1.030,47 zł;

od 1 lipca 2015 r. do nadal - po 1.211,85 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji przywołał treść art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, a następnie wskazał, że Gmina K. w okresie od 1 października 2016 r. do 31 października 2017 r. zastępczo wniosła opłaty w wysokości po 1.211,85 zł miesięcznie, tj. w wysokości do której Skarżąca została zobowiązana na podstawie wskazanej powyżej decyzji. Zgodnie z art. 104 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, wydatki poniesione przez gminę podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dlatego też, pismem z [...] r. nr [...] Strona została poinformowana o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę K. za pobyt M. O. w domu pomocy społecznej w okresie od 1 października 2016r. do 31 stycznia 2017r. Z uwagi na to, że Strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez wyznaczonego pracownika socjalnego, opierając się na materiale dowodowym zebranym dla potrzeb innego postępowania administracyjnego ustalono, że dochód Skarżącej obliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w lutym 2017 r. wynosił 4.518,68 zł, natomiast w marcu 2017 r. kształtował się na poziomie 3.884,57 zł - czyli znacznie powyżej aktualnie obowiązującego 300 % kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Na tej podstawie Organ I instancji obliczył kwotę zwrotu należności przez Stronę za okres od 1 października 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. w wysokości 4.847,40 zł, tj. po 1.211,85 zł miesięcznie. Przy ustalaniu powyższej wzięto pod uwagę ostatni wywiad środowiskowy z [...]r. i ostatni udokumentowany dochód, tj. za marzec 2017 r., który wynosił 3.884,57 zł. Ponadto, Organ I instancji ustalił, że sytuacja życiowa i dochodowa Strony nie nosi znamion "wyjątkowej". Nie jest nią stan zdrowia Skarżącej, gdyż wydatki związane z przewlekłymi chorobami nie są tego rzędu, że uniemożliwiają zaspokajanie innych niezbędnych potrzeb, tj. związanych z utrzymaniem domu, zakupem żywności, odzieży. Zdaniem Organu I instancji sytuacja Strony należy do kategorii przypadku zwykłego, gdyż w materiale dowodowym nie znaleziono okoliczności, które spowodowałyby niewykonalność nałożonego obowiązku.

Nie zgadzając się z powyższym Strona reprezentowana przez pełnomocnika wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucając Organowi I instancji:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego to jest:

- art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego zastosowanie i zobowiązanie Skarżącej do ponoszenia opłat w sytuacji gdy decyzja organu z [...]r., dotycząca ustalenia odpłatności dotknięta jest wadą nieważności, z uwagi na istnienie w obrocie prawnym decyzji z [...] r. nr [...] ustalającej uprzednio krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt M. O. w DPS. Zdaniem pełnomocnika Strony, dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja administracyjna z [...] r., orzekająca o ponoszeniu kosztów utrzymania M. O. Organ I instancji nie ma żadnych podstaw prawnych do ustalenia odpłatności przez J. O.;

- art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego zastosowanie w sytuacji odmowy podpisania umowy przez osobę zobowiązaną do jej zawarcia. Zdaniem pełnomocnika Strony, powołane przepisy nie mogą stanowić podstawy prawnej do wydania decyzji ustalającej wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu poniesionych wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę K. za pobyt M. O. w Domu Pomocy Społecznej w B., w sytuacji udokumentowanej odmowy podpisania umowy przez Skarżącą, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych z 2009 r.;

- art. 104 § 1 k.p.a. w związku z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w przypadku odmowy podpisania umowy przez osobę zobowiązaną, organ pomocy społecznej winien wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem opartym na art. 64 k.c.;

- art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do skorzystania przez organ z instytucji wyrażonej w tym przepisie. W przekonaniu Strony, dzieje się tak tym bardziej, że w piśmie z [...]r. "zobowiązana wskazała i udokumentowała miesięczne wydatki, które znacznie przewyższają jej wynagrodzenie, wobec czego nie jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania" ojca. Ponadto, Strona wyartykułowała, że jest osobą schorowaną, o czym świadczy załączona do akt dokumentacja. Ponieważ zaś środki M. O. w całości wystarczają na pokrycie wydatków związanych z jego utrzymaniem, co więcej on sam deklaruje chęć ponoszenia pełnych kosztów utrzymania, w związku z tym zbędne staje się nakładanie na Stronę obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. Argument ten wzmocniono tezą, że w latach 80-tych przeciwko M. O. toczyło się wiele postępowań karnych o znęcanie się nad rodziną, które zakończyły się wydaniem wyroków skazujących. Z tego względu, za rażąco niesprawiedliwe uznano ponoszenie kosztów utrzymania ojca przez Stronę. Jego znęcanie się nad córką i jej matką, zostawiło bowiem trwały ślad w psychice córki (Skarżącej);

II. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy decyzja Organu I instancji z [...]r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt M. O. w DPS za okres od 1 stycznia 2015 r. dotyczy sprawy poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Zdaniem pełnomocnika Strony, nie jest dopuszczalne wydanie przez Organ I instancji decyzji z [...] r., tj. orzeczenia, w którym ponownie ustalono krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie znajdując podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji, utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia ostatecznego, w pierwszej kolejności przywołano treść art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2, ust. 4, art. 61 ust. 1 do 4 ustawy o pomocy społecznej. Dalej wskazano natomiast, że Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalił Skarżącej opłatę za pobyt jej ojca w Domu Pomocy Społecznej w B. "A". Decyzja ta stała się ostateczna, albowiem [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało ją w mocy decyzją nr [...]. Dodatkowo, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 28 października 2016 r., sygn. akt IV SA/GI 255/16 oddalono skargę na to ostateczne orzeczenie. Z tych względów, należało przyjąć, że prawidłowo i zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej została ustalona wysokość opłaty, jaką J. O. zobowiązana została wnosić za pobyt swojego ojca w DPS. Po potrąceniu tej kwoty z zasobów finansowych Strony, do jej dyspozycji pozostaje bowiem kwota odpowiadająca co najmniej 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W tej sytuacji, zasadnie Organ I instancji domagał się zwrotu wydatków poniesionych przez gminę za pobyt ojca Skarżącej w DPS. Stało się tak tym bardziej, że nie dopatrzono się nieprawidłowości w prowadzonym postępowaniu w ramach którego nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, ani przepisy postępowania. W przekonaniu Organu odwoławczego, ustalenia będące podstawą zaskarżonej decyzji zostały dokonane w wyniku trafnej analizy dowodów. Ponadto, prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Za bezpodstawne uznano zatem zarzuty naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy zaskarżona decyzja dotyczy sprawy poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną.

Jak wyartykułował Organ odwoławczy, w sytuacji gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce i nie wywiązują się z tego obowiązku również osoby zobowiązane, to zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, która skierowała osobę do domu pomocy społecznej. To z kolei oznacza, że nie zaistniała podstawa stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, określona w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Stanowi on, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Jak bowiem wynikało z akt sprawy, Skarżąca, mimo ciążącego na niej obowiązku prawnego nałożonego w drodze decyzji administracyjnej, nie uiszczała opłat za pobyt swojego ojca w domu pomocy społecznej i dlatego zastępczo wspomniane koszty ponosiła Gmina K.. Zgodnie z art. 104 ust. 1, 3, 4 oraz ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, opłaty za pobyt w DPS podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dlatego, w piśmie z [...] r. Strona została poinformowana o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę K. za pobyt M. O. w DPS. Dodatkowo, wskazano, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza gdy żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć je na raty.

Strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wyznaczonego przez pracownika socjalnego na dzień [...] r. (pismo pełnomocników z dnia [...] r.). W tej sytuacji Organ I instancji uznał, że sytuacja rodzinna i życiowa Strony nie uległa zmianie od daty wydania decyzji z dnia [...] r. nr [...]. Ponadto, z materiału dowodowego zebranego dla potrzeb innego postępowania administracyjnego ustalono, że dochód Strony obliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w lutym 2017 r. wynosił 4.518,68 zł, natomiast w marcu 2017 r. kształtował się na poziomie 3.884,57 zł. W tej sytuacji, choć z zaświadczeń wydanych przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "B", datowanych na [...] r. wynikało, że dotyczyły one wynagrodzenia wypłaconego Stronie w styczniu i lutym 2017 r., to jednak wysokość dochodu przekraczała aktualnie obowiązujące 300 % kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, zwalniające z partycypacji w kosztach pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Dlatego, ustalona kwota zwrotu należności za okres od 1 października 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. wynosiła 4.847,40 zł, tj. po 1.211,85 zł miesięcznie (vide: decyzja z dnia [...] r.). W przekonaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego, przy ustalaniu tej wartości Organ I instancji prawidłowo posłużył się ostatnim wywiadem środowiskowym z [...] r. i ostatnim udokumentowanym dochodem Strony, który w lutym 2017 r. wynosił 3.884,57 zł. Na tej podstawie stwierdził on, że sytuacja życiowa i dochodowa Strony nie nosi znamion "wyjątkowej". Nie jest nią stan zdrowia J.O., gdyż wydatki związane z przewlekłymi chorobami nie są tego rzędu, że uniemożliwiają zaspokajanie innych niezbędnych potrzeb, tj. związanych z utrzymaniem domu, zakupem żywności, odzieży. Dlatego też Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji. Podobnie odniósł się on do podniesionej w odwołaniu okoliczności, że ojciec Strony znęcał się nad nią i jej matką. W przekonaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego, argument ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Jak bowiem wskazano, nie jest to przypadek szczególnie uzasadniony, skutkujący odstąpieniem przez gminę od żądania zwrotu poniesionych przez nią wydatków. Przyjęto takie zapatrywanie, jako że Sąd Rodzinny nie zwolnił Strony z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca (prawomocne orzeczenie o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nie zostało przedłożone, podobnie jak oświadczenie, że władza ta nie została przywrócona).

Nie zgadzając się z powyższym, Strona reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji wraz z decyzją Organu I instancji, ewentualnie jej uchylenia i przekazania prawy do ponownego rozpoznania Skarżąca zarzuciła Organowi odwoławczemu naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj:

- art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego zastosowanie i zobowiązanie Skarżącej do ponoszenia opłat w sytuacji, gdy decyzja Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z [...] r., dotycząca ustalenia odpłatności, dotknięta jest wadą nieważności z uwagi na istnienie w obrocie prawnym decyzji z [...] r. nr [...], ustalającej uprzednio krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt M. O. w DPS;

- art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego zastosowanie w sytuacji odmowy podpisania umowy przez osobę zobowiązaną do jej zawarcia;

- art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w przypadku odmowy podpisania umowy przez osobę zobowiązaną organ pomocy społecznej winien wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem opartym na art. 64 k.c.;

- art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do skorzystania przez organ z instytucji wyrażonej w tym przepisie;

- art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i art. 64 ustawy o pomocy społecznej - przez wydanie przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzji z [...] r. nr [...] , ustalającej odpłatność z mocą wsteczną;

2) przepisów postępowania, tzn.:

- art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy decyzja Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt M. O. w DPS w B. za okres od 1 stycznia 2015 r. dotyczy sprawy poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną;

- art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy rozpatrzenie niniejszej sprawy zależy w pierwszej kolejności od rozstrzygnięcia w sprawie o ustalenie opłaty za pobyt M. O. w DPS za okres od 1 stycznia 2015 r.

Na poparcie stawianych zarzutów pełnomocnik przywołał liczne wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych zapadłe w analogicznych sprawach. Ponadto wskazał on, że Strona wniosła skargę kasacyjną od wyroku z 28 października 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 255/16, oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...]r., utrzymującą w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z [...] r. w przedmiocie odpłatności za pobyt w DPS. Dodatkowo, pełnomocnik procesowy poinformował, że wniesiona została również skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r., zarejestrowaną w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach pod sygn. akt IV SA/Gl 340/17, gdzie postanowieniem z 6 lipca 2017 r. zawieszono postępowanie sądowe w tej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W przedmiotowej sprawie nie budzą wątpliwości okoliczności faktyczne, prawidłowo ustalone w postępowaniu administracyjnym. Zarzewiem sporu pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego jest natomiast subsumcja tych faktów pod treść przepisów prawa administracyjnego oraz wyprowadzenie wniosków z istniejących norm prawnych. Na te okoliczności prawne, w swoisty sposób nakłada się dodatkowy czynnik, którego istnienie Sąd sygnalizuje rozpatrując przedmiotową sprawę. Są nim niełatwe relacje pomiędzy Skarżąca, a jej ojcem, sprawiające że Strona odczuwa dystans wobec konieczności współfinansowania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej osoby, od której ona sama, a także jej matka w przeszłości doznała wielu krzywd.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy zauważyć, że przedmiotem decyzji ostatecznej zaskarżonej do Sądu jest zobowiązanie Skarżącej do zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez gminę na opłatę za pobyt w jej ojca w domu pomocy społecznej. Rozstrzygnięcia tego nie można utożsamiać z trzema poprzedzającymi je decyzjami: o skierowaniu uprawnionej osoby do domu pomocy społecznej, o ustaleniu jej opłaty za pobyt we wspomnianej placówce, a także o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ponoszonej za korzystającego z tej placówki przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 – zwanej dalej u.p.s.), w szczególności przez zstępnych. Zasady ponoszenia tej odpłatności zostały wskazane w art. 61 ust. 2 pkt 2 tego samego aktu prawnego.

Okolicznością bezsporną jest to, że na mocy decyzji z [...] r. ojciec Skarżącej został skierowany do domu pomocy społecznej, a w kolejnym rozstrzygnięciu, datowanym na [...] r. ustalono opłatę za jego pobyt w tej placówce. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. wynosi ona 70 % dochodu mieszkańca domu i nie ma prawnej możliwości ustalenia jej na wyższym poziomie nawet wtedy, gdy wspomniana osoba deklaruje wolę pokrycia pełnych kosztów swojego pobytu w domu pomocy społecznej. Okoliczność tę należy podnieść przez wzgląd na jeden z argumentów formułowanych przez Stronę, eksponującą wolę ponoszenia przez jej ojca pełnej odpłatności za swój pobyt oraz wskazującą na jego finansową zdolność do tego wydatku.

Obydwie wspomniane decyzje stały się ostateczne. To zaś otworzyło drogę do sformułowania kolejnego rozstrzygnięcia przez Organ I instancji. W myśl art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s., gmina ponosi opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości

różnicy między średnim kosztem utrzymania w tej placówce, a opłatami wnoszonymi przez samego mieszkańca domu oraz – najogólniej mówiąc – członków jego rodziny wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., spełniających wskazane w tym przepisie, ekonomiczne kryteria przyczyniania się do utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej w tej placówce. Tym samym, finansowanie przez gminę części (30 %) kosztów pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej ma w istocie charakter przejściowy. Jednostka samorządu terytorialnego jest do tego zobowiązana dopóty, dopóki nie zostaną ustaleni członkowie rodziny mieszkańca domu, wskazani we wspomnianym już art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., spełniający ekonomiczne przesłanki przeniesienia na nich części kosztów utrzymania pensjonariusza domu pomocy społecznej, przebywającego w tej placówce.

To "przerzucenie" powinności współfinansowania pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, co do zasady, odbywa się w drodze umowy zawartej przez gminę oraz zobowiązanego do tego członka rodziny pensjonariusza domu (por. art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. oraz art. 103 ust. 2 u.p.s.). Na marginesie warto zauważyć, że tego rodzaju porozumienie zawarła z gminą siostra Skarżącej również zobowiązana do partycypowania w kosztach finansowania pobytu ich ojca w domu pomocy społecznej. Alternatywą dla przeniesienia części kosztów pobytu w domu pomocy społecznej na członków rodziny pensjonariusza, dokonywanego w drodze umowy, wykorzystywaną w razie braku woli zawarcia stosownego porozumienia z jednostka samorządu terytorialnego jest zaś ustalenie "przerzucanych" kosztów pobytu w drodze decyzji administracyjnej. Podstawą prawną dla takiego rozstrzygnięcia jest art. 104 ust. 3 u.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 19 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 855/14). Stosowna, ostateczna już decyzja w tym względzie została zaś wydana [...] r. Mocą wspomnianego orzeczenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji z [...] r. w sprawie ustalenia opłaty Skarżącej za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił zaś skargę Strony na to ostateczne rozstrzygnięcie, a jak ustalił Sąd, także skarga kasacyjna na wspomniane orzeczenie sądu administracyjnego I instancji została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z 22 września 2017 r., sygn. akt I OSK 704/17).

Wbrew temu, co artykułuje Strona w swojej skardze, zaskarżone przez nią rozstrzygnięcie dotyczy natomiast jeszcze innej materii. Jego przedmiotem nie jest bowiem ustalenie opłaty ciążącej na Stronie z tytułu kosztów pobytu jej ojca w domu pomocy społecznej. Treścią zaskarżonej decyzji jest natomiast utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji z [...] r., mocą której zobowiązano Skarżącą do zwrotu gminie wydatków poniesionych przez te jednostkę samorządu terytorialnego z tytułu pobytu ojca Skarżącej w domu pomocy społecznej. Chodzi więc o zobowiązanie Strony do tego, aby wywiązała się z powinności nałożonej na nią w decyzji Organu I instancji datowanej na [...] r., utrzymanej w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w jego orzeczeniu z [...] r. Wszelkie przedstawione kwestie, będące następstwem złożonej procedury administracyjnej (aż cztery rozstrzygnięcia wydawane co do poszczególnych, odrębnych zagadnień ujawniających się w sprawie) należy od siebie konsekwentnie oddzielać dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Dokonując tej dystynkcji należy podkreślić, że nie znalazło potwierdzenia kilka zarzutów podnoszonych w skardze, tj. zarzuty obrazy:

- art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego zastosowanie i zobowiązanie Skarżącej do ponoszenia opłat w sytuacji, gdy decyzja Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z [...] r., dotycząca ustalenia odpłatności, dotknięta jest wadą nieważności z uwagi na istnienie w obrocie prawnym decyzji z [...] r. nr [...] , ustalającej uprzednio krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt M. O. w DPS;

- art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego zastosowanie w sytuacji odmowy podpisania umowy przez osobę zobowiązaną do jej zawarcia;

- art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w przypadku odmowy podpisania umowy przez osobę zobowiązaną organ pomocy społecznej winien wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem opartym na art. 64 k.c.;

- art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy decyzja Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt M. O. w DPS w B. za okres od 1 stycznia 2015 r. dotyczy sprawy poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną;

- art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy rozpatrzenie niniejszej sprawy zależy w pierwszej kolejności od rozstrzygnięcia w sprawie o ustalenie opłaty za pobyt M. O.a w DPS za okres od 1 stycznia 2015 r.

Należy z całą mocą podkreślić, że zaskarżona decyzja nie "dubluje" orzeczenia z [...] r., mocą którego ustalono opłatę za pobyt ojca Skarżącej w domu pomocy społecznej. Tym samym, nie można mówić o nieważności zaskarżonego orzeczenia ostatecznego. Dzieje się tak, ponieważ na mocy decyzji z [...] r. orzeczono o opłacie za pobyt w domu pomocy społecznej, częściowo ponoszonej przez osobę umieszczonej w tej placówce, a częściowo przez gminę. W zaskarżonej decyzji ostatecznej zobowiązano natomiast Skarżącą do zwrotu "przerzuconej" na nią należności z tego tytułu, wstępnie pokrytej przez gminę (wysokość wspomnianego zobowiązania ustalono w wielokrotnie już wspominanej decyzji z [...] r., utrzymanej w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w jego orzeczeniu z [...] r.). Kompetencja do takiego przeniesienia obciążenia finansowego na Skarżącą oraz zobowiązania jej do zapłaty wynika z art. 61 ust. 3 u.p.s. Dodatkowo, zaniechanie wspomnianego działania mogłoby doprowadzić odpowiedzialne za to osoby do odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Artykułowanie przez Stronę okoliczności niepodpisania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz podnoszenia argumentu, w myśl którego w tej sytuacji konieczne było zastosowanie konstrukcji prawnej zawartej w art. 64 kc w istocie jest polemiką nie ze zaskarżoną decyzją, ale z chronologicznie poprzedzającą ją, ostateczną decyzją administracyjną w przedmiocie ustalenia opłaty ponoszonej przez Skarżącą za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej (nieostateczna decyzja z [...] r., utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w jego orzeczeniu z [...] r.). Dla porządku należy jednak zauważyć, że podstawa prawna do wydania takiego władczego rozstrzygnięcia wynika z powoływanego już, art. 104 ust. 3 u.p.a. Niemożność stosowania dyspozycji art. 64 kc w odniesieniu do stanu faktycznego sprowadzającego się do odmowy podpisania umowy wspomnianej w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. oraz art. 103 ust. 2 u.p.s. wynika zaś z art. 1 kc.

Nie sposób wreszcie potwierdzić trafności dalszych zarzutów podniesionych w skardze – obrazy:

- art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do skorzystania przez organ z instytucji wyrażonej w tym przepisie;

- art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i art. 64 ustawy o pomocy społecznej - przez wydanie przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzji z [...] r. nr [...] , ustalającej odpłatność z mocą wsteczną.

Odnosząc się do tej drugiej kwestii, raz jeszcze należy zauważyć, iż wyartykułowana wątpliwość nie dotyczy zaskarżonej decyzji, ale orzeczenia z [...] r. (utrzymanego w mocy przez Organ odwoławczy w decyzji z [...] r.). W ten sposób Strona nawiązuje więc do sprawy, która była już przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu administracyjnego I instancji (por. wyrok w sprawie o sygnaturze IV SA/GI 255/16, zaaprobowany przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalił skargę kasacyjną, wydając orzeczenie w sprawie I OSK 704/17). W tym kontekście należy zwrócić uwagę nie tylko na zagadnienie dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego, ale i na treść art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 3 u.p.s., w którym regulowane jest zagadnienie "wstecznego" ustalania oraz dochodzenia kwot uiszczonych przez gminą za pobyt uprawnionej do tego osoby w domu pomocy społecznej.

Nie znajduje też potwierdzenia zarzut obrazy 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do skorzystania przez organ z instytucji wyrażonej w tym przepisie. Jak bowiem wynika z treści wspomnianego przepisu, przewidziana w nim uznaniowa ulga w zwrocie wydatków na udzielone świadczenie jest możliwa do wdrożenia tylko wtedy, gdy spełnione są stosowne, ustawowe przesłanki ku temu. Istotny jest ponadto właściwy tryb zastosowania tej preferencji. Jak bowiem wynika z art. 104 ust. 4 u.p.s., kierunkowymi dyrektywami wyboru konsekwencji, uzasadniającymi możliwość wydania uznaniowej decyzji administracyjnej jest istnienie szczególnego uzasadnienia dla takiego rozstrzygnięcia. Z woli ustawodawcy, ma ono miejsce zwłaszcza wtedy, gdy żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Udzielona ulga przejawia się zaś odstąpieniem od żądania zwrotu, umorzeniem kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, a także odroczeniem terminu płatności albo rozłożeniem zapłaty na raty. Ponadto, po to aby właściwy organ administracyjny mógł ją zastosować, konieczne jest złożenie stosownego wniosku przez pracownika socjalnego lub przez osobę zainteresowaną. A contario, oznacza to, że wykluczone jest odwołanie się do dyspozycji art. 104 ust. 4 u.p.s. przez organ działający z urzędu.

W tym kontekście nietrudno zauważyć, że skoro sama Strona nie zwróciła się o zastosowanie dobrodziejstwa art. 104 ust. 4 u.p.s., nie sposób skutecznie zarzucać organowi, iż działając z urzędu nie odwołał się do treści wspomnianego przepisu, wydając uznaniową decyzję administracyjną. Skarżąca nie stworzyła też sposobności do odwołania się przez pracownika socjalnego do dyspozycji art. 104 ust. 4 u.p.s. Odmawiała ona bowiem współdziałania z Organem I instancji, wskutek czego niemożliwe było dokonanie aktualizacji wywiadu środowiskowego wyznaczonego przez pracownika socjalnego na dzień [...] r. (vide: decyzja Organu I instancji z [...] r., s. 3). To zaś mogłoby dać asumpt do zastosowania dyspozycji art. 104 ust. 4 u.p.s. na wniosek pracownika socjalnego.

Dodatkowo, abstrahując nawet od argumentów związanych z trybem stosowania wspomnianej uznaniowej ulgi w zapłacie, należy wskazać, że także sytuacja majątkowa, rodzinna i życiowa Strony, znana Organowi I instancji z innego postępowania administracyjnego nie uzasadniała odwołania się do art. 104 ust. 4 u.p.s. Trudne, osobiste relacje Skarżącej i jej ojca nie stanowią zaś przesłanki wdrożenia uznaniowej ulgi, wskazanej w tym przepisie.

Dlatego, z wszystkich zaprezentowanych wcześniej względów, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 – ze zm.).