Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2578/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 13i ust. 4a w zw. z art. 13k ust. 2 pkt 1, art. 13k ust. 3 pkt 2, art. 13k ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2068
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Danuta Szydłowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2021 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2020 r.; 2. umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego P. J. kwotę 387 (trzysta osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

P.J. (dalej jako "skarżący", strona") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia "(...)" października 2020 r., nr "(...)"utrzymującą decyzję tegoż organu "(...)" kwietnia 2020 r., nr "(...)"nakładającą na skarżącego karę pieniężną w wysokości 750,00 złotych.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano: art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) – zwanej dalej "k.p.a.", art. 13i ust. 4a w zw. z art. 13k ust. 2 pkt 1, art. 13k ust. 3 pkt 2, art. 13k ust. 5 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2068 ze zm.) – "u.d.p." oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 890), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2140 ze zm.) – zwanej dalej "u.t.d."

Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym:

W wyniku kontroli mobilnej, obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia "(...)" kwietnia 2020 r., nr "(...)"nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 750 zł. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło naruszenie obowiązku, wynikającego z art. 13i ust. 4a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2068 z późn. zm.) zwanej dalej udp.

Skarżący od powyższej decyzji złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że do naruszenia doszło nieumyślnie (kierowca nieprawidłowo oznaczył przejazd samochodu służbowego jako bez przyczepy), różnica w nienaliczonej opłacie jest znikoma, wyniosła jedynie 0,89 gr, do naruszenia doszło w godzinach porannych, skarżący zaprzestał naruszenia, kiedy się zorientował (zazwyczaj jeździ bez przyczepy). Odnosząc się do stanu pandemii na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 kpa wniósł o odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej i poprzestanie na pouczeniu, ewentualnie zmniejszenie kary z kwoty 750 zł na kwotę 250 zł lub mniejszą stosownie do treści art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a.

Decyzją z dnia "(...)" października 2020 r., nr "(...)", Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w całości w mocy zaskarżoną decyzję o nałożeniu kary pieniężnej. Powołał się na obowiązek kierującego pojazdem wprowadzenia do urządzenia viabox prawidłowych danych o kategorii pojazdu. Nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości 750 zł było konsekwencją nie wykonania ww. obowiązku. Stosownie do art. 13k ust. 3 pkt 2 udp. korzystający z dróg publicznych zawarł umowę z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną, ale kierujący pojazdem nie zadeklarował prawidłowej kategorii pojazdu, którym się poruszał po płatnym odcinku drogi krajowej.

Organ, ponownie rozpoznając sprawę, stwierdził, że okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od nałożenia kary ani umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, ponieważ nie wypełniają bowiem przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których w art. 189e k.p.a. i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.

W rozpatrywanej sprawie zdaniem organu, do naruszenia prawa nie doszło wskutek działania siły wyższej, czyli zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, takim, nad którym człowiek nie panuje tj. np. działania przyrody o charakterze katastrofalnym lub zdarzenia nadzwyczajnego w postaci zaburzeń życia zbiorowego, jak wojna czy zamieszki krajowe.

Odnosząc się do twierdzeń strony, że do naruszenia doszło nieumyślnie tj. kierowca nieprawidłowo oznaczył przejazd samochodu służbowego jako bez przyczepy (zazwyczaj jeździ bez przyczepy) wskazał, że wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. W niniejszym stanie faktycznym przesłanką odpowiedzialności jest jedynie stwierdzenie nieprzestrzegania nałożonych prawem obowiązków: brakiem wprowadzenia do urządzenia przez kierującego prawidłowych danych o kategorii pojazdu. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że strona w tym przypadku miała wpływ na powstanie stwierdzonego naruszenia, gdyż w myśl obecnie obowiązujących przepisów ustawy o drogach publicznych, to na niej ciąży obowiązek wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu.

Analizując przesłanki zawarte w art. 189e oraz art. 189f § 1 k.p.a. uznał, że przepisy te nie znajdą zastosowania w niniejszej sprawie dlatego, że strona uchybiła podstawowym obowiązkom w zakresie uiszczania opłaty elektronicznej w prawidłowej wysokości, co spowodowane było brakiem wprowadzenia do urządzenia przez kierującego prawidłowych danych o kategorii pojazdu to w żadnym razie nie można mówić o działaniu siły wyższej w rozumieniu art. 189e kpa, czy znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 kpa.

Na tle art. 189f § 1 k.p.a. ocenił, że waga ww. naruszenia nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z dróg publicznych, który to obowiązek jest jasno sprecyzowany w ww. przepisach, nie podlega stopniowaniu, ma bezwzględny charakter. Przewidziana kara administracyjna nie jest zależna od okoliczności podnoszonych przez stronę, a wyłącznie wynika z samego faktu naruszenia.

Za siłę wyższą, zgodnie z definicją określoną w doktrynie prawa, uważa się zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, takim, nad którym człowiek nie panuje. Natomiast brak wprowadzenia do urządzenia przez kierującego prawidłowych danych o kategorii pojazdu jest okolicznością zależną od strony.

W skardze na powyższą decyzję złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił:

I. Istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności:

art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. stosownie, do którego "waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszenia prawa" - poprzez jego niezastosowanie, nie odstąpienie od nałożenia kary i poprzestanie na pouczeniu,, w przypadku gdy różnica w wysokości nieuiszczonej opłaty elektronicznej wynosi jedynie 0,89 groszy, natomiast nałożona decyzją GITD z dnia "(...)" kwietnia 2020 roku kara administracyjna w wysokości aż 750,00 zł jest niewspółmierna to poczynionego naruszenia; w takiej sytuacji należało obiektywnie uznać, że dyspozycja wskazanej normy jest spełniona bowiem waga bezspornego naruszenia jest naprawdę znikoma a wskazana uprzednio jak też w tym piśmie okoliczności sprawy, stanowią podstawę faktyczną i prawną do odstąpienia w tym przypadku od nałożenia kary i zmianę zaskarżonej decyzji we wskazany powyżej sposób, przy czym w dodatkowo GITD błędnie w decyzji z dnia "(...)" października 2020 roku utrzymał poprzednią decyzję w mocy i wskazał karę w wysokości 1.500 złotych;

2) art. 189e k.p.a. - poprzez nieuwzględnienie wprowadzonego stanu pandemii na terytorium RP, zgodnie z którym "w przypadku gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu. " oraz faktu, ze do zdarzenia doszło na początku pandemii, podczas gdy panował ogólny paraliż organizacyjny tj. w dniu 10 marca 2020 roku o godzinie 4:10:51, czyli nad ranem, co również wskazuje na to, że jako kierowca był na początku trasy do W. w godzinach bardzo porannych; Skarżący zazwyczaj porusza się tylko samochodem bez przyczepy i ze zdenerwowania zapomniał zmienić informacji w systemie ustalania wysokości opłaty elektronicznej; jednakże samodzielnie spostrzegł błąd i niezwłocznie go naprawił.

Wniósł o uchylenie decyzji z dnia "(...)" października 2020 roku o numerze "(...)"oraz decyzji z dnia "(...)" kwietnia 2020 roku o numerze "(...)" oraz zarządzenie na jego rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie formułując argumentację analogiczną do tej, którą zamieszczono w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga posiada uzasadnione podstawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a."),

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, z przyczyn w niej podniesionych.

W ocenie Sądu, stan faktyczny w niniejszej sprawie jest w pełni wyjaśniony.

Poza sporem jest, że 10 marca 2020 r. o godzinie 13:30 na odcinku drogi ekspresowej "(...)", okolice węzła "(...)", w ramach prowadzonej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego kontroli mobilnej obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej inspektor zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów złożony z samochodu ciężarowego marki M.o numerze rejestracyjnym "(...)" oraz przyczepy ciężarowej marki R. o numerze rejestracyjnym "(...)" kierowany przez P. J.. Przebieg kontroli został utrwalony w protokole z kontroli mobilnej nr "(...)"z dnia "(...)" marca 2020 r.

Kontrola dokonana za pośrednictwem urządzenia DSRC (skanera) zainstalowanego w pojeździe służbowym Inspekcji Transportu Drogowego wykazała, że w ww. pojeździe znajdowało się urządzenie viabox o numerze "(...)"służące do uiszczania opłaty elektronicznej. Podczas czynności kontrolnych ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekroczyła 12 ton. Stwierdzono, że do ww. urządzenia viabox nie wprowadzono prawidłowych danych o kategorii pojazdu, gdyż podczas przejazdu urządzenie było aktywne dla pojazdu poniżej 12 ton.

Stwierdzono, że korzystający z drogi publicznej wykonując przejazd ww. zespołem pojazdów w dniu 10 marca 2020 r. naruszył obowiązek wynikający z art. 13i ust. 4a, co zostało potwierdzone przez urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym "(...)"pod numerem ewidencyjnym "(...)", godzina 04:10:51. Wygenerowano zapis ewidencyjny o treści: "Niewłaściwa klasa pojazdu".

Poza sporem jest także okoliczność, że już w odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postepowania, skarżący pismem z 13 marca 2020r. wnosił o odstąpienie od nałożenia kary z uwagi na podnoszone okoliczności: nietypowego dla niego wyjazdu, bo samochodem z przyczepą i rutynę kierowcy z 25 letnim stażem. Tymczasem ustawienia pojazdu, kiedy wyjeżdżał o 3.30 nad ranem, pozostały z dnia poprzedniego, kiedy jeździł bez przyczepy. Dopiero po 40 minutach zorientował się co do nieprawidłowego ustawienia urządzenia Viatol i wówczas natychmiast ustawił prawidłową kategorię pojazdu.

Podnosił zatem okoliczność, że niezwłocznie po spostrzeżeniu naruszenia prawa, bez ingerencji organu, zaprzestał jego naruszenia, przy czym waga naruszenia jest znikoma.

W skardze, jak i wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uzasadniał znikomość naruszenia prawa wynikającą z różnicy w wysokości nieuiszczonej opłaty w kwocie 89 groszy. Nie naliczono 1,79 zł, ponieważ powinna być pobrana opłata 2,68 zł za przejazd samochodu z przyczepą.

Dodatkowo wskazał na nerwowy okres związany ze stanem epidemii, wprowadzonych obostrzeń, zagrożenia zachorowaniem na covid19, wprowadzenia utrudnień w kraju w przemieszczaniu się, dostawy bezkontaktowej. Okoliczności strachu o zdrowie wpływały na warunki pracy. Jego zdaniem stan pandemii należy potraktować jako zdarzenie o charakterze siły wyższej wobec tego, że doszło do paraliżu funkcjonowania przedsiębiorstw, transportu i dostaw.

Zdaniem Sądu, argumentacja skarżącego nie jest pozbawiona racji.

Art. 189a § 2 pkt 1 kpa stanowi, że w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej - przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się.

Tymczasem przepisy szczególne odnoszące się do kary administracyjnej za brak opłaty elektronicznej nie regulują przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej w żadnym zakresie przewidzianym w dyrektywach wymiaru administracyjnej kary pieniężnej określonych w art 189d kpa. Przepis ten przewiduje wprost, że wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę:

1)wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia;

2)częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara;

3)uprzednie ukaranie za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe;

4)stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa;

5)działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa;

6)wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła;

7)w przypadku osoby fizycznej - warunki osobiste strony, na którą administracyjna kara pieniężna jest nakładana.

Oznacza to, że art. 189d k.p.a. organ, bierze pod uwagę z urzędu.

Zdaniem Sądu, ma rację skarżący, że organ naruszył prawo materialne poprzez nie zastosowanie art. 189f § 1 pkt 2 kpa, w sposób mający wpływ na rozstrzygnięcie. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli: waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.

W okolicznościach niniejszej sprawy strona podjęła niezwłocznie działania w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa, bowiem po spostrzeżeniu uchybienia, w ciągu 40 minut przestawiła urządzenie Viabox na właściwy tryb pracy i pobierania opłaty elektronicznej. Fakt ten jest okolicznością mającą znaczenie, jak również wysokość szkody poniesionej przez operatora w kwocie 89 groszy. Jest oczywiste, że szkoda ta jest znikoma w zestawieniu z wysokością kary 750 zł.

Ma także rację skarżący, co do tego, że wykonywanie obowiązków przewozowych w dacie naruszenia prawa odbywało się w okolicznościach szczególnych, ogłoszonego stanu pandemii, w początkowej jego fazie.

Te wszystkie okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy, oraz nieuwzględnienie stanu prawnego uzasadniające zastosowanie art. 189f § 1 pkt 1 kpa w zw. z art 189d kpa, bowiem wypełniają jego przesłanki: Organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.

Wbrew ocenie organu była to wystarczająca podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego, uwzględniając, że strona podjęła działania dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa, a wysokość straty, której uniknęła jest znikoma.

Niemniej najbardziej istotną kwestią były dobrowolnie podjęte przez skarżącego działania w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa, jak znikomość naruszenia prawa przez skarżącego. Niedopatrzenie skarżącego, niewątpliwie może mieć źródło także z okolicznościami związanymi z epidemią, która pojawiła się w Polsce w marcu 2020r. są bezsporne. Art. 189e k.p.a. przewiduje bowiem, że strona nie ulega ukaraniu, gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej. Fakt, że stan epidemii na terenie Kraju formalnie został dopiero ogłoszony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020r., ale nie ma to znaczenia dla oceny istnienia siły wyższej. Formalnie rozporządzenie legalizowało wprowadzone obostrzenia, ale jest aktem niższego rzędu nie mającym umocowania w żadnym ze stanów nadzwyczajnych przewidzianych Konstytucji RP. Niemniej jednak sytuacja była nerwowa, ponieważ rozpoczął się proces zamykania firm i krajów, w tym w Europie.

Mimo, że do umorzenia postępowania administracyjnego wystarczy pierwsza z zastosowanych podstaw, w istocie oba powołane przepisy mają w niniejszej sprawie zastosowanie. Zdaniem Sądu, bezsporne okoliczności niniejszej sprawy uzasadniają odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. z uwagi na jej znikomość.

Organ, wskutek błędnej oceny stanu faktycznego, nie zastosował dyrektyw wymiaru kary, uzasadniających, w okolicznościach bezspornego stanu faktycznego od niej odstąpienie i umorzenie postępowania na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a. Należało zatem uchylić obie zaskarżone decyzje organów i umorzyć postępowania administracyjne na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a., bowiem prowadzone postępowanie w sprawie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej jest bezprzedmiotowe.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym i drugim wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania w kwocie 387 zł Sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a w związku z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) oraz 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.