Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1719/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7 w związku z art.77, art.80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1719/12 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r., sprawy ze skargi A.P., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 7 września 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

W dniu 16 maja 2012 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek A.P. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy.

Wnioskodawca wskazał, że decyzją ZUS z dnia 4 kwietnia 2012 r. określono jego zadłużenie z tytułu składek na kwotę 20.212,30 zł wraz z odsetkami za zwłokę, niemniej jednak z uwagi na jego ważny interes, tj. sytuację majątkową i zawodową nie jest w stanie zapłacić tej należności. Jak oświadczył, nie posiada żadnego majątku, z którego mógłby uregulować obciążające go zadłużenie. Ponadto podniósł, że działalność gospodarczą zamknął w styczniu 2012 r., a na dodatek został zwolniony z pracy. Od 22 marca 2012 r. jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny, a podstawę jego utrzymania stanowi zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 761,40 zł. Wszelkie podejmowane prze niego próby znalezienia pracy zakończyły się niepowodzeniem. Obok tego ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem jego dwójki dzieci, w wysokości 700,00 zł (po 350,00 zł na każde dziecko).

Decyzją z dnia 18 lipca 2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) odmówił wnioskodawcy umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 33.560,30 zł, w tym:

- składek na ubezpieczenia społeczne za: okres od maja 2002 r. do lipca 2002 r., wrzesień, październik i grudzień 2002 r., marzec 2003 r., lipiec i sierpień 2003 r., okres od października 2003 r. do stycznia 2004 r., okres od maja 2004 r. do kwietnia 2005 r., okres od sierpnia 2005 r. do czerwca 2010 r., wrzesień i październik 2010 r., w kwocie 18.072,30 zł oraz odsetki w wysokości 11.989,00 zł;

- składek na ubezpieczenia zdrowotne za grudzień 2005 r., okres od lutego 2006 r. do kwietnia 2006 r., marzec 2009 r., w kwocie 673,38 zł, oraz odsetki w wysokości 494,00 zł;

- składek na Fundusz Pracy za okres: od maja 2002 r. do lipca 2002 r., wrzesień, październik i grudzień 2002 r., marzec 2003 r., lipiec i sierpień 2003 r., okres od października 2003 r. do stycznia 2004 r., okres od maja 2004 r. do kwietnia 2005 r., okres od sierpnia 2005 r. do czerwca 2010 r., wrzesień i październik 2010 r., w kwocie 1.466,62 zł oraz odsetki w wysokości 865,00 zł.

Organ ustalił, że wnioskodawca działalność gospodarczą prowadził od 1 września 1991 r. w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych, jako płatnik składek był zarejestrowany do 31 stycznia 2012 r. Od 1 sierpnia 2005 r. do 31 stycznia 2012 r. był zatrudniony jako elektronik na pełny etat w firmie "A". Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy przyjęto, że nie korzystał z zasiłków z pomocy społecznej lub innych form pomocy państwa dla osób w trudnej sytuacji życiowej. Do akt sprawy załączono zaświadczenia z urzędu skarbowego, zgodnie z którymi: za 2010 r. wykazał dochód w kwocie 9.465,38 zł, a za 2011 r. wykazał 15.268,38 zł. Po rozwodzie z dnia 2 marca 2009 r. zasądzono od niego alimenty po 350,00 zł na każde dziecko. Zobowiązany oświadczył, że wszelkie koszty utrzymania gospodarstwa domowego ponosi jego matka, ale nie ujawnił on czy prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto, oświadczył, że oprócz zaległości ZUS nie posiada jakichkolwiek zobowiązań publicznoprawnych z tytułu podatków. Zaznaczył przy tym, że nie posiada zobowiązań cywilnoprawnych z tytułu kredytów bankowych czy pożyczek.

Dalej ZUS wskazał, że według oświadczenia wnioskodawcy, pozostaje on w leczeniu w poradni ogólnej Kliniki Stomatologii z powodu schorzeń błony śluzowej jamy ustnej, a także pozostaje w leczeniu w klinice immunologii (jest w trakcie diagnostyki) oraz w poradni ortopedycznej z powodu schorzenia ręki, jednakże na potwierdzenie dolegliwości chorobowych przedłożył tylko zaświadczenie lekarskie z dnia 24 maja 2012 r. Koszty leczenia określił na kwotę około 100 - 200 zł miesięcznie, ale ich nie potwierdził. Nie przedłożył do wniosku o umorzenie jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich lub orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy lub określających stopień niepełnosprawności.

W świetle tych okoliczności organ uznał, że w stosunku do A.P. nie zachodzą podstawy do umorzenia należności składkowych ZUS za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Wprawdzie nie prowadzi on już działalności gospodarczej, jednakże w trakcie prowadzenia firmy uzyskiwał dochody umożliwiające mu regulowanie należnych składek na ubezpieczenia. Co istotne, należności ZUS figurujące na koncie A.P. nie zostały jeszcze skierowane na drogę przymusowego dochodzenia przez organy egzekucyjne, zatem żaden z nich nie mógł stwierdzić całkowitej nieściągalności oraz braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tymczasem na Zakładzie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich działań zmierzających do dochodzenia wierzytelności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia, a odstąpienie od nich może nastąpić dopiero w sytuacji, gdy w jego ocenie (wierzyciela) przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego byłoby niecelowe bądź nieopłacalne.

W ocenie ZUS, w stosunku do A.P. nie zachodzą również przesłanki umorzenia wynikające z indywidualnej sytuacji zobowiązanego, które określono w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Umorzenie, o którym mowa w tym przepisie, jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, podczas gdy zdaniem Zakładu, fakt rejestracji w urzędzie pracy oznacza, że zobowiązany zgłasza chęć oraz gotowość do podjęcia stałej pracy zarobkowej. Ponadto, w toku postępowania wyjaśniającego wnioskodawca zupełnie nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa i materialna wyczerpywała jakiekolwiek znamiona ubóstwa. A.P. nie określił czy prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe czy wspólnie z innymi osobami, nie określił też, w jakiej wysokości ponoszone są przez niego koszty utrzymania, nie udokumentował rachunków. Co więcej, nie ujawnił również informacji, w jakiej wysokości jego matka osiąga dochód, a także z jakiego tytułu. Co prawda, załączył do akt sprawy wyciąg ze swojego rachunku bankowego na okoliczność pobierania zasiłku oraz dokonywanych płatności na rzecz dwójki dzieci w kwocie 700,00 zł miesięcznie, jednakże nie odzwierciedla on faktycznie ponoszonych opłat, zwłaszcza że widnieje na nim również wpływ na rachunek środków w kwocie 11.084,45 zł pochodzący od osoby fizycznej oraz dokonany przelew na rzecz komercyjnej firmy ubezpieczeniowej "O" S.A. w kwocie 10.323,00 zł. Tym samym organ przyjął, że dłużnik ma możliwość pozyskania środków pieniężnych, które umożliwiają mu regulowanie innych płatności.

Podobnież, w ocenie Zakładu, przedłożona dokumentacja medyczna nie przedstawia faktycznego stanu zdrowia zobowiązanego. Na potwierdzenie ponoszonych wydatków związanych z leczeniem nie przedłożono przy tym rachunków z aptek za leki. A. P. nie udokumentował również, aby posiadał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie o ewentualnych przeciwwskazaniach do podejmowania pracy zarobkowej, które ograniczałyby możliwość osiągania dochodów, zwłaszcza że cały czas prowadzi swoją działalność.

W tych okolicznościach organ uznał, że ta sytuacja może w każdej chwili poprawić się, ponieważ nie jest wykluczone, że przy odpowiednim własnym zaangażowaniu strony, znalezienie zatrudnienia jest wysoce prawdopodobne. Podjęcie pracy znacznie poprawi kondycję finansową A.P. i umożliwi mu spłatę należności.

W dniu 7 sierpnia 2012 r. A. P. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Wydanej przez ZUS decyzji zarzucił naruszenie przepisów art. 7, art. 8 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W ocenie zobowiązanego stanowisko Zakładu uznające, że w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, jak i przesłanka stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej umożliwiająca umorzenie należności nawet pomimo braku ich nieściągalności, wystąpienie ważnego interesu, jest błędne i nie znajduje oparcia w stanie faktycznym sprawy oraz w zgromadzonych w toku postępowania dowodach. Zwrócono uwagę, że wbrew sugestiom organu stan "całkowitej nieściągalności" winien być odnoszony do chwili bieżącej, nie zaś do wydarzeń czy faktów z przeszłości. Okoliczność uzyskiwania dochodów w okresie przed złożeniem wniosku o umorzenie nie ma zatem znaczenia dla możliwości prowadzenia egzekucji, o ile podmiot zalegający ze składkami nie pozostaje z tego tytułu wzbogacony, tj. o ile zarobki te nie powiększyły jego majątku i stan ten utrzymuje się aż do chwili rozstrzygnięcia wniosku w przedmiocie umorzenia. Dodatkowo wnioskodawca podkreślił, że wysokość dochodu uzyskanego w latach 2009-2011 był więcej niż skromny i ledwo wystarczał na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych.

Zdaniem zobowiązanego sam fakt rejestracji w Urzędzie Pracy i zgłaszanie w związku z tym gotowości podjęcia stałej pracy zarobkowej nie może stanowić w żadnym przypadku podstawy odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek, ponieważ to nie powoduje zwiększenia się środków finansowych, którymi dysponuje Płatnik. Środki takie zapewnia dopiero podjęcie pracy zarobkowej, nie zaś sama do tego gotowość. W jego ocenie organ bezpodstawnie posługuje się przy tym kategorią ubóstwa, która w ogóle nie została uregulowana przez ustawodawcę.

Zobowiązany wyjaśnił, że już uprzednio wyraźnie zaznaczał, iż nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym, a koszty związane z utrzymaniem mieszkania, w którym przebywa ponosi w całości jego matka. Wobec tego nie ma potrzeby wykazywania wysokości i źródeł dochodu jego matki. Z samego faktu zamieszkania w jednym mieszkaniu nie wynika jeszcze fakt pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca stwierdził, że z dołączonych do wniosków wyciągów bankowych wynika w sposób jednoznaczny, że nie jest w stanie spłacić należności względem ZUS. Okazjonalnie świadczona mu drobna pomoc finansowa ze strony znajomych ma charakter incydentalny i służy wyłącznie zaspokojeniu absolutnego minimum egzystencji. Wpłaty te nie mogą być w żadnym wypadku traktowane jako stałe i regularne źródła wpływów umożliwiające uregulowanie zaległości.

Zobowiązany podniósł, że organ niesłusznie kwestionuje prawdziwość i zasadność rozpoznań zawartych w stosownych zaświadczeniach lekarskich bez podania jakiejkolwiek przyczyny tego stanu rzeczy, również na tej podstawie, że nie dołączył do wniosku rachunków za leki z apteki, kwestionuje ponoszenie przez niego wydatków na leczenie.

Końcowo wreszcie stwierdził, że sam fakt niekorzystania z pomocy społecznej nie przesądza o tym, że sytuacja wnioskodawcy jest stabilna i dobrze rokuje na przyszłość. Przeciwnie w nieodległej przyszłości może on zostać zmuszony do skorzystania z pomocy państwa, aby móc się utrzymać.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. P. dołączył następujące dokumenty: zaświadczenie lekarskie z Poradni Dermatologiczno-Wenerologicznej w K., zaświadczenie lekarskie z Uniwersyteckiej Kliniki Stomatologicznej w K., zaświadczenie lekarskie z Poradni Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej w K., kartę informacyjną z leczenia szpitalnego ze Szpitala Uniwersyteckiego w K., skierowanie do Poradni Specjalistycznej Pulmonologicznej, skierowanie do pracowni diagnostycznej endoskopowej, historię choroby alergologicznej oraz faktury z aptek za zakup leków.

Decyzją z dnia 7 września 2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie z dnia 18 lipca 2012 r.

Organ podkreślił, że całkowita nieściągalność, która stwarza możliwość umorzenia należności musi mieć charakter trwały, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Dodatkowo, w tej konkretnej sprawie informacje będące w posiadaniu organu o braku zatrudnienia czy też o braku majątku nieruchomego i ruchomego nie pozwalają na stwierdzenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład nie ma obowiązku umarzania należności, zwłaszcza gdy dostrzega realne szansę na ich odzyskanie od zobowiązanego. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że stan pozostawania przez wnioskodawcę bez stałych źródeł zarobkowania (nie włączając zasiłku dla bezrobotnych) jest stosunkowo krótki, a uwzględniając fakt zarejestrowania w urzędzie pracy oraz posiadane doświadczenie zawodowe, można uznać, iż sytuacja taka nie będzie miała charakteru stałego.

W kontekście przepisów § 3 w/w rozporządzenia organ stwierdził, że pomimo trudnej sytuacji, wnioskodawca nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości, iż uregulowanie długu składkowego mogłoby pociągnąć dla niego zbyt ciężkie skutki w postaci pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie wykazał także, że nie ma możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. W ocenie organu posiadanie statusu bezrobotnego na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności samo w sobie nie może stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania instytucji umorzenia należności. Płatnik jest osobą młodą (42 lata), zdolną do pracy, posiadającą określone doświadczenie zawodowe, dlatego też okoliczność pozostawania bez pracy jest w jego przypadku sytuacją przejściową (tymczasową), co tym samym nie wyklucza potencjalnej możliwości spłaty zaległych składek. Organ zwrócił uwagę, że zestawienie wszystkich wydatków płatnika w wysokości 984,00 zł, na które składają się kwota alimentów, kwota wydatkowana tytułem opłat za usługi telefoniczne oraz kwota wydatków ponoszonych na zakup leków, z wysokością wykazywanego dochodu, prowadzi do wniosku, że przewyższają one w znaczący sposób posiadane środki finansowe, a co za tym idzie budzą wątpliwości organu co do faktycznie uzyskiwanych dochodów, zwłaszcza że alimenty na rzecz córek płacone są regularnie, a sam zobowiązany dokonuje jeszcze innych płatności. Płatnik nie uprawdopodabnia przy tym, że ma znaczne trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, a trudna sytuacja związana z brakiem dochodów nie wymusza konieczności korzystania z form pomocy opieki społecznej.

Przechodząc do przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., organ wskazał, że uwzględnił i uznał za udowodnioną okoliczność problemów zdrowotnych A.P., potwierdzonych zaświadczeniami lekarskimi oraz ponoszonymi w tym zakresie wydatkami. W ocenie organu nie są one jednak tego rodzaju, że pozbawiałyby płatnika całkowicie możliwości uzyskiwania dochodów. Z zaświadczeń przedstawionych przez stronę nie wynika także, aby stopień zaawansowania tych schorzeń był na tyle wysoki, że uniemożliwiałby podejmowanie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Pomimo dolegliwości zdrowotnych wnioskodawca nie ma orzeczonej niezdolności do pracy czy stopnia niepełnosprawności, które ograniczałyby go w podejmowaniu aktywności zawodowej i uzasadniały nabycie uprawnień rentowych. W związku z tym organ ocenił, że A.P. jest osobą zdolną do pracy i posiadającą możliwości wypracowania dochodu własną pracą, zwłaszcza że do stycznia 2012 r. prowadził własną działalność gospodarczą i pozostawał w stałym zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A.P. zarzucił organowi naruszenie:

- przepisów art. 7 w związku z art. 77 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i tym samym dokonanie powierzchownej oceny sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, która doprowadziła w konsekwencji do błędnych ustaleń i przyjęcia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, przy czym naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydanych na jego podstawie przepisów wykonawczych, tj. § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich niezbadanie w aspekcie przedstawionej przez skarżącego sytuacji oraz ich niezastosowanie w następstwie błędnego przyjęcia przez organ, że umorzenie nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą byłoby niecelowe, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji tych zarzutów skarżący zażądał uchylenia w całości decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 września 2012 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lipca 2012 r.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia 5 marca 2012 r. będącym uzupełnieniem skargi podtrzymano w całości dotychczasowe twierdzenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji z dnia 7 września 2012 r. wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. powoływanej dalej jako "k.p.a."), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Wobec treści wniosku skarżącego z dnia 16 maja 2012 r., zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285, w której Sąd ten wskazał, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Podobne stanowisko zajął skład orzekający w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07. Stanowisko to podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organ orzekający w sprawie prawidłowo bowiem wskazał, że wobec skarżącego nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Skarżący co prawda zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w styczniu 2012 r., ale jak zasadnie ZUS zauważył, jeszcze do końca stycznia 2012 r. skarżący osiągał dochody z dwóch źródeł tj. z prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych oraz z tytułu zatrudnienia jako elektronik na pełnym etacie w firmie "A", a należności ZUS nie zostały jeszcze skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego. Uniemożliwia to niewątpliwie jednoznaczne stwierdzenie całkowitej nieściągalności oraz braku majątku, do którego można by prowadzić egzekucję. Znamiennym jest, że skarżący niemal zaraz po otrzymaniu decyzji ZUS z dnia 4 kwietnia 2012 r. określającej wysokość zaległości składkowych, wystąpił z wnioskiem o umorzenie całości zadłużenia, nie podejmując nawet próby uregulowania chociażby w części zaległych składek.

W ocenie Sądu, z uwagi na powyższe okoliczności, prawidłowo ustalono, że w stosunku do skarżącego na dzień złożenia wniosku nie można było przesądzić, że wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, że zaistniała prawna możliwość umorzenia zadłużenia w oparciu o to kryterium.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia należy do ZUS. Może on - ale nie musi - umorzyć zaległość, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności składkowych.

Wskazać w tym miejscu też należy, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga zawsze nie sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola sądowa w takim przypadku polega wyłącznie na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - ZUS, w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego prawidłowo uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia.

Dokonując takiej oceny ZUS wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącego oraz podniesione przez niego okoliczności. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów Zakład odniósł się w swojej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 ust. 1 cyt. powyżej rozporządzenia.

W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, podjął szereg czynności zmierzających do zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego obrazującego stan majątkowy, rodzinny i zdrowotny skarżącego.

W toku postępowania ustalono wysokość dochodów, jakie skarżący osiągnął w latach 2010-2011, ale tylko z tytułu zatrudnienia. Skarżący nie ujawnił jakie osiągnął dochody z działalności gospodarczej opodatkowanej w formie karty podatkowej. Wskazano także, że od dnia 22 marca 2012 r. otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 761,40 zł, co według skarżącego stanowi dla niego jedyne źródło utrzymania. Jednocześnie skarżący oświadczył, że płaci regularnie alimenty na dwoje dzieci po 350,00 zł na każde dziecko, a koszty leczenia określił na kwotę ok. 100 – 200 zł miesięcznie. Wskazana przez skarżącą kwota miesięcznych wydatków została również przez Sąd z urzędu zweryfikowana, albowiem do akt sprawy, w związku ze złożonym wnioskiem o udzielenie prawa pomocy, zostało przedstawione zestawienie z dnia 7 grudnia 2012 r., z którego wynikało, że wydatki związane z bieżącymi potrzebami wynoszą: wyżywienie ok. 200 zł miesięcznie, lekarstwa ok. 80 zł miesięcznie. Zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków prowadzi do oczywistej konstatacji, że wydatki znacznie przekraczają dochód będący w dyspozycji skarżącego z tytułu pobieranego zasiłku dla bezrobotnych. Częściowo tę sprzeczność wyjaśnia analiza operacji na rachunku bankowym skarżącego, z której wynika, że na jego konto wpływały różne kwoty pieniężne w tym kwota 11.084,45 zł, które pozwoliły skarżącemu na wpłatę kwoty 10.323,00 zł na rzecz komercyjnej firmy ubezpieczeniowej "O" S.A. Wyjaśnienia złożone w tym zakresie przez skarżącego w piśmie uzupełniającym skargę z dnia 5 marca 2013 r. są niewiarygodne, gdyż nie zostały poparte odpowiednimi dokumentami. Przytoczone okoliczności poddają w wątpliwość oświadczenie skarżącego, że wyłącznym źródłem utrzymania dla niego był zasiłek dla bezrobotnych oraz czynią zasadnym stwierdzenie ZUS, że skarżący ma możliwość pozyskania środków pieniężnych. Świadczy o tym także to, że skarżący jak sam wskazał w skardze z dniem 1 października 2012 r. utracił prawo do zasiłku, a jednak w dniu 11 października 2012 r. dokonał przelewu kwoty 700,00 zł na rzecz J.P. (przekazane przez skarżącego na wezwanie Sądu elektroniczne zestawienie operacji bankowych za okres od 2012-09-01 do 2012-12-07).

Skarżący w toku postępowania przed ZUS, a później w skardze odwoływał się do swojego stanu zdrowia. W aktach znajdują się dokumenty: zaświadczenie lekarskie z Poradni Dermatologiczno-Wenerologicznej w K., zaświadczenie lekarskie z Uniwersyteckiej Kliniki Stomatologicznej w K., zaświadczenie lekarskie z Poradni Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej w K., kartę informacyjną z leczenia szpitalnego ze Szpitala Uniwersyteckiego w K., skierowanie do Poradni Specjalistycznej Pulmonologicznej, skierowanie do pracowni diagnostycznej endoskopowej, historię choroby alergologicznej oraz faktury z aptek za zakup leków.

Jednakże w ocenie Sądu ZUS w swoich rozstrzygnięciach zasadnie przyjął, że brak było podstaw do umorzenia należności ze względu na chorobę skarżącego (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego). Słusznie uznano, że dla wystąpienia tej przesłanki niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości podjęcia pracy i uzyskania dochodu. Sąd Najwyższy w wyroku z 24 maja 2007 r., sygn. akt II UK 216/06, stwierdził, że "przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia". A z taką sytuacją, zdaniem Sądu, mamy w tej sprawie do czynienia. Z przedstawionych zaświadczeń nie wynika, aby stopień zaawansowania schorzeń skarżącego był na tyle wysoki, że uniemożliwiałby mu podejmowanie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Natomiast przedmiotowe dokumenty potwierdzają niewątpliwie konieczność wydatkowania środków na zakup leków, co jednak nie było kwestionowane w przez ZUS. Należy przychylić się do oceny ZUS, że skarżący jest młodym mężczyzną (42 lata), zdolnym do pracy, posiadającym określone doświadczenie i umiejętności zawodowe, dlatego też pozostawanie bez pracy w jego przypadku ma charakter tymczasowy, a stan zdrowia z uwagi na charakter schorzeń nie ma charakteru nieodwracalnego.

ZUS orzekający w sprawie prawidłowo ocenił sytuację zdrowotną skarżącego, dochody skarżącego skonfrontował z koniecznymi wydatkami, co w konsekwencji doprowadziło go do słusznej konstatacji, że skarżący nie wykazał w sposób jednoznaczny, ażeby jego sytuacja zdrowotna i majątkowa nie pozwalała na spłatę zaległych należności składkowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego). Pamiętać należy, że postępowanie o umorzenie należności składkowych, jest postępowaniem wszczynanym na wniosek i to na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania wszystkich okoliczności, uzasadniających zastosowanie ulgi, jak również ujawnienia wszystkich danych dotyczących sytuacji finansowej.

Według Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. ZUS prawidłowo wywiązał się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania. W szczególności ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji. ZUS, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie ulega też wątpliwości, że w sprawie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w obszernych i rzeczowych motywach rozstrzygnięcia.

Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżący był bowiem pouczony o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jego szczególnie trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.

Końcowo należy wskazać, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, ZUS prawidłowo ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.