Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1337/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 203 pkt.2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędziowie NSA Jan Bała Kazimierz Brzeziński (spr.) Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Sz 429/05 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie zajęcia samochodu na zabezpieczenie należności celnych i podatkowych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie , 2. zasądza od E. D. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie kwotę 120zł ( sto dwadzieścia ) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego,


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Sz 429/05 po rozpoznaniu skargi E. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] maja 2005 r., Nr [...] uchylił zaskarżona decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że Naczelnik Urzędu Celnego w Koszalinie decyzją z dnia [...] września 2004 r. [...] zajął stanowiący własność E. D. samochód osobowy marki OPEL KADET Kombi, posiadający holenderskie numery rejestracyjne [...] na zabezpieczenie należności celnych i podatkowych, zaś decyzją z dnia [...] września 2004 nr [...] określił kwotę długu celnego i obliczył należne podatki.

Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie uchylił decyzję o zajęciu towaru wskazując, iż zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) rozstrzygnięcie to winno poprzedzić wszczęcie postępowania w sprawie.

Naczelnik Urzędu Celnego w Koszalinie postanowieniem z dnia 26 listopada 2004 r., na podstawie art. 165 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej i art. 38, art. 242 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 75, poz. 802 ze zm.) wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zajęcia przedmiotowego samochodu na zabezpieczenie należności celnych i podatkowych określonych decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] i decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] zajął ten samochód.

W wyniku odwołania E. D. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżącej, że skoro Sąd Rejonowy w Kołobrzegu postanowieniem z dnia 14 lipca 2003 r. zwrócił jej auto, to organ celny nie może zająć go na poczet zabezpieczenia należności celnych i podatkowych wskazując, że postępowanie karne i celne są postępowaniami odrębnymi bowiem, art. 273 Kodeksu celnego stanowi, że prowadzenie postępowania karnego skarbowego lub postępowania karnego nie stanowi przeszkody do prowadzenia postępowania na podstawie przepisów Kodeksu celnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozstrzygnięcia tych postępowań oparte są na odmiennych przesłankach.

Organ odwoławczy wskazał, że strona została wezwana do odbioru pojazdu i wywiezienia go poza polski obszar celny, jednak nie uczyniła tego, gdyż oświadczyła, że pojazd jest w złym stanie technicznym, który uniemożliwia jego wywiezienie i zażądała, by organ celny dokonał naprawy pojazdu na własny koszt. Strona pozostawiła pojazd w kraju bez nadania mu przeznaczenia celnego. W związku z tym, że strona nie uiściła długu celnego i nie złożyła zabezpieczenia, zdaniem organu, zajęcie pojazdu było zgodne z przepisem art. 241 § 1 Kodeksu celnego.

Sąd uwzględniając skargę E. D. na powyższą decyzję wskazał, że do postępowania przed organami celnymi w sprawie zabezpieczenia mają odpowiednie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 243 Kodeksu celnego). Zgodnie z art. 155 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.) zabezpieczenie może być dokonane także przed ustaleniem kwoty należności pieniężnej, jeśli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne prowadzenie egzekucji, a przepisy szczególne zezwalają na takie zabezpieczenie. Przepisem szczególnym, który na podstawie art. 155 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozwala na zabezpieczenie należności celnych przed wydaniem decyzji w sprawie wysokości długu celnego, jest art. 241 Kodeksu celnego, który przewiduje zajęcie lub zatrzymanie każdego towaru, na którym ciążą należności, jeśli nie zostało złożone zabezpieczenie.

Zdaniem Sądu zgodnie z literalnym brzmieniem art. 241 Kodeksu celnego, zastosowanie zabezpieczenia powinno być poprzedzone zobowiązaniem strony do złożenia zabezpieczenia należności celnych i ustaleniem braku złożenia zabezpieczenia. Sąd stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dowodu na powyższą okoliczność, pomimo że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy powołują się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia na fakt nieuiszczenia przez E. D. zabezpieczenia należności celnych i podatkowych.

Sąd uznał, że skoro zgodnie z art. 243 Kodeksu celnego do postępowania przed organami celnymi w sprawie zabezpieczenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to przyjęcie w niniejszej sprawie przez organy celne trybu postępowania określonego przepisami Ordynacji podatkowej, w sytuacji gdy, decyzją określona została wysokość należności celnych i podatkowych było uchybieniem nie mającym wpływu na rozstrzygnięcie, jeżeli zważyć że zastosowanie tego trybu wiąże się z większymi uprawnieniami strony.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zalecił, by organ ustalił i poparł dowodami ziszczenie się przesłanek zastosowania zabezpieczenia należności celnych (podatkowych) stosownie do art. 241 Kodeksu celnego, a także odniósł się do rozbieżności pomiędzy podstawą wszczęcia postępowania, a jego zakończeniem.

Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżył ten wyrok w całości zarzucając, że został on wydany z:

a) naruszeniem prawa materialnego – art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. poprzez:

- nieprawidłową interpretację art. 241 Kodeksu celnego polegającą na uznaniu, że literalne brzmienie tego przepisu wskazuje na konieczność poprzedzenia zajęcia towaru zobowiązaniem strony do złożenia zabezpieczenia należności celnych, ustaleniem niezłożenia zabezpieczenia; brak takich czynności, zdaniem Sądu, stanowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

- błędną wykładnię art. 243 Kodeksu celnego polegającą na przyjęciu, że przepis ten ma również zastosowanie w sytuacji określonej w art. 241 Kodeksu celnego, podczas gdy przepis art. 241 Kodeksu celnego wyłącza stosowanie art. 243 Kodeksu celnego.

b) naruszenie prawa formalnego – art. 174 pkt 2 p.p.s.a. poprzez:

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że rozbieżność pomiędzy podstawą wszczęcia postępowania (art. 240 Kodeksu celnego) a jego zakończeniem (art. 241 Kodeksu celnego) jest naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji stanowiło podstawę uchylenia decyzji,

- naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku uchylającego decyzję organu celnego z uwagi na naruszenie przepisu art. 241 Kodeksu celnego, w sytuacji gdy naruszenie takie nie miało miejsca,

- naruszenie art. 153 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez dokonanie wadliwej oceny prawnej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, co w konsekwencji powoduje wadliwość wskazań co do dalszego postępowania.

Wskazując na powyższe zarzuty Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie wniósł na podstawie art. 185 p.p.s.a. o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi strony na decyzję z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], ewentualnie o

2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie,

3) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zarzucił, że Sąd I instancji dokonał nieprawidłowej interpretacji art. 241 Kodeksu celnego uznając, że zastosowanie zabezpieczenia winno być poprzedzone zobowiązaniem strony do złożenia zabezpieczenia należności celnych, lub ustaleniem braku złożenia zabezpieczenia. Skarżący podniósł, że literalne brzmienie tego przepisu nie wskazuje na konieczność składania tego rodzaju zobowiązań przez stronę, czy też dokumentowania braku złożenia zabezpieczenia. Przesłankami zajęcia towaru według tego przepisu jest nieuiszczenie należności, albo niezłożenie zabezpieczenia w odpowiedniej wysokości. O obu tych faktach organ celny jest poinformowany z racji pełnionych przez siebie funkcji, bowiem to na jego konto kwoty te są wpłacane. Przepis ten nie przewiduje obowiązku organów celnych do przeprowadzenia postępowania w celu uzyskania zobowiązania strony do złożenia zabezpieczenia.

Skarżący podniósł, że z przepisów celnych wynika, że zabezpieczenie może być składane tylko do momentu upływu terminu do uiszczenia należności celnych. Po tym terminie czynności podejmowane przez organ celny zmierzać mają do zaspokojenia roszczeń Skarbu Państwa.

W rozpoznawanej sprawie dług celny nie powstał w związku ze zgłoszeniem celnym samochodu do procedury, w związku z którą organ celny mógł żądać złożenia zabezpieczenia, lecz wskutek naruszenia warunków wynikających z odprawy czasowej. Zgodnie z art. 212 Kodeksu celnego dług celny powstaje wówczas w chwili niewykonania obowiązków wynikających z tej procedury. W takim przypadku dłużnik zostaje powiadomiony o zarejestrowaniu kwoty należności stosownie do art. 230 § 1 Kodeksu celnego w drodze decyzji stwierdzającej powstanie długu celnego. W niniejszej sprawie decyzja określająca kwotę długu celnego z dnia 27 września 2004 r. została stronie doręczona w dniu 27 września 2004 r. Stosowanie do art. 231 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego kwota należności, o zarejestrowaniu której dłużnik został powiadomiony, zgodnie z art. 230 Kodeksu celnego powinna zostać uiszczona przez dłużnika, o ile nie korzysta on z ułatwień płatniczych, w terminie 10 dni od dnia powiadomienia. Wobec upływu tego terminu strona nie mogła już złożyć zabezpieczenia, ponieważ na organie celnym ciążył już obowiązek ściągnięcia wymierzonych należności. Przepis art. 241 Kodeksu celnego stanowi co prawda o niezłożeniu zabezpieczenia, albo niepokryciu kwoty długu, lecz alternatywa ta, zdaniem skarżącego, dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy jeszcze nie upłynął termin do zapłacenia należności bowiem, tylko wtedy złożenie zabezpieczenia jest możliwe.

W konkluzji skarżący wskazał, że w rozpoznawanej sprawie spełnienie przesłanek z przepisu art. 241 Kodeksu celnego polegało na stwierdzeniu przez organ celny nieuiszczenia przez stronę należności celnych i zauważył, że strona była poinformowana o wszczęciu postępowania w sprawie zajęcia pojazdu, była również wzywana do jego odbioru. W związku z nieodebraniem pojazdu i nieuiszczeniem należności celnych pojazd zajęto.

Zdaniem skarżącego zaskarżony wyrok narusza także art. 153 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ wykonanie zawartych w wyroku zaleceń co do dalszego postępowania prowadziłoby do wydania takiej samej decyzji.

E. D. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej stwierdzając, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważności postępowania w przypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.

Przewidziana w tym przepisie zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Sąd ten jest związany podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej, które determinują kierunek działalności kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, jaką powinien on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny poza przypadkami nieważności postępowania nie może z urzędu podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych – poza przedstawianymi w skardze kasacyjnej – wad zaskarżonego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Zgodnie z przytoczonym w podstawie skargi kasacyjnej przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla zaskarżoną decyzję w całości, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Inne naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu tego przepisu może polegać w rzeczywistości na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych, albo błędnej wykładni tych przepisów. Warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest jednak ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uchylając decyzję na tej podstawie musi zatem wykazać, że gdyby nie stwierdzone w postępowaniu sądowym naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne.

Skarżący trafnie zarzuca w skardze kasacyjnej, że stwierdzone przez Sąd I instancji naruszenie przepisów postępowania polegające na braku odniesienia się organu odwoławczego do sprzeczności między podaną przez organ pierwszej instancji w postanowieniu z dnia 26 listopada 2004 r. podstawą wszczęcia postępowania w sprawie zajęcia samochodu (art. 242 § 1 Kodeksu celnego), a podaną w decyzjach organów obydwu instancji podstawą rozstrzygnięcia (art. 241 § 1 Kodeksu celnego) nie stanowiło podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wskazując na powyższe uchybienie Sąd I instancji nie przytoczył w uzasadnieniu wyroku żadnych argumentów przemawiających za tym, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Ten ostatni przepis nie mógł również stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu przyjętego przez Sąd I instancji naruszenia art. 241 Kodeksu celnego, ponieważ, jak to wyżej wskazano, art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, jeżeli została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tymczasem art. 241 Kodeku celnego ma charakter przepisu materialnego, a naruszenie prawa materialnego stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji, ale wymienioną w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Zgodnie z powołanym w podstawie skargi kasacyjnej przepisem art. 243 Kodeksu celnego w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeśli przepisy Kodeksu celnego nie stanowią inaczej. W świetle tej regulacji przepisy Kodeksu celnego mają pierwszeństwo w stosowaniu przed uregulowaniami zawartymi w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.).

Przepisem Kodeksu celnego mającym pierwszeństwo w stosowaniu przed przepisami o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest art. 241 regulujący instytucję zajęcia przez organ celny towaru w celu zabezpieczenia kwoty należności do czasu ich uiszczenia. Zajęcie towaru na podstawie tego przepisu jest rodzajem postępowania celnego, które prowadzone jest przez organ celny w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej (art. 262 kodeksu celnego). Odmiennego stanowiska Sądu I instancji w tej kwestii nie może uzasadniać argument, iż wysokość należności celnych i podatkowych została już określona decyzją, gdyż art. 241 Kodeksu celnego ma zastosowanie w sytuacji, gdy na towarze ciążą należności ustalone przez organ celny w drodze decyzji. Stwierdzenie bowiem przez organ celny faktu niewykonania obowiązku wynikającego ze stosowania procedury odprawy czasowej oraz ustalenie osoby dłużnika wymaga wydania decyzji (art. 212 § 1 pkt 1, § 2 i § 3 Kodeksu celnego).

Zgodnie z art. 241 § 1 Kodeksu celnego, jeżeli nie zostało złożone zabezpieczenie, albo gdyby kwota złożonego zabezpieczenia nie pokryła długu celnego, towar, na którym ciążą należności, może być przez organ celny zatrzymany lub zajęty w celu zabezpieczenia tych należności do czasu ich uiszczenia. Wbrew odmiennym ustaleniom Sądu I instancji z literalnego brzmienia tego przepisu nie wynika obowiązek organu celnego do wzywania strony przed zajęciem towaru do złożenia zabezpieczenia należności ciążących na tym towarze. W świetle tego przepisu organ celny może bez wzywania strony do złożenia zabezpieczenia dokonać zajęcia towaru w wypadku, gdy na towarze ciążą należności a strona nie złożyła zabezpieczenia, albo gdy kwota złożonego zabezpieczenia nie pokryła długu celnego.

Należy zauważyć, że organ celny może odstąpić od wymogu złożenia zabezpieczenia w sytuacji określonej w art. 145 § 5 Kodeksu celnego, co dodatkowo wskazuje, że zajęcie towaru nie wymaga uprzedniego złożenia zabezpieczenia.

Zajęcie samochodu bez wezwania strony do złożenia zabezpieczenia nie mogło być w związku z tym kwalifikowane jako naruszenie art. 241 Kodeksu celnego uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji, podobnie jak wskazane przez Sąd I instancji nieustalenie przez organy obydwu instancji "braku złożenia zabezpieczenia" w sytuacji gdy E. D. nawet nie twierdzi, że złożyła zabezpieczenie. Zawarte w zaskarżonym wyroku wskazania co do dalszego postępowania w tym zakresie były zatem bezprzedmiotowe, co czyni uzasadnionym zarzut wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną uznając, że opiera się ona na usprawiedliwionych podstawach.

Przy ponownym rozpatrzeniu skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zbada, czy stanowiąca podstawę zajęcia przesłanka obciążenia samochodu należnościami celnymi i podatkowymi została spełniona, a to w związku z tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt SA/Sz 217/05 uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] lutego 2005 r., Nr [...] w przedmiocie określenia należności celnych i podatkowych. Skargę kasacyjną od tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z dnia 1 marca 2007 r., sygn. akt I GSK 739/06.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.