Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1673/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 § 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.), Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska, Sędzia WSA del. do NSA Bożena Popowska, Protokolant Justyna Rosińska, po rozpoznaniu w dniu 7 października 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.M., Z.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 10 września 2009r. sygn. akt II SA/Ke 435/09 w sprawie ze skargi S.M. i Z.M. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] 2009r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 10 września 2009 r., sygn. akt II SA/Ke 435/09 po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. M. i Z. M. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] maja 2009 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., znak [...] Wojewoda Świętokrzyski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] marca 2009 r. o odmowie zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa na rzecz S. i Z. małżonków M. położonej w K. obręb [...] przy ul. [...], oznaczonej w dniu wywłaszczenia jako działka nr 746, której obecnie w ewidencji gruntów miasta K. odpowiada działka nr [...] o pow. 0,0805 ha.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda Świętokrzyski wskazał, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie przeprowadzone było w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. dotyczącej m.in. zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (art. 136 i nast. oraz art. 229 ). Ponadto wyjaśnił, że w świetle art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami podstawową przesłanką zwrotu nieruchomości jest zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości zobowiązany jest ustalić dokładnie cel wywłaszczenia. Dopiero wtedy możliwe staje się badanie przez organ, czy cel ten został zrealizowany bądź czy rozpoczęto prace związane z jego realizacją. Zaś stosownie do treści art. 137 ust. 1 pkt. 1 powyższej ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Tymczasem, jak wynika z umowy notarialnej z dnia 30.11.1979 r. Rep. A Nr 11931/79, sporządzonej na podstawie przepisów art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz.64), nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania, zgodnie z decyzją Wojewody Kieleckiego z dnia [...].04.1977 r. Nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu, została przeznaczona pod wykonanie strefy ochronnej dla zakładów produkcyjnych [...]. Strefa taka ustanowiona została decyzją Wojewody Kieleckiego z dnia [...] stycznia 1974 r. znak: [...].

Zgodnie jednak z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste, na rzecz osób trzecich, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, to roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przysługuje.

Zdaniem organu, z powyższego przepisu wynika, że ustawodawca dopuszcza wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami uniemożliwiający dochodzenie zwrotu nieruchomości lub jej części, gdy przed dniem 1 stycznia 1998 r. trwale rozporządzono przedmiotem wywłaszczenia na rzecz osoby trzeciej na podstawie umowy sprzedaży lub oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste i osoba nabywcy została ujawniona w księdze wieczystej. I taka sytuacja – zdaniem organu - miała miejsce w niniejszej sprawie, albowiem w dniu [...] kwietnia 1996 r. Wojewoda Kielecki, działając na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją znak: [...] stwierdził z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakłady [...] w S. nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w K. przy ul. [...], obręb [...], oznaczonego m.in. jako działka nr [...]. Decyzja ta stała się ostateczna i na tej podstawie w księdze wieczystej KW Nr [...] wpisane zostało prawo użytkowania wieczystego przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Nadto organ wskazał, że przepis art. 229 jest jednym z przepisów przejściowych, mających zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych w oparciu o wcześniej obowiązujące ustawy, w tym ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i wywłaszczaniu nieruchomości, na podstawie której doszło do wywłaszczenia nieruchomości należącej do S. i Z. małżonków M. Zawarte w tym przepisie uregulowanie oznacza, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. doszło do rozporządzenia nieruchomością czy to przez przeniesienie jej własności czy też ustanowienie na niej użytkowania wieczystego, który to fakt został ujawniony w księdze wieczystej, roszczenie o zwrot nie przysługuje byłemu właścicielowi, chociażby zostały spełnione przesłanki do zwrotu, wynikające z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda Świętokrzyski wyjaśnił, że z tej właśnie przyczyny zarzuty dotyczące tego, że na nieruchomości nie został zrealizowany cel, na jaki została wywłaszczona są bez znaczenia. Ponadto wskazał, że bezzasadne są również zarzuty odwołujących się, że brak dokumentów dotyczących zagospodarowania terenu z okresu wywłaszczenia przyczynił się do zaistnienia negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości.

Nadto organ wyjaśnił, że kwestia badania prawidłowości wydania decyzji uwłaszczeniowej, po pierwsze wykracza poza ramy postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oraz po drugie była przedmiotem badania przez właściwy organ i została ona rozstrzygnięta ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2008 r. znak: [...].

Za właściwe Wojewoda Świętokrzyski uznał działania Prezydenta Miasta Kielce w zakresie doprowadzenia nieruchomości do stanu, w którym możliwy jest zwrot nieruchomości, ( tj. wystąpienie do Ministra Budownictwa o zbadanie prawidłowości wydania decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Kieleckiego z dnia [...] kwietnia 1996 r. oraz zawieszenie z tego powodu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości). Ponadto podniósł, że brak dokumentów dotyczących sposobu zagospodarowania nieruchomości z daty wywłaszczenia uniemożliwia precyzyjną analizę przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia wynikających z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ wyjaśnił także, że mimo iż obecnie nieruchomość nie jest wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, z uwagi na fakt uchylenia przez Wojewodę Kieleckiego decyzją z dnia [...] września 1997 r. znak: [...] decyzji ustanawiającej 1000 metrową strefę ochronną wokół źródeł emisji zanieczyszczeń [...] w S. i [...]" w T. gm. S., to jednak niezmiennie użytkowana jest jako zabudowa mieszkaniowa.

W świetle powyższych argumentów organ uznał, że zasadnym jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] marca 2009 r. w sprawie odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa na rzecz S. i Z. małżonków M.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi S. i Z. małżonków M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W treści skargi w/w żądali uchylenia tego rozstrzygnięcia podnosząc, iż nigdy nie doszło do utworzenia strefy ochronnej dla zakładów produkcyjnych, funkcjonuje tam natomiast hotel robotniczy. Tym samym cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Pomimo prawie 20 – letnich starań o zwrot nieruchomości oraz istnienia przesłanek do zwrotu nieruchomości, sporną działkę oddano w dniu 9 kwietnia 1996 r. w użytkowanie wieczyste Z[...] "[...]". W skardze zwrócono także uwagę na zagubienie decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia [...] kwietnia 1977 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu wraz z odpowiednim załącznikiem graficznym.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Świętokrzyski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i dlatego też oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd I instancji wskazując na przesłanki dokonywanej kontroli legalności zaskarżonych aktów uznał, że nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Uzasadniając merytorycznie swoje stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach przywołał art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto wskazał, że z akt sprawy wynika iż S. i Z. małżonkowie M. zawarli umowę notarialną z dnia 30 listopada 1979 r., na podstawie której zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. obręb [...] przy ul. [...] oznaczonej w dniu wywłaszczenia nr [...] – z przeznaczeniem na strefę ochronną dla zakładów produkcyjnych [...]. Cel nabycia nieruchomości określony został na podstawie decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia [...] kwietnia 1977 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu, jako wykonanie strefy ochronnej dla zakładów produkcyjnych [...]. Stosownie do art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w oparciu o który wydano zaskarżone rozstrzygnięcie, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (1.01.1998r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Sąd I instancji wyjaśnił, iż ratio legis uregulowania zawartego w cyt. przepisie polega na prawnej ochronie osób trzecich, które uzyskały prawa do nieruchomości spełniającej warunki do zwrotu w oparciu o art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz na zapewnieniu bezpieczeństwa obrotu prawnego wynikającego z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Tym samym, jeżeli przed wskazaną datą rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi choćby spełnione były – jak to podnoszone jest w skardze – przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na poparcie powyższych twierdzeń Sąd orzekający przywołał wyrok NSA z dnia 30.01.2007 r., I OSK 386/06, LEX nr 290617 i wyrok WSA w Kielcach z dnia 9.08.2007 r., sygn. akt II SA/Ke 169/07, niepubl.).

Ponadto stwierdził, że okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest spełnienie przesłanki określonej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, albowiem jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] kwietnia 1996 r., Wojewoda Kielecki stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. przez [...] S.A. w S. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kielcach - wpisem z dnia 29 września 1997 r., na podstawie wniosku z dnia 12 lipca 1996 r. Wskazano również, że nie budzi jednocześnie wątpliwości Sądu, iż [...] S.A. w S. nosi przymiot osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przedstawiony stan prawny wywłaszczonej nieruchomości, z woli ustawodawcy – stosownie do art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skutkuje bezskutecznością wniosku o jej zwrot. Nie ma przy tym znaczenia, czy konsekwencją zastosowania tego przepisu winno być umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem o zwrot nieruchomości, czy odmowa jej zwrotu. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że skarżący nie może otrzymać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wprawdzie poglądy doktryny i orzecznictwa są podzielone w odniesieniu do rodzaju rozstrzygnięć w razie ustalenia istnienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jednak panuje zgoda co do tego, że wyłączenie w tym przepisie roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się do zarzutów skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazał, że stosownie do art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek przestrzegania wyrażonej w tym przepisie zasady legalizmu i nie mogą – nawet wobec zrozumiałego z punktu widzenia skarżących niezadowolenia – orzec niezgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Jednocześnie Sąd ten wyraził przekonanie, że na gruncie prowadzonego postępowania administracyjnego – zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej – zostały podjęte wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy – poprzez zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 k.p.a. Natomiast podnoszona okoliczność w zakresie niemożności odnalezienia decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia [...] kwietnia 1977 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu (pomimo starań podejmowanych przez organ I instancji) – wobec spełnienia przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami – nie miała w sprawie znaczenia, albowiem nie mogła doprowadzić do wydania orzeczenia o odmiennej treści.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wnieśli S. i Z. M., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów

postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej P.p.s.a., a to art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1

lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.

Jednocześnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od Wojewody Świętokrzyskiego na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej wskazał, że zaskarżone orzeczenie należy uznać za niesłuszne, a argumenty przytoczone dla jego uzasadnienia za chybione. Na poparcie swojego stanowiska wskazał, że zgodnie z przepisem art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej oraz przytoczył treść przepisów art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze podniesiono, że w niniejszej sprawie niewątpliwym jest, że decyzja Prezydenta Miast Kielce z dnia [...] marca 2009 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o który mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., albowiem skoro roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, za niedopuszczalne należy uznać wydanie w tej sprawie decyzji zawierającej rozstrzygnięcie merytoryczne. W takiej sytuacji, zgodnie z przytoczonymi w treści skargi orzeczeniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, postępowanie administracyjne winno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W dalszej części uzasadnienia kasacji podniesiono, że nie można także zgodzić się z twierdzeniem Sądu, iż powyższe naruszenie jest nieistotne, ponieważ jest bez znaczenia dla wyniku sprawy, albowiem zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę, stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny wskazane w treści art. 156 k.p.a. Tym samym ustawodawca nałożył bezwzględny obowiązek stwierdzenia nieważności, jeżeli tylko zajdą stosowne przyczyny. W związku z powyższym bez znaczenia jest rozpatrywanie przez Sąd czy dane naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, ustawodawca bowiem, w przypadku przepisu art. 145 § 1 pkt. 2 k.p.a. nie posłużył się taką przesłanką, jak w przepisach art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Dla stwierdzenia nieważności, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wystarczające jest zatem tylko zaistnienie przyczyny o którym mowa w art. 156 k.p.a., tym samym za wadliwe uznać należy działanie Sądu, który w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przyznając, że zachodzi przesłanka nieważności postępowania, uznał ja za nie majaczą znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Nadto skarżący podnieśli, że jednym z dokumentów mający fundamentalne znaczenie dla materiału dowodowego zebranego w sprawie, była decyzja Wojewody Kieleckiego z dnia [...] kwietnia 1977 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu wraz z odpowiednim załącznikiem graficznym, która zaginęła a decyzja ta określała cel nabycia spornej nieruchomości. Wydanie tym samym przez organ administracji publicznej decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zapoznawszy się z treścią zagubionej decyzji godzi w rzetelność prowadzonego postępowania i naraża organ na zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", zakreślając granice kontroli instancyjnej stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania.

Tak wyznaczony zakres orzekania oznacza obowiązek badania przez Naczelny Sąd Administracyjny, czy nie zachodzi jedna z przesłanek nieważności postępowania sądowego wymienionych w § 2 art. 183 P.p.s.a. Istnienie którejkolwiek z przyczyn nieważności określonych w tym przepisie powoduje, że postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym było nieważne, a orzeczenie z tego powodu podlega obligatoryjnemu uchyleniu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można doszukać się w tej sprawie jakichkolwiek przesłanek nieważności o których mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a.

Natomiast rozpoznając wniesioną kasację w jej granicach zakreślonych przez skarżących stwierdzić należy, że skarga ta jako nieusprawiedliwiona nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przede wszystkim niespornym pozostaje to, iż prawidłowo uznano w okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak przesłanek do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przy ul. [...] w K. określonej obecnie jako działka nr [...] na rzecz S. i Z. małżonków M. wobec zaistnienia przesłanki z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) dalej "ustawa".

Przepis art. 136 ust. 3 ustawy, stanowi generalną zasadę, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Jednak od zasady tej ustawa przewiduje wyjątki, polegające na wygaśnięciu lub nieprzysługiwaniu tego uprawnienia czy roszczenia, w art. 136 ust. 5 i art. 229. W pierwszym przypadku uprawnienie do zwrotu wygasa, jeżeli wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie zostanie złożony w przewidzianym terminie, w drugim - roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W niniejszej sprawie przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed 1 stycznia 1998 r., prawo użytkowania wieczystego, co do przedmiotowej nieruchomości, o zwrot której wystąpili małżonkowie M. zostało ujawnione z dniem 29 kwietnia 1997 r. ( wniosek z dnia 12 lipca 1997 r. – przypomnienie Sądu) w księdze wieczystej na rzecz Zakładów [...] S.A i okoliczność ta nie budzi żadnych sporów, ani wątpliwości. Nie kwestionują takiego faktu i sami skarżący. Skoro zatem przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość, o której zwrot ubiegali się skarżący, stała się przedmiotem prawa użytkowania wieczystego i ujawniono to przed tym dniem w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot nie przysługiwało już w dniu wejścia w życie ustawy.

Z punktu widzenia przepisu art. 229 ustawy obojętne jest czy prawo to powstało ex lege, na mocy decyzji administracyjnej, czy umowy cywilnoprawnej - ważne jest jedynie, aby prawo użytkowania wieczystego powstało na rzecz innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Prawo takie powinna posiadać osoba trzecia. W rozpoznawanej sprawie jest to Spółka Akcyjna [...], mająca swoją własną osobowość prawną, zatem jest podmiotem odrębnym od Skarbu Państwa, która nieruchomość posiada w użytkowaniu wieczystym. Jest to więc osoba trzecia w rozumieniu art. 229 ustawy.

W niniejszej sprawie zatem, jak wynika z powyższego, zaistniały obie przesłanki pozytywne z art. 229 ustawy, zarówno podmiotowa jak i przedmiotowa, które są jednocześnie negatywne gdy idzie o art. 136 ust. 3 ustawy, gdyż stanowią przeszkodę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zaistniał zatem wyjątek od zasady, o której mowa w art. 136 ust. 3 ustawy, powodujący, iż już ustalenie jego wystąpienia wystarcza do rozstrzygnięcia sprawy, bez konieczności badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia, wymienionych w art. 137 ustawy.

Tym samym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy, ujawni się tak jak w niniejszej sprawie okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy, prawo nabywcy zaś zostało ujawnione w księdze wieczystej, to postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe. W tej sprawie organy podjęły decyzję o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości co zdaniem skarżących kasacyjnie powoduje, że rozstrzygnięcie takie zostało podjęte z rażącym naruszeniem prawa, to zaś powinno skutkować zastosowaniem przez Sąd I instancji przepisu art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a. gdyż decyzja taka została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Przede wszystkim jednak niezależnie od zarzutu kasacji brak jest jakichkolwiek przesłanek, by uznać, iż wydanie decyzji odmownej zamiast umorzenia postępowania administracyjnego stanowiło rażące naruszenie prawa. O tym czy miało miejsce rażące naruszenie prawa w trybie art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., decyduje oczywistość jego naruszenia i zakres wpływu tego naruszenia na sposób załatwienia sprawy. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie. Nie chodzi tu o błędną wykładnię prawa ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. O takim naruszeniu nie można mówić w tej sprawie tym bardziej, że w judykaturze na co zasadnie zwrócono uwagę w zaskarżonym wyroku przyjmowane jest również i takie stanowisko, które prezentuje pogląd, iż w przypadku wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości do stwierdzenia przesłanki opisanej w art. 229 ustawy dochodzi po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i dokonaniu merytorycznej oceny wniosku pod katem jego zasadności, trudno zatem twierdzić, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, w takim przypadku organ powinien odmówić zwrotu nieruchomości - porównaj wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 500/07 publikowany w zbiorze Lex nr 342307. Dlatego też jeżeli można w tym wypadku mówić o naruszeniu prawa a więc o niezastosowaniu art. 105 § 1 k.p.a. to należy oceniać je w kategoriach naruszenia prawa o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ) P.p.s.a. a więc innego naruszenia przepisów postępowania a nie jako naruszenia kwalifikowanego z art. 156 k.p.a.

Poza tym jak wynika z utrwalonych poglądów w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wprawdzie z uwagi na bezprzedmiotowość podmiotową wniosku o zwrot nieruchomości postępowanie winno ulec umorzeniu, lecz okoliczność ta nie ma istotnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż umorzenie postępowania jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że żądający zwrotu nieruchomości nie może jej otrzymać – porównaj wyrok NSA z dnia 16 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 383/08 –publikowany w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Dlatego też słusznie w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji uznał , iż nie ma znaczenia w tej sprawie, czy konsekwencją zastosowania przepisu art. 229 ustawy winno być umorzenie postępowania administracyjnego czy też odmowa jego zwrotu, gdyż oba wskazane rozstrzygnięcia nie prowadzą do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie można zatem w tym warunkach zarzucić Sądowi I instancji naruszenia art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.

Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. W ocenie skarżących jednym z dokumentów mającym fundamentalne znaczenie dla materiału dowodowego zebranego w sprawie, była decyzja Wojewody Kieleckiego z dnia [...] kwietnia 1977 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu wraz z odpowiednim załącznikiem graficznym, która zaginęła, zaś decyzja ta określała cel nabycia wywłaszczonej nieruchomości. Wydanie tym samym przez organ administracji publicznej decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zapoznawszy się z treścią zagubionej decyzji godzi w rzetelność prowadzonego postępowania i naraża organ na zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a.

Niezależnie od tego, że przecież również i akt notarialny sporządzony dnia 30 listopada 1979 r., którym skarżący sprzedali sporną nieruchomość określał w jego § 2 cel jej nabycia przez przedstawiciela Państwa wskazując przeznaczenie tejże nieruchomości pod wykonanie strefy ochronnej dla zakładów produkcyjnych [...], to przede wszystkim trafnie Sąd I instancji w motywach zaskarżonego wyroku odniósł się do tego zarzutu zamieszczonego już w skardze, że wobec niespornego spełnienia przesłanki z art. 229 ustawy decyzja ta nie miała w sprawie znaczenia, albowiem nie mogła doprowadzić do wydania orzeczenia o odmiennej treści. Podkreślić bowiem w tym miejscu należy, że nawet jeśli istnieją pozytywne przesłanki zwrotu, gdyż nieruchomość w rozumieniu art. 137 jest zbędna na cel wywłaszczenia, to i tak zwrot nie może być dokonany jeżeli wystąpi sytuacja przewidziana w art. 229 ustawy. A taka sytuacja przecież zaistniała w niniejszej sprawie.

Dlatego też wskazane w kasacji zarzuty jako całkowicie nieusprawiedliwione nie mogły doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył zatem prawa, uznając decyzje organów za prawidłowe i wobec tego skargę kasacyjną należało oddalić, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).