Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 496/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 9 maja 2022r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 9 maja 2022 r. (nr jak w sentencji wyroku) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/organ/Zakład) utrzymał w mocy własną decyzje z 10 marca 2022 r. nr [...] r. o odmowie umorzenia S.L. należności z tytułu składek.

Decyzję wydano przyjmując następujący stan faktyczny i prawny.

S.L. 9 grudnia 2021 r. zwrócił się do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej.

W wyniku przeprowadzenia postępowania organ decyzją z 10 marca 2022 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek ustalając, że:

1) nie wystąpiły w sposób bezsporny przesłanki uzasadniające uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej: usus),

2) strona nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego (art. 28 ust. 3a usus),

3) strona nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń,

4) strona nie wykazała, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Nie zgadzając się z powyższym S.L. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, iż od dłuższego czasu zdrowie nie pozwala mu na kontynuowanie dotychczasowej pracy. Pozostaje pod opieką specjalistów, lecz jego stan zdrowia się pogarsza i dlatego otrzymał skierowanie na oddział szpitalny. Nie jest więc w stanie spłacić zadłużenia w ZUS. Dołączył zaświadczenie lekarskie z 24.03.2022 r., skierowanie do poradni naczyniowej, kardiologicznej i diabetologicznej z 24.03.2022 r. oraz kartę leczenia szpitalnego z 24.03.2022 r.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (jak wskazano na wstępie) ZUS stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Powołując treść art. 24 ust. 5 usus wskazano, że nie uległy przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, czego dokonano 17.12.2004 r. za okres 01/1999 – 08/2000 w księdze wieczystej nr [...] na podstawie decyzji z 13.07.2004 r. nr [...]. Mogą być więc nadal dochodzone z przedmiotu hipoteki.

Organ ustalił, że wnioskodawca jest żonaty, pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę na okres od 01.01.2021 r. do 24.11.2021 r. w wymiarze ¼ etatu z wynagrodzeniem w wys. 700 zł brutto/m-c, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy i innych form pomocy. Prowadzi 3-osobowe gospodarstwo domowe z żoną J.L., która uzyskuje dochód w wys. 1.200 zł netto/m-c oraz szwagrem M.M., który uzyskuje dochód w wys. 1.000 zł netto/m-c. Ponosi stałe miesięczne wydatki na utrzymanie (prąd, woda, gaz,. śmieci, opał) w wys. 775 zł. Nie posiada zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, ani majątku ruchowego, nieruchomego, wierzytelności i praw majątkowych. Na podstawie danych z systemu informatycznego ZUS i rejestrów Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych stwierdzono, że strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, nie jest właścicielem pojazdu, jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej (pastwisk) o pow. 0,20 ha w m. C. (KW nr [...], w której ZUS dokonał wpisów hipotek przymusowych w łącznej wys. 8.316,53 zł), od 25.02.2019 r. posiada tytuł do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik w wym. ¼ czasu pracy, a aktualnie Zakład wypłaca jej zasiłek chorobowy w wys. 17,31 zł brutto (14,38 zł netto) dziennie.

Organ powołał przepis art. 28 ust. 2 i 3 pkt 1-6 usus wymieniając katalog przesłanek, od których spełnienia zależy wystąpienie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Następnie wyjaśnił, że brak jest informacji, by ziściły się przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c usus (dot. umorzenia postępowania upadłościowego, zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu likwidacyjnych albo upadłościowych). Skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności, ale nie zachodzi określone w art. 28 ust. 3 usus przesłanka braku majątku, gdyż strona jest współwłaścicielem ww. nieruchomości. Wysokość nieopłaconych składek przekracza koszty upomnienia (art. 28 ust. 4a usus). Odnośnie stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić (art. 28 ust. 3 pkt 5 usus) organ wskazał, że postanowieniami z 28.05.2004 r., z 24.02.2006 r. i z 11.01.2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej: NUS) umarzał postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada stałych źródeł dochodu oraz ruchomości podlegających egzekucji, lecz strona jest współwłaścicielem ww. nieruchomości, do której nie była kierowana dotychczas egzekucja (miejsce zamieszkania strony). W KW na rzecz NUS widnieje wpis hipoteki przymusowej w wys. 37.479,20 zł, ale zgodnie z pismem z 8.03.2017 r. wierzytelność ta wygasła i NUS wyraził zgodę na wykreślenie hipoteki. Zabezpieczenie hipoteczne na rzecz ZUS jest więc jedynym, które obciąża nieruchomość. Nie można też stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 usus).

Organ zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 usus i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. poz. 1365 ze zm., dalej: rozporządzenie) ocenił, czy pomimo braku całkowitej nieściągalności należności, strona wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ podkreślił, że nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. Ich istnienie jest bowiem oczywiste. Strona musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż należy to do jego obowiązków, zaś odstąpienie od ich realizacji ma charakter wyjątkowy.

ZUS przypomniał, że powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Obowiązek opłacania składek jest powszechny i istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, nawet w przypadku poniesienia strat.

Odnosząc się do podniesionej przez stronę okoliczności powstania zadłużenia (wyłudzenia od niego w 1996 r. drewnianych palet o wartości ponad 15 tys. zł) organ wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia można umorzyć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Okoliczność ta nie może stanowić podstawy do umorzenia stronie należności z tytułu składek, ponieważ działalność gospodarcza strony w zakresie stolarstwa została wykreślona z ewidencji mocą decyzji Wójta D. z 31.08.2000 r.

Organ wskazał dalej, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia) uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący poinformował zaś, że od dłuższego czasu przebywa na zwolnieniu lekarskim. Lekarz stwierdził niezdolność strony do pracy do 15.04.2022 r., w czasie którym Zakład wypłaca zasiłek chorobowy. Po jego zakończeniu skarżący będzie mógł ubiegać się o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego lub rentowego, jeśli jego stan zdrowia nie pozwoli na powrót do aktywności zawodowej. Zwrócono uwagę, że w toku postępowania strona nie przedłożyła orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o całkowitej niezdolności do pracy. Skarżący oświadczył, że sprawuje codzienną opiekę nad niepełnosprawnym bratem żony. Z akt wynika, że M.M. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji z przyczyn neurologicznych. Organ podał, że ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji skarżącego i członków jego rodziny, jednak bierze pod uwagę, że skarżący jest współwłaścicielem ww. nieruchomości gruntowej i ma możliwość – niezależnie od powyższego – pozyskania środków finansowych na spłatę zaległości składkowych z jej sprzedaży.

Organ wskazał również, że oceniając możliwość umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy wziąć pod uwagę, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.

Zdaniem ZUS ograniczone możliwości płatnicze strony nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ wskazał, że od 25.02.2019 r. skarżący posiada tytuł do ubezpieczeń jako pracownik w wymiarze ¼ czasu pracy, a od 14.12.2021 r. ZUS wypłaca mu zasiłek chorobowy w wys. 14,38 zł netto dziennie. W trzyosobowym gospodarstwie domowym skarżącego jego żona – J.L. uzyskuje dochody w wys. 1.200 zł netto/m-c a szwagier – M.M. dochody w wys. 1.000 zł netto/m-c. Zakład ustalił, że członkowie gospodarstwa domowego strony uzyskują dochody z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych, których wysokość od 1.03.2022 r. wynoszą odpowiednio 1.391,91 zł i 1.9774,42 zł netto/m-c.

Zważywszy, że poziom ubóstwa i trudnej sytuacji odczuwany jest subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania potrze życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych poziom minimum socjalnego określony w marcu 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego wyniósł 1.130,04 zł na osobę. Miesięczny zaś budżet domowy gospodarstwa domowego strony wynosi 3.797,73 zł tj. 1.265,91 zł na osobę i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego.

Organ zwrócił też uwagę, że w aktach znajduje się decyzja z 29.12.2021 r. przyznająca stronie świadczenie pieniężne na zakup żywności na okres 1-31.12.2021 r. w wys. 450 zł. Wskazano, że GOPS w D. ustalił, że dochód rodziny skarżącego i jego żony wynosi ogółem 1.211,84 zł. Z kolei decyzją z 28.12.2021 r. M.M. uzyskał jednorazowy zasiłek celowy na zakup opału w wys. 400 zł. W decyzji tej jego dochód ustalono na kwotę 1.282,14 zł. Aktualnie jednak brak jest dowodów, by członkowie rodziny skarżącego korzystali z jakichkolwiek form pomocy społecznej, skierowanej do osób w niedostatku.

ZUS wskazał też, ze skarżący określił stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w łącznej wys. 775 zł. Budżet gospodarstwa domowego strony pozwala na ich pokrycie. Zaznaczono, że choć w stałych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych itp., to na ich realizację rodzinie strony pozostaje 3.000 zł/m-c.

Reasumując organ podkreślił, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Takie okoliczności w niniejszej sprawie zaś nie zachodzą. Ocena sytuacji materialnej strony nie pozwala na przyjęcie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność ratalnej spłaty zaległości pozbawi stronę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych, szczególnie, że skarżący posiada nieruchomość, że sprzedaży której można pozyskać środki finansowe na przynajmniej częściową spłatę zaległości wobec ZUS. Umorzenie należności w tej sytuacji naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Dlatego nie znaleziono podstaw do uchylenia decyzji Zakładu z 10.03.2022 r.

W skierowanej do tutejszego Sądu skardze S.L. wskazał, że nie zgadza się z decyzją ZUS odmawiającą mu umorzenia zaległości składkowych, ponieważ dług nie powstał z winy skarżącego. Zaznaczył, że obecnie jest w bardzo trudnej sytuacji życiowej ze względu na poważny stan zdrowia jego i szwagra, który od trzech miesięcy jest osobą całkowicie leżącą i wymagającą całodobowej opieki. Dlatego skarżący wniósł o pozytywne rozpatrzenie skargi.

W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Skarżący 8 lipca 2022 r. wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Jednakowy wniosek sformułował organ w piśmie z 15 lipca 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że z uwagi na wskazane wyżej wnioski skarżącego i organu Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym. W myśl bowiem art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: Ppsa, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wówczas, zgodnie z art. 120 P.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 145 § 1 Ppsa sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Zakład nie dopuścił się naruszenia prawa.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 1 i 3a ustawy z dnia 13 października 198 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: usus) w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 usus należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 usus umożliwia umorzenie należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Jednocześnie ust. 3 art. 28 u.s.u.s. określa, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W myśl art. 28 ust. 3a usus należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek w takich przypadkach zostały określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b usus. Z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS na podstawie art. 28 ust. 1 i 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zobowiązany był zatem zbadać i ocenić zasadność wniosku S.L. z 9 grudnia 2021 r. o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczenie społeczne na łączną kwotę 23.736,57 zł.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że organ prawidłowo przyjął i wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż brak jest podstaw do umorzenie należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 usus.

Zakład wyjaśnił, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn określonych w art. 13 i 361 pkt 1 Prawa upadłościowego, czy nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnych, ani by nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie ziściły się więc przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c usus.

Rację miał również organ przyjmując w kontekście przepisów art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 usus, że nie sposób uznać, by nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Samo bowiem zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 usus. Konieczne jest ustalenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności pozostałych przesłanek nieściągalności - braku jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności. Niestwierdzenie przez organ braku majątku, pozwalającego choćby w części pokryć składki skarżącego kasacyjnie, stanowi przeszkodę dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1468/19, dostępny w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W zakończonym postępowaniu stwierdzono zaś, że skarżący jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości o pow. 0,20 ha objętej księgą wieczystą nr [...], w której Zakład dokonał wpisów hipotek przymusowych w łącznej wys. 8.316,53 zł. Zważywszy więc, że skarżący posiada majątek, z którego można egzekwować należności nie można było – jak słusznie przyjął ZUS – na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 usus przyjąć, że doszło do całkowitej nieściągalności należności.

Oczywistym również było, że wysokość nieopłaconych składek (samych tylko składek na ubezpieczenie społeczne to kwota 6.212,51 zł), że przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (z tyt. składek na ub. społ. koszty upomnienia wyniosły 44 zł). Nie ziściła się więc przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a usus.

W ocenie Sądu ZUS prawidłowo stwierdził, że nie można było uznać całkowitej nieściągalności należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 usus z tego powodu, że postanowieniami z 28 maja 2004 r. i 24 lutego 2006 r. Naczelnik urzędu Skarbowego umarzał dwukrotnie prowadzone postępowania egzekucyjne wobec stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zakład uwzględnił bowiem, że skarżący jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] (pastwisko), w której ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek (w łącznej wys. 8.316,53 zł) i dotychczas egzekucja nie była kierowana do tego składnika majątkowego. Podkreślono przy tym, że nieruchomość ta nie stanowi miejsca zamieszkania strony.

W świetle powyższego, z uwagi na posiadanie przez skarżącego majątku, prawidłowo organ uznał również, że nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 usus). Organ może nadal bowiem dochodzić należności z przedmiotu ww. hipoteki.

Reasumując powyższe rozważania sąd stwierdził, że Zakład nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego – art. 28 ust. 2 i 3 usus stwierdzając, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Odnośnie oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia (treść przepisów Sąd powołał wyżej) w pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że przy badaniu przesłanek określonych w tych przepisach istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. Rozstrzygnięciom tym (decyzjom w przedmiocie umorzenia) nie towarzyszy walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej). Istotny jest więc aktualny stan majątkowy, on ma decydujące znaczenie (por. wyrok NSA z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 2214/18, dostępny jak wyżej).

Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim to, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. II GSK 1807/14, dostępny j.w.). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., sygn. II GSK 2757/14, dostępny j.w.).

Konkludując, jeśli Zakład ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1, 2 lub 3 rozporządzenia, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 2757/14, dostępny j.w.).

W ocenie Sądu Zakład w oparciu o zebrany w sposób wyczerpujący materiał dowodowy ustalił aktualną sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną i zasadnie stwierdził, że skarżący nie wykazał, by ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie był w stanie opłacić zaległych należności z tytułu składek.

Organ w oparciu o przedłożone przez stronę oświadczenia i inne dowody wziął pod uwagę, że S.L. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną J.L. i szwagrem M.M. Skarżący pracuje w wymiarze ¼ czasu pracy uzyskując z tego tytułu miesięcznie dochód brutto w kwocie 700 zł. Organ zastrzegł jednak, że od 14 grudnia 2021 r. skarżący z uwagi na przebywaniu na zwolnieniu lekarskim uzyskuje z ZUS zasiłek chorobowy w kwocie 14,38 zł netto dziennie. Równocześnie biorąc pod uwagę, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nakazuje uwzględnić sytuację dochodową wszystkich członków rodziny, z którymi zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, organ wskazał, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji żona skarżącego – J.L. uzyskuje miesięcznie dochody z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych w kwocie 1.391,91 zł netto, zaś szwagier M.M. również z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych pobiera miesięcznie kwotę 1.974,42 zł. Zatem łącznie gospodarstwo domowe skarżącego dysponuje kwotą 3.797,73 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 1.265,91 zł.

Organ wyjaśnił, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji na podstawie decyzji GOPS w D. z 29 grudnia 2021 r. skarżący uzyskał świadczenie pieniężne na zakup żywności w okresie grudnia 2021 r. w kwocie 450 zł, zaś M.M. na podstawie decyzji tego samego organu otrzymał jednorazowy zasiłek celowy na zakup opału w kwocie 400 zł. Zakład zwrócił jednak uwagę, że przy wydaniu pierwszej z tych decyzji dochód gospodarstwa domowego skarżącego ustalono jako dochód skarżącego i jego żony (wyniósł ogółem 1.211,84 zł), zaś przy wydaniu drugiej z decyzji przyjęto, że gospodarstwo domowe M.M. składa się tylko z jego osoby, a jego dochód wynosi 1.282,14 zł. Zakład zaznaczył, że aktualnie brak jest dowodów, by członkowie gospodarstwa domowego skarżącego korzystali z ze wsparcia pomocy społecznej. Sąd pragnie w tym miejscu zaznaczyć, że Zakład prawidłowo zaktualizował sytuację rodzinną i materialną strony uwzględniając okoliczność prowadzenia przez skarżącego wspólnie gospodarstwa domowego z żoną i ze szwagrem, a w konsekwencji przyjął, że na budżet domowy tegoż gospodarstwa domowego składa się suma dochodów wszystkich ww. osób w kwocie 3.797,73 zł.

Jednocześnie organ wziął pod uwagę, że M.M. wspólnie zamieszkujący ze skarżącym, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji z przyczyn neurologicznych. W żaden jednak sposób skarżący nie wykazał, by okoliczność ta pozbawiała zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wskazano skarżący od 14 grudnia 2021 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim uzyskując z tego tytułu zasiłek chorobowy w wys. 14,38 zł. Z kolei tak małżonka skarżącego, jak i jego niepełnosprawny szwagier otrzymują świadczenia emerytalno-rentowe. Organ wyjaśnił, iż w sytuacji, gdy lekarz stwierdził niezdolność skarżącego do pracy do dnia 15 kwietnia 2022 r., po zakończeniu okresu pobierania zasiłki chorobowego, skarżący uprawniony będzie zwrócić się o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego, względnie rentowego, jeżeli stan jego zdrowia nie pozwoli na powrót do aktywności zawodowej. Zwrócono uwagę, że poza dokumentacją medyczną, w tym kartą leczenia szpitalnego z 24 marca 2022 r. z rozpoznaniem przewlekłego zespołu wieńcowego, kardiomopatii niedokrwiennej, niewydolności serca, cukrzycy insulinozależnej i rozrostu gruczołu krokowego, S.L. nie przedłożył orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. Nadto zwrócono uwagę, że skarżący jest współwłaścicielem z żoną nieruchomości gruntowej o pow. 0,20 ha, co daje możliwość pozyskania środków finansowych na spłatę zaległości składkowych z jej sprzedaży.

Na uwagę zasługuje, że organ zmierzając do rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie sytuacji materialnej skarżącego starał się zobiektywizować oświadczenia skarżącego i zebrane dowody. Wskazał, że skarżący ujawnił wydatki gospodarstwa domowego jedynie w zakresie miesięcznych opłat eksploatacyjnych (na kwotę 775 zł), nie podając podstawowych wydatków ponoszonych na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych itp. Niemniej biorąc pod uwagę, że na owe pozostałe wydatki skarżącemu i jego współdomownikom pozostaje kwota 3.000 zł, a skarżący nie posiada innych zobowiązań pieniężnych poza należnościami z tytułu składek, organ prawidłowo uznał, że nie można stwierdzić, by opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ jedynie posiłkowo wskazał bowiem, że wedle danych Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne określone w III 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.130,04 zł na osobę, gdy tymczasem w gospodarstwie domowym skarżącego do dyspozycji każdej z osób pozostaje kwota 1.265,91 zł. Podkreślono trafnie, że kwota minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, warunków, jakie są niezbędne do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych. Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącego ZUS zasadnie stwierdził, że nie udowodnił on, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności.

Zaprezentowana przez organ argumentacja jest prawidłowa, ponieważ analiza akt sprawy daje umocowanie, by stwierdzić, że przedłożona dokumentacja obrazująca stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego i jego rodziny wskazuje, że może on uregulować powstałe zaległości, bowiem on i jego rodzina osiągają dochód, co umożliwia zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji spłacenie zaległych należności. Skarżący nie dał organowi podstaw do stwierdzenia u niego trwałego braku możliwości zarobkowania. Nie przedstawił dokumentu, z którego wynikałaby trwała niezdolność lub realna przeszkoda do uregulowania należności z tytułu składek.

Sąd podkreśla, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a usus podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku spłaty należności pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem Sądu ocena taka została przez organ przeprowadzona prawidłowo. Organu nie może zaś obciążać ewentualnie niepełne przedstawienie przez skarżącego rzeczywistej sytuacji materialnej jego rodziny (gospodarstwa domowego), z uwzględnieniem ponoszenia nadzwyczajnych kosztów związanych z codziennym utrzymaniem niezdolnego do samodzielnej egzystencji brata żony. Sąd mając na względzie okoliczność, że skarżący występuje w niniejszej sprawie samodzielnie, nie będąc reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, na podstawie art. 6 Ppsa wyjaśnia, że brak jest przeszkód, by skarżący ponownie zwrócił się do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek przedstawiając wyczerpująco nie tylko uzyskiwane aktualnie dochody, posiadany majątek i ewentualne inne poza należnościami z tytułu składek zobowiązania, ale i wydatki niezbędne do codziennego utrzymania, w tym – jeżeli występują - nadzwyczajne koszty utrzymania niezdolnego do samodzielnej egzystencji M.M.

Tymczasem zgodzić się należy z organem, iż przedłożone w sprawie dokumenty nie dowodzą, aby skarżący nie mógł uregulować choćby części należności, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. Jeśli bowiem organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych należności, czy z obecnego majątku zobowiązanego, czy w dalszej perspektywie czasowej, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie ocenić należy za prawidłowe, a umorzenie należności składkowych uznać za przedwczesne. Podkreślenia wymaga, na co zwrócił słusznie uwagę Zakład w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo. Możliwe jest bowiem rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego, które mogą być sukcesywnie spłacane.

Odnosząc się zaś do podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że zaległości w opłacaniu składek nie powstały z winy skarżącego, lecz były skutkiem wyłudzenia w 1996 r. przez jednego z jego kontrahentów kwoty przeszło 15.000 zł, Sąd podziela ocenę organu, że trudno uznać, by okoliczność ta pozostawała w związku z zaległościami w opłacaniu składek w latach 1999-2000 działalności gospodarczej strony w zakresie stolarstwa wykreślonej z ewidencji na podstawie decyzji Wójta D. z 31.08.2000 r.

Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił.