Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 579/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. a, art. 9 ust. 2 pkt 2, art. 29 ust. 3, art. 64 ust. 1, art. 64a, art. 64b
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2022 r. spraw ze skarg J. K. i B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 28 lutego 2022 r. nr SKO.4171.7.387.2022 w przedmiocie nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach sąsiednich I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 27 grudnia 2021 r. nr RGG.6331.01.2017-2021; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie na rzecz skarżącej J. K. kwotę 780 zł /słownie: siedemset osiemdziesiąt złotych/ oraz na rzecz skarżącej B. C. kwotę 780 zł /słownie: siedemset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

(Sygn. akt II SA/Rz 580/22)

U Z A S A D N I E N I E

Przedmiotem skarg J. K. i B. C. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (organ odwoławczy) z dnia 28 lutego 2022 r. nr SKO.4171.7.387.2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] wydaną w przedmiocie nakazania wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom na działkach sąsiednich.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Wnioskiem z dnia 27 maja 2017 r. M. D., A. D., S. D. i K. Z. zwrócili się do organu I instancji o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie w miejscowości B. pomiędzy działkami nr [...] i [...] poprzez udrożnienie istniejącego rowu.

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] organ I instancji nakazał B. C. i J. K. współwłaścicielom działki nr [...] stałe utrzymanie i bieżącą konserwację znajdującego się na w/w działce wzdłuż granicy z działkami nr [...] i nr [...] rowu otwartego o średniej głębokości 0,60 m, na długości 145 mb poprzez odmulanie dna rowu, udrożnianie i wykaszanie tego rowu oraz nie dopuszczanie do zwężenia lub spłycenia go. Jednocześnie organ odmówił nakazania Gminie [...] (Gmina) współwłaścicielowi działki nr [...] wykonania ww. obowiązków. W następstwie złożonego odwołania, powyższa decyzja została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia 23 lipca 2018 r. nr SKO.4161.8.927.2018.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] organ I instancji częściowo umorzył postępowanie administracyjne dotyczące naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] ze szkodą dla gruntów sąsiednich, tj. dla działek nr [...] i [...] w stosunku do K. Z. i A. D.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] organ I instancji nakazał B. C. oraz J. K. - współwłaścicielkom działki nr [...] wykonanie urządzenia wodnego zabezpieczającego spływ wody od przepustu drogowego znajdującego się przy drodze wojewódzkiej nr [...] oraz niedopuszczającego do zalewania działek nr [...] i [...] według jednego z wariantów wskazanych we wnioskach końcowych opinii biegłego z zakresu gospodarki wodnej z dnia 30 maja 2019 r., tj. wykonanie:

a) rowu o szerokości górą - 1,30 m, szerokości dna - 0,30 m, nachyleniu skarp 1:1 i głębokości 0,50 m, albo

b) rowu o szerokości górą - 1,00 m, szerokości dna - 0,30 m, nachyleniu skarp 1:0,5 i głębokości 0,70 m, albo

c) kolektora Ø 60 cm, lub częściowo rowu o wymiarach opisanych w lit. a) lub b) i kolektora Ø 60 cm

oraz stałe utrzymywanie i bieżącą konserwację w/w urządzenia wodnego wykonanego na tym gruncie, tj. na działce nr [...], wzdłuż granicy z działkami nr [...] i nr [...] poprzez niedopuszczanie do jego zamulenia, stałe udrażnianie, wykaszanie oraz niedopuszczanie do jakiejkolwiek degradacji, odmawiając jednocześnie nakazania Gminie - współwłaścicielowi działki nr [...] wykonania ww. obowiązków.

W następstwie złożonego odwołania, powyższa decyzja została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia 28 lutego 2020 r. nr SKO.4171.6.281.2020.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (u.p.w. z 2001 r.) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (u.p.w. z 2017 r.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) – nakazał B. C., J. K. oraz Gminie [...] - współwłaścicielom gruntu, tj. działki nr [...] położonej w miejscowości B., wykonać urządzenie zapobiegające szkodom na działkach sąsiednich, tj. na działkach nr [...] i [...] położonych w miejscowości B., w postaci rowu otwartego znajdującego się na działce nr [...] w miejscowości B., przebiegającego wzdłuż granicy z działkami nr [...] i [...], na całej długości działki nr [...], o następujących parametrach: szerokość górą - 1,0 m; szerokość dna - 0,30 m, nachylenie skarp 1:0,5, głębokość 0,70 m.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że biorąc pod uwagę zalecenia organu odwoławczego, wezwał S. F. oraz M. D. do jednoznacznego określenia, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie, kto i kiedy tych zmian dokonał, na czym polegały, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany jak i po, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich. W odpowiedzi na wezwanie, pismami z dnia 18 maja 2020 r. i 15 czerwca 2020 r. S. F. i M. D. poinformowali, że z powodu kilkuletniego braku konserwacji i zamulenia rowu wzdłuż drogi na działce [...] niemożliwe jest korzystanie z działki [...], która wcześniej uprawiana była rolniczo. Ponadto wskazali, że od 2012 r. poprzez systematyczne nawożenie doszło do podwyższenia korony drogi dojazdowej nr [...], co przy jednoczesnym braku dbałości o drożność rowu, przyczyniło się do zalewania ich działek. W dniu 23 czerwca 2020 r. S. F. oraz M. D. zostali ponownie wezwani przez organ do złożenia wyjaśnień celem ustalenia, na których gruntach doszło do zmiany stanu wody, oraz na które grunty zmiany te oddziałują, jak również celem ostatecznego ustalenia szkód wyrządzonych przez w/w zmiany stanu wody na gruncie. W dniu 7 lipca 2020 r. M. D. oraz pełnomocnik S. F. zgodnie i ostatecznie oświadczyli, że do zmiany stosunków wodnych na działce nr [...] doszło wskutek działań jej współwłaścicieli, które polegały na podniesieniu korony drogi poprzez podsypywanie piaskiem i klińcem przez zięcia B. C., tj. K. Ć. i jej nieżyjącego męża M. C. oraz na nieudrażnianiu, nieodmulaniu i niekonserwowaniu rowu na działce [...] przez jej współwłaścicieli. Wezwani wskazali, że przed dokonaniem powyższych czynności poziom drogi nr [...] był taki sam jak poziom działek nr [...] i [...], a obecnie droga jest podniesiona w stosunku do działek nr [...] i [...] o ok. 0,5 m. W/w działania współwłaścicieli działki nr [...] podejmowane były od kilkunastu lat. Wezwani wskazali również, że wskutek zmiany stanu wody na działce nr [...] oraz niedrożności rowu dochodzi do zalewania działek nr [...] i [...], co prowadzi do niszczenia upraw zboża znajdującego się na działce nr [...]. Poza tym na działkach nr [...] i [...] zalega woda, która nie ma jak z nich odpłynąć, co spowodowało, że stały się one nieużytkami i nie można ich wykorzystywać rolniczo. Końcowo wezwani oświadczyli, że domagają się odtworzenia rowu, jego stałej konserwacji, udrażniania i odmulania co najmniej 2 razy do roku.

Organ I instancji stwierdził, że powyższe stanowisko stron jest zbieżne z ustaleniami biegłego z zakresu gospodarki wodnej, który w swojej opinii z października 2017 r. wskazał, że wskutek zniszczenia rowu na działce nr [...] dochodzi do zalewania wodą działek nr [...] i [...]. Swoje stanowisko biegły podtrzymywał w opiniach z grudnia 2017 r., stycznia 2018 r., maja i sierpnia 2019 r. wskazując z całą stanowczością, że wskutek zniszczenia rowu na działce nr [...] napływająca woda opadowa z prawostronnej zlewni drogi wojewódzkiej rozlewa się na działki nr [...] i [...], co powoduje podmakanie zalewanych terenów. W ocenie biegłego zjawiska te należy zakwalifikować jako szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie, albowiem gdyby rów na działce nr [...] był prawidłowo konserwowany, to nie dochodziłoby do powstawania szkód w postaci zalewania działek nr [...] i [...].

W dalszej kolejności, celem ustalenia czy doszło do podniesienia korony drogi stanowiącej działkę nr [...], a jeżeli tak, to jakie prace zostały wykonane i czy ich wykonanie było zgodne z przepisami prawa budowlanego, organ I instancji powołał biegłego z zakresu budownictwa. W dniu 30 października 2020 r. biegły przedłożył opinię techniczno-budowlaną dotyczącą drogi nr [...], w której stwierdził, że przeprowadzone prace nie doprowadziły do podniesienia korony drogi, a jednocześnie miały na celu uzupełnienie ubytków za pomocą podsypki z kamienia o frakcji 16/32 mm i miąższości 5-8 cm, dzięki czemu doprowadzono do wyrównania powierzchni błotnistej na drodze. Powyższe działania miały wyłącznie charakter bieżącej konserwacji i utrzymania drogi, a co za tym idzie nie wymagały żadnych procedur pod kątem prawa budowlanego. W wyniku złożonych zarzutów do w/w opinii biegłego, organ I instancji wyznaczył rozprawę administracyjną z udziałem biegłego. Podczas rozprawy S. D. oświadczył, że poziom działki nr [...] i działki nr [...] przed utwardzeniem był taki sam. Dodatkowo oświadczył, że na odcinku rowu na wysokości wjazdu na działkę nr [...] znajdują się betonowe kręgi, które są w 100 % zasypane i zamulone. W trakcie przeprowadzonych oględzin, organ I instancji nie stwierdził w terenie widocznych śladów obecności wyżej wspomnianych kręgów betonowych, jednakże stwierdzone zostało, że rów znajdujący się na działce nr [...] jest zarośnięty, spłycony i zamulony, a na wysokości ziemianki znajdującej się na działce nr [...] uległ całkowitemu zanikowi. Pełnomocnik B. C. oświadczył, że według wiedzy wskazanej przez mocodawczynię, jeżeli we wskazanym miejscu były jakieś kręgi, to stanowiły one jedynie poszerzenie wjazdu na nieruchomość i nie miały one żadnego związku z rzekomo istniejącym w tym miejscu rowem. S. D. oświadczył, że na drogę obsypuje się także ziemianka znajdująca się na działce nr [...], przy granicy z działką nr [...], przez co zawęża się szerokość drogi, a ruch odbywa się trasą rowu. W trakcie oględzin, organ I instancji nie stwierdził żadnych widocznych śladów obsypywania się ziemianki na drogę dojazdową znajdującą się na działce nr [...]. S. F. oświadczył, że korona drogi systematycznie od kilkunastu lat zostaje podwyższona, w związku z czym wody opadowe z drogi nie mają odpływu do rowu, tylko na jego posesję. Zdaniem S. F. i M. D., podniesienie korony drogi nie miałoby wielkiego znaczenia, gdyby wraz z podniesieniem korony drogi równocześnie konserwowany był rów.

Organ I instancji podał, że jak wynika z pozyskanych z Powiatowego Zasobu Geodezyjno-Kartograficznego Starostwa Powiatowego w [...] map zasadniczych sytuacyjno-wysokościowych z 2010 r. i 2021 r., poziomy wysokości w punktach graniczących pomiędzy ziemianką znajdującą się na działce nr [...] a drogą znajdującą się na działce nr [...] pozostają bez zmian. W wyjaśnieniu z dnia 24 maja 2021 r. do opinii wydanej w dniu 30 października 2020 r. biegły z zakresu budownictwa wskazał, że poziom drogi znajdującej się na działce nr [...] podniósł się w stosunku do roku 2010 r. w dwóch punktach pomiarowych o 10 cm. Podniesienie nastąpiło w pkt 1 znajdującym się w rejonie zjazdu z drogi wojewódzkiej na działkę nr [...] i w pkt 4 znajdującym się przy granicy działki nr [...] i [...]. Natomiast w pozostałej części, w tym także w rejonie ziemianki znajdującej się na działce nr [...], poziom drogi pozostaje bez zmian. Zdaniem biegłego, minimalne podniesienie nawierzchni drogi nie wpływa na grunty sąsiednie. Biegły podtrzymał stanowisko zawarte w opinii z dnia 30 października 2020 r. podkreślając, że nie doszło do podniesienia korony drogi, a przeprowadzone prace miały jedynie na celu bieżącą konserwację i utrzymanie przedmiotowej drogi.

Uwzględniając powyższe organ I instancji uznał, że brak jest podstaw do rozszerzania kręgu stron postępowania o właścicieli działki nr [...], albowiem zgromadzony materiał dowodowy nie wykazał by wskutek ich działań, zwłaszcza związanych z istniejącą na działce nr [...] ziemianką, dochodziło do naruszenia stosunków wodnych w rozumieniu art. 29 u.p.w. z 2001 r. Organ ustalił też w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że nie doszło do podniesienia korony drogi znajdującej się na działce nr [...], a wykonane prace miały na celu wyłącznie uzupełnienie ubytków z kamienia i wyrównania powierzchni oraz przykrycie błotnistej części na drodze. Działania powyższe miały wyłącznie charakter bieżącej konserwacji i utrzymania drogi i nie wymagały żadnych procedur pod kątem prawa budowlanego. W dalszej kolejności organ I instancji uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika B. C. w zakresie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu budowy obiektów drogowych, w szczególności przepustów drogowych i rowów drogowych oraz urządzeń melioracji wodnych na okoliczność ustalenia, czy wykonany w drodze wojewódzkiej przepust został wykonany w sposób prawidłowy pod względem techniczno-budowlanym i czy wraz z wykonaniem tego przepustu wykonano rów drogowy zgodnie z przepisami techniczno- budowlanymi, albowiem ustalenia w tym zakresie nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Organ wskazał, że z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że wyłączny wpływ na naruszenie stosunków wodnych miało doprowadzenie do zniszczenia rowu istniejącego na działce nr [...], co potwierdził biegły z zakresu gospodarki wodnej w wydanych przez siebie opiniach. Podobnie, wniesione przez pełnomocnika J. K. zarzuty do opinii biegłego wraz ze stanowiskiem strony, że w/w opinia biegłego z zakresu budownictwa nie przyczyniła się do wyjaśnienia kwestii zmiany stosunków wodnych w rejonie działki drogowej należącej do J. K. oraz kwestia powołania biegłego na okoliczność zbadania zmiany stosunków wodnych wskutek zurbanizowania terenów położonych powyżej drogi wojewódzkiej Nr [...], są zdaniem organu I instancji bezzasadne. Biegły miał za zadanie wyjaśnienie kwestii czy doszło do podniesienia korony drogi znajdującej się na działce nr [...] i wykazania ewentualnych prac wykonanych na tej drodze oraz ich zgodności z prawem budowlanym, nie natomiast zmiany stosunków wodnych. Sprawa zmiany stosunków wodnych została szczegółowo wyjaśniona w opinii biegłego z zakresu gospodarki wodnej wraz z opiniami uzupełniającymi. Biegły ten z całą stanowczością stwierdził, że na zaistniały stan stosunków wodnych nie wpływają negatywnie grunty znajdujące się po przeciwnej stronie drogi wojewódzkiej ani ich stopień zurbanizowania. Biegły również jednoznacznie stwierdził, że gdyby rów na działce [...] był utrzymywany w należytym stanie technicznym, systematycznie odmulany i wykaszany, to nie dochodziłoby do zalewania działek nr [...] i nr [...]. Powyższe ustalenia biegłego, organ I instancji uznał za prawidłowe. W rezultacie organ I instancji uznał, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe pozwoliło na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego. Organ w całości dał wiarę opiniom biegłego z zakresu gospodarki wodnej i z zakresu budownictwa, albowiem są one logiczne, spójne i pozwalają na należyte i prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, a zwłaszcza ustalenie czy w odniesieniu do przedmiotowej sprawy spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 29 u.p.w. z 2001 r. Organ uwzględnił także pozostałe przedłożone dowody z dokumentów oraz uwzględnił wyjaśnienia stron w takim zakresie w jakim są one spójne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym zwłaszcza z wydanymi w sprawie opiniami biegłych. Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 29 u.p.w. z 2001 r., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, jak również odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Ponadto zgodnie z art. 545 ust. 4 u.p.w. z 2017 r., do spraw wszczętych i niezakończonych przez dniem wejścia w życie tej ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d wskazanego przepisu, stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. przepisy powołanej u.p.w. z 2001 r., z tym, że organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów k.p.a. jest Prezes Wód Polskich, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. był w tych sprawach Prezes Zarządu Gospodarki Wodnej albo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Organ I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do wydania decyzji nakazującej współwłaścicielom działki nr [...] wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom na działkach sąsiednich, tj. na działce nr [...] i nr [...], w postaci rowu otwartego znajdującego się na działce nr [...] w miejscowości B., wzdłuż granicy z działkami nr [...] i nr [...]. Organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym z opinii biegłego z zakresu gospodarki wodnej, jednoznacznie wynika, że wskazany rów istniał na działce nr [...] od lat 60-tych XX w. i przebiegał na całej jej długości począwszy od przepustu drogowego pod drogą wojewódzką, wzdłuż granicy z działkami nr [...] i nr [...]. Równocześnie jednak, biegły z zakresu gospodarki wodnej nie był w stanie ustalić pierwotnych parametrów rowu począwszy od przepustu drogowego pod drogą wojewódzką aż do granicy z działką nr [...], albowiem brak jest w tym zakresie jakiejkolwiek dokumentacji technicznej i z tego względu wskazał jakie minimalne parametry powinien mieć ten rów, tak aby uwzględniał przepływy wody obecnie panujące. Z kolei organ biorąc pod uwagę zalecenia organu odwoławczego oraz uwarunkowania terenowe, tj. szerokość działki nr [...] (ok. 4,70-6,55 m) i sposób jej wykorzystywania (droga) uznał, że najwłaściwszym wariantem zaproponowanym przez biegłego będzie rów otwarty o następujących parametrach: szerokość górą - 1,0 m; szerokości dna - 0,30 m; nachylenie skarp 1:0,5; głębokość 0,70 m (wariant II). Organ wyjaśnił, że wybór w/w wariantu wykonania rowu uwarunkowany jest szerokością działki nr [...], która w swoim najszerszym miejscu ma szerokość ok. 6,55 m, a w najwęższym - ok. 4,70 m. Równocześnie działka nr [...] w całości jest wykorzystywana jako droga dojazdowa do nieruchomości sąsiednich. Wykonanie rowu według wariantu I wskazanego w opinii biegłego z zakresu gospodarki wodnej z maja 2019 r. doprowadziłoby do zawężenia tej drogi i trudności związanych z korzystaniem z niej. Natomiast wariant III zaproponowany przez biegłego, tj. wykonanie kolektora Ø 60 cm zamiast rowu otwartego, w ocenie organu pozwoli jedynie na odprowadzenie wód z przepustu drogowego pod drogą wojewódzką z pominięciem odprowadzenia wód opadowych z działki nr [...] i działek do niej przylegających znajdujących się po przeciwnej stronie w stosunku do działek nr [...] i nr [...]. Organ stwierdził, że z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że działania współwłaścicieli działki nr [...] polegające na braku konserwacji istniejącego na działce rowu doprowadziły do jego zniszczenia, tj. zamulenia, zwężenia i spłycenia, co spowodowało, że woda napływająca z prawostronnej zlewni drogi wojewódzkiej nie spływa wymienionym rowem, lecz rozlewa się na działkę nr [...] i działkę nr [...] powodując ich zalewanie. Wskutek więc zaniechania przez współwłaścicieli działki nr [...] bieżącej konserwacji rowu doszło do zmiany stanu wody ze szkodą w postaci zalewania gruntów sąsiednich, tj. działek nr [...] i nr [...]. Spełnione zostały więc przesłanki wynikające z art. 29 u.p.w. z 2001 r. Zdaniem organu, w przypadku stwierdzenia naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w trybie art. 29 u.p.w. z 2001 r. obowiązkiem organu jest nakazanie właścicielowi gruntu szkodliwie oddziałującego przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. W odniesieniu do przedmiotowej sprawy stwierdzona została więc konieczność wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom w postaci rowu otwartego znajdującego się na działce nr [...] w miejscowości B., przebiegającego wzdłuż granicy z działkami nr [...] i nr [...], na całej długości działki nr [...], o następujących parametrach: tj. szerokość górą - 1,0 m; szerokości dna - 0,30 m; nachylenie skarp 1:0,5; głębokość 0,70 m.

Po rozpoznaniu odwołań od powyższej decyzji, organ odwoławczy decyzją z dnia 28 lutego 2022 r. nr SKO.4171.7.387.2022 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że mając na uwadze fakt, iż przedmiotowa sprawa wszczęta została i niezakończona przed dniem 1 stycznia 2018 r., tj. przed wejściem w życie (z pewnymi wyjątkami) przepisów u.p.w. z 2017 r., przy jej załatwieniu w myśl art. 545 ust. 4 znowelizowanej ustawy, zastosowanie mają przepisy dotychczasowe, tj. art. 29 u.p.w. z 2001 r. W ocenie organu, zaskarżona decyzja nie narusza przepisów art. 29 u.p.w. z 2001 r. oraz przepisów k.p.a. Organ odwoławczy wyjaśnił, że stanowiący podstawę prawną niniejszego postępowania przepis art. 29 ust. 1 u.p.w. z 2001 r. stanowi, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a także odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust. 2 ustawy). W myśl ust. 3 cytowanego przepisu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Przytaczając orzeczenia sądów administracyjnych organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z przyjętym w orzecznictwie poglądem, ww. przepisy zawierają w swej treści zakazy skierowane do właściciela nieruchomości, dotyczące zmian stanu wody na gruncie i odprowadzania wód oraz ścieków na grunty sąsiednie, określają jego obowiązki w przypadku spowodowania zmian stanu wody oraz upoważniają wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) do wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w przypadku, gdy spowodowane przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Z treści art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. wynika, że przesłankami wydania nakazów w tym trybie jest ustalenie, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie i zmiany te wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie, a pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą istnieje związek przyczynowo - skutkowy. Wydanie tej decyzji wymaga więc przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zgodnie z wymaganiami k.p.a., zmierzającego do ustalenia, czy spełnione zostały powyższe przesłanki łącznie. Organ podkreślił, że zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju - może to być zmiana naturalnego ukształtowania terenu (np. nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, wykopanie lub zasypanie rowu), wykonanie robót budowlanych, a także wykonanie innego rodzaju prac, powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości. Sam jednakże fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. Konieczne jest jeszcze ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie. Analiza przytoczonego przepisu prowadzi do niebudzącego wątpliwości wniosku, iż ewentualne wydanie przez właściwy organ decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom bezwzględnie wymaga zatem uprzedniego wykazania, iż właściciel gruntu istotnie zmienił stan wód na gruncie a nadto, że zmiana ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. W konsekwencji regułą jest, iż w sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie powinien być przeprowadzony dowód z opinii biegłego, między innymi na okoliczność, czy na działce sąsiedniej powstała szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie, a szkodą. Natomiast nakaz wydawany w trybie art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. powinien zostać tak sformułowany, by odpowiadał wymogom przepisów prawa, w tym też innych niż Prawo wodne gałęzi, które przy jego realizacji mogą wchodzić w grę. Musi być on bowiem wykonalny, w tym także w postępowaniu egzekucyjnym (przy zastosowaniu przewidzianych w tym postępowaniu środków), a przy tym też wykluczone musi być niebezpieczeństwo spowodowania szkody innym podmiotom poprzez wykonanie takiego nakazu. Organ odwoławczy wskazał, że przeprowadzone wizje lokalne w terenie, sporządzone opinie hydrologiczne oraz opinia techniczno-budowlana wykazały jednoznacznie, że to poprzez brak konserwacji istniejącego na działce nr [...] rowu współwłaściciele tej działki zmienili stan wody na gruncie. Zarówno z ustaleń organu w trakcie przeprowadzonych oględzin, jak i z opinii powołanego w sprawie biegłego z zakresu hydrologii oraz oświadczeń stron postępowania wynika, że na działce nr [...] istniał i funkcjonował rów biegnący całą długością tej działki, która faktycznie stanowi drogę dojazdową. Rów na całej jego długości nie był wykaszany, odmulany, czy konserwowany, tym samym jest całkowicie spłycony i niewidoczny w terenie. Biegły jednoznacznie stwierdził, iż w wyniku zniszczenia rowu nastąpiła zmiana stosunków wodnych ze szkodą dla działek nr [...] i [...], polegająca na ich zalewaniu wodami wpływającymi z przepustu drogowego drogi wojewódzkiej nr [...]. Działania współwłaścicieli działki nr [...], polegające na braku konserwacji istniejącego na tej działce rowu doprowadziły do tego, że woda napływająca z prawostronnej zlewni drogi wojewódzkiej nie spływa wymienionym rowem, lecz rozlewa się na działkę nr [...] i działkę nr [...] powodując ich zalewanie. Powołany w sprawie biegły o specjalności wodno-melioracyjnej stwierdził, że rów na działce nr [...] powstał pod koniec lat pięćdziesiątych ub. wieku, w trakcie przebudowy drogi [...], a do rowu tego wprowadzane były ścieki opadowo- roztopowe z odcinka prawostronnego rowu przydrożnego drogi [...]. Biegły stwierdził, iż występujące zniszczenie rowu powoduje, że po każdym opadzie deszczu napływająca woda opadowa z prawostronnej zlewni drogi wojewódzkiej rozlewa się na działkę nr [...] oraz działki nr [...] i [...]. Biegły stwierdził ponadto, iż rozbudowa terenów położonych powyżej prawej strony drogi [...] spowodowała zwiększenie spływu ścieków opadowych, a zwiększenie prędkości nastąpiło poprzez asfaltowanie dróg, brukowanie kostką, oraz budowanie budynków o dużej powierzchni dachowej. Woda spływa szybciej, ale w krótszym okresie czasu. W sporządzonym aneksie do opinii biegły podtrzymał stanowisko, że na działce nr [...] nastąpiło naruszenie stosunków wodnych. Dewastacja rowu trwała kilkadziesiąt lat. W maju 2019 r. biegły sporządził kolejną opinię, w której stwierdził, że przedmiotem sprawy jest rów, który powinien odprowadzać wody z przepustu drogowego w stronę rzeki S. Do przepustu drogowego dopływają wody z przyległych terenów tzw. "[...]". Teren jest tak ukształtowany, że powierzchniowe wody opadowe i z roztopów zimowo- wiosennych spływają w kierunku drogi wojewódzkiej. Pod drogą tą w trakcie przebudowy w latach 1958-1959 wykonano przepust, którego wylot skierowano do istniejącego rowu przy drodze lokalnej działki nr [...]. Biegły stwierdził, iż w wyniku urbanizacji i rozbudowy zlewni, zwiększył się spływ jednostkowy wód opadowych. Mimo tego, zurbanizowanie terenu za drogą wojewódzką i przez to zwiększony spływ wód opadowych nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, ponieważ gdyby rów przy drodze na działce nr [...] był utrzymany w dobrym stanie technicznym, był systematycznie odmulany i wykaszany z traw, to nie dochodziłoby do zalewania działek nr [...] i [...]. Biegły stwierdził ponadto, iż rów ma 93 mb długości, jest zaznaczony na mapie zasadniczej skrajem drogi i nie posiada wydzielonej działki. Przepustowość rowu jest niewielka. Rów dochodzi do granicy z działką nr [...], gdzie odpływ jest zablokowany (słupek narożny ogrodzenia działki nr [...] posadowiony w miejscu przebiegu trasy rowu), rów przebiegający przez działkę nr [...] jest kompletnie zasypany. W opinii oraz wystosowanych wyjaśnieniach biegły podniósł, że ze względu na brak danych technicznych dotyczących wymiarów wykonanego rowu od przepustu drogowego w latach sześćdziesiątych, nie mógł porównać możliwości przepływu drogowego w latach sześćdziesiątych z przepływami obecnie istniejącymi, dlatego też zaproponował minimalne wymiary rowu dla przepływów obecnie panujących. Stwierdził ponadto, że jeżeli nie będzie zapewniony odpływ w kierunku rzeki S., to naruszenie stosunków wodnych na działkach nr [...] i [...] będzie stale występować podczas każdych opadów deszczu. Natomiast powołany przez organ I instancji biegły z zakresu budownictwa w swojej opinii stwierdził, że przeprowadzone na drodze znajdującej się na działce nr [...] prace nie doprowadziły do poniesienia korony drogi. Zdaniem biegłego, przeprowadzone prace miały na celu uzupełnienie ubytków za pomocą podsypki z kamienia o frakcji 16/32 mm i miąższości 5-8 cm, dzięki czemu doprowadzono do wyrównania powierzchni i przykrycie błotnistej części tej drogi. Podjęte działania miały wyłącznie charakter bieżącej konserwacji i utrzymania drogi. W wyjaśnieniach do opinii z dnia 24 maja 2021 r. biegły zauważył, że z analizy wysokości poziomu przedmiotowej drogi na działce nr [...] wynika, że różnica poziomu z roku 2010 a 2021, w dwóch punktach wynosi 10 cm, a w pozostałej części jest bez zmian. Organ odwoławczy wskazał, że również przeprowadzone przez organ I instancji ustalenia, tj. przeprowadzone w trakcie postępowania wizje lokalne (4 października 2017 r., 7 maja 2019 r., 24 marca 2021 r.) potwierdziły, że rów na działce nr [...] nie był utrzymywany w należytym stanie (wykaszany, odmulany), tym samym jest prawie niewidoczny w terenie. Postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji przed wydaniem zaskarżonej decyzji potwierdziło zatem, że w wyniku braku utrzymania i konserwacji rowu istniejącego na działce nr [...] naruszone zostały stosunki wodne na tej działce. Postępowanie to potwierdziło ponadto, iż naruszenie stanu wody na gruncie spowodowało szkody na gruncie sąsiednim, tj. działkach nr [...] i [...]. Zdaniem organu odwoławczego, sporządzone przez biegłych opinie, w tym również uzupełnienia i wyjaśnienia biegłych złożone w związku z licznie wnoszonymi zastrzeżeniami zgłaszanymi przez strony postępowania, stanowiły dla organu I instancji podstawę do uznania, iż brak należytej konserwacji rowu na działce nr [...] naruszył stosunki wodne ze szkodą dla gruntów sąsiednich działek nr [...] i [...]. Organ odwoławczy uznał więc, że organ I instancji przeprowadził prawidłowo postępowanie wyjaśniające, które pozwala na merytoryczne rozpoznanie wniesionego przez strony podania. Ustalił bowiem stan faktyczny na gruncie, nie tylko na podstawie przeprowadzonych wizji lokalnych na gruncie, ale też na podstawie opinii powołanych w sprawie biegłych. Zasadne jest więc stwierdzenie, że w wyniku postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, iż zachodzi podstawa do stwierdzenia, że nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie działki nr [...], w wyniku której doszło do szkód na działkach nr [...] i [...]. Organ odwoławczy zauważył, że opinia biegłego, jak każdy dowód w sprawie, winna podlegać swobodnej ocenie organu, choć niewątpliwie w sprawach tego typu opinia taka ma szczególny charakter. W orzecznictwie i doktrynie ugruntowane jest już stanowisko, że organ ocenia swobodnie opinię biegłego, innymi słowy organ nie jest skrępowany tą opinią. Organ nie powinien ograniczyć się w uzasadnieniu decyzji do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz obowiązany jest sprawdzić, na jakich przesłankach biegły się oparł i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego. W sytuacji, gdy wydana w sprawie opinia biegłego nie zawierała błędów, sprzeczności lub innych wad, które dyskwalifikują ją jako dowód mogący być podstawą ustaleń faktycznych, organ był uprawniony do ustalenia na jej podstawie, że nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływająca na grunty sąsiednie. Nawet jeśli strona zgłasza zastrzeżenia do przeprowadzonego głównego dowodu z opinii biegłego i biegły ustosunkowuje się do tych zastrzeżeń podtrzymując własne stanowisko, a w sprawie nie przedstawiono innego dowodu, co najmniej o takiej samej mocy dowodowej jak przedłożona do sprawy opinia, uznać należy, że opinia sporządzona w przedmiotowej sprawie, a szczególnie jednoznaczne wnioski biegłego, miały charakter rozstrzygający dla wydania w sprawie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. Przede wszystkim dlatego, że opinię sporządziła osoba posiadająca wiedzę specjalistyczną. Organ odwoławczy zauważył, że wydając rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie organ I instancji oparł się głównie na sporządzanych w sprawie opiniach biegłych. Niewątpliwie powyższe opinie, w tym zawarte w nich wnioski, miały charakter rozstrzygający dla wydania zaskarżonej decyzji, przede wszystkim dlatego, że opinie sporządziły osoby posiadające wiedzę specjalistyczną z zakresu hydrologii oraz budownictwa, a strony miały możliwość zapoznania się ze sporządzonymi opiniami. Odnosząc się do zarzutu odwołania, że biegły oraz organ I instancji nie odnieśli się do zurbanizowania terenów przyległych, tj. wybudowania kościoła, utwardzenia i zabetonowania części terenu, rozbudowy oświetlenia ulicznego oraz do braku odpowiednich urządzeń w pasie drogowym odprowadzających wody opadowe z drogi wojewódzkiej, które zdaniem strony odwołującej się mają istotny wpływ na ilość wody odprowadzanej rowem przy drodze wojewódzkiej, a następnie przez przepust na działkę nr [...], organ odwoławczy zauważył, że biegły wydając opinię w sprawie odniósł się do tej kwestii, a ponadto określając parametry proponowanego rowu uwzględnił aktualne ilości wód odprowadzane z tego terenu. Jednak ani biegły, ani też organ orzekający nie mieli obowiązku ustalania wszystkich przyczyn zaistniałej sytuacji, lecz jedynie wyjaśnić wpływ działań właścicieli działki nr [...] na stosunki wodne na tym terenie. W jednolitym orzecznictwie sądów administracyjnych podejmowanym na gruncie art. 29 u.p.w. z 2001 r. przyjęto, że przepis ten nie nakłada na organ, który prowadzi postępowanie obowiązku ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje właściwemu organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Postępowanie takie ma wykazać zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom o których mowa w wyżej wymienionym przepisie. Stosownie do art. 29 u.p.w. z 2001 r. należy dążyć do ustalenia przyczyn zmiany stanu wody na gruncie. Nie chodzi tutaj jednak o każdą przyczynę, ale taką, o której mowa w art. 29 ustawy, a więc ustalenie czy ktokolwiek zmienił stan wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich bądź odprowadzał wody na grunty sąsiednie. Organ podkreślił również, że celem powyższego przepisu jest niepogorszenie stanu stosunków wodnych na gruntach. Na gruncie przepisu art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. organy nie są bynajmniej zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego dla danej strony spływu wód, lecz tylko powinny zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istnieje związek przyczynowo- skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach. Tylko bowiem w takim przypadku zasadne jest nakazanie właścicielowi wykonania określonych prac. Odnosząc się do podnoszonych w odwołaniu kwestii dotyczących nieprawidłowości w przeprowadzanym przez organ I instancji postępowaniu wyjaśniającym, tj. naruszenia art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., organ odwoławczy stwierdził, że zarzut ten jest niezasadny. Zarzut ten sprowadza się do zakwestionowania prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ odwoławczy stwierdził, że przede wszystkim należy mieć na względzie, że ze zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż nastąpiło naruszenie stosunków wodnych na gruncie działki nr [...], co spowodowało szkody na gruncie sąsiednim. Dlatego też brak jest podstaw uzasadniających zarzut naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania, bowiem organ I instancji zasadnie uznał, że zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy zauważył ponadto, że nie znajduje uzasadnienia podnoszona w odwołaniu kwestia naruszenia art. 61a § 1 k.p.a., tj. wszczęcie przedmiotowego postępowania, pomimo wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny z dnia [...] października 2011 r., który zakazał Gminie naruszania powódki B. C. w posiadaniu nieruchomości położonej w B., oznaczonej jako działka nr [...]. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotowy wyrok nie przesądza o tym, że Gmina jako współwłaściciel działki nie może już w stosunku do niej podejmować żadnych czynności. Decyzja wydana w trybie art. 29 u.p.w. z 2001 r. nie narusza bowiem zakazu samowolnego naruszania w posiadaniu B. C., gdyż w żadnym wypadku nie może być kwalifikowana jako samowolne naruszenie współwłaścicielki nieruchomości w jej posiadaniu. Zatem stwierdzenie, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, że nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie, ze szkodą dla gruntów sąsiednich, umożliwia organowi podjęcie jednego z dwóch możliwych na drodze administracyjnej rozstrzygnięć: nakazanie właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub nakazanie mu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Organ odwoławczy powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych wyjaśnił, że wyboru jednego z alternatywnych rozstrzygnięć i jego stosownego uzasadnienia dokonać musi organ, a wydany nakaz jednoznacznie określać winien czy właściciel gruntu obowiązany jest przywrócić stan poprzedni, a jeśli tak, to poprzez jakie czynności, czy też wykonać ma wskazane przez organ urządzenia. Jednocześnie ustawa nie zawiera żadnego dodatkowego unormowania, z którego wynikałoby, iż jako podstawowe preferowane jest rozwiązanie polegające na wykonaniu urządzeń zapobiegających szkodom. Organ w celu usunięcia szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na nieruchomości sąsiednie winien nakazać w decyzji taki sposób zapobieżenia szkodom, jaki w okolicznościach danej sprawy będzie najskuteczniejszy i najprostszy do wykonania. Rozważając zasadność wyboru - przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, organ winien więc mieć na uwadze, iż nieruchomości sąsiednich nie powinny dotykać skutki bezprawnej zmiany stosunków wodnych na gruncie, a podjęte rozstrzygnięcie winno zapewnić skuteczne zapobieżenie szkodom. Organ orzekający winien zatem zastosować takie rozwiązanie, które, przy spełnieniu wymogu skuteczności, będzie racjonalne i ekonomicznie uzasadnione. Rozwiązanie to powinno zapewniać realizację interesów właściciela nieruchomości, na którego grunt szkodliwie wpłynęła dokonana zmiana, jednocześnie nie powinno ono w sposób zbędny obciążać właściciela nieruchomości, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie. Zdaniem organu odwoławczego, brak jest więc podstaw do zakwestionowania podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej wybranego sposobu wykonania zabezpieczeń zapobiegających szkodom, tj. wykonanie rowu. Organ I instancji uzasadniając zaskarżoną decyzję wyjaśnił, że na działce tej funkcjonował wcześniej przedmiotowy rów, jednak z uwagi na trudności z odtworzeniem parametrów tego rowu, uznał za zasadne wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom i określił właściwe parametry tego rowu, które zapewnią prawidłowe odprowadzanie wód. Odnosząc się do wskazywanego w odwołaniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku określonego w decyzji z 2005 r. dotyczącego rowu, którego wykonanie, jak wskazał pełnomocnik, wymaga stosownej dokumentacji, organ odwoławczy stwierdził, że faktycznie postanowieniem z dnia 13 września 2021 r. znak: SKO.418.15.1967.2021 organ ten utrzymał w mocy postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] o zastosowaniu wykonania zastępczego, dotyczącego wykonania rowu na działce nr [...], będącej własności B. C. Obowiązek wykonania tego rowu wynika z prawomocnej decyzji Wójta Gminy z dnia [...] września 2005 r. nr [...]. Jednak zarówno ww. postanowienie, jak i treść ww. decyzji nie mają istotnego związku z przedmiotową sprawą. Wskazywana przez pełnomocnika odwołującej konieczność wykonania stosownej dokumentacji oraz pozwoleń wodnoprawnych, która jego zdaniem powinna być wskazana również w zaskarżonej decyzji, nie wynika z przepisów prawa. Treść obowiązku sformułowanego w oparciu o art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. powinna być bowiem na tyle precyzyjna, aby zobowiązany wiedział, jakie urządzenia ma wykonać, a także znał ich usytuowanie i parametry w zakresie niezbędnym do prawidłowego wykonania nałożonego obowiązku. Brak jest natomiast podstawy do określania w decyzji wydanej na podstawie tego przepisu, terminu wykonania obowiązku, jak również do orzekania w tym trybie (w ramach samego rozstrzygnięcia organu) o konieczności uzyskania pozwolenia wodnoprawnego lub dokonania zgłoszenia. Organ odwoławczy stwierdził więc, że w przedmiotowej sprawie wystarczająco ustalono stan faktyczny w oparciu o prawidłowo zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy. W przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji, przy czynnym udziale stron postępowania dokonał czynności (rozpraw administracyjnych, oględziny), które łącznie z innymi dowodami w sprawie (w tym opinii biegłych), w sposób wystarczający pozwalają na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, zaś poczynione przez organ ustalenia znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym. Tym samym, podnoszone przez pełnomocnika odwołującej się zarzuty, wydania zaskarżonej decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, należy uznać za nieuprawniony. Wydając zaskarżoną decyzję organ I instancji wskazał, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego stwierdził wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 29 u.p.w. z 2001 r. Uzasadnienie decyzji organu I instancji pozwala na stwierdzenie, że podjęta przez organ decyzja nie jest dowolna, lecz wynika z dokonanych przez organ ustaleń. Ustalenia dokonane przez organ w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym.

W ustawowym terminie B. C. i J. K. wniosły skargi na powyższą decyzję, zaskarżając ją w całości.

B. C. podniosła zarzuty naruszenia:

I. przepisów prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 i 3 u.p.w. z 2001 r. w zw. z art. 545 ust. 4 u.p.w. z 2017 r. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym przyjęciu przez organ odwoławczy, a wcześniej przez organ I instancji, że:

1) "z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, jednoznacznie wynika, że działania w/w właścicieli działki nr [...] polegające na braku konserwacji istniejącego rowu doprowadziły do jego zniszczenia, tj. zamulenia, zwężenia, spłycenia, co spowodowało, że woda napływająca z prawoskrętnej zlewni drogi wojewódzkiej nie spływa wymienionym rowem, lecz rozlewa się na działkę nr [...] i działkę nr [...] powodując ich zalewanie", podczas gdy w przedmiotowej sprawie organ I instancji de facto w dalszym ciągu (pomimo dwukrotnego uchylenia decyzji) nie ustalił ani nie wskazał naturalnego stanu wód, jego zmiany w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym (jak już było podnoszone we wcześniejszych odwołaniach), gdyż jak wynika z materiału dowodowego w sprawie, istniejący układ hydrologiczny, stan wód, nie był ustalany ani na podstawie średnich opadów z ostatnich 10 lat, ani na podstawie jakichkolwiek innych wiarygodnych danych (sama główna, pierwsza opinia biegłego datowana jest na 2017 r.), a jednocześnie nie wytworzył się na tym terenie taki naturalny stan wód, który byłoby wyłącznie wynikiem, ale (jako po części potwierdza sam biegły) jest on wynikiem zurbanizowania terenu, a więc i następstwem zmian utwardzenia i zabetonowania części terenu i zmiany odpływów wód do rowu przydrożnego i z rowu przydrożnego, a więc terenu za drogą wojewódzką nr [...], w wyniku czego zmiany dokonywane były zarówno przez samą Gminę (rozbudowa oświetlenia ulicznego i zablokowanie spływu wód rowem prawoskrętnym kolejnym przepustem drogowym, wskutek czego cała woda z terenu tzw. [...] wpływa do przedmiotowego przepustu) oraz skutków rozbudowy obiektów budowlanych za drogą wojewódzką - wokół kościoła, szkoły, cmentarza oraz parkingu - ilości oraz sposobu odprowadzania z tych obiektów wód opadowych do rowu położonego przy drodze wojewódzkiej nr [...], która następnie spływa przepustem drogowym na drugą stronę, ani też nie wykonał żadnej dokumentacji technicznej czy to "odtworzeniowej" czy "wykonawczej" przedmiotowego rowu, jak również nie zostały uzyskane ani wskazane jakiekolwiek istotne dla sprawy okoliczności umożliwiające przyjęcie, gdzie i w jaki sposób miałby przebiegać rów, jaki był związek z "istniejącym" rowem, co do którego organ I instancji nie był w ślad za biegłym w stanie stwierdzić gdzie przebiegał, i kto oraz w jakiej ilości wprowadza wody, które powodują zalewanie gruntów. W tej sytuacji pominięcie tych elementów w opinii biegłego, w materiale dowodowym i nie odniesienie oceny zastosowania ich poprzez przyjęcie, że nie mieszczą się one w ramach przepisu (wg. organu wystarczające potwierdzenie się "konkretnego" działania właściciela nieruchomości, dla zaistnienia związku przyczyno-skutkowego zmiany stanu wód), spowodowało błędną wykładnię pojęcia naturalnego stanu wód i jego zmiany i w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie przedmiotowego przepisu w przedmiotowej sprawie;

2) "organ I instancji określił obowiązek w treści decyzji w sposób uzasadniony, uzasadniający jego nałożenie i jednocześnie umożliwiający jego wykonanie" podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu nakazuje organowi podjęcie czynności nie tylko wyboru jednego z dwóch sposobów - nie tożsamych, w przypadku stwierdzenia wystąpienia szkód, lecz także oparcie swojej decyzji w zakresie rozstrzygnięcia na dowodach i uzasadnieniu dla takiego rozstrzygnięcia, bowiem w przypadku wykonania rowu chodzi o zapobiegnięcie szkodom na przyszłość, a to zaś łączy się z koniecznością dla organu dokładnego określenia urządzenia zapobiegającego szkodom i uzasadnienia dla jego określenia, a przez to wydanie decyzji uzasadniającej wydane rozstrzygnięcie sprowadzające się do wyjaśnienia, dlaczego wykonanie urządzenia będzie najskuteczniejszym i najprostszym sposobem wykonania obowiązku zapobiegnięcia szkód w przedmiotowej sprawie, na co wskazuje orzecznictwo. Organ nie przeprowadził żadnych dowodów na okoliczności wskazane powyżej, w żaden sposób nie uzasadnił zarówno w sposób pozytywny jak i negatywny, dlaczego nakłada obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, w zakresie przez siebie wskazanym, w sposób niezrozumiały przyjmując, że ten opis odnosi się do opinii biegłego. Z treści decyzji nie wynika, jak organ I instancji ustalił obowiązek wykonania "takiego" urządzenia oraz z czego wynika że wykonanie takiego właśnie urządzenia będzie zapobiegać szkodom na przyszłość, co powoduje, że doszło do naruszenia przedmiotowego przepisu przy wydawaniu przedmiotowej decyzji.

II. przepisów prawa procesowego, tj.:

1) art. 7 w zw. z art. 77 oraz 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie bądź niewłaściwe zastosowanie polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla przedmiotowej sprawy okoliczności (w części - zaniechaniu przeprowadzenia postępowania dowodowego), w szczególności:

a) organ I instancji, a za nim organ odwoławczy nie dostrzegały lub pomijały podstawowe fakty podnoszone w toku postępowania przez skarżącą dotyczące nieprawidłowości zarówno co do podmiotu prowadzącego postępowanie, zakresu podmiotowego stron postępowania (podmiotów, które powinny w nim uczestniczyć), jak również wydał decyzję, która w żaden sposób nie daje podstaw do weryfikacji sposobu nałożenia obowiązku i przyjęcia możliwości jego wykonania, gdyż organ I instancji nie prowadził w ogóle postępowania od 2017 r., mającego na celu ustalenie zgodnie z art. 7 k.p.a. wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności (w szczególności nie odnosił się lub pomijał zawnioskowane dowody przez skarżącą mające na celu przeprowadzenie postępowania w sposób wyczerpujący i rzetelny), w związku z czym, zarówno we wcześniejszych uzasadnieniach decyzji organu I instancji brak było całościowo przeprowadzenia w sposób rzetelny i wyczerpujący postępowania, co dotyczy również przeprowadzonego postępowania w związku z którym wydano przedmiotowe decyzje. Organ I instancji de facto skupiał się "punktowo" i "wyłącznie", na realizacji wytycznych organu odwoławczego z kolejno uchylonych decyzji, traktując przedmiot postępowania w sposób ścisły, nie koncentrując się na wyjaśnieniu w sposób rzetelny i wyczerpujący przedmiotowej sprawy i załatwieniu sprawy zgodnie z zasadami ogólnymi k.p.a. Powyższe doprowadziło do tego, że organ I instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy pominęły następujące, niezbędne ustalenia co do stanu faktycznego, tj.:

1) ustalenia ilości i podmiotów bezpośrednio wprowadzających wody do rowu przydrożnego i przepustu pod drogą wojewódzką przez co brak bezpośredniego określenia naturalnego stanu wód i zmiany stanu wód, bezpośrednio związanych z odprowadzaniem wód opadowych (choć biegły pisze również o "ściekach" opadowo-roztopowych) spod przepustu drogowego (de facto z rowu przydrożnego) na działki na które woda wypływa;

A) czy wypływające spod przepustu drogowego wody są włączone do kanalizacji deszczowej, i czy w związku z tym, gdzie, w jakiej ilości, i w jaki sposób powinny być odprowadzane i na podstawie jakich dokumentów?;

B) nie wskazano na podstawie, jakich dokumentów (pozwoleń na budowę, pozwoleń wodnoprawnych, itp.) skąd wody opadowe (opadowe roztopowe), i w jakiej ilości wpływają do rowu przydrożnego, i na jakiej podstawie są odprowadzane, i w jakiej ilości, na teren nieruchomości, na który wylewają się spod przepustu drogowego oraz czy taki sposób odprowadzania wód z rowu przydrożnego jest zgodny z dokumentacją dotyczącą budowy tych urządzeń i przepisami prawa, biorąc pod uwagę fakt, że rowy przydrożne służą odprowadzaniu wody z korpusu drogi, a nie innych nieruchomości, a na odprowadzanie innych wód, wymagana jest zezwolenie zarządcy drogi, zgodnie z przepisami ustawy o drogach publicznych;

C) jaką funkcję ma pełnić rów na działce nr [...], a więc czy jest on urządzeniem wodnym włączonym w system odprowadzania wód opadowych czy powinno dotyczyć to wyłącznie wód odprowadzanych z korpusu drogi, czy także innych - wprowadzanych przez właścicieli nieruchomości. Należy bowiem zwrócić uwagę, że rowy przydrożne, przy drodze wojewódzkiej nie służą zasadniczo odprowadzaniu innych wód, bez zezwolenia zarządcy drogi wojewódzkiej o czym stanowi ustawa o drogach publicznych;

D) nie wyjaśnienie w treści decyzji czy i dlaczego przywrócenie stanu poprzedniego jest niewystarczające i konieczne jest wykonanie wskazanego urządzenia, na jakiej podstawie jego wykonanie spowoduje zapobiegnięcie szkodom na przyszłość oraz nie wskazano na jakiej podstawie organ I instancji stwierdził, że wybrany przez niego sposób zapobieżenia szkodzie jest jedynym, a w związku z tym nie wskazał, dlaczego będzie najskuteczniejszym i najprostszym sposobem wykonania obowiązku.

Skarżąca podkreśliła, że w przedmiotowej sprawie, zarówno organ I instancji jak i organ II instancji w ogóle nie wzięły pod uwagę okoliczności wynikających z treści pism zalegających w aktach sprawy w szczególności:

1) Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 10 października 2018 r. wykazującego, że na działkach nr [...], [...], [...] nie występują (a tym samym - nie występowały) urządzenia melioracji wodnych;

2) pism Zarządu Dróg Wojewódzkich w [...] i twierdzeń w nich zawartych,

3) zarzutów pełnomocnika skarżącej do opinii biegłego R. K.,

4) dowodów załączonych do odwołania pełnomocnika skarżącej z dnia 28 stycznia 2022 r.

- pomimo, że mają one istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy oraz oceny stanu faktycznego. Stąd też niezbędna była wnikliwa analiza i należyte rozważenie ww. okoliczności, wskazanych w treści oświadczeń skarżącej, które nie powinny być w żaden sposób pominięte w treści postępowania administracyjnego i w konsekwencji treść decyzji powinna się do nich odnosić.

Podsumowując skarżąca stwierdziła, że przedmiotowa sprawa została przez organy "ograniczona" w podstawowych ustaleniach faktycznych, przez wyłączenie ze stanu faktycznego tego, na co powinien składać się stan faktyczny sprawy, w następstwie przeprowadzonego postępowania, sprowadzających się do przyjęcia i oceny tego, co zdaniem organu jest istotne w sprawie, a nie tylko do tego, co organ powinien zrobić i zbadać w przedmiotowej sprawie, tj. co rzeczywiście bezpośrednio narusza stosunki wodne ze szkodą dla właścicieli nieruchomości sąsiednich, przez co w sposób istotny naruszył przepisy postępowania administracyjnego;

2) art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez ich niezastosowanie i wszczęcie postępowania oraz nakazania powódce wykonania rowu na działce nr [...], podczas gdy Sąd Rejonowy w [...] Wydział I Cywilny wyrokiem z dnia [...] października 2011 r. w odniesieniu do działki nr [...] w pkt I "zakazał pozwanej Gminie [...] naruszania powódki B. C. w posiadaniu nieruchomości położonej w B. oznaczonej jako działka o nr [...] o pow. 0,05 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą [...] w jakikolwiek sposób, a w szczególności poprzez wykonanie rowu odwadniającego wzdłuż działki [...]" i wyrokiem tym w przedmiotowej sprawie jest związany również organ administracyjny, zgodnie z powagą rzeczy osadzonej, która powoduje, że również organy administracyjne - w tym Wójt Gminy jest związany wyrokiem sądu powszechnego. W przedmiotowej sprawie organ administracyjny wskazuje w treści decyzji miejsce położenia rowu "wzdłuż granicy działki z działkami [...]", to niewątpliwie sam nakaz jest, skierowany do wykonania rowu na działce [...], który zgodnie z wyrokiem jest objęty zakazem przez Gminę naruszania posiadania powódki. Z tych względów treść wyroku wprost jednoznacznie oznacza prawa powódki, o których rozstrzygnął sąd powszechny, co do których przedmiotowa decyzja nie może ich naruszać, mając za przedmiot treść wyroku Sądu Rejonowego w [...], który zakazuje nakładać i tym samym naruszać posiadania powódki poprzez wykonanie rowu na przedmiotowej nieruchomości. Skarżąca zaznaczyła, że istoty podniesionego w odwołaniu zarzutu nie rozpatrzył również organ odwoławczy, skupiając się na przyjęciu, iż "decyzja wydana w trybie art. 29 Prawa wodnego nie narusza posiadania samowolnego właścicielki", podczas gdy organ odwoławczy w ogóle nie zwraca uwagę na powagę rzeczy osądzonej i tego czego ona dotyczy, czym organ jest związany w związku z przedmiotowym wyrokiem, co wypływa z praw właścicielskich skarżącej. Zapominają bowiem organy obu instancji, że skarżąca jest "współwłaścicielką" nieruchomości w stosunku do której skierowany jest nakaz organu I instancji, m. in. tak jak Gmina (podczas gdy kierowany nakaz dotyczy stosunków pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości) i nie można w żaden sposób przyjąć, że zakazanie wykonania danych czynności w stosunkach między współwłaścicielami nieruchomości, nie ma związku z możliwością wydania decyzji i nakazania tym współwłaścicielom uregulowania ich sytuacji prawnej odmiennym uregulowaniem ich sytuacji prawnej wynikającej z posiadania (jednak jest to posiadanie współwłaściciela nieruchomości) niż to, które wynika z przedmiotowego orzeczenia sądu powszechnego;

3) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w efekcie nierozszerzenie kręgu stron postępowania i niewskazanie w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł wydając przedmiotową decyzję, ale przede wszystkim niewskazaniu przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz nie przeprowadził dowodów zawnioskowanych przez pełnomocnika skarżącej. Organ więc nie wyjaśnił swojego stanowiska co do wniosków dowodowych i treści okoliczności, o które pełnomocnik wnosił o ich dopuszczenie, przez co nie wziął pod uwagę wydając przedmiotową decyzję okoliczności istotnych dla sprawy, a wskazywanych przez pełnomocnika, w uzasadnieniu decyzji nie wskazał przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ więc w sposób nierzetelny wyjaśnił swoje stanowisko, zarówno co do rodzaju dowodów, jakie wziął pod uwagę wydając przedmiotową decyzję, jak i co do tych, do których nie odmówił ich uwzględnienia, oraz do wniosków dowodowych, które zostały złożone w przedmiotowej sprawie;

4) naruszenie art. 138 § 2 w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na nieodniesieniu się w ponownie przeprowadzonym postępowaniu przez organ I instancji do uwag organu odwoławczego zawartych w decyzji z dnia 23 lipca 2018 r. co do ponownie przeprowadzonego postępowania, w którym organ I instancji powinien co najmniej "ustalić strony oraz zakres przedmiotowy prowadzonego postępowania" a także "odnieść się do zgłaszanych przez strony zarówno w trakcie postępowania jak i w odwołaniach wszystkich zarzutów, nie pomijając w szczególności wpływu zurbanizowania gruntów położonych powyżej drogi wojewódzkiej na zalewanie przedmiotowych działek", podczas gdy organ skupił się wyłącznie na kwestii podniesienia korony drogi, podczas gdy w ponownie przeprowadzonym postępowaniu w dalszym ciągu nieprawidłowo ustalił krąg stron, nieprawidłowo ustalił zakres przedmiotowego postępowania, a przede wszystkim nie odniósł się do zarzutów stron i ich pełnomocników zgłoszonych w toku postępowania i dowodów, lub stwierdził bez wyjaśnienia, podczas gdy istnieje zasadniczy merytoryczny, przedmiotowy związek pomiędzy wodami wypływającymi spod "przepustu drogowego" a podmiotami, które przedmiotowe wody kierują do rowu przydrożnego, z którego wody te następnie spod przepustu wypływają.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów: 1) akt postępowania egzekucyjnego nr [...] - na okoliczność ich treści; 2) decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2005 r. nr [...] wraz z uzasadnieniem - na okoliczność jej treści.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów.

Skarżąca J. K. w swojej skardze podniosła zarzuty:

1) błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na:

a) przyjęciu, że zmiana stosunków wodnych uznawana za szkodę dla działek [...] i [...] powstała w wyniku braku konserwacji znajdującego się na działkach nr [...] rowu, podczas gdy już z decyzji organu I instancji nakazującej skarżącej wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom na działkach sąsiednich "w postaci rowu otwartego" na działce nr [...] wynika, że rów melioracyjny nigdy na tej działce nie istniał, zatem niemożliwym jawi się fakt, że doszło do działań lub zaniedbań skarżącej poprzez brak renowacji rowu, który de facto nigdy wcześniej nie istniał;

b) przyjęciu, że zmiana stosunków wodnych stanowiąca szkodę dla działek [...] i [...] jest wynikiem braku konserwacji rowu odprowadzającego wodę znajdującego się na działce nr [...], podczas gdy główną przyczyną zmiany stosunków wodnych w tym zakresie była rozbudowa terenów położonych powyżej prawej strony drogi [...], która w efekcie spowodowała zwiększenie spływu ścieków opadowych poprzez asfaltowanie dróg, brukowanie kostką oraz powstawanie budynków o znacznej powierzchni dachowej, co w opinii wskazał biegły o specjalności wodno-kanalizacyjnej, co poskutkowało błędnym przyjęciem wystąpienia przesłanki wydania nakazu w trybie art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r.

2. naruszenia przepisów prawa procesowego, tj.:

a) art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewszechstronnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, przejawiającej się w zaniechaniu ustalenia okoliczności mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a których nie można wywieść z materiału dowodowego już zalegającego w sprawie w postaci ustalenia, czy wskazana w opinii biegłego o specjalności wodno-melioracyjnej rozbudowa terenów położonych powyżej prawej strony drogi [...] spowodowała zwiększenie spływu ścieków opadowych, a jeżeli tak, to czy asfaltowanie dróg, brukowanie kostką lub budowanie budynków o dużej powierzchni dachowej miało kluczowy wpływ na naruszenie stosunków wodnych, i czy okoliczność ta nie wyłączała możliwości wydania nakazu w trybie art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. z uwagi na brak przesłanki dokonania przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na swoim gruncie;

b) art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów polegającej na uznaniu, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na wydanie jednoznacznego rozstrzygnięcia, wobec faktu, że ani biegły ani organ nie dokonali dogłębnej analizy wpływu czynników wpływających na zaburzenie stosunków wodnych wynikających z zurbanizowania terenów przyległych, tj. wybudowania nieopodal przedmiotowej nieruchomości kościoła oraz braku odpowiednich urządzeń w pasie drogowym odprowadzających wody opadowe z drogi wojewódzkiej;

c) art. 7 w zw. z art. 77, art. 8 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć znaczenie dla wyniku sprawy, poprzez niezasadne ustalenie, że to przez działania właściciela gruntu, który rzekomo spowodował zmianę naturalnych stosunków wodnych, wystąpiła przesłanka niezbędnej do zastosowania art. 29 § 3 u.p.w. z 2001 r., podczas gdy właściciel gruntu nie dokonywał zmian naturalnego stosunku wodnego.

3. naruszenie prawa materialnego:

a) art. 29 u.p.w. z 2001 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek błędnego przyjęcia, że na działce nr [...] doszło do naruszenia stosunków wodnych w wyniku działań J. K. i B. C. w sytuacji, gdy w postępowaniu doszło do pominięcia istotnych faktów, a mianowicie:

- zalewanie działek nr [...] oraz [...] było skutkiem zmiany naturalnych stosunków wodnych poprzez powstawanie nowych obiektów budowlanych o znacznej powierzchni dachowej, z których wody opadowe odprowadzane były poprzez teren położony niżej w okolicy przepustu drogowego drogi nr [...],

- J. K. nie podejmowała żadnych działań w skutek których doszło do zmiany naturalnych stosunków wodnych, a w rezultacie szkód tym spowodowanych. Przyczyną zalewania działek nr [...] oraz [...] była nadmierna rozbudowa oraz brukowanie terenu znajdującego się powyżej, zatem nie można w tym zakresie wskazywać na zaistnienie jakichkolwiek naruszeń ze strony odwołującej się, a tym bardziej istnieniu związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy działaniami J. K. a zalewaniem działek nr [...] oraz [...].

Mając na uwadze wyżej wymienione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie.

Na rozprawie w dniu 7 września 2022 r. Sąd postanowił połączyć sprawy o sygn. II SA/Rz 579/22 i II SA/Rz 580/22 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. II SA/Rz 579/22.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargi zasługiwały na uwzględnienie niezależnie od oceny zasadności podniesionych w nich zarzutów. Sąd wziął bowiem pod rozwagę z urzędu wszystkie stwierdzone naruszenia prawa, nie będąc związany granicami skargi, w tym podniesionymi w niej zarzutami i wnioskami (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sprawa została rozstrzygnięta przez kontrolowane organy z istotnym naruszeniem prawa procesowego, które co najmniej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść jej końcowego rozstrzygnięcia. Naruszenia te dotyczą wzorców normatywnych wynikających z art. 7, art. 15 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (u.p.w. 2001) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (u.p.w. 2017), art. 9 ust. 1 pkt 19) lit. a), art. 9 ust. 2 pkt 2), art. 64 ust. 1, art. 64a i art. 64b u.p.w. 2001.

Stwierdzone wyżej naruszenia prawa procesowego są podstawą do sformułowania wniosku, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób wystarczający do prawidłowego zastosowania prawa materialnego.

Zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie ma zagadnienie właściwego wyboru normy prawa materialnego do zastosowania względem spornego rowu (o długości 93 m), który – jak wynika z akt sprawy administracyjnej – powstał pod koniec lat 50-tych XX wieku i miał zbierać wody z obszaru zlewni o powierzchni ok. 16,2 ha, jednak na odcinku od zjazdu z drogi wojewódzkiej do bramy wjazdowej na działce nr [...] (działka nr [...]) jest w stanie "prawie całkowitego zamulenia", natomiast na działce nr [...] odcinek rowu "został całkowicie zasypany" (m.in. opinia biegłego z października 2017 r., k. 4 i n.; aneks do opinii z dnia 19 grudnia 2017 r.; opinia uzupełniająca z dnia 30 maja 2019 r.). Jakkolwiek biegły z zakresu gospodarki wodno-melioracyjnej nie potrafił wskazać dokładnej daty powstania spornego rowu, jednak – co nie zostało podważone w toku postępowania – stwierdził, że "na mapach" rów ten został "zaznaczony i wydzielony z działek [...], [...], [...] i [...]" (zob. aneks do opinii z dnia 19 grudnia 2017 r., k. 2). Oznacza to, że zadaniem organu była weryfikacja i ocena wiarygodności oraz mocy dowodowej twierdzeń biegłego oraz ostateczne ustalenie, czy sporny rów rzeczywiście powstał w terenie (biegły m.in. w piśmie z dnia 12 stycznia 2018 r. wskazał, że potwierdza to m.in. opinie biegłego Z. G. z dnia 8 kwietnia 1997 r. oraz z dnia 29 sierpnia 2005 r., mapa zasadnicza, wyrok SR w [...] z dnia [...] października 2011 r., sygn. akt [...]), kiedy utracił zdolność do spełniania swoich funkcji w zakresie odcinka objętego przedmiotowym postępowaniem oraz jak szczegółowo kształtują się jego cechy na spornej długości. Jest to kluczowe i rozstrzygające zagadnienie w niniejszej sprawie, albowiem sporny rów (nawet jeśli obecnie jest w całości lub znacznej części zdegradowany i nie może spełniać swoich funkcji) pozostaje urządzeniem wodnym tak w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 19) lit. a) u.p.w. 2001, jak i w świetle art. 16 pkt. 65 w zw. z art. 16 pkt. 47 u.p.w. 2017. Taką kwalifikację prawną potwierdza pośrednio również sam biegły w opinii uzupełniającej z dnia 30 maja 2019 r. (k. 231 i n. akt organu I instancji), nazywając "rów" urządzeniem wodnym. Ponadto trzeba zwrócić uwagę, że organ pierwszej instancji w wydanej w niniejszej sprawie decyzji z dnia [...] maja 2018 r. nakazał "stałe utrzymywanie i bieżącą konserwację" znajdującego się na działce nr [...] "rowu otwartego o średniej głębokości 0,60 m na długości 145 mb poprzez odmulanie dna rowu". Z treści tego orzeczenia wynika, że co najmniej jeszcze w 2018 r. organ ten nie miał wątpliwości co do istnienia rowu o określonych parametrach, który wyczerpuje cechy urządzenia wodnego z art. 9 ust. 1 pkt 19) lit. a) u.p.w. 2001. Rów ten spełnił także warunki definicyjne urządzenia wodnego z art. 16 pkt. 47 u.p.w. 2017 (rowy jako "sztuczne koryta prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ujściu").

Zgodnie z art. 64 ust. 1 i 1a u.p.w. 2001 w zw. z art. 545 ust. 4 u.p.w. 2017 utrzymywanie urządzeń wodnych polega na ich eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji z tym zastrzeżeniem, że w kosztach utrzymywania urządzeń wodnych uczestniczy ten, kto odnosi z nich korzyści, a ustalenia podziału kosztów dokonuje na wniosek właściciela urządzenia wodnego, w drodze decyzji, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego. Ponadto zgodnie z art. 64b u.p.w. 2001 w zw. z art. 545 ust. 4 u.p.w. 2017 w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może, w drodze decyzji, nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. Powyższy przepis ustanawia podstawę do wydania decyzji restytucyjnej w zakresie legalnie istniejącego urządzenia wodnego. Odrębnym zagadnieniem jest zatem ocena legalności powstania i istnienia spornego urządzenia wodnego. W tym zakresie w momencie wszczęcia spornego postępowania zastosowanie miał art. 64a u.p.w. 2001, przewidujący odrębny tryb legalizacji urządzeń wodnych. Należy jednak mieć na względzie, że z uwagi na wskazywaną przez biegłego datę powstania spornego rowu zastosowanie do powyższego urządzenia mógł mieć art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne. Przepis ten stanowił, że nie jest wymagane pozwolenie wodnoprawne na istniejące w dniu wejścia w życie ustawy urządzenia wodne, jednak właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego terenowy organ administracji państwowej może nakazać przebudowę tych urządzeń lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, o ile potrzeba taka wynika z przepisów niniejszej ustawy. Przepis art. 25 ust. 6 stosuje się w takim wypadku odpowiednio.

W związku z powyższym kontrolowane organy są zobowiązane na podstawie pełnego i wyczerpująco rozważonego materiału dowodowego do dokonania ponownej oceny istnienia po ich stronie kompetencji do załatwienia przedmiotowej sprawy. Z ustaleń organów wynika bowiem, że jedynym źródłem naruszenia stosunków wodnych i powstania szkód jest wieloletnia wadliwa eksploatacja rowu będącego urządzeniem wodnym. W takiej sytuacji konieczne jest rozważenie i ustalenie kwestii istnienia podstaw do zakwalifikowania przedmiotowej sprawy jako sprawy o restytucję urządzenia wodnego i – w razie poczynienia takich ustaleń – jej przekazanie do właściwego organu administracji wodnej. Jeżeli zatem kontrolowane organy ostatecznie potwierdzą, że sporny rów nadal istnieje w terenie (choćby w postaci zdegradowanej lub zniszczonej), obowiązkiem tychże organów będzie przekazanie podania o wszczęcie postępowania organowi aktualnie właściwemu do wydania decyzji restytucyjnej w zakresie spornego urządzenia wodnego (art. 191 ust. 1 w zw. z art. 397 ust. 3 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 388 ust. 1 pkt 1 i art. 389 pkt 6 u.p.w. 2017) w celu prowadzenia właściwego postępowania na podstawie przepisów dotychczasowych (art. 64b u.p.w. 2001 w zw. z art. 545 ust. 4 u.p.w. 2017). Do zakresu właściwości organu Wód Polskich będzie w takiej sytuacji należało orzekanie w sprawie o nakazanie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidacji szkód powstałych w wyniku jego szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie.

W tym zakresie należy przyjąć, że przepisy dotyczące restytucji urządzeń wodnych są przepisami szczególnymi względem przepisów ogólnych dotyczących uregulowania stosunków wodnych (art. 29-30 u.p.w. 2001), mając pierwszeństwo w stosowaniu względem tych ostatnich, jeżeli źródłem szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie jest nienależyte utrzymywanie urządzenia wodnego. Przepis art. 64b u.p.w. 2001 przewiduje bowiem, że w razie nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może, w drodze decyzji, nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. Oznacza to, że niezależnie od restytucji funkcjonalnej właściwy organ administracji wodnej może również orzec o restytucji materialnej w zakresie zaistniałych już szkód.

Powyższe naruszenia prawa – mogące prowadzić do powstania wady nieważności wydawanych decyzji – są konieczną i wystarczającą podstawą do wzruszenia kontrolowanych decyzji.

Sąd uznał jednak za stosowne, aby wskazać również inne wady procesowe i materialne decyzji organów pierwszej i drugiej instancji.

Po pierwsze, Sąd stwierdził, że między uznanymi przez organy za w pełni wiarygodne twierdzeniami biegłego z zakresu gospodarki wodno-melioracyjnej (m.in. opinia biegłego z października 2017 r., k. 4 i n.; aneks do opinii z dnia 19 grudnia 2017 r.; opinia uzupełniająca z dnia 30 maja 2019 r.) a ustaleniami i wnioskami organu istnieje rozbieżność, albowiem z jednej strony biegły stwierdza, że zdegradowany rów nadal istnieje w terenie, wymagając odtworzenia, z drugiej zaś – proponuje wykonanie nowego urządzenia wodnego w postaci rowu, nie wskazując ściśle jego lokalizacji, co uzasadnia wątpliwości w zakresie tego, czy "nowy rów" ma bazować na trasie rowu zdegradowanego, czy ma stanowić odrębne urządzenie wodne. Pomijając już niedopuszczalność wkraczania przez organy właściwe w sprawach uregulowania stosunków wodnych w zakres spraw odtworzenie urządzeń wodnych, należących aktualnie do właściwości organów Wód Polskich, należy zauważyć, że brak precyzji w sentencji decyzji nakazującej wykonać w istocie nowe urządzenie wodne w postaci rowu otwartego "przebiegającego wzdłuż granicy z działkami nr [...] i [...] na całej długości działki nr [...]" bez szczegółowego opisu lokalizacji nowego rowu lub bez odwołania się do odpowiedniej mapy może skutkować trudnościami w wykonaniu lub nawet niewykonalnością decyzji.

Po drugie, bardzo poważną wadą materialnoprawną kontrolowanych decyzji było pominięcie w treści ich sentencji istotnego zastrzeżenia, że wykonanie nowego urządzenia wodnego musi zostać poprzedzone uzyskaniem przez podmioty zobowiązane do jego wykonania odpowiednich decyzji, w tym decyzji o zmianie zagospodarowania terenu oraz pozwolenia wodnoprawnego. Brak uwzględnienia tego zastrzeżenia może prowadzić – szczególnie w zakresie stosowania art. 29 u.p.w. 2001 – do niewykonalności prawnej decyzji, skoro zakresem dyspozycji decyzji nie objęto obowiązku uprzedniego uzyskania wymaganych prawem decyzji warunkujących legalność wykonania urządzenia wodnego. Zagadnienie to jest bardzo istotne w przedmiotowej sprawie, gdyż między współwłaścicielami działki nr [...] (B. C., J. K. i Gmina [...]) istnieje spór co do sposobu wykonywania wspólnego prawa w zakresie spornego rowu usytuowanego na tej działce. Decyzja nakazująca współwłaścicielom współdziałanie w zakresie realizacji obowiązku uprzedniego uzyskania odpowiednich decyzji eliminuje zatem możliwość powstania sporu cywilnoprawnego w powyższym zakresie. Przykładem tego rodzaju sporu jest sprawa o ochronę posesoryjną między współwłaścicielami działki nr [...], wytoczona przez B. C. przeciwko Gminie [...], zakończona prawomocnym wyrokiem SR w [...] z dnia [...] października 2011 r., sygn. akt [...], zawierającym określone nakazy i zakazy działań strony pozwanej co do zakresu posiadania strony powodowej. Błędne jest jednak stanowisko strony skarżącej B. C., która dostrzega w powyższym wyroku "trwałą przeszkodę" do dalszego orzekania przez upoważnione organy administracji o obowiązkach współwłaścicieli nieruchomości nr [...] w zakresie spornego rowu. Wniosek taki wynika przede wszystkim z następujących przesłanek: 1) ochrona posesoryjna ma charakter tymczasowy i nie rozstrzyga o zakresie praw podmiotowych stron (zob. art. 478 k.p.c.); 2) w przedmiotowej sprawie nakazy i zakazy posesoryjne zostały skierowane do Gminy jako współwłaściciela, który naruszył zakres posiadania innego współwłaściciela; tymczasem decyzja w sprawie uregulowania stosunków wodnych dotyczy stosunku administracyjnoprawnego między wszystkimi współwłaścicielami spornej działki a właścicielami nieruchomości sąsiednich wnioskujących o ochronę administracyjnoprawną; właściwe organy nie ingerują zatem w treść orzeczenia sądu cywilnego, które dotyczy relacji posesoryjnych między współwłaścicielami.

W aktualnym stanie prawnym art. 234 ust. 4 u.p.w. 2017 potwierdza zasadę, że nakaz, o którym mowa w art. 234 ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane. Powyższy brak nie może być natomiast sanowany przez zastosowanie na etapie postępowania egzekucyjnego przepisu art. 128 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten stanowi jedynie, że w postanowieniu o zastosowaniu wykonania zastępczego organ egzekucyjny może również nakazać zobowiązanemu dostarczenie posiadanej dokumentacji, a także posiadanych materiałów i środków przewozowych, niezbędnych do zastępczego wykonania egzekwowanej czynności, z zagrożeniem zastosowania odpowiednich środków egzekucyjnych w razie uchylenia się zobowiązanego od dostarczenia tych dokumentów, materiałów i środków przewozowych. Powyższy obowiązek przekazania odpowiedniej dokumentacji lub materiałów nie obejmuje obowiązku uzyskania odpowiednich decyzji warunkujących legalność wykonania decyzji nakazującej wykonanie urządzeń wodnych zapobiegających szkodom.

W związku z powyższym rację trzeba przyznać stronom skarżącym, że w sprawie egzekucyjnej dotyczącej przymusowego wykonania decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2005 r. nr [...], nakazującej skarżącej B. C. wykonanie na działce nr [...] rowu o określonych parametrach. organy egzekucyjne (tożsame z organami pierwszej i drugiej instancji w niniejszej sprawie) były świadome tego, że legalne wykonanie (także przymusowe wykonanie zastępcze) powyższej decyzji jest warunkowane koniecznością uprzedniego opracowania projektu technicznego i operatu wodnoprawnego rowu (jako urządzenia wodnego) oraz uzyskania pozwolenia wodnoprawnego i decyzji o zmianie warunków zagospodarowania (zob. postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] o zastosowaniu wykonania zastępczego oraz postanowienie SKO w Krośnie z dnia 13 września 2021 r. nr SKO.418.15.1967.2021 /s. 7/, dopuszczone jako dowody na podstawie akt sprawy egzekucyjnej).

Mając na względzie wszystkie podniesione argumenty i przesłanki, obowiązkiem Sądu było uwzględnienie skarg przez uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. (punkt I wyroku) oraz zasądzenie na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. od skarżonego organu na rzecz stron skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego, na które złożyły się uiszczone przez wpisy sądowe oraz koszty zastępstwa procesowego.