Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 672/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Szulc sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz- Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2020r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek skarżąca wskazała na swoją tragiczną sytuację materialną. Podniosła, że z powodu wypadku, któremu uległ mąż, jest ona obecnie jedynym żywicielem rodziny.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s."), odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne za okres: 04/2002-11/2002, 01/2003-03/2003, 01/2004, 03/2004, 05/2004, 07/2004-06/2005, 11/2005-12/2005 w łącznej kwocie [...]zł, plus odsetki w łącznej kwocie [...]zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 04/2002-11/2002, 01/2003-03/2003, 05/2003, 01/2004-03/2004, 05/2004, 07/2004- 06/2005, 11/2005-07/2006, 8/2009 w łącznej kwocie [...]zł plus odsetki w łącznej kwocie [...]zł; na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 03/2002-11/2002, 01/2003-03/2003, 05/2003, 01/2004- 05/2004, 01/2006-11/2007, 04/2008 w łącznej kwocie [...]zł, plus odsetki w łącznej kwocie [...]zł. Ponadto organ, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne za okres: 04/2002, 05/2002-11/2002, 01/2003-03/2003, 01/2004, 03/2004, 05/2004, 07/2004-06/2005, 11/2005-12/2005 w łącznej kwocie [...]zł, plus odsetki w łącznej kwocie [...]zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 05/2002-11/2002, 01/2003-03/2003, 05/2003, 01/2004-03/2004, 05/2004, 07/2004-06/2005, 11/2005-12/2005, 08/2009 w łącznej kwocie [...]zł, plus odsetki w łącznej kwocie [...]zł; na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 03/2002-11/2002, 01/2003-03/2003, 05/2003, 01/2004- 03/2004, 05/2004, 07/2004-06/2005, 08/2005, 10/2005-12/2007, 5/2009-12/2009 w łącznej kwocie [...]zł, plus odsetki w łącznej kwocie [...]zł.

Rozpoznając wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

W wyniku wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 10 października 2018r., sygn. akt I SA/Bd 640/18 uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że organ nie dokonał dostatecznego rozpoznania kwestii możliwości przedawnienia zadłużenia należności z tytułu składek.

W konsekwencji powyższego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]. ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii przedawnienia należności. W tym zakresie wskazał, że w dniu [...]. zostało wszczęte przeciwko zobowiązanej postępowanie egzekucyjne obejmujące zadłużenie składkowe, które prowadzone jest do dzisiaj. Podana data rozpoczęła zawieszenie okresu przedawnienia. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest obecnie na podstawie tytułów wykonawczych ZUS Oddział w B. o nr [...]. Na zaległości za okres do 2009r. postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez Urząd Skarbowy. Na zaległości za okres 6/2010 - 3/2013 w latach 2011-2015 bezskutecznie prowadzono postępowanie egzekucyjne w formie zajęć bankowych. Wierzytelność na kwotę [...]zł została [...]. zabezpieczona zastawem na samochodzie "Audi" A4, a w dniu [...]. została zabezpieczona hipotecznie na kwotę [...]zł na nieruchomości Ś. - rola o powierzchni [...] ha. Organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust 5 u.s.u.s nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Zakład dokonał szczegółowej analizy kwestii przedawnienia należności według przepisów prawnych regulujących kwestie przedawnienia w odniesieniu do spornych zaległości, a zmieniających się na przestrzeni lat 1999-2012.

Nadto w zaskarżonej decyzji dokonano analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. W związku z tym, że w świetle ww. przepisów zobowiązana jest przedsiębiorcą (działalność jest zawieszona), Zakład przeprowadził analizę wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. W ocenie organu, nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Ewentualnie udzielone wsparcie nie stanowiłoby pomocy publicznej. Ponadto z akt sprawy wynika, że dłużnik wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 200 tys. euro.

Dalej Zakład stwierdził, że okoliczność przewlekłej choroby członka rodziny jest przesłanką tylko w sytuacji, gdy konieczność sprawowania nad nim przez skarżącą opieki uniemożliwia jej podejmowanie czynności zarobkowych. W przedmiotowym przypadku Zakład podniósł, że strona prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochód już od wielu lat po wypadku męża, wobec czego należy uznać, że przedmiotowa przesłanka nie została spełniona.

Analizując stan faktyczny w sprawie organ podał, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w okresach od [...]. w zakresie fryzjerstwa i pozostałych zabiegów kosmetycznych. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek. W ten sposób została dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z niepracującym mężem. Mąż strony uczestniczył w wypadku, w wyniku którego doznał uszczerbku na zdrowiu określonego na 40%. Strona nie wykazała konieczności opieki nad mężem ani posiadania przez niego trwałej niezdolności do pracy, ani faktu otrzymania przez niego grupy lub renty inwalidzkiej. W 2018r. skarżąca uzyskała dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł, co daje kwotę [...]zł netto miesięcznie. Stałe wydatki gospodarstwa domowego związane z utrzymaniem strona określiła na kwotę [...]zł miesięcznie. Poza zadłużeniem względem ZUS skarżąca nie posiada innych zobowiązań. Strona jest wraz z mężem współwłaścicielem nieruchomości gruntowej [...] - rola o powierzchni [...] ha. Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego na tej nieruchomości. Zobowiązana jest ponadto właścicielką samochodu osobowego marki "Audi" A4, na którym organ dokonał zastawu. Strona nie posiada wierzytelności ani innych praw majątkowych. Organ zauważył, że kwota [...]zł netto przypadająca średnio miesięcznie na dwuosobowe gospodarstwo domowe strony jest większa od minimum socjalnego, które Instytut Pracy i Sytuacji Społecznej określił w 2018r. na kwotę [...]zł, wobec czego organ stwierdził, że zobowiązana nie żyje w ubóstwie.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ stwierdził, że w przypadku skarżącej: przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe; strona jest aktywnym przedsiębiorcą; nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne; wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; nie było prowadzone postępowanie upadłościowe; nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; w obliczu osiągania przez stronę dochodu nie sposób uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przenoszącej wydatki egzekucyjne. Organ wskazał, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Zakład przyjął przy tym pozytywną prognozę wobec możliwości skarżącej co do spłaty zadłużenia.

W zakresie przesłanek umorzenia wymienionych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, organ stwierdził, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, iż zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ zauważył, że zasada sprawiedliwości społecznej, równości obywateli wobec prawa oraz interes publiczny nie pozwalają na wydanie decyzji o umorzeniu należności.

W skardze strona zwróciła się o zbadanie, czy w niniejszej sprawie faktycznie bark jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek oraz czy nie uległy one przedawnieniu. Skarżąca wskazała, że czuje się pokrzywdzona wydaną decyzją. Zaznaczyła, że przedłożyła dokumentację dotyczącą stanu zdrowia męża. Wskazała na przyczyny powstania zaległości: wypadek samochodowy męża, zła koniunktura i kryzys gospodarczy, oraz brak środków pieniężnych na opłacenie składek. Skarżąca podała, że samochód" Audi" A4, który zajęto został jej skradziony, natomiast ziemia, na której ustanowiona jest hipoteka jest własnością jeszcze trzech innych osób. Końcowo skarżąca wskazała, że obecnie pracuje, prowadzi firmę i opłaca składki. Jest jedynym żywicielem rodziny. Nie jest w stanie spłacić tak ogromnej sumy należności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu administracji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia skarżącej umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczących okresów z lat 2002-2005, składek na ubezpieczenie zdrowotne dotyczących okresów z lat 2002-2006 i 2009 oraz składek na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dotyczących okresów z lat 2002-2008.

Sprawa ta była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 10 października 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 640/18 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z powodu braku wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności składkowych. W wyroku tym Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ poda wysokość należności z tytułu składek będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia, okoliczności, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych składek oraz włączy do akt sprawy dokumenty potwierdzające te okoliczności. Jeżeli doszłoby do przedawnienia części zaległości z tytułu składek, to w takiej części – zdaniem Sądu - postępowanie przed organem podlegałoby umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W świetle tego przepisu ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Sąd nie może zatem formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu oraz reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Zmierzają do uniknięcia błędów już popełnionych oraz wskazują kierunek, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwość (por. wyrok WSA z dnia 30 stycznia 2013 r., IV SA/Po 1152/12).

W świetle powyższego niezbędnym warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek było ustalenie, czy objęte decyzją należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Tylko bowiem wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygnięcie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę ich umorzenia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia tego postępowania w całości lub w części, z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w dniu [...] r. zostało wszczęte przeciwko skarżącej postępowanie egzekucyjne obejmujące zadłużenie składkowe i prowadzone jest do dzisiaj. Zakład zaznaczył, że postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej prowadzone jest obecnie na podstawie tytułów wykonawczych ZUS Oddział w B. o nr [...] oraz [...]. Na zaległości za okres do 2009 r. postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez Urząd Skarbowy. Ponadto organ wskazał, że wierzytelność wobec skarżącej na kwotę [...]zł została w dniu [...] r. zabezpieczona zastawem na samochodzie "Audi" A4, a w dniu [...] r. została zabezpieczona hipotecznie na kwotę [...]zł na nieruchomości [...] - gruncie o powierzchni [...] ha. Zakład wskazał w tym zakresie na treść art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Następnie Zakład przytoczył przepisy prawne regulujące kwestię przedawnienia należności składkowych. Uczyniono to jednak w sposób generalny, a nie w odniesieniu do poszczególnych zaległości składkowych. Konkludując stwierdzono, że kwestia przedawnienia należności składkowych została wyjaśniona w sposób kompletny i wyczerpujący.

Sąd tej konkluzji nie podziela. Zgodnie ze wskazaniami Sądu zawartymi w wyroku z dnia z dnia 10 października 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 640/18 organ ponownie rozpatrując sprawę miał podać wysokość poszczególnych zaległości z tytułu składek, terminy ich przedawnienia, okoliczności, które mogły mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych składek oraz wskazać dowody potwierdzające te okoliczności. Nie można przyjąć, aby powyższe, ogólne rozważania organu w zakresie przedawnienia stanowiły realizację tych zaleceń. W oparciu o wywody organu nie można bowiem ustalić wysokości poszczególnych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, oraz na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, terminu przedawnienia tych poszczególnych składek, konkretnych zdarzeń, które miały wpływ na np. zawieszenie biegu terminu ich przedawnienia oraz dowodów to potwierdzających. Przykładowo, w odniesieniu do składki na ubezpieczenie społeczne za listopad 2005 r. nie podano jaka jest wysokość tej zaległości, kiedy należność ta przedawniała się, jakie konkretnie zdarzenie spowodowało, że nie uległa ona przedawnieniu i jaki dowód to potwierdza.

Wprawdzie do akt sprawy załączono zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, lecz z zawiadomień tych nie wynikają wyżej wskazane okoliczności (poza podaniem wysokości należności). Z zawiadomień tych nie wynika także jakiego rodzaju składek one dotyczą: czy na ubezpieczenie społeczne, czy na ubezpieczenie zdrowotne, czy na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Przykładowo w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w odniesieniu do należności na listopad 2005 r. w kwocie [...]zł (k. 32 akt adm.), jednakże w ogóle nie wiadomo jakiego rodzaju składki to zawiadomienie dotyczy. Do akt sprawy powinny być także załączone tytuły wykonawcze.

W konsekwencji uznać należy, że zalecenia zawarte w wyroku z dnia 10 października 2018 r., I SA/Bd 640/18 nie zostały wykonane i kwestia przedawnienia należności składkowych jest nadal niewyjaśniona. Organ w powyższym zakresie naruszył art. 153 p.p.s.a. oraz art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Organ stwierdził również, że wierzytelność Zakładu na kwotę [...]zł została zabezpieczona hipotecznie na nieruchomości [...], co oznacza, że zgodnie z art. 24 ust 5 u.s.u.s należności z tytułu składek nie ulegają przedawnieniu.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Podkreślenia wymaga, że na gruncie Ordynacji podatkowej (dalej: "O.p.") identyczną regulację zawierał art. 70 § 6 O.p. Przepis ten stanowił bowiem, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki.

Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 Trybunał orzekł, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi powodu do tego, aby akurat to właściciele nieruchomości mieliby dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe. Nie do obrony jest np. teza, że są to podmioty szczególnie zamożne, wobec czego nie ma powodu do przyznawania im dobrodziejstwa przedawnienia. Ich ogólna sytuacja finansowa może być gorsza niż podmiotów, których należności są zabezpieczone gwarancją bankową, czy zajęciem wierzytelności na rachunkach bankowych i wygasają po upływie ustawowych terminów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego art. 70 § 6 O.p. w powyższym brzmieniu powoduje, że przedawnienie w odniesieniu do podatników, których należności zabezpieczono hipoteką przymusową w toku kontroli podatkowej, staje się instytucją pozorną i wydrążoną z treści, co jest bezwzględnie niedopuszczalne. Trybunał stwierdził, że wprawdzie ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa.

Warto zauważyć, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p., w myśl którego nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu, powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką, z tym że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 566/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 496/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 524/14; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1197/12; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FSK 330/15).

Zdaniem Sądu, zbieżność regulacji zawartej w art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem ich konstytucyjności jest oczywista. Zarówno art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są identyczne w zakresie podstaw, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego oraz arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności).

W rezultacie wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p., w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić również jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Oczywistość niezgodności tego przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału, stanowią wystarczające przesłanki do odmowy jego zastosowania przez sąd. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 671/14; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 236/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 160/17; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2706/17).

W konsekwencji nie można zgodzić się z organem, że w odniesieniu do spornych należności składkowych nie upłynął termin przedawnienia, z uwagi na zabezpieczenie ich hipoteką na nieruchomości. W odniesieniu do tych należności termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych i zadaniem organu jest ustalenie czy nie uległy one przedawnieniu.

Z uwagi na to, że kwestia przedawnienia jest powodem uchylenia zaskarżonej decyzji, przedwczesna byłaby kontrola prawidłowości dokonanej przez organ oceny braku istnienia przesłanek umorzenia wymienionych należności w świetle sytuacji, w której znajduje się skarżąca. Powtórzyć w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności, których umorzenia domaga się zobowiązany nie uległy przedawnieniu. Nie może toczyć się bowiem postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności z tytułu składek, które już wygasły.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżąca została od nich zwolniona.