Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1599/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6016 Ochrona przeciwpożarowa
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 17 ust. 1 pkt 3, art. 55 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2007 nr 16 poz 94
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - tekst jednolity.
article: par. 38
journal: Dz.U. 2010 nr 109 poz 719
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych  obiektów budowlanych i terenów.
article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 178 poz 1380
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz /spr./ sędzia del. WSA Małgorzata Miron Protokolant starszy asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2012 r. sygn. akt VII SA/Wa 2522/11 w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Mazowieckiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych obowiązków oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

II OSK 1599 / 12

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] S.A. w W. na decyzję Mazowieckiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] września 2011 r. w przedmiocie nakazu wykonania mineralizacji pasów przeciwpożarowych.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej w Ostrołęce na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 i art. 27 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 96, poz. 667 ze zm.- zwanej dalej ustawą o Państwowej Straży Pożarnej), § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719- zwanego dalej rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.- zwanej dalej ustawą o transporcie kolejowym) nakazał [...] S.A. Zakład Linii Kolejowych w S. wykonanie mineralizacji pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowej km 46 - 48 relacji Tłuszcz - Ostrołęka do dnia 15 sierpnia 2011 r.

Organ wskazał, iż w wyniku czynności kontrolno- rozpoznawczych przeprowadzonych w dniu 12 lipca 2011 r. stwierdzono, że na gruncie należącym do [...] znajdują się niemineralizowane pasy przeciwpożarowe. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1229 ze zm.- zwanej dalej ustawą o ochronie przeciwpożarowej) to na zarządcy linii kolejowych jako potencjalnym sprawcy powstania pożaru ciąży obowiązek ich mineralizacji wzdłuż linii kolejowych.

Na skutek odwołania wniesionego przez [...] S.A. Zakład Linii Kolejowych w S., Mazowiecki Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej decyzją z dnia [...] września 2011 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 27 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, zmienił powyższą decyzję w części odnoszącej się do terminu jej realizacji i ustalił nowy do dnia 30 kwietnia 2012 r.

Organ odwoławczy stwierdził, iż utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w zakresie jej merytorycznego rozstrzygnięcia i określając nowy termin jej realizacji należało uwzględnić § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., a także art. 17 ust. 1 pkt 3 oraz art. 55 ustawy o transporcie kolejowym. Analiza powyższych przepisów zdaniem organu prowadzi do wniosku, że obowiązek wykonania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych ciąży na zarządcy linii kolejowej.

Skargę na powyższą decyzję złożyły [...] S.A. w W., wnosząc o uchylenie jej i decyzji organu I instancji oraz zarzucając im naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ustawy o transporcie kolejowym w związku z § 38 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. Zdaniem strony skarżącej obowiązek utrzymywania pasów przeciwpożarowych wynika z art. 13 ust. 1 ustawy o lasach, zaś art. 55 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym nie rodzi obowiązku urządzania i utrzymywania pasów bezpieczeństwa przez zarządcę. Obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. nie zawiera katalogu podmiotów zobowiązanych do utrzymywania pasów przeciwpożarowych, a jedynie odsyła do regulacji ustawowych. Z regulacji tych nie wynika, by skarżąca była zobowiązana do urządzania i utrzymywania ww. pasów wzdłuż lasów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał ją za niezasadną.

Sąd podkreślił, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte z urzędu w związku z zagrożeniem pożarowym, jakie stwarza dla obszaru leśnego ruch kolejowy, a nie odwrotnie. Ustalenie to ma zasadnicze znaczenie w kwestii ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za wykonywanie mineralizacji pasów przeciwpożarowych na przedmiotowym odcinku. Wskazując na przeprowadzone w dniu 12 lipca 2011 r. czynności kontrolne oraz treść art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały w sprawie przepisy prawa materialnego, dokonały prawidłowej ich wykładni, uznając zarządcę infrastruktury za podmiot zobowiązany do wykonania pasów przeciwpożarowych.

W tym zakresie Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, uznając, iż sposoby realizacji zawartych w nim obowiązków, zostały określone w art. 55 ust. 1 pkt 1 -3 tej ustawy. Wskazując także na treść art. 55 ust. 2 i 3 ustawy o transporcie kolejowym, Sąd wywiódł, że prawo zarządcy, o którym mowa w art. 55 ust. 1 ustawy, dotyczy możliwości korzystania z tych gruntów, celem prowadzenia niezbędnych dla ruchu pociągów prac, przy czym urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych jest obowiązkiem zarządcy infrastruktury kolejowej. W tym zakresie Sąd przytoczył definicje pojęć: "zarządcy infrastruktury" (art. 4 pkt 7 ustawy o transporcie kolejowym), "infrastruktury kolejowej" (art. 4 pkt 1), "linii kolejowej" (art. 4 pkt 2) oraz "przyległego pasa gruntu" (art. 4 pkt 3).

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przepis art. 17 ust.1 ustawy o transporcie kolejowym precyzyjnie określa podmiot oraz zakres jego odpowiedzialności za zapewnienie bezpieczeństwa, w tym także pożarowego terenu w obrębie, którego usytuowana jest infrastruktura kolejowa. Regulacja w tym brzmieniu nie budzi żadnych wątpliwości, że ustawodawca nałożył na zarządców i przewoźników kolejowych obowiązek bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego oraz spełnienia warunków technicznych i organizacyjnych na szlakach kolejowych i bocznicach w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Wymienione w tym przepisie czynności mają ścisły związek z obowiązkiem prowadzenia ruchu kolejowego w sposób bezpieczny. Art. 55 ust. 1 tej ustawy dotyczy możliwości korzystania z gruntów sąsiadujących z linią kolejową celem prowadzenia niezbędnych dla ruchu pociągów prac, co nie jest sprzeczne z twierdzeniem, że urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych pozostaje obowiązkiem zarządcy infrastruktury. Właściwe ustalenie w zaskarżonej decyzji podmiotu odpowiedzialnego za wykonanie pasów przeciwpożarowych znajduje swoje potwierdzenie także w dalszych regulacjach ustawy o transporcie kolejowym, w tym w art. 56. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że to zarządca infrastruktury kolejowej wykonuje decyzję innego organu (starosty) o usunięciu drzewa stanowiącego przeszkodę w ruchu pociągu, a rosnącego na gruncie, nie należącym do zarządcy. Jednocześnie zarządca infrastruktury płaci odszkodowanie za wycinane drzewa, chyba że są spełnione przesłanki, opisane w art. 56 ust. 4. Z tych też przyczyn, za nie do przyjęcia uznał Sąd twierdzenie skarżącej, iż to na Lasach Państwowych miałby spoczywać obowiązek wykonania pasów przeciwpożarowych. Przepisy art. 9 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 12, poz. 59 ze zm.- zwanej dalej ustawą o lasach) zobowiązują właścicieli lasów jedynie ogólnie do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów.

Przepisem szczególnym dotyczącym realizacji i mineralizacji pasów przeciwpożarowych jest natomiast art. 17 ust. 1 w zw. z art. 55 ustawy o transporcie kolejowym. W tym zakresie Sąd podzielił ocenę organów, iż źródłem zagrożenia przeciwpożarowego dla obszarów leśnych, wzdłuż których położone są szlaki kolejowe, jest ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu. Czynność ta, bowiem odbywa się z wytwarzaniem snopów iskier mechanicznych, stanowiących rozżarzone cząstki stali, które w zetknięciu z wysuszoną ściółką mogą zainicjować pożar lasu.

Odnosząc się do zarzutu skargi, Sąd przyznał, że rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. nie określa w sposób jednoznaczny sposobu wykonywania pasów przeciwpożarowych oraz podmiotów właściwych i zobowiązanych do ich urządzania i utrzymywania. Poprzednio obowiązujące rozporządzenie z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowanych i terenów (Dz. U. Nr 80, poz. 563 –zwane dalej rozporządzeniem z dnia 21 kwietnia 2006 r.) w § 34 ust. 3 pkt 2 nakładało jednoznacznie obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych na właścicieli linii kolejowych. Obowiązujące rozporządzenie w § 38 ust. 2 wskazuje, iż rodzaje oraz sposoby wykonywania pasów przeciwpożarowych przez podmioty określone jako właściwe do ich wykonania i utrzymywania w: ustawie o lasach, ustawie o transporcie kolejowym oraz ustawie o ochronie pożarowej określają: rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 i Nr 82, poz. 573 – zwane dalej rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r.), rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 153, poz. 955 – zwane dalej rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r).

Z przedstawionych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły [...] S.A. w W., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1. naruszenie prawa materialnego:

a. art. 17 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz art. 55 i art. 56 "ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007, nr. 16, poz. 94)" w związku z § 38 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, iż z wymienionych przepisów jednoznacznie wynika, iż obowiązek wykonania i utrzymania pasów przeciwpożarowych oddzielających trasy od linii kolejowych spoczywa na [...] S.A. w W. jako zarządcy kolei.

Tymczasem wnikliwa analiza przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym prowadzi do wniosku, iż skarżący jako zarządca infrastruktury kolejowej ma spełnić tylko warunki techniczne i organizacyjne zapewniające ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska. Oznacza to, iż na skarżącej ciąży obowiązek utrzymania torów jak też linii energetycznych zasilających elektrowozy w takim stanie, aby nie stwarzały one niebezpieczeństwa pożarów. Aktualnie do przewozów nie są przecież wykorzystane parowozy. W żadnym wypadku ze strony zarządcy kolei nie pochodzi źródło niebezpieczeństwa pożaru.

W tym miejscu skarżąca zauważyła, iż art. 17 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym odnosi się także do przewoźników kolejowych i użytkowników bocznic kolejowych. Jest to całkowicie zrozumiałe, gdyż niebezpieczeństwo powstania pożaru wynika jedynie z ruchu pociągów w procesie ich hamowania - wydobywający się spod kół snop iskier oraz ogień od niesprawnych klocków hamulcowych. Z punktu widzenia technicznego źródłem zagrożenia pożarowego są przede wszystkim pociągi. Skoro przewoźnicy kolejowi są wydzieleni ze spółki prawa handlowego, np. [...], [...]; [...] itd. to uznać należy, iż decyzje Państwowej Straży Pożarnej nakazujące urządzenie i utrzymanie pasów przeciwpożarowych powinny być adresowane do przewoźników kolejowych, a nie do zarządcy kolei. Dlatego też dokonana przez WSA w Warszawie wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym jest błędna. Argumentami za taką wykładnią wspomnianego przepisu nie mogą być postanowienia art. 55 "ustawy o transporcie drogowym". Wymieniony przepis art. 55 tej ustawy daje spółce [...] jedynie prawo, a nie nakłada obowiązku urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych. Z przepisu tego wynika tylko tyle, iż w sytuacji, gdy skarżący zechce urządzić pas przeciwpożarowy na nieruchomości sąsiadującej z linią kolejową, to wówczas ma prawo wejść na grunt i wykonać niezbędne czynności, wypłacając właścicielowi nieruchomości stosowne odszkodowanie;

b. art. 9 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o lasach w związku z postanowieniami § 9 i 10 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. - poprzez błędną ich wykładnię i uznanie, iż przepisy te nie nakładają na właścicieli lasów obowiązków w zakresie urządzania pasów przeciwpożarowych, lecz w sposób ogólny zobowiązują ich do zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów.

Wnikliwa analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, iż obowiązki właścicieli

lasów określone ogólne w art. 9 i art. 13 ustawy o lasach zostały skonkretyzowane w przepisach rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r., a zwłaszcza w postanowieniach § 9 i 10. Wymienione rozporządzenie miało zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy o lasach określić szczegółowe zasady zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów. Jednym ze sposobów tego zabezpieczenia jest tworzenie pasów przeciwpożarowych, których rodzaje i sposób wykonywania określają postanowienia § 10 przywołanego rozporządzenia. Postanowienia te określają z kim zarządcy lasów, dokonują uzgodnień dotyczących wykonania pasów przeciwpożarowych. Rozporządzenie wskazuje wyraźnie zarządców lasów jako organy zobowiązane do podjęcia niezbędnych czynności związanych z wykonaniem pasów przeciwpożarowych.

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

a. art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a i art. 29 K.p.a. – decyzja Miejskiego Komendanta Państwowej Straży Pożarnej w Ostrołęce z dnia [...] lipca 2011 r. zmieniona decyzją Mazowieckiego Komendanta PSP W Warszawie z dnia [...] września 2011 r. jest nieważna, gdyż została skierowana do niewłaściwego podmiotu, który nie może być stroną w sprawie, a mianowicie została skierowana do jednostki organizacyjnej [...] S.A.- Zakładu Linii Kolejowy w S., ul. [...], który nie ma osobowości prawnej. Zgodnie z art. 29 K.p.a. stroną w postępowaniu administracyjnym jest osoba prawna, a nie jej jednostka organizacyjna. Wobec tego zaskarżone decyzje organów I i II instancji powinny zostać uchylone.

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a., art. 75 § 1, art. 80 K.p.a.- poprzez dokonanie błędnej oceny dowodów, a zwłaszcza protokołu z czynności kontrolno- rozpoznawczych przeprowadzonych w dniu 12 lipca 2011 r. poprzez przyjęcie, iż to ruch kolejowy jest źródłem pożarów lasów, gdyż podczas hamowania pociągów dochodzi do wytwarzania słupa iskier. Ocena ta jest sprzeczna z logiką oraz niezaprzeczalnymi faktami, iż [...] S.A. jako zarządca kolei odpowiada przede wszystkim za techniczne zabezpieczenie sprawności torów kolejowych oraz umożliwienie elektrowozom zasilania prądem /dbałość o infrastrukturę/. Natomiast źródłem wymienionego słupa iskier i w ostateczności pożarów lasów sąsiadujących z liniami kolejowymi są pociągi, które stanowią własność spółek kolejowych zajmujących się przewozem ludzi i towarów.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnym w Warszawie do ponownego rozpoznania, a w razie stwierdzenia przez Sąd braku naruszenia przepisów postępowania o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku. Skarżąca Spółka wniosła także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, określoną w § 2 tego przepisu. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych we wniesionej kasacji podstaw.

Za niepodlegający uwzględnieniu należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania to jest art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. i art. 29 K.p.a. Kontrolowane w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzje istotnie zostały skierowane do [...] S.A. Zakład Linii Kolejowych w S., gdy tymczasem adresatem tej decyzji, podmiotem zobowiązanym do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych, winien być zarządca infrastruktury kolejowej, czyli mająca osobowość prawną Spółka [...]. Dopisanie nazwy zakładu w treści decyzji nie uniemożliwia jednak ani identyfikacji podmiotu zobowiązanego, ani też nie pozwala na przyjęcie, iż decyzja ta została skierowania do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a.). Wymienienie jednostki organizacyjnej Spółki w treści decyzji nie pozbawiło Spółki statusu strony, a była ona przy tym reprezentowana przez Dyrektora tego Zakładu. Stwierdzić trzeba, iż urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych jest obowiązkiem zarządcy infrastruktury kolejowej (art. 4 pkt 7 i 1 ustawy o transporcie kolejowym). Z kolei zgodnie z art. 15 ust. 4 i ust. 4a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) liniami kolejowymi zarządza [...] S. A., będące zarządem kolei w rozumieniu ustawy o transporcie kolejowym. Stąd też, stosownie do art. 17 ust. 1 i art. 55 ustawy, skarżąca Spółka jest podmiotem obowiązanym do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych w sąsiedztwie zarządzanych przez nią linii kolejowych.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów, stwierdzić trzeba, że za ich pomocą autor skargi kasacyjnej zakwestionował stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż obowiązek utrzymania pasów przeciwpożarowych (ich mineralizacji) spoczywa na skarżącej Spółce [...] S.A. Ze stanowiskiem tym nie sposób się jednak zgodzić z następujących przyczyn. Zaznaczyć także trzeba, iż wskazanie w treści zarzutów na ustawę "o transporcie drogowym" zamiast "kolejowym" należało uznać za oczywistą omyłkę przy uwzględnieniu wywodów kasacji, jak również przedmiotu sprawy.

I tak stwierdzić trzeba, iż budowa linii kolejowych i ich lokalizacja wynikająca, co oczywiste z wielu czynników, w tym potrzeb gospodarczych, uzależniona jest przede wszystkim od woli i konkretnych rozwiązań, jakie przewidział ich inwestor. Stwierdzić trzeba, iż wybór przebiegu inwestycji liniowej przez określone obszary, w tym leśne stanowił i stanowi uprawnienie podmiotów je realizujących. Skoro, zatem ustawa przyznaje określone prawo ustalonym podmiotom, to tym samym logicznym pozostaje, iż w związku z realizacją linii kolejowych nakłada na podmioty te również określone obowiązki. Jednym z takich obowiązków jest niewątpliwie dbałość o stan środowiska i ponoszenie odpowiedzialności za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Powyższa zasada została jednoznacznie określona w art. 86 Konstytucji RP. Wskazane wyżej założenie znalazło też swoje potwierdzenie w budowie podstawowego dla funkcjonowania transportu kolejowego aktu, tj. w ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym. Normując w tejże ustawie m.in. zasady korzystania z infrastruktury kolejowej, zarządzania nią i jej utrzymania, a także zasady prowadzenia ruchu kolejowego i wykonywania przewozów kolejowych oraz warunki przygotowania inwestycji dotyczących linii kolejowych o znaczeniu państwowym, w tym warunki lokalizacji i nabywania na ten cel nieruchomości, wskazując organy właściwe w tych sprawach, w rozdziale 4 tej ustawy określono również zasady bezpieczeństwa organizacji transportu kolejowego. W myśl art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym "Zarządcy i przewoźnicy kolejowi oraz użytkownicy bocznic kolejowych są zobowiązani spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające: ...... 3) ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska...". Powyższa norma ma niewątpliwie charakter ogólny, co trafnie dostrzegł Sąd pierwszej instancji. Nie wskazuje, bowiem powyższy przepis ani w jaki sposób obowiązki w nim wymienione mają być realizowane, ani też nie wymienia żadnych instrumentów prawnych do ich realizacji. Obowiązek sformułowany w art. 17 ustawy o transporcie kolejowym obejmuje powinność urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych w sąsiedztwie linii kolejowej, niezależnie od tego przez jaki teren linia przebiega, również zatem na terenie lasów. Uszczegółowienia obowiązku związanego z ochroną przeciwpożarową dokonano natomiast w Rozdziale 9 ww. ustawy. Już w jego tytule wskazano, iż przedmiot regulacji stanowi m.in. wykonywanie robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowych. Tak, więc istotne uzupełnienie normy prawnej art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym stanowi art. 55 tej ustawy. W ust. 1 pkt 3 tego ostatniego przepisu stwierdzono, iż "zarządca ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe". Zawarty w powyższej regulacji zwrot "ma prawo", odnosi się do uprawnienia zarządcy do korzystania z cudzych gruntów w celu realizacji obowiązku wynikającego z art. 17 ustawy o transporcie kolejowym, tj. zapewnienia właściwej ochrony przeciwpożarowej. Przepis art. 55 ust. 1 tej ustawy daje, więc zarządcy prawo dysponowania nieruchomością sąsiadującą z torami kolejowymi po to, aby podmiot ten mógł wykonać ciążący na nim z mocy art. 17 ust. 1 ww. ustawy obowiązek zapewnienia przeciwpożarowej ochrony. Posłużenie się w art. 55 ustawy o transporcie kolejowym zwrotem "ma prawo" nie oznacza, wbrew odmiennym wywodom autora kasacji, iż z zakresu obowiązków zarządcy należałoby wyłączyć m. in. urządzanie i utrzymanie pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych. Powyższy zwrot, przy uwzględnieniu przedstawionych na wstępie wywodów wskazuje na możliwość wykonywania robót związanych z utrzymaniem i urządzeniem pasów na gruncie nienależącym do zarządcy linii kolejowych. Oznacza to uprawnienie do określonego zachowania w stosunku do gruntów sąsiednich, które jest jednocześnie instrumentem realizacji przedstawionego powyżej ogólnego obowiązku zapewnienia ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska, wynikłej z faktu usytuowania linii kolejowej na obszarach leśnych. Z kolei kwestie dotyczące koniecznych parametrów pasów przeciwpożarowych w sąsiedztwie linii kolejowej, na której prowadzony jest ruch uregulowane są w § 9 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie zawierającego stosowną delegację art. 54 ustawy o transporcie kolejowym, w oczywisty sposób wskazując tym samym, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, że obowiązki, które reguluje odnoszą się do zarządców linii kolejowych, nie zaś do właścicieli lasów.

Podkreślana przez stronę skarżącą okoliczność, iż niebezpieczeństwo powstania pożaru wynika z ruchu pociągów w procesie ich hamowania, a wobec tego, to przewoźnicy kolejowi, wydzieleni ze spółki prawa handlowego winni być zobowiązani do urządzenia i utrzymania pasów przeciwpożarowych, jest chybiona z uwagi na fakt, iż to zarządca linii jest jej dysponentem, bowiem to w jego gestii pozostaje odpowiedzialność za istnienie i właściwe funkcjonowanie określonej linii kolejowej (por. art. 4 pkt 1 i art. 5 ustawy o transporcie kolejowym).

Poprzednio obowiązujące rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006 r. wymieniało w § 34 ust. 3 pkt 2 w sposób jednoznaczny podmioty obowiązane do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych, w tym między innymi właściciela linii kolejowych. Z kolei obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. wydane na mocy art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej w § 38 wymienia ustawy określające podmioty odpowiedzialne za wykonanie pasów przeciwpożarowych. I tak w ust. 1 tego przepisu stwierdzono, iż "Lasy położone przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasu oddziela się od tych obiektów pasami przeciwpożarowymi, utrzymywanymi w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok". Natomiast ust. 2 powyższego przepisu stanowi, iż podmioty właściwe do wykonywania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych określone są w ustawie o lasach, ustawie o transporcie kolejowym oraz w ustawie o ochronie przeciwpożarowej. Wśród tych ustaw wymieniono ustawę o transporcie kolejowym. Tak, więc kwestia podmiotu zobowiązanego do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych jest dzisiaj uregulowana tylko w ustawie.

Przepis art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o lasach nakłada na właściciela lasu obowiązek również ochrony przeciwpożarowej, jednakże zakres tej ochrony jest odmienny od obowiązków wskazanych w ustawie o transporcie kolejowym. Wydane, bowiem na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy o lasach, rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. określając w § 10 cztery podstawowe rodzaje pasów przeciwpożarowych, nie wskazuje wśród nich pasa przeciwpożarowego oddzielającego las od linii kolejowej. Ten, bowiem rodzaj pasów znajduje szczegółowe uregulowanie, co do zasad jego urządzania w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. wydanego na podstawie ustawy o transporcie kolejowym. Oznacza to, że z ustawy o lasach wynika dla ich właścicieli obowiązek wykonania pasów określonych w § 10 rozporządzenia z dnia 22 marca 2006 r., natomiast w ustawie o transporcie kolejowym i rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. i w § 38 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. zawarto regulację dotyczącą pasów przeciwpożarowych usytuowanych w sąsiedztwie linii kolejowych. Uwzględniając przedstawione wyżej okoliczności, stwierdzić należało, iż podmiotem właściwym do wykonania i utrzymania pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe od obszarów leśnych, o którym mowa w § 38 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. jest zarządca infrastruktury kolejowej (art. 55 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym), skoro źródłem mogącym stanowić zagrożenie pożarowe dla lasu jest ruch kolejowy. Taki też wniosek trafnie wysnuł Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając niniejszą sprawę.

Konkludując przedstawione wyżej wywody stwierdzić trzeba, iż nałożony na kolej, jako zarządcę linii kolejowych obowiązek ma charakter niewątpliwie publicznoprawny. Realizacja tego obowiązku została określona w akcie rangi ustawowej, a więc w ustawie o transporcie kolejowym, jak i w aktach wykonawczych wydanych w oparciu o stosowne upoważnienie ustawowe. Zawarte w § 38 rozporządzenia z dnia 7 czerwca 2010 r. wydanego na mocy art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej odesłanie do konkretnych ustaw w zakresie określenia jako właściwych podmiotów do wykonania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie narusza art. 7 Konstytucji RP, bowiem konkretyzacja właściwego podmiotu do realizacji wymaganych ustawą zadań wynika z ustaleń faktycznych konkretnej sprawy.

Z powyższych względów za bezzasadne należało uznać zarzuty kasacji dotyczące naruszenia prawa materialnego, to jest § 38 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 i 3 i art. 55 i art. 56 ustawy o transporcie kolejowym. Za pozbawiony uzasadnionych podstaw z przyczyn wyżej przedstawionych uznać należało też zarzut naruszenia art. 9 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o lasach w związku z § 9 i 10 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. Oddaleniu polegał też zarzut naruszenia art. 145 § 1 P.p.s.a., art. 75 § 1 i art. 80 K.p.a. W świetle przedstawionej wyżej wykładni norm prawnych za nieuprawnione przyjąć należało wywody strony skarżącej, iż źródłem pożarów lasów są pociągi, które stanowią własność spółek kolejowych zajmujących się przewozem ludzi i towarów, a nie [...] S.A. jako zarządca kolei odpowiadający przede wszystkim za techniczne zabezpieczenie sprawności torów kolejowych.

Wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił wniesioną skargę kasacyjną.