Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 122/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 69 ust. 1 oraz art. 47 ust. 4
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie: NSA Andrzej Irla (spr.) WSA Jacek Bursa Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi H. P., C. G. i D. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia 14 marca 1994 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących H. P., C. G. i D. M. kwotę 30 zł (trzydzieści złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 stycznia 1994 r., znak: [...], Kierownik Urzędu Rejonowego w N. działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 48 ust. 1 i art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z 1985 roku (tekst jednolity Dz. U. z 1991 roku, Nr 30, poz.127 z późn. zm.) umorzył postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej nr p.gr. l. kat. "1" o pow. 6a 98m2 i p. gr. l. kat. "2" o pow. 6a 80m2 położonej w Z. na [...]. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że pismem z dnia 17 czerwca 1991 r. H. B. wystąpiła z wnioskiem o zwrot działki ewidencyjnej nr "3" obręb [...] o powierzchni 15a 22 m2 położonej w Z.. Orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 6 maja 1965 r., znak: [...], H. B. została pozbawiona prawa własności nieruchomości oznaczonej nr "1" i "2" o powierzchni łącznej 13 a 78 m2 opisanej w Lwh 5804. Decyzją Urzędu Miasta Z. i Gminy [...] w Z. z dnia 8 czerwca 1974 r., znak: [...], H. B. otrzymała odszkodowanie w wysokości 79 440 zł za wywłaszczoną nieruchomość, objętą Lwh 5804, zapisaną pod pozycją [...] wykazu zmian gruntowych o powierzchni łącznej 13 a 24m2. Powołany wyżej wykaz zmian gruntowych porównał katastralny stan wywłaszczeniowy z nowym stanem ewidencyjnym i wykazał, że z działek o nr "1" i "2" o powierzchni łącznej 13 a 78 m2 powstały działki ewidencyjne "4" i "5" obręb [...] o powierzchni łącznej 13 a 24m2, których właścicielem zgodnie z Aktem Własności Ziemi Nr [...] z dnia [...] września 1973 r. stała się H. B.. Akt ten uwłaszczył H. B. na działce ewidencyjnej nr "3" obręb [...] o powierzchni 15 a 22m2. Akt ten został następnie uchylony z urzędu w całości decyzją Urzędu Miejskiego w Z. z dnia 24 kwietnia 1974 r., znak [...]. Ostateczną decyzją Wojewódzkiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia przy Wojewodzie [...] z dnia 30 maja 1974 roku, Nr [...], powyższa decyzja Urzędu Miejskiego w Z. została utrzymana w mocy. Zgodnie z art. 48 ust. 1 wyżej powołanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z 1985 roku urząd zawiadomił wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania administracyjnego i terminie rozprawy administracyjnej, która została wyznaczona na dzień 31 marca 1993 roku. Pomimo prawidłowego zawiadomienia o rozprawie administracyjnej, wnioskodawczyni nie wzięła udziału w przeprowadzonej rozprawie. Pismem z dnia 5 czerwca 1993 roku urząd wystąpił do H. B. z prośbą o wyjaśnienie swojej nieobecności na rozprawie administracyjnej na gruncie oraz o podanie, czy podtrzymuje czy też cofa swój wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W dniu 23 czerwca 1993 roku H. B. podała, że nie wycofuje swego wniosku. Wobec powyższego organ ponownie pismem z dnia 16 grudnia 1993 roku wyznaczył termin rozprawy administracyjnej na dzień 7 stycznia 1994 roku, która miała na celu zapoznać stronę z warunkami zwrotu nieruchomości wywłaszczonej i sposobem rozliczenia finansowego zgodnie z obowiązującymi aktualnie przepisami prawa w tym zakresie, jak również poinformować o konieczności dokonania podziału działki ewidencyjnej "6" i wydzielenia z niej działki ewidencyjnej odpowiadającej działkom nr "1" i "2" o powierzchni ogólnej 13 a 78m2. Strona po raz kolejny nie stawiła się na rozprawę administracyjną bez podania powodu swej absencji, jak również nie ustosunkowała się do sprawy zwrotu i związanego z nim rozliczenia finansowego. Organ pierwszej instancji uznał, że postępowanie administracyjne dotyczące zwrotu objętych wnioskiem działek stało się bezprzedmiotowe, ponieważ wnioskodawczyni po złożeniu wniosku o zwrot i pisemnej deklaracji niewycofania tegoż żądania, poprzez brak czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu, tj. niestawienie się na wyznaczonych trzech rozprawach administracyjnych, uniemożliwiła rozpatrzenie sprawy w trybie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z 1985 roku.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji Wojewoda [...] decyzją z dnia 14 marca 1994 r., znak: [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Podstawę prawną decyzji organu odwoławczego stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, póz. 26 z późn. zm.) oraz art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, póz. 127 z późn. zm.). W uzasadnieniu Wojewoda [...] podał, że rozstrzygnięcie dokonane przez organ l instancji w przedmiotowej sprawie jest prawidłowe, z tym jednak, że przyczyny umorzenia postępowania wymienione w uzasadnieniu decyzji kierownika Urzędu Rejonowego w N. nie są trafne. Nieuczestniczenie wnioskodawczyni w rozprawie administracyjnej zorganizowanej przez organ l instancji zgodnie z wymogiem określonym w przepisie art. 48 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie może stanowić podstawy do umorzenia prowadzonego w tej sprawie postępowania. Wymieniony przepis nakłada na rejonowy organ rządowej administracji ogólnej obowiązek przeprowadzenia rozprawy w przypadku rozpatrywania sprawy zwrotu nieruchomości, jednak przepis ten nie przewiduje obowiązku brania udziału w rozprawie osób, występujących z wnioskiem o zwrot nieruchomości. Organ odwoławczy zaznaczył jednak, że nieruchomość, o zwrot której wniosła H. B. znajduje się w zarządzie Spółki Akcyjnej "[...]", a to na podstawie decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...] z dnia 7 czerwca 1979 r., nr [...]. Zgodnie z art. 2 ust.1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, będące w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem przedmiotem użytkowania wieczystego. Stosownie więc do treści cytowanego przepisu nabycie prawa wieczystego użytkowania przez Spółkę Akcyjną "[...]" nastąpiło z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. Powyższa okoliczność ma istotne znaczenie przy rozstrzygnięciu sprawy, a to w związku z wytycznymi zawartymi w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., sygn. akt III AZP 13/93 i z dnia 22 grudnia 1993 r., sygn. akt III AZP 24/93, z których wynika, że nie można orzekać o zwrocie nieruchomości w trybie art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w przypadkach gdy nieruchomość nie znajduje się we władaniu Skarbu Państwa lub gminy. Ta okoliczność, zdaniem organu odwoławczego, decyduje po umorzeniu postępowania zwrot nieruchomości w niniejszej sprawie.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie H. B.. Podtrzymała swoje żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i podniosła, że nieruchomość ta nie została wykorzystana na cele zgodne z decyzją o wywłaszczeniu, albowiem charakter istniejącej zabudowy nie odpowiada tej wskazanej w decyzji wywłaszczeniowej. Skarżąca podkreśliła, że część odebranej jej nieruchomości nie została w ogóle zabudowana, co przesądza o bezprawnym charakterze działań podjętych przez organy administracji w jej sprawie. Podała nadto, że zwrot nieruchomości powinien nastąpić bez jednoczesnego obowiązku oddania wypłaconego odszkodowania, ponieważ wypłacone kwoty winny zostać potraktowane jako wynagrodzenie za ponad dwudziestoletnią dzierżawę odebranej działki. Skarżąca wskazała także, że zaskarżona decyzja zawiera błędne oznaczenie powierzchni działki.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Powołując się na poglądy wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego organ drugiej instancji podał, że okolicznością uzasadniającą umorzenie postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości był fakt, że sporna nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym jednoosobowej spółki z udziałem Skarbu Państwa – [...] S.A. - następcy prawnego Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]".

Postanowieniem z dnia 20 czerwca 1995 r. Naczelny Sąd Administracyjny -Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na wszczęcie przed Kierownikiem Urzędu Rejonowego N. postępowania administracyjnego w przedmiocie wygaśnięcia użytkowania wieczystego spółki [...] S.A. z siedzibą w W., przysługującego tej spółce m.in. w stosunku do nieruchomości należących uprzednio do skarżącej. Postępowanie to zakończyło się prawomocną decyzją Wojewody [...] z dnia 22 sierpnia 2002 r., znak: [...], o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty [...] z dnia 5 marca 2002 r., znak [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozwiązania użytkowania wieczystego przysługującego spółce [...] S.A. (prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt: 505/08).

Z uwagi na śmierć skarżącej, sąd ponownie zawiesił postępowanie w tej sprawie a następnie postanowieniem z dnia 25 stycznia 2011 r. podjął je z udziałem następców prawnych skarżącej. Z kolei wobec śmierci S. B. sąd zawiesił postępowanie (postanowienie z dnia [...] marca 2011 r.), a po ustaleniu następców prawnych zmarłego podjął postępowanie sądowe z ich udziałem (postanowienie z dnia [...] maja 2011 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, póz. 1270). Wobec powyższego właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działający w oparciu o przepisy tej ustawy.

Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność ich uchylenia.

Punktem odniesienia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dniu 14 marca 1994 r. (tekst jednolity: Dz. U. 1991 r., Nr 30, póz. 127, dalej jako: "ustawa" lub "u.g.g. i w.n."). Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Według art. 47 ust. 4 powołanej wyżej ustawy nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inne cele niż cele określone w decyzji o wywłaszczeniu, chyba że nie mogła być zwrócona w trybie określonym w art. 69 z braku zgody poprzedniego właściciela albo jego następcy prawnego. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji uwzględnić także należy przepisy ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., nr 79, póz. 464 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ostatnio powołanej ustawy grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, o których mowa w ust. 1, oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali, o których mowa w ust. 2, stwierdza się decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarząd u gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. W decyzji tej określa się również warunki użytkowania wieczystego z zachowaniem zasad określonych w art. 236 Kodeksu cywilnego. W decyzji ustala się także kwotę należną za nabycie własności, o której mowa w ust. 2, oraz sposób zabezpieczenia wierzytelności określony w ust. 9.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, na mocy decyzji z dnia 7 czerwca 1979 r., nr [...], między innymi będące przedmiotem postępowania działki "4" oraz "5" (oznaczone poprzednio numerami "1" i "2"), zostały oddane w użytkowanie Przedsiębiorstwu Państwowemu Hotel [...] "[...]" (k. 49 akt administracyjnych). Zgodnie z brzmieniem tej decyzji Przedsiębiorstwu Państwowemu - Hotel [...] "[...]" w Z. przekazano odpłatnie, na czas nieokreślony (pkt 1 decyzji) wskazane w tej decyzji grunty (wśród których znajdowała się także nieruchomość, której poprzednią właścicielką była H. B.) do korzystania z wyłączeniem innych osób (pkt 3 i 4 decyzji). Podstawę prawną omawianej decyzji stanowił przepis art. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1972 r., nr 27, póz. 193) oraz przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (tekst jednolity: Dz. U. z 1969 r., nr 3, póz. 19). Zgodnie z art. 80 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości grunty te jako będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowej jednostki organizacyjnej -przeszły w zarząd Przedsiębiorstwa Państwowego Hotel [...] "[...]" w Z.. W zaskarżonej decyzji podano, że [...] S.A. - następca prawny Przedsiębiorstwa Państwowego Hotel [...] "[...]" w Z. - nabył z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. wskazane wyżej prawo, a podstawą tego nabycia był przepis art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, zaś nabycie prawa użytkowania wieczystego - zgodnie z przywołanym w decyzji poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwałach z dnia 23 września 1993 r., sygn. akt: III AZP 13/93 oraz z dnia 22 grudnia, sygn. akt: III AZP 24/93 - stoi na przeszkodzie orzekaniu w przedmiocie wniosku o zwrot nieruchomości czyniąc je bezprzedmiotowym.

Jak wynika z powyższego utrzymując w mocy decyzję o umorzeniu postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości organ drugiej instancji oparł się na założeniu, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot powoduje bezprzedmiotowość postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i prowadzi do umorzenia tego postępowania. Utrata w powyższy sposób władztwa nad wywłaszczoną nieruchomością czyni bowiem postępowanie o jej zwrot bezprzedmiotowym i zwalnia właściwe w sprawie organy od prowadzenia postępowania w przedmiocie istnienia przesłanek warunkujących taki zwrot. Pogląd powyższy nie jest trafny, albowiem nie znajdował należytego uzasadnienia w obowiązujących w dniu orzekania przez organy w niniejszej sprawie przepisach prawa. Na wstępie już podkreślić należy, że powyższe stanowisko nie znajduje także wsparcia w powołanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji judykatach Sądu Najwyższego. W układzie procesowym, w jakim zapadły obie powołane uchwały organy administracji wydały decyzje merytoryczne. W żadnym miejscu uzasadnienia obu orzeczeń Sąd Najwyższy nie wyraził poglądu, że oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste oznacza konieczność umorzenia postępowania w sprawie o zwrot takiej nieruchomości. Przywołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji tezę uchwały w sprawie III AZP 24/93, że nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, póz. 127 ze zm.), jeżeli na nieruchomości tej ustanowione zostało użytkowanie wieczyste, sąd rozpoznający niniejszą sprawę co do zasady podziela. Prawidłowe jej odczytanie nie daje jednak podstaw do twierdzenia, że wyzbycie się władztwa nad wywłaszczoną nieruchomością oznacza konieczność umorzenia postępowania w sprawie o zwrot. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury - podmiotowe i przedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania (art. 105 k.p.a.) występuje wówczas, gdy w sposób oczywisty organ prowadzący postępowanie stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W rozpoznawanej sprawie brak było podstaw pozwalających na umorzenie postępowania Fakt, iż nieruchomość wnioskowana do zwrotu została oddana w użytkowanie wieczyste, nie oznacza, iż prowadzone postępowanie jest bezprzedmiotowe w podanym wyżej znaczeniu. Uchybienie organu drugiej instancji nie ogranicza się jednak do zastosowania nieprawidłowej formy wydanego aktu administracyjnego. Rzecz bowiem w tym, że wydanie w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości merytorycznej decyzji odmownej z powołaniem na ustanowienie na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej wymagało przeprowadzenia przez organy administracji dodatkowych czynności i ustaleń. Wydając decyzję o umorzeniu postępowania w niniejszej sprawie i nie przeprowadzając postępowania co do istoty sprawy organy czynności tych nie dopełniły i pozostawiły poza zakresem swego orzekania szereg kwestii kluczowych z punktu widzenia treści rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o zmianie ustawy o g.g. i w.n. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to jednak praw osób trzecich. Zgodnie z ust. 3 powołanego wyżej przepisu nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, o których mowa w ust. 1, oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali, o których mowa w ust. 2, stwierdza się decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. Zgodnie z cytowanym przepisem wydanie deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej nabycie przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości znajdującej się w dniu 5 grudnia 1990 r. w jej zarządzie nie mogło naruszać praw osób trzecich. W orzecznictwie sądowo - administracyjnym utrwalił się pogląd, z którego wynika, że stwierdzenie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego w stosunku do wskazanych wyżej nieruchomości nie mogło nastąpić, jeśli w dniu 5 grudnia 1990 r. istniały przesłanki pozwalające na zwrot takiej nieruchomości na rzecz poprzednich jej właścicieli (por. m. in.: uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt: III ZP14/99). Obowiązkiem organów orzekających w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości było zatem ustalenie, czy według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. nieruchomość objęta wnioskiem była zbędna na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Ta bowiem okoliczność - z mocy art. 69 ust. 1 u.g.g. i w.n. - przesądzała o istnieniu podstaw do zwrotu. W rozpoznawanej sprawie organy nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie wskazanych wyżej kwestii. Sposób zagospodarowania i wykorzystania działki w zestawieniu z wskazanymi w decyzji o wywłaszczeniu celami nie był przedmiotem dociekań organów administracji. Poprzestano na stwierdzeniu, że z dniem 5 grudnia 1990 r. wnioskowana do zwrotu nieruchomość znajdowała się w użytkowaniu wieczystym [...] S.A., co oznacza bezprzedmiotowość dalszego postępowania w przedmiocie zwrotu. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło tym samym z naruszeniem powołanego wyżej art. 2 ust. 1 i 3 ustawy o zmianie ustawy o g.g. i w.n. Organ zobowiązany był prowadzić postępowanie w celu ustalenia istnienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Istnienie tych przesłanek winien oceniać według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., a dla poczynienia ustaleń w powyższym zakresie zobowiązany był podjąć stosowaną inicjatywę dowodową. Wbrew stanowisku organu nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego przez poprzednika prawnego [...] S.A. nie oznaczało bezprzedmiotowości sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. To ustalenie istnienia przesłanek pozwalających na zwrot wywłaszczonej nieruchomości warunkowało dopuszczalność i zasadność stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego. Zgodnie z art. 2 ust. 3 cytowanej ustawy podstawy do stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. istniały tylko wtedy, gdy nabycie tego prawa nie naruszało praw osób trzecich. Stwierdzenie nabycia wskazanego wyżej prawa pomimo istnienia - według oceny na dzień 5 grudnia 1990 r. - przesłanek do zwrotu naruszało prawa poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości i uniemożliwiało uwłaszczenie państwowych osób prawnych na będących w ich władaniu nieruchomościach.

W rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu zapadło przy tym przed wydaniem decyzji o stwierdzeniu nabycia prawa użytkowania wieczystego. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana w dniu 14 marca 1994 r. Bezspornym jest, że w odniesieniu do nieruchomości objętej wnioskiem H. B. decyzja uwłaszczeniowa Wojewody [...], stwierdzająca nabycie przez [...] S.A. z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa użytkowania wieczystego m. in. działki objętej wnioskiem została wydana w dniu 11 sierpnia 1994 r. (k. 24 akt sądowych). Orzekający w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ we własnym zakresie ustalił, że z dniem 5 grudnia 1990 r. nastąpiło nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego przez [...] S.A. Jak to wykazano już wyżej organ ten bezzasadnie założył, że podstawy do przyjęcia nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej istnieją bez względu na fakt zaistnienia przesłanek pozwalających na zwrot. W związku z tym wystąpienia tych ustawowych przesłanek w rozpoznawanej przez siebie sprawie organ nie uczynił przedmiotem swych rozważań. U podstaw wadliwego rozstrzygnięcia legło więc naruszenie przepisu art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy zmieniającej, które mogło mieć wpływ na jego treść. Ustalenie bowiem, że według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. w odniesieniu do działek nr "1" oraz "2" zaistniały przesłanki pozwalające na ich zwrot wykluczało nabycie prawa użytkowania wieczystego przez [...] SA Taki kształt ustaleń mógł prowadzić do możliwości orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz poprzednich właścicieli. Zasadnie zatem było, aby organ orzekający w przedmiocie zwrotu ustalił, czy według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. nieruchomość objęta wnioskiem H. B. o zwrot była zbędna na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu.

Zwrócić jeszcze należy uwagę na inny aspekt wadliwości zaakceptowanego przez organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądu, w myśl którego wyzbycie się przez Skarb Państwa (lub gminę) władztwa nad wywłaszczoną nieruchomością uniemożliwia orzekanie w przedmiocie zwrotu tej nieruchomości. Takie stanowisko pomijało wynikający z dyspozycji art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zakaz wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości na cele inne niż wskazane w decyzji o wywłaszczeniu. Istota zakazu przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na inne cele, niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu polegała na tym, że w sytuacji, kiedy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona, podmiot na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie (Skarb Państwa lub gmina), był obowiązany przed dokonaniem ewentualnej zmiany sposobu wykorzystania nieruchomości; zwrócić się do poprzedniego właściciela tej nieruchomości (wywłaszczonego) lub jego następcy prawnego z zapytaniem, czy jest on zainteresowany odzyskaniem nieruchomości na zasadach określonych w art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zgodnie z jednolitym w tym zakresie zapatrywaniem literatury i orzecznictwa sądów administracyjnych cytowany wyżej przepis był podstawą do konstruowania obowiązku organu właściwego do orzekania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości do podjęcia wszelkich przewidzianych prawem działań celem odzyskania władztwa nad taką - wykorzystywaną niezgodnie z celem wskazanym w decyzji o wywłaszczeniu -nieruchomością (por.: T. Woś: "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości", Poznań -Kluczbork, 1995 r., s. 182 - 183 oraz powołane tam piśmiennictwo i orzecznictwo). Materialne prawną przesłanką orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości była jej zbędność na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Takiego materialne prawnego wymogu nie stanowiła natomiast kwestia władania nieruchomością. Podstawowe znaczenie dla toku postępowania w przedmiocie zwrotu miało zatem ustalenie, czy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt: I OSK 879/06). To zaś, że Skarb Państwa (lub gmina) nie władał wywłaszczoną nieruchomością miało takie tylko znaczenie, że organ orzekający w przedmiocie zwrotu nie mógł do czasu przejęcia jej we władanie orzec o zwrocie. Organ ten nie mógł jednak poprzestać na powstrzymaniu się od wydania decyzji merytorycznej do czasu odzyskania władztwa nad taką nieruchomością, a zobligowany był do podjęcia w tym zakresie stosownej inicjatywy. Celem tych działań było rozważenie wszelkich możliwości mogących prowadzić do rozwiązania stosunków prawnych, stanowiących podstawę władztwa osób trzecich a forma aktywności organu determinowana była rodzajem wspomnianych stosunków prawnych.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ nie rozważał w ogóle konieczności podjęcia wskazanych wyżej działań, a w szczególności działań zmierzających do ewentualnego usunięcia z obrotu prawnego decyzji potwierdzającej nabycie użytkowania wieczystego przez [...] S.A. w W.. Bezpodstawnie i przedwcześnie organ administracji uznał, że samo tylko oddanie nieruchomości wywłaszczonej w użytkowanie wieczyste bezprzedmiotowym czyni postępowanie w przedmiocie jej zwrotu. Organ nie uczynił także przedmiotem swoich rozważań tego, czy oddanie wnioskowanej do zwrotu nieruchomości w użytkowanie Przedsiębiorstwu Państwowemu Hotel [...] "[...]" (na mocy decyzji z dnia 7 czerwca 1979 r., k. 49 akt administracyjnych) stanowiło zgodne z celem wskazanym w decyzji o wywłaszczeniu jej wykorzystanie. Kategoryczne rozstrzygnięcie tej kwestii na obecnym etapie, w oparciu o zgromadzony przez organy prowadzące postępowanie materiał dowodowy, nie jest możliwe, a ma ona zasadnicze znaczenie dla oceny skutków uchybienia przez organ dyspozycji art. 47 ust. 4 u.g.g. i w.n. Uznać należy, że omówiona wadliwość sposobu procedowania przez organy w niniejszej sprawie mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie sposób bowiem wykluczyć, że przyjęcie prawidłowej wykładni przepisu art. 47 ust. 4 u.g.g. i w.n., podjęcie omówionych wyżej działań a także dokonanie ustaleń we wskazanym wyżej zakresie doprowadziłoby do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot objętej wnioskiem H. B. działki.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja naruszała prawo oznaczało konieczność jej uchylenia, zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 z późn. zm.). Orzekając w granicach sprawy i stosując przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy niezbędne było uchylenie także - obarczonej tą samą wadą - decyzji organu pierwszej instancji (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na kwotę kosztów postępowania w niniejszej sprawie złożyła się kwota 30 zł tytułem zwrotu wpisu uiszczonego od skargi.