Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1066/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej przyznania zaliczki alimentacyjnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] przyznał w pkt 1 K. S. zaliczkę alimentacyjną w wysokości po 200 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2007 r. do 30 września 2008 r., postanawiając w pkt 2 o terminie wypłaty świadczenia najpóźniej do ostatniego dnia każdego miesiąca na konto osobiste.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr[...] – m.in. na podstawie art. 10 ust. 7 i bez powołania się na art. 10a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 2005 r., nr 86, poz. 732 ze zm., dalej: ustawa z 2005 r.– zmieniono decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. w ten sposób że przyznano zaliczkę alimentacyjną w wysokości po 43,26 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2008 r. do 30 września 2008 r. W pkt II wskazano, że kwota 313,48 zł tytułem różnicy między kwotą przyznaną decyzją (tj. kwotą 43,26 zł) kwotą otrzymanego świadczenia w miesiącu marcu i kwietniu 2008 r. (łącznie 400 zł) pozostanie do spłaty – w tym 216,30 zł zostanie potrącone z bieżących świadczeń, a 97,18 pozostanie do spłaty. W pozostałej części decyzja nie ulega zmianie (punkt III).

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] wstrzymano z dniem 1 maja 2008 r. wypłatę zaliczki alimentacyjnej na K. S. przyznaną decyzją z dnia [...] listopada 2007 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] ten sam organ – podając w podstawie prawnej m.in. art. 10 ust. 7 i art. 10a ustawy z 2005 r. - zmienił decyzję z dnia 13 listopada 2007 r. w ten sposób, że przyznał K. S. zaliczkę alimentacyjną w wysokości 43,26 zł miesięcznie na okres od 1 marca 2008 r. do 30 kwietnia 2008 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] ustalono, że kwota 313,48 zł pobrana przez K. S. tytułem zaliczki alimentacyjnej jest świadczeniem nienależnie pobranym. Strona wniosła odwołanie od tej decyzji.

W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej SKO) w składzie J. B., E. S. i M. P. decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Prezydent [...] ustalił, że kwota 318,48 zł pobrana przez K. S. tytułem zaliczki alimentacyjnej w okresie od 1 marca 2008r. do 30 kwietnia 2008 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Na skutek wniesionego odwołania od decyzji z dnia 10 lipca 2009 r., SKO w składzie E. S., B. S., M. P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] utrzymało ww. decyzję w mocy. Strona wniosła skargę do sądu administracyjnego na decyzję organu II instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 898/09:

- uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...];

- uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...];

- stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...];

- stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2008 r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że decyzja z dnia [...] maja 2008 r. rażąco naruszała art. 11 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z 2005 r. Decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r. rażąco naruszała art. 29 ust. 1 ustawy z 2005 r., przy czym za okres 1 marca 2008 r. do 30 kwietnia 2008 r. organ orzekł z naruszeniem zasady res iudicata, skoro o obniżeniu zaliczki z kwot 200 zł miesięcznie do 43,26 zł miesięcznie orzekł ostateczną decyzja z dnia [...] kwietnia 2008 r., która stała się ostateczną w dniu 13 maja 2008 r. o północy. Decyzje z dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz z dnia [...] lipca 2009 r. a także z dnia [...] maja 2009 r. i [...] stycznia 2009 r. musiały zostać uchylone, ponieważ zdaniem Sądu brak było przesłanek do uznania, że skarżąca pobrała nienależnie zaliczkę w rozumieniu art. 15 i art. 18 ust. 2 ustawy z 2005 r. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j. t. Dz. U. 139/06/992 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych bądź uśr). Organy nie wykazały bowiem, że K. S. pobrała zaliczkę alimentacyjną mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do zaliczki alimentacyjnej albo wstrzymania wypłaty zaliczki alimentacyjnej w całości bądź w części. Skarżąca nie została pouczona o braku prawa do pobierania zaliczki alimentacyjnej w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie upatruje przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr w upływie okresu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z 2005 r. (który nigdy w sprawie nie znalazł zastosowania i który to przepis utracił moc dnia 7 lipca 2008 r.) i w braku wyroku Sądu orzekającego rozwód lub separację ojca strony, tj. J. S. (która to okoliczność nie miała wpływu na wypłatę zaliczki). Nadto Sąd wskazał, że stanowisko skarżącej upatrującej naruszenie prawa w nierozstrzygnięciu jej wniosków o umorzenie należności jest nietrafne. Za prawidłowe należy uznać stanowisko, że wniosek o umorzenie należności może być rozpoznany dopiero po ostatecznym ustaleniu, że dana zaliczka alimentacyjna została nienależnie pobrana i po ostatecznym orzeczeniu o obowiązku jej zwrotu (art. 15 i 16 uzal). Sąd wskazał, że skutkiem wydanego wyroku jest pozostawienie w obrocie prawnym ostatecznych decyzji Prezydenta Miasta z [...] listopada 2007 r. i [...] kwietnia 2008 r.

W dniu [...] września 2010 r. wydano trzy decyzje pod numerem [...].

Pierwszą decyzją umorzono postępowanie wszczęte w dniu [...] sierpnia 2008 r. w sprawie decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu organ wskazał, że jest związany oceną prawną i wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawartymi w wyroku z dnia 6 maja 2010 r., sygn. IV SA/Po 898/09. Przyjmując stanowisko tego Sądu, organ zauważył, że art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie znajduje zastosowania, ponieważ K. S. nie została pouczona o braku prawa do pobierania zaliczki alimentacyjnej w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Drugą decyzją umorzono postępowanie w sprawie wstrzymania wypłaty zaliczki alimentacyjnej w związku z wezwaniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] do zapłaty. W uzasadnieniu organ wskazał, że jest związany oceną prawną dokonaną przez Sąd ww. wyroku. Art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej nie znajdował w niniejszej sprawie zastosowania.

Trzecią decyzją zmieniono decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] i przyznano zaliczkę alimentacyjną dla K. S.

- w wysokości po 43,26 zł miesięcznie za okres od 1 maja 2008 r. do 31 maja 2008 r. oraz w wysokości po 32,22 zł miesięcznie za okres od 1 czerwca 2008 r. do 30 września 2008 r. (pkt. I);

- kwota 313,48 tytułem różnicy między kwotą przyznaną decyzją zmieniającą z dnia 18 kwietnia 2008 r. (tj. kwotą 42,26 zł) a kwotą otrzymanego świadczenia w okresie od marca 2008 r. do kwietnia 2008 r. (łącznie 400 zł) pozostanie do spłaty – w tym 128,88 zł zostanie potrącone z bieżących świadczeń, a kwota 184,60 zł pozostanie do spłaty (pkt. II).

- kwota 11,04 zł tytułem różnicy między kwotą przyznaną niniejszą decyzją (32,22 zł), a kwotą otrzymanego świadczenia w miesiącu maju 2008r. (43,26 zł) pozostanie do spłaty (pkt. III).

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. Prezydent Miasta [...] podjął postępowanie z urzędu w sprawie o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu zaliczki alimentacyjnej ustalonej decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ wskazał, że SKO postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. zawiesiło rozpatrzenie sprawy do czasu rozpatrzenia sprawy przez sąd administracyjny skargi na decyzję SKO z dnia [...] sierpnia 2009 r. W dniu [...] maja 2010r. SKO przekazało wniosek o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia do Prezydenta Miasta [...]. Organ wskazał, że w związku z wydaniem przez Sąd wyroku podjęcie postępowania stało się możliwe.

Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. SKO w składzie J. B., P. M., H. P. uchylił w całości decyzję z dnia [...] września nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji z dnia [...] listopada 2007 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Prezydent [...] umorzył postępowanie w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 313,48 zł. Powodem uchylenia było niezawiadomienie przez organ strony o wszczęciu postępowania administracyjnego. Nadto doszło do uchybienia polegającego na ponownym orzeczeniu w tej samej sprawie w przypadku zaliczki za maj 2008r.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] - działając m.in. na podstawie art. 10 ust. 6, 7, 8 ustawy z 2005 r. w zw. z art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2016.23 j.t., dalej jako k.p.a.) Prezydent Miasta [...]:

- zmienił decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. w punkcie I podpunkt 1 przez przyznanie zaliczki alimentacyjnej dla strony w wysokości po 43,26 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2008 r. do 31 maja 2008 r. oraz w wysokości 32,22 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2008 r. do 30 września 2008 r.

- kwota 313,48 zł tytułem różnicy między kwotą przyznaną decyzją zmieniającą z dnia [...] kwietnia 2008 r. (43,26 zł), a kwotą otrzymanego świadczenia w okresie od marca 2008 r. do kwietnia 2008 r. (łącznie 400 zł) pozostanie do spłaty - w tym 128,88 zł zostanie potrącone z bieżących świadczeń, a kwota 184,60 zł pozostanie do spłaty (punkt II decyzji)

- kwota 11,04 zł tytułem różnicy między kwotą przyznaną niniejszą decyzją (32,22 zł), a kwotą otrzymanego świadczenia w miesiącu maju 2008 r. (43,26 zł) pozostanie do spłaty (punkt III decyzji).

Decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] SKO w składzie M. B., J. B. i P. M. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] maja 2011 r. Strona wniosła na tą decyzję skargę do sądu administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 8/12 uchylił decyzję z dnia [...] września 2011 r. nr[...].

W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że podstawą prawną zapadłych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć były postanowienia nie obowiązującej już ustawy z 2005 r. Zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2007 r., nr 192, poz. 1378 ze zm., dalej ustawa z 2007 r.) sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Prawo skarżącej do zaliczki alimentacyjnej powstało przed dniem wejścia w życie ustawy z 2007 r. W obrębie szerokiego sformułowania pojęcia spraw o zaliczki alimentacyjne mieści się niewątpliwie sprawa zmiany jej wysokości oraz zwrotu. Przesłanki przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz jej wysokość zostały określone w art. 7-9 ustawy z 2005 r. Sąd wskazał, że poza sporem w pozostawała sama zasadność przyznania skarżącej powyższej zaliczki, przesądzona zarówno w ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2007 r., jak i w prawomocnym wyroku WSA z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 898/09. Prawo do zaliczki ustalane jest stosownie do art. 10 ust. 6 na okres zasiłkowy w wysokości, o której stanowi art. 8 ustawy z 2005 r. Obowiązkiem organu właściwego wierzyciela, którym zgodnie z art. 2 pkt 4 jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej, pozostaje dokonanie rozliczenia po upływie kwartału pomiędzy wypłaconą zaliczką a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym. Zgodnie z art. 10 ust. 8 ustawy z 2007r., wysokość zaliczki w następnym kwartale stanowi różnicę pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym albo kwotami, o których mowa w art. 8 ustawy, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. Ustawodawca w przepisach art. 10 ust. 7 i 8 ustawy z 2007 r. używa terminu kwartał w znaczeniu trzech miesięcy, w których wypłacana jest zaliczka alimentacyjna. Wyegzekwowanie jakiejkolwiek kwoty z tytułu świadczeń alimentacyjnych stwarza obowiązek po stronie organu administracji dokonania rozliczenia w danym kwartale w stosunku do wypłaconej za ten okres zaliczki alimentacyjnej (wyrok NSA z 7 września 2007 r., I OSK 1824/06, "CBOSA"). Na organie właściwym wierzyciela, zgodnie z art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. spoczywa przy tym obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego będzie możliwe tylko wówczas, gdy zostaną wszechstronnie wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a stronie zostanie zapewniony czynny udział w każdej fazie postępowania.

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy Sąd zauważył, że organy obu instancji nie ustaliły w prawidłowy sposób stanu faktycznego. SKO w decyzji z dnia [...] lutego 2011 r., która poprzedziła wydanie decyzji organu I instancji z dnia [...] maja 2011 r. zwróciło uwagę na to, że organ I instancji zmieniając decyzją z dnia [...] września 2010 r. decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. orzekł ponownie w tej samej sprawie, przyznając zaliczkę alimentacyjną za miesiąc maj 2008 r., która została już przyznana skarżącej w tej samej kwocie decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Ustosunkowując się do tego uchybienia organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2011 r. zwrócił uwagę na to, że decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. zmienił decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. w ten sposób, że przyznał zaliczkę alimentacyjną w wysokości 43,26 zł miesięcznie na okres od 1 marca 2008 r. do 30 kwietnia 2008 r. Jednakże ani organ I instancji, ani SKO w decyzji z dnia [...] września 2011 r. nie zwróciły uwagi, że powyżej wymieniona decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r. została uchylona wyrokiem WSA z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 898/09. SKO w decyzji z dnia [...] września 2011 r. nie dokonało weryfikacji wcześniej sformułowanego zarzutu dotyczącego dwukrotnego przyznania zaliczki alimentacyjnej za miesiąc maj 2008 r. SKO prawidłowo dostrzegając zaistniałe uchybienie związane z nieprecyzyjnym sformułowaniem sentencji decyzji powinno było w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 uchylić zaskarżoną decyzję orzekając co do istoty sprawy, zgodnie z pierwszorzędnym celem postępowania odwoławczego, którym jest usunięcie zaistniałych uchybień prawa materialnego i procesowego sprawy oraz wydanie orzeczenia co do istoty. Kolegium niezasadnie odesłało skarżącą do regulacji, o której stanowi art. 113 § 2 k.p.a. Jeżeli ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji nie znajdują pokrycia w rzeczywistości, są niejednoznaczne albo błędne, wówczas obowiązkiem organu II instancji jest ponowne rozpoznanie powierzonej jemu sprawy oraz wydanie decyzji co do istoty, a jednie w wyjątkowych przypadkach decyzji kasacyjnej o której stanowi art. 138 §1 pkt 2 in fine albo art. 138 § 2 k.p.a. Jeżeli zatem SKO podzieliło zarzut skarżącej odnośnie braku precyzji sentencji decyzji z dnia [...] maja 2011 r., w tym sensie, że nie wskazuje ona na kim ciąży obowiązek zapłaty kwoty określonej jako "przeznaczona do spłaty", to powinnością SKO było naprawienie przedmiotowego uchybienia przez zmianę decyzji z dnia [...] maja 2011 r. Sąd wskazał, że podczas ponownego rozpoznania sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno rozważyć potrzebę merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz mając na uwadze zarzuty podniesione przez skarżącą w odwołaniu. SKO powinno zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 10 ust. 8 ustawy z 2005 r., potrącenie przyznanego świadczenia alimentacyjnego z wysokością wyegzekwowanego świadczenia przez komornika sądowego możliwe jest dopiero w następnym kwartale, czyli kolejnych trzech miesiącach, w których wypłacana jest zaliczka alimentacyjna.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] SKO w składzie J. B., E. S. i M. B. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż organ I instancji winien ustalić czy możliwe jest orzeczenie o potrąceniu podlegającej zwrotowi kwoty 128,88 zł z bieżących świadczeń. W tym celu, winien zbadać czy skarżąca pobiera aktualnie zaliczkę alimentacyjną lub inne świadczenie alimentacyjne, z którym można by ewentualnie dokonać kompensacji. Ponadto formułując sentencję decyzji, organ winien zadbać o precyzję wypowiedzi, tak aby nie doszło ponownie do naruszenia zasady praworządności, a rozstrzygnięcie nie budziło wątpliwości kto jest zobowiązany do zwrotu, na czyją rzecz i jakiego świadczenia.

Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] zmienił decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. w punkcie I podpunkt 1 przez przyznanie zaliczki alimentacyjnej dla K. S. w wysokości po 32,22 zł na okres od 1 czerwca 2008 r. do 30 września 2008 r. W pozostałej części decyzja nie uległa zmianie. W uzasadnieniu organ wskazał, że wysokość zaliczki alimentacyjnej stanowi różnicę pomiędzy kwotą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych (200 zł), a kwotą wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. W okresie ostatnich trzech miesięcy od dłużnika zostały wyegzekwowane następujące kwoty: 248 zł, 227,34 zł, 105 zł, co łącznie daje kwotę 580,34 zł. Następnie otrzymana kwota 580,34 zł została pomniejszona o wysokość zobowiązań dłużnika z tytułu niewyegzekwowanych świadczeń tj. o kwotę 77 zł, co daje kwotę 503,34 zł, która podzielona przez okres 3 miesięcy, daje z kolei kwotę 167,78 zł. W efekcie wysokość zaliczki alimentacyjnej należnej skarżącej w okresie od 1.01.2008 r. do 30.09.2008 r. wyniosła 32,22 zł (200 zł – 167,78 zł = 32,22 zł).Odwołanie od tej decyzji wniosła K. S., domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu podniosła, iż organ nie uwzględnił wskazówek z wyroku sądu, a także naruszył reguły postępowania. Nadto przy wydawaniu decyzji czynności podejmowały osoby wyłączone z mocy prawa.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] SKO w składzie J. B. E. S. i M. B. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r.

Wyrokiem z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 185/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję SKO z dnia [...] listopada 2013 r. i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2012 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w sprawie doszło do istotnego naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 27 § 1 k.p.a., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji. Zgodnie z treścią art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W myśl zaś art. 27 § 1 k.p.a. członek organu kolegialnego podlega wyłączeniu w przypadkach określonych w art. 24 § 1 k.p.a. Pojęcie brania udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji odnosi się nie tylko do postępowania odwoławczego, ale również do przypadków, kiedy zaskarżenie decyzji realizowane jest w następstwie decyzji wydanej wcześniej przez ten sam skład osobowy. Ustawodawca nie ogranicza się tu wyłącznie do środka zaskarżenia w postaci odwołania, ale używa sformułowania o charakterze ogólnym. Chodzi zatem o środki zaskarżenia zwyczajne, jak i nadzwyczajne. Oznacza to między innymi, że ci sami członkowie samorządowego kolegium odwoławczego, którzy wydali decyzję, w tym samym postępowaniu nie mogą orzekać powtórnie. Zatem wydanie zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu wcześniejszego rozstrzygnięcia, stanowi istotne naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 27 § 1 k.p.a., co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2013 r. I SA/Wa 1233/13, Lex nr 1366891, wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. I OSK 96/13).

Kontynuując swoją argumentację Sąd wskazał dalej, że decyzja SKO w [...] z dnia [...] września 2011 r. została uchylona wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 8/12 i sprawa ponownie trafiła do rozpoznania przez organy. W składzie SKO w Poznaniu ponownie występowała wydając zaskarżoną decyzję jako sprawozdawca [...] (również drugi członek składu [...] występowała ponownie), zatem w składzie organu kolegialnego II instancji wydającego zaskarżoną decyzję znajdowały się osoby, które powinny były podlegać wyłączeniu od orzekania. Nadto Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ I instancji rozważy potrzebę merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w oparciu o przeprowadzone ponownie postępowanie wyjaśniające biorąc pod uwagę wskazówki Sądu z niniejszej sprawy, jak również wytyczne Sądów orzekających już w sprawie.

Wadliwa okazała się również decyzja organu I instancji. Po pierwsze opiera się na błędnej podstawie prawnej wynikającej z art. 46 ustawy z 7 września 2007 r., kiedy należało orzekać stosownie do art. 10 ust. 7 i 8 ustawy z 2005 r. Po drugie, organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, nie wiadomo więc w ocenie Sądu, na jakiej podstawie uznał, iż konkretne kwoty zostały wyegzekwowane w ostatnich 3 miesiącach. Ponadto organ I instancji ponownie zmieniając decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. (przyznającą świadczenie), nie odniósł się w ogóle do funkcjonującej w obrocie decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r., którą zmieniono decyzję z [...] listopada 2007 r., w ten sposób że przyznano świadczenie w kwocie 43,26 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2008 r. do 30 września 2008 r. Zatem dwukrotnie organ I instancji orzekł o okresie od 1 czerwca 2008 r. do 30 września 2008 r. i to w innej kwocie.

Decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] umorzono w całości postępowanie w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. przyznającej zaliczkę alimentacyjną na rzecz K. S.

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] SKO w składzie E. S., H. P., A. K. uchyliło decyzję z dnia 25 września 2014 r. i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Prezydent Miasta [...] zmienił w części decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. zmieniającą decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. w ten sposób że:

- przyznał zaliczkę alimentacyjna w wysokości 32,22 zł miesięcznie na czerwiec i lipiec 2008 r., natomiast na pozostałe miesiące, tj. za sierpień i wrzesień 2008 r. nie przyznał zaliczki alimentacyjnej;

- ustalił że kwota różnicy pomiędzy kwota przyznaną i wypłaconą w miesiącu marcu i kwietniu 2008 roku (po 200 zł) na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2007 r., a kwotą przyznaną za ww. miesiące decyzją zmieniającą z dnia [...] kwietnia 2008 r. (po 43,26 zł) wynosząca 313,48 zł pozostaje do spłaty. Jednakże w wyniku potrąceń (za maj, czerwiec i lipiec 2008 r.) w łącznej wysokości 118,74 zł kwota pozostająca do zapłaty przez K. S. wynosi 194,74 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że sprawa na podstawie art. 41 ustawy z 2007 r. podlegała rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy z 2005 r., ponieważ prawo do zaliczki powstało przed 1 października 2008 r. Stosownie do art. 10 ust. 7 ustawy z 2005 r. organ właściwy wierzyciela po upływie kwartału dokonuje rozliczenia pomiędzy wypłaconą zaliczką a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym. Zgodnie z art. 10 ust. 8 ustawy z 2005 r. wysokość zaliczki w następnym kwartale stanowi różnicę pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym albo kwotami, o których mowa w art. 8 tej ustawy, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. Organ wskazał dalej, że w zgromadzonym w niniejszej sprawie materiale dowodowym zawarte są następujące zaświadczenia o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz o wysokości wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego: [...].

Biorąc pod uwagę wydane w sprawie decyzje, na mocy których zostały wypłacone świadczenia w pierwotnej, jak i zmienionej wysokości oraz wysokość świadczeń wyegzekwowanych przez komornika sądowego organ I instancji sporządził tabelę przedstawiającą wysokość świadczeń wypłaconych, wysokość świadczeń, które powinny zostać wypłacone po informacji zawartych w zaświadczeniach komornika i tych które wynikają z decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. oraz [...] kwietnia 2008 r. W przypadku miesięcy od września 2007 r. do lutego 2008 r. wysokość świadczenia w każdym z ww. przypadków była tożsama i wynosiła 200 zł. W przypadku miesięcy marzec i kwiecień roku 2008 kwota wypłacona wynosiła 200 zł, gdy tymczasem kwota do wypłaty i wynikająca z ww. decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. powinna była wynieść 43,26 zł. W przypadku miesiąca maja nie wypłacono żadnej kwoty, zaś kwota do wypłaty oraz kwota wynikająca z ww. decyzji powinna wynieść 43,26 zł. W przypadku miesięcy czerwiec i lipiec 2008 r. nie wypłacono żadnej kwoty, kwota która powinna zostać wypłacona wynosi 32,22 zł, zaś ta, która wynika z ww. decyzji to 43,26 zł. W przypadku miesięcy sierpień i wrzesień 2008 r. nie wypłacono żadnej kwoty i żadna kwota nie powinna była zostać wypłacona, natomiast kwota wynikająca z ww. to kwota 43,26 zł.

Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji.

Decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] SKO w składzie J. B., E. S., A. K. utrzymało w mocy pkt I zaskarżonej decyzji (pkt 1) oraz uchyliło pkt II w całości i umorzyło postępowanie w I instancji w zakresie orzeczenia o zwrocie kwoty 194,74 zł (pkt 2).

W uzasadnieniu SKO wskazało, że w dniu [...] maja 2015 r. wpłynęło od Komornika Sądowego [...] zaświadczenie od dokonanych wpłatach w okresie od 10 lipca 2007 roku do 31 grudnia 2008 roku, z którego wynika, że w badanym okresie wyegzekwowano na rzecz wierzyciela łącznie kwotę 3.449,78 zł. SKO odwołało się również do tabeli sporządzonej przez organ I instancji. Zdaniem SKO w toku postępowania K. S. została zawiadomiona o wszczęciu postępowania, powiadomiona o przesunięciu terminu załatwienia sprawy z uwagi na jej skomplikowany charakter, pouczona o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Skarżąca nie skorzystała z przysługujących jej praw. Odnosząc się do zarzutu skarżącej związanego z nieterminowym załatwieniem sprawy SKO wskazało, że przedmiotowa sprawa należała do spraw szczególnie skomplikowanych w związku z czym termin jej rozpatrzenia wynosił 2 miesiące (art. 35 § 3 k.p.a.). Zdaniem SKO zaskarżona decyzja z dnia 8 czerwca 2015 r. została wydana w oznaczonym w drugim zawiadomieniu terminie. SKO zauważyło, że postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest odrębnym postępowaniem w nowej sprawie, w której nie toczyło się pierwotnie przedmiotowe postępowanie. Zatem organ I instancji wykroczył poza zakres przedmiotowy sprawy orzekając jednocześnie o zwrocie nadpłaconej kwoty 194,74 zł. Organ I instancji powinien przeprowadzić odrębne postępowanie zmierzające do wyjaśnienia, czy w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki "nienależnie pobranego świadczenia", w myśl poprzednio obowiązujących przepisów ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (art. 15 w zw. z art. 18 ust. 2), a dopiero po zakończeniu tego postępowania orzekać ewentualnie o zwrocie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej

K. S. wniosła skargę na decyzję SKO z dnia [...] października 2015 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zasady dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasady pogłębiania zaufania obywatelu do organów państwa (art. 8 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), a także art. 128 k.p.a. oraz 24 § 1 pkt 5. Tylko dwa z ww. zarzutów zostały przez skarżącą uzasadnione. Do art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. miało dojść dlatego, że w składzie SKO zasiadały osoby, które podlegały wyłączeniu z tego powodu, że brały udział w sprawie na różnych jej etapach. Z kolei do naruszenia art. 11 k.p.a. doszło dlatego, że SKO nie wyjaśniło w sposób dostateczny przesłanek, którymi kierowało się przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła swoje niezadowolenie wskazując, że mimo upływu wielu lat organy nie potrafią nadal wydać w sprawie poprawnej merytorycznie decyzji. Skarżąca nie wskazała jednak na to, jaką treść według niej powinna mieć prawidłowa decyzja. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, względnie o stwierdzenie ich nieważności oraz o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia przy wskazaniu sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje

Złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie. Nie wszystkie zarzuty podniesione w skardze okazały się jednak zasadne.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25 września 2009 r., I OSK 1403/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA").

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli była w niniejszym postępowaniu decyzja SKO z dnia [...] października 2015 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. zmieniająca decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r.

Naruszenie art. 128 k.p.a. nie było w sprawie możliwe ponieważ organ w żaden sposób nie kwestionował – w szczególności przez wezwanie do uzupełnienia braków formalnych – spełnienia przez skarżącą wymogów formalnych odwołania. W szczególności zaś organ nie kwestionował spełnienia wymogu, o którym mowa w tym przepisie. Również zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 k.p.a. oraz 11 k.p.a. nie wymagają szerszego ustosunkowania się, ponieważ okazały się one całkowicie gołosłowne o czym świadczy fakt, że nawet strona w swojej skardze nie potrafiła wskazać, z jakich okoliczności wywodzi naruszenie tych zasad.

Trafny okazał się natomiast zarzut dotyczący niewłaściwej konfiguracji osobowej składu SKO, który wydał zaskarżoną decyzję. W wydaniu zaskarżonej decyzji brały udział osoby, które podlegały wyłączeniu na mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. W wyroku z dnia 21 maja 2014 r., sygn. IV SA/Po 185/14, a więc wyroku, który zapadł w niniejszej sprawie, Sąd wyraził pogląd, że członkowie SKO, którzy wydali decyzję, w tym samym postępowaniu nie mogą orzekać powtórnie.

Rozpoznając skargę od decyzji SKO z dnia [...] października 2015 r. Sąd w obecnym składzie nie jest uprawniony do przeprowadzenia innej wykładni art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. od tej, którą przeprowadził Sąd we wcześniejszym wyroku zapadłym w dniu 21 maja 2014 r. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związania z art. 153 p.s.a. nie uchylało również tzw. zdanie odrębne od wyroku z dnia 21 maja 2014 r., w którym wyrażono odmienną interpretację art. 24 § 1 pkt 5 p.p.s.a. W świetle art. 153 p.p.s.a. wyrażenie zdania odrębnego nie wpływa bowiem na fakt związania wyrokiem tak organów jak i innych składów sądu orzekającego w sprawie.

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz Sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. W doktrynie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie.

W niniejszej sprawie nie zaszła żadna istotna zmiana stanu prawnego lub faktycznego, która czyniłaby niewiążącą ocenę prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 maja 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 185/14.

W orzecznictwie podkreśla się konieczność konsekwentnego reagowania przez Sąd na wypadki naruszenia przez organy związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 153/09 (CBOSA) pominięcie przez wojewódzki sąd administracyjny związania w zakresie oceny prawnej w danej sprawie na mocy art. 153 p.p.s.a. stanowi naruszenie prawa, w szczególności zasady demokratycznego państwa prawnego zawartej w art. 2 Konstytucji RP. Z kolei w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1591/09 (CBOSA) zaakcentowano, iż art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Podobnie – podkreślając konieczność ścisłego stosowania przepisu art. 153 p.p.s.a. – wypowiedział się WSA w Warszawie w wyroku z dnia 12 października 2007 r. w sprawie V SA/Wa 1027/07 (CBOSA). Reasumując – realizując normę z art. 153 p.p.s.a. należy bezwzględnie przestrzegać, aby wyrok Sądu orzekającego po raz kolejny w sprawie nie podważał stanowiska wyrażonego w tej sprawie przez wcześniej orzekający skład. Związanie samego Sądu oceną prawną w rozumieniu przepisu art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się takiemu wyrokowi w pełnym zakresie, nawet wówczas, gdy nie podziela wyrażonych w tym wyroku ocen. Natomiast w ramach kontroli legalności rozstrzygnięć Sąd obowiązany jest zbadać, jak dyrektywę z art. 153 zrealizowały organy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 297/07).

Z wymogiem konsekwentnego reagowania na wypadki naruszenia przez organy związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a. koresponduje pogląd, podzielany przez Sąd orzekający w sprawie niniejszej, że naruszenie zasady związania oceną prawną stanowi kwalifikowaną wadę skutkującą stwierdzeniem nieważności decyzji w nowym postępowaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2008 r., sygn. akt II FSK 274/06, CBOSA). W ocenie Sądu decyzja wydana wbrew związaniu z art. 153 p.p.s.a. jest wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W takiej sytuacji zbędna staje się potrzeba dokonywania przez Sąd merytorycznej oceny zarzutów zawartych we wniesionej przez stronę skardze (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II GSK 777/10, CBOSA).

Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania regulacji z art. 145a § 1 p.p.s.a., o co wnioskowała skarżąca. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, Sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak jest uzasadnienia okolicznościami dla zobowiązywania organu do wydania decyzji przy wskazaniu sposobu załatwienia lub rozstrzygnięcia. Należy mieć bowiem na uwadze wcześniejsze wytyczne skierowane do organu przez Sąd. Wystarczające dla sprawnego i prawidłowego załatwienia sprawy będzie skrupulatne zastosowanie się prze organ do wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wydanych już wyrokach. W szczególności zaakcentować tu należy zawarte w uzasadnieniu wyroku w sprawie IV SA/Po 185/14 wskazanie, że orzekanie winno nastąpić na podstawie art. 10 ust. 7 i 8 ustawy z 2005 r. W wyroku tym podkreślono także związanie organu administracji wytycznymi wydanymi przez Sądy wcześniej orzekające w sprawie. W wyroku w sprawie IV SA/Po 898/09 przesądzono natomiast, że brak jest przesłanek do uznania, że skarżąca pobrała nienależnie zaliczkę w rozumieniu art. 15 i art. 18 ust. 2 ustawy z 2005 r. W ocenie Sądu nie zachodzi także potrzeba uzupełniania materiału dowodowego. Z uwagi na to, a także ze względu na długotrwałość toczącego się postępowania administracyjnego Sąd uznaje za celowe, by decyzja merytorycznie rozstrzygająca sprawę wydana została przez organ II instancji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.