Wyrok NSA oz. w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 3084/01
NSA oz. w Szczecinie
Data orzeczenia: 2003-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 38, art. 16 ust. 1 pkt 51
journal: Dz.U. 1992 nr 21 poz. 86
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania.
Teza: W wyroku z dnia 3 października 2002 r., III RN 156/01, Sąd dokonał wykładni art. 16 ust. 1 pkt 38 i pkt 51 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86 ze zm./  we wzajemnej między nimi relacjami, wyprowadzając z tej wykładni wniosek, iż pierwszy z tych przepisów nie stanowi podstawy do wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów poniesionych przez Spółkę na rzecz będących członkami Zarządu jej udziałowców wydatków stanowiących zwrot kosztów używania przez nich prywatnych samochodów dla potrzeb prowadzonej przez Spółkę działalności. Za niezgodne z prawem należy uznać stanowisko co do braku podstaw do zaliczenia w poczet kosztów uzyskania przychodów wydatków Spółki poniesionych tytułem zwrotu kosztów używania dla jej potrzeb prywatnych samochodów członków zarządu, będących zarazem jej udziałowcami a to z tej przyczyny, że wydatki te są w istocie swoistą ceną, którą Spółka musi zapłacić za osiągnięcia rzeczywistego albo choćby tylko potencjalnego przychodu. Wydatki te nie są z natury rzeczy jednostronnym przysporzeniem i mają swój ekwiwalent także wówczas, gdy są czynione na rzecz udziałowców czy też raczej im rekompensowane.

TEZY

W wyroku z dnia 3 października 2002 r., III RN 156/01, Sąd dokonał wykładni art. 16 ust. 1 pkt 38 i pkt 51 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86 ze zm./  we wzajemnej między nimi relacjami, wyprowadzając z tej wykładni wniosek, iż pierwszy z tych przepisów nie stanowi podstawy do wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów poniesionych przez Spółkę na rzecz będących członkami Zarządu jej udziałowców wydatków stanowiących zwrot kosztów używania przez nich prywatnych samochodów dla potrzeb prowadzonej przez Spółkę działalności. Za niezgodne z prawem należy uznać stanowisko co do braku podstaw do zaliczenia w poczet kosztów uzyskania przychodów wydatków Spółki poniesionych tytułem zwrotu kosztów używania dla jej potrzeb prywatnych samochodów członków zarządu, będących zarazem jej udziałowcami a to z tej przyczyny, że wydatki te są w istocie swoistą ceną, którą Spółka musi zapłacić za osiągnięcia rzeczywistego albo choćby tylko potencjalnego przychodu. Wydatki te nie są z natury rzeczy jednostronnym przysporzeniem i mają swój ekwiwalent także wówczas, gdy są czynione na rzecz udziałowców czy też raczej im rekompensowane.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzję, wydaną na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, Izba Skarbowa w S. utrzymała w mocy decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej w S. z dnia 28 sierpnia 2001 r. określającą Spółce z o.o. "A." zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r. w kwocie 193.632 zł oraz zaległość podatkową z tego tytułu w kwocie 18.979 zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika że Inspektor Kontroli Skarbowej w swojej decyzji stwierdził, iż Spółka w kosztach uzyskania przychodu ujęła wydatki w kwocie 55.820,71 zł nie stanowiące kosztów uzyskania przychodu. Na powyższą kwotę złożyły się:

- wynagrodzenie członków zarządu Spółki, wypłacone na podstawie nieważnych w świetle art. 203 Kodeksu handlowego umów o pracę z dnia 30 kwietnia 1992 r. i z dnia 2 stycznia 1995 r.,

- składki na ubezpieczenie społeczne FGSP zapłacone przez Spółkę w związku z wyżej wymienionymi umowami w kwocie 8.836,56 zł,

- wydatki przyznane również w związku z wyżej wymienionymi umowami o pracę z tytułu ryczałtów za używanie dla celów służbowych prywatnych samochodów 2.715,45 zł.

Wyłączając powyższe kwoty z kosztów uzyskania przychodów, Inspektor Kontroli Skarbowej stwierdził, że umowy o pracę z członkami zarządu będącymi jednocześnie udziałowcami spółki zostały zawarte odpowiednio pomiędzy Tadeuszem K. Prezesem zarządu i udziałowcem Jarosławem B. zastępcą Prezesa i udziałowcem. Tymczasem stosownie do art. 235 Kodeksu handlowego udziałowiec nie może działać osobiście ani przez pełnomocnika w sprawach dotyczących przyznania przez spółkę wynagrodzenia. Inspektor Kontroli Skarbowej uznał też, że ustanowienie przez Zgromadzenie Wspólników w dniu 28 grudnia 1995 r. pełnomocnika w osobie Agaty B. do zawierania umów z członkami zarządu, która oświadczyła, że "potwierdza zawarcie umowy" nie sanuje tym umów ponieważ art. 103 kodeksu cywilnego nie prowadzi do konwalidacji dotyczy bowiem potwierdzenia przez mocodawcę czynności dokonanej w jego imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem pełnomocnictwa, nie obejmuje natomiast możliwości potwierdzenia przez pełnomocnika czynności dokonanych przez mocodawcę, w okresie kiedy nie istniał jeszcze stosunek pełnomocnictwa.

W odwołaniu podniesiono, że Inspektor Kontroli Skarbowej wadliwie zinterpretował zeznanie świadka Agaty B. Pismem z dnia 21 listopada 2001 r. Spółka wniosła o przedłużenie terminu załatwienia sprawy z uwagi na to, że w dniu 16 listopada 2001 r. zapadł wyrok Sądu Rejonowego ustalający istnienie stosunku pracy, w stosunku do obu członków zarządu za kwestionowany okres. Spółka oczekuje na uprawomocnienie się wyroku, który zobowiązuje się niezwłocznie dostarczyć.

Organ odwoławczy podkreślając, że w sprawie nie zachodzi spór co do ważności umów o pracę dlatego utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej przedstawił argumenty potwierdzające trafność stanowiska organu I instancji. Ustosunkowując się do wniosku Spółki z 21 listopada 2001 r. organ odwoławczy stwierdził, że wyrok stwierdzający istnienie stosunku pracy nie zmienia faktu, iż sporne umowy o pracę nie mogą być uznane za ważne dla celów podatkowych.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji ostatecznej, podnosząc zarzut naruszenia art. 15 ust. 1 i 16 ust. 1 pkt 30 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz art. 365 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że decyzja Izby Skarbowej jest nieprawidłowa. Istota sporu pomiędzy podatnikiem i organami sprowadza się bowiem do kwestii ważności umów o pracę zawartych z członkami zarządu Spółki i jest o tyle wyjątkowa, że w dniu 16 listopada 2001 r. zapadł przed Sądem Rejonowym w S. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrok nakazujący Spółce "A." wydanie świadectw pracy Jarosławowi B. i Tadeuszowi K. Wyrok ten jak podkreślono w skardze zapadł w następstwie ustalenia, iż członków zarządu łączył ze spółką stosunek pracy. Odnosząc się do poglądu organu odwoławczego w skardze stwierdzono że nieprawidłowe jest rozróżnienie nieważności umowy z punktu widzenia Zasad ogólnych i odrębnie z punktu widzenia zasad podatkowych. Umowa albo jest ważna albo jest nieważna, trzeciej możliwości jak stwierdzono w skardze nie ma. Nie ma też przepisów, które wyróżniałyby kategorię nieważności czynności prawnej tylko dla potrzeb procedury podatkowej. Stwierdzenie Izby Skarbowej, wyróżniającej jakąś szczególną postać nieważności z punktu widzenia zasad postępowania podatkowego w skardze oceniono jako nieporozumienie. W skardze wskazano też na naruszenie art. 365 Kpc, z którego wynika, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne Sądu i organy państwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Wbrew stanowisku organu odwoławczego wyrok Sądu Rejonowego w S., (...) z 16 listopada 2001 r. ma w rozpatrywanej sprawie doniosłe znaczenie. Ustala ona bowiem, że członkowie zarządu Spółki "A." byli pracownikami tej spółki na podstawie ważnie zawartych umów o pracę.

Wyrokiem powyższym na podstawie art. 365 par. 1 Kpc są związani nie tylko strony i Sąd który je wydał lecz również inne Sądu i organy państwowe.

Strona zawiadomiła organ odwoławczy jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji o treści wyroku z dnia 16 listopada 2001 r. (...), w tych okolicznościach jego pominięcie przez organ odwoławczy mimo posiadanej wiedzy o jego treści spowodowało naruszenie zasady postępowania dowodowego uregulowane w ustawie Ordynacja podatkowa.

Co się zaś tyczy wydatków Spółki poniesionych na używanie dla jej potrzeb samochodów będących własnością udziałowców to Sąd w niniejszej sprawie podziela pogląd jaki został wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 października 2002 r., III RN 156/01. W wyroku tym Sąd dokonał wykładni art. 16 ust. 1 pkt 38 i pkt 51 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych we wzajemnej między nimi relacjami, wyprowadzając z tej wykładni wniosek, iż pierwszy z tych przepisów nie stanowi podstawy do wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów poniesionych przez Spółkę na rzecz będących członkami Zarządu jej udziałowców wydatków stanowiących zwrot kosztów używania przez nich prywatnych samochodów dla potrzeb prowadzonej przez Spółkę działalności. Za niezgodne z prawem należy uznać stanowisko co do braku podstaw do zaliczenia w poczet kosztów uzyskania przychodów wydatków Spółki poniesionych tytułem zwrotu kosztów używania dla jej potrzeb prywatnych samochodów członków zarządu, będących zarazem jej udziałowcami a to z tej przyczyny, że wydatki te są w istocie swoistą ceną, którą Spółka musi zapłacić za osiągnięcia rzeczywistego albo choćby tylko potencjalnego przychodu. Wydatki te nie są z natury rzeczy jednostronnym przysporzeniem i mają swój ekwiwalent także wówczas, gdy są czynione na rzecz udziałowców czy też raczej im rekompensowane.

Z tych względów zaskarżone decyzje jako naruszające prawo podlegają uchyleniu na podstawie art. 22 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy.