Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA 2918/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Janusz Zajda, Sędziowie WSA - Małgorzata Rysz (spr.), - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Katarzyna Kotulińska, po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi P. K. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej Port Lotniczy w W. z dnia ... czerwca 2003 r. Nr ... w przedmiocie odmowy wypłacenia odsetek od należności egzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia ....06 2003r. Nr ... Dyrektor Izby Celnej Port Lotniczy w W. rozpatrując wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia ....04.2003r. odmawiającą skarżącemu zwrotu odsetek od zwróconych odsetek wyegzekwowanych uprzednio w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w następującym stanie faktycznym:

Dyrektor Urzędu Celnego Port Lotniczy w W. decyzją nr ... z dnia ...12.1994r. wymierzył stronie skarżącej odsetki za zwłokę w kwocie ... zł. z tytułu uiszczenia po terminie należności celnych za towary sprowadzone z zagranicy i odprawione wg JDA SAD nr ... z dnia ...03.1992r., nr ... z dnia ...04.1992r., nr ... z dnia ...02.1992r, nr ... z dnia ...02.1992r. oraz nr ... z dnia ...02.1992r. Po wyczerpaniu drogi odwoławczej i skargowej – do Naczelnego Sądu Administracyjnego, ostatecznie decyzją nr ... r. dnia ...04.1997r. organ celny II Instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Urzędu Celnego Port Lotniczy w W. z dnia ...12.1994r. w sprawie wymiaru odsetek za zwłokę w kwocie ... zł.

Skarżąca nie uiściła wymierzonych jej odsetek, natomiast pismem z dnia ...06.1997r. wystąpiła z wnioskiem o ich umorzenie. Ostatecznie wskutek wyroku NSA z dnia 6.11.2000r., oddalającego skargę Strony, uprawomocniła się decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł nr ... z dnia ....03.1998r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego Port Lotniczy w W. nr ... z dnia ...12.1997r. odmawiającą umorzenia wymierzonych ostatecznie odsetek.

Z uwagi na fakt, że odsetki w kwocie ... zł. nie zostały uiszczone, wobec strony zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr ... z dnia ...03.1998r. Po złożeniu zarzutów w sprawie prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego postępowania egzekucyjnego i wyczerpaniu drogi odwoławczej, a następnie wniesieniu skargi, NSA wyrokiem z dnia 4.08.1999r. uchylił postanowienie organu celnego II instancji utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego Port Lotniczy w W. odmawiające uwzględnienia zarzutów. W wykonaniu ww. wyroku i związany zawartą w nim oceną prawną Prezes Głównego Urzędu Ceł postanowieniem nr ...z dnia ...02.2000r. uchylił zaskarżone postanowienie organu celnego I instancji, uznał zarzut błędu co do osoby zobowiązanego za uzasadniony oraz umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr ... z dnia ... 03.1998r.

W dniu ...03.2000r. zostało wystawione upomnienie, przypominające zobowiązanemu tj. zgodnie z uzasadnieniem wyroku NSA z dn. 4.08.1999r. – P. K., właścicielowi P." ..." o obowiązku wpłaty kwoty ... zł. Ponieważ ww. upomnienie nie odniosło skutku, został wystawiony tytuł wykonawczy nr ... w dniu ...05.2000r. . Po złożeniu zarzutów w sprawie prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego postępowania egzekucyjnego i wyczerpaniu drogi odwoławczej, a następnie wniesieniu skargi, NSA wyrokiem z dnia ...03.2002r. uchylił zaskarżone postanowienie Prezesa GUC-u z dnia ...07.2001r.utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego Port Lotniczy w W. z dnia ...05.2000r. nr ... odmawiające uwzględnienia zarzutów. Postanowieniem nr ... z dnia ..09.2002r. Dyrektor Izby Skarbowej w Wa. uchylił postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego Port Lotniczy w W. nr ... z dnia ...05.2000r. i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu nr ... z dnia ...05.2000r., z powodu przedawnienia zobowiązania egzekwowanego w oparciu o ten tytuł.

Decyzją nr ... z dnia ...10.2002r. Dyrektor Izby Celnej Port Lotniczy w W. orzekł zwrot odsetek w kwocie ... zł. wyegzekwowanych na podstawie tytułu wykonawczego nr ... z dnia ...06.2000r., a odmówił zwrotu pozostałej kwoty odsetek od uiszczonych po terminie należności celnych. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, na wniosek Skarżącej decyzją z dnia ...11.2002r. Dyrektor Izby Celnej Port Lotniczy w W. uchylił zaskarżoną decyzję w części odmowy zwrotu kwoty ... zł. i orzekł o jej zwrocie na rzecz Pana P. K. Następnie na wniosek Strony skarżącej Dyrektor Izby Celnej Port Lotniczy w W. postanowieniem z dnia ...12.2002r. sprostował oczywisty błąd zawarty w ww. decyzji i orzekł o zwrocie kwoty ... zł. zamiast ... zł. Tym samym na rzecz Skarżącej została zwrócona pełna kwota wyegzekwowanych odsetek z tytułu uiszczonych po terminie należności celnych.

Po rozpatrzeniu pisma pełnomocnika Strony z dnia ...09.2002r., uzupełnionego w dniu ...10.2002r., zawierającego m. in. wniosek o wypłacenie odsetek od odsetek Dyrektor Izby Celnej Port Lotniczy w W. wydał, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , postanowienie odmowne z dnia ...11.2002r. Po rozpatrzeniu zażalenia strony Dyrektor Izby Skarbowej w W. wydał postanowienie nr ... z dnia ...02.2003r. uchylające zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie przed organem egzekucyjnym I instancji. Wskazał, że żądanie zwrotu odsetek od niesłusznie wyegzekwowanych kwot winno być rozpatrzone przez wierzyciela a nie organ egzekucyjny. Wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego i uchylenia dokonanych czynności nie jest to już bowiem sprawa związana z postępowaniem egzekucyjnym.

Z tych przyczyn, rozpoznając wniosek Strony z dnia ..09.2002r., w dniu ...04.2003r. Dyrektor Izby Celnej Port Lotniczy wydał decyzję nr ..., którą odmówił wypłacenia odsetek od wyegzekwowanej kwoty ... zł.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną decyzją z ...06.2003r.nr ... Dyrektor Izby Celnej Port Lotniczy utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z ...04.2003r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej Dyrektor Izby Celnej wskazał, że kwota wyegzekwowanych odsetek w wysokości ... zł., naliczona od nieterminowo uiszczonych należności celnych została zwrócona z uwagi na fakt, iż nastąpiło przedawnienie dochodzenia roszczeń ( odsetek ) oraz część odsetek została wyegzekwowana od osoby nie będącej zobowiązanym. Sprawa odsetek od zwróconych odsetek może być merytorycznie rozpatrywana jedynie w oparciu o przepisy ustawy – Kodeks celny, nie mogą natomiast mieć zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej, znajdujące się w Dziale III, Rozdział 9, Tytuł Nadpłata. Zgodnie bowiem z art. 262 Kodeksu celnego w postępowaniu w sprawach celnych mają zastosowanie jedynie przepisy Działu IV ustawy – Ordynacja podatkowa. Ponadto, wobec tego, że zgodnie z art. 297 ustawy Kodeks celny z dniem wejścia jej w życie tj. z dniem 1 stycznia 1998 r., utraciła moc ustawa z dnia 28.12.1989r. – Prawo celne, oznacza to, iż ustała możliwość stosowania jej przepisów. W stanie prawnym istniejącym przy rozpoznaniu sprawy nie istnieje żaden przepis prawa materialnego pozwalający na pozytywne rozpoznanie żądania wypłaty odsetek od odsetek.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego P. K.- właściciel P. wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej Port Lotniczy w W. z dnia ...06.2003r., zarzucając jej rażące naruszenie przepisów postępowania tzn. art. 297 ustawy Kodeks celny, mające istotny wpływ na wynik tego postępowania. Zdaniem Skarżącego postępowanie w sprawie naliczenia i wypłacenia odsetek od wadliwie pobranych a następnie zwróconych kwot odsetek nie jest nowym, odrębnym postępowaniem w sprawie, podlegającym regułom ustawy – Kodeks celny z dnia 9.01.1997r., ale dalszym tokiem postępowania administracyjnego rozpoczynającego się decyzją ... w przedmiocie ustalenia należności celnej, należności ubocznych – odsetek, stwierdzenia wadliwości prowadzonego postępowania egzekucyjnego skutkujących ostatecznie zwrotem wadliwie wyegzekwowanych kwot po uprzednim ostatecznym umorzeniu prowadzonych postępowań egzekucyjnych w sprawie.

Dyrektor Izby Celnej w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z 30 08 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1271] sprawy, w których skargi, tak jak w niniejszej sprawie, zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 07 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 powołanej ustawy z 30 08 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Badając sprawę z tego punktu widzenia należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna.

Podstawową kwestią w niniejszej sprawie jest to, jakie przepisy należy zastosować – czy zgodnie z poglądem skarżącego przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. – Prawo celne, czy też wobec treści art. 297 i 298 Kodeksu celnego - tą ostatnią ustawę.

Artykuł 289 Kodeksu celnego stanowił, że postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z wyjątkiem postępowań dotyczących wydawania koncesji na prowadzenie agencji celnych i pozwoleń na prowadzenie składów celnych [ te przypadki nie mają zastosowania w sprawie].

Datą wszczęcia postępowania administracyjnego, w sprawach celnych [ zgodnie z treścią art. 165§3 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 262 Kodeksu celnego], wszczętego na żądanie strony jest co do zasady dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu. Pierwsze żądanie strony zgłoszone do Dyrektora Izby Celnej w W., dotyczące zwrotu odsetek od wyegzekwowanych sum, nosi datę ...09.2002r. Zostało ono wniesione do organu w dniu ...09.2002r.[ prezentata Izby Celnej na piśmie - k ... akt administracyjnych], i ten dzień, zdaniem Sądu, który podziela w tym zakresie w całości pogląd organu, jest dniem wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zapłaty odsetek od wyegzekwowanych sum, na rzecz skarżącego.

Nie można zgodzić się ze skarżącym, iż postępowanie w sprawie żądania strony zapłaty odsetek na jej rzecz przez organ celny nie jest odrębnym postępowaniem lecz kontynuacją postępowania rozpoczynającego się decyzją ... – ......12.1994r. Tamto postępowanie dotyczyło wymierzenia Skarżącej odsetek z tytułu uiszczonych po terminie należności celnych za towary sprowadzone z zagranicy i zostało załatwione wydaniem decyzji administracyjnej rozstrzygającej sprawę co do istoty, która to decyzja, po wyczerpaniu przez stronę drogi odwoławczej i skargowej stała się prawomocna i ostateczna. Ostatecznie postępowanie administracyjne w tym przedmiocie zakończyło się decyzją organu II instancji z dnia ...04.1997r., utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego Port Lotniczy w W. z dnia ....12. 1994r.

Osobnym postępowaniem było postępowanie egzekucyjne, zmierzające do wyegzekwowania ustalonych decyzją z ...12.1994r. odsetek, które zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych, a zakończyło się wydaniem postanowień- z dnia ...02.2000r. i ...09.2002r. o jego umorzeniu.

Odrębnym wreszcie postępowaniem jest postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia ...09.2002r.[ k ... akt admin.], uzupełnionym następnie pismem z dnia ... października 2002r. [ k ... akt admin.], którego przedmiotem jest m.in. żądanie zapłaty odsetek od wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym sum- od daty pobrania tych kwot przez organ egzekucyjny.

Dlatego, przyjmując że wszczęcie tego postępowania nastąpiło ..09.2002r., do rozpoznania sprawy nie ma zastosowania przepis przechodni - art. 289 Kodeksu celnego, który dotyczy postępowań w sprawach wszczętych, lecz niezakończonych przed wyjściem w życie niniejszej ustawy. Należy zgodzić się z organem, iż rozpoznanie niniejszej sprawy powinno nastąpić, zgodnie z art. 298 Kodeksu celnego, według jego przepisów.

Obowiązujące przepisy Kodeksu celnego nie dają podstaw do zwrotu na drodze postępowania administracyjnego, odsetek od wyegzekwowanych sum. Nie dają takich podstaw również przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, która, zgodnie z art. 262 Kodeksu celnego, w sprawach celnych ma zastosowanie jedynie w zakresie jej Działu IV i reguluje tylko postępowanie celne.

Należy uznać, że właściwą drogą do dochodzenia roszczeń skarżącego będzie droga postępowania cywilnego. Przemawia za tym treść art.177 Konstytucji RP, w którym przyjęto, że wymiar sprawiedliwości sprawują sądy powszechne, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Z przepisu tego określanego jako "swoiste domniemanie drogi sądowej" można wywieść, że jeśli nie ma wyraźnego wskazania, iż sądem właściwym jest sąd administracyjny, należy przyjąć, że podmiot domagający się ochrony swych praw może zwrócić się do sądu powszechnego. Zarówno konsekwentne orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego jak i ostatnie orzecznictwo Sądu Najwyższego zmierza do rozszerzenia pojęcia "sprawy cywilnej" wynikającego z art. 1 kodeksu postępowania cywilnego, w stosunku do dotychczasowego rozumienia tego pojęcia. W tym miejscu można też przywołać uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 05.03.2001r.[OPS 17/00, ONSA 2001/3/100], w której sąd ten stwierdził, że "sprawa o odsetki od dodatkowego wynagrodzenia za wykonywanie przez funkcjonariusza Służby Więziennej zleconych zadań wykraczających poza obowiązki służbowe (art. 104 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej – Dz.U. Nr 61, poz.283 ze zm.) nie jest sprawą administracyjną, której rozpoznanie należy do właściwości organów administracji publicznej". W uzasadnieniu uchwały NSA wyraził pogląd, który podziela sąd orzekający w niniejszej sprawie, iż roszczenia wynikające z opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego, uzasadniające na podstawie art. 481 § 1 kodeksu cywilnego cywilnoprawne żądanie odsetek winny być dochodzone przed sądem powszechnym. Mimo tego, że źródłem roszczenia odsetkowego w niniejszej sprawie są zdarzenia administracyjnoprawne [wyegzekwowanie należności na podstawie administracyjnych tytułów egzekucyjnych , w stosunku do których zostały następnie uwzględnione zarzuty dłużnika, a postępowanie egzekucyjne umorzone] właściwą drogą dochodzenia tych roszczeń jest droga procesu cywilnego także i z tej przyczyny, że droga sądowoadministracyjna nie byłaby wystarczająca, sąd administracyjny sprawuje bowiem kontrolę o charakterze zasadniczo kasacyjnym i nie dysponuje środkami pozwalającymi na realizację roszczeń o charakterze cywilnoprawnym [ tak też w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały NSA].

Z tych wszystkich przyczyn, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270] sąd orzekł jak w sentencji.