Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 399/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. la ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania strony skarżącej – I. S. - od decyzji Burmistrza Z. z dnia 20 stycznia 2022 r. nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium rozpoznając odwołanie wskazało w pierwszym rzędzie, że warunki, jakie należy spełnić aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, w sposób precyzyjny i jednoznaczny, określa powołana wyżej ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (zwana poniżej w skrócie "ustawą" bądź "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu

niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, jak stwierdził organ, że aby otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne muszą być spełnione łącznie dwie podstawowe przesłanki:

- po pierwsze, osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem;

- po drugie, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Przy czym opieka ta musi być wykonywana osobiście, mieć charakter stały, ciągły i uniemożliwiający podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy a opieką musi istnieć związek przyczynowy.

Organ następnie zaakcentował, że celem świadczenia, o którym mowa w art. 17 ustawy, jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Oznacza to, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest pomocą kierowaną do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą lub długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu krewnemu i jednocześnie z tego właśnie powodu nie podejmują zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Innymi słowy świadczenie to nie przysługuje za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub za rezygnację z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, natomiast rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Kolegium jednocześnie podkreśliło, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie kolidują z podjęciem zatrudnienia.

Z akt sprawy wynika w ocenie tego organu, że spełniona została pierwsza z przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Matka skarżącej legitymuje się bowiem orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 19 lipca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Natomiast nie została spełniona druga przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z ustaleń organu I instancji wynika bowiem, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad niepełnosprawną matką nie wymusza na niej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W toku postępowania organ I instancji ustalił, że podopieczna (lat 75) cierpi na niewydolność nerek i schorzenia kardiologiczne. Z powodu złego stanu zdrowia wymaga pomocy w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, tj. pomocy przy higienie osobistej, prowadzeniu gospodarstwa domowego, przygotowywaniu posiłków. Nie jest osobą leżącą ani pampersowaną, porusza się samodzielnie w obrębie mieszkania o lasce, wymaga pomocy przy wychodzeniu z domu, nie wymaga karmienia - samodzielnie spożywa przygotowane przez córkę posiłki, przyjmuje przygotowane leki, samodzielnie korzysta z toalety. Córka pomaga jej przy kąpieli (myciu włosów, pomoc przy wejściu i wyjściu z kabiny prysznicowej), przy ubieraniu butów, skarpet, spodni, dawkuje leki. Konieczne jest dostarczanie zakupów, wykupienie leków. Wizyty u lekarzy umawia syn i on wozi matkę do lekarzy. Co drugi weekend syn zabiera matkę do siebie. Opieka nad matką sprawowana przez wnioskodawczynię polega przede wszystkim na prowadzeniu gospodarstwa domowego: robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, prowadzeniu ogródka przydomowego, ogrzewaniu mieszkania. Strona przebywa u matki rano: w zależności od potrzeb od około 2,5 do 6 godzin dziennie, w godzinach między 6:30 a 13:00, w tym czasie pomaga matce się ubrać, umyć, sprawdza czy wzięła leki, mierzy ciśnienie i wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa, w tym przygotowuje posiłki (śniadanie i obiad) lub przynosi matce posiłek, w sezonie grzewczym pali w piecu; po południu: około 3-4 godzin, w godzinach miedzy 17:00 a 20:00, w tym wychodzi z matką na dwór, szykuje kolację, sprawdza czy przyjęła leki, mierzy jej ciśnienie, przygotowuje leki na następny dzień rano, pomaga przy wieczornej toalecie i wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (w tym pranie, sprzątanie, palenie w piecu). W międzyczasie pozostaje z matką w kontakcie telefonicznym lub odwiedza ją inny członek rodziny. 2 razy w tygodniu robi matce większe zakupy.

Powyższe ustalenia organu I instancji, w tym oświadczenia wnioskodawczyni, wskazują na to, że niepełnosprawna nie wymaga całodobowej, czy wielogodzinnej, nieprzerwanej opieki lecz pomocy ograniczonej czasowo do kilku godzin dziennie, przeznaczonych na czynności o wyższym, z perspektywy osoby niepełnosprawnej, stopniu trudności, takich jak zakupy, przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie. Kolegium zgodziło się z opinią organu I instancji, że matka wnioskodawczyni jest w stanie poradzić sobie bez pomocy córki przez kilka godzin dziennie, na co jednoznacznie wskazuje materiał dowodowy. Wskazane przez wnioskodawczynię czynności związane z opieką nad matką (pomoc przy ubraniu, higienie, przygotowywaniu posiłków, dawkowaniu leków) nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby przy należytej organizacji zajęć, wykluczały podjęcie pracy zarobkowej. Taką pomoc wnioskodawczyni może zapewnić matce w dowolnym czasie (przed i po pracy, gdyby takową podjęła), bez konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Konieczność zapewnienia matce pomocy w prowadzaniu gospodarstwa domowego nie stanowi przeszkody by wnioskodawczyni wykonywała przez kilka godzin dziennie pracę zarobkową. Słusznie organ I instancji zauważył, że takie obowiązki można pogodzić z pracą zarobkową. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, gotowanie, palenie w piecu, prowadzenie ogródka) nie kolidują z podjęciem zatrudnienia, podobnie jak zakupy - osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, piorą, sprzątają, przygotowują posiłki dla członków rodziny, odbywają spacery, a także wizyty u lekarzy, nierzadko towarzyszą przy takich wizytach członkom rodziny.

Kolegium uznało, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień strony i jej matki, nie można przyjąć, że z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wnioskodawczyni wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie może ona podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust, 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art, 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, że niepełnosprawna nie wymaga stałej opieki swojej córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2021 r., ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a nadto o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W ocenie strony skarżącej organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawna podopieczna oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącą. Po pierwsze, w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dokument ten jest dokumentem urzędowym wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności składający się ze specjalistów lekarzy, którzy posiadając fachową wiedzę uznali niepełnosprawność znaczną. W tym miejscu strona skarżąca przytoczyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 września 2015 r. o sygn. akt II SA/Bd 807/15, w którym stwierdzono, iż "Organy uprawnione do orzekania w przedmiocie świadczeń rodzinnych nie posiadają umocowania do zastępowania powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (...). Nie są one kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę w tym przez lekarza orzecznika ZUS". Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 października 2020 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 310/20 w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15.7.2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 2018, poz. 2027, t.j.), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. Wydaje się więc, że organ II instancji w przedmiotowej sprawie wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, którzy posiadając fachową wiedzę uznali, że podopieczna niepełnosprawna, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej córki. Takie ustalenia bez wątpienia wykraczają poza kompetencje tych organów i sprzeczne są z zasadami dobrej administracji i swobodnej oceny dowodów.

W przekonaniu strony skarżącej organ II instancji naruszył również treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że skarżąca nie musi sprawować stałej opieki nad matką co umożliwia jej podjęcie pracy zawodowej. Konsekwencją błędnych ustaleń faktycznych i błędnej oceny materiału dowodowego było bez wątpienia błędne ustalenie, że skarżąca nie spełnia podstawowych przesłanek ustawowych, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.

Z przeprowadzonego wywiadu przez organ I instancji wynika, że skarżąca opiekuje się córką, która jest przewlekle chora i potrzebuje jej wsparcia. W ocenie strony skarżącej za niezasadne uznać należy stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącą określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach opieki sprawowanej przez nią nad córką, z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia. Stwierdzono bowiem, że skarżąca może podjąć zatrudnienie gdyż podopieczna nie wymaga stałej opieki. W ocenie strony skarżącej przedstawione stanowisko jest nie do zaakceptowania. Przede wszystkim art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy wnioskodawca sprawuje faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. czy podejmuje czynności opiekuńcze i pielęgnacyjne umożliwiający czy też ułatwiające zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych przez niepełnosprawną osobę, która legitymuje się m.in. orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie nie zakwestionowano, że skarżąca takie czynności wobec matki podejmuje. Organ jednak dokonując oceny zakresu sprawowania opieki organ winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20). Zapoznając się więc z zakresem obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawną matką, która nie jest samodzielna, wymagającą nadzoru, podawania i przygotowania posiłków, robienia zakupów, dawkowania leków i pomocy przy wszystkich czynnościach higienicznych, załatwianiu spraw urzędowych z pracą zawodową. Nie należy rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością, wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.

W ocenie strony skarżącej, spełnia ona wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia, tj. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, oraz nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; poniżej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r).

Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustalone przez organy obu instancji okoliczności faktyczne występujące w przedmiotowej sprawie nie uzasadniają zaspokojenia żądania strony skarżącej. W tej materii organ odwoławczy dokonał niewadliwej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Trzeba podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle dużym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Konstrukcja normatywna przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że omawiane świadczenie nie ma stanowić źródła dochodu dla opiekuna z powodu jakichkolwiek względów, nie ma też zastępować zasiłku dla bezrobotnych etc. Więź zatem między sprawowaniem pieczy nad niepełnosprawną w znacznym stopniu osobą a uniemożliwieniem z tego powodu kontynuowania lub podjęcia zatrudnienia przez opiekuna musi być ścisła i niepodważalna.

Wykładnia cytowanego wyżej przepisu prawa materialnego, dokonana przez organ odwoławczy, zresztą zgodnie z aktualną linią orzecznictwa, jest prawidłowa, tak jak i dokonana subsumpcja wyczerpująco ustalonego stanu faktycznego sprawy do normy z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika nadto, że sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, tudzież o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś z komentowanego przepisu wyprowadzić trzeba konkluzję, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W tym kontekkście sam fakt stwierdzenia w orzeczeniu o niepełnosprawności, że dana osoba wymaga opieki innej osoby nie oznacza, że organy są związane takim wskazaniem w tym sensie, że są zwolnione z badania, czy rozmiar opieki uniemożliwia podejmowanie zatrudnienia przez opiekuna i czy zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między sprawowaniem opieki a brakiem tego zatrudnienia.

W prezentowanym zatem świetle, jedną z przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona przez niego opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednakże z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść trzeba, że opieka, o której tamże mowa, winna być stała (ciągła) i długoterminowa.

Zdaniem Sądu organ, na podstawie wyczerpującego, kompletnego materiału dowodowego i przy niewadliwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, wyprowadził trafną konstatację, że taki związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi a sprawowana przez skarżącą opieka nie ma takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze. Prawidłowo przeprowadzone czynności procesowe o charakterze dowodowym wskazują, że matka skarżącej mimo bardzo złego stanu zdrowia, czego organy nie kwestionowały, nie była w dacie wydania decyzji, osobą obłożnie chorą skoro była w stanie sama mieszkać w innym niż skarżąca miejscu. Skarżąca podała, że czynności opiekuńcze sprowadzają się do przygotowywania posiłków, podawania leków, pomocy w kąpieli, przy ubieraniu oraz zrobieniu zakupów, w tym zaopatrzenia w lekarstwa, utrzymywaniu gospodarstwa domowego – poprzez pranie, sprzątanie, ogrzewanie mieszkania, pielęgnacji ogrodu. Z tego opisu wnosić należy niedwuznacznie, że matka nie musi być karmiona, pojona, codziennie pielęgnowana pod względem higienicznym w związku ze sprawami fizjologicznymi etc., jest w stanie sama się poruszać po mieszkaniu, wprawdzie przy pomocy laski, jest też sprawna umysłowo, nie ma zaburzeń typu demencja lub afazja, sama załatwia swoje potrzeby fizjologiczne, spożywa samodzielnie leki zachowując orientację w tej mierze co do rodzaju leku i sposobu dawkowania. Słusznie zatem organ przyjął, że opieka sprawowana przez stronę skarżącą nie wykracza ponad standardową pieczę i pomoc sprawowaną przez pracujących zstępnych względem wiekowych, lecz niedotkniętych znaczną niepełnosprawnością członków rodziny.

W ocenie Sądu, na podstawie dokonanych niewadliwych ustaleń faktycznych, organ słusznie przyjął, że zakres obowiązków strony skarżącej związanych z opieką nie uniemożliwiał podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym, niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy porannej lub wieczornej toalecie, czynności typowe dla prowadzenia każdego gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy) czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych etc. nie mogą być uznane za czynności wymagającej pełnej dyspozycyjności. Nie absorbują one na tyle by należało zapewnić podopiecznej ciągłej (całodziennej) obecności czy też nieustającego nadzoru ze strony skarżącej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki. Godne jednak podkreślenia jest, że sam fakt osobnego zamieszkania przeczy twierdzeniom strony skarżącej o jej osobistym zaangażowaniu w stopniu uniemożliwiającym jakiekolwiek zatrudnienie.

W kwestii gotowości (dyspozycyjności) do sprawowania opieki należy podkreślić, że chodzi tu o gotowość nie subiektywnie deklarowaną, lecz obiektywnie istniejącą, to znaczy potwierdzoną rzeczywistymi okolicznościami, na podstawie których można potwierdzić ten fakt.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób wyczerpujący i przekonujący, zgodnie z regułami swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., po dokonaniu niewadliwych, wyczerpujących ustaleń zgodnie z reżimem art. 7 i 77 k.p.a., czemu dało wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, odniosło się do zarzutów odwołania, a Sąd zaprezentowane stanowisko organu i jego argumentację w całości podziela.

Istotna zmiana okoliczności faktycznych zaistniałych po wydaniu decyzji ostatecznej może być podstawą do ponowienia wniosku o przyznanie komentowanego świadczenia.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.