Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1892/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 5 pkt 21, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 8 ust. 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia del. WSA Dariusz Skupień (spr.) Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 marca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 15/11 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz A. K. 397 zł (trzysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 marca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 15/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę A. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) z dnia [...] października 2010 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS) pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o wydanie decyzji rozstrzygającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej (działalność artystyczna), na podstawie art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.), dalej jako: ustawa o świadczeniach. [...] Oddział Wojewódzki NFZ pismem z dnia [...] kwietnia 2009 r., poinformował Zakład o braku podstaw do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym osób prowadzących działalność artystyczną na podstawie umów o dzieło. Pismo to zostało skierowane do wiadomości skarżącego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia [...] listopada 2009 r. ponownie wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o wydanie decyzji rozstrzygającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (działalność artystyczna) - na podstawie art. 109 ustawy o świadczeniach, wskazując, że wniosek z dnia [...] kwietnia 2008 r., nie został rozpatrzony w trybie administracyjnym. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją z dnia [...] września 2010 r., stwierdził, że skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 stycznia 1999 r. do nadal z tytułu prowadzenia działalności artystycznej.

Prezes NFZ utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję stwierdził, że w okresie objętym decyzją I instancji miały zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r., zgodnie z którym "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi", a także art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c cyt. ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., zgodnie z którym "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej". Ponadto w myśl art. 82 ust. 5 pkt 6 ustawy o świadczeniach, rodzajem działalności jest wykonywanie działalności twórczej lub artystycznej jako twórca lub artysta.

Zdaniem organu, z dokumentacji zgromadzonej w sprawie przez [...] Oddział Wojewódzki NFZ w szczególności decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2007 r., wynika, iż skarżący od dnia [...] grudnia 1969 r. rozpoczął działalność artystyczną jako muzyk. Jednocześnie od 1979 r. skarżący jest etatowym pracownikiem Teatru W. w Ł. Z treści przedłożonych przez ZUS dokumentów rozliczeniowych za lata 1999-2010 (PIT-8B i PIT-11 za lata 1999-2004, Zaświadczenia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] z dnia 6 listopada 2007 r. oraz z dnia 20 maja 2010 r. dot. lat 2007-2010, umów o dzieło zawartych w latach 1999, 2001, 2003, 2005, 2006 - 7 sztuk) organ wywiódł, że skarżący osiągał przychody z działalności gospodarczej określonej w decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2007 r., a tym samym podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności wykonywanej jako artysta.

Na decyzję Prezesa NFZ skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. złożył A. K.

Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie ocenił, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie i zastosowały przepisy prawa materialnego. Nadto wskazał, że zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako: u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. W myśl art. 82 ust. 5 pkt 6 ustawy o świadczeniach, rodzajem działalności jest wykonywanie działalności twórczej lub artystycznej jako twórca lub artysta zaś zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 2 u.s.u.s. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się twórcę i artystę z tym, że uznanie działalności za twórczą lub artystyczną i ustalenie daty jej rozpoczęcia następuje w formie decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców działającej przy ministrze właściwym do spraw kultury (art. 8 ust. 9 u.s.u.s.).

W rozpoznawanej sprawie skarżący od dnia [...] grudnia 1969 r. rozpoczął działalność jako muzyk (skrzypce), co wynikało z decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2007 r. Poza stałą pracą w Teatrze W. w Ł., podejmował się wykonywania działalności artystycznej na podstawie umów o dzieło, czego nie negował. W tym stanie rzeczy WSA uznał, że rozstrzygnięcie, iż skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 stycznia 1999 r. z tytułu prowadzenia działalności artystycznej było zgodne z obowiązującym stanem prawnym. Wobec powyższego Sąd I instancji skargę oddalił powołując w podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. K. zaskarżając to orzeczenie w całości wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:

a/ prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, przez przyjęcie, że artysta wykonujący przez okres siedmiu lat, nie w sposób ciągły, kolejno, ale z długimi przerwami siedem jednorazowych umów o dzieło, w ten sposób prowadzi działalność pozarolniczą w rozumieniu tego przepisu,

b/ prawa materialnego przez niewłaściwe, pozbawione podstawy prawnej, zastosowanie art. 8 ust. 9 u.s.u.s. i w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że decyzja Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców ustalająca datę rozpoczęcia działalności artystycznej, jest podstawą ustalenia rozpoczęcia i dalszego kontynuowania pozarolniczej działalności dla potrzeb ubezpieczenia zdrowotnego.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że decyzja Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców nie mogła mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tego powodu, że pozostawała w sprzeczności z treścią innych przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz z przepisami regulującym prowadzenie działalności gospodarczej. Przede wszystkim wykonywane przez skarżącego umowy o dzieło były krótkotrwałe i nie były wykonywane w sposób ciągły. Nie można więc przyjąć, że w sumie czy też każda z osobna stanowiły prowadzenie działalności pozarolniczej. Sam rzeczownik "działalność" zakłada, że nie dotyczy ona działania jednorazowego i krótkotrwałego. Poza tym kasator wskazał, że art. 69 ustawy o świadczeniach co do czasu trwania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego poprzez art. 5 ust. 43 tej ustawy, odsyła do art. 13 ust. 4 u.s.u.s., który czas ten wiąże z datą rozpoczęcia wykonywania działalności i datą zaprzestania wykonywania działalności. Stąd wniosek, że czas trwania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, a także czas prowadzenia działalności pozarolniczej w kontekście tego ubezpieczenia ustalać trzeba nie na podstawie decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców ale na podstawie - w realiach sprawy- zawartych umów o dzieło. Skarżący nie miał obowiązku zgłoszenia do ewidencji podmiotów gospodarczych swej pracy wykonywanej na podstawie umów o dzieło. Stąd wykładnia, że wykonując umowy o dzieło prowadził działalność pozarolniczą w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach jest błędna.

Wnoszący skargę kasacyjną zwrócił również uwagę na to, że żaden przepis ustawy o świadczeniach do stosowania art. 8 ust. 9 u.s.u.s. nie odsyła, a zakres przedmiotowy tych ustaw jest zupełnie różny. Dokonanie ustaleń dotyczących prowadzenia pozarolniczej działalności przez artystę na podstawie decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców, o której mówi art. 8 ust. 9 u.s.u.s. w sprawie dotyczącej obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego było zatem niedozwolone.

Spornej decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r. zarzucono również, że wydana została na podstawie nieobowiązujących już przepisów, a także, że dotyczyła jedynie rozpoczęcia "działalności artystycznej jako muzyk" w potocznym rozumieniu słowa "działalność", a nie w rozumieniu tego słowa przez przepisy regulujące prowadzenie działalności gospodarczej. W końcu sporna decyzja miała również nie dotyczyć umów o dzieło.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest więc weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238–240).

Nie stwierdzając wystąpienia w rozpoznawanej sprawie przesłanek określonych w przepisie § 2 art. 183 p.p.s.a., skutkujących nieważnością postępowania, kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku może być więc przeprowadzona w zakresie zdeterminowanym podstawami, na których została oparta skarga kasacyjna.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.

Przypomnieć należy, że naruszenie prawa materialnego przejawiające się w jego błędnej wykładni, polega na mylnym zrozumieniu, a więc wadliwej interpretacji treści normy prawnej, wynikającej z przepisu objętego zarzutem naruszenia lub na mylnym zrozumieniu poszczególnego zwrotu lub treści, i tym samym znaczenia przepisu lub też tylko terminu występującego w jego treści (tak NSA w wyrokach z dnia 15 lutego 2005 r., OSK 1089/04 i 23 lutego 2005 r., OSK 539/04, Lex nr 171190 i 165771).

Zasadny okazał się zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i przyjęcie, że artysta wykonujący przez okres siedmiu lat, nie ciągle, ale z długimi przerwami, siedem umów o dzieło prowadzi w rozumieniu tego przepisu działalność pozarolniczą.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zacytował przepisy, które były przez organy stosowane.

Nie przeprowadził jednak żadnej ich wykładni, w szczególności nie dokonał żadnych rozważań na temat art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Regulacja ta stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Przy czym w rozpoznawanej sprawie organy i Sąd pierwszej instancji powstanie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wiązały z prowadzeniem działalności gospodarczej (działalności artystycznej) skarżącego. Wynika to z:

- pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. kierowanego do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia zawierającego wniosek o wydanie decyzji rozstrzygającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (działalności artystycznej) na podstawie art. 109 ustawy o świadczeniach,

- uzasadnienia organu odwoławczego stwierdzającego, że z tytułu umów o dzieło zawartych w latach 1999, 2001, 2003, 2005, 2006 – 7 sztuk, skarżący osiągał przychody z działalności gospodarczej określonej w decyzji [...] Komisji do spraw Zaopatrzenia Emerytów Twórców przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2007 r.,

- jak również powołania się przez Sąd I instancji na obowiązującą do 31 marca 2003 r., a mająca zastosowanie od 1 stycznia 1999 r. regulację art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U Nr 28, poz. 153 ze zm.), z której wynika, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym, które są osobami prowadzącymi działalność gospodarczą.

Podkreślić należy, że regulacja z art. 5 pkt 21 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń zdrowotnych odwołuje się do prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie przepisów o działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie gospodarczej (Dz. U Nr 173, poz. 1807 ze zm.), działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, na jakiej podstawie uznał, że zawarcie przez skarżącego siedmiu umów o dzieło w latach 1999, 2001, 2003, 2005, 2006, wskazuje na prowadzenie przez niego takiej działalności od stycznia 1999 r., w szczególności nie wyjaśnił, aby skarżący prowadził ją w sposób zorganizowany i ciągły.

Kasator słusznie także zarzucił naruszenie przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i uznanie że decyzja Komisji do spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców ustalająca datę rozpoczęcia działalności artystycznej jest podstawą ustalenia rozpoczęcia i kontynuowania pozarolniczej działalności dla potrzeb ubezpieczenia zdrowotnego w rozstrzyganej sprawie.

Przypomnieć należy, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., Komisja do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznała, że skarżący rozpoczął z dniem [...] grudnia 1969 r. działalność artystyczną jako muzyk (skrzypce). Ustalono także, iż od 1979 r. jest etatowym pracownikiem Teatru W. w Ł. Podstawa do wydania takiej decyzji wynikała z art. 8 ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Umowy o dzieło zostały zawarte przez skarżącego przed datą wskazanej powyżej decyzji, nie można zatem ich z tą decyzją wiązać.

Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił także, dlaczego utożsamia zawarcie przez skarżącego umów o dzieło z wykonywaniem działalności artystycznej. Nie można bowiem przyjąć, iż osoba która jest artystą w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bez względu na rodzaj zawartej przez nią umowy zawsze będzie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, pogląd taki prowadziłby do twierdzenia, że artysta w przeciwieństwie do osób wykonujących inny zawód, nie mógłby zawierać umów o dzieło, które w myśl art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, co byłoby sprzeczne z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP.

Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu skargi, dokona oceny legalności zaskarżonej decyzji, uwzględniając wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.