Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1892/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 157 § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1301/18 w sprawie ze skargi B. D. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2018 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz B. D. kwotę 677 ( sześćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1301/18, oddalił skargę B. D. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2018 r, nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] maja 1965r. przyznano Z. Z. prawo nabycia nieruchomości nierolniczej składającej się z jednorodzinnego domu mieszkalnego i budynku gospodarczego w G. przy ul. [...], przy zaliczeniu na poczet ceny nabycia nieruchomości, stosownie do art. 8 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz.U Nr 31, poz. 132), wartości pozostawionego przez nią poza granicami Polski mienia nieruchomego.

Pismem z 10 kwietnia 2017 r. B. D. wystąpił o stwierdzenie nieważności tej decyzji, powołując się na następstwo prawne po zmarłym w 1945 r. S. D. (jego ojcu i pierwszym mężu Z. Z.). Wywodził, że to jemu jako jedynemu uprawnionemu do spadku (co stwierdzone zostało postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z 3 marca 2017 r., sygn. I Ns 592/16) winno być przyznane prawo do nieruchomości w G., przy zaliczeniu na poczet jej wartości mienia pozostawionego przez ojca w ZSRR, w miejscowości Ł., pow. W.

W toku zainicjowanego tym żądaniem postępowania Wojewoda Zachodniopomorski ustalił, że Z. Z. oraz jej mąż S. Z. nie żyją, a postępowanie w przedmiocie nabycia po nich spadku, zawisłe przed Sądem Rejonowym w G., nie zostało zakończone.

Postanowieniem z [...] lipca 2017 r., na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a., Wojewoda Zachodniopomorski zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 1965 r. do czasu ustalenia praw do spadku po wyżej wymienionych.

Na to postanowienie B. D. wniósł zażalenie, podnosząc, że to on a nie jego mama (Z. Z.) był głównym spadkobiercą właściciela pozostawionego na kresach mienia.

Postanowieniem z [...] maja 2018 r. nr [...], Minister Inwestycji i Rozwoju, uchylił postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego z [...] lipca 2017 r. o zawieszeniu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] maja 1965 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Minister wskazał, że w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji o przyznaniu prawa do nieruchomości nierolniczej, stroną, w rozumieniu art. 28 k.p.a., jest osoba której przyznano prawo (lub jej następcy prawni) oraz podmioty którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości. Taką – w ocenie organu – nie jest zaś wnioskodawca. Z treści księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości przy ul. [...] w G. (nr [...]) wynika bowiem, że jako jej właściciel ujawniona jest Gmina G., a jako współużytkownicy wieczyści S. i Z. małż. Z. Organ zaznaczył, że B. D. nie był także stroną decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 1965 r., gdyż nie złożył wniosku o nabycie przedmiotowej nieruchomości w trybie ustawy z dnia 28 maja 1957 r. Nie wykazał zatem, by był legitymowany do wszczęcia postępowania nieważnościowego w sprawie nią zakończonej. W tej sytuacji zawieszenie postępowania w sprawie oceny legalności tej decyzji Minister uznawał za przedwczesne i zalecił organowi pierwszej instancji dokonanie analizy wniosku B. D. przez pryzmat art. 157 § 2 k.p.a. i art. 28 k.p.a.

W końcowej części uzasadnienia Minister zwrócił uwagę, że z treści orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] czerwca 1946 r. Ldz. [...] wynika, że właścicielką gospodarstwa rolnego położonego w Ł. (którego wartość zaliczono na poczet nabycia nieruchomości w G.) była Z. D. (po zmianie nazwiska – Z.), a nie S. D. Wobec tego organ stwierdził, że nabycie spadku po S. D. nie może stanowić dowodu na posiadanie legitymacji w sprawie.

Na w/w postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju B. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając mu naruszenie szeregu przepisów procedury administracyjnej, tj. art.: 7, 12, 19, 20, 28, 77 i 78 § 1 k.p.a., którego to naruszenia upatrywał z jednej strony w rozpoznaniu zażalenia przez organ niewłaściwy, tj. Ministra Inwestycji i Rozwoju, a nie Ministra Infrastruktury i Budownictwa, z drugiej zaś w nieuwzględnieniu obowiązujących dla spadkobrania po zmarłym w 1945 r. na terenie województwa lubelskiego S. D. przepisów Kodeksu Napoleona i zmieniającego go Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego, na mocy których to wyłącznie skarżący nabył z tytułu dziedziczenia prawa do pozostawionego na Kresach mienia, co winno być uwzględnione w decyzji z 1965 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2018 r., oddalił skargę.

W pierwszej kolejności, wobec najdalej idącego zarzutu, dotyczącego naruszenia przepisów o właściwości, którego skarżący upatruje w rozpoznaniu zażalenia przez Ministra Inwestycji i Rozwoju zamiast Ministra Infrastruktury i Budownictwa, Sąd wyjaśnił, że na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 2018 r. w sprawie utworzenia Ministerstwa Infrastruktury (Dz.U. z 2018 r., poz. 192), dotychczasowe Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa przekształcone zostało w Ministerstwo Infrastruktury. Zniesiony został tym samym także urząd Ministra Budownictwa i Infrastruktury. Z kolei na mocy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 stycznia 2018 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Inwestycji i Rozwoju (Dz.U. z 2018 r., poz. 195), od 22 stycznia 2018 r. kierowanie działem administracji rządowej obejmującym budownictwo, planowanie i zagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo, należy do kompetencji Ministra Inwestycji i Rozwoju. W celu wykonywania tych kompetencji na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 23 stycznia 2018 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie utworzenia Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju (Dz.U. z 2018 r. poz. 193), komórki dotychczasowego Ministerstwa Infrastruktury i Budownictwa obsługujące sprawy działu budownictwo, planowanie i zagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo włączone zostały do Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju. Tym samym ów Minister stał się także właściwy rzeczowo w postępowaniach administracyjnych dotyczących tego działu. Sąd zaznaczył, że właściwość rzeczową w sprawie konkretnego ministra (podobnie jak innych organów) ustala się bowiem według przepisów o zakresie jego działania (art. 20 k.p.a.). Skoro zaś organem wyższego stopnia w stosunku do wojewodów są właściwi ministrowie (art. 17 pkt 2 k.p.a.), a rzeczowo właściwy sprawie objętej działem budownictwo, planowanie i zagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo jest Minister Inwestycji i Rozwoju, to był on także właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie wpadkowe podjęte przez organ wojewódzki w postępowaniu w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na gruncie ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz.U Nr 31, poz. 132). To zaś czyni chybionym zarzut naruszenia przezeń przepisów o właściwości.

Przechodząc zaś do oceny kwestionowanego postanowienia w aspekcie ujętego w nim rozstrzygnięcia kwestii procesowej, tj. uchylenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., postanowienia Wojewody Zachodniopomorskiego z 6 lipca 2007 r. o zawieszeniu postępowania nadzorczego prowadzonego w stosunku do w/w decyzji, zainicjowanego wnioskiem skarżącego, Sąd I instancji zgodził się z Ministrem, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zawieszenie postępowania z przyczyn wskazywanych przez organ I instancji było niezasadne. Przyczyną tą była bowiem, w ocenie Wojewody, konieczność ustalenia następców prawnych po uprawnionej z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. Z. Z. oraz jej mężu S. Z., będącym współużytkownikiem wieczystym nieruchomości. Tymczasem – zdaniem Sądu – kwestia ta miałaby znaczenie dopiero wówczas, gdyby samo postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji mogło być skutecznie zainicjowane przez skarżącego. Sąd zauważył przy tym, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, o ile nie jest uruchamiane z urzędu, może być wszczęte wyłącznie na wniosek strony, co wynika wprost z art. 157 § 2 k.p.a. Konsekwencją takiej konstrukcji trybu inicjowania postępowania nadzorczego jest to, że wpływ do organu w tym względzie podania nie prowadzi automatycznie do wszczęcia postępowania rozpoznawczego, ale wymaga od organu uprzedniej weryfikacji legitymacji podmiotu je wnoszącego. Poczynione w tym względzie ustalenia determinują zaś dalszy sposób procedowania wniosku, w tym rodzaj aktów i czynności materialnotechnicznych, jakie w wyniku jego rozpoznania mogą być podejmowane. Może to więc być postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, wydawane w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. (jeśli już na podstawie przedstawionych przez ów podmiot danych można tę legitymację w sposób oczywisty wykluczyć), względnie zawiadomienie o jego wszczęciu (art. 61 § 4 k.p.a.), które jednak także nie w każdym wypadku doprowadzi do wydania w sprawie merytorycznej decyzji w oparciu o art. 158 § 1 lub 2 k.p.a. Jeśli bowiem okaże się w jego toku, że podmiot je inicjujący nie ma w sprawie przymiotu strony, formą zakończenia uruchomionego jego wnioskiem postępowania jest decyzja o jego umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowego z przyczyn o charakterze podmiotowym. Sąd podkreślił, że o tym natomiast, kto ma w danym postępowaniu przymiot strony przesądza art. 28 k.p.a., stanowiąc, że jest nim każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Natomiast stwierdzenie interesu prawnego wymaga ustalenia istnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Sąd podkreślił, że w kwestii istoty interesu prawnego wielokrotnie orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, zaś jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego.

Sąd I instancji wskazał, że w przypadku postępowań nadzorczych mających za przedmiot decyzję skutkującą przyznaniem prawa do nieruchomości – a taką jest decyzja Prezydium Rady Narodowej w G. z 1965 r., wydana na podstawie ustawy z dnia 28 maja 1957 r. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 12 sierpnia 1957 r. w sprawie trybu sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i innych nieruchomości (Dz.U. Nr 44, poz. 206) – interes prawny kreujący przymiot strony mają w sposób oczywisty osoby uprawnione z tej decyzji, a gdy one nie żyją – ich spadkobiercy. Inne osoby mogą żądać kontroli takiej decyzji, jeśli wykażą, że w dacie jej podejmowania to im, a nie Skarbowi Państwa przynależał tytuł do zbywanej nieruchomości. Są nimi także osoby, którym obecnie przynależy tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości. Ich bowiem mogą dotyczyć skutki prawne ewentualnego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji. Źródłem ich interesu prawnego są w takim wypadku przepisy regulujące prawo własności, w tym w szczególności art. 140 k.c.

Sąd wskazał, że z niespornych ustaleń stanu faktycznego, znajdujących oparcie w aktach sprawy – w tym treści księgi wieczystej nr [...] – wynika, że skarżący nie należy do żadnej z tych grup. Uważa jedynie, że ze względu na dziedziczenie po pierwszym mężu Z. Z. (S. D.) mającym być według niego właścicielem pozostawionej na Kresach nieruchomości (której wartość zaliczono na poczet wartości nieruchomości nierolniczej przyznanej Z. Z. decyzją z 1965 r.), to on winien stać się beneficjentem tej decyzji.

W ocenie Sądu, powyższe nie świadczy jednak o posiadaniu w sprawie interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nawet bowiem przy akceptacji poglądu, że właścicielem pozostawionej w Ł., pow. W. nieruchomości nie była Z. Z., ale poprzednik prawny skarżącego – czemu przeczy znajdujące się w aktach orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] czerwca 1946 r. – żadne prawa do nieruchomości przy ul. [...] w G. dla niego by nie wynikały. Tych bowiem nigdy nie posiadał. Nawet zatem eliminacja z obrotu prawnego kwestionowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G., nie wpłynęłaby na ukształtowanie jego sytuacji prawnej w zakresie przysługujących mu do tej nieruchomości praw. W takiej zaś sytuacji zawieszenie zainicjowanego przezeń postępowania nadzorczego z uwagi na zgon beneficjentki w/w decyzji i konieczność ustalenia jej następców prawnych w celu zapewnienia im prawa udziału w postępowaniu, było – zdaniem Sądu – nie tylko przedwczesne, ale wręcz nieuzasadnione.

Sąd uznał zatem, że skoro zawieszenie postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego było niezasadne, to prawidłowo Minister skorzystał z uprawnień kasacyjnych przewidzianych w art. 138 § 2 k.p.a. i uchylił postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego, zalecając mu jednocześnie, by analizując wniosek skarżącego uczynił to przez pryzmat unormowania z art. 157 § 2 i art. 28 k.p.a.

Sąd podkreślił, że – wbrew temu co twierdzi skarżący – podejmując zaskarżone postanowienie Minister Inwestycji i Rozwoju nie kwestionował uprawnień skarżącego wynikających z dziedziczenia po S. D., potwierdzonych postanowieniem Sądu Rejonowego w G. I Ns 582/16. Wywodził jedynie, że dla oceny jego interesu prawnego w sprawie mają one charakter irrelewantny. Stąd także zarzut naruszenia przez Ministra przepisów Kodeksu Napoleona oraz Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego, mających zastosowanie w sprawie o nabycie spadku po w/w., Sąd uznał za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw.

Od powyższego wyroku skarżący, reprezentowany przez adwokata, złożył skargę kasacyjną, zrzekając się rozprawy. Nie podano, zakresu żądania. Na wezwanie Sądu, w uzupełnieniu skargi kasacyjnej, pismem z dnia 20 kwietnia 2019 r. wskazano, że skarga kasacyjna wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a, zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mających istoty wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 28 K.p.a. w zw. z art. 157 § 2 K.p.a., poprzez błędne uznanie, że B. D. nie posiada interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1965 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia przedmiotowej normy winna prowadzić do wniosku, iż B. D. posiada interes prawny w niniejszej sprawie,

2. art. 77 § 1 i 3 K.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie wszystkich niezbędnych w niniejszej sprawie dowodów, w tym dowodów z zeznań świadków wskazywanych przez stronę oraz aktu małżeństwa rodziców skarżącego – na okoliczność posiadania prawa własności do nieruchomości pozostawionej w Ł. wyłącznie przez S. D.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 232 Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego z 13 czerwca 1825 r., poprzez błędne uznanie, iż zarzut naruszenia w/w normy jest pozbawiony usprawiedliwionych podstaw oraz irrelewantny dla interesu prawnego strony, w sytuacji, w której fakt, że B. D. jest wyłącznym spadkobiercą S. D., któremu przysługiwało prawo do nieruchomości położonej w Ł., ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przedmiotowy wyrok jest zaskarżony ze względu na treść normy zawartej w art. 153 p.p.s.a., stanowiącej, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Zdaniem skarżącego kasacyjnie nie sposób bowiem uznać, iż nie jest on stroną w rozumieniu art. 28 K.p.a. Podano, że prawo do nabycia przedmiotowej nieruchomości powinno być przyznane nie Z. Z., a B. D., jako spadkobiercy po właścicielu przedmiotowej nieruchomości, którym był ojciec skarżącego. Wskazano jednocześnie, że skarżący kasacyjnie jest także synem Z. Z., a zatem jest jej spadkobiercą, ma zatem pełne prawo do zaskarżenia decyzji z 1965 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Kontroli Sądu I instancji było wprawdzie poddane postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju w przedmiocie zawieszenia postępowania, lecz istota sporu dotyczy rozstrzygnięcia, czy skarżący kasacyjnie B. D. ma legitymację do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] maja 1965 r. nr [...].

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zachodzi potrzeba przypomnienia okoliczności stanu faktycznego, a to wobec braku ich bardziej szczegółowego przedstawienia na dotychczasowych etapach postępowania.

Na wstępie rozważań wskazać należy, że wymienioną na wstępie decyzją z [...] maja 1965 r. (błędnie określana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jako decyzja z dnia [...] sierpnia 1965 r.) przyznano Z. Z. (matce skarżącego) prawo nabycia własności nieruchomości nierolniczej składającej się z jednorodzinnego domu mieszkalnego i budynku gospodarczego w G. przy ul. [...], przy zaliczeniu na poczet ceny nabycia nieruchomości wartości pozostawionego przez nią poza granicami Polski mienia nieruchomego.

Skarżący kasacyjnie domaga się stwierdzenia nieważności wyżej opisanej decyzji z [...] maja 1965 r., gdyż przy wydawaniu tej decyzji nie wzięto pod uwagę, że spadkobiercą - w zakresie schedy spadkowej obejmującej mienie pozostawione na wschodzie - był także syn Z. Z., primo voto D., B. D. Z przedłożonego przez niego postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 3 marca 2017 r., sygn. akt I Ns 592/16 wynika, że jest on wyłącznym spadkobiercą swego ojca S. D. W uzasadnieniu postanowienia sąd spadku, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, podał, że S. D. ur. w miejscowości Ł. zawarł związek małżeński z Z. M. Małżonkowie D. w 1941 r. zostali wywiezieni na Syberię, gdzie urodził się ich syn, B. D. S. D. został wcielony do Armii Berlinga, zaś od 1 listopada 1944 r. pełnił służbę wojskową w Lublinie, gdzie zmarł 24 grudnia 1945 r. Z. D. wraz z synem repatriowała się do Polski, przybywając do G. 29 kwietnia 1946 r.

Sąd spadku orzekł, że jedynym spadkobiercą S. D. jest jego syn B., przyjmując, iż w sprawie miał zastosowanie art. 232 Kodeksu cywilnego Królestwa Polskiego z 13 czerwca 1925 r. Na tej podstawie prawnej Sąd ten wywiódł, że małżonka S. D. – Z. mogłaby otrzymać jedynie część spadku do dożywotnego użytkowania, zaś skoro zmarła w 1993 r., to jedynym spadkobiercą pozostaje B. D.

Zgodnie z art.157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądowoadministracyjnym nie zawsze musi zachodzić tożsamość między podmiotami w postępowaniu zwykłym i w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie nieważności decyzji. To przedmiot decyzji badanej określa krąg podmiotów będących stroną postępowania zarówno zwykłego, jak i prowadzonego w tzw. trybie "nieważnościowym". Stroną w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji będzie każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy decyzja administracyjna, której żąda weryfikacji lub która jest przedmiotem weryfikacji w postępowaniu wszczętym z urzędu.

Już z samego faktu, że skarżący jest synem Z. Z., wymienionym we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, jako jeden ze spadkobierców ustawowych, wynika, że w sytuacji potwierdzenia tego faktu (dziedziczenia ustawowego) przez sąd spadku, ma on interes prawny, jako spadkobierca Z. Z. domagania się wzruszenia kwestionowanej decyzji. Jako następca prawny ma prawo wykazywania, że prawa i obowiązki określone w tej decyzji zostały ukształtowane z naruszeniem prawa. Czym innym jest bowiem badanie legitymacji strony w postępowaniu nieważnościowym, a czym innym ocena legalności kwestionowanej decyzji i jej prawidłowości. Pierwsza kwestia dotyczy etapu wstępnego polegającego na badaniu interesu prawnego według stanu faktycznego i prawnego na dzień złożenia i badania wniosku o stwierdzenie nieważności, natomiast druga należy już do etapu oceny prawidłowości decyzji, której dotyczy wniosek, według stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

Stosownie do art. 8 ust.1 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz.U Nr 31, poz. 132) na pokrycie ceny za nieruchomości sprzedawane osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość pozostawionego za granicą mienia nieruchomego.

Skoro skarżący dowodzi, że przy wydawaniu kwestionowanej decyzji nie wzięto pod uwagę, że jest spadkobiercą S. D., a więc spadkobiercą osoby, która – według jego twierdzeń – pozostawiła mienie poza obecnymi granicami państwa polskiego i w drodze dziedziczenia nabył prawa majątkowe zmarłego z faktem takim związane, to tym samym wskazuje normę prawa materialnego, z której jego interes prawny wynika. Inną rzeczą natomiast jest ocena i weryfikacja tego twierdzenia, która w zakresie tego, czy rzeczywiście skarżący nabył prawo do nabycia nieruchomości w G. (przy zaliczeniu na poczet jej wartości mienia pozostawionego przez ojca w ZSRR) powinna odbyć się na etapie merytorycznego, a nie wstępnego rozpoznania sprawy. W skardze kasacyjnej skarżący dowodząc interesu prawnego powołuje się ponadto na to, że jest synem Z. Z., która była repatriantką, co nie budzi przecież wątpliwości. Z uwagi na to, również z faktu nabycia własności i roszczeń w drodze dziedziczenia ustawowego po matce, może wywodzić własny interes prawny w postępowaniu nadzwyczajnym.

Z tych względów, wobec zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty w kwocie 677 zł. składają się: wpis od skargi -100 zł, opłata od wniosku o sporządzenie uzasadnienia – 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – 100 zł, koszty zastępstwa adwokackiego - 377 zł ( w tym opłata od pełnomocnictwa -17 zł.).