Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2404/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 5 lit b, art. 66 ust. 2 pkt 1, art. 65
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 18, art. 45 ust 2
journal: Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
law: Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
article: art. 4 ust 1 w zw. z art. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2002 nr 126 poz 1069
law: Ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej
article: art. 8 ust 1, art. 4a ust 1
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: par. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 104 poz 874
law: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 czerwca 2005 r. w sprawie nostryfikacji stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki  uzyskanych za granicą.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2012 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej K. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2011 r., wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej: K.p.a.) w zw. z art. 69a ust. 1 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, z późn. zm.) złożono sprzeciw przeciwko wpisowi p. K. C. (kandydatki) na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...], dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r.

W uzasadnieniu przypomniano, że w dniu [...] maja 2011 r. kandydatka wystąpiła do Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA) w [...] z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze.

Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2011 r. ORA w [...] wpisała kandydatkę na listę adwokatów tej Izby. W uzasadnieniu wskazała, że wnioskodawczyni spełnia wszystkie ustawowe wymagania dotyczące wpisu na listę adwokatów, w tym posiada praktykę zawodową w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości przypomniał, że w myśl przepisu art. 69a ust. 1 Prawa o adwokaturze wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata. Sprzeciw wyraża się w formie decyzji administracyjnej.

Zgodnie z przepisem art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Natomiast stosownie do treści art. 68 ust. 3 pkt 3 cytowanej ustawy osoby ubiegające się o wpis na listę adwokatów, o których mowa w art. 66 ust. 1, w tym także posiadające stopień naukowy doktora nauk prawnych, do wniosku o wpis winny załączyć umowy o pracę wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków lub zaświadczeniami od pracodawcy określającymi zakres obowiązków lub umowy cywilnoprawne wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów.

Powyższe uregulowania wskazują, iż chodzi o umowy zawarte przez kandydata jedynie z kancelariami adwokackimi, kancelariami radcowskimi lub spółkami wskazanymi w art. 4a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze albo w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. w trybie art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze zwrócono akta osobowe kandydatki celem ich uzupełnienia poprzez załączenie oryginałów albo urzędowo poświadczonych kopii umów o pracę lub umów cywilnoprawnych zawartych z kancelariami lub spółkami, o których mowa w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b.

Pismem z dnia [...] września 2011 r. wnioskodawczyni poinformowała, iż nie posiada innych dokumentów poza załączonymi wcześniej do wniosku.

Minister Sprawiedliwości po zapoznaniu się z całością materiału dokonał oceny sytuacji prawnej kandydatki stwierdzając, że w dniu [...] czerwca 2000 r. ukończyła ona studia wyższe na Uniwersytecie [...] w [...], uzyskując tytułu magistra prawa. Dnia [...] października 2007 r. uzyskała tytuł doktora z zakresu prawa (Iuridicae Scientae Doctoris) Uniwersytetu [...] w [...] Tytuł ten został następnie na podstawie § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 3 czerwca 2005 r. w sprawie nostryfikacji stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki uzyskanych za granicą (Dz. U. z 2005 r. Nr 104, poz. 874) uznany przez Radę Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w [...] za równorzędny ze stopniem naukowym doktora nauk prawnych w zakresie prawa w Rzeczypospolitej Polskiej.

Z zaświadczeń oraz umów załączonych do akt postępowania o wpis na listę adwokatów wynika, iż wnioskodawczyni w 2004 r. zdała egzamin adwokacki w[...]. Począwszy od września 2006 r. do chwili obecnej zatrudniona jest w kancelarii [...], przy czym w okresie od września 2006 r. do października 2007 r. zatrudniona była na pełny etat w charakterze prawnika w oddziale kancelarii w [...] zaś od listopada 2007 r. do grudnia 2008 r. w oddziale kancelarii w [...]. Z kolei od stycznia 2009 r. do chwili obecnej kandydatka pracuje w kancelarii[...], początkowo jako młodszy prawnik (associate), a następnie jako prawnik. W 2008 r. wymieniona została wpisana na listę prawników zagranicznych Izby Adwokackiej w B.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości wykonywana przez kandydatkę praktyka zawodowa w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów nie odpowiada wymogom określonym w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy Prawo o adwokaturze i dlatego nie podlega zaliczeniu na poczet "stażu prawniczego" uprawniającego do wpisu na listę adwokatów bez zdania egzaminu adwokackiego.

Kandydatka wprawdzie wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej, lecz nie miało to miejsca, tak jak przewiduje wskazany przepis w ramach umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Z zaświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię wynika, iż wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej w ramach umów łączących ją z kancelarią prawniczą [...] z siedzibą w B., N. J. i W. Jedynie doraźnie współpracowała w prowadzeniu spraw z adwokatami i radcami prawnymi z biura [...] w W.

Okres praktyki w biurach [....] w N. J., W. czy B., z uwagi na enumeratywnie ujęte przesłanki w cytowanym uregulowaniu, nie może być uwzględniony w ramach wymogu wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej uprawniających do uzyskania wpisu na listę adwokatów.

W świetle omawianej regulacji kandydat musi legitymować się praktyką zawodową nabytą na podstawie umowy o pracę lub na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotami świadczącymi pomoc prawną w Rzeczypospolitej Polskiej.

Niewątpliwie należy pozytywnie ocenić bogate doświadczenie zawodowe kandydatki, niemniej jednak sfera aktywności zawodowej wymienionej nie może być uznana za wypełniającą przesłanki określone w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy Prawo o adwokaturze. Jednakże okres praktyki zawodowej wykonywanej przez wnioskodawczynię w ramach kancelarii prawniczych poza Rzeczypospolitą Polską, z uwagi na zamknięty katalog przesłanek ujętych w cytowanym uregulowaniu nie może być zaliczony do wymogu wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego.

Jednocześnie Minister wskazał, iż stopień naukowy doktora nauk prawnych uzyskany przez kandydatkę na uczelni zagranicznej po uznaniu go przez radę właściwej jednostki za równorzędny z odpowiednim polskim stopniem naukowym uprawnia ją do zwolnienia z obowiązku odbycia aplikacji, umożliwiając w myśl art. 66 ust. 2 pkt 1 Prawa o adwokaturze przystąpienie do egzaminu adwokackiego przed komisją, o której mowa w art. 78 ust. 1 wymienionej ustawy.

Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że posiada uprawnienia adwokackie w stanie N. J., zaś od 2008 r. jest wpisana na listę prawników zagranicznych w Okręgowej Radzie Adwokackiej w B. W takiej sytuacji wymieniona może także ubiegać się o wpis na listę prawników zagranicznych prowadzoną przez okręgowe rady adwokackie w Rzeczypospolitej Polskiej, w trybie art. 4 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. Nr 126, poz. 1069 z późn. zm.). Stosownie do treści art. 6 ust. 1 i 3 cytowanej ustawy wpis na wskazaną listę następuje na wniosek zainteresowanego, przy czym do wniosku należy załączyć zaświadczenie wystawione przez właściwy organ państwa macierzystego, stwierdzające, że osoba ubiegająca się o wpis jest zarejestrowana w tym państwie, jako uprawniona do wykonywania zawodu przy użyciu jednego z tytułów zawodowych, o których mowa w art. 2 pkt 2 lub 3 oraz dokument potwierdzający obywatelstwo.

Reasumując, w okolicznościach niniejszej sprawy Minister stwierdził, iż kandydatka nie spełnia ustawowych przesłanek wpisu na listę adwokatów określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze.

Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnioskodawczyni, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji - sprzeciwu od wpisu K. C. na listę adwokatów i stwierdzenie, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 6, 7, art. 80 oraz art. 107 K.p.a., polegające na naruszeniu zasad swobodnej oceny dowodów i niewyjaśnieniu dlaczego skarżąca nie spełnia rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, oraz rażące naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze, w zw. z art. 18 oraz art. 45 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), a w związku z tym naruszenie zobowiązań Rzeczpospolitej Polskiej jako państwa członkowskiego UE.

Przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do "osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz ... przez okres co najmniej 3 lat... wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych."

Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2011 r. ORA jednogłośnie zdecydowała, że wniosek skarżącej spełnia wszystkie ustawowe wymagania dotyczące wpisu na listę adwokatów. ORA zważyła, że skarżąca przedstawiła dokumenty świadczące o tym, że skarżąca:

- ukończyła wyższe studia prawnicze i uzyskała tytuł magistra prawa w Rzeczpospolitej Polskiej;

- uzyskała tytuł doktora nauk prawnych na Uniwersytecie[...] w N. J., który został nostryfikowany uchwałą Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu [...];

- w okresie powyżej 3 lat wykonywała wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie umów łączących skarżącą bezpośrednio z kancelarią prawną [...], a pośrednio z kancelarią prawną [...] sp.k. w W, a co za tym idzie, że skarżąca posiada praktykę zawodową spełniające przesłanki określone w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze.

Decyzją z dnia [...] października 2011 r., Minister Sprawiedliwości postanowił wnieść sprzeciw do decyzji ORA. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, doświadczenie zawodowe skarżącej nie może być zaliczone na poczet "stażu zawodowego" wymaganego w omawianym przepisie Prawa o adwokaturze, ponieważ skarżąca nie zdobyła go w oparciu o współpracę z podmiotem krajowym.

Kwestią bezsporną jest, że stopień naukowy doktora nauk prawnych, który skarżąca uzyskała na Uniwersytecie [...] w N. J. i który został uznany za równorzędny z odpowiednim polskim stopniem naukowym przez Radę Wydziału Prawa Uniwersytetu [...] w [...], spełnia przesłanki ustawowe wymienione w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze. Jest również bezsporne, że skarżąca świadczyła przez okres przekraczający 3 lata czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej w ramach umów cywilnoprawnych łączących ją bezpośrednio z kancelarią prawną [...], a pośrednio z [...] sp.k. w W. W ciągu ostatnich kilku lat do zakresu obowiązków skarżącej należało między innymi reprezentowanie polskich klientów [...] w szeregu sprawach z zakresu prawa konkurencji prowadzonych przez Komisję Europejską, przygotowanie strategii procesowej i redagowanie pism procesowych w sprawach toczących się przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości (ETS) i Sądem oraz doradzanie klientom na temat prawa unijnego. Jest tym samym bezsporne, że skarżąca współpracując z adwokatami i radcami prawnymi z biura [...] w W. współpracowała z kancelarią prawną [...] sp. k. w W. Jak wskazuje Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu swojej decyzji "niewątpliwie należy pozytywnie ocenić " bogate doświadczenie zawodowe" skarżącej.

Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego kandydatka podniosła, że podejmując decyzję dotyczącą sprzeciwu od decyzji ORA o wpisie na listę adwokatów Minister Sprawiedliwości powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego, Minister Sprawiedliwości nie może ograniczać się tylko i wyłącznie do faktu, że skarżąca nie spełnia przesłanek do wpisu na listę adwokatów, lecz powinien dokonać szczegółowej i pełnej oceny jej doświadczenia zawodowego.

W zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości tego nie uczynił, ograniczając się tylko do stwierdzenia że doświadczenie zawodowe skarżącej nie może zostać uwzględnione ponieważ skarżąca wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej w ramach umów łączących ją z biurami kancelarii prawniczej [...] w B., N. J. i W. Choć Minister Sprawiedliwości pozytywnie ocenia doświadczenie zawodowe skarżącej, nie odnosi się do tego na ile daje ono rękojmię należytego wykonywania przez skarżącą zawodu adwokata.

Jeśli nawet uznać, co nie jest oczywiste, że ustawodawca wymaga aby doświadczenie zawodowe zostało nabyte na podstawie umowy zawartej "z podmiotami świadczącymi pomoc prawną w Rzeczpospolitej Polskiej", to wymóg ten skarżąca spełniła. Kancelarię [...] z siedzibą w N. J. (z którą łączy skarżącą formalna umowa) łączy umowa o współpracę z [...] sp.k. w W. Skarżąca współpracując z [...] współpracowała także z [...] sp.k. Powyższe skutkowało możliwością bezpośredniego zlecania skarżącej wykonywania czynności przez adwokatów i radców prawnych z W., podlegało ich kontroli, zobowiązywało ją wreszcie do przestrzegania zasad etyki zawodowej. Tym samym skarżąca świadczyła usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej z podmiotem świadczącym pomoc prawną w Rzeczpospolitej Polskiej.

Z uwagi na współpracę pomiędzy kancelariami [...] a [...] sp.k. w W. nie ma konieczności zawierania indywidualnych umów z poszczególnymi prawnikami, gdyż jest oczywiste, iż współpracują oni ze sobą i przestrzegają wszelki zasad świadczenia usług w danym państwie.

Jakkolwiek skarżąca nie posiada pisemnej umowy łączącej ją z [...] sp.k., skarżąca także wielokrotnie bezpośrednio świadczyła usługi na rzecz klientów [...] sp.k. w ramach współpracy pomiędzy kancelariami należącymi do sieci [...]. Zlecanie prac następowało w formie korespondencji elektronicznej lub rozmów telefonicznych. Na tą okoliczność skarżąca przedstawiła oświadczenia adw. T. C. i radcy prawnego M. M., którzy współpracują na stałe z [...] sp.k.

W tych okolicznościach jest oczywiste, że powoływany przez Ministra Sprawiedliwości fakt, że skarżąca nie przedstawiła pisemnej umowy o pracę lub współpracę z [...] sp.k., nie świadczy o tym, że umowy takiej nie było, albo, że skarżąca nie wykonywała czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej "w ramach umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej lub komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 Prawa o adwokaturze]."

Należy podkreślić, iż zgodnie z ustawą z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, pozycja i rola samorządu adwokackiego polega między innymi na tym, że adwokatura sama zarządza swoimi sprawami i sama decyduje o składzie osobowym korporacji. W uzasadnieniu wyroku z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt K 4/085, Trybunał Konstytucyjny (TK) sprecyzował, że zgodnie z wymogami art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej nadzór Ministra Sprawiedliwości musi być stosowany tylko w niezbędnym zakresie. Nadzór nad działalnością samorządu zawodowego adwokatów w szczególności nie przyznaje Ministrowi Sprawiedliwości prawa do przejmowania zadań samorządu zawodowego adwokatów.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 Prawa o adwokaturze Minister Sprawiedliwości sprawuje nadzór nad działalnością samorządu w zakresie i formach określonych ustawą. Art. 69 ust. 2 pozwala natomiast Ministrowi Sprawiedliwości wnieść sprzeciw wobec decyzji Okręgowej Rady Adwokackiej o wpisie na listę adwokatów. Sprzeciw następuje w formie decyzji administracyjnej. Oznacza to, że na pewnym etapie postępowania o wpis, Minister Sprawiedliwości włącza się do niego jako organ administracji państwowej wkraczając władczo, wprost w uprawnienia samorządu, ze sprzeciwem przeciwko jego decyzjom. Na podstawie tego samego materiału dowodowego, który stanowił podstawę pozytywnego rozpoznania wniosku, podejmuje arbitralną i władczą decyzję odmawiającą uprawnień konkretnej osobie do wykonywania zawodu adwokata. Decyzja taka ma charakter uznaniowy.

Jak zaznaczył TK w uzasadnieniu powoływanego wyżej wyroku z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. w sprawie K 4/08, zawód adwokata należy do grupy zawodów zaufania publicznego, o których mowa w art. 17 ust. 1 Konstytucji. Są to zawody polegające na obsłudze osobistych potrzeb ludzkich, wiążące się z przyjmowaniem informacji dotyczących życia osobistego i zorganizowane w sposób uzasadniający przekonanie społeczne o właściwym dla interesów jednostki wykorzystywaniu tych informacji przez świadczących usługi.

Osoby wykonujące zawody zaufania publicznego mogą z woli ustawodawcy zostać objęte obowiązkiem przynależności do samorządu zawodowego, któremu art. 17 ust. 1 Konstytucji powierza pieczę nad wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Wypełnianie przez samorząd zawodowy funkcji, o których mowa musi być zgodne z regulacjami konstytucyjnymi.

Nadzór Ministra Sprawiedliwości nad działalnością samorządu zawodowego adwokatów jest więc uzasadniony potrzebą ochrony wartości konstytucyjnych, takich jak ochrona praw obywateli oraz bezpieczeństwo obrotu prawnego. Tylko w tym celu Minister Sprawiedliwości powinien podejmować środki oddziaływania na postępowanie samorządu zawodowego. Precyzując określenie "nadzór", TK w wyroku K 45/079 podkreślił, że pojęcie nadzoru należy interpretować z uwzględnieniem celu, jakiemu w ramach konkretnych rozwiązań prawnych ma służyć ta instytucja.

Sprzeciw, jak każda decyzja administracyjna, musi być uzasadniony w sposób niebudzący wątpliwości pod względem tak prawnym, jak i faktycznym, a jak już zaznaczono wyżej decyzja ta ma charakter uznaniowy. Element uznaniowości nie świadczy jednak, że decyzja polega na zupełnej dowolności działania organu. Wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego. Przepis ten ma zastosowanie przede wszystkim do wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zaznaczenia wymaga, że art. 7 K.p.a. nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji, któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno podejmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym.

Ważąc pomiędzy interesem publicznym, wyrażającym się ochroną praw obywateli i pewności obrotu, a interesem indywidualnym skarżącej, realizującej swoje konstytucyjne prawa do wolności wyboru zawodu określone w art. 66 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, Minister Sprawiedliwości powinien uzasadnić swoje stanowisko, wskazując przesłanki dokonanego wyboru, a w szczególności powinien wskazać w jaki sposób uchwała samorządu zawodowego adwokatów godzi w uzasadniony i równoważny interes publiczny.

W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 16 września 2010 r. w sprawie II GSK 775/09, Sąd stwierdził, że podstawowym miernikiem rękojmi kandydata ubiegającego się o wpis na listę adwokatów powinny być umiejętności praktyczne kandydata, przez które należy rozumieć doświadczenie zdobyte w świadczeniu pomocy prawnej w kancelarii adwokackiej. Obecny poziom obrotu międzynarodowego, multicentryczny system prawa, w którym obywatele realizują swoje interesy, powodują, że doświadczenie zawodowe zdobyte przez skarżącą jest w ocenie samorządu zawodowego adwokatów przydatne w reprezentowaniu interesów obywateli przed sądami krajowymi i wspólnotowymi. Tego doświadczenia Minister Sprawiedliwości nie kwestionuje.

W niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości zaniechał dogłębnej analizy podnoszonych przez skarżącą argumentów przemawiających na rzecz posiadania przez nią odpowiedniego doświadczenia zawodowego, uzasadniającego dokonanie wpisu jej na listę adwokatów. Niesporność stanu faktycznego nie zwalnia organu z obowiązku ustalenia stanu faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, tym bardziej, że decyzja organu jest decyzją konstytutywną, kształtującą stosunek prawny w chwili jej wydania i zamykającą skarżącej drogę do zawodu adwokata wbrew woli samorządu, oceniającego odmiennie od Ministra Sprawiedliwości przydatność jej kompetencji dla ochrony praw obywateli.

Sprzeciw zawarty w zaskarżonej decyzji nie opiera się na braku jakiejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 65 ust. 1-3 ustawy Prawo o adwokaturze, z jego uzasadnienia bowiem wynika wprost, że jego jedyną podstawą jest twierdzenie Ministra Sprawiedliwości o braku równoważności praktyki prawniczej wykonywanej na podstawie umów cywilnoprawnych z kancelariami zagranicznymi, z taką samą praktyką wykonywaną na rzecz polskich kancelarii.

Należy tu więc przytoczyć uzasadnienie do cytowanego wyżej wyroku NSA w sprawie II GSK 775/09, z którego wprost wynika, że ustawodawca w art. 68 ust. 4 Prawa o adwokaturze w sposób jednoznaczny wskazał sytuacje, w których właściwa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów. W ocenie NSA rada adwokacka nie ma swobody w doszukiwaniu się przeszkód do dokonania wpisu na listę adwokatów, poza tymi, które w powołanym przepisie zostały wskazane. Takich uprawnień nie ma również Minister Sprawiedliwości, skoro służy mu prawo do sprzeciwu od wpisu, jest on związany prawem, które kwestie wpisu reguluje. Jak więc podkreślił NSA jedynymi przesłankami wniesienia sprzeciwu jest niezrealizowanie się przesłanek wymienionych w art. 65 ust. 1 - 3 Prawa o adwokaturze.

Organy adwokatury, czuwając nad funkcjonowaniem korporacji, stoją na straży interesu publicznego, który wymaga między innymi aby pomoc prawna była świadczona na należytym poziomie i w taki sposób, by nie doznawały uszczerbku interesy reprezentowanych przez adwokata klientów. W opinii ORA, praktyka prawnicza skarżącej daje takie gwarancje. W przeciwieństwie do ORA, Minister Sprawiedliwości uznał, że praktyka prawnicza świadczona na podstawie umowy cywilnoprawnej z Kancelarią [...] nie daje takiej rękojmi i swojego poglądu w tym zakresie nie uzasadnił.

Uzasadnienie decyzji jest jej integralną częścią i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji administracyjnej, a także spowodowanie przekonania strony o jego prawidłowości. Uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji powinno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię przepisów zastosowanych w konkretnej sprawie, oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Równocześnie uzasadnienie powinno umożliwić organowi nadzoru oraz sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia, co ma bardzo istotne znaczenie zwłaszcza przy ocenie prawidłowości decyzji o charakterze uznaniowym, pogląd taki jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Organ administracyjny jest więc zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi się kierował przy załatwieniu sprawy. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych wobec nich decyzji. Bez zachowania prawidłowości, będącego przedmiotem naszej analizy elementu decyzji, strony zostają pozbawione możliwości skutecznej obrony swoich słusznych interesów, a także prowadzenia polemiki z organem, zarówno w odwołaniu od decyzji jak też w skardze administracyjnej.

Aby powyższe przesłanki zostały spełnione, rozstrzygnięcie organu powinno być sformułowane w sposób jasny, precyzyjny, zrozumiały dla każdej ze stron postępowania, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji. Powinno realizować obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadę ogólnego przekonywania.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w szczególności nie wynika, jakimi kryteriami kierował się Minister Sprawiedliwości, kwestionując rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata przez skarżącą. Przyjęcie, że jedyną podstawą odmowy wpisu jest zagraniczna praktyka prawnicza, rażąco narusza zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu i ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji i zasady równości.

Zasada równego traktowania oznacza nakaz równego traktowania tych wszystkich adresatów norm prawnych, których - ze względu na przynależność do określonej klasy - uznać należy za podobnych. Równość wobec prawa nie oznacza wszakże, że wszyscy mają takie same prawa i obowiązki, lecz że jednakowe prawa i obowiązki będą dotyczyć wszystkich osób należących do tych samych kategorii, przy czym wyróżnienie owych kategorii nie będzie arbitralne, lecz oparte na demokratycznym państwie prawnym. Adresatem prawa do równego traktowania w zakresie stosowania prawa są organy władzy publicznej.

Naruszenie zasady równego traktowania może mieć miejsce wtedy, gdy osoby należące do tej samej kategorii, przy spełnieniu identycznych przesłanek, są traktowane przez organ administracji publicznej różnie w identycznym stanie faktycznym.

Zgodnie z ustawą Prawo o adwokaturze ustawodawca stawia wszystkim kandydatom wymóg nieskazitelnego charakteru i wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, a zróżnicowanie pewnych warunków stawianych kandydatom ubiegającym się o wpis na listę adwokatów w postaci zwolnienia z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego zostało zrównoważone obowiązkiem posiadania praktyki prawniczej.

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego do naruszenia art. 32 ust. 2 Konstytucji dochodzi wtedy, gdy dochodzi do dyskryminacji danej osoby przez nie znajdujące podstawy w obowiązujących normach prawnych i upośledzające daną osobę traktowanie przez odbieranie lub ograniczanie wolności, uniemożliwianie lub utrudnianie korzystania z praw, wymaganie realizacji nieznanych prawu obowiązków.

W ocenie skarżącej, decyzja Ministra Sprawiedliwości nie jest uzasadniona ochroną interesu publicznego i narusza prawo materialne poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 4 w związku z art. 65 ust. 1 Prawa o adwokaturze poprzez przyjęcie bez żadnej podstawy faktycznej i prawnej, że skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata w oparciu tylko o przyjęcie, że praktyka w międzynarodowych kancelariach adwokackich, również świadczona na rzecz krajowych podmiotów, nie jest równoważna ze stażem prawniczym świadczonym w ramach umów z krajowymi kancelariami. Kwestionowana decyzja wydana została z naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa oraz prawa do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji) w zakresie konstytucyjnej swobody wyboru i wykonywania zawodu (art. 65 ust. 1 Konstytucji).

Sprzeciw ten jest krzywdzący dla skarżącej gdyż przyjęto w nim niekorzystne dla niej twierdzenia bez należytego wniknięcia w dowody dołączone do wniosku i na podstawie dowolnej oceny w zakresie rękojmi prawidłowego wykonywania przez nią zawodu. Skarżąca jest zainteresowana możliwością występowania w sprawach z elementem zagranicznym, jest to jej specjalność i w tej dziedzinie chce się realizować. Jej dotychczasowa praktyka zawodowa odpowiada co najmniej umiejętnościom praktycznym aplikacji adwokackiej zakończonej egzaminem.

Uzasadniając z kolei zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit, b Prawa o adwokaturze poprzez oczywiście niewłaściwa wykładnie tego przepisu kandydatka podniosła, iż odmowa zaliczenia doświadczenia uzyskanego w oparciu o umowę z [...] biurem [...] narusza jedną z podstawowych zasad prawa unijnego, zakaz dyskryminacji ze względu na narodowość, oraz traktatowe zapisy o swobodzie przepływu usług i swobodzie przedsiębiorczości.

Według art. 18 TFUE zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na przynależność państwową. ETS orzekł w sprawie Reyners, że zasada niedyskryminacji stanowi jedną z podstawowych zasad prawa Unii Europejskiej. W kontekście swobody przepływu usług i swobody przedsiębiorczości zasada niedyskryminacji oznacza zakaz dyskryminacji ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę firmy.

Swoboda przedsiębiorczości gwarantowana obywatelom państwa członkowskiego na terytorium innego państwa członkowskiego obejmuje w szczególności podejmowanie i wykonywanie działalności prowadzonej na własny rachunek na warunkach określonych przez ustawodawstwo państwa przyjmującego dla własnych obywateli. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem ETS, zakazane są wszelkie formy dyskryminacji wobec osób korzystających ze swobód traktatowych, które mogą uniemożliwiać albo utrudniać świadczenie usług przez podmiot z siedzibą w innym państwie członkowskim.

Traktat zakazuje zarówno bezpośredniej dyskryminacji, jak i ukrytych form dyskryminacji. Jak wyjaśnił ETS w wyroku w sprawie Sotgiu, pojęcie ukrytej dyskryminacji odnosi się do przepisów, które na pozór nie są dyskryminujące, lecz których stosowanie prowadzi do dyskryminacji między podmiotami krajowymi a podmiotami z innych państw członkowskich. Ma to miejsce kiedy wymagania nałożone w przepisach prawa krajowego, mające zastosowanie niezależnie od narodowości, dotykają w znacznie większym stopniu pracowników migrujących lub mogą być spełnione w znacznie łatwiejszy sposób przez pracowników krajowych niż migrujących. W szczególności, krajowe przepisy nakładające obowiązek dotyczący pobytu lub ustalenia siedziby w państwie członkowskim stanowią przykład krajowych uregulowań, które prowadzą do pośredniej dyskryminacji. Dla przykładu, w sprawie Van Binsbergen, ETS uznał za sprzeczny z traktatowym zakazem dyskryminacji wymóg żeby osoba pełniąca funkcję pełnomocnika procesowego przed sądami holenderskimi posiadała siedzibę w Holandii.

Przepisy prawa krajowego mogą również naruszać traktatowy zakaz dyskryminacji jeśli wywołują one negatywne skutki dla podmiotów krajowych, które zamierzają skorzystać lub skorzystały ze swobód traktatowych i świadczą usługi na terytorium innych państw członkowskich. W tym kontekście ETS orzekł, że uregulowania mogące "postawić w niekorzystnej sytuacji tych obywateli, którzy wykonują działalność gospodarczą na terytorium innego państwa członkowskiego" są sprzeczne z postanowieniami Traktatu odnoszącymi się do swobodnego przepływu osób. Trybunał podkreślił, że "przepisy krajowe wyłączające lub powstrzymujące pracownika będącego obywatelem państwa członkowskiego od opuszczenia jego państwa pochodzenia w celu skorzystania z prawa do swobodnego przepływu stanowią przeszkodę dla tego prawa nawet wtedy, gdy są stosowane niezależnie od obywatelstwa pracowników, których to dotyczy."

Przytoczone wyżej orzecznictwo ETS nie pozostawia wątpliwości, że postulowaną przez Ministra Sprawiedliwości interpretacja Prawa o adwokaturze prowadzi do zakazanej przez TFEU dyskryminacji. Interpretacja przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości wymaga de facto ustalenia siedziby w Rzeczpospolitej Polskiej przez osobę wnioskującą o wpis na listę adwokatów na postawie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze. Za bezpośrednią dyskryminację uznać należy odmowę uznania doświadczenia zawodowego wyłącznie dlatego, że zostało ono uzyskane poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Dodatkowo ustalenie tego rodzaju wymogu zniechęca wysoko wykwalifikowanych polskich prawników do skorzystania z prawa do swobodnego przepływu i zdobycia doświadczenia w innych państwach członkowskich.

Jeśli zatem nawet sąd podzieli zdanie Ministra Sprawiedliwości, że doświadczenia zawodowego zdobytego poza granicami Polski nie można zaliczać do "stażu zawodowego" wymaganego w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze, konieczne jest przyjęcie przynajmniej takiej interpretacji tego przepisu, która umożliwi uznawanie doświadczenia zawodowego nabytego przez doktora nauk prawnych na podstawie umowy o pracę z kancelarią prawną zarejestrowaną w jednym z państw członkowskich UE.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi.

Minister Sprawiedliwości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z dyspozycją art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Wskazana regulacja odnosi się jedynie do wykonywania wymienionych zawodów na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Kandydat musi zatem legitymować się praktyką zawodową nabytą na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej z podmiotami świadczącymi pomoc prawną w Rzeczpospolitej Polskiej.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, takiej praktyki zawodowej wnioskodawczyni nie posiada. Wykonywała wprawdzie czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej, ale okres praktyki w biurach [...] w N. J., W., czy B., nie może zostać uwzględniony w ramach wymogu wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej uprawniających do uzyskania wpisu na listę adwokatów.

Przede wszystkim zauważyć trzeba, iż osoby ubiegające się o wpis na listę adwokatów, o których mowa w cytowanym przepisie, w tym także posiadające stopień naukowy doktora nauk prawnych, do wniosku o wpis winny załączyć umowy o pracę wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków lub zaświadczeniami od pracodawcy określającymi zakres obowiązków lub umowy cywilnoprawne wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów (art. 68 ust. 3 pkt 3 Prawa o adwokaturze). Takich umów skarżąca nie przedstawiła i nie dołączyła ich do akt postępowania.

W tym miejscu organ przypomniał, iż pismem z dnia [...] września 2011 r. Departament Organizacyjny Ministerstwa Sprawiedliwości, w trybie art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, zwrócił akta osobowe wymienionej, wskazując na braki formalne materiału dowodowego polegające na nie załączeniu do akt postępowania umów o pracę zawartych przez wnioskodawczynię z kancelariami adwokackimi lub kancelariami radców prawnych, o których mowa w art. 66 ust. l pkt 5 lit. b i art. 68 ust. 3 pkt 3 lit. b Prawa o adwokaturze - wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków lub też umów cywilnoprawnych zawartych z takimi kancelariami wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów.

Pomimo zwrotu akt materiał dowodowy nie został przez kandydatkę uzupełniony.

W piśmie z dnia [...] września 2011 r. wymieniona wyjaśniła jedynie, iż nie posiada dodatkowych dokumentów potwierdzających fakt jej zatrudnienia w kancelariach prawniczych [...] w [...] oraz w B.. Jednocześnie nie powoływała się na okoliczność, aby łączyła ją umowa o pracę, bądź też umowa cywilnoprawna z wymienioną kancelarią prawniczą działającą w Polsce. Zatem w pełni uzasadnione było stwierdzenie przyjęte w kwestionowanej decyzji, iż w toku postępowania wpisowego wnioskodawczyni nie wykazała posiadania wymaganej przepisami Prawa o adwokaturze praktyki zawodowej.

W tej sytuacji, w ocenie Ministra Sprawiedliwości nie zasługuje na uwzględnienie wniosek dowodowy zgłoszony przez kandydatkę w skardze o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka – p. T. C.

Odnosząc się do powyższego wniosku dowodowego wskazać także należy, iż co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., a mianowicie sąd administracyjny może przeprowadzić, (zarówno z urzędu, jak i na wniosek) dowód uzupełniający z dokumentów. Do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3 tegoż artykułu, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którymi dokumenty można podzielić na urzędowe - art. 244 § 1 k.p.c., stanowiące dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone, oraz prywatne - art. 245 k.p.c., stanowiące dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie w nim zawarte. W związku z tym tylko takie dowody mogą być przedmiotem ewentualnego rozpatrzenia przez sąd administracyjny. Nie jest natomiast możliwe przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2000 r., sygn. akt I SA 428/99, LEX nr 55767).

Organ nie podzielił także stanowiska kandydatki, iż przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości interpretacja art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze narusza podstawowe zasady prawa unijnego, tj. zakaz dyskryminacji ze względu na narodowość, swobodę przepływu usług i przedsiębiorczości.

Podkreślić należy, iż prawodawstwo europejskie zawiera szczegółowe rozwiązania dotyczące przepływu między państwami Unii Europejskiej osób wykonujących, bądź też chcących wykonywać prawniczy zawód regulowany, w tym zawód adwokata. Dyrektywy Rady: z dnia 22 marca 1977 r., 77/249/EWG w sprawie ułatwienia skutecznego korzystania przez prawników ze swobody świadczenia usług i z dnia 21 grudnia 1988 r., 89/48/EWG w sprawie powszechnego systemu uznawania dyplomów szkolnictwa wyższego uzyskiwanych w rezultacie ukończenia kształcenia i szkolenia zawodowego trwającego przynajmniej trzy lata, jak również Dyrektywa Rady i Parlamentu Europejskiego z dnia 16 lutego 1998 r., 98/5/WE w sprawie ułatwienia prowadzenia stałej praktyki prawniczej w innym państwie Członkowskim niż to, w którym uzyskano kwalifikacje, dopuszczają możliwość, aby prawo krajowe wymagało spełnienia przez kandydata szczególnych wymogów związanych z uznaniem jego kwalifikacji.

W polskim systemie prawnym zasady dostępu do wykonywania zawodu adwokata przez prawników zagranicznych reguluje ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. Nr 126, poz. 1069 z późn. zm.).

Jak nadmieniono w decyzji z dnia [...] października 2011 r., skarżąca może ewentualnie w trybie w/w ustawy ubiegać się o wpis na listę prawników zagranicznych. Nie spełnia natomiast wymogów niezbędnych do wpisu na listę adwokatów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze.

Organ uznał też, iż chybiony jest również zarzut skarżącej dotyczący naruszenia przepisów art. 18 oraz art. 45 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przepisy te dotyczą zakazu dyskryminacji ze względu na przynależność państwową między pracownikami Państw Członkowskich. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, nie sposób uznać, że zaskarżona decyzja narusza wskazaną zasadę. Podstawę złożenia sprzeciwu od wpisu kandydatki na listę adwokatów stanowił bowiem brak wymaganej przepisami Prawa o adwokaturze praktyki zawodowej wykonywanej w kancelariach prawniczych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, nie zaś przynależność państwowa.

W konsekwencji powyższych rozważań stwierdzono, że zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia prawa europejskiego nie są zasadne.

Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty skarżącej, że Minister Sprawiedliwości przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszył przepisy postępowania: tj. art. 6, art. 7, art. 80 oraz art. 107 kpa.

Zauważyć trzeba, że przepisy Prawa o adwokaturze nie wprowadzają żadnych ograniczeń co do rodzaju przesłanek, które mogą być badane przez Ministra Sprawiedliwości w odniesieniu do uchwał o wpisie na listę adwokatów. Zatem Minister Sprawiedliwości badał wszelkie przesłanki ustawowe, które stanowiły podstawę podjęcia uchwały przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] o wpisie kandydatki na listę adwokatów.

Wbrew zarzutom skarżącej, Minister Sprawiedliwości przy podejmowaniu kwestionowanej decyzji uwzględnił cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazał okoliczności, które miały istotne znaczenie przy jej podejmowaniu, tj. ukończenie studiów wyższych na Uniwersytecie [..] w [...] i uzyskanie tytułu magistra prawa, a następnie tytułu doktora z zakresu prawa (Iuridicae Scientae Doctoris) Uniwersytetu [...] w N.J. uznanego przez Radę Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] za równorzędny ze stopniem naukowym doktora nauk prawnych w zakresie prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast złożenie przez wymienioną egzaminu adwokackiego w N. J. oraz okres jej zatrudnienia w kancelarii [...] w B. i [...] nie były wystarczające do przyjęcia, iż wnioskodawczyni spełniała przesłanki niezbędne do skutecznego uzyskania wpisu na listę adwokatów w Polsce.

Nie znajduje także uzasadnienia podnoszony przez skarżącą zarzut, że Minister Sprawiedliwości ingerując w samorządność adwokatów poprzez wyrażenie sprzeciwu odpisu na listę adwokatów, przekroczył przyznane mu kompetencje, a tym samym, że naruszył art. 6 K.p.a.

Wskazany przepis określa zasadę praworządności stosowania prawa przez organy administracji publicznej. W tym ujęciu praworządność oznacza zgodność z normami (przepisami) prawa obowiązującego (J. Wróblewski, Wartości a decyzje sądowe, Ossolineum 1973, s. 65). W powiązaniu z art. 107 § 1 K.p.a. oznacza to, iż organ administracji publicznej powinien wydać decyzję administracyjną w oparciu o podstawę prawną (podstawa normatywna i podstawa proceduralna). Organ stosujący prawo był zatem obowiązany ustalić obowiązywanie przepisów, na które się powołuje, uzasadniając swą decyzję.

Przy wydawaniu decyzji z dnia [...] października 2011 r. nie pominięto żadnego dowodu, odniesiono się do wszystkich dokumentów przedstawionych przez wnioskodawczynię w toku postępowania wpisowego. Uzasadnienie decyzji zawiera, zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. wskazanie faktów uznanych za udowodnione, jak również przytoczenie przepisów prawa wraz z ich wyjaśnieniem, stanowiących podstawę jej wydania.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi dotyczących kompetencji nadzorczych w stosunku do samorządu adwokackiego, wskazać należy, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami Prawa o adwokaturze Minister Sprawiedliwości posiada nie tylko uprawnienie, lecz obowiązek zgłosić sprzeciw wobec wpisu na listę adwokatów osoby, która nie spełnia ustawowych przesłanek (art. 69 a ust. 1 Prawa o adwokaturze). W kwestii prawa Ministra Sprawiedliwości do wyrażania sprzeciwu wobec wpisu określonej osoby na listę korporacji prawniczej wielokrotnie wypowiadał się również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdzając, iż owo prawo nie jest ograniczone w żaden sposób, poza względami wynikającymi z charakteru tego aktu jako decyzji administracyjnej, osadzonej w konkretnej materii normatywnej (por. orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1221/06 oraz z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1212/06).

Z uwagi, zatem na wydanie zaskarżonej decyzji zgodnie z prawem i bez cech dowolności, Minister wniósł o oddalenie skargi i zawartego w niej wniosku dowodowego.

Pismo procesowe w rozpatrywanej sprawie skierował do WSA w Warszawie uczestnik postępowania: ORA w Warszawie, zajmując stanowisko wobec odpowiedzi Ministra Sprawiedliwości na skargę.

ORA w pierwszej kolejności podniosła, że interpretacja art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze nie jest jednoznaczna.

Zgodnie z przedstawionym przez Ministra Sprawiedliwości stanowiskiem, dyspozycja art. 4a ust. 1 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit b Prawa o adwokaturze jest jednoznaczna i odnosi się jedynie do wykonywania zawodu adwokata lub radcy prawnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji Minister przyjął, że "kandydat [zabiegający o wpis na listę adwokatów] musi legitymować się praktyką zawodową nabytą na podstawie umowy o pracę lub na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotami świadczącymi pomoc prawną w Rzeczpospolitej Polskiej." Przyjętą przez Ministra Sprawiedliwości interpretację ustawy Prawo o adwokaturze należy uznać za nieprawidłową i nie znajdującą uzasadnienia w treści przywołanej regulacji.

Zgodnie z dyspozycją art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b, wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Z kolei art. 4a ust. 1 powołanej ustawy wymienia formy prawne, w jakich może być prowadzona działalność gospodarcza polegająca na świadczeniu usług prawnych

Żaden z wymienionych przepisów nie zawiera regulacji, która ograniczałaby możliwość wykonywania zawodu adwokata jedynie do terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, ani takiej, która nakazywałaby kandydatom starającym się o wpis na listę adwokatów wykonywanie czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez czas określony w ustawie na obszarze Polski. Ustawa nie precyzuje miejsca wykonywania tych czynności i dlatego w konsekwencji stanowiska Ministra Sprawiedliwości nie można uznać za słuszne.

Wykładania zaproponowana przez Ministra Sprawiedliwości, pomimo iż rygorystyczna, nie jest jednak precyzyjna. W stanowisku przedstawionym w odpowiedzi na skargę nie sprecyzowano, czy podmiot, z którym kandydat współpracuje na podstawie umowy o pracę bądź umowy cywilnoprawnej, powinien świadczyć usługi prawne jedynie w Rzeczpospolitej Polskiej, czy może równocześnie świadczyć usługi prawne za granicą. Jeżeli dopuszczalne jest, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, aby podmiot świadczył część usług za granicą, a jedynie część w Polsce, to należy zauważyć, że ustawa Prawo o adwokaturze nie wskazuje, jakie powinny być proporcje między usługami świadczonymi w obu tych miejscach.

Ustawa nie wskazuje również, w jaki sposób przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b należy stosować do doświadczenia zawodowego prawników współpracujących z międzynarodowymi kancelariami prawnymi, jak np. [...]. Do zakresu obowiązków prawników współpracujących z tego typu podmiotami należy obsługa klientów z różnych krajów, udzielanie porad prawnych wymagających znajomości norm różnych porządków prawnych oraz regulacji międzynarodowych, a także reprezentowanie klientów przed sądami i organami wielu jurysdykcji, w tym przed organami międzynarodowymi.

Ponadto ORA zwróciła uwagę, że ustawa posługuje się nieprecyzyjnym wyrażeniem "wykonywały czynności (...) na podstawie (...) umowy cywilnoprawnej". Ustawa nie określa wymogów co do formy danej umowy, ani jej potencjalnych stron. Nie precyzuje także, w jakim wymiarze czasowym rzeczone usługi mają być świadczone. Oznacza to, że intencją ustawodawcy było objęcie zakresem przepisu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit b możliwie szerokiego zakresu umów, na podstawie których prowadzona jest współpraca. W konsekwencji należy uznać, że wspomniana umowa cywilnoprawna nie musi być zawarta bezpośrednio między kandydatem starającym się o wpis na listę adwokatów, a podmiotem, z którym współpracuje. Ustawa obejmuje zatem sytuację, w której na mocy porozumienia między dwoma kancelariami prawnik wykonuje usługi na rzecz obu podmiotów będąc stroną umowy cywilnoprawnej zawartej tylko z jedną z nich. W zakres wymaganego ustawą stażu zawodowego powinna w takim wypadku zostać zaliczona współpraca z oboma tymi podmiotami.

Niejednoznaczność przywołanych przepisów ustawy potwierdza i uwypukla fakt, że ORA na podstawie tego samego materiału dowodowego, którym dysponował Minister Sprawiedliwości, jednogłośnie podjęła uchwałę o wpisie skarżącej na listę adwokatów. Należy podkreślić, że pozytywna dla skarżącej decyzja podjęta przez ORA w Warszawie została oparta na tych samych przepisach, które przywołał w decyzji odmownej Minister Sprawiedliwości, tj. art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b oraz art. 4a ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Dodatkowo ORA podniosła, że skarżąca w ramach współpracy z [...] biurem [...] wykonywała czynności związane ze świadczeniem pomocy prawnej zarówno na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, jak również na rzecz polskich podmiotów. Na podstawie umów łączących kancelarie należące do "sieci" [...] klienci każdej z kancelarii wchodzących w skład "sieci" [...] są klientami całej "sieci" [...]. Na tej podstawie prawnicy współpracujący z którąkolwiek kancelarią będącą częścią "sieci" [...] mogą świadczyć usługi prawne na rzecz klientów innych biur wchodzących w skład "sieci" [...].

W dalszej kolejności ORA zwróciła uwagę na szczególny charakter obowiązków wykonywanych przez skarżącą w ramach współpracy z biurem [...] w B.

ORA podkreśliła, że niemalże wszystkie czynności wykonywane przez skarżącą w ramach współpracy z biurem [...] w B. dotyczyły regulacji prawnych, które bezpośrednio nakładają prawa i obowiązki na wszystkie podmioty mające siedziby i wykonujące czynności na terenie Unii Europejskiej. Oznacza to, że skarżąca wykonywała czynności osadzone w regulacji prawnej bezpośrednio kształtującej sytuację prawną również polskich podmiotów. W konsekwencji należy uznać, że pomimo iż skarżąca współpracowała głównie z biurem [...] w B., zdobywała w tym czasie doświadczenie zawodowe w dziedzinie, która tworzy część porządku prawnego Rzeczpospolitej Polskiej, tj. w dziedzinie prawa Unii Europejskiej. Mając powyższe na uwadze należy przypomnieć, że szereg norm prawa Unii Europejskiej stosuje się do polskich podmiotów bezpośrednio, co więcej - mają one pierwszeństwo przed sprzecznymi z nimi normami polskimi. Skarżąca w trakcie współpracy z biurem w B. i zdobywała także praktyczne doświadczenie w postępowaniach toczących się przed sądami i organami Unii Europejskiej, których stronami są również polskie podmioty.

Należy zauważyć, że specyfika postępowań toczących się przed organami i sądami Unii Europejskiej nierzadko wymusza stałą obecność w B. Z tego właśnie względu część spraw prowadzonych przez polskie biuro [...] przekazywana jest w całości bądź w części biuru w B. W konsekwencji, również praktyczna nauka zawodu pełnomocnika występującego w postępowaniach przed sądami i organami Unii Europejskiej wymaga obecności w B. Ponieważ również polskie podmioty podlegają jurysdykcji organów europejskich, niezwykle istotne jest, aby postępowania z ich udziałem prowadzili wysoko wyspecjalizowani i doświadczeni polscy adwokaci.

W ocenie ORA, skarżącą przedstawiła dowody, z których wynika, że wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej w Rzeczpospolitej Polskiej.

Wraz z wnioskiem o wpis na listę adwokatów, skarżąca przedstawiła umowę o pracę oraz umowę cywilnoprawną potwierdzającą stosunki łączące ją z międzynarodową kancelarią prawną [...], a w szczególności z jej biurami w W., N. J. oraz B. Skarżąca przedstawiła także opinie J. M. (biuro [...] w B), T. C. oraz M. M. (biuro [...] w W). Z opinii prawników współpracujących z [...], wynika bezspornie, że choć skarżąca nie zawarła na piśmie umowy z biurem [...] w W., na podstawie umów łączących biura sieci [...] oraz umów łączących skarżącą z zagranicznymi biurami [...], skarżąca wykonywała czynności wymagające wiedzy prawnej i związane ze świadczeniem usług prawnych polskim spółkom oraz klientom [...] w W.

Art. 138 K.p.a. zobowiązuje organ administracyjny rozpoznający sprawę do wszechstronnego zbadania wszelkich okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podnosi, że wyczerpująco zbadał dowody przedstawione przez skarżącą, a w szczególności, że wezwał skarżącą do uzupełnienia braków dowodowych. Minister Sprawiedliwości rzeczywiście wezwał skarżącą do przedstawienia umów o pracę lub umów cywilnoprawnych łączących skarżącą z podmiotami wymienionymi w art. 4a ust. 1 Prawa o adwokaturze. Z wezwania Ministra nie wynikało jednak w jasny sposób, że Minister wymaga przedstawienia dodatkowych dowodów dotyczących współpracy skarżącej z biurem [...] w W. Skarżąca założyła, że Minister Sprawiedliwości wymagał jedynie uzupełnienie braków formalnych, a w szczególności przedstawienia dodatkowych umów o pracę z biurami [...] w W. i N. J. Umowa o pracę z [...] w W. przedstawiona przez skarżącą miała formę oferty, a nie ostatecznej umowy. Skarżąca w związku z tym przedstawiła dokument stanowiący wiążącą ofertę (zawierającą podpis skarżącej i poświadczony przez notariusza) i wyjaśniła, że nie zawarła z [...] innych umów w formie pisemnej.

Należy jednak zauważyć, że, jak już wspomniano w pkt 1 pisma, art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze posługuje się ogólnym pojęciem umowy cywilnoprawnej nie precyzując jednocześnie charakteru współpracy. Oznacza to, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jak najszerszej grupy umów oraz form współpracy, w tym sytuacji, w których kandydat zabiegający o wpis na listę adwokatów współpracuje z kancelarią bądź spółką wymienioną w art. 4a ust 1 Prawa o adwokaturze na podstawie porozumienia zawartego między tym podmiotem a spółką, z którą bezpośrednio zawarł umowę.

Konkludując, ORA uznała, że interpretacja art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit, b Prawa o adwokaturze przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości jest niezgodna z prawem UE.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, skarżąca nie posiada praktyki zawodowej wymaganej w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit. b Prawa o adwokaturze. Zdaniem Ministra, okres w którym skarżąca wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie umów łączących ją z biurami [...] w B., W. i N. J. nie może być zaliczany na poczet doświadczenia zawodowego wymaganego w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit. b Prawa o adwokaturze.

Interpretacja art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit. b Prawa o adwokaturze przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości narusza podstawowe zasady prawa UE, a w szczególności zakaz dyskryminacji ze względu na narodowość oraz przepisy Traktatu odnoszące się do swobody przedsiębiorczości oraz swobody przepływu usług.

W odpowiedzi na skargę, Minister Sprawiedliwości podnosi, iż "prawodawstwo europejskie zawiera szczegółowe rozwiązania dotyczące przepływu pomiędzy państwami Unii Europejskiej osób wykonujących, bądź chcących wykonywać prawniczy zawód regulowany, zawód adwokata." W szczególności Minister Sprawiedliwości powołuje dyrektywę 77/249/EWG Rady z dnia 22 marca 1977 r. mającą na celu ułatwienie skutecznego korzystania przez prawników ze swobody świadczenia usług, dyrektywę 89/48/EWG Rady z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie ogólnego systemu uznawania dyplomów ukończenia studiów wyższych, przyznawanych po ukończeniu kształcenia i szkolenia zawodowego, trwających co najmniej trzy lata, 3 oraz dyrektywę 98/5/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 1998 r. mająca na celu ułatwienie stałego wykonywania zawodu prawnika w Państwie Członkowskim innym niż państwo uzyskania kwalifikacji zawodowych. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, dyrektywy te "dopuszczają możliwość, aby prawo krajowe, wymagało spełnienia szczególnych wymogów związanych z uznaniem jego kwalifikacji."

Po pierwsze, choć na postawie wymienionych wyżej dyrektyw państwo przyjmujące jest upoważnione do sprawdzania w ramach procedury porównawczej równoważności kwalifikacji uzyskanych w innym państwie członkowskim z odpowiednimi kwalifikacjami w państwie przyjmującym, państwo przyjmujące jest zobowiązane do zbadania "w pierwszej kolejności, czy wiedza zdobyta przez wnioskodawcę w trakcie nabywania przez niego doświadczenia zawodowego jest na takim poziomie, że całkowicie lub częściowo uzupełnia istotne różnice" pomiędzy kwalifikacjami wnioskodawcy, a kwalifikacjami których opanowanie jest warunkiem otrzymania określonych kwalifikacji w państwie przyjmującym.

Po drugie, żadna z dyrektyw wymienianych w piśmie Ministerstwa Sprawiedliwości nie ma zastosowania do sytuacji skarżącej:

• Dyrektywa 77/249 oraz 98/5 odnoszą się do praw prawników, którzy uzyskali tytuł zawodowy prawnika (a więc odpowiednik polskiego tytułu adwokata lub radcy prawnego) w jednym z Państw Członkowskich UE. Mają one na celu ułatwienie stałego wykonywania zawodu prawnika w Państwie Członkowskim innym niż to, w którym zostały zdobyte uprawnienia zawodowe.

• Dyrektywa 77/249 oraz 98/5 nie mają zastosowania do sytuacji skarżącej, jako że skarżąca nie występuje o wpis na listę adwokatów ORA w W. na podstawie tytułu zawodowego uzyskanego w jednym z państw członkowskich UE. Skarżąca jest członkiem palestry Stanu N. J. w S. Z. Skarżąca nie jest członkiem palestry żadnego z państw członkowskich UE.

• Dyrektywa 89/44 ustanawia system uznawania kwalifikacji uzyskanych w innych państwach członkowskich. Dyrektywa 89/44 w związku z art. 10 Dyrektywy 98/5 odnosi się do uznawania tytułu zawodowego prawnika uzyskanego w jednym z państw członkowskich UE w innym państwie członkowskim. Wymienione dyrektywy te ustanawiają system ułatwień, na postawie którego prawnicy, którzy uzyskali kwalifikacje w jednym z państw UE, mogą uzyskać tytuł zawodowy w innym państwie UE. Przepisy te zatem nie mają zastosowania do sytuacji skarżącej. Art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit. b Prawa o adwokaturze zwalnia z obowiązku odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego osoby posiadające tytuł doktora nauk prawnych i wymagane doświadczenie zawodowe. Przepis ten nie dotyczy wpisu na listę adwokatów na podstawie tytułu zawodowego prawnika uzyskanego w innym państwie członkowskim UE.

Powoływane przez Ministra Sprawiedliwości dyrektywy są lex specialis w odniesieniu do legi generalis, jakie stanowi Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskie (TFUE), a w szczególności jego przepisy o swobodzie przepływu osób, usług oraz o swobodzie przedsiębiorczości. Ponieważ żadna z wymienionych w odpowiedzi Ministra Sprawiedliwości dyrektyw nie znajduje zastosowania w sprawie skarżącej, stosować należy ogólne zasady określone w przepisach TFUE oraz w orzecznictwie ETS powołane w skardze.

Jak wskazano z skardze, artykuły 49 (dotyczący swobody przedsiębiorczości) i 56 (dotyczący swobody świadczenia usług) TFUE wymagają nie tylko zniesienia wszelkich form dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, ale także zniesienia wszelkich ograniczeń, nawet jeśli są one stosowane jednakowo wobec usługodawców zarówno krajowych, jak i pochodzących z innych państw członkowskich, które mogą utrudnić lub uczynić mniej atrakcyjną działalność usługodawcy mającego siedzibę w innym państwie członkowskim, gdzie zgodnie z prawem świadczy on analogiczne usługi.

Zgodnie z ustalonym orzecznictwem ETS, zakazane są wszelkie formy dyskryminacji wobec osób korzystających ze swobód traktatowych, które mogą uniemożliwiać albo utrudniać świadczenie usług przez podmiot z siedzibą w innym państwie członkowskim. Ma to miejsce, kiedy wymagania nałożone w przepisach prawa krajowego mające zastosowanie niezależnie od narodowości, dotykają w znacznie większym stopniu pracowników migrujących lub mogą być spełnione w znacznie łatwiejszy sposób przez pracowników krajowych niż migrujących.9 Przepisy prawa krajowego mogą również naruszać traktatowy zakaz dyskryminacji, jeśli wywołują one negatywne skutki dla podmiotów krajowych, które zamierzają skorzystać lub skorzystały ze swobód traktatowych i świadczą usługi na terytorium innych państw członkowskich.

ETS orzekł w szczególności, że przepisy krajowe naruszają powoływane wyżej przepisy TFUE, jeśli nie przewidują one możliwości wzięcia pod uwagę doświadczenia zawodowego uzyskanego poza granicami przyjmującego państwa członkowskiego." Organy krajowe państw członkowskich są zatem zobowiązane do czuwania nad tym, by kwalifikacje nabyte w innych państwach członkowskich były w pełni uznawane i należycie uwzględniane.

Taką interpretację przepisów TFUE przyjęła sama Komisja Europejska, która po zapoznaniu się, na wniosek skarżącej, z decyzją Ministerstwa, która zwróciła się już do Ministerstwa Sprawiedliwości, z wnioskiem o wyjaśnienie zajmowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości stanowiska i wszczęła procedurę "EU Pilot". Komisja korzysta z mechanizmu "EU Pilot" we wszystkich przypadkach, gdy istnieje możliwość wszczęcia postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na mocy art. 258 TFUE -jeszcze zanim podejmie pierwsze działania w ramach tego postępowania.

Przytoczone wyżej orzecznictwo ETS nie pozostawia wątpliwości, że postulowana przez Ministra Sprawiedliwości interpretacja Prawa o adwokaturze prowadzi do zakazanej przez TFEU dyskryminacji. Interpretacja przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości wymaga de facto ustalenia siedziby w Rzeczpospolitej Polskiej przez osobę wnioskującą o wpis na listę adwokatów na postawie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze. Za bezpośrednią dyskryminację uznać należy odmowę uznania doświadczenia zawodowego wyłącznie dlatego, że zostało ono uzyskane poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej bez uprzedniego zbadania jego zakresu.

Dodatkowo, ustalenie tego rodzaju wymogu zniechęca wysoko wykwalifikowanych polskich prawników do skorzystania z prawa do swobodnego przepływu i zdobycia doświadczenia w innych państwach członkowskich. Tym samym ogranicza możliwość korzystania przez polskie podmioty będące stronami postępowań toczących się przed sądami i organa mi Unii Europejskiej z usług świadczonych przez polskich adwokatów.

Jeśli zatem nawet sąd podzieli zdanie Ministra Sprawiedliwości, w taki sposób, że uzna za dopuszczalną interpretację art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze, zgodnie z którą nie jest możliwe zaliczenie doświadczenia zawodowego zdobytego poza granicami Polski do "stażu zawodowego" wymaganego ustawą, interpretacja nie będzie mogła stać się podstawą wyroku. Ze względu na ciążący na sądzie krajowym obowiązek prowspólnotowej wykładni prawa krajowego, w niniejszej sprawie sąd powinien oprzeć rozstrzygnięcie o wykładnię zastosowanej przez Okręgową Radę Adwokacką w W.

W zakończeniu ORA wskazała na obowiązek stosowania interpretacji prowspólnotowej – również w rozpatrywanej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ETS sądy państw członkowskich mają obowiązek wykładania norm krajowych zgodnie z prawem wspólnotowym. Początkowo obowiązek ten dotyczył przypadku nieimplementowanych bądź wadliwie implementowanych dyrektyw, których normy nie posiadały waloru bezpośredniej skuteczności, jednakże później jego zakres został rozszerzony na normy zawarte także w innych źródłach prawa. Obecnie obowiązek prowspólnotowej wykładni dotyczy w równej mierze bezpośrednio skutecznych przepisów prawa Unii Europejskiej, jak i tych pozbawionych tego przymiotu, czyli m.in. norm zawartych w prawie pierwotnym. W niniejszej sprawie ma to szczególna doniosłość wobec faktu, że skarżąca zarzuca decyzji Ministra Sprawiedliwości naruszenie obowiązku prowspólnotowej wykładni prawa krajowego poprzez przyjęcie interpretacji sprzecznej z art. 49 i 56 TFUE.

W tym kontekście istotne jest także to, że obowiązek prowspólnotowej wykładni prawa krajowego spoczywa nie tylko na sądach, ale również na wszystkich innych organach państwa członkowskiego. Oznacza to, że Minister Sprawiedliwości wydając zaskarżoną decyzję dotyczącą wpisu na listę adwokatów, był zobowiązany do oparcia jej o wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze zgodną z treścią traktatowej swobody przedsiębiorczości oraz swobody świadczenia usług. Tym samym, decyzja ta jako naruszająca prawo materialne, powinna zostać wyeliminowana przez sąd z obrotu prawnego.

Obowiązek stosowania prowspólnotowej wykładni prawa krajowego znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie sądu rozpatrującego niniejszą sprawę. W wyroku z dnia 29 listopada 2005 r. w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1592/05 WSA w Warszawie orzekł, jak następuje: "Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podstawowym obowiązkiem sędziego krajowego jest nadanie regulacji prawa wewnętrznego (krajowego) takiego sensu normatywnego, który będzie pozostawał w zgodzie z porządkiem prawnym Wspólnoty Europejskiej. (...) W konsekwencji należy przyjąć, iż głównym motywem sędziego polskiego, jako sędziego wspólnotowego powinno być takie wyłożenie regulacji krajowej, aby była ona zgodna z prawem wspólnotowym, przy czym granicą tej wykładni jest oczywiście zakaz interpretacji contra legem. Wykładnia gramatyczna musi zatem ustąpić wykładni funkcjonalnej.

Wykładnia prawa krajowego musi być dokonywana z uwzględnieniem okoliczności wspólnotowych, te zaś - zgodnie z doktryną effet utile (zasadą efektywności prawa wspólnotowego) - wymagają skoncentrowania się na funkcji (celu) unormowania i rozważenia jej zgodności z funkcją (celem) założoną przez normodawcę wspólnotowego. "

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Tak jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1592/05, ograniczeniem obowiązku prowspólnotowej interpretacji jest wykładnia contra legem. W granicach przyznanego luzu decyzyjnego orzekający sąd bądź organ administracyjny jest obowiązany wykładać odpowiednie krajowe przepisy "tak dalece jak jest to możliwe" w zgodzie z regułami prawa europejskiego. Ponadto, warto zaznaczyć, że sądy i organy krajowe są obowiązane stosować pro wspólnotową wykładnię w ramach uznania decyzyjnego przyznanego im przez krajowe regulacje w każdym przypadku. Wynikiem zastosowania się do opisywanego obowiązku może być również nałożenie i rozszerzenie obowiązków, jedynym zaś ograniczeniem jest wykładanie przepisów krajowych, którego następstwem byłoby nałożenie bądź zaostrzenie odpowiedzialności karnej jednostek.

Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymaga przyjęcia odpowiedniej wykładni przepisu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze. Przywołany przepis należy bezspornie uznać za niejednoznaczny. Przemawia za tym, fakt, że dwa podmioty, do których zakresu działalności zaliczyć należy stanie na straży praworządności, oraz których przedstawiciele wyróżniają się znakomitą znajomością i zrozumieniem porządku prawnego, wykładają go w sposób całkowicie przeciwstawny. Wobec tego sąd orzekający w sprawie dysponuje tzw. "luzem decyzyjnym" i jest zobowiązany oprzeć orzeczenie o wykładnię, która ,,w najszerszym możliwym zakresie" zapewni skuteczność prawu europejskiemu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję – sprzeciw Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2011 r. przeciwko wpisowi p. K. C. (kandydatki) na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...], dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [..] sierpnia 2011 r.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 6, art. 7, art. 80 oraz art. 107 K.p.a., polegające na naruszeniu zasad swobodnej oceny dowodów i niewyjaśnieniu dlaczego skarżąca nie spełnia rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, oraz rażące naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze, w zw. z art. 18 oraz art. 45 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), a w związku z tym naruszenie zobowiązań Rzeczpospolitej Polskiej jako państwa członkowskiego UE.

Sąd w tym składzie podziela powyższe zarzuty.

W ocenie Sądu, którą podzielają strony i uczestnik niniejszego postępowania, podstawowe znaczenie w rozpatrywanej sprawie ma interpretacja art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze, powołanego m.in. w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji W myśl tego przepisu, wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat, oraz wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Według Ministra Sprawiedliwości, wymagania (według organu - ustalone enumeratywnie przesłanki, stanowiące zamknięty katalog) określone w tym przepisie, sprowadzające się do posiadania przez osoby ubiegające się o wpis na listę adwokatów (art. 65 ustawy)

- stopnia naukowego doktora nauk prawnych,

- odpowiedniej praktyki, tj. w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat, wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego,

- wykonywanej na podstawie na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych,

dotyczą wyłącznie praktyki zawodowej nabytej na podstawie umowy o pracę lub na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotami świadczącymi pomoc prawną w Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, wskazana regulacja odnosi się jedynie do wykonywania wymienionych zawodów na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Kandydat musi zatem legitymować się praktyką zawodową nabytą na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej z podmiotami świadczącymi pomoc prawną w Rzeczpospolitej Polskiej. Tymczasem, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, takiej praktyki zawodowej wnioskodawczyni nie posiada, a w szczególności nie może jej udokumentować wymaganymi dokumentami.

Należy przy tym zauważyć, że Minister nie kwestionuje posiadania przez wnioskodawczynię stopnia naukowego doktora nauk prawnych; w tym zakresie organ odwołał się do faktu uzyskania przez skarżącą tytułu doktora nauk prawnych na Uniwersytecie [...] w N. J., który został nostryfikowany (uznany za równorzędny ze stopniem naukowym doktora nauk prawnych w zakresie prawa w Rzeczypospolitej Polskiej) uchwałą Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, na podstawie § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 3 czerwca 2005 r. w sprawie nostryfikacji stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki uzyskanych za granicą (Dz. U. z 2005 r. Nr 104, poz. 874).

W konsekwencji podstawowe zastrzeżenie Ministra Sprawiedliwości budzi nie posiadanie przez wnioskodawczynię praktyki zawodowej nabytej na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej z podmiotami świadczącymi pomoc prawną w Rzeczpospolitej Polskiej, a w szczególności fakt nie udokumentowania tej praktyki poprzez załączenie oryginałów albo urzędowo poświadczonych kopii umów o pracę lub umów cywilnoprawnych zawartych z kancelariami lub spółkami, o których mowa w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy.

Minister nie kwestionuje przy tym bogatego doświadczenia zawodowego kandydatki, stwierdzając jednak, że "..sfera aktywności zawodowej wymienionej nie może być uznana za wypełniającą przesłanki określone w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy Prawo o adwokaturze."

W związku z powyższym Minister uznał, że istnieją dwie możliwości rozwiązania przedmiotowej sprawy. Po pierwsze, stopień naukowy doktora nauk prawnych uzyskany przez kandydatkę uprawnia ją do zwolnienia z obowiązku odbycia aplikacji, umożliwiając w myśl art. 66 ust. 2 pkt 1 Prawa o adwokaturze przystąpienie do egzaminu adwokackiego przed komisją, o której mowa w art. 78 ust. 1 wymienionej ustawy. Po wtóre, posiadanie przez wnioskodawczynię uprawnień adwokackich w stanie N. J. oraz wpisu (od 2008 r.) na listę prawników zagranicznych w Okręgowej Radzie Adwokackiej w B., uprawnia ją do ubiegania się o wpis na listę prawników zagranicznych prowadzoną przez okręgowe rady adwokackie w Rzeczypospolitej Polskiej, w trybie art. 4 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej.

Nadto Minister Sprawiedliwości, odwołując się do prawodawstwa europejskie stwierdził, iż powołane przepisy obowiązujące w UE dopuszczają możliwość, aby prawo krajowe wymagało spełnienia przez kandydata szczególnych wymogów związanych z uznaniem jego kwalifikacji.

W ocenie skarżącej, jedyną podstawą sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości jest stwierdzenie tegoż organu o braku równoważności praktyki prawniczej wykonywanej na podstawie umów cywilnoprawnych z kancelariami zagranicznymi, z taką samą praktyką wykonywaną na rzecz polskich kancelarii. W rezultacie – według skarżącej – Minister bezpodstawnie uznał, że nie daje ona rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata w oparciu tylko o przyjęcie, że praktyka w międzynarodowych kancelariach adwokackich, również świadczona na rzecz krajowych podmiotów, nie jest równoważna ze stażem prawniczym świadczonym w ramach umów z krajowymi kancelariami.

Odwołując się do orzecznictwa ETS skarżąca stwierdziła, że przyjęta w jej sprawie przez Ministra Sprawiedliwości interpretacja Prawa o adwokaturze prowadzi do zakazanej przez TFEU dyskryminacji. Interpretacja ta wymaga – w ocenie skarżącej - de facto ustalenia siedziby w Rzeczpospolitej Polskiej przez osobę wnioskującą o wpis na listę adwokatów na postawie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze. Za bezpośrednią dyskryminację uznać należy odmowę uznania doświadczenia zawodowego wyłącznie dlatego, że zostało ono uzyskane poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Odnosząc się do zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości ORA w W. stwierdziła, że interpretacja art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze nie jest jednoznaczna. Jednocześnie podniosła, że żaden przepis ustawy Prawo o adwokaturze nie zawiera regulacji, która ograniczałaby możliwość wykonywania zawodu adwokata jedynie do terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, ani takiej, która nakazywałaby kandydatom starającym się o wpis na listę adwokatów wykonywanie czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez czas określony w ustawie na obszarze Polski. Ustawa nie precyzuje miejsca wykonywania tych czynności i dlatego w konsekwencji stanowiska Ministra Sprawiedliwości nie można uznać za słuszne.

Nadto, w ocenie ORA w [...], interpretacja art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit. b Prawa o adwokaturze przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości narusza podstawowe zasady prawa UE, a w szczególności zakaz dyskryminacji ze względu na narodowość oraz przepisy Traktatu odnoszące się do swobody przedsiębiorczości oraz swobody przepływu usług.

Odwołując się do wyroków ETS ORA uznała, że przepisy krajowe naruszają powoływane wyżej przepisy TFUE, jeśli nie przewidują one możliwości wzięcia pod uwagę doświadczenia zawodowego uzyskanego poza granicami przyjmującego państwa członkowskiego.

W zakończeniu ORA wskazała na obowiązek stosowania interpretacji prowspólnotowej – również w rozpatrywanej sprawie.

W konkluzji ORA jako uczestnik postępowania stwierdziła, że przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości wykładnia art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit. b Prawa o adwokaturze pomimo iż rygorystyczna, nie jest jednak precyzyjna.

W ocenie Sądu, konkluzja ta jest trudna do zrozumienia. Wykładnia powołanego przepisu przyjęta przez Ministra w zaskarżonej decyzji jest bowiem i rygorystyczna, i precyzyjna – tyle że ograniczona do wąsko pojmowanej płaszczyzny językowej.

Zdaniem Sądu, wydając zaskarżoną decyzję Minister wyciągnął niewłaściwe wnioski z faktu przynależności Polski do UE oraz niewłaściwie zinterpretował przepisy unijne dotyczące rozpatrywanej kwestii.

W szczególności, ograniczając się do wąskiej płaszczyzny językowej i pomijając płaszczyznę celowościową i funkcjonalną Minister nie uwzględnił wniosków wynikających z procesów globalizacji, dotyczących również obsługi prawnej. W tym zakresie najbardziej dostrzegalnym przejawem jest powstawanie dużych, międzynarodowych, "sieciowych" jednostek (kancelarii) obsługi prawnej, zrzeszających pod jedną firmą (co najmniej) lub zarządem szereg kancelarii prawnych działających w różnych krajach, lub tworzenie filii takich kancelarii w różnych krajach. Relacje między podmiotami działającymi w ramach jednej organizacji zyskują wymiar wewnętrzny i w istotny sposób różnią się od działań podejmowanych przez indywidualne podmioty obsługi prawnej.

W konsekwencji zmianom też ulegają relacje pracowników z kancelariami "sieciowymi". W istocie pracownik takiej kancelarii jest pracownikiem całej "sieci" kancelarii, a do świadczenia usług w innym kraju nie jest już potrzebna umową z kancelarią "sieciową w tym kraju, lecz proste zlecenie, zamówienie lub wręcz polecenie, mające często formę faksu lub rozmowy telefonicznej.

Jak wyjaśniła na rozprawie skarżąca, "...nie ma [ona] żadnej umowy o pracę z kancelarią w Polsce, zaś świadczy usługi prawnicze również w Polsce na podstawie umowy z biurem [...] w B., które ma powiązania z biurami w S.T. i W. Ta współpraca z biurem w B. ma charakter trwały, jest to umowa o współpracy, trwa od lutego 2009 r. do chwili obecnej. Usługi w Polsce świadczy w miarę potrzeby."

Jak wskazano zresztą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji: "Z zaświadczeń oraz umów załączonych do akt postępowania o wpis na listę adwokatów wynika, iż wnioskodawczyni w 2004 r. zdała egzamin adwokacki w N. J. Począwszy od września 2006 r. do chwili obecnej zatrudniona jest w kancelarii [...], przy czym w okresie od września 2006 r. do października 2007 r. zatrudniona była na pełny etat w charakterze prawnika w oddziale kancelarii w W. [...], zaś od listopada 2007 r. do grudnia 2008 r. w oddziale kancelarii w N. J. [...] Z kolei od stycznia 2009 r. do chwili obecnej kandydatka pracuje w kancelarii [...] w B. [...], początkowo jako młodszy prawnik (associate), a następnie jako prawnik. W 2008 r. wymieniona została wpisana na listę prawników zagranicznych Izby Adwokackiej w B."

Skarżąca podniosła (co zostało uznane przez ORA w W., że "w okresie powyżej 3 lat wykonywała wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie umów łączących skarżącą bezpośrednio z kancelarią prawną [...], a pośrednio z kancelarią prawną [...] sp.k. w W., a co za tym idzie, że skarżąca posiada praktykę zawodową spełniające przesłanki określone w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b Prawa o adwokaturze." Następnie – już w odwołaniu – skarżąca stwierdziła, że "Jest również bezsporne, że skarżąca świadczyła przez okres przekraczający 3 lata czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej w ramach umów cywilnoprawnych łączących ją bezpośrednio z kancelarią prawną [...], a pośrednio z [...] sp.k. w W. W ciągu ostatnich kilku lat do zakresu obowiązków skarżącej należało między innymi reprezentowanie polskich klientów [...] w szeregu sprawach z zakresu prawa konkurencji prowadzonych przez Komisję Europejską, przygotowanie strategii procesowej i redagowanie pism procesowych w sprawach toczących się przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości (ETS) i Sądem oraz doradzanie klientom na temat prawa unijnego. Jest tym samym bezsporne, że skarżąca współpracując z adwokatami i radcami prawnymi z biura [...] w W. współpracowała z kancelarią prawną [...] sp. k. w W. Powyższe skutkowało możliwością bezpośredniego zlecania skarżącej wykonywania czynności przez adwokatów i radców prawnych z W., podlegało ich kontroli, zobowiązywało ją wreszcie do przestrzegania zasad etyki zawodowej. Tym samym skarżąca świadczyła usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej z podmiotem świadczącym pomoc prawną w Rzeczpospolitej Polskiej.

Z uwagi na współpracę pomiędzy kancelariami [...] a [....] sp.k. w Warszawie nie ma konieczności zawierania indywidualnych umów z poszczególnymi prawnikami, gdyż jest oczywiste, iż współpracują oni ze sobą i przestrzegają wszelki zasad świadczenia usług w danym państwie."

Przedstawiona wyżej, a dokonana w skardze ocena zasad współpracy skarżącej z kancelarią [...] sp.k. w Polsce została jednoznacznie potwierdzona przez skarżącą na rozprawie.

Dalej, w ocenie Sądu, należy uznać za zasadne twierdzenia ORA w [...] podniesione w jej piśmie procesowym, że:

- intencją ustawodawcy było objęcie zakresem przepisu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit b możliwie szerokiego zakresu umów, na podstawie których prowadzona jest współpraca. W konsekwencji (...) wspomniana umowa cywilnoprawna nie musi być zawarta bezpośrednio między kandydatem starającym się o wpis na listę adwokatów, a podmiotem, z którym współpracuje. Ustawa obejmuje zatem sytuację, w której na mocy porozumienia między dwoma kancelariami prawnik wykonuje usługi na rzecz obu podmiotów będąc stroną umowy cywilnoprawnej zawartej tylko z jedną z nich;

- skarżąca w ramach współpracy z [...] biurem [....] wykonywała czynności związane ze świadczeniem pomocy prawnej zarówno na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, jak również na rzecz polskich podmiotów. Na podstawie umów łączących kancelarie należące do "sieci" [...] klienci każdej z kancelarii wchodzących w skład "sieci" [...] są klientami całej "sieci" [...]. Na tej podstawie prawnicy współpracujący z którąkolwiek kancelarią będącą częścią "sieci" [...] mogą świadczyć usługi prawne na rzecz klientów innych biur wchodzących w skład "sieci" [...];

- skarżąca wykonywała czynności osadzone w regulacji prawnej bezpośrednio kształtującej sytuację prawną również polskich podmiotów. W konsekwencji należy uznać, że pomimo iż skarżąca współpracowała głównie z biurem [...] w B., zdobywała w tym czasie doświadczenie zawodowe w dziedzinie, która tworzy część porządku prawnego Rzeczpospolitej Polskiej, tj. w dziedzinie prawa Unii Europejskiej. Mając powyższe na uwadze należy przypomnieć, że szereg norm prawa Unii Europejskiej stosuje się do polskich podmiotów bezpośrednio, co więcej - mają one pierwszeństwo przed sprzecznymi z nimi normami polskimi.

W konsekwencji Sąd podziela ocenę ORA w W., że skarżącą przedstawiła wystarczające dowody, z których wynika, że wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej w Rzeczpospolitej Polskiej. Te dowody to przedstawiona przez skarżącą umowa o pracę oraz umowa cywilnoprawna potwierdzająca stosunki łączące ją z międzynarodową kancelarią prawną [...], a w szczególności z jej biurami w W., N. J. oraz B. Skarżąca przedstawiła także opinie J. M. (biuro [...] w B.), T. C. oraz M. M. (biuro [...] w W). Z opinii prawników współpracujących z [...], wynika bezspornie, że choć skarżąca nie zawarła na piśmie umowy z biurem [...] w W, na podstawie umów łączących biura sieci [...] oraz umów łączących skarżącą z zagranicznymi biurami [...], skarżąca wykonywała czynności wymagające wiedzy prawnej i związane ze świadczeniem usług prawnych polskim spółkom oraz klientom [....] w W.

Sąd podziela również ocenę skarżącej oraz ORA w W., że przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości interpretacja art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit. b Prawa o adwokaturze narusza podstawowe zasady prawa UE, a w szczególności zakaz dyskryminacji ze względu na narodowość oraz przepisy Traktatu odnoszące się do swobody przedsiębiorczości oraz swobody przepływu usług.

Reasumując, Sąd na podstawie wykładni celowościowej i funkcjonalnej uważa, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 lit b ustawy Prawo o adwokaturze ma również zastosowanie do kandydatów ubiegających się o wpis na listę adwokatów w Rzeczypospolitej Polskiej, związanych z międzynarodowymi "sieciowymi" kancelariami prawnymi. Kandydaci zabiegający o wpis, obok spełnienia innych wymogów przewidzianych w tym przepisie, mogą również legitymować się praktyką zawodową nabytą na podstawie odpowiedniej umowy z kancelarią wchodzącą w skład "sieci", reprezentowanej również w Polsce, oraz świadczyć pomoc prawną w Rzeczypospolitej Polskiej lub na rzecz podmiotów krajowych (polskich) poza granicami kraju, a w szczególności w instytucjach UE. Wspomniany przepis nie ma zatem wyłącznie charakteru "wewnętrznego", tzn. nie ogranicza się jedynie do praktyki zawodowej nabytej na podstawie umowy o pracę lub na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotami świadczącymi pomoc prawną w Rzeczypospolitej Polskiej. W tym też sensie ustalone w tym przepisie przesłanki powinny być rozumiane szeroko; nie powinno się zatem traktować ich jako zamkniętego, enumeratywnego katalogu.

W ocenie Sądu, do przyjęcia tezy o wyłącznie wewnętrznym charakterze powołanego wyżej przepisu doprowadziły naruszenie przepisów postępowania wskazane przez skarżącą.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.