Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 647/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2019-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 ust. 4, 5, 5b, art. 28 ust. 2 i 3, 3 a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant sekr. sąd. Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A.Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] Zastępca Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...], na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, aktualnie Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.) – dalej określana w skrócie - u.s.u.s., odmówił A.Ś. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 51.636,61 zł, oraz na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwane dalej rozporządzeniem, odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 9.963,63 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. A.Ś. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w okresie od [...] grudnia 1992 r. do [...] października 2001 r. Z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie po stronie skarżącego powstało zadłużenie, które na dzień złożenia wniosku tj. [...] sierpnia 2017 r. wynosiło 58.575,33 zł. Dalej organ wskazał, że skarżący pobiera rentę w wysokości brutto 1766,00 zł miesięcznie, 1239,36 zł netto. Skarżący ponosi miesięcznie stałe wydatki w wysokości 378,00 zł na zakup leków oraz 440 zł z tytułu wynajmu mieszkania. Oprócz zobowiązania wobec ZUS skarżący posiada zobowiązania pieniężne wobec osób fizycznych w kwocie 8000 zł. Przeciwko skarżącemu prowadzone jest sądowe postępowanie egzekucyjne, które obecnie prowadzi do zaspakajania należności uprzywilejowanych. Skarżący nie posiada nieruchomości, ani wartościowego majątku ruchomego.

Organ stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Analizując sytuację materialną i osobistą skarżącego organ wskazał, że posiada on stałe źródło dochodu, którego wysokość zapewnia mu minimum socjalne, które według obowiązujących przepisów wynosi 1094,92 zł miesięcznie oraz minimum egzystencji, które wynosi 527,30 zł miesięcznie, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W ustalonych okolicznościach sprawy, zdaniem organu, skarżący winien rozważyć spłatę zadłużenia w ramach umowy ratalnej.

Rozpatrując możliwość umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że skarżący nie przedstawił dowodów na zaistnienie opisanych w tym przepisie okoliczności. Odnośnie umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ podniósł, że skarżący zmaga się z chorobami tj. cukrzycą, nadciśnieniem oraz schorzeniami urologicznymi, jednak pobiera stałą emeryturę, która jest niezależna od stanu zdrowia. Organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych podnosząc jednocześnie, że opłacanie składek wraz odsetkami jest obowiązkiem wynikającym z zapisów ustawy.

Od powyższej decyzji A.Ś. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną oraz materialną uniemożliwiającą spłatę zadłużenia wobec ZUS.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ w całości podtrzymał stanowisko i argumentację zawarte w decyzji z dnia [...] listopada 2017 r. W ocenie Zakładu skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu, które pozwala na zaspokojenie wszystkich jego niezbędnych potrzeb. Organ wskazał, że ograniczone możliwości finansowe nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości, sytuacja ta nie oznacza również wypełnienia przesłanki wymienionej w § 3 pkt 1 rozporządzenia.

Od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017 r. A.Ś. wniósł skargę.

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Go 154/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ nie wykazał i nie uzasadnił prezentowanego przez siebie stanowiska co do braku spełnienia w badanej sprawie przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia. Wobec bezspornych okoliczności faktycznych sprawy zadaniem organu było wykazanie, że bez narażenia na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych, sytuacja materialna skarżącego pozwala na spłatę zaległości wobec ZUS, w rozumieniu § 3 pkt 1 rozporządzenia. Z materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego dochód stanowi emerytura w wysokości brutto 1766,00 zł miesięcznie, netto - 1239,36 zł miesięcznie. Stałe, miesięczne wydatki skarżącego to czynsz za mieszkanie w wysokości 400 zł oraz wydatki związane z zakupem leków – w wysokości 378 zł. W tych okolicznościach sprawy należało wskazać możliwość spłaty zadłużenia bez narażania strony jednocześnie na niemożność zaspokojenia potrzeb bytowych o podstawowym charakterze. Sąd wskazał na stosunkowo podeszły wiek skarżącego, jego dolegliwości zdrowotne, nadto na znaczny rozmiar zadłużenia wobec ZUS. W tej sytuacji organ winien wykazać, że w realiach rozpatrywanej sprawy przesłanka z § 3 pkt 1 rozporządzenia nie została spełniona, a wobec czego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie. Analizując możliwość spłaty zadłużenia organ winien mieć zawsze na uwadze stan faktyczny sprawy aktualny na datę rozstrzygania, a nie stan który przewiduje, że może mieć miejsce w przyszłości.

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1829,12 zł brutto (1282,06 zł netto - po potrąceniu komorniczym w wysokości 457,28 zł). Strona ponosi wydatki związane z leczeniem w wysokości 400 zł oraz koszty wynajmu mieszkania w wysokości 400 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada wartościowych ruchomości, nie jest też właścicielem nieruchomości. Analizując sprawę pod kątem przesłanek umorzenia zaległości wymienionych w § 3 rozporządzenia organ nie stwierdził podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Dyrektor Oddziału ZUS wskazał, że skarżący posiada stałe źródło dochodu, z którego pomimo trudnej sytuacji finansowej udało mu się zaoszczędzić środki pieniężne pozwalające na korzystanie z prywatnej służby zdrowia. W ocenie organu skarżący dysponuje dochodem, który pozwala mu na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb, przy czym organ zauważył, że informacje podane przez skarżącego nie są zgodne ze stanem faktycznym, bowiem rozbieżności dotyczą rzeczywistego miejsca pobytu czy zamieszkania skarżącego, a co za tym idzie rzeczywistych kosztów jakie ponosi. Organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS oraz ustawowy obowiązek regulowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem organu skarżący ma możliwość spłaty zadłużenia w formie ratalnej.

Od powyższej decyzji A.Ś. wniósł skargę. Skarżący wskazał, że trudna sytuacja materialna oraz zdrowotna w jakiej się znajduje, nadto znaczny rozmiar zadłużenia uniemożliwiają mu jego spłatę.

Wyrokiem z dnia 24 października 2018 r. sygn. akt II SA/Go 688/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że odmawiając ponownie umorzenia zaległości organ w dalszym ciągu nie wykazał, aby spłata zadłużenia nie miała wpływu na sytuację materialną i osobistą strony, w znaczeniu o jakim mowa w § 3 pkt 1 rozporządzenia, czyli przy wymogu zachowania gwarancji zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych wnioskodawcy. W ocenie Sądu stanowisko organu opierające się na twierdzeniu, że zobowiązany nie wykazał, iż uregulowanie zaległych składek pozbawi go zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jest błędne. Sytuacja materialna, osobista i zdrowotna w jakiej znajduje się skarżący jest transparentna i nie wymaga przeprowadzania dalszych wyjaśnień. Skarżący dysponuje dochodem z emerytury w wysokości 1829,12 zł brutto (1282,06 zł netto - po potrąceniu komorniczym w wysokości 457,28 zł). Strona ponosi wydatki związane z leczeniem w wysokości 400 zł oraz koszty wynajmu mieszkania w wysokości 400 zł miesięcznie. Ustalenia w zakresie stałych miesięcznych wydatków nie zostały w toku postępowania podważone. Sąd dodatkowo podniósł, że z okoliczności, iż strona przebywa często w lokalu stanowiącym własność innej osoby nie wynika jeszcze, że nie ponosi kosztów wynajmu lokalu, w którym jest zameldowana. W ustalonych okolicznościach faktycznych zdaniem Sądu należało wskazać możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego, bez konieczności zwracania się strony o wsparcie do instytucji pomocy społecznej, w celu zaspokojenia potrzeb bytowych o podstawowym charakterze. W ocenie Sądu powyższa analiza winna być przeprowadzona według stanu faktycznego i prawnego na datę orzekania, a nie w oparciu o stan faktyczny, który może mieć miejsce w przyszłości. Odnosząc się do argumentacji organu zawartej w zaskarżonej decyzji Sąd zauważył, że również propozycja regulowania należności w systemie ratalnym wymaga wykazania możliwości jej realizacji, a takiej analizy w sprawie zabrakło.

Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana bez wnikliwej analizy stanu prawnego sprawy (tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 pkt 1 rozporządzenia), która winna być przeprowadzona na tle stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy. Ponadto wskazując na możliwość spłaty w systemie ratalnym organ nie uzasadnił wystarczająco swego stanowiska, przez co uchybił normie prawnej wynikającej z art. 107 § 3 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, pobiera świadczenie emerytalne w kwocie netto - po potrąceniach 1327,43 zł i ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 800,00 zł (400,00 zł koszty leczenia, 400,00 zł czynsz). W ocenie organu odwoławczego dochód z tytułu świadczenia emerytalnego wystarcza skarżącemu na pokrycie wszystkich wydatków związanych z utrzymaniem. Dodatkowo skarżący oświadczył, że posiada również inne zobowiązanie finansowe u osób fizycznych w wysokości 2007,00 zł, które spłacane są w wyniku egzekucji komorniczej. Organ wskazał, że dotychczas ze świadczenia emerytalnego A.Ś. dokonywane były potrącenia na rzecz byłego pracownika, należność ta została zaspokojona i od czerwca 2019 r. Zakład rozpoczął prowadzenie egzekucji na rzecz zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie organu odwoławczego spłata dotychczasowych zobowiązań nie zagroziła egzystencji skarżącego, zatem w chwili obecnej spłata zadłużenia w formie potrąceń z świadczenia emerytalnego również tego nie uczyni, ponieważ sytuacja finansowa skarżącego nie ulegnie zmianie.

A.Ś. nie korzysta z pomocy społecznej, pobiera świadczenie emerytalne, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia. W przedmiotowej sprawie nie występuje również okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiałaby uzyskiwanie dochodu. Stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest zdaniem organu samoistną przesłanką do umorzenia należności na podstawie obowiązujących przepisów, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności.

Organ odwoławczy wskazał, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek.

Zakład podkreślił, że przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych, dokonując badania sytuacji materialnej dłużnika organ także bada możliwości spłaty przez zobowiązanego długu w przyszłości, a nie bazuje jedynie na obecnym stanie faktycznym. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżący takie możliwości posiada.

Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek organ nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył A.Ś., działający przez profesjonalnego pełnomocnika. Przedmiotowej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia poprzez wydanie decyzji odmawiającej umorzenia składek pomimo występowania obiektywnych przesłanek uniemożliwiających spłatę zadłużenia.

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.:

1. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 6, 7, 10 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji administracyjnej wydanej przez organ I instancji pomimo jej wadliwości;

2. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i osobistego skarżącego, uzasadniającego umorzenie powstałych zaległości;

3. art. 8 i 77 § 1 oraz 80 k.p.a., poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na materiale niekompletnym, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i brak rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący, a wyrażającego się w braku ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i osobistego skarżącego, uzasadniającego umorzenie powstałych zaległości;

4. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia przez organ swojego stanowiska w zakresie możliwości spłaty zadłużenia w systemie ratalnym.

Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz o wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. W przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji publicznej I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że organ całkowicie pominął kwestię tego, że skarżący ma 80 lat i brak jakiejkolwiek możliwości podjęcia dodatkowej pracy zarobkowej, zaś wymiar zadłużenia nie daje żadnych szans na spłatę. Organ nie dokonał również żadnej analizy tego, czy ewentualna odmowa umorzenia należności spowoduje konieczność ubiegania się przez skarżącego o wsparcie do instytucji pomocy społecznej w celu zaspokojenia potrzeb bytowych o podstawowym charakterze.

Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że organ w żaden sposób nie wykonał wytycznych zakreślonych w wyroku WSA w Gorzowie Wlkp., w szczególności nie przeprowadził czynności zmierzających do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego. Wskazał, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów świadczących o spełnieniu obowiązku zgromadzenia materiału dowodowego po dniu 26 lipca 2018 r. Tym samym nie podzielił stanowiska organu o rzekomym wykonaniu nałożonych wytycznych.

Skarżący podniósł jednocześnie, że organ winien z urzędu dokonać analizy, czy zaległości będące przedmiotem wniosku o umorzenie nie stanowią roszczenia przedawnionego. Ponadto organ w dalszym ciągu nie uzasadnił w żaden sposób swojego stanowiska w zakresie możliwości spłaty zadłużenia w systemie ratalnym, przez co ponownie uchybił dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem skarżącego organ administracji publicznej w przedmiotowej sprawie dopuścił się szeregu zaniedbań w sferze proceduralnej, co objawiło się niezastosowaniem art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i brakiem wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne. Ze świadczenia emerytalnego skarżącego dokonywane są potrącenia na rzecz należności wobec ZUS, co oznacza, że w sprawie brak jest przesłanek do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. W sprawie nie zaistniały również okoliczności mające cechy zdarzeń szczególnych, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia długu. Zdaniem organu, rozstrzygnięcie w sprawie zostało podjęte na podstawie kompleksowej analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego, a dokonana ocena dowodów jest prawidłowa.

Na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że w okresie od stycznia do maja bieżącego roku komornik sądowy nie dokonywał potrąceń należności ZUS z emerytury, natomiast od czerwca 2019 r. komornik ponownie potrąca należności z emerytury w wysokości ok. 470 złotych, taka sytuacja trwa do chwili obecnej. Ponadto wskazał, iż w związku z wypadkiem jakiemu uległ skarżący w ubiegłym roku wzrosły koszty leczenia oraz zakupu lekarstw, które obecnie wynoszą ok. 872 złote.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie wskazać należy, że kontrola legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji ZUS z [...] lipca 2019 r. musi uwzględniać przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie, w tym w szczególności okoliczność uchylenia prawomocnym wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 4 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Go 154/18 oraz prawomocnym wyrokiem z dnia 24 pażdziernika 2018 r. sygn. akt II SA/Go 688/18 poprzednich decyzji tego organu odmawiających umorzenia należności z tytułu składek. Ocena legalności zaskarżonej decyzji winna uwzględniać kryteria wynikające z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z treścią tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Z powyższego przepisu wynika wprost, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Odstępstwo od tej zasady może dotyczyć tylko przypadku, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, bądź też w przypadku zmiany stanu prawnego po wydaniu przez sąd orzeczenia. Przy czym, jak wskazuje się w orzecznictwie, może to mieć miejsce tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub faktycznego o charakterze istotnym (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2014 r., sygn. II FSK 1276/12 dostępny, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto chodzi tu tylko o takie okoliczności faktyczne, które zaistniały po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów (wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10). Naruszenie przez organ administracji art. 153 p.p.s.a., w razie złożenia skargi, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach oraz mając na uwadze wiążące wytyczne i ocenę zawartą w prawomocnych wyrokach WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 4 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Go 154/18 oraz z dnia 24 pażdziernika 2018 r. sygn. akt II SA/Go 688/18, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, organ orzekający w przedmiotowej sprawie uwzględnił ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyżej w wyrokach WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 4 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Go 154/18 oraz z dnia 24 pażdziernika 2018 r. sygn. akt II SA/Go 688/18a 2016 r.

W.w. wyrokami Sąd uchylił zaskarżone decyzje z uwagi na to, że organ nie poczynił wystarczającej analizy pozwalającej na ustalenie, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżący pozwala na regulowanie zobowiązań wobec ZUS. Rozpatrując ponownie sprawę organ ustalił, że skarżący osiąga dochód miesięczny w wysokości 1829, 12 zł brutto, ponosi stałe wydatki z tytułu opłaty za czynsz mieszkaniowy oraz na zakup leków - łącznie w kwocie ok. 800 zł. Miesięcznie. Przeciwko skarżącemu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego od czerwca 2019 r. zaspakajane są wierzytelności ZUS. Miesięczne potrącenia komornicze z tytułu należności wobec ZUS wynoszą 457, 28 zł. W konsekwencji organ uznał, że sytuacja materialna skarżącego, w stosunku do stanu faktycznego w sprawach, w których wydane zostały poprzednie decyzje tego organu o odmowie umorzenia należności wobec ZUS – nie uległa zmianie, bowiem potrącenia komornicze z emerytury skarżącego są nadal dokonywane, z tą jednak różnicą, że po zaspokojeniu wierzycieli uprzywilejowanych obecnie spłacane są należności wobec ZUS.

W analizowanej sprawie odmowa umorzenia należności z tytułu składek nastąpiła na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a. u.s.u.s.

Przepis art. 28 ust. 2 i 3 warunkuje umorzenie należności ZUS od zaistnienia określonych w przepisie zdarzeń i okoliczności, które świadczą o całkowitej nieściągalności należności. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3.

W myśl art. 28 ust. 3a. u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a zawarte zostały w § 3 ust. 1 ropzorządzenia. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Na tle stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy rozważeniu podlegała przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie organu spłata należności wobec ZUS, która od miesiąca czerwca 2019 r. dokonuje się drogą postępowania egzekucyjnego, nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb bytowych, bowiem jego rzeczywiste dochody pozostaną na tym samym poziomie.

Analizując stanowisko organu, wskazać należy że przedstawiona argumentacja ma oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a motywy odmowy uwzględnienia wniosku są powiązane z stanem faktycznym sprawy, nie są zatem dowolne.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji pamiętać należy, ze decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wniosek o umorzenie należności organ może uwzględnić, ale nie jest nim związany. W przypadku badania legalności decyzji uznaniowych, kompetencje sądu są znacznie ograniczone. Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normie uznaniowej. Rola sądu ogranicza się więc do zbadania, czy postępowanie przebiegło prawidłowo, czy strony były należycie informowane o przysługujących im prawach i obowiązkach, czy organ należycie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Ponadto sąd bada, czy zaskarżona decyzja została oparta na właściwych podstawach prawnych oraz czy zawiera wyczerpujące i właściwie skonstruowane uzasadnienie. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych zaakceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki oraz narusza zasadę równego traktowania osób ubezpieczonych. Rozważenie zatem interesów, tj. słusznego interesu strony i interesu publicznego, powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie sądową (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, Lex nr 952833; wyrok WSA w Poznaniu z 7 października 2010 r., sygn. akt III SA/Po 447/10, Lex nr 757216). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Nie był zasadny zarzut przedawnienia należności wobec ZUZ, który zgłoszony został na etapie postępowania sądowego.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Podkreślić należy, że decyzje w sprawach umorzenia składek mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia strona jest zobowiązana.

Wskazać należy w tym miejscu, że w pierwotnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pierwotnym brzmieniu stanowił, że bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m. in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24m. in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353). Powyższe oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5 – letniego (liczonego od d dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10 – letniego (liczonego od wymagalności składki) zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że egzekucja administracyjna w sprawie należności skarżącego wobec ZUS prowadzona jest od [...] maja 2005 r. Z datą podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej przedawnienie należności uległo zawieszeniu ( art. 24 ust. 5b ), a wobec powyższego zgłoszony w tym zakresie zarzut okazał się niezasadny.

Podkreślić należy, że w przypadku zmiany stanu faktycznego skarżący może ponownie wystąpić do organu z wnioskiem o umorzenie należności.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę podlegała oddaleniu.