Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 855/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2007-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.29 ust.1-3, art.30 ust.1
journal: Dz.U. 2001 nr 115 poz 1229
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.
article: art. 12, art. 77, art. 78, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie WSA Robert Sawuła /spr./ AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 11 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M. B., D. B. i P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie zmiany stosunków wodnych na gruncie -skargę oddala-


UZASADNIENIE

II SA/Rz 855/05

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi D. B., M. i P. B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z [...].08.2005r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta J. z [...].06.2005r. Nr [...] orzekającej o odmowie nakazania R. C. przywrócenia stanu poprzedniego na działce nr 596/6 położonej w J. W sprawie tej D. B., M. i P. B. zwrócili się do Burmistrza Miasta J. o nakazanie R. C., właścicielowi działki nr 596/6 przylegającej do ich działki przywrócenie stanu poprzedniego poziomu gruntu. Wnioskodawcy wskazywali, że poprzez prowadzenia różnego rodzaju robót, a to posadowienia chodnika, płyty odbojowej do budynku mieszkalnego, doszło do podniesienia poziomu gruntu, w stosunku do ich działki, zaś zgłaszane zastrzeżenia wobec sąsiada nie zostały przez niego uwzględnione. Decyzją z [...].11.2004r. Nr [...] Burmistrz Miasta J. odmówił nakazania R. C. przywrócenia stanu poprzedniego działki nr 596/6 poprzez obniżenie poziomu gruntu. Od decyzji tej odwołali się D. B., M. i P. B.. Decyzją z [...].01.2005r. Nr [...] SKO uchyliło decyzje organu I instancji z [...].11.2004r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wydając decyzję kasacyjną organ odwoławczy stwierdził, że błędnie określono przedmiot sprawy, gdyż należało jednoznacznie ustalić, czy doszło do naruszenia stosunków wodnych wobec podniesienia terenu, a w szczególności budowy chodnika do domu mieszkalnego R. C. i czy ewentualne zmiany tych stosunków zmiany wpływają szkodliwe na działki sąsiednie. Przeprowadzone czynności dowodowe, w szczególności oględziny działek i przesłuchanie stron według instancji odwoławczej zostały nieprawidłowo utrwalone w aktach sprawy, nadto nie ustalono jednoznacznie katalogu stron wobec braku dowodów z ewidencji gruntów odnośnie właścicieli działek oraz nie zapoznano z aktami stron.

Prowadząc postępowanie organ I instancji wyznaczył termin oględzin na działkach nr 596/6 i 601/1 z udziałem biegłego. Z oględzin sporządzono protokół, wykonano także szereg zdjęć fotograficznych obrazujących teren obu działek. Do akt dołączono opracowanie sporządzone przez biegłego - inż. J. T., określone jako ekspertyza, której przedmiotem było ustalenie, czy na w/w działkach nastąpiły zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Decyzją z [...].06.2005r. Nr [...] Burmistrz Miasta J. orzekł o odmowie nakazania R. C. przywrócenia stanu poprzedniego poprzez obniżenie poziomu gruntu, na działce nr 596/6, położonej w J. przy ul. [...], stanowiącej jego własność. W podstawie prawnej tej decyzji powołano art.104 ustawy z 14.06.1960r. - kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednol. Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm., zwana dalej k.p.a.) oraz art.29 ust.1 i 3 ustawy z 18.07.2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz.1229 ze zm., zwana dalej Upw). Organ zrekapitulował przebieg postępowania w sprawie oraz zacytował obszernie fragmenty ekspertyzy sporządzonej przez biegłego J. T..

Wyeksponowano, że działki D. B., M. i P. B. oraz R. C. rozdziela ogrodzenie z wyniesionym ponad poziom obu działek cokołem betonowym o ok.5-10 cm. Za niewątpliwe uznano, iż R. C. w części północnej działki wykonał chodnik do domu oraz trawnik, przy czym prace te związane były z podniesieniem tej części działki o ok.40-50 cm. Prace związane z ukształtowaniem poziomu gruntu wokół budynku mieszkalnego R. C. miały mieć ponadto związek z ustaleniami pozwolenia na budowę z [...].05.1988r. Nr [...] wydanym przez Kierownika Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego (prawdopodobnie w J.). Przytaczając ustalenia zawarte w protokole oględzin, organ przyjął, iż R. C. zmienił stosunki wodne na gruncie poprzez podniesienie poziomu swej działki, nie stwierdzono jednak, aby zmiany te wpłynęły szkodliwie na grunty sąsiednie, w sytuacji, gdy kierunek spływu wód nie uległ istnym zmianom.

Odwołanie od w/w decyzji wniosła D. B. wnosząc o jej uchylenie. Odwołująca się wskazała, że wyznaczony w sprawie termin 4 dni na zapoznanie się z aktami sprawy był dla niej niedogodny, z uwagi na odbywane studia w K., co w praktyce uniemożliwiało jej zapoznanie się z aktami sprawy, a w szczególności z ekspertyzą biegłego. D. B. w odwołaniu stawia kilka pytań, w istocie podważających rzetelność sporządzonej przez biegłego ekspertyzy.

Odwołanie wnieśli także M. i P. B., wnosząc o jej uchylenie, składając ponadto zażalenie w trybie art.37 k.p.a. oraz domagając się wydania postanowienia o odmowie wydania uwierzytelnionych kopii dokumentów z przeprowadzonego postępowania. Odwołanie zawiera szczegółową relację stron z przebiegu oględzin przeprowadzonych przez organ przy udziale biegłego, sposobu dokonywania przezeń pomiarów w terenie. Odwołujący się zarzucają, iż decyzja opiera się w istocie o ustalenia ekspertyzy, która kwestionują wskazując, iż pierwotnie przeglądając akta nie zawierała wykonanych podczas oględzin zdjęć. M. i P. B. wywodzą, iż ekspertyza ma być wynikiem przestępstwa, jakiego dopuścił się biegły, kwestionują posiadane przez niego umiejętności i wiedzę, aby wypowiadać się w sposób, jaki to miało miejsce w sporządzonej przez niego ekspertyzie. Odwołujący się zarzucają także naruszenie szeregu przepisów procesowych. Do odwołania dołączono kilka sztuk zdjęć wykonanych z działki odwołujących się, którzy dowodzą, iż obecnie wody opadowe i roztopowe na terenie działki R. C. nie odpływają w kierunku północno-zachodnim, lecz spływają do niecki znajdującej się na drodze dojazdowej i "o ile się nie przeleją przez murek ogrodzenia, to się o niego opierają i po dłuższym czasie wsiąkają w grunt w tejże niecce". Działania te mają mieć także źródło w samowolnym prowadzeniu różnych robót budowlanych przez R. C., w tych sprawach było lub jest prowadzone stosowne postępowanie. M. i P. B. domagali się także podjęcia środków przewidzianych art.38 k.p.a. wobec nie załatwienia sprawy w terminie ustawowym oraz rozstrzygnięcie postanowieniem kwestii braku uwzględnienia żądania wydania uwierzytelnionych akt sprawy.

Opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, powołując w podstawie prawnej art.17 pkt 1 oraz art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art.29 ust.1 i 3 Upw. Organ odwoławczy wyeksponował, że w trakcie postępowania wodnoprawnego prowadzonego w 2004r. nie stwierdzono szkód na działce Państwa B., brak takich szkód potwierdził P. B.. W trakcie przeprowadzonych z udziałem biegłego oględzin w 2005r., które prowadzono przy padającym deszczu nie stwierdzono przelewania się wody, która zbierała się w kałużach na terenie działki R. C., a nie stwierdzono zastoju wody na działkach P. B.. Ponadto nie wnoszono zastrzeżeń do ustaleń protokołu oględzin. Uznano także, iż strony miały możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym, skoro organ I instancji wyznaczył 4-dniowy termin na taką czynność. Za niemający znaczenia uznano zarzut braku wydania uwierzytelnionych akt sprawy. Zarzut wobec treści opinii biegłego SKO oceniło jako niezasadny, albowiem strony nie udokumentowały swych wywodów w postaci dowodu przeciwnego o takiej samej formie. Przytaczając treść art.29 ust.3 Upw organ odwoławczy podzielił ocenę I instancji, iż podniesienie terenu dokonane przez R. C. nie wpłynęło szkodliwie na działki sąsiednie, w tym działkę odwołujących się. Zarzut braku zachowania terminu załatwienia sprawy organ odwoławczy uznał za nieistotny dla kierunku rozstrzygnięcia, skoro sprawa została w końcu załatwiona w formie decyzji.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Rzeszowie D. B., M. B. i P. B. zarzucając jej wadliwą ocenę przeprowadzonego postępowania dowodowego, a w konsekwencji naruszenie art.29 Upw. Skarga kwestionuje prawidłowość sporządzonej opinii przez powołanego biegłego w postępowaniu przed organem I instancji, w szczególności odnośnie pomiarów terenu, które zostały zaniechane. Brak przeprowadzenia rzetelnych pomiarów geodezyjnych, sytuacyjno-wysokościowych nie został przez organ odwoławczy zauważony. Go się tyczy szkód na działce skarżących, to miały one wystąpić jesienią poprzedniego roku, nadto woda z zastoin na działce sąsiada ma opierać się o cokół ogrodzenia. Podtapianiu skarżący przeciwdziałali dokonując nasadzeń. Skarżący negują przyjętej przez organ odwoławczy tezie, jakoby zakwestionowanie wywodów znajdujących się opinii biegłego wymagało sporządzenia tylko i wyłącznie innej opinii przez innego biegłego. Dodatkowo wskazano, że w innej sprawie odnośnie robót inwestycyjnych na działce uczestnika R. C. zapaść miał wyrok WSA w Warszawie niekorzystny dla właściciela działki sąsiedniej. Skarga zawiera żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując motywy swego rozstrzygnięcia, w szczególności brak wykazania szkodliwego wpływu dokonanych zmian na gruncie uczestnika na działkę skarżących.

Skarżący w piśmie procesowym z 23.08.2006r. (k.38 akt sądowych) wskazują, że wedle udzielonych im informacji sporządzający na użytek organów opinię J. T. posługiwał się pieczęcią, której treść wskazywałaby że czynił to w sposób nieuprawniony, albowiem nie ma już urzędu Wojewody K., a to poddaje wątpliwość kwalifikacje zawodowe tej osoby. Uzupełniono także akt o materiał zdjęciowy, mający ukazywać stan na gruncie w okresie letnim. Dodatkowo zarzucili, że z niektórymi protokołami w sprawie istniała możność zapoznania się dopiero w trakcie postępowania sądowego, a ponadto zalegające w aktach sprawy zdjęcia zostały poddane kadrowaniu. Pismo zawiera żądanie zasądzenia kosztów sądowych. W piśmie procesowym złożonym w dniu rozprawy skarżący podnieśli dodatkową kwestię, do tej pory nie prezentowaną w trakcie postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżących w sprawie nie powinno mieć zastosowanie prawo wodne, a przepisy prawa budowlanego, jako że zmiany stanu wody na gruncie miały być wynikiem podjętych przez uczestnika robót budowlanych - wybudowanie chodnika z kostki brukowej. Wywód ten ma potwierdzać stanowisko zawarte w wyroku Sądu najwyższego z 29.08.2001 r. III RN 140/2000. Zdaniem skarżących zachodzić ma "nieważność postępowania", dodatkowo pismo zawiera negatywną ocenę działań podejmowanych przez "PINB w J." odnośnie podejmowanych przez uczestnika robót budowlanych.

Wojewódzki sąd administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega rozpatrzeniu w trybie przepisów ustawy z dn.30.08.2002r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa), a kryterium kontroli zaskarżonej decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z obowiązującym prawem (por. art.1 § 2 ustawy z dn.25.07.2002r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz.1269). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 Ppsa), stosując środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art.135 Ppsa). Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów o postępowaniu, dające podstawę do wznowienia postępowania, wreszcie inne, niż dające podstawę do wznowienia postępowania naruszenie przepisów o postępowaniu, o ile mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 Ppsa). Sąd ponadto stwierdza nieważność decyzji, o ile zachodzą przyczyny określone w art.156 k.p.a. lub w innych przepisach (art.145 § 1 pkt 2 Ppsa).

W ocenie Sądu skarga nie dowodzi tego typu naruszeń prawa, opisanych powyżej, które miałyby prowadzić do jej uwzględnienia.

Przedmiotem kontroli poddana jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta J. w przedmiocie odmowy nakazania R. C. przywrócenia stanu poprzedniego poprzez obniżenie poziomu gruntu działki nr 596/6 położonej w J.. Podstawę materialnoprawną decyzji organu I instancji oparto na dyspozycji art.29 Upw. Zgodnie z art.29 ust.1 Upw właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art.29 ust.2 Upw). Natomiast w myśl art.29 ust.3 Upw "jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom". Jest niespornym, że R. C. wskutek prowadzenia robót budowlanych na swoim gruncie polegających na niwelacji terenu, nadsypywania gruntu i budowie chodnika doprowadził do zmiany kierunku wód odpływowych. Aby jednak wydać decyzję opartą na normie art.29 ust.3 Upw zmiany stanu wody na gruncie muszą szkodliwie wpływać na grunty sąsiednie. W toku oględzin w dn.3.11.2004r. prowadzonych przez organ I instancji strona postępowania i jeden ze skarżących – P. B. wyraził obawę wystąpienia szkód na własnej parceli, przyznając zarazem, że nie można jeszcze mówić o trwałych szkodach (k.15 akt I instancji). Także podczas prowadzonych kolejnych oględzin w dn.25.04.2005r. przed organem I instancji nie stwierdzono szkodliwego oddziaływania zmiany kierunku odpływu wody na działkę skarżących, którą oddziela murek oporowy, oględziny prowadzono w trakcie opadów deszczu. Sam fakt zbierania się wody w kałuży na terenie działki R. C. i brak wykazania szkód na działce skarżących uzasadniał wydanie decyzji o odmowie nałożenia na uczestnika obowiązków wskazanych w art.29 ust.3 Upw. Nie można uznać zarzutów skargi dotyczących braku dostatecznego wyjaśnienia sprawy poprzez np. zaniechanie pomiaru geodezyjnego poziomu gruntów. Wyjaśnić należy, że postępowanie administracyjne rządzi się m.in. zasada ogólną szybkości, ale i prostoty postępowania (art.12 § 1 k.p.a.). Zgodnie z tą regułą organy powinny posługiwać się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy. W aktach zalegają dowody, że przeprowadzono kilkukrotnie oględziny działek, także w czasie opadów deszczu lub tuż po nich, a wiec w warunkach, które pozwalałyby ustalić ewentualne przedostawanie się wód ze strony działki uczestnika na działkę skarżących. Takiej okoliczności nie stwierdzono. Powoływanie się w skardze na fakt występowania roztopów i wówczas ujawniania się podtapiania własnej działki nie może stanowić dostatecznej przesłanki do wykazania naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji. Jest rzeczą doświadczenia życiowego, że w czasie roztopów wiosennych, zwłaszcza przy uprzednich obfitych opadach śniegu skutki nagłego ocieplenia dotyczą większości gruntów, trudno także przyjąć, że szkodą jest fakt "opierania się wody w niecce o cokół ogrodzenia". Akta sprawy zawierają kopię mapy wysokościowej (dołączona została do opracowania nazwanego ekspertyzą), z której wynika, że naturalny skłon terenu przebiega od strony działki skarżących w kierunku ku działce uczestnika. Nawet więc zmiana kierunku wody na gruncie sąsiednim, jeśli nie wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie nie uprawnia do wydania nakazu, o jakim mowa w art.29 ust.3 Upw.

Znaczna część skargi odnosi się do kwestionowania ustaleń zawartych w opracowaniu określonym jako ekspertyza przez inż. J. T., który był traktowany przez organy jako biegły w sprawie. Zdaniem Sądu rację przyznać należy skarżącym o tyle, że nietrafnie organ odwoławczy wywodził, iż ustalenia zawarte w opinii biegłego J. T. mogą być zakwestionowane wyłącznie w drodze skorzystania z takiego samego rodzajowo środka prawnego. W myśl art.80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zdaniem Sądu, podjęta przez organy orzekające w sprawie ocena materiału dowodowego nie jest wadliwa, ani dowolna w takim stopniu, który uzasadniałby zarzut naruszenia art.77 oraz art.107 § 3 k.p.a. Co się tyczy zarzutu naruszenia dyspozycji art.78 k.p.a., dotyczącego uwzględnienia żądania wniosku dowodowego, to zarzut ten nie został bliżej sprecyzowany w skardze. O ile rozumieć go jako brak uwzględnienia wniosku skarżących o przeprowadzenie pomiaru geodezyjno-wysokościowego w trakcie postępowania, zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie w sytuacji, gdy brak jest istotnej przesłanki wydania decyzji w oparciu o art.29 ust.3 Upw - brak szkody na gruncie sąsiednim w wyniku zmiany kierunku odpływu wody. W tej sytuacji żądanie dokonywania pomiarów geodezyjno-wysokościowych nie stanowiło okoliczności, mogącej mieć znaczenie dla sprawy.

Wywody skarżących zawarte w piśmie procesowym złożonym w dniu rozprawy zmierzały do wykazania "nieważności postępowania", zasadzając się na rozumowaniu, iż skoro działania uczestnika spowodowane były prowadzeniem robót budowlanych, to w sprawie nie powinny być stosowane przepisy Upw, a stosowne przepisy prawa budowlanego. Argumentacje tę skarżący wspierali treścią wyroku Sądu Najwyższego III RN 140/2000 z dn.29.08.2001r.. Zdaniem Sądu sugestia skarżących o braku możliwości wydawania w tej sytuacji decyzji przez orzekające w sprawie organy na podstawie przepisów Upw nie zasługuje na uwzględnienie, abstrahując iż przepisy k.p.a. nie znają pojęcia "nieważność postępowania". Cyt. przez skarżących wyrok nie stanowi źródła prawa w świetle obowiązującej Konstytucji RP z 2.04.1997r. Powoływanie się na zawarte w nim ocenę o tyle także nie jest zasadne, iż dotyczył on innego stanu prawnego i faktycznego. W sprawie III RN 140/2000 Sąd Najwyższy uznał, że kwestia skierowania wód opadowych zbieranych przez rynny spustowe z dachu winna być przedmiotem uwagi organów budowlanych nie zaś organów stosujących przepisy ówczesnego prawa wodnego z 1974r.. W sprawie zawisłej do sygn. I SA/Rz 855/05 przedmiotem sprawy nie było odprowadzenie wód opadowych z dachu, ale wyłącznie wód powierzchniowych. Zmiana stanu wody na gruncie nastąpiła nie tylko wobec wybudowania chodnika przez uczestnika R. C., ale jak to podnosili sami skarżący w licznych pismach w trakcie postępowania administracyjnego, także na skutek niwelacji terenu i jego nadsypywania, a w konsekwencji wytworzenia na gruncie uczestnika niecki, w której gromadzi się woda opadowa. We wniosku o wszczęcie postępowania (k.1) skarżący wskazywali, że były to działania wieloletnie polegające nie tylko na budowie ogrodzenia, ale także podsypywania poziomu swej działki. Ten fakt uzasadniał zatem, wobec złożenia wniosku przez samych skarżących o wszczęcie postępowania, rozpoznania go w trybie przepisów Upw. Powyższe okoliczności pozwalały Sądowi uznać skargę za nieuzasadnioną i ją oddalić, działając na podstawie art.151 Ppsa.

Oddalenie skargi nie wyklucza, aby w przypadku wystąpienia rzeczywistej szkody na gruncie skarżących, wywołanych zmianą kierunku odpływu wód na działce uczestnika, względnie zmiany stanu faktycznego sprawy, wszcząć i prowadzić odrębne postępowanie. Sąd ponadto zauważa, że działając w trybie art.30 ust.1 Upw właściciele gruntów mogą w drodze ugody zmieniać stan wody na gruncie, jeżeli zmiany te nie wpłyną szkodliwie na grunty, przedmiotem takiej ugody może być np. wybudowanie urządzenia zapobiegającego szkodzie.