Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 560/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1, art. 10, art. 1, art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności aktu nadania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 21 grudnia 2017 r. A. B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. o stwierdzenie nieważności w części Aktu Nadania z dnia [...] r., numer [...], wydanego przez Powiatową Komisję Ziemską w Ł. K. B. z powodu pominięcia w osnowie tej decyzji, faktu nadania wymienionego i opisanego w treści aktu nadania, gospodarstwa rolnego na własność do wspólności ustawowej małżonków K. B. oraz A. B. z domu S. córki [...] i [...] z domu R., a tym samym stwierdzenia nieważności poświadczenia prawa własności nadanego gospodarstwa rolnego na wyłączną własność K. B..

W uzasadnieniu wniosku A. B. wskazała, że przyczyną uzasadniającą stwierdzenie nieważności aktu nadania we wskazanej części, (tj. poświadczającej prawo własności nadanego gospodarstwa rolnego na wyłączną własność K. B.) jest pominięcie w osnowie decyzji faktu nadania wymienionego i opisanego w treści aktu nadania gospodarstwa rolnego na własność do wspólności ustawowej małżonków K. B. oraz A. B. z domu S.. A. B. zameldowana była i zamieszkiwała w budynku mieszkalnym wymienionym w treści aktu nadania przed wydaniem aktu nadania - od dnia [...] r. K. B. i A. B. zawarli związek małżeński wyznaniowy w dniu [...] r., a ślub cywilny w dniu [...] r. a zatem przed datą wydania kwestionowanego aktu administracyjnego. Tym samym, w dacie wydania aktu nadania, między małżonkami B. istniał ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej, aż do ustania małżeństwa w związku ze zgonem K. B. w dniu [...] r. Małżonkowie nie zawierali małżeńskiej umowy majątkowej i stosunki między nimi podlegały wspólności ustawowej, a zatem K. B. nie mógł nabyć gospodarstwa rolnego do majątku odrębnego (osobistego). Zatem przedmiotowe gospodarstwo rolne jako nabyte w czasie trwania związku małżeńskiego zostało nabyte do majątkowej wspólności małżeńskiej i taki stan zachował się do dnia śmierci K. B..

Zdaniem wnioskodawczyni, skutkiem powyższego dokonano dalej wadliwych wpisów do ksiąg wieczystych, w tym w szczególności nie został uwzględniony powstały od dnia śmierci K. B. udział wdowi A. B.. Wskazany akt administracyjny z dnia [...] r. został wydany z rażącym naruszeniem prawa, a konkretnie przepisów art. 2, art. 5 i art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Rażący błąd w akcie nadania polegał na przyznaniu prawa własności wyłącznie K. B. zamiast także jego małżonce.

Zdaniem wnioskodawczyni w sprawie jest bezsporne, że w dacie aktu nadania gospodarstwa rolnego na własność małżonka, A. B. była prawowitą małżonką K. B.. A. B. pracowała w tym gospodarstwie i pozostawała we wspólnocie małżeńskiej z K. B.. W dacie 10 czerwca 1952 r. obowiązywała ustawa z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny, która weszła w życie w dniu 1 października 1950 r. Zgodnie z art. 21 § 1 tej ustawy: "przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa)". Tym samym, zdaniem wnioskodawczyni należy przyjąć, iż własność gospodarstwa rolnego weszła do majątku wspólnego małżonków K. B. i A. B..

A. B. wskazała, że rażące naruszenie prawa w zakresie wydania aktu nadania przez organy administracji wyrażało się także w rażącym naruszeniu przepisów proceduralnych. Pominięcie w osnowie aktu nadania, faktu nadania gospodarstwa rolnego do wspólności ustawowej małżeńskiej małżonków K. i A. B. należy ocenić jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 22 marca 1928 r. obowiązującego do 1 stycznia 1961 r. o postępowaniu administracyjnem. Kwestionowane rozstrzygnięcie bezzasadnie wymienia tylko dane personalne K. B..

Nadto wywiedziono, iż akt nadania rażąco narusza przepis art. 9 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnem przez to, że organ wydający tą decyzję przez cały czas postępowania administracyjnego nie traktował A. B. jako osoby interesowanej w rozumieniu tego przepisu. Osoba interesowana była odpowiednikiem strony w rozumieniu przepisu art. 28 K.p.a. Przez brak doręczenia aktu nadania A. B., uniemożliwiono jej jako stronie (osobie interesowanej) korzystanie z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i § 2

w zw. z art. 157 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 2 ust. 1

i art. 5 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, art. 1 ustawy

z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny, po rozpoznaniu wniosku A. B. odmówiło stwierdzenia nieważności Aktu Nadania z dnia [...] r. numer [...] wydanego przez Powiatową Komisją Ziemską w Ł. K. B..

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w świetle zgromadzonych

w sprawie dokumentów nie budzi wątpliwości, iż K. B. protokołem 3054 jako repatriantowi przekazano gospodarstwo w S. gmina W. w użytkowanie. Wystąpił on następnie, w stosunku do powyższego gospodarstwa w dniu 30 kwietnia 1947 r. o przyznanie prawa własności nieruchomości rolnej na Ziemiach Odzyskanych, wskazując na nie jako na prowadzone (posiadane) przez siebie gospodarstwo, które ostatecznie uzyskało oznaczenie jako działka [...] i zostało uwidocznione w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Powiatowy w S. pod nr [...]. We wniosku powyższym znajdują się adnotacje sołtysa z dnia 30 czerwca 1947 r. nie wskazujące na prowadzenie/posiadanie gospodarstwa z innymi osobami ("zasiał", "zaorał", "remontu nie przeprowadzał").

Kolegium wskazało, iż niewątpliwym jest także, iż w dniu [...] r. Powiatowa Komisja Ziemska działając w imieniu Ministra Rolnictwa Rzeczpospolitej Polskiej wydała Akt Nadania nr [...] w którym stwierdzono, iż na podstawie art. 5

i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (dalej: Dekret), Powiatowa Komisja Ziemska nadaje K. B. gospodarstwo rolne w gromadzie S. gmina W., szczegółowo opisując, grunty, budynki, inwentarz żywy oraz inwentarz martwy.

Oceniając skutki wydania Aktu Nadania Kolegium dostrzegło, że jak wynika wprost z art. 5 Dekretu, akty nadania które zawierały określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego, powiatowa komisja ziemska wydawała w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego

i jego przynależności.

Organ wskazał, że kluczowe znacznie dla oceny zasadności wniosku strony ma stwierdzenie czy Powiatowa Komisja Ziemska wydając Akt Nadania gospodarstwa rolnego w dniu [...] r. miała obowiązek uwzględnić w jego treści fakt zwarcia związku małżeńskiego przez K. B. i A. B. ([...] r. – ślub wyznaniowy, [...] r.– ślub cywilny), w tym przeprowadzić postępowanie w którym A. B. miałaby status strony oraz poświadczyć w Akcie Nadania nabycie gospodarstwa przez oboje małżonków do majątku wspólnego i im obojgu takie rozstrzygnięcie doręczyć.

Kolegium podkreśliło, że niniejsze postępowanie toczy się na wniosek jednej ze stron w trybie nadzwyczajnym, w którym podstawą ingerencji w decyzję ostateczną może być jednoznaczne potwierdzenie zaistnienia kwalifikowanej wady postępowania administracyjnego – w tym przypadku rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Organ podkreślił, że celem postępowania prowadzącego do stwierdzenia nieważności decyzji nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji czy decyzja ta jest dotknięta jedną

z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 K.p.a.

Mając na względzie datę wydania aktu nadania – [...] r., Kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt

P 46/13), w którym to wyroku orzeczono, iż art. 156 § 2 K.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu swojego wyroku Trybunał trafnie dostrzegł, iż dokonywanie oceny rażącego naruszenia prawa po upływie kilkudziesięciu lat po wydaniu decyzji, w powiązaniu z nieostrością tej przesłanki, rodzi możliwość zarzucania wywołania takiej wadliwości organom administracyjnym, którym – w momencie ich działania, a nie z obecnej perspektywy – niekiedy trudno w istocie postawić zarzut rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji.

W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że w realiach niniejszej sprawy powyższe orzeczenie Trybunału stoi na przeszkodzie stwierdzenia nieważności wskazywanej przez stronę decyzji oraz w wyraźny sposób wskazuje jak należy oceniać zaistnienie rażącego naruszenia prawa w decyzjach wydanych kilkadziesiąt lat temu, w realiach innego porządku prawnego i polityczno-społecznego. Z drugiej strony negatywną przesłanką stwierdzenia nieważności Aktu Nadania stanowi dodatkowo art. 156 § 2 K.p.a. W świetle treści dokumentów zgromadzonych w sprawie nie ulega wątpliwości, że badany akt administracyjny wywołał nieodwracalne skutki prawne. Na podstawie weryfikowanego aktu nadania i dalej wydanych "aktów wykonawczych" doszło nie tylko od dokonania wpisów w księdze wieczystej, zapłaty ceny za określone w niej gospodarstwo na rzecz podmiotu nadającego prawo oraz doszło do dziedziczenia nieruchomości. Tym samym poprzez wydanie oczekiwanego rozstrzygnięcia w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym, niemożliwym jest odwrócenie skutków prawnych aktu nadania, które zaistniały w sferze prawa cywilnego.

Kolegium analizując art. 5 ust. 1 Dekretu dostrzegło, że akt nadania gospodarstwa rolnego miał charakter deklaratoryjny. Potwierdzał on określony

stan prawny, lecz go nie kształtował. Przedmiotem regulacji dekretu z dnia 6 września 1951 r. były gospodarstwa rolne, nadane już w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych a jego celem nie było tworzenie podstaw do wtórnego rozdysponowania tych gospodarstw, a jedynie usankcjonowanie pod względem prawnym stanów faktycznych zaistniałych w tej sferze przed jego wejściem w życie. Artykuł 2 Dekretu stanowi jednoznacznie, że osoby, które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie Dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw inwentarz żywy oraz zbudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia. Zatem dekret wywoływał skutek ex lege z dniem 7 września 1951 r., tj. w dacie jego wejścia w życie, a późniejsza decyzja przybierająca postać Aktu Nadania miała jedynie poświadczyć spełnienie przez posiadacza gospodarstwa wymogów w następstwie, których stał się właścicielem nieruchomości. Stanowił on też podstawę dokonania dalszych czynności umożliwiających wpisanie tego prawa wraz z obciążeniami do księgi wieczystej.

Żadne dokumenty przedstawione przez wnioskodawczynię (lub znajdujące się

w aktach sprawy) nie dają podstaw do przyjęcia, iż w dacie wejścia w życie Dekretu była ona posiadaczem lub prowadziła przedmiotowe gospodarstwo rolne jako członek rodziny K. B.. Za wykazany można uznać co najwyżej fakt zamieszkiwania na jego obszarze, jednakże zamieszkiwanie nie było wystarczającą przesłanką do nabycia własności w opisanym wyżej trybie. Owo nabycie własności mogłoby nastąpić przez osobę nie będącą posiadaczem gospodarstwa gdyby była ona członkiem rodziny, żyjącym we wspólności gospodarczej z posiadaczem gospodarstwa, jednakże jak wynika z dokumentów przedstawionych przez wnioskodawczynię, w dacie wejścia w życie Dekretu tj. 7 września 1951 r., K. B. i A. S. (później: B. ) nie mogli być uznani za członków rodziny żyjących we wspólności gospodarczej. Owa wspólność w przypadku osób niespokrewnionych zaistniałaby dopiero w razie zawarcia związku małżeńskiego. Wprawdzie K. B. i A. S. (później: B. ) zawarli w Z. w dniu [...] r. wyznaniowy związek małżeński, jednakże zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami tak zawarty związek nie był traktowany za wywołujący skutki na gruncie prawa cywilnego

(art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny). Małżeństwo wywołujące skutki na gruncie prawa cywilnego zostało zawarte pomiędzy Państwem B. poprzez złożenie przed urzędnikiem stanu cywilnego odpowiednich zgodnych oświadczeń dopiero w dniu [...] r. - a zatem po wejściu w życie Dekretu. Tym samym w dacie, w którym nastąpiło nabycie z mocy prawa własności gospodarstwa, brak było podstaw do uznawania A. B. (wówczas S. ) za nabywającą takie prawo wspólnie z mężem do majątku wspólnego. Tym samym nie sposób czynić Powiatowej Komisji Ziemskiej orzekającej w dniu [...] r. zarzutu rażącego naruszenia prawa, poprzez poświadczenie nabycia gospodarstwa przez K. B., skoro to "K. B. był jedynym wnioskodawcą zabiegającym o nabycie gospodarstwa oraz jedynego wykazanego

w dokumentach posiadacza gospodarstwa rolnego w dacie w której wszedł w życie Dekret."

Kolegium stwierdziło nadto, iż w dacie orzekania żadne dokumenty nie wskazywały aby takie prawo mogły nabyć z dniem 7 września 1951 r. inne osoby. Wręcz przeciwnie, zarówno treść wniosku o nabycie gospodarstwa jak i stan cywilny wnioskodawcy w dacie wejścia w życie Dekretu czyniły uzasadnionym skierowanie deklaratoryjnego aktu administracyjnego potwierdzającego nabycie gospodarstwa

z dniem 7 września 1951 r. właśnie do K. B..

Kolegium wskazało, że K. B. nie informował organu administracji

o zmianach w swoim stanie cywilnym przed dniem 19 lipca 1954 r., co czyni nieuzasadnionym zarzut rażącego naruszenia prawa z powodu pominięcia praw A. B. jako strony postępowania. Zresztą zarzut braku udziału w postępowaniu niezawiniony przez stronę nie mógłby stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, a co najwyżej wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

Odnosząc się do pozostałej argumentacji wniosku o stwierdzenie nieważności, Kolegium wskazało, iż dalsze wpisy dokonywane na podstawie Aktu Nadania

w księgach wieczystych stanowiąc zagadnienia o charakterze cywilnym mogą być rozstrzygnięte wyłącznie na drodze cywilnej przed sądem powszechnym. Brak jest

w szczególności podstaw do stwierdzenia nieważności aktu nadania gospodarstwa rolnego, tylko dlatego, iż późniejsze rozporządzenia nieruchomością w oparciu o dane odzwierciedlone w księgach wieczystych określały stan własności nieruchomości inaczej niż jak wywodzi aktualnie wnioskodawczyni.

Powyższą decyzję Kolegium A. B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o stwierdzenie nieważności Aktu Nadania z dnia [...] r. w części dotyczącej wymienienia w treści tego aktu nadania tylko K. B. zamiast wymienienia wraz z K. B. jego konkubiny A. S. córki [...] i [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła mające wpływ na treść zaskarżonej decyzji naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego kwalifikowane jako rażące naruszenia prawa w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że K. B. był jedynym wnioskodawcą zabiegającym o nabycie gospodarstwa, ale wbrew odmiennemu twierdzeniu organu administracyjnego nie był jedynym wykazanym w dokumentach posiadaczem.

Przepis art. 5 ust. 1 Dekretu chronił interesy prawne nie tylko członków rodzin zamieszkujących z osobami posiadającymi gospodarstwa rolne żyjących

z posiadaczami gospodarstw we wspólności gospodarczej umożliwiając im nabycie wspólnie z posiadaczami prawa własności tych gospodarstw. Użycie przez prawodawcę spójnika "lub" w treści art. 2 ust. 1 Dekretu przesądza o tym, że także w takich przypadkach, gdy posiadacze gospodarstw rolnych nie prowadzili takich gospodarstw przez członków ich rodzin (wspólnie z członkami rodzin lub przy ich pomocy), to już sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego i jego osobistego prowadzenia przez osoby nie związane więzami rodzinnymi umożliwiał nabycie prawa własności przez takich posiadaczy.

W skardze wskazano, że zarówno K. B. jak i sołtys pominęli fakt zameldowania konkubiny K. B. - A. S. i jej zamieszkiwania w budynku mieszkalnym znajdującym się w gospodarstwie rolnym będącym w ich wspólnym posiadaniu. Chybiona jest ocena organu administracyjnego, że żadne dokumenty przedstawione przez skarżącą (lub znajdujące się w aktach sprawy) nie dają podstaw do przyjęcia, iż w dacie wejścia w życie Dekretu była ona posiadaczem lub prowadziła przedmiotowe gospodarstwo rolne. Fakt zamieszkiwania A. S. na terenie gospodarstwa – udokumentowany zaświadczeniem z rejestru mieszkańców – jest niezbitym dowodem posiadania gospodarstwa przez A. S. wspólnie z jej ówczesnym konkubentem (do dnia [...] r. – zgodnie z datą ślubu zawartego przed urzędnikiem stanu cywilnego) zarówno w dniu 30.04.1947 r., tj. w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa własności gospodarstwa przez K. B. jak i w dacie 30.06.1947 r., tj. w dacie złożenia adnotacji sołtysa,

jak również w dniu 7 czerwca 1951 r. (w dacie wejścia w życie dekretu).

Chociaż w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym wydanie aktu nadania i dwóch orzeczeń mających na celu jego wykonanie, nie mogły być oceniane

i uwzględnione później wydane decyzje administracyjne tym niemniej organ administracji powinien był ocenić znaczenie prawidłowego traktowania obojga małżonków jako właścicieli nieruchomości w świetle decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W. z [...] r. orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego w której to decyzji jako właściciel był wymieniony nie tylko K. B., ale nadto jego małżonka A. B.. Innym dowodem traktowania A. B. jako wdowy po zmarłym K. B. legitymującym się prawem własności wraz z jej mężem już w dacie wydania aktu nadania jest decyzja Urzędu Rejonowego w S. S. z [...] r. przyznająca nieodpłatnie na własność skarżącej ze Skarbu Państwa – Państwowego Funduszu Ziemi – działkę nr [...] o powierzchni 0,30 ha.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 9 ust. 1 Dekretu z powodu

jego zawężającej wykładni "dokonanej zarówno przez organy orzekające

w kwestionowanych przez skarżącą aktami administracyjnymi, jak również przez organ administracji z powodu niedostrzeżenia wykładni zawężającej" – pozostaje w ścisłym związku z rażącymi naruszeniami przepisów tytułu IX dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz. U. z 1946 r., Nr 57, poz. 319) oraz przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o ewidencji i kontroli ruchu ludności (Dz. U. z 1928 r., Nr 32, poz. 309). Skarżąca uwzględnia unormowania obu ww. aktów prawnych obowiązujące w dniu 7 września 1951 r., tj. w dacie wejścia w życie dekretu. W myśl art. 296 § 1 Prawa rzeczowego kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel, jest jej posiadaczem. Przed 7 września 1951 r. zarówno K. B., jak i jego ówczesna konkubina A. S. (po zawarciu związku małżeńskiego: B. ) władali faktycznie gospodarstwem rolnym jak właściciele w rozumieniu § 1 art. 296 Prawa rzeczowego, a zatem byli posiadaczami gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodził m.in. budynek mieszkalny, w którym skarżąca zamieszkiwała od 1945 r.

Fakt zameldowania A. S. nie mógł być nieznany sołtysowi

w dniu 30.06.1947 r. – w chwili sporządzania adnotacji dotyczących wniosku K. B. z [...] r. Nie mógł być także sołtysowi nieznany fakt zamieszkiwania A. S. z K. B. w budynku mieszkalnym znajdującym się

w gospodarstwie rolnym.

Odnosząc się do przywołanego przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, skarżąca wskazała, że przewidziana w przepisie § 2 art. 156 K.p.a. podstawa odmowy stwierdzenia nieważności decyzji została bezpodstawnie przywołana przez organ administracji. Skoro bowiem w treści § 2 art. 156 K.p.a. wyczerpująco zostały wymienione podstawy odmowy stwierdzenia nieważności decyzji według kryterium 10-letniego czasokresu biegnącego od daty doręczenia lub ogłoszenia ostatecznej decyzji wynikające wyłącznie z podstaw przewidzianych w § 1 pkt 1,3,4 i 7 art. 156 K.p.a., to niewymienienie podstawy wynikającej w § 2 pkt 2) w treści § 2 art. 156 K.p.a., tj. podstawy stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o stwierdzenie, że ostateczna decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa nie może być traktowane jako zakaz stwierdzenia nieważności decyzji wydanych przed upływem 10 lat od dnia ich doręczenia lub ogłoszenia. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem organu, iż zaskarżony akt nadania wywołał nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu przepisu § 2 art. 156 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Przystępując do rozpoznania sprawy w pierwszej kolejności należy wskazać,

że sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c oraz pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności Aktu nadania z dnia [...] r. wydanego przez Powiatową Komisję Ziemską w Ł. K. B..

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy,

że zgodnie z wyrażoną w art. 16 K.p.a. zasadą trwałości decyzji administracyjnych, decyzja ostateczna może zostać zmieniona tylko w trybach nadzwyczajnych, przewidzianych w art. 145, 154, 155 i 156 K.p.a. Aby mogło to nastąpić muszą się ziścić przesłanki określone we wskazanych przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

W niniejszej sprawie A. B. domagała się stwierdzenia nieważności Aktu nadania w części, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. wywodząc we wniosku,

że akt nadania wydany został z rażącym naruszeniem prawa, bowiem pominięto w tym akcie, że nadane gospodarstwo rolne zostało nabyte w czasie trwania związku małżeńskiego K. B. z A. B. z domu S., w związku z tym należało do wspólności ustawowej. Natomiast w skardze skarżąca wywiodła, że fakt zamieszkiwania A. S. na terenie gospodarstwa, udokumentowany zaświadczeniem z rejestru mieszkańców, jest niezbitym dowodem posiadania gospodarstwa przez A. S. wspólnie z jej ówczesnym konkubentem K. B., co w myśl art. 5 ust. 1 art. 2 ust. 1 Dekretu umożliwiało nabycie prawa własności gospodarstwa przez A. B. jako posiadacza.

Dokonując oceny prawnej zaskarżonej decyzji, przede wszystkim wskazać należy, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, iż treść decyzji pozostaje

w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą,

a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

W postępowaniu prowadzonym w trybie nieważności, organ ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 K.p.a., a zatem nie może rozpatrzyć sprawy co do jej istoty tak jak w postępowaniu zwykłym. Działanie organu

w tym trybie zasadniczo różni się od postępowania zwykłego, bowiem obowiązkiem organu jest wyłącznie ocena kwestii ściśle prawnych – ustalenie czy kwestionowana decyzja dotknięta jest którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a., przy czym taka ocena dokonywana jest w oparciu o stan faktyczny i prawny z daty wydania kwestionowanej decyzji, a organ rozpoznając sprawę w trybie nieważności nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń dotyczących stanu faktycznego. Rażącym naruszeniem prawa jest wyłącznie naruszenie prawa materialnego, które zaważyło na treści decyzji, a katalog wad skutkujących nieważnością jest enumeratywnie wyliczony.

Akt nadania, o którego stwierdzenie nieważności wniosła skarżąca, wydany został na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych

(Dz. U z 1951 r. Nr 46, poz. 340), zwanego dalej "Dekretem".

Zgodnie z art. 5 ust. 1 Dekretu, w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności powiatowa komisja ziemska wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów

i innych składników gospodarstwa rolnego.

Z kolei w myśl art. 10 Dekretu, w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta G. z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu.

W myśl art. 1 i art. 2 ust. 1 Dekretu, akt ten dotyczy gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych (art.1), zaś osoby, które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu (czyli 7 września 1951 r.) nie nabyły ich własności stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw (art. 2 ust. 1). Analizując ww. przepisy, a w szczególności art. 5 ust. 1 Dekretu, należy dojść do wniosku, że akt nadania gospodarstwa rolnego miał charakter deklaratoryjny. Potwierdzał zatem określony stan prawny, lecz go nie kształtował.

Wskazać należy, że dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym

i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G.

(Dz. U. Nr 49, poz. 279, ze zm.), do którego odwołuje się cytowany wyżej art. 10 Dekretu, przewidywał nabycie nieruchomości rolnej na własność osadnika w trzech etapach: Wprowadzenie osadnika w posiadanie i wydanie aktu nadania (art. 25 – 27), oszacowanie i ustalenie ceny nabycia gospodarstwa (art. 30), przeniesienie prawa własności w oparciu o orzeczenie o wykonywaniu aktu nadania (art. 31). Powyższe zasady nabycia obowiązywały do momentu wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, ze zm.). Dekret ten nie pozbawiał mocy prawnej poprzedniego dekretu, dokonał natomiast uwłaszczenia dotychczasowych posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy do dnia 7 września 1951 r. to jest do dnia jego wejścia w życie, nie nabyli prawa własności. Podkreślenia wymaga, że przedmiotem regulacji dekretu z dnia 6 września 1951 r. są gospodarstwa rolne, nadane już w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Celem dekretu nie było zatem tworzenie podstaw do wtórnego rozdysponowania tych gospodarstw, a jedynie usankcjonowanie pod względem prawnym stanów faktycznych zaistniałych w tej sferze przed jego wejściem w życie.

Z ujawnionego w sprawie materiału dowodowego wynika, co słusznie zauważyło Kolegium, że za udowodniony można uznać co najwyżej fakt zamieszkiwania A. B. na obszarze nieruchomości objętej aktem nadania, jednakże zamieszkiwanie nie było wystarczającą przesłanką do nabycia własności gospodarstwa w myśl art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 Dekretu i nie potwierdza ono prawa do posiadania gospodarstwa rolnego. Aktem świadczącym o posiadaniu przedmiotowego gospodarstwa rolnego wyłącznie przez K. B. był protokół 3054 przekazania mu jako repatriantowi gospodarstwa w S. gmina W. w użytkowanie oraz wniosek K. B. z 30 kwietnia 1947 r. o nadanie mu prawa własności. Bez znaczenia w sprawie jest, powoływana przez skarżącą, późniejsza decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w W. z dnia [...] r. orzekająca o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego, w której to decyzji wymieniono zarówno K. B. jak i A. B. czy też decyzja Urzędu Rejonowego w S. S. z dnia [...] r. przyznająca nieodpłatnie na własność A. B. ze Skarbu Państwa – Państwowego Funduszu Ziemi – działkę nr [...] o powierzchni 0,30 ha. Wymienione decyzje nie mogą być wzięte pod uwagę jako dowód posiadania gospodarstwa także przez A. B., gdyż nie istniały one w dacie wydania Aktu nadania z dnia [...] r.

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ odnosi się do dnia wydania kontrolowanej decyzji, badając czy na dzień jej wydania zaistniały warunki do stwierdzenia jej nieważności. Jak wskazano na wstępie badanie czy kwestionowana decyzja dotknięta jest którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a., dokonywane jest wyłącznie w oparciu o stan faktyczny i prawny z daty wydania kwestionowanej decyzji. Stąd zasadnie organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała aby na dzień wydania Aktu nadania, tj. [...] r., spełniła którąkolwiek z przesłanek art. 2 Dekretu, tj. posiadania przedmiotowego gospodarstwa rolnego, prowadzenia go osobiście czy jako członek rodziny.

Podsumowując, w ocenie Sądu brak było podstaw do stwierdzenia nieważności Aktu nadania z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., albowiem przy jego wydaniu nie doszło do rażącego naruszenia prawa, co prawidłowo wykazało Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na mocy art. 151 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.