Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 522/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6552
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 1 -3, art. 86
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Dnia 14 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych 1. oddala skargę, 2. zasądza na rzecz adwokata Ł. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...]- ([...] i [...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...]- ([...] i [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2017r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. po rozpatrzeniu odwołania K. O. (dalej: Skarżący) od decyzji z dnia 14 marca 2016r. nr [...] o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. w dniu [...] marca 2016r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W/w decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

[...] sierpnia 2010r. K. O. złożył wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie na 2010r. [...] października 2010r. Kierownik BP wydał postanowienie nr [...] o spełnieniu przez Skarżącego warunków do przyznania pomocy na zalesianie. Po złożeniu przez Skarżącego oświadczenia o wykonaniu zalesiania zgodnie z planem zalesiania Kierownik BP decyzją z dnia [...].12.2010r. nr [...] przyznał mu pomoc na zalesianie w łącznej wysokości [...] zł. Decyzja ta została doręczona Skarżącemu [...].12.2010r. a płatność przekazana na rachunek bankowy beneficjenta [...].01.2011r.

W trakcie kontroli na miejscu w dniu [...].10.2011r. stwierdzono nieprawidłowość oznaczoną kodem ZGR12 – nie udokumentowanie zakupu sadzonek. Skarżący zgodnie z planem zalesiania miał zakupić 7050 sz. olchy, 18.000 szt. brzozy i 1580 szt. gatunków biocentrycznych a z oświadczenia Skarżącego z dnia [...].10.2011r. wynikało, że zakupił 6000 szt. sadzonek olchy, 16.000 szt. brzozy i 160 szt. jarzębiny. Skarżący podał, że zakupiona ilość sadzonek była wystarczająca do wykonania zalesiania zgodnie z planem, gdyż szkółki państwowe wydają większą ilość sadzonek a o udokumentowaniu zakupu sadzonek w ilości wynikającej z planu zalesiania uświadomili go dopiero pracownicy przeprowadzający kontrolę.

Kierownik BP postanowieniem z dnia [...].12.2011r. wznowił postępowanie zakończone decyzją z dnia [...].12. 2010r. Skarżący przedłożył pismo z fakturami zakupu sadzonek oraz pismem leśniczego, z którego wynikało, że Nadleśnictwo K. przy zakupie sadzonek wydawało większe ilości niż wynikało z faktur zakupu, co pozwalało na wysortowanie sadzonek I i II klasy jakościowej, a różnica ta mogła pokryć potrzeby sadzonek do zalesień.

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2012r. Kierownik BP uchylił swoją decyzję [...].12.2010r. oraz przyznał Skarżącemu pomoc na zalesianie w wysokości łącznej [...] zł. Decyzja ta została Skarżącemu doręczona [...].07.2012r. i nie zostało wniesione od niej odwołanie.

Kierownik BP zawiadomieniem z dnia [...].03.2014r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych przyznanych Skarżącemu decyzją z [...].10.2010r. Równocześnie wszczęto również postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych przyznanych Skarżącemu decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2008r.

Postępowanie to zostało zakończone wydaniem decyzji z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń, która po rozpoznaniu wniesionego przez Skarżącego odwołania została uchylona decyzją Dyrektora W. Oddziału ARiMR w P. z dnia [...] września 2015r. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. budzące wątpliwości ustalenia stanu faktycznego oraz brak możliwości weryfikacji tych ustaleń przez organ II instancji z uwagi na brak przekazania wszystkich akt sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik BP decyzją z dnia [...].03.2016r., nr [...] ustalił Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych przyznanych decyzją z dnia 13.12.2010r.w kwocie [...]zł.

W odwołaniu od tej decyzji Skarżący podniósł, że wprawdzie z faktur wynika zakup mniejszej ilości sadzonek ale nadleśnictwo sprzedając sadzonki nie dokonywało ich sortowania i jako rekompensatę wydawało ok. 15% więcej sadzonek niż wynikało z faktur, co wystarczało na wykonanie zalesienia zgodnie z planem. Podał również, że w maju 2011r. miały miejsce przymrozki, które spowodowały zniszczenie dokonanych zalesień na poziomie ok. 60% , a on dokonał stosownych dosadzeń w celu uzupełnienia ubytków.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...] Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja ta została uchylona wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 9 lutego 2017r. (sygn. III SA/Po 878/16). Sąd w uzasadnieniu wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności. W przepisach rozporządzenia Nr [...] z dnia 21 kwietnia 2004 r ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 479/2008, (DZ.U.UE.L.2004.141.18 ), jak i rozporządzenia Rady Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 2005r w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich bieg terminu przedawnienia ulega przerwaniu na skutek działania organów władzy, zaś w przypadku rozporządzenia Nr 796/2004 doprecyzowano ,że zostaje on przerwany na skutek pierwszego powiadomienia przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Sąd wskazał, że zarówno dla okresu 10 jak i 4 letniego nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia w dniu 21 marca 2014 tj. w dacie wydania zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych.

Uchylając decyzję Sąd wskazał, że organ oparł się wyłącznie na fakcie uchylenia decyzji ostatecznej, przyjmując jej ustalenia za wystarczające, podczas gdy pozostałe dowody ocenił ale w kontekście lat 2009 i 2010, co było nieuzasadnione i niekonsekwentne. Ustalenia decyzji z 25.06.2015r. dotyczą wyłącznie sankcji związanej z kodem ZGR – 12 i tylko wyłącznie tej kwestii a nie zasadności przyznania płatności. Decyzja ta nie zawiera żadnych ustaleń odnośnie niezasadności pozostałej kwoty wsparcia, nie mogła więc stanowić wyłącznej przesłanki do wydania decyzji o zwrocie. Organy były więc zobligowane do oceny materiału dowodowego w postępowaniu zainicjowanym 21 marca 2014r. A tego zaniechano odnośnie decyzji z [...].2010r., natomiast przeprowadzono je w odniesieniu do decyzji z [...].2008r. nie uzasadniając jednakże dlaczego materiał dowodowy pozwala na dokonanie ustaleń właśnie w odniesieniu do okresu objętego tą decyzją. Organ nie wyjaśnił dlaczego oświadczenie Nadleśniczego, z którego nie wynika jakich dat dotyczy przypisano do zdarzeń z 2008r. a nie z 2010r. W ocenie Sądu wyeliminowanie z obrotu decyzji przyznającej płatność nie może być wyłączną i jedyną przyczyną stwierdzenia nienależnie pobranych płatności tym bardziej, że zaskarżona decyzja w większości opiera się na wyjaśnieniu braku podstaw do uznania okoliczności ekskulpacyjnych zwrot płatności, ale nie wyjaśnia powodów ich zwrotu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje, dlaczego płatności są nienależne i czy materiał dowodowy dla przyznania płatności zmniejszonej jest jednocześnie materiałem dowodowym dla uznania ,że płatności zostały pobrane nienależnie. Taki wniosek wysnuty jedynie z sentencji decyzji ostatecznej z dnia [...] czerwca 2012 jest w ocenie sądu niedostatecznym uzasadnieniem dla przyjętego stanowiska i dokonanym z pominięciem obowiązującego organy na mocy art. 21 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. 2007 ,Nr 64,poz.427) obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art.107 § 3 Kpa. Pominięto okoliczność, że argumenty Skarżącego zostały częściowo uznane, ale przypisane do stanu faktycznego objętego decyzją z dnia [...] lipca 2008 roku i nie wyjaśniono przyczyn takiego stanowiska. W konsekwencji spowodowało to, że Skarżący pomimo zarzutów odwołania odnoszących się konkretnie do kwestii związanej z analizą faktur i pozostałym materiałem dowodowym nie uzyskał odpowiedzi – czy i dlaczego materiał ten pominięto. Pomijając całkowicie zarzuty odwołania organ nie wyjaśnił –dlaczego płatności były nienależne, a opierając się wyłącznie na decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. organ postąpił wbrew regule określonej w art. 21 ust 2 pkt 2 cyt. wyżej ustawy.

W zaskarżonej decyzji organ podał, że podstawę wydania decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach stanowi art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008r.o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. 2016.1512 ze zm.) i art. 80 ust. 1 rozporządzenia unijnego nr 1122/2009. Podstawę materialnoprawną stanowi art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. 2013.173, powoływanej dalej jako EFRROW). Szczegółowe warunki i tryb udzielania, wstrzymywania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich zawiera rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz.U. 2009 Nr 48, zwanego dalej rozporządzeniem).

Organ wskazał, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatność, zgodnie z art. 28 ust. 2 pkt 3 EFRROW powoduje, że ma miejsce nienależnie przyznane świadczenie i rolą organu nie jest kontrolowanie zasadności tej decyzji a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie jest prawnie skuteczne. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Różnica między płatnością przyznaną decyzją z [...]10.2010.r a decyzją z [...].06.2012r. wynika tylko i wyłącznie z różnicy w wysokości przyznanego wsparcia na zalesienie, które wypłacane jest jednorazowo po dokonaniu zalesienia, a w przypadku Skarżącego zrealizowane zostało w dniu 25 stycznia 2011r. w wysokości [...] zł, a więc wskazanej w uchylonej decyzji z [...].12.2010r. Z tego też względu Skarżący utracił uprawnienie do otrzymania wsparcia na zalesienie w wysokości [...] zł, natomiast jest uprawniony do otrzymania tego wsparcia w wysokości [...] zł, co wynika z decyzji z [...].06.2015r. Z tych względów jest on obowiązany zwrócić różnicę między wypłaconą na podstawie uchylonej decyzji kwotą [...]zł a kwotą przyznaną decyzją z [...].06.2015r. w wysokości [...] zł. Różnica ta wynosi [...] zł i stanowi nienależnie pobraną, co stanowi 50% otrzymanego wsparcia na zalesianie. Od decyzji z [...].06.2015r. Skarżący nie wniósł odwołania, stała się więc ona prawomocna i ostateczna. Uwzględniając wskazania zawarte w wyroku WSA, zgodnie z którym decyzja ta nie może być wyłączną i wystarczającą przyczyną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organ powołując się na § 18 ust. 1 pkt 2 lit a i § 17 pkt 1 rozporządzenia wskazał, że z raportu z kontroli przeprowadzonej w dniu [...].10.2011r. wynikało, że Skarżący nie posiadał dowodu zakupu sadzonek na zalesianie. Organ wskazując na oświadczenie Skarżącego o dokonanym zakupie [...].10.2010r., pismo Nadleśniczego uznał, że zostało to ocenione przez organ I instancji w niezaskarżonej decyzji z [...].06.2012r., w której organ przyjął, że ze względu na błąd ZGR 12 zmniejsza wysokość przyznanego wsparcia na zalesianie o 50%, gdyż ilość sadzonek wymaganych zgodnie z planem zalesienia znacznie odbiega od ilości sadzonek zakupionych wg faktury. Biorąc jednak pod uwagę konieczność wyjaśnienia tej kwestii, wskazaną w wyroku WSA, podał, że Skarżący podjął dwa niezależne od siebie wieloletnie zobowiązania w zakresie pomocy na zalesianie. Pierwsze z nich przyznane decyzją z [...]07.2008r. a drugie decyzją z [...].2010r. Kontrola przeprowadzona [...].10.2011r.dotyczyła obu tych zobowiązań. W ramach obu tych zobowiązań inspektorzy stwierdzili nieprawidłowość ZGR 12 – brak udokumentowania zakupu sadzonek. Oświadczenie Skarżącego i Nadleśniczego dotyczące faktycznego nabycia 15 % sadzonek więcej niż wynikało to z faktur nie są, zdaniem organu wystarczające do uznania, że Skarżący udokumentował zakup sadzonek potrzebnych do wykonania zalesienia w ilości wynikającej z planu zalesienia w 2010r. Nawet bowiem przy przyjęciu, że wykonał zalesienie nabytymi sadzonkami w ilości wynikającej z faktur (23.000 szt.) powiększonych o wskazywane przez Skarżącego i Nadleśniczego 15% (26.450 szt.) ich ilość jest o 980 sztuk mniejsza niż wynika z planu zalesienia (27.430 szt.). Z tego też względu Kierownik BP decyzją z [...]06.2012r. uchylił swoją pierwotną decyzję z [...].12.2010r. i przyznał płatności ZGR w wysokości pomniejszonej o 50% pierwotnie przyznanego wsparcia na zalesianie. Organ wyjaśnił, że wszczęcie jednym zawiadomieniem postępowań o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, które dotyczyły dwóch, niezależnych od siebie zobowiązań, utrudniły Skarżącemu zrozumienie motywów rozstrzygnięcia. To, że dane dowody były wystarczające wobec zobowiązania z decyzji z 2008r. nie oznaczało, że były wystarczające wobec tego z 2010r. W odniesieniu do zobowiązania z 2008r. Skarżący zakupił 2670 szt sadzonek brzozy, tj. więcej niż wynikało z planu zalesienia a w odniesieniu do zobowiązania z 2010r. nie udokumentował zakupu prawie 1000 sadzonek. Kierownik BP [...] marca 2016r. wydał decyzję o umorzeniu postępowania w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przyznanych Skarżącemu na podstawie decyzji z 2008r., jej wysokość nie przekraczała bowiem równowartości [...] euro przeliczonej na złote według odpowiedniego kursu wymiany.

Odnosząc się do zarzutu dokupienia sadzonek po wymarznięciu większości drzew w 2011r.organ wskazał, że czym innym jest obowiązek udokumentowania zakupu odpowiedniej ilości sadzonek (§ 17 w zw. z § 8 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia) a czym innym dokupowanie sadzonek w późniejszych latach ze względu na wypady spowodowane różnymi okolicznościami, w tym także wymarznięciem. Likwidacja założonej uprawy przed upływem 15 lat czy brak uzupełnienia wypadów drzew w założonej uprawie wiąże się z koniecznością zwrotu otrzymanej pomocy.

Zdaniem organu zasadne więc było zobowiązanie Skarżącego do zwrotu części otrzymanych płatności za 2010r. z tytułu wsparcia na zalesianie w wysokości [...] zł.

Organ wskazał, że nie było podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń nie stanowiła ona bowiem kwoty niższej niż stanowiąca równowartość [...] euro, tj.[...] zł. Nie było też, zdaniem organu podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...]. Wypłata środków na podstawie decyzji z [...].12.2010r. nie wynikała z pomyłki organu a żadne dowody, posiadane przez organ przed realizacją tych płatności nie wskazywały na konieczność zmniejszenia przyznanych płatności za 2010r. Konieczność zwrotu części otrzymanych płatności za 2010r. wynikała z faktu uchylenia decyzji z [...].12.2010r. i przyznania płatności w niższej wysokości, od tej która została przekazana na rzecz Skarżącego na podstawie uchylonej decyzji. Organ mając na uwadze zalecenia WSA podkreślił, że Skarżący nie wykazał, że jest w stanie udokumentować zakup sadzonek w ilości wynikającej z planu zalesienia, co stanowiło przesłankę do zmniejszenia przyznanego wsparcia, a w konsekwencji uznania części tego wsparcia w wysokości [...] zł za płatności nienależnie pobrane. Organ wskazał również zasady ustalania odsetek od żądanej kwoty oraz możliwość odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty.

Skarżący od w/w decyzji wniósł w terminie skargę podnosząc, że plan zalesienia został wykonany prawidłowo, co potwierdziły uprawnione organy. Podał, że z faktur wynika zakup mniejszej liczby sadzonek ale otrzymał ich faktycznie o 15% więcej, co w zupełności wystarczyło do wykonania planu zalesienia i zostało uznane za prawidłowe przez organ. Wskazał też na przymrozki, które w maju 2011r. zniszczyły plantację i brak zasadności nakładania w takiej sytuacji kary za ilość sadzonek zakupionych w 2010r. Podał, że decyzja jest bezzasadna i krzywdząca, wnosił o powołanie biegłego i sprawdzenie czy na jego plantacji ilość drzew jest wystarczająca. Wniósł również o przydzielenie mu pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 14.09.2017r. Sąd zwolnił Skarżącego od kosztów sądowych i ustanowił dla niego adwokata, którego wyznaczy ORA w P..

Na rozprawie dnia 14.12.2017r. pełnomocnik Skarżącego wnosił jak w skardze oraz o zasądzenie kosztów postępowania, z uwagi na fakt, że koszty te nie zostały uiszczone nawet w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, określanej dalej "p.p.s.a.") w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej eliminację z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była ocena zasadności ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez Skarżącego płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w wysokości [...] zł.

Sprawa niniejsza była już przedmiotem badania tutejszego Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 9 lutego 2017r. (sygn. III SA/Po 878/16) uchylił decyzję organu II instancji nr [...]/2016 z dnia [...] czerwca 2016r.

Powołany wyrok nie został zaskarżony i stal się prawomocny, tym samym, w ponownym postępowaniu, jak i w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym – występuje związanie zarówno organów, jak i Sądu, oceną prawną oraz wskazaniami wyrażonymi w motywach tego orzeczenia. Według bowiem art. art. 153 p.p.s.a. - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W takim stanie rzeczy, skoro niewątpliwie nie zmieniły się w rozpatrywanej sprawie jej okoliczności faktyczne lub prawne, organy były związane wyrażoną przez Sąd oceną oraz zaleceniami co do dalszego postępowania. Sąd w tej sprawie przesądził, że nie doszło do przedawnienia żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności, uznając, że przerwa biegu przedawnienia nastąpiła dnia [...] marca 2014r., tj. w dacie wydania zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania. W tym więc zakresie nie ma podstaw do czynienia odmiennych ustaleń. Należy wskazać, że Sąd w tym wyroku nie poczynił wiążących ustaleń w zakresie możliwej i właściwej podstawy prawnej dokonanego rozstrzygnięcia wskazując jedynie na konieczność dokonania wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz uzasadnienia decyzji.

Organ wydając zaskarżoną decyzję odniósł się do zaleceń zawartych w wyroku Sądu. Przede wszystkim wskazał, że Skarżący podjął dwa zobowiązania, jedno z 2008r. a drugie z 2010r. a przedmiotowa decyzja dotycząca zwrotu dotyczy jedynie zobowiązania z 2010r. Sprawa dotycząca zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2008r. została postanowieniem organu I instancji z [...].03.2016r. umorzona. Tak samo decyzja z [...] czerwca 2012r. dotyczy płatności związanych z zobowiązaniem za 2010r. Podał, że kwota nienależnie pobranej płatności ściśle jest związana ze stanem faktycznym, materiałem dowodowym dotyczącym zobowiązania za 2010r. i dwóch decyzji: z [...].12.2010r. i uchylającej tą decyzję decyzji z [...].06.2012r. Wyjaśnił, że zarówno oświadczenia Skarżącego jak i wyjaśnienia Nadleśniczego w zakresie zakupu sadzonek w ilości o 15% przekraczającej ilość zafakturowaną uwzględnił do roku 2010r. i 2008r., z tym, że odnośnie roku 2010r. uznał, że Skarżący nie udokumentował zakupu sadzonek w ilości wynikającej z planu nasadzenia i nie zachodziły przesłanki do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Organ podał, że z uwagi na brak dowodu zakupu sadzonek do zobowiązania z 2010r. ( brak dowodu zakupu co do min. 980 szt. sadzonek) zastosował wobec Skarżącego sankcję polegającą na zmniejszeniu o 50% wsparcia na zalesianie na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 17 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013.

Okoliczności zakupu 23.000 szt. sadzonek do zobowiązania za ten rok zamiast wynikającej z planu zalesienia liczby 27.430 szt. nie kwestionował również Skarżący, wynikała ona z faktur. Organ wyjaśnił, że nawet przy przyjęciu, że Skarżący faktycznie otrzymał o 15 % sadzonek więcej niż zafakturowane ich ilość o tak byłaby mniejsza o 980 szt. niż wynikało z planu zalesienia.

Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( t.j. Dz.U. 2017.2137) – dalej: ustawa o ARiMR, na podstawie którego organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

Ustalenie w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR dotyczy wszystkich wymienionych w tym przepisie środków publicznych, co do których ustalono, że ich pobranie (wypłata) nastąpiło w sposób nieuprawniony.

Z nienależną płatnością mamy do czynienia w sytuacji, w której wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota staje się następnie świadczeniem, które przestało być należnym na skutek uchylenia obowiązku jego wypłacenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wtedy, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego lub w wyniku wznowienia postępowania zapadnie orzeczenie o którym mowa w art. 151 § 2 K.p.a. Zgodnie z art. 28 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Roplnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (t.j. Dz.U. 2017.1856) pomocą pobraną nienależnie jest w szczególności pomoc wypłacona bez podstawy prawnej. Środków tych należy dochodzić od podmiotu, który faktycznie podejmie wypłacone przez ARiMR środki. Podkreślenia także wymaga, że w toku postępowania o wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, zadaniem organu nie jest kontrolowanie prawidłowości wyeliminowania z obrotu prawnego (lub stwierdzenia wydania jej z naruszeniem przepisów prawa) decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. przyznał K. O. płatność na zalesienie gruntów rolnych w łącznej wysokości [...] zł, w tym: [...] zł tytułem wsparcia na zalesienie, płatne jednorazowo po wykonaniu zalesienia; premię pielęgnacyjną w wysokości [...] zł płatną corocznie przez okres 5 lat począwszy od roku wykonania zalesienia; premię zalesieniową w wysokości [...] zł płatną corocznie przez okres 15 lat począwszy od roku wykonania zalesienia. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na wskazany rachunek bankowy producenta rolnego, co również nie jest kwestionowane.

Następnie w wyniku przeprowadzonego postępowania wznowieniowego, ostateczną decyzją z dnia [...].06.2012r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K., uchylił powyższą decyzję w całości i przyznał Skarżącemu płatność na zalesienie gruntów rolnych w łącznej wysokości [...] zł, w tym: [...] zł tytułem wsparcia na zalesienie, płatne jednorazowo po wykonaniu zalesienia; premię pielęgnacyjną w wysokości [...] zł płatną corocznie przez okres 5 lat i premię zalesieniową w wysokości [...] zł płatną corocznie przez okres 15 lat począwszy od roku wykonania zalesienia.

Mniejsza o [...] zł kwota przyznana decyzją z [...].06.2012r. wynikała z zastosowania sankcji zmniejszenia o 50 % kwoty wsparcia na zalesianie przyznanej i wypłaconej poprzednio Skarżącemu uchylona następnie decyzja z 13.12.2010r.

Od decyzji z [...].06.2017r. Skarżący nie wniósł odwołania. Decyzja ta stała się prawomocna i ostateczna. I zdaniem Sądu, zasadność jej wydania nie podlega ocenie w niniejszy postępowaniu. Skutkiem jej wydania przekazana Skarżącemu kwota wsparcia na zalesianie w wysokości [...] zł stała się w części tj. w zakresie kwoty [...]zł nienależnie pobrana. Wyeliminowana została bowiem z obrotu decyzja na podstawie której płatność ta została wypłacona.

Skoro decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] grudnia 2010r., w zakresie przyznanej Skarżącemu części kwoty wsparcia na zalesianie została prawnie skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego, to organy administracji publicznej były zobligowane do wydania decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych płatności, stosownie do art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasad wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (por. art. 86 tego rozporządzenia), zgodnie z którym w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca przedmiotowa kwotę powiększoną o odsetki zgodnie z ust. 2.

Odsetki naliczane są za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekroczyć 60 dni a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu (art. 80 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009).

Natomiast w myśl art. 29 ust. 7 powołanej wcześniej ustawy o ARiMR, do należności, o których mowa w art. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności., z tym, że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej wynosi 60 dni. Prawidłowo więc organ uznał, że zasadnie określono kwestie odsetek, ich wysokości i terminu w decyzji organu I instancji.

Wskazać ponadto należy, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organy w sposób prawidłowy oceniły, czy w sprawie nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych należności, określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009.

Przepis art. 80 ust. 3 rozporządzenia stanowi, że obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Powyżej powołany przepis przewiduje wyjątek od zasady bezwzględnego obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranej płatności, w sytuacji gdy ich wypłata nastąpiła wskutek błędu ARMiR, przy jednoczesnym braku możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie organy prawidłowo uznały, że przyznanie Skarżącemu wsparcia na zalesianie nie wynikało z pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydawania decyzji o przyznaniu płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych, tj. w dniu [...] grudnia 2010 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. opierał się na oświadczeniach strony i dowodach, które nie wskazywały na konieczność dokonania zmniejszeń.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09 (www.cbois.nsa.gov.pl) dotyczącym wprawdzie art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 ale z uwagi na praktycznie identyczne brzmienie tego przepisu z analizowanym art. 80 ust. 3 rozporządzenia Nr 1122/2009 mającym znaczenie również dla rozpoznania niniejszej sprawy stwierdził, że pomyłka organu, w rozumieniu tego przepisu może zaistnieć wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych. Natomiast za rzetelność danych wskazanych we wniosku o przyznanie każdej płatności odpowiada występujący z nim rolnik. Z uwagi na powtarzalność i liczbę tych wniosków, z których korzystają wszyscy rolnicy każdego roku, skrupulatna kontrola każdego z nich w sposób odpowiadający przepisom k.p.a., nie jest możliwa. Chodzi tu również o niestosowanie art. 80 k.p.a., który nakłada na organ administracji publicznej obowiązek dokonywania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona - jako formalnego etapu postępowania poprzedzającego wydanie decyzji kształtującej prawa lub obowiązki strony postępowania administracyjnego. Te uproszczenia dowodowe w dysponowaniu funduszami wspólnotowymi tworzą sprawny system bazujący z jednej strony na zaufaniu do informacji zamieszczanych przez rolnika we wniosku o przyznanie płatności, ale z drugiej - na jego odpowiedzialności za ich rzetelność, weryfikowaną sporadycznie przy stosowaniu różnych metod i środków kontroli.

Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku.

W sprawie nie wystąpiła nadto przesłanka przedawnienia, co przesądził tut Sąd w opisanym na wstępie wyroku z 9 lutego 2017r. Słusznie również organ uznał, że nie ma podstaw na podstawie art. 28 a i b ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (t. Dz.U. 2017.1856) do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na niską (nie przekraczającą równowartości 100 euro kwoty do zwrotu. W niniejszej sprawie kwota ta była wyższa wynosiła bowiem [...] zł.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi Sąd stwierdził, że pozostają one bez wpływu na wynik niniejszego rozstrzygnięcia. Wskazać bowiem należy, iż argumentacja Skarżącego dotyczy zasadności i prawidłowości podjęcia przez Kierownika BP ARiMR w K. Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR rozstrzygnięcia z dnia [...] czerwca 2012r., wydanego w przedmiocie uchylenia decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z dnia [...] grudnia 2010r., w części dotyczącej przyznania stronie niższej kwoty wsparcia na zalesienie. Podniesione zarzuty dotyczą zatem kwestii niebędących przedmiotem niniejszego postępowania. zarzut dotyczący późniejszych przymrozków i ich konsekwencji również, jak słusznie twierdził organ, pozostają bez wpływu na ustalenie czy kwota [...]zł pobrana została nienależnie. Z uwagi na treść art. 106 § 3 p.p.s.a brak było podstaw do powoływania przez sąd biegłego, o co wnosił Skarżący w skardze. Zgodnie z powołanym przepisem, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów ( a nie z opinii biegłego – uwaga sądu), jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania.

Uwzględniając powyższe Sąd uznając, że zarzuty skargi są nieuzasadnione na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.

Skarżący był zwolniony od kosztów sądowych i reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, który złożył wniosek o przyznanie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z uwagi na fakt, że nie zostały pokryte nawet w części. Ich wysokość Sąd ustalił w pkt II wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2016.1714)