Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 781/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

P. M. (dalej także jako "wnioskodawca" albo "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 czerwca 2021 r.

nr [...] wydaną w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 5 kwietnia 2019 r. reprezentowany przez pełnomocnika P. M. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem R. M. (ur. [...] 1960 r.) oraz uchylenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W dniu 21 maja 2019 r. Burmistrz Miasta [...] wydał decyzję nr [...], którą odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołania strony, decyzją z dnia 24 września 2019 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W dniu 31 października 2019 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy,

organ pierwszej instancji wydał decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na skutek rozpoznania kolejnego odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 24 lipca 2020 r. nr [...] ponownie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Decyzją z dnia 1 września 2020 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 i 1b oraz art. 20 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz.111 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") Burmistrz Miasta [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, że P. M. jest synem wymagającego opieki R. M. Wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia w dniu 22 lipca 2013 r. w celu opieki nad niepełnosprawną matką I. M. i z tego tytułu pobierał świadczenia od dnia 1 października 2011 r. do dnia 5 grudnia 2015 r. Po śmierci matki wnioskodawca pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy na ojca R. M. od dnia 6 grudnia 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2020 r. Powodem zakończenia prawa do świadczenia było przekroczenie kryterium dochodowego. Podczas przeprowadzanych w tym czasie wywiadów środowiskowych nie wykazano zastrzeżeń co do sprawowania osobistej opieki nad rodzicem.

Organ wyjaśnił, że orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr 7 w S. z dnia 18 sierpnia 1988 r. R. M., który w momencie wydania orzeczenia miał 28 lat, został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów.

W ocenie organu pierwszej instancji nie zachodzą wątpliwości co do konieczności sprawowania opieki nad ojcem, jak i należytego jej wykonywania przez wnioskodawcę. Jak zostało wykazane wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawną matką i sprawował ją do jej śmierci. Opieka w tym okresie była sprawowana nie tylko nad matką ale w pewnym zakresie również nad ojcem, jednak nie można pobierać jednocześnie dwóch świadczeń. Dopóki oboje rodzice żyli, ich codzienne funkcjonowanie było także mniej problematyczne. Śmierć I. M. utrudniła codzienne funkcjonowanie R. M. i była powodem zmiany świadczenia w zakresie osoby wymagającej opieki przez wnioskodawcę. Organ wskazał, że ustawa nie reguluje ilości godzin opieki oraz zakresu czynności jakie powinna wykonywać osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie jest także wskazany jako przesłanka negatywna inny adres zamieszkania czy zmiana stanu cywilnego.

Podsumowując organ stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia jedynie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z uwagi na wymienione okoliczności oraz obowiązujący przepis ustawy art. 17 ust. 1b u.ś.r., wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane, gdyż zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a wskazany przepis jest w tym zakresie jednoznaczny.

W wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawcy, zaskarżoną decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 i art. 24 u.ś.r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego po czym wskazał, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r, który dla organu pierwszej instancji stanowił podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Z uwagi na powszechną linią orzeczniczą organ odstąpił od dotychczas zajmowanego stanowiska, że wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji Kolegium uwzględniło obowiązującą wykładnię tego przepisu i nie wzięło pod uwagę wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Jednakże podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Kolegium wskazało, że ze znajdującego się w aktach świadectwa pracy wynika, że wnioskodawca pracował do 22 lipca 2013 r. Stosunek pracy został rozwiązany na jego wniosek bez zachowania okresu wypowiedzenia. W aktach znajduje się skierowane do pracodawcy pismo o rozwiązanie umowy o pracę z dniem 22 lipca 2013 r. bez zachowania okresu wypowiedzenia z powodu konieczności sprawowania opieki nad chorą matką I. M. Wnioskodawca otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne na I. M. począwszy od 1 października 2011 r., a następnie specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę. Po śmierci I. M. 5 grudnia 2015 r. wnioskodawca otrzymywał specjalny zasiłek opiekuńczy na R. M. na okres od 6 grudnia 2015 r. do 30 kwietnia 2020 r. Jak wynika z ustaleń organu powodem zakończenia przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego było przekroczenie kryterium dochodowego. Obecnie P. M. nie mieszka z ojcem, a z żoną i dzieckiem. Z wywiadu wynika, że ojciec nie widzi i choruje na nadciśnienie, jednak mieszka samotnie. Przed zawarciem związku małżeńskiego P. M. mieszkał z ojcem. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego R. M. sam potrafi się załatwić i wykąpać, zrobić kanapki.

Kolegium stwierdziło zatem, że zakres i intensywność opieki nad ojcem nie wypełniają przesłanki związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Sprawowana nad ojcem opieka ma charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego, do których wnioskodawca jest zobowiązany jako syn.

Odnosząc się do rezygnacji z pracy strony z 22 lipca 2013 r. bez zachowania okresu wypowiedzenia Kolegium wskazało, że ocenie podlegała jedynie aktualna sytuacja strony i wymagającego opieki ojca pod kątem występowania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Ojciec natomiast prowadzi osobne gospodarstwo domowe i większość czasu, również w nocy, spędza sam. R. M., mimo że jest osobą niewidzącą, to radzi sobie z bieżącymi, niezębnymi potrzebami.

Nie negując tego, że wnioskodawca pomaga ojcu w codziennych czynnościach, to jest sprząta, robi pranie, zakupy, zawozi do lekarzy, załatwia sprawy urzędowe, towarzyszy w spacerach oraz odwiedza według potrzeb, a trzy razy w tygodniu nocuje, to jednak zakres faktycznie sprawowanej opieki nad ojcem nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca może podjąć pracę nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy lub w innej formie wskazanej w art. 3 pkt. 22 u.ś.r. i w dalszym ciągu pomagać ojcu po jej zakończeniu.

W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika P. M. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego i ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 kwietnia 2019 r. oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 16 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba, nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ odwoławczy wszedł w rolę organu wydającego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zważyć jednak należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie jest instytucją władną do zastępowania instytucji orzekającej o stopniu niepełnosprawności. Załączone do akt orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr 7 z dnia 18 sierpnia 1988 r. wyraźnie wskazuje, że R. M. został zaliczony do I grupy inwalidzkiej, co od dnia 1 stycznia 1998 r. jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz trwałą niezdolnością do pracy i samodzielnej egzystencji. Niezdolną do samodzielnej egzystencji jest osoba, która potrzebuje pomocy drugiej osoby w czynnościach życiowych. Oznacza to, że opiekun musi zrobić zakupy, przygotować jedzenie. O niezdolności do samodzielnej egzystencji mówimy wtedy, gdy potrzebna jest pomoc w codziennej higienie, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji, kontaktach z otoczeniem zewnętrznym. Osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji jest zależna od osób, które się nią opiekują. Decyzją organu pierwszej instancji z dnia 22 października 2018 r. na rzecz skarżącego zostało ustalone świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie przepisów art. 16a u.ś.r. Niewątpliwie na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do ojca, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do samodzielnej egzystencji, co zostało potwierdzone stosownym dokumentem. Skoro nie zaistniały przeszkody do przyznania P. M. specjalnego zasiłku opiekuńczego, to nie było przeszkód w ustaleniu na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Stan zdrowia ojca był znany organom administracji publicznej i od dnia przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego nie uległ zmianie. Wbrew stanowisku organu odwoławczego, opieka sprawowana przez skarżącego nad ojcem ma charakter stały i długotrwały, ojciec skarżącego nie odzyska wzroku, nie stanie się osobą bardziej samodzielną i samowystarczalną. Przepisy nie definiują tego, którym czynnościom opiekuńczym należy przypisać cechy trwałości, a którym nie, ile godzin dziennie - włączając porę nocną - opiekun winien poświęcać na opiekę.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżony akt (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy,

bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny Sądu skarżący uczynił decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

Wskazać w tym miejscu należy, że w art. 17 u.ś.r. szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny

i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Podkreślenia przy tym wymaga, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Ponadto należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja

z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały

w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek analiza uzasadnień decyzji wydanych przez organy daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem zasadniczo odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął generalnie na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność ojca skarżącego, zgodnie z wydanym względem niego orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

Organ odwoławczy dokonując szczegółowych ustaleń odnośnie czynności opiekuńczych i ich wymiaru czasowego wskazał z kolei, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadnione wówczas, gdy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z powodu zakresu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ogóle nie jest w stanie pracować zawodowo, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W realiach sprawy taka sytuacja z uwagi na ustalony zakres czynności opiekuńczych i ich wymiar nie zachodzi. Skarżący ma zatem możliwość podjęcia pracy.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie

art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa

w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej,

która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 – go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie

w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny

z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone

w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu,

która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine nietrafne, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało natomiast negatywne ustalenie organu drugiej instancji, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez skarżącego opieką.

Z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym ojcem (nie zamieszkującym, co należy podkreślić, wraz ze skarżącym) sprawowana przez skarżącego wykluczała całkowicie podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej. W postępowaniu ustalono bezsprzecznie, że ojciec skarżącego pomimo konieczności wsparcia ze strony osoby trzeciej wykonuje określone czynności samodzielnie. Z wywiadu środowiskowego z dnia 30 kwietnia 2021 r. oraz oświadczenia skarżącego z tej samej daty wynika bowiem, że R. M. dba o higienę, samodzielnie załatwia się oraz przygotowuje podstawowe posiłki. Z poczynionych ustaleń wynika bezsprzecznie, że opieka nad ojcem jest w istocie sporadyczna i zajmuje skarżącemu jedynie kilka godzin dziennie. Czynności opiekuńcze ograniczają się do pomocy w codziennych czynnościach, takich jak: sprzątanie, pranie, robienie zakupów, transporcie do lekarzy, załatwianie spraw urzędowych, towarzyszeniu w spacerach. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego opieka polega na odbywaniu, według potrzeb, odwiedzin u ojca oraz wspólnym nocowaniu trzy razy w tygodniu. Nie ma przy tym wątpliwości, że ojciec skarżącego pomimo istniejących schorzeń jest w stanie pozostawać w domu bez asysty ze strony osoby trzeciej.

Czynności skarżącego związane z opieką nad ojcem rozpatrywane kompleksowo nie są zatem, jak zasadnie uznał organ odwoławczy, czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą podjęcie przez skarżącego (ur. 18 lutego 1983 r.) jakiejkolwiek pracy. Należy mieć przy tym na uwadze, że czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia ojca skarżącego i konieczności jego wsparcia (do czego skarżący jest zobowiązany zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), należy podkreślić za organem odwoławczym, który nie zanegował faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącego, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się ojcem, ma możliwość, na tle stwierdzonej w wywiadzie środowiskowym częściowej samodzielności ojca, podjęcia pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem, jak i kwestii związanych z jego stanem zdrowia oraz możliwością samodzielnego funkcjonowania w określonych sferach życia. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

W skardze z kolei nie zawarto jakichkolwiek argumentów pozwalających na podważenie zasadności wydanych rozstrzygnięć. Argumentacja uzasadnienia skargi ograniczona została do przytoczenia przepisów prawa materialnego i prostego zaprzeczenia poczynionym przez organy ustaleniom oraz wyciągniętym na ich podstawie prawidłowym wnioskom.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.