Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 42/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Artur Kuś (spr.), , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Mirosław Montowski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi Towarzystwa [...] z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] listopada 2020 r. znak: [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków nieruchomych oddala skargę


UZASADNIENIE

1. D. Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej: "organ I instancji") decyzją nr [...] z [...] maja 2020 r. działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256; dalej: "k.p.a."), art. 89 pkt 2 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2020 r., poz. 282; dalej: "u.o.z.") orzekł o niewpisaniu do rejestru zabytków nieruchomych budynku domu handlowego S. położonego we W. przy ul. Ś. [...].

W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte z urzędu [...] listopada 2017 r. na wniosek Towarzystwa Upiększania Miasta W. Wskazaną wyżej decyzję wydano w oparciu o dokumentację zgromadzoną w trakcie postępowania, tj.: opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. (dalej: "NID") z 31 marca 2015 r., dotyczącą zasadności wpisu do rejestru zabytków domu handlowego S. położonego we W. przy ul. Ś. [...]; akta sprawy prowadzonej przez D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w sprawie wpisania ww. budynku do rejestru zabytków w 2015 r.; opinię NID z 22 lutego 2018 r., pt. "W., ul. Ś. [...] dom towarowy S., ocena wartości historycznych, artystycznych lub naukowych mogących być podstawą wpisu do rejestru zabytków"; dokumentację załączoną do wniosku Towarzystwa Upiększania Miasta W. o wszczęcie z urzędu przedmiotowego postępowania; protokół z oględzin przeprowadzonych 4 kwietnia 2019 r. wraz z dokumentacją fotograficzną; opinię prywatną dr. Ł. K., na temat wpisu do rejestru zabytków domu handlowego S. położonego we W. przy ul. Ś. [...] z sierpnia 2019 r.; opinię Towarzystwa Urbanistów Polskich Oddział W. na temat wpisu do rejestru zabytków domu handlowego S.; protokół z rozprawy administracyjnej przeprowadzonej 29 października 2019 r., w trakcie której przesłuchano dr. hab. R. E. i dr A. G. W trakcie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji ustalił krąg stron postępowania na podstawie informacji zawartych w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej dla ww. nieruchomości.

W uzasadnieniu ww. decyzji przedstawiono przebieg przeprowadzonego postępowania, omówiono ww. materiał dowodowy oraz opisano przedmiotowy budynek.

Stwierdzono ponadto, że "(...) budynek nie figurował ani w wojewódzkiej ewidencji zabytków ani w wykazie zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków", natomiast znajduje się na terenie S. wpisanego do rejestru zabytków jako układ urbanistyczny decyzją z [...] maja 1965 r. i uznanego przez Prezydenta RP za Pomnik Historii, a "Samorząd W. ustanowił na tym obszarze Park Kulturowy".

W dalszej kolejności organ I instancji wskazał, że ww. obiekt autorstwa zespołu W. J., P. J., J. M., J. S., oddano do użytku w 1993 r. Stwierdzono ponadto, że powstania S. nie można powiązać ani z ważnym wydarzeniem historycznym ani z działalnością historycznie ważnej postaci lub społeczności. Uznano, że omawiany budynek nie jest ostatnim przykładem domu towarowego zaprojektowanego wg. tradycyjnych XIX-wiecznych wzorców, ani symbolem transformacji, związanym z przemianami społeczno-politycznymi zachodzącymi ówcześnie w kraju, na co wskazywało w swoim wniosku Towarzystwo Upiększania Miasta W. Podkreślono przy tym, że dom towarowy S. od wielu lat nie pełni swojej pierwotnej funkcji handlowej, utracił zatem istotny desygnat wartości historycznej. Organ I instancji stwierdził także, że ww. budynek jest "(...) jednym z lokalnych przejawów postmodernizmu, ale nie pierwszym we W., zatem nie można mu przypisać wartości prekursorskiej", a "kontrowersyjna forma, użyte materiały, jak i krzykliwa, hedonistyczna kolorystyka nie stanowią wartości zasługujących na zachowanie". Podkreślono przy tym, że "bryła, materiał i kolorystyka były dziełem przypadku, gdyż zostały podyktowane zaleceniami inwestora i cięciami budżetowymi", a zatem nie można S. uznać "za świadomą i przemyślaną realizację postmodernistycznych postulatów". Organ I instancji wskazał także, że "formy S. nie są niepowtarzalne, lecz typowe dla twórczości W. J. i rozpoznawalne w jego projektach" i w związku z powyższym nie jest on "znaczącym osiągnięciem twórczym i dziełem prekursorskim". Zaznaczono także, że omawiany budynek "nie jest dziełem ikonicznym ani obiektem przełomowym w architekturze i sztuce budowlanej, i reprezentuje formę wtórną i typową dla architektury domów towarowych". W uzasadnieniu stwierdzono ponadto, że bryła obiektu, zastosowana konstrukcja i wykorzystane przy jego budowie materiały "są obecne w praktyce budowlanej w Polsce już w latach 80. XX w. i nadal powszechnie stosowane", przy czym "postmodernistyczny S. jest zapóźniony i mocno przebrzmiały w porównaniu z nurtem obecnym w architekturze europejskiej od polowy lat 60. XX w., który na naszym gruncie opóźniony jest o dwie dekady". Stwierdzono zatem, że brak jest podstaw do zakwalifikowania tego obiektu do wpisu do rejestru zabytków.

2. Od wskazanej wyżej decyzji odwołanie wniosło Towarzystwo Upiększania Miasta W., stwierdzając, że argumentacja uzasadniająca niewpisanie ww. obiektu do rejestru zabytków oparta jest o niepełną analizę oraz miejscami o wątpliwą argumentację. Wskazano, że D. Wojewódzki Konserwator Zabytków nie przeprowadził własnej oceny wartościującej obiekt i ograniczył się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia dotyczącego wnętrza obiektu, które "nie posiada wartości naukowych, historycznych czy artystycznych". Podkreślono jednocześnie, że organ pierwszej instancji nie odniósł się do "zewnętrza S."- którego wartość była głównym argumentem złożonego wniosku. W dalszej kolejności odniesiono się do argumentów podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnośnie zarzutu dotyczącego wykonania S. z innych materiałów niż były zaprojektowane, wskazano, że jest to standardowe działanie w procesie budowlanym. Odnosząc się do zarzutu, że ww. budynek jest naśladownictwem wyjaśniono, że architekt projektuje zgodnie z właściwą dla siebie wizją i poczuciem estetyki - można to nazwać stylem architekta, a zarzut dotyczący niedopasowania do otoczenia uznano za pobieżny i wskazano, że w formie obiektu zrealizowana została "wartość respektowania kontekstu".

3. Pismem z 19 czerwca 2020 r. odpowiedź na ww. odwołanie przesłała P. Sp. z o.o. wskazując, że odwołanie nie zawiera żadnych istotnych rzeczowych argumentów i zarzutów a w istocie sprowadza się do powierzchownej polemiki z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym w zaskarżonej decyzji organu I instancji.

4. Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (dalej: "organ odwoławczy", "Minister") decyzją z [...] listopada 2020 r. znak: [...] na podstawie art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1, art. 93 ust. 1 u.o.z. oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu Minister stwierdził, że zaskarżona decyzja D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jest prawidłowa pod względem formalno-prawnym, a także uzasadniona merytorycznie. Organ I instancji wydając rozstrzygnięcie oparł się na całym zgromadzonym materiale dowodowym. Wskazano, że ww. obiekt nie posiada walorów predestynujących go do indywidualnego wpisu do rejestru zabytków. Zebrana dokumentacja nie wskazuje, by dom handlowy S. był ponadprzeciętnym przykładem architektury postmodernistycznej w Polsce, a także by stanowił wybitną realizację twórczości W. J. Omawiany budynek pełnił pierwotnie funkcję domu handlowego i nie stanowi także pod tym względem obiektu wyjątkowego. Omawiany obiekt jest typowym przykładem architektury o cechach postmodernistycznych, a przy tym jego cechy stylowe są powtarzalne w twórczości autora.

Minister wyjaśnił, że w sprawie dokonano analizy całego zebranego materiału dowodowego, w tym dowodów wniesionych przez Stronę postępowania (P. Sp. z o.o.) jak i przez podmiot występujący na prawach strony, tj. Towarzystwo Upiększania Miasta W. D. Wojewódzki Konserwator Zabytków wystąpił również do NID z prośbą o wydanie specjalistycznej opinii w przedmiotowej sprawie. Organ odwoławczy stwierdził, że D.Wojewódzki Konserwator Zabytków wyjaśnił Stronom przesłanki, jakimi się kierował oraz przedstawił wszystkie okoliczności, mające wpływ na dokonane rozstrzygnięcie. Na podstawie analizy całego zgromadzonego w sprawne materiału dowodowego, stwierdził, że orzeczenie organu pierwszej jest uzasadnione.

5. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję złożyło Towarzystwo Upiększania Miasta W. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W zakresie naruszeń proceduralnych podniesiono, że w postępowaniu w sprawie wpisu budynku domu handlowego S. we W. do rejestru zabytków naruszono art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 107 k.p.a.

W swojej decyzji i uzasadnieniu Minister nie odniósł się do zarzutów i nie rozpatrzył ich we właściwy sposób. W odwołaniu skarżący podniósł szereg zarzutów wobec argumentów organu I instancji dotyczących m.in. wykonania S. z innych materiałów niż były zaprojektowane, zapóźnienia S. względem trendów na Zachodzie, określenia go jako tworu naśladownictwa czy niedopasowania do otoczenia. Nie została przeprowadzona żadna odrębna analiza ani żadne postępowanie dowodowe w tej sprawie. Nie wynika to przynajmniej z uzasadnienia. Dlatego. zdaniem skarżącego. należałoby orzec o uchyleniu decyzji II instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Zdaniem skarżącego, organy nie odniosły się w żaden sposób do zewnętrza S. (jego fasad) - którego wartość jest głównym argumentem wniosku o wpis do rejestru. Nie wykazano, czy i dlaczego obiekt nie posiada wartości, o których mowa w u.o.z. oraz nie przeprowadzono analizy porównawczej z innymi obiektami z tego samego okresu. W sprawie nie uzasadniono w należyty sposób, dlaczego dowodom np. z opinii specjalistów albo zeznań świadków, którymi byli przecież specjaliści z dziedziny historii sztuki w zakresie architektury, nie przyznano wartości i ograniczono się do ich krytyki. Takie uzasadnienie także nie zostało ujęte w decyzji organu II instancji. Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy pozaprawnie przyjął, że dany budynek musi być "wybitny". Często bowiem zabytki nie są przejawem szczególnie kwalifikowanej wybitności. Można wskazać m.in. liczne kamienice z XIX wieku wpisywane do rejestru zabytków. Z natury rzeczy zabytki, których są dziesiątki tysięcy w skali kraju, nie mogą się wyróżniać pod względem wybitności na tak wysokim szczeblu, jaki został w tej sprawie przyjęty przez Ministra Zgodnie z u.o.z. do wpisu do rejestru zabytków wystarczy, że ich poziom artystyczny, historyczny lub naukowy, uzasadnia interes społeczny w ich zachowaniu.

6. W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł jej oddalenie.

7. Uczestnik postępowania – P. sp. z o.o. z siedzibą we W. w piśmie z 26 lutego 2021 r. wniósł o oddalenie skargi Towarzystwa Upiększania Miasta we W. i przedstawił stosowną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

1. Istota sprawy sprowadza się do oceny decyzji organów o niewpisaniu do rejestru zabytków nieruchomych budynku domu handlowego S., położonego we W. przy ul. Ś. [...]. Wskazać również należy, że analizowane postępowanie i wydane w czasie jego trwania rozstrzygnięcia było już drugim postępowaniem dotyczącym niewpisania wskazanego obiektu do rejestru zabytków.

Podstawą prawną decyzji organów obu instancji były przepisy u.o.z. Organami ochrony zabytków są minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje, w tym zakresie, wykonuje Generalny Konserwator Zabytków oraz wojewoda, w imieniu którego zadania i kompetencje, w tym zakresie, wykonuje wojewódzki konserwator zabytków (por. art. 89 u.o.z.). Zgodnie z art. 7 pkt 1 u.o.z. jedną z form ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków. Forma ochrony zabytków, polegająca na wpisie obiektu do rejestru zabytków stanowi najwyższy reżim ochrony przewidziany u.o.z. Objęcie określonej nieruchomości ochroną poprzez wpisanie jej do rejestru zabytków wymaga jednoznacznego wykazania, że jej zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 grudnia 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 332/17).

Do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy (art. art. 9 ust. 1 u.o.z.). Przepisy regulujące zagadnienie wpisu do rejestru zabytków nie wprowadzają szczegółowych przesłanek, którymi winien kierować się organ dokonując oceny celowości objęcia zabytku tego rodzaju formą ochrony, a zatem decyzja ta ma charakter rozstrzygnięcia eksperckiego. Organ ochrony zabytków musi bowiem ocenić, czy dany obiekt posiada cechy, o których mowa w ustawowej definicji zabytku (art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z.), a jeżeli tak to, czy są one tego rodzaju że predystynują dany obiekt do objęcia prawną formą ochrony w postaci wpisu do rejestru zabytków (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 marca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1788/20). Decyzja administracyjna o wpisie (bądź niewpisaniu) do rejestru zabytków ma charakter uznaniowy. Z jej uzasadnienia musi wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy były przez organ ocenione, rozważone, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. Wyrok WSA w Warszawie z 30 maja 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1556/17). Zaskarżone decyzje spełniają, w ocenie Sądu, powyższe warunki.

2. Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne mające zasadnicze znaczenie dla niniejszej sprawy:

- budynek S. autorstwa zespołu W. J., P. J., J. M., J. S., oddano do użytku w 1993 r.;

- postępowanie o wpisanie do rejestru zabytków budynku S. zostało wszczęte z urzędu 8 listopada 2017 r. na wniosek Towarzystwa Upiększania Miasta W.;

- organ I instancji decyzją nr [...] z [...] maja 2020 r. orzekł o niewpisaniu do rejestru zabytków nieruchomych budynku domu handlowego S.;

- w sprawie zgromadzono szereg dokumentów istotnych dla prawidłowego wydania decyzji (tj.: opinię NID z 31 marca 2015 r.; akta sprawy prowadzonej przez D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w sprawie wpisania ww. budynku do rejestru zabytków w 2015 r.; kolejną opinię NID z [...] lutego 2018 r.; dokumentację załączoną do wniosku Towarzystwa Upiększania Miasta W.; protokół z oględzin z 4 kwietnia 2019 r. wraz z dokumentacją fotograficzną; opinię prywatną dr. Ł. K. z 9 sierpnia 2019 r.; opinię Towarzystwa Urbanistów Polskich [...] na temat wpisu do rejestru zabytków domu handlowego S.; protokół z rozprawy administracyjnej przeprowadzonej 29 października 2019 r., w trakcie której przesłuchano dr. hab. R. E. i dr A. G.);

- budynek S. nie figurował ani w wojewódzkiej ewidencji zabytków ani w wykazie zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków;

- analizowana nieruchomość znajduje się na terenie [...] wpisanego do rejestru zabytków jako układ urbanistyczny (decyzja z [...] maja 1965 r.) i uznanego przez Prezydenta RP za Pomnik Historii; Samorząd W. ustanowił na tym obszarze Park Kulturowy;

- budynek S. nie jest wpisany do rejestru zabytków w sposób indywidualny, ale jest objęty wpisem obszarowym do rejestru zabytków; tym samym niezależnie od wpisania lub niewpisania budynku do rejestru w sposób indywidualny, zastosowanie w takim przypadku znajduje art. 39 ust. 1 p.b., zgodnie z którym prowadzenie robót budowlanych przy obiekcie budowlanym wpisanym do rejestru zabytków lub na obszarze wpisanym do rejestru zabytków wymaga, przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę, uzyskania pozwolenia na prowadzenie tych robót, wydanego przez właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków (przepis ten należy stosować również do robót polegających na rozbiórce i do pozwolenia na rozbiórkę).

3. Przypomnieć trzeba, że jedną z form ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków. W postępowaniu tym organ bada, czy obiekt jest zabytkiem w znaczeniu materialnym, czy jest dziełem człowieka lub związany z jego działalnością i stanowi świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W takim postępowaniu organ ochrony zabytków dokonuje oceny obiektu pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych i naukowych i wydaje decyzję, która w przypadku wpisania do rejestru zabytków ma charakter konstytutywny (por. wyrok NSA z 16 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 1264/11).

W ocenie Sądu, w uzasadnieniu decyzji organy (zarówno I jak i II instancji) wyjaśniły w sposób przekonywujący i logiczny, że budynek S. nie posiada walorów predestynujących go do indywidualnego wpisu do rejestru zabytków. Stąd niezasadny jest zarzut zawarty w skardze o naruszeniu art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 107 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno spełniać rolę edukacyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, a także powinno umożliwiać kontrolę poprawności decyzji, w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga zatem logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą adresatem wydanego rozstrzygnięcia lecz również przez sąd (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 680/20). Takie też uzasadnienie zawierają zaskarżone decyzje.

Zgodnie z art. 3 pkt. 1 u.o.z. do rejestru zabytków wpisuje się zabytek ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Wpis budynku do rejestru zabytków jako dzieła architektury i budownictwa oznacza objęcie ochroną konserwatorską zarówno elementów zewnętrznych, jak i wewnętrznych budynku. W toku postępowania prowadzonego przez organy udowodniono, że ww. obiekt nie posiada wystarczających wartości zewnętrznych ani wewnętrznych, uzasadniających wpisanie go do rejestru zabytków jako dzieła architektury i budownictwa. Należy podkreślić, że objęcie prawną ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków dotyczy obiektów o wysokich wartościach historycznych, naukowych i artystycznych, uzasadnionych okolicznościami m.in. takimi jak występowanie cech stylowych - zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz obiektu, powiązanie z osobą wybitnego architekta lub budowniczego itp., które przesądzają o jego znaczeniu jako świadectwa określonego etapu rozwoju architektury i budownictwa.

Przedmiotowy budynek położony przy ul. Ś. [...] we W. warunków tych nie spełnia. Zebrana dokumentacja nie wskazuje, aby dom handlowy S. był ponadprzeciętnym przykładem architektury postmodernistycznej w Polsce, a także stanowił wybitną realizację twórczości W.J.

Jednocześnie, wpis do rejestru zabytków może dotyczyć także obiektów o istotnych wartościach historycznych ponad inne obiekty tego rodzaju lub ponad większość obiektów historycznych. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego omawiany budynek pełnił pierwotnie funkcję domu handlowego. Nie stanowi także pod tym względem obiektu wyjątkowego. Należy podkreślić, że zasadnie twierdzą organy, że omawiany obiekt jest typowym przykładem architektury o cechach postmodernistycznych, a przy tym jego cechy stylowe są powtarzalne w twórczości danego autora.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie nie naruszyły przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W niniejszej sprawie zasadnie bowiem wystąpiono również do NID z prośbą o wydanie specjalistycznej opinii w przedmiotowej sprawie. NID stanowi merytoryczne zaplecze organów administracji publicznej do oceny wartości zabytków i do jego statutowych zadań należy wydawanie opinii i ekspertyz dotyczących działań przy zabytkach na rzecz tychże organów. Opinia NID nie ma charakteru dowodu z opinii biegłego, jest natomiast opinią naukową stanowiącą dowód, którego dopuszczalność przeprowadzenia reguluje art. 75 § 1 k.p.a. stanowiący, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Opinia instytutu naukowego odpowiada dowodowi z opinii biegłego w tym znaczeniu, że swoim przedmiotem może obejmować określony zespół faktów uważanych za pozostające w zakresie "wiadomości specjalnych" (art. 84 § 1 k.p.a.), przy czym opracowana jest zespołowo i wyraża stanowisko nie konkretnej osoby traktowanej jako biegły, lecz instytutu, w imieniu którego działają osoby do tego upoważnione (por. wyrok NSA z 18 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2594/17).

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie odniosły się w sposób prawidłowy do zebranego materiału dowodowego. Materiał ten był szczegółowy i kompleksowy. Ustosunkowanie się do całego zebranego materiału dowodowego jest podstawą do prawidłowego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia. Stanowi to jednocześnie realizację art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zatem należy stwierdzić, że organy I i II instancji w sposób prawidłowy wyjaśniły Stronom przesłanki, jakimi się kierowano wydając decyzje administracyjne oraz przedstawiono wszystkie okoliczności, mające wpływ na dokonane rozstrzygnięcie. W rozstrzygnięciach wskazano między innymi na to, że:

- "powstania S. nie można powiązać ani z ważnym wydarzeniem historycznym ani z działalnością historycznie ważnej postaci lub społeczności"; budynek oddano do użytkowania w 1993 r.;

- "budynek nie jest ostatnim przykładem domu towarowego zaprojektowanego wg. tradycyjnych XIX-wiecznych wzorców, ani symbolem transformacji, związanym z przemianami społeczno-politycznymi zachodzącymi ówcześnie w kraju";

- "dom towarowy S. od wielu lat nie pełni swojej pierwotnej funkcji handlowej, utracił zatem istotny desygnat wartości historycznej";

- budynek "jest jednym z lokalnych przejawów postmodernizmu, ale nie pierwszym we W., zatem nie można mu przypisać wartości prekursorskiej";

- "kontrowersyjna forma, użyte materiały, jak i krzykliwa, hedonistyczna kolorystyka nie stanowią wartości zasługujących na zachowanie";

- "bryła, materiał i kolorystyka były dziełem przypadku, gdyż zostały podyktowane zaleceniami inwestora i cięciami budżetowymi";

- nie można S. uznać "za świadomą i przemyślaną realizację postmodernistycznych postulatów";

- "formy S. nie są niepowtarzalne, lecz typowe dla twórczości W. J. i rozpoznawalne w jego projektach";

- budynek ten nie jest "znaczącym osiągnięciem twórczym i dziełem prekursorskim" oraz "nie jest dziełem ikonicznym ani obiektem przełomowym w architekturze i sztuce budowlanej, i reprezentuje formę wtórną i typową dla architektury domów towarowych";

- "bryła obiektu, zastosowana konstrukcja i wykorzystane przy jego budowie materiały są obecne w praktyce budowlanej w Polsce już w latach 80 XX w. i nadal powszechnie stosowane";

- "postmodernistyczny S. jest zapóźniony i mocno przebrzmiały w porównaniu z nurtem obecnym w architekturze europejskiej od polowy lat 60. XX w., który na naszym gruncie opóźniony jest o dwie dekady".

W ocenie Sądu, zasadnie zatem organy przyjęły, że brak jest jakichkolwiek podstaw do zakwalifikowania tego obiektu do wpisu do rejestru zabytków. Z opinii NID wynika, że Dom Handlowy "S." nie kwalifikuje się do objęcia ochroną prawną albowiem "swą formą agresywnie ingeruje w przestrzeń zabytkowego wnętrza urbanistycznego i stanowi szkodliwy precedens braku poszanowania dla historycznego otoczenia, a jego forma nie ma wartości artystycznych".

W zaskarżonych decyzjach jednoznacznie również wskazano, że Dom Handlowy "S." położony we W. przy ul. Ś. [...] nie reprezentuje wartości historycznej, artystycznej lub naukowej pozwalającej na uznaniu go za zabytek. Na szczególną uwagę zasługuje stwierdzenie Towarzystwa Urbanistów Polskich, w którym pomysł wpisania D.H. S. do rejestru zabytków nazywa się "happeningiem". Oczywiście, można zgodzić się ze skarżącym, że aby wpisać budynek do rejestru zabytków - nie musi on być "wybitny". Zabytkami mogą być bowiem także obiekty typowe, charakterystyczne dla zabudowy określonych okolic, miast, czy regionów i z tego powodu wymagają zachowania o nich świadectwa dla przyszłych pokoleń (por. wyrok WSA w Warszawie z 20 stycznia 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1118/20). Za najcenniejszą wartość zabytku uznaje się jego autentyzm, czyli stopień zachowania oryginalnej substancji (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1813/19). W ocenie Sądu, zasadnie jednak w decyzjach przejęto (na podstawie wielu dodatkowych dowodów), że budynek S. nie ma żadnych cech upoważniają organy do dokonania wpisu do rejestru zabytków. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 u.o.z., zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Takich cech – co zostało w sposób prawidłowy wykazane w decyzjach organów – nie posiada budynek S.

4. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako całkowicie bezzasadną.