Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 827/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji w części, w pozostałym zakresie skargę oddalono
Powołane przepisy: article: Art. 106
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: Art. 145  par. 1a, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Bogusław Wolas ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w zakresie, w jakim ustalono opłatę za pobyt J. Ł. w Domu Pomocy Społecznej od dnia 1 marca 2018 r. oraz zobowiązano opiekuna prawnego skarżącego do uregulowania odpłatności za jego pobyt w DPS, stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą ustaloną na podstawie decyzji z dnia 31 sierpnia 2016 r., a opłatą ustaloną na podstawie dochodu uzyskanego w okresie od dnia 1 maja 2017 r. do 31 lipca 2018 r. w łącznej kwocie należności do zapłaty za ww. okres 2.346,05 zł; II. oddala skargę w pozostałym zakresie; III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata G. C. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 840 (osiemset czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] ustalił opłatę za pobyt J. Ł. w Domu Pomocy Społecznej od dnia 1 maja 2017 r. do 28 lutego 2018 r. w wysokości 802,67 zł miesięcznie oraz od dnia 1 marca 2018 r. w wysokości 831,75 zł miesięcznie, a także zobowiązał opiekuna prawnego J. Ł. do uregulowania odpłatności za jego pobyt w ww. Domu Pomocy Społecznej, stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą ustaloną na podstawie decyzji z dnia [...] 2016 r., a opłatą ustaloną na podstawie dochodu uzyskanego w okresie od dnia 1 maja 2017 r. do 31 lipca 2018 r. w łącznej kwocie należności do zapłaty za ww. okres 2.346,05 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że J. Ł. jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej przy ul. Ł w K. Na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. nr [...] została ustalona opłata za jego pobyt w DPS w kwocie 655,96 zł miesięcznie. Z informacji uzyskanych z ZUS wynika, że z dniem 1 maja 2017 r. J. Ł. uzyskał prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Po dokonaniu przeliczenia dochodu J. Ł. organ ustalił, że w okresie od dnia 1 maja 2017 r. do 28 lutego 2018 r. na jego dochód złożyły się świadczenie emerytalne w wysokości 937,08 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 209,59 zł, w związku z czym wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w tym okresie wynosi 802,67 zł (70% dochodu podopiecznego). W okresie od dnia 1 marca 2018 r. do 31 lipca 2018 r. na dochód J. Ł. składała się kwota 1.188,21 zł, stanowiąca: świadczenie emerytalne w kwocie 972,37 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. Wysokość opłaty za pobyt w DPS w tym okresie wyniosła więc 831,75 zł (70% ww. dochodu).

W odwołaniu J. Ł. zakwestionował doliczenie do dochodu kwoty uzyskanego dodatku pielęgnacyjnego, a co za tym idzie podwyższenie ww. opłaty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 września 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 8, art. 54 ust. 1, art 59 ust. 1, art 60 ust. 1, art. 61, art. 106, art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że dodatek pielęgnacyjny jest składnikiem dochodu, o którym mowa w art. 8 u.p.s., zmiana wysokości odpłatności za pobyt w DPS wynika ze zmiany wysokości osiągniętego dochodu, a odwołujący nie poinformował organu o zmianie w tym zakresie. Wyjaśniając ustalenie opłaty wstecz, organ odwoławczy podał, że wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. może obejmować okres przed wydaniem decyzji, gdyż decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Prawidłowo więc organ I instancji ustalił dochód J. Ł., wliczając do niego dodatek pielęgnacyjny.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją J. Ł. wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się jej uchylenia wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie wniosku i nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie oraz naruszenie art. 62 ust. 1 i art. 8 ust. 3 u.p.s. Podniósł, że dodatek pielęgnacyjny nie wchodzi w zakres dochodów, o których mowa w przepisach u,p.s. i nie może być przedmiotem potrącenia jak emerytura czy renta na poczet opłaty za pobyt w DPS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 9 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1135/18 oddalił skargę J. Ł. wskazując w uzasadnieniu, że w świetle art. 60 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 61 ust. 1 u.p.s. bezspornym jest istnienie ustawowego obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS. Obowiązek ten powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w placówce. Mieszkaniec DPS – jak stanowi art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. – ponosi opłatę za pobyt w domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu. Sąd wskazał, że z art. 8 ust. 3 u.p.s. wynika, że przychodem w rozumieniu tej ustawy jest każdy rodzaj dochodu, a więc każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania, a nadto, że odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 u.p.s. Wśród tego rodzaju przychodów ustawodawca nie wymienił dodatku pielęgnacyjnego, zatem wlicza się jego wysokość do dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Sąd uznał więc za prawidłowe uwzględnienie w dochodzie skarżącego otrzymywanego dodatku pielęgnacyjnego. Podkreślił także, że wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. może mieć skutek wsteczny, gdyż konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 u.p.s. Mając na względzie, że sytuacja dochodowa skarżącego w porównaniu z okresem, w którym była wydawana pierwotna decyzja ustalająca zasady odpłatności za pobyt w DPS istotnie uległa zmianie, organy władne były dokonać zmiany uprzednio wydanej decyzji ustalającej skarżącemu opłatę za pobyt w DPS, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego. Tym samym w stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy zmiana decyzji mogła wywołać skutek prawny od daty wskazanej w rozstrzygnięciu, tj. od dnia 1 maja 2017 r., która była wcześniejsza od daty wydania decyzji zmieniającej. Decyzja zmieniająca, wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem określonych przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J. Ł. od powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2020 r., I OSK 2746/19 uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

NSA uwzględnił zarzut, że Sąd I instancji w ogóle nie rozważył, czy zmiany dochodu skarżącego umożliwiały zwiększenie wysokości opłaty za pobyt w DPS. Dotyczy to w szczególności okresu od dnia 1 maja 2018 r., gdy zwiększenie dochodu w stosunku do okresu poprzedzającego ujętego w decyzji organu I instancji (od dnia 1 maja 2017 r do 28 lutego 2018 r. wynosiło jedynie 41,54 zł. Tymczasem zgodnie z art. 106 ust. 3b u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zdaniem NSA, w przedstawionym stanie faktycznym niewątpliwie zachodziła konieczność ustalenia czy przepis ten ma zastosowanie w niniejszej sprawie. W sytuacji, jaka miała miejsce należało bowiem rozważyć, czy zmiany w wysokości dochodów skarżącego uzasadniały podwyższenie przedmiotowej opłaty w stosunku do obu okresów świadczeniowych wyodrębnionych w decyzji organu I instancji i ocena ta powinna być dokonana również pod kątem art. 106 ust. 3b u.p.s., czego w zaskarżonym wyroku zabrakło. Ponadto NSA stwierdził, że zamierzonego skutku nie mogły natomiast odnieść pozostałe zarzuty skargi, albowiem nie dotyczą okoliczności istotnych dla kwestionowanego rozstrzygnięcia.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 700/20 oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że na rozprawie pełnomocnik skarżącego podał, iż nie zastanawiał się nad tym jak traktować skarżącego, czy jako osobę samotnie gospodarującą, czy też jako osobę w rodzinie. Wskazał, iż istotniejsze jest to, że decyzja co do wysokości odpłatności jest decyzją uznaniową, a 70% dochodów jest górną granicą ponoszenia odpłatności przez mieszkańca i brak jest uzasadnienia dlaczego przyjęto 70%, a nie np. 60% jego dochodów. Sąd podniósł następnie, że skarżący z dniem 3 października 2016 r. stał się mieszkańcem DPS. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w DPS jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Wysokość odpłatności za pobyt w konkretnym DPS jest publicznie ogłaszana w odpowiednich dziennikach urzędowych (art. 60 ust. 3 i 4 u.p.s.). Zasadą jest pokrywanie pełnych kosztów utrzymania przez osoby zobowiązane, a przede wszystkim przez mieszkańca, o ile tylko jego dochody na to pozwalają, przy czym konieczne jest pozostawienie mieszkańcowi do jego dyspozycji co najmniej 30% jego dochodów. Sąd zauważył, że w przypadku bardzo wysokich dochodów mieszkańca i stosunkowo niskiej odpłatności ustalonej i ogłoszonej jako średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca, mieszkaniec może ponosić mniej niż 70% swoich dochodów. Takie sytuacje mogą się zdarzyć w sytuacji pobierania przez mieszkańców bardzo wysokich świadczeń (najczęściej zagranicznych), znacznie przewyższających ustalony i ogłoszony średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca, jednak w warunkach polskich nie stanowią reguły. W warunkach polskich przepis art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. ma najczęściej na celu zapewnienie ochrony mieszkańcowi DPS, gdyż nie pozwala na zabranie na poczet odpłatności wszystkich jego dochodów. W tej sytuacji Sąd uznał, że nie ma racji pełnomocnik skarżącego zarzucając na rozprawie jakoby decyzja o wysokości odpłatności była decyzją uznaniową, albowiem taką nie jest w świetle przytoczonych przepisów, choć w sytuacji wysokich dochodów mieszkańca np. dwukrotnie przewyższających ogłoszona wysokość odpłatności za pobyt w danym domu pomocy społecznej, mieszkaniec ten będzie ponosił pełną odpłatność stanowiącą jednak tylko 50% jego dochodów. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie, albowiem skarżący posiada niewysokie dochody uniemożliwiające mu pokrywanie pełnej odpłatności za pobyt w DPS.

Sąd wskazał dalej, że mieszkaniec DPS ponosi opłatę w wysokości nie więcej niż 70% swojego dochodu, do którego należą świadczenia wymienione w przepisach u.p.s., w tym wraz z dodatkami emerytury, renty (także renty uzyskane w wyniku zamiany dożywocia, czy tylko dożywotniej służebności mieszkania, o które na rzecz mieszkańca może wystąpić prokurator na zasadach ogólnych), czy świadczenia alimentacyjne od osób zobowiązanych do alimentacji (o które może na rzecz mieszkańca wnieść kierownik ośrodka pomocy społecznej na podstawie art. 110 ust. 5 u.p.s.). Sąd zauważył nadto, że w warunkach polskich, mimo wieloletniego funkcjonowania przepisów o zamianie dożywocia na rentę, czy choćby tylko jednego elementu dożywocia – dożywotniej służebności mieszkania na rentę, a także obowiązku alimentacyjnego obciążającego krewnych w linii prostej i rodzeństwo, występowanie zarówno przez kierowników ośrodków pomocy społecznej, jak i przez prokuratorów o ustalenie takich dochodów mieszkańców DPS jest z niewiadomych względów sporadyczne.

Sąd wskazał także, że decyzją Prezydenta Miasta została ustalona opłata za pobyt skarżącego w DPS w kwocie 655,96 zł miesięcznie. W związku z otrzymaniem przez Prezydenta Miasta informacji o pobieraniu przez skarżącego z ZUS dodatku pielęgnacyjnego, organ I instancji wszczął postępowanie w przedmiocie zmiany wysokości opłaty za pobyt skarżącego w DPS, które zakończyło się wydaniem zaskarżonych w niniejszej sprawie decyzji. Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje prawidłowość ustalenia przez organy dochodu skarżącego w związku z pobieraniem przez niego dodatku pielęgnacyjnego. Zdaniem organów, dodatek pielęgnacyjny jest składnikiem dochodu strony. Natomiast skarżący uważa, że dodatek pielęgnacyjny nie wchodzi w zakres dochodów, o których mowa w art. 62 u.p.s. i nie może być przedmiotem potrącenia, jak emerytura czy renta na poczet opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Odnosząc się do tej kwestii Sąd wskazał, iż ustawodawca określił w przepisach u.p.s. co należy rozumieć pod pojęciem dochodu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS, przywołując w tym zakresie przepis art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Konkludując Sąd wskazał, że dodatek pielęgnacyjny nie został wymieniony w zamkniętym katalogu, jakim jest art. 8 ust. 4 u.p.s., a to oznacza, że na zasadach ogólnych podlega wliczeniu do dochodu osoby przebywającej w DPS. Organy obu instancji obowiązane były zatem do jego uwzględnienia przy obliczaniu dochodu skarżącego na potrzeby ustalenia wysokości opłaty za jego pobyt w DPS.

Będąc związany zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z dnia 29 kwietnia 2020 r. Sąd odniósł się również do kwestii, czy w niniejszej sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 106 ust. 3b u.p.s. W ocenie Sądu, przepis ten nie ma zastosowania. Jest w nim bowiem mowa o zmianie dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Zgodnie z treścią art. 6 pkt 10 u.p.s. przez osobę samotnie gospodarująca rozumie się osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z kolei w myśl art. 6 pkt 14 u.p.s. rodzinę tworzą osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Mając powyższe na względzie Sąd zauważył, że ponieważ skarżący jest mieszkańcem DPS, to nie można go uznać za osobę samotnie gospodarującą, gdyż nie prowadzi on jednoosobowego gospodarstwa domowego. Nie można też uznać skarżącego za osobę pozostającą w rodzinie, gdyż mieszkańcy DPS nie tworzą rodziny w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. Zgodnie z treścią art. 58 ust. 1 u.p.s. wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych w całości pokrywa DPS. Z powyższego wynika, że z chwilą umieszczenia w DPS osoba przestaje być "osobą samotnie gospodarującą" lub "osobą w rodzinie", a staje się "mieszkańcem domu pomocy społecznej", o którym mowa w rozdziale 2 Dział II u.p.s. (art. 58 – 64 u.p.s.), co z kolei powoduje, że przepisy art. 106 ust. 3a i ust. 3b u.p.s. nie mają do niej zastosowania. Na prawidłowość powyższego rozumowania wskazuje treść u.p.s., która odnośnie osoby umieszczonej w DPS posługuje się pojęciem "mieszkaniec domu pomocy społecznej". Konkludując tą część rozważań Sąd wskazał, iż na polecenie NSA zbadał, czy przepis art. 106 ust. 3b u.p.s. ma zastosowanie w niniejszej sprawie, udzielając jednoznacznej odpowiedzi, że z ww. względów przepis ten, jego zdaniem, nie ma zastosowania. Tym samym zmiana decyzji w przedmiocie wysokości opłaty ponoszonej przez mieszkańca DPS następuje na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., a dodatek pielęgnacyjny stanowiący dodatek do świadczeń emerytalno-rentowych stanowi przychód skarżącego powiększając jego dochód, od którego liczona jest opłata za pobyt w DPS. W konsekwencji Sąd uznał skargę za niezasadną i ją oddalił.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej J. Ł., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 195/21 uchylił wyrok z dnia 12 sierpnia 2020 r. i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu NSA wskazał, że rację ma autor kasacji gdy wskazuje, iż wadliwa jest dokonana w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 106 ust. 3b u.p.s. uznająca, iż powyższy przepis nie znajduje zastosowania do mieszkańców DPS. Nie można w szczególności zgodzić się ze stanowiskiem, iż mieszkańcy DPS stanowią odrębną, dodatkową kategorię podmiotów korzystających z tej formy pomocy społecznej i z tego powodu nie są ani "osobami samotnie gospodarującymi", ani też "osobami w rodzinie". Trafnie wskazuje autor kasacji, iż pojęcia "osoba samotnie gospodarująca" i "rodzina" zostały definiowane w przepisach u.p.s. i na gruncie tej ustawy oznaczają odpowiednio: osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 u.p.s.) oraz osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s.). Z punktu widzenia zakresu tych pojęć nie jest istotne, czy osoby odpowiadające powyższym desygnatom korzystają ze świadczeń pieniężnych, czy niepieniężnych. Ich zakres znaczeniowy odnosi się także do mieszkańca DPS, a konkretne okoliczności sprawy winny rozstrzygać, czy pozostając mieszkańcem DPS jest osobą samotnie gospodarującą, czy też pozostaje osobą w rodzinie. Podział ten ma charakter dychotomiczny, a zatem nie ma w nim miejsca dla kolejnego podzbioru obejmującego mieszkańców DPS. Argumenty Sądu I instancji przywoływane w tym zakresie abstrahują od znaczenia powyższych pojęć wyrażonego w legalnych definicjach i z tego powodu nie mogą być przekonywujące. Jeżeli zatem przepis art. 106 ust. 3b u.ś.r. stanowi, iż zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, to powyższa regulacja znajduje zastosowanie także wobec mieszkańców DPS. Trafny jest zatem zarzut kasacyjny wadliwej wykładni art. 106 ust. 3b u.ś.r., a w konsekwencji Sąd I instancji naruszył także przepis wynikowy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Niezależnie od powyższych uwag NSA podniósł, że w okolicznościach badanej sprawy NSA w wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r., I OSK 2746/19 wyraził wiążącą w sprawie ocenę prawną (art. 190 p.p.s.a.). Wskazał mianowicie, iż "W sytuacji, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie należało rozważyć, czy zmiany w wysokości dochodów skarżącego uzasadniały podwyższenie przedmiotowej opłaty w stosunku do obu okresów świadczeniowych wyodrębnionych w decyzji organu I instancji. Ocena ta winna być dokonana również pod kątem art. 106 ust. 3b u.p.s., czego w zaskarżonym wyroku zabrakło". Wskazano zatem, iż w stanie faktycznym sprawy, który przedstawiono z uwzględnieniem wysokości wzrostu dochodu strony, zachodziła konieczność ustalenia czy powyższy przepis ma zastosowanie. Uwagi te jednoznacznie wskazują, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie miał wątpliwości, czy powyższy przepis "w ogóle" może znaleźć zastosowanie w badanej sprawie. Podniesione wątpliwości dotyczyły natomiast wysokości dodatkowego dochodu skarżącego i niezbadania kwestii przekroczenia przez ów dochód 10% odpowiedniego kryterium dochodowego. Wykładnia prawa zaprezentowana w powyższym wyroku nie została zatem właściwie dostrzeżona przez Sąd I instancji. Uwzględnienie jej konieczne jest zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 190 p.p.s.a.).

Z powyższych względów NSA na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Krakowie do ponownego rozpoznania.

W piśmie procesowym z dnia 16 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji dodatkowo (ponad zarzuty skargi) naruszenie:

- art. 106 ust. 3b u.p.s., poprzez niezastosowanie przytoczonego przepisu, gdy w ustalonym stanie faktycznym sprawy, zastosowanie tego przepisu było obligatoryjne i skutkowałoby niezwiększaniem odpłatności za pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej za okres od 1 marca 2018 r.,

- art. 106 ust. 3b u.p.s., poprzez błędną kontrolę w zaskarżonej decyzji SKO poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta, pomijającą brak ustaleń faktycznych, na okoliczność nie przekroczenia wzrostu dochodów skarżącego, począwszy od 1 marca 2018 r., 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co skutkowało podniesieniem należnej odpłatności za pobyt w DPS bez podstawy tak prawnej, jak i faktycznej.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed WSA w Krakowie w niniejszym postępowaniu a także w postępowaniu toczącym się do sygn. III SA/Kr 700/20, zgodnie z obowiązującymi przepisami, albowiem nie zostały one uiszczone ani w całości ani w jakiejkolwiek części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Rozpoznając przedmiotową skargę należy mieć na względzie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2746/19 i z dnia 4 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 195/21.

Zgodnie bowiem z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z tego przepisu wypływa nakaz dla sądu I instancji przyjęcia określonego stanowiska przy ponownym rozpoznaniu sprawy, które to stanowisko nie może być odmienne od zaprezentowanego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego rozumienia przepisów będących podstawą orzekania w sprawie i przedmiotem wykładni in concreto. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną, o jakiej mowa w art. 190 p.p.s.a. oznacza więc, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z poglądem wyrażonym we wcześniejszym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania. Zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie przyjmuje się, że "związanie wykładnią prawa" oznacza wykładnię przepisów prawa materialnego, procesowego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania określonego aktu. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. wykładnią dokonaną w wyroku sądu kasacyjnego oznacza, że sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, która została mu przekazana przez sąd kasacyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a., nie może stosować postanowień art. 134 § 1 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a., podlegają bowiem zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2006 r. sygn. akt II OSK 1117/05, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując zatem kontroli zaskarżonej decyzji oraz działając w ramach związania ww. prawomocnymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w zakresie określonym w pkt I sentencji wyroku, w związku z czym skarga w tym zakresie jest uzasadniona i podlega uwzględnieniu. W pozostałym zakresie skarga jest niezasadna.

Z wyżej przytoczonych wyroków NSA wynika, że:

1/ dodatek pielęgnacyjny stanowiący dodatek do świadczeń emerytalno-rentowych stanowi dochód, od którego liczona jest, co do zasady, opłata za pobyt w DPS;

2/ art. 106 ust. 3b u.p.s. znajduje zastosowania do mieszkańców DPS;

3/ zadaniem Sądu I instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, jest rozważenie, czy wskazane powyżej zmiany dochodu w obydwóch wskazanych w decyzji okresach umożliwiały zwiększenie wysokości opłaty za pobyt skarżącego w DPS, "dotyczy to w szczególności okresu od 1 maja 2018 r., gdy zwiększenie dochodu w stosunku do okresu poprzedzającego ujętego w decyzji organu I instancji (1 maja 2017 r do 28 lutego 2018 r.) wynosiło jedynie 41,54 zł ".

Zgodnie z art. 106 ust. 3b u.p.s., zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Skarżący na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. nr [...] ponosił opłatę za jego pobyt w DPS w kwocie 655,96 zł miesięcznie (dochód - 937,08 zł).

Od dnia 1 maja 2017 r. skarżący otrzymuje dodatek pielęgnacyjny. W związku z uzyskaniem ww. dodatku pielęgnacyjnego w wysokości 209,59 zł od dnia 1 maja 2017 r., a w wysokości 215,84 zł od 1 marca 2018 r. została dokonana zaskarżona zmiana wysokości opłaty za pobyt w DPS.

Rozważając zatem, zgodnie z zaleceniami NSA, "czy zmiany w wysokości dochodów skarżącego uzasadniały podwyższenie przedmiotowej opłaty w stosunku do obu okresów świadczeniowych wyodrębnionych w decyzji organu I instancji" wskazać należy, że:

1/ pierwszy okres za który naliczono skarżącemu wyższą opłatę za pobyt w DPS to okres od dnia 1 maja 2017 r. do 28 lutego 2018 r.

W ww. okresie dochód skarżącego to 1146, 67 zł, na który złożyło się świadczenie emerytalne w wysokości 937,08 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 209,59 zł.

Kwota zmiany dochodu skarżącego w ww. okresie w porównaniu do okresu poprzedniego, wyniosła zatem 209,59 zł miesięcznie (tj. (nowy dochód: 937,08 zł + 209,59 zł) minus dotychczasowy dochód 937,08 zł = 209,59 zł)

2/ drugi okres za który naliczono skarżącemu wyższą opłatę za pobyt w DPS to okres od dnia 1 marca 2018 r.

W ww. okresie dochód skarżącego to 1188,21 zł, na który złożyło się świadczenie emerytalne w wysokości 972,37 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł.

Kwota zmiany dochodu skarżącego w ww. okresie, tj. od 1 marca 2018 r., w porównaniu do okresu poprzedniego, tj. od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 28 lutego 2018 r. wyniosła zatem 41,54 zł miesięcznie (tj. nowy dochód 1188,21 zł minus dotychczasowy dochód 1146, 67 zł = 41,33 zł)

Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej na dzień wydania zaskarżonej decyzji, obowiązujące także w ww. okresach wynosiło 634 zł, a kryterium dochodowe na osobę w rodzinie – 514 zł (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058), obowiązujące od dnia 1.10.2015 r. do dnia 30 września 2018 r.). 10 % pierwszego ww. kryterium to zatem kwota 63,40 zł, a 10% drugiego z kryterium to - 51,40 zł.

Wg NSA "konkretne okoliczności sprawy winny rozstrzygać, czy pozostając mieszkańcem DPS jest osobą samotnie gospodarującą, czy też pozostaje osobą w rodzinie." Zdaniem WSA, skarżący jest osobą samotnie gospodarującą gdyż nie ma żony, nie ma dzieci. Jego jedyną rodzina jest siostra, jego opiekun prawny. Przed umieszczeniem w DPS skarżący mieszkał i gospodarował sam, o czym świadczą znajdujące się w aktach adm. wywiady rodzinne, postanowienie Sądu Okręgowego wraz z uzasadnieniem oraz oświadczenia siostry skarżącego.

Porównanie ww. kwot zmiany dochodów skarżącego, w ww. okresach, z kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, wskazuje, że:

1/ kwota zmiany dochodu skarżącego w pierwszym okresie przekroczyła 10% każdego z ww. kryteriów;

2/ kwota zmiany dochodu skarżącego w drugim okresie nie przekroczyła 10% żadnego z ww. kryteriów.

Powyższy wniosek ma z kolei wpływ na wynik sprawy, gdyż zgodnie z art. 106 ust. 3b u.p.s., zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności jedynie wówczas jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Ponieważ w przedmiotowej sprawie zmiana dochodu skarżącego przekroczyła w pierwszym okresie 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, to nie można stwierdzić, że nie wpływa na wysokość odpłatności w DPS.

Z kolei w okresie drugim, tj. od 1 marca 2018 r., w przedmiotowej sprawie zmiana dochodu skarżącego nie wpływa na wysokość odpłatności za pobyt w DPS ponieważ kwota ta nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

To z kolei oznacza, że zaskarżona decyzja w części, w jakiej ustala opłatę za pobyt J. Ł. w DPS od dnia 1 maja 2017 r. do 28 lutego 2018 r. w wysokości 802,67 zł miesięcznie jest zgodna z prawem, a w zakresie, w jakiej ustala tą opłatę od dnia 1 marca 2018 r. w wysokości 831,75 zł miesięcznie nie jest zgodna z prawem, gdyż narusza przepis art. 106 ust. 3b u.p.s.

Uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w zakresie, w jakiej ustalono opłatę za pobyt skarżącego w DPS od dnia 1 marca 2018 r. powoduje konieczność uchylenia ww. decyzji również w zakresie zobowiązującym opiekuna prawnego skarżącego do uregulowania odpłatności za jego pobyt w DPS, stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą ustaloną na podstawie decyzji z dnia [...] 2016 r., a opłatą ustaloną na podstawie dochodu uzyskanego w okresie od dnia 1 maja 2017 r. do 31 lipca 2018 r. w łącznej kwocie należności do zapłaty za ww. okres 2.346,05 zł. Dlatego ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną przy ustaleniu kwoty z tytułu odpłatności skarżącego za pobyt skarżącego w DPS stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą ustaloną na podstawie decyzji z dnia 31 sierpnia 2016 r., a opłatą ustaloną na podstawie dochodu uzyskanego w okresie od dnia 1 maja 2017 r.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. jak w pkt l sentencji wyroku. W pkt II sentencji - na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie.

Na podstawie art. 250 w zw. z art. 200 ww. ustawy Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18), orzekając, jak w punkcie III sentencji wyroku.