Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1900/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne: Podatek od spadków i darowizn
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 3-4
journal: Dz.U. 2009 nr 93 poz 768
law: Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jednolity.
Teza: Metoda wyceny wartości udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością według wartości skorygowanych aktowów netto pozwala na ustalenie "wartości rynkowej" tych udziałów i mieści się w dyspozycji normy art. 8 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn ()t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 93, poz. 768).

TEZY

Metoda wyceny wartości udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością według wartości skorygowanych aktowów netto pozwala na ustalenie "wartości rynkowej" tych udziałów i mieści się w dyspozycji normy art. 8 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn ()t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 93, poz. 768).


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędziowie NSA Tomasz Zborzyński, del. WSA Beata Cieloch (sprawozdawca), Protokolant Magdalena Gródecka, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 1025/08 w sprawie ze skargi B. K. – L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 września 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2) zasądza od B. K. – L. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę 4448 zł (słownie: cztery tysiące czterysta czterdzieści osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.1.Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 1025/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 września 2008r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn oraz zasądził od organu podatkowego na rzecz skarżącej B. K.-L. zwrot kosztów postępowania i orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

I.2. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał , że decyzją z dnia 27 września 2007 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. ustalił B. K.-L. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn na kwotę 121.267 zł z tytułu nabycia spadku po zmarłym M. S. Jednym ze składników majątkowych nabytych przez spadkobierczynię były udziały ( 100% ) w spółce M. spółka z o.o. z siedzibą w Z. W ocenie organu podatkowego podatniczka określając rzeczywistą wartość udziałów na kwotę 1710,50 zł znacznie ją zaniżyła, która według oceny organu powinna wynosić 470.279,94 zł. W związku z powyższym, celem dokonania wyceny nabytych udziałów organ pierwszej instancji dopuścił dowód z opinii biegłego rewidenta B. D. i przyjął ustaloną w opinii kwotę, określając wartość udziałów na kwotę 305.781,96 zł.

Od powyższej decyzji podatniczka B. K.-L. wniosła odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej w K. W wyniku rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy decyzją z dnia 2 stycznia 2008 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Naczelnikowi Urzędu Skarbowemu w Z. Powodem uchylenia w ocenie organu odwoławczego była konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego na okoliczność istnienia i wysokości obciążenia spadkobierczyni z tytułu roszczenia o wypłatę zachowku. Jednocześnie organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zakwestionowania wartości dowodowej raportu z wyceny udziałów sporządzonego przez biegłego rewidenta B. D.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy B. K.-L. przedstawiła dokumenty potwierdzające istnienie osoby uprawnionej do zachowku. Według oświadczenia podatniczki łączna wartość rzeczy i praw majątkowych wchodzących do spadku wynosiła 435.350,85 zł, natomiast wartość długów i ciężarów spadkowych wynosiła 304.700 zł, co dawało czystą wartość spadku w wysokości 130.650,85 zł. Podatniczka wskazała, że wartość udziałów odziedziczonych przez nią w firmie M. spółka z o.o. wynosiła 1710,50 zł i w jej ocenie odpowiadała ona wartości rynkowej. Ponadto przedstawiła dowód w postaci "Opracowania dotyczącego wyceny udziałów" sporządzonego przez biegłego rewidenta K. W. W opracowaniu tym biegła rewident wytknęła uchybienia w sporządzonej opinii przez biegłą B. D. zarzucając między innymi zastosowanie niewłaściwej metody wyceny, cen rynkowych możliwych do uzyskania, nieuwzględnienia zmian w wycenie bilansowej tytułem należności od kontrahentów spółki.

W toku postępowania biegła B. D. na wezwanie organu podatkowego potwierdziła słuszność swojej opinii oraz stwierdziła, że polemika ze stanowiskiem zawartym w "opracowaniu dotyczącym wyceny udziałów" nie jest możliwa ze względu na brak w tym opracowaniu analizy jakichkolwiek dokumentów źródłowych. Organ pierwszej instancji przyjął te wyjaśnienia za rzetelne i spójne oraz uznał za zbędne powołanie nowego dowodu z opinii kolejnego biegłego.

W konsekwencji decyzją z dnia 25 czerwca 2008r.,nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. ustalił stronie należny podatek w wysokości 84.727 zł. Organ uwzględnił kwotę wolną od podatku w wysokości 4.902 zł, a do opodatkowania przyjął nadwyżkę w kwocie 429.800 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. K.-L. działająca przez pełnomocnika zarzuciła organowi nieprawidłowe ustalenie wartości rynkowej udziałów przedsiębiorstwa M. spółka z o.o. W ocenie skarżącej wycena powinna zostać dokonana na listopad 2004 roku tj. na moment wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym M. S.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z dnia 24 września 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na treść art. 7 ust. 1 i art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 28lipca 1983r. o podatku od spadków i darowizn(t.j. Dz.U. z 2009r.Nr 93,poz.768 – oznaczana dalej u.p.s.d) oraz treść art. 925 ustawy z dnia 23maja 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16,poz.93 z późn. zm – oznaczana dalej k.c.) stwierdzając, że dla ustalenia wartości rzeczy i praw nabytych przez B. K.-L. należy przyjąć stan tych rzeczy i praw istniejący w dniu 16 maja 2001 r. to jest w dniu otwarcia spadku(śmierć spadkodawcy) i odnieść ten stan do cen rynkowych istniejących w dniu 15 kwietnia 2004 roku (dzień uprawomocnienia się postanowienia Sądu stwierdzającego nabycie spadku). Organ uznał, że przy ocenie wartości udziałów przedsiębiorstwa nie ma znaczenia utrata jego wartości jeszcze przed śmiercią spadkodawcy. Tym bardziej nie mogą mieć znaczenia zdarzenia jakie nastąpiły po śmierci spadkodawcy, nawet jeśliby mogły istotnie doprowadzić do zmniejszenia wartości spadku w dniu powstania obowiązku podatkowego. Dyrektor podniósł także, że organ odwoławczy nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii biegłego. Opinie takie mogą być analizowane jedynie pod wglądem formalnym, a więc czy została sporządzona przez osobę uprawnioną w przepisanej formie, czy zawiera podpis biegłego i czy ma konkluzję oraz uzasadnienie i czy elementy te nie są wewnętrznie sprzeczne. W konsekwencji organ drugiej instancji uznał wyjaśnienia biegłej B. D. za logiczne i wiarygodne. W ocenie organu podatkowego nie może on porównywać zawartości merytorycznej kilku opinii, może tylko je ocenić pod względem formalnym.

Na powyższą decyzję B. K.-L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie art. 7 ust. 1 oraz 8 ust. 3 u.p.s.d., a także naruszenie art. 187ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacji podatkowej(t.j. Dz.U.z 2005r.Nr8,poz.60 z późn. zm. oznaczana dalej Ordynacja podatkowa).

W uzasadnieniu skargi B. K.-L. wskazała ponownie na nieprawidłowości wyceny sporządzonej przez biegłą rewident B. D., ze względu na brak odniesienia opinii do lokalnego [...] rynku przez co naruszono ustawowy wymóg określony w art. 8 ust. 3 u.p.s.d. Zgodnie z tym przepisem wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku z uwzględnieniem miejsca ich położenia. Zdaniem skarżącej opinia biegłej tych warunków nie spełniała, tym samym wartość przyjętych przez organy podatkowe udziałów M. spółka z o.o. nie jest prawidłowa. Skarżąca zarzuciła także ,że organy podatkowe nieprawidłowo odniosły się do opinii biegłej rewident B. D. W jej ocenie opinia powinna zostać oceniona nie tylko pod względem spełnienia warunków formalnych, ale również pod względem jej treści. Skarżąca zwróciła uwagę, że raport w sprawie wyceny udziałów oparto na niekompletnych i nierzetelnych księgach rachunkowych, które stanowiły jedyny punkt odniesienia opinii i co za tym idzie również dowód w sprawie wyceny wartości udziałów. Organy podatkowe nie uwzględniły natomiast wartości ogólnej przedsiębiorstwa, albowiem nie wzięły pod uwagę faktu ,że przed śmiercią spadkodawcy jego firma utraciła autoryzację firmy "M.", co spowodowało zachwianie jej pozycji rynkowej.

I.4.W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skargowej w K. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

I.5.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., albowiem uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że istota sporu sprowadzała się do ustalenia wartości udziałów M. spółki z o.o. Zdaniem Sądu, organy podatkowe działając na zasadzie art. 8 ust. 4 u.p.s.d. powinny określić wartość rzeczy i praw majątkowych wchodzących w skład spadku. Szacując taką wartość organ podatkowy może zwrócić się do biegłego o wydanie opinii. Jednak w zgodzie z powołanym wyżej przepisem to organ w niniejszej sprawie powinien ustalić rzeczywistą wartość udziałów spółki z o.o. a nie de facto cedować ten obowiązek na biegłego. Oznaczać to powinno, że organ podatkowy w takim stanie prawny nie może być związany opinią biegłego, która przecież stanowi jeden z dowodów zgromadzonych w sprawie. Organ nie ma obowiązku akceptacji każdej opinii biegłego. Powinien dokonać oceny opinii biegłego pod kątem kryteriów określonych w art. 8 ust. 1 i 3 u.p.s.d., a w wypadku gdy opinia nie jest opracowana z uwzględnieniem cen rynkowych, zażądać jej uzupełnienia. Sąd powołując się na treść w.w przepisu zaakcentował , że wartość rynkową rzeczy i praw majątkowych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia. Tymczasem w jego ocenie wartość udziałów nie została określona zgodnie z dyrektywami zawartymi w art. 8 ust. 3 u.p.s.d,. Wartość 305.761,96 zł organ przyjął wprost z opinii biegłego rewidenta. Poza tym organ nie rozważył, czy biegły rewident jest osobą właściwą ze względu na swoje kwalifikacje do dokonania prawidłowej wyceny udziałów. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynikało, dlaczego organ zdecydował się na skorzystanie z opinii akurat takiego biegłego. W ocenie Sądu czym innym jest "raport z wyceny" ,a czym innym "operat szacunkowy," który jest opracowywany zgodnie z przepisami dotyczącymi rzeczoznawstwa majątkowego. Co prawda przepis art. 8 ust. 4 u.p.s.d. nie nakłada wprawdzie na organ podatkowy obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego o wskazanej konkretnie specjalności jednak zawiera wskazówki co do elementów formalnych takiej opinii. Tym samym Sąd pierwszej instancji uznał, że dowód z opinii biegłego rewidenta nie był odpowiedni do prawidłowego ustalenia wartości udziałów.

Sąd wskazał również, że podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Obowiązek podatkowy zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. powstaje z chwilą przyjęcia spadku. Zgodnie natomiast z art. 1012 i 1015k.c. spadkobierca może spadek przyjąć lub odrzucić w terminie 6 miesięcy licząc od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.

W tych okolicznościach Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit .c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. –dalej oznaczana p.p.s.a.)

II.1.Dyrektor Izby Skarbowej w K. reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych .

Skarga kasacyjna została oparta na dwóch podstawach określonych art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Wyrokowi temu zarzucił:

1.naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy :

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art. 197 § 1 Ordynacji Podatkowej poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji wskutek bezpodstawnego przyjęcia, że organy podatkowe w sposób wadliwy ustaliły wartość rynkową odziedziczonych udziałów w firmie M. spółce z o.o. poprzez niedopuszczenie opinii właściwego biegłego oraz nie zbadały rynku udziałów.

-art.141 § 4p.p.s.a.,które polegało na wydaniu zaleceń co do dalszego postępowania nie znajdujących odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach jak i niemożliwych do wykonania, albowiem polecenie organowi podatkowemu badania "rynku udziałów" jednocześnie nie notowanych na tym rynku nie jest możliwe, ale również nie prowadzi do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy łamiąc tym samym zasadę prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 122 w zw. z art. 191 Ordynacji Podatkowej.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 3 § 1p.p.s.a. poprzez bezpodstawne uchylenie zaskarżonej decyzji, gdyż bezzasadnie zarzucono uchybienia organom, które nie miały miejsca.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s.d. poprzez zawężająca wykładnię tego przepisu uniemożliwiająca jego zastosowanie w sprawie ,to jest błędne zinterpretowanie pojęcia "wartości rynkowej udziałów";

- art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s.d. w zw. z art. 7 ust.1 u.p.s.d., które polegało na odmowie zastosowania tych przepisów w ustalonym prawidłowo przez organy stanie faktycznym. Zdaniem skarżącego bez wątpienia prawdziwa "wartość rynkowa" mieściła się w ustalonej przez organy wartości udziałów.

II.2. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor wskazał ,że w niniejszej sprawie nie było fizycznej możliwości wyceny udziałów spółki w odniesieniu do lokalnego rynku , ponieważ na terenie województwa [...], w którym znajduje się Z., nie nastąpiła żadna transakcja obejmująca udziały podmiotu uprawnionego do obsługi i sprzedaży pojazdów D. [...], a więc brakowało analiz porównawczych. Organ podatkowy próbował zaangażować odpowiedniego biegłego do wyceny udziałów jednak na podstawie informacji uzyskanej min. z [...] Giełdy Papierów Wartościowych, okazało się, że w kraju w ogóle nie ma biegłych tej specjalności. Tym samym w ocenie organu podatkowego prawidłowo powołał biegłego rewidenta, który jest osobą dysponującą umiejętnościami wyceny udziałów za pomocą metody skorygowania aktywów netto. Tylko taką metodę można było zastosować w przedmiotowej sprawie , ze względu na fakt, iż udziały spółek z ograniczoną odpowiedzialnością nie są notowane na giełdach papierów wartościowych.

III. Skarżąca B. K. – L. nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.

IV. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, choć nie wszystkie w niej podniesione zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Oceniając zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej należy mieć na względnie, iż dotyczą one zarówno naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, jak też norm prawa materialnego. Wskazuje to na konieczność omówienia w pierwszej kolejności zarzutów dotyczących naruszenia norm proceduralnych, jednakże w omawianej sprawie ocena prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego wiąże się ściśle z prawidłową interpretacją przepisów prawa materialnego, które określają elementy istotne z punktu widzenia podatkowo - prawnego stanu faktycznego.

W pierwszej kolejności należy zatem ocenić, pozostające ze sobą w ścisłym związku, zarzuty naruszenia art. 8 ust 3 i 4 u.p.s.d. poprzez ich zawężającą wykładnię, oraz naruszenia art. 8 ust 3 i 4 w związku z art. 7 ust 1u.p.s.d. poprzez ich niezastosowanie.

Art.7ust 1.u.p.s.d. wskazuje , że podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru.

Przepis ten określając podstawę opodatkowania w przypadku między innymi nabycia spadku odwołuje się do wartości rynkowej nabytych rzeczy i praw majątkowych. Uzupełnieniem tej regulacji jest art. 8u.p.s.d., który określa zasady ustalania wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych. Zgodnie zaś z treścią art.8ust.1u.p.s.d wartość tą przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę , o ile odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy lub praw. Jeżeli nabywca nie wywiązał się z powyższego obowiązku i nie określił wartości nabytych rzeczy lub praw majątkowych, albo wartość określona przez niego nie odpowiada, według oceny naczelnika urzędu skarbowego wartości rynkowej, obowiązek określenia tej wartości przechodzi na mocy art. 8 ust 4 u.p.s.d. na organ podatkowy. Przepis ten określa tryb postępowania w tym zakresie, nakazując w pierwszej kolejności wezwać nabywcę do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia, w terminie nie krótszym niż 14 dni od dnia doręczenia wezwania, zobowiązując równocześnie organ do podania wartości według własnej, wstępnej oceny. Jeżeli nabywca, pomimo wezwania, nie określił wartości lub podał wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, naczelnik urzędu skarbowego dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez nabywcę wyceny rzeczoznawcy.

Zasady określania wartości rynkowej rzeczy lub praw majątkowych, jakimi powinien kierować się także biegły, reguluje natomiast art. 8 ust 3u.p.s.d., który nakazuje ich określenie na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał zatem, iż ustawodawca nie wymaga, aby opinia była sporządzona przez biegłego rzeczoznawcę o określonej specjalności , wymaga tylko, aby określenie wartości rzeczy lub praw majątkowych " nastąpiło z uwzględnieniem opinii biegłego". Taka regulacja jest całkowicie racjonalna, jeżeli weźmie się pod uwagę, iż ustalenie wartości rynkowej przez biegłego może dotyczyć zarówno rzeczy jak i praw majątkowych. Zatem od konkretnego przypadku będzie zależało jaką wiedzą będzie musiał dysponować biegły. Można stwierdzić, że rzeczoznawca będzie z reguły potrzebny w tych przypadkach, gdy określa się cenę konkretnej rzeczy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego inna jest natomiast sytuacja w przypadku udziałów w spółce. Cena takiego udziału jest odzwierciedleniem wartości majątku spółki, jaki na niego przypada. Bez wiedzy o majątku spółki, o jej aktywach i pasywach nie można określić rynkowej wartości udziału. W tym przypadku rzeczowe składniki majątkowe, które mogą być oceniane przez rzeczoznawcę są tylko jednym z elementów mających wpływ na wartość udziałów. Nie można przy tym zgodzić się z poglądem Sądu pierwszej instancji, iż należy całkowicie pomijać wartość księgową majątku spółki. Oczywiście wartość ta często nie oddaje w pełni wartości rynkowej udziałów. Stanowi jednak dobry punkt wyjścia dla przeprowadzenia analizy tej wartości. Dokonuje się jej poprzez odpowiednie skorygowanie wartości majątku spółki w celu możliwie jak najbliższego przybliżenia go do wartości rynkowej. Dlatego stosuje się między innymi metodę skorygowanych aktywów netto. Od wyceny metodą wartości księgowej różni się ona tym, że zamiast księgowej wartości aktywów uwzględnia się wartość godziwą aktywów , czyli właśnie wartość skorygowaną. Dotyczy to nie tylko wartości rzeczowych aktywów trwałych , takich jak nieruchomości, ale także zapasów, należności i zobowiązań.

Natomiast za wartość godziwą przyjmuje się zgodnie z art. 28 ust 6 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości ( tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223 z późn. zm.) kwotę, za jaką dany składnik aktywów mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie uregulowane na warunkach transakcji rynkowej, pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi, niepowiązanymi ze sobą stronami. Wartość godziwą instrumentów finansowych znajdujących się w obrocie na aktywnym rynku stanowi cena rynkowa pomniejszona o koszty związane z przeprowadzeniem transakcji, gdyby ich wysokość była znacząca. Cenę rynkową aktywów finansowych posiadanych przez jednostkę oraz zobowiązań finansowych, które jednostka zamierza zaciągnąć, stanowi zgłoszona na rynku bieżąca oferta kupna, natomiast cenę rynkową aktywów finansowych, które jednostka zamierza nabyć, oraz zaciągniętych zobowiązań finansowych stanowi zgłoszona na rynek bieżąca oferta sprzedaży.

W związku z tym uznać należy, że wartość godziwa powinna być w zasadzie równa cenie rynkowej. Nie można zatem zgodzić się z poglądem Sądu pierwszej instancji, że "metoda skorygowanych aktywów netto" wskazana w opinii biegłej rewident B. D. nie uwzględnia wartości rynkowej, skoro polega ona właśnie na uwzględnieniu nie wartości księgowej, ale kwoty za jaką dany składnik majątkowy mógłby zostać wymieniony w warunkach transakcji rynkowej pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi i niepowiązanymi ze sobą podmiotami. Założenie to w pełni odpowiada bowiem warunkom rynkowym.

Potwierdza to także stanowisko zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 września 2005 r. sygn. akt I SA/Wr 2955/03(publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) , w sprawie w której przedmiotem sporu było określenie wartości przychodu w naturze w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, który powstał w momencie wniesienia aportu o wartości rynkowej przewyższającej wartość nominalną wydanych przez spółkę udziałów . Rynkowa wartość aportu została ustalona w oparciu o wartość skorygowanych aktywów netto. Metodę tą uznano za prawidłową podkreślając , że pojęcie wartości rynkowej ma charakter uniwersalny, a rzetelna wycena bez względu na jej cel powinna odzwierciedlać wartość rynkową majątku i nie ma znaczenia czy dokonuje się jej dla celów fiskalnych, czy też bilansowych. Dla stwierdzenia, że określona została wartość rynkowa nie ma także znaczenia jaki biegły dokonuje weryfikacji wyceny ( w tamtej sprawie był to biegły sądowy ) .

Metoda wyceny wartości udziałów lub akcji według wartości skorygowanych aktywów netto jest zresztą powszechnie stosowana przy analizie ich rynkowej wartości. Jest ona również uznawana przez prawodawcę za miarodajne narzędzie dla szacowania realnej wartości przedsiębiorstw lub spółek Skarbu Państwa. Posługuje się nią między innymi § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lutego 2009 r. w sprawie analizy przedsiębiorstwa państwowego dokonywanej przed wydaniem zarządzenia o prywatyzacji bezpośredniej ( Dz U z 2009 r Nr 34 poz. 265 ) , oraz § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lutego 2009 r. w sprawie analizy spółki, przeprowadzanej przed zaoferowaniem do zbycia akcji należących do Skarbu Państwa ( Dz. U. z 2009 r., Nr 37, poz. 288 ).

Całkowicie błędny jest zatem pogląd ,iż metoda ta nie pozwala na dokonanie rynkowej wyceny wartości praw majątkowych. W związku z powyższym na uwzględnienie zasługiwał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego art. 8 ust 3 i 4 u.p.s.d. poprzez ich zawężającą wykładnię.

Z powyżej wskazanych względów zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego "metoda skorygowanych aktywów netto" dotycząca wyceny udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiada kryterium "wartości rynkowej" i mieści się w dyspozycji normy art.8 ust.3 i 4 u.p.s.d.

W tym kontekście za uzasadniony należało także uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 122, 180 § 1, art. 197 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. na skutek błędnego przyjęcia, że organy podatkowe w sposób wadliwy ustaliły wartość rynkową udziałów nabytych w drodze spadku , bowiem nie przeprowadziły właściwych dowodów. Skoro organy ( co nie została zakwestionowane przez Sąd I instancji ) czyniły starania dla zebrania materiału do analizy porównawczej, oraz powołania biegłego specjalisty w zakresie wyceny udziałów, a ostatecznie powołały biegłego rewidenta nie można im skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 122 Ordynacji podatkowej, świadczy to bowiem o tym, że podjęły niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, oraz w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy.

Za bezpodstawny należy uznać zawarty w uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji wymóg, aby wartość poszczególnych elementów majątku spółki była określana w oparciu o operat szacunkowy opracowany zgodnie z przepisami dotyczącymi rzeczoznawstwa majątkowego zawartymi w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Ordynacja podatkowa wprowadza otwarty katalog środków dowodowych . Nie wskazuje także jakiej konkretnie specjalności biegli mogą być powołani, wymaga tylko, aby dysponowali oni wiadomościami specjalnymi. Ustawodawca pozostawił to zatem uznaniu organu podatkowego, który oczywiście musi uzasadnić swój wybór w treści uzasadnienia decyzji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ podatkowy prawidłowo wykazał bowiem, że biegły rewident był właściwą osobą do wyceny udziałów metodą wartości skorygowanych aktywów netto, jak zaznaczono bowiem wyżej metoda ta powinna uwzględniać nie tylko wartość rzeczowych aktywów trwałych, ale także zapasów, należności i zobowiązań. Oczywiście mogą wystąpić przypadki, gdy dla prawidłowego określenia wartości rynkowej poszczególnych składników majątkowych zajdzie potrzeba powołania także biegłego rzeczoznawcy. Będzie to jednak miało miejsce wtedy, gdy biegły rewident uzna to za potrzebne.

W omawianej sprawie biegły rewident nie widział takiej potrzeby. Jak wynika z treści opinii wyceniając wartość rynkową aktywów trwałych oparł się na cenach ustalonych w umowach sprzedaży , lub warunkowych umowach sprzedaży poszczególnych składników majątkowych spółki M. sp.zo.o. zawartych w ciągu kilku miesięcy od otwarcia spadku. Pozostałe aktywa i zobowiązania zostały skorygowane zgodnie z zasadą "ostrożnej wyceny" wynikającej z ustawy o rachunkowości. Postępowanie takie co do zasady należy uznać za prawidłowe. Nie można także twierdzić, iż dokumentacja księgowa zawierająca takie dane nie pozwalała na określenie wartości rynkowej majątku spółki.

Wycena danego składnika majątkowego, dokonana nawet przez biegłego rzeczoznawcę odzwierciedla tylko w pewnym przybliżeniu wartość rynkową, która zależy od podaży i popytu na określone rzeczy lub prawa, na co często mają wpływ warunki lokalne oraz szereg czynników o charakterze koniunkturalnym. Formą weryfikacji teoretycznej wyceny biegłego będzie zawsze realna sprzedaż danej rzeczy, ponieważ wówczas jej wartość jest poddana kontroli przez rynek i działające na nim prawo podaży i popytu. W pełni uzasadnione jest zatem założenie biegłego rewidenta, że cena sprzedaży odpowiada wartości rynkowej rzeczy i praw majątkowych.

W takiej sytuacji bezpodstawne było wymaganie od organów podatkowych, aby dokonały badania rynku, skoro zweryfikował on już wartość poszczególnych składników majątkowych. Nie można także uznać, iż biegły rewident co do zasady nie był kompetentny do wyceny aktywów obrotowych w tym należności z tytułu dostaw i usług.

Nie ma także znaczenie nazwa opinii, na co wskazywał Sąd pierwszej instancji (czy jest to "raport z wyceny" czy " operat szacunkowy"), ale jej treść, która niewątpliwie zawiera określenie cen rynkowych.

Zasadność opisanych wyżej zarzutów przesądziła także o skuteczności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wydanie zaleceń nie znajdujących odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawnych i niemożliwych do wykonania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena rzeczoznawcy nie jest co do zasady właściwa dla wyceny praw majątkowych (udziałów spółki ), a badanie rynku nie jest bezwzględnie konieczne w sytuacji, gdy dane składniki majątkowe zostały już na tym rynku sprzedane, a nie kwestionuje się, iż uzyskana za nie cena miała charakter rynkowy.

Należy natomiast zauważyć, że słuszne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji co do konieczności oceny przez organ danych zawartych w opinii biegłego. Art. 8 ust 4 u.p.s.d. zobowiązuje, w określonych w tym przepisie sytuacjach, naczelnika urzędu skarbowego do dokonania określenia wartości rynkowej "z uwzględnieniem opinii biegłego". Zwrot ten wskazuje na to, że to organ podatkowy, a nie biegły ustala wartość rzeczy lub praw majątkowych. Zgodzić trzeba się zatem z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że przez "wartość określoną" , o której mowa w powyższym przepisie należy rozumieć nie kwotę wyliczoną w opinii, ale przyjętą przez organ do wymiaru podatku.

Ponieważ organ podatkowy nie jest związany treścią opinii, która stanowi tylko jeden z dowodów zgromadzonych w sprawie, powinien dokonać jej oceny przy ustalaniu okoliczności stanowiących podstawę faktyczną decyzji . Zobowiązują go do tego bowiem zarówno art. 191 jak i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. W omawianej sprawie organy podatkowe nie uzasadniły dostatecznie przyjęcia wartości ustalonej w opinii biegłego rewidenta , stwierdzając ,że są związane opinią biegłego, co zwolniło je z obowiązku jej merytorycznej oceny.

Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji wskazał na naruszenie powyższych przepisów, a zatem bezpodstawny jest zarzut skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 151 p.p.s.a w związku z art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Rzeczą Sądu pierwszej instancji jest natomiast zbadanie ,czy powyższe uchybienie organów będzie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc zatem powyższe okoliczności pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185§1p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art.209 w zw. z art.203 pkt 2 i art.205 § 2 p.p.s.a w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a w związku z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).