Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 765/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-08-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245  par. 1, 2, 3 i 4,  art. 246  par. 1  pkt 2 oraz  art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2009 r. w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 15 czerwca 2009 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kwocie 100 zł K. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach skarżący wskazał, że z uwagi na termin wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie jest w stanie w tym czasie zgromadzić odpowiedniej, przekraczającej 40.000 zł kwoty do opłacenia wpisu sądowego od skargi we wszystkich ponad 400 sprawach, których kwestionuje decyzje Dyrektora Izby Celnej we W. Podał, że jego stan majątkowy pozwala na opłacenie jedynie 20 skarg, natomiast poniesienie dalszych opłat sądowych spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jego rodziny, w skład której wchodzą żona oraz dwoje małoletnich dzieci. Nadmienił przy tym, że jego majątek nie może zostać spieniężony, ponieważ jest on niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca zawarł informację, że posiada dom o powierzchni 161 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 4,9 ha i dwa lokale użytkowe, nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi, oraz że jest właścicielem samochodu Mercedes Sprinter (rocznik 1996). Dalej zadeklarował, że miesięcznie uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 7.230,33 zł (brutto), z tytułu diety radnego – w kwocie 610,40 zł, z kolei jego żona otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1.100 zł (brutto).

W dniu 27 maja 2009 r. wnioskodawcy doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni odpisu zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2007 i 2008 wraz z załącznikami, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości deklarowanych przez skarżącego oraz jego żonę przychodów za ostatnie trzy miesiące, uwierzytelnionego odpisu deklaracji podatkowych VAT dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącego i jego rodziny ze wskazaniem źródeł ich finansowania, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące, informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącego.

W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca przedłożył fotokopie wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, zeznań podatkowych małżonków za lata 2007 i 2008 z załącznikami, informacji PIT-11 za 2008 r. o dochodach żony skarżącego, karty wynagrodzeń żony skarżącego za luty, marzec i kwiecień 2009 r. oraz nie noszącej podpisu podatnika deklaracji skarżącego na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za marzec 2009 r. Fotokopia wyciągu rachunku bankowego żony wnioskodawcy dotyczy kwietnia 2009 r.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca w 2007 roku rozliczał się z podatku dochodowego od osób fizycznych częściowo w formie zryczałtowanej i częściowo na zasadach ogólnych. Z zeznania podatkowego, którym rozliczał się z podatku dochodowego na zasadach ogólnych wynika, że uzyskał z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w wysokości 398.068,67 zł i dochód, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu – 1.278.08 zł. Natomiast z zeznania o należnym ryczałcie wynika, że jego przychód wyniósł 440.231,85 zł. Z kolei w 2008 r. wnioskodawca osiągnął przychód w kwocie 1.318.599,58 zł i dochód w kwocie 330.385,74 zł. W marcu 2009 r. dochód wnioskodawcy wyniósł 20.020,07 zł. Żona skarżącego w 2008 r. uzyskała dochód z czterech stosunków pracy w łącznej kwocie 23.945,16 zł, natomiast z działalności wykonywanej osobiście - w kwocie 271,46 zł. Zgodnie z kartą wynagrodzeń gminnego gimnazjum żona wnioskodawcy uzyskała w lutym, marcu i kwietniu 2009 r. dochód netto w kwocie odpowiednio 2.054,96 zł, 1.917,88 zł i 1.775,31 zł.

Wnioskodawca posiada cztery rachunki bankowe w złotówkach i dwa rachunki prowadzone w EUR (związane z prowadzoną działalnością gospodarczą), a jego żona dysponuje jednym rachunkiem w złotówkach, obciążonym bankową notą memoriałową na kwotę 206.000 zł. Na rachunkach bankowych skarżącego dokonywane były liczne operacje bankowe.

Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem sprzeciwu, w którym skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym Sąd, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dniu 29 lipca 2009 r. (data odnotowana na zwrotnym potwierdzeniu odbioru listu sądowego) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie siedmiu dni szczegółowego – określonego kwotowo zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków jego czteroosobowej rodziny, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, informacji o posiadanych środkach transportu, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej lub innych form wsparcia państwowego, informacji o sposobie wykorzystania nieruchomości rolnej oraz lokali użytkowych wskazanych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz z informacją o wysokości uzyskiwanych z tego tytułu dochodów oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy.

Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Na podstawie art. 245 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył mimo wezwania informacji wskazanych przez Sąd. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sprawie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 29 lipca 2009 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - koszty zwolnienia strony od kosztów zostałoby przeniesione. Jednocześnie orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (por.: E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14).

Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Winno się przy tym zaznaczyć, iż ocenie tej podlega nie tylko wykazanie przez wnioskodawcę zasadności jego żądania, ale również sposób wykazywania.

Należy także pamiętać, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (MP z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. W rezultacie możliwość wydatkowania tej kwoty na utrzymanie jednej osoby należy uznać za faktyczne zapewnienie jej koniecznego utrzymania.

Zdaniem Sądu ubiegający się o prawo pomocy winni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80).

Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych.

Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady treść akt niniejszej sprawy upoważnia, zdaniem Sądu, do stwierdzenia, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd podziela przy tym argumentację sformułowaną w uzasadnieniu ww. orzeczenia referendarskiego, która, z uwagi na nie wskazanie innych okoliczności przez wnioskodawcę, pozostaje aktualna.

I tak po pierwsze, wskazać należy, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z trzema osobami. Ich łączny miesięczny dochód wynosi aktualnie – wedle oświadczeń – co najmniej 8.940,73 zł. Jest to kwota pozwalająca na ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego czteroosobowej rodziny oraz jednoczesne uiszczanie kosztów sądowych (w niniejszej sprawie – 100 zł). Zasadnicze znaczenie dla negatywnej oceny wniosku skarżącego ma zestawienie miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącego z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa. Oświadczona kwota miesięcznych dochodów pozwala na dysponowanie przez skarżącego na miesięczne utrzymanie jego czteroosobowej rodziny kwotą przewyższającą czterokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Po drugie, uwzględniając łączną kwotę wpisów sądowych od skarg wniesionych przez stronę skarżącą (około 40.000 zł), jako uzasadnione trzeba ocenić stwierdzenie, że skarżący posiada realne możliwości wygospodarowania tej kwoty bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojej rodziny. W roku 2008 r. odnotował on dochód w kwocie ponad 330.000 zł, z którego mógł poczynić stosowne oszczędności na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w powyższych sprawach, przy uwzględnieniu wydatków niezbędnych do utrzymania czteroosobowej rodziny. Nadto wskazać trzeba, że w marcu 2009 r. uzyskał dochód w kwocie 20.020,07 zł, z którego wnioskodawca również mógł poczynić konieczne rezerwy.

Po trzecie, przesądzający dla oceny zasadności wniosku skarżącego jest fakt posiadania przez niego nieruchomości gruntowej o znacznej powierzchni, która, mimo zadeklarowanej niezbędności dla prowadzenia działalności, stanowi obiektywne źródło uzyskania środków pieniężnych na opłacanie kosztów sądowych w sprawach wszczętych ze skarg wnioskodawcy, również w przypadku ewentualnego pogorszenia finansowych wyników prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.

Konkludując Sąd podkreśla, że strona, która posiada stałe, znaczne dochody oraz zasoby majątkowe (nieruchomość gruntowa), tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Wskazać należy, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Jednocześnie konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 372/04, niepublik.).

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.