Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1519/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 151 a § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski spr. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2021 r. sprawy ze sprzeciwu B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem sprzeciwu B.K., dalej "skarżąca", jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., dalej "Kolegium", z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W dniu 19 maja 2021 r. B.K. zwróciła się do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z.B.

Decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] Burmistrz T., dalej "Burmistrz", odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobowej w związku z koniecznością opieki nad matką Z.B., ur. [...] kwietnia 1938 r. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawczyni w większości spełnia ustawowe przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków wynikający z art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej "uśr"). Z orzeczenia bowiem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się Z.B. wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje ta niepełnosprawność, co wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła B.K. wskazując, że nie zgadza się z tak wydaną decyzją i wniosła o przyznanie prawa do dochodzonego świadczenia.

Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej "kpa") oraz art. 17 uśr uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Kolegium wyjaśniło, że w myśl art. 17 ust. 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Zgodnie z art. 17 ust. 1b uśr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W rozpoznawanej sprawie B.K. spełnia warunki określone w art. 17 ust. 1 uśr, ponieważ charakter opieki sprawowanej nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia podjęcie jej zatrudnienia. Negatywną przesłanką uniemożliwiającą w ocenie organu I instancji ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność Z.B., a zatem w świetle obowiązującego art. 17 ust. 1 b uśr nie została spełniona przesłanka dotycząca momentu powstania niepełnosprawności

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny (dalej "TK") orzekł, iż w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b uśr różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1 b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kwestię momentu powstania niepełnosprawności, należy uznać za kryterium podlegające pominięciu w ocenie stanu faktycznego i prawnego. W odniesieniu do omawianego wyroku TK, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1221/17 podkreślił, że przedmiotowy wyrok jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Wyrok ten nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji w postaci utraty mocy obowiązującej całego zakwestionowanego aktu normatywnego albo jego jednostki redakcyjnej (w niniejszym przypadku całego przepisu art. 17 ust. 1b), a jedynie wywodzonej z danego przepisu określonej normy prawnej". Oznacza to, że wyrok TK nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b uśr, lecz zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Z ugruntowanego w tym zakresie orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b uśr zgodnie z wyrokiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia. Nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1 b uśr, której niekonstytucyjność stwierdził TK w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej postawie prawnej decyzja administracyjna musi być także uznana za wadliwą. Wadliwość ta może odpowiadać przesłance rażącego naruszenia prawa. W świetle powyższego należy stwierdzić, że organ I instancji niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia TK został uznany za niezgodny z Konstytucją. Nieprawidłowa wykładnia art. 17 ust. 1b uśr doprowadziła w konsekwencji do wydania decyzji odmownej, co zdaniem Kolegium miało charakter co najmniej przedwczesny. Organ nie rozważył całości okoliczności faktycznych mających wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzję oparł na przesłance negatywnej (art, 17 ust. 1b uśr), która nie mogła stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorym członkiem rodziny. Oznacza to, że wskazany przez organ pierwszej instancji powód dla którego odmówiono przyznania odwołującej się prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rzeczywistości nie zachodzi. Przeszkody w tym zakresie nie stanowi bowiem moment powstania niepełnosprawności u matki odwołującej się.

W ocenie Kolegium nie wszystkie okoliczności sprawy zostały wzięte pod uwagę, wyjaśnione i należycie rozważone, a zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 kpa nakazującego dokładne wyjaśnienie sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela oraz art. 77 § 1 kpa nakazującego zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także z naruszeniem art. 107 § 3 kpa nakazującego uzasadnienie decyzji z rozważeniem wszystkich faktów. Stwierdzenie powyższego naruszenia obligowało organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji jest konieczne z uwagi na to, że decyzja tego organu została wydana z naruszeniem powołanych powyżej przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 138 § 2 kpa). Oznacza to, że organ I instancji wadliwie uznał, że wnioskodawczym nie może otrzymać wnioskowanego świadczenia z tego względu, że niepełnosprawność jej matki nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1 b uśr. Zarzuty zawarte w tym zakresie w odwołaniu są trafne, a organ I instancji dokonał wadliwej wykładni wskazanego przepisu. Organ odwoławczy nie mógł jednak uchylić zaskarżonej decyzji w całości i orzec co do meritum sprawy w trybie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uwzględniając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 uśr. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest to, że co do pozostałych przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a uśr organ I instancji, winien ustalić stan faktyczny sprawy, zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy sprawy w sposób zgodny z przepisami prawa oraz dokonać jego szczegółowego opisu w uzasadnieniu decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do przedstawionej powyżej oceny prawnej, w szczególności organ zweryfikuje w kontekście całokształtu okoliczności sprawy, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem przedstawionej w treści niniejszej decyzji wykładni prawa materialnego art. 17 ust. 1b, a w przypadku pozytywnej oceny, organ zobligowany będzie do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów kpa organ I instancji, któremu przekazano sprawę do ponownego rozpoznania jest bowiem związany oceną prawną organu odwoławczego i wytycznymi w zakresie wykładni przepisów prawa, znajdujących zastosowanie w tej sprawie (art. 138 § 2a kpa.).

W sprzeciwie na opisaną na wstępie decyzję wniosła o jej uchylenie i wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego w przedmiotowej sprawie. Zarzuciła naruszenie art. 138 § 2 kpa przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia (pomimo braku przesłanek zastosowania powołanego przepisu), podczas gdy powinno zapaść w organie odwoławczym rozstrzygnięcie merytoryczne. W ocenie skarżącej nie doszło do zarzucanego przez Kolegium naruszenia prawa decyzją Burmistrza z [...] lipca 2021 r. Składając odwołanie oczekiwała rozstrzygnięcia merytorycznego wydanego przez organ odwoławczy. Istnieją bowiem przesłanki do jego wydania a uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania powoduje nieuzasadnione przeciąganie postępowania.

W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co na stępuje: Sprzeciw jest zasadny.

Zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "Ppsa"), rozpoznając sprzeciw od decyzji, Sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji, ani prawidłowości zastosowania przez organ II instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasacyjnymi. Sprzeciw jest kierowany przeciwko uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma zatem charakter formalny. W ramach tak przeprowadzanej kontroli Sąd nie ma podstaw prawnych, aby odnosić się do zarzutów merytorycznych podnoszonych w skardze. Nie może również zastąpić organu odwoławczego w dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu I instancji. Szersza kontrola sądowa jest możliwa dopiero w postępowaniu ze skargi na decyzję ostateczną, kończącą postępowanie administracyjne, w którym zagwarantowane jest prawo do sądu wszystkim stronom sprawy administracyjnej oraz pełna dwuinstancyjność postępowania sądowego. Przepis art. 64e Ppsa, jako lex specialis w stosunku do art. 134 § 1 Ppsa, w sposób zasadniczy różnicuje postępowania sądowe w przedmiocie sprzeciwu bądź skargi (por. wyroki NSA z 7 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 3001/17 i z 17 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 3517/18, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z brzmieniem art. 138 § 2 kpa, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Obie zdefiniowane w art. 138 § 2 kpa przesłanki muszą wystąpić łącznie. Odstępując zatem od zasady merytorycznego rozpoznania sprawy poprzez zastosowanie art. 138 § 2 kpa i wydanie decyzji kasacyjnej, organ odwoławczy zobligowany jest do wykazania, jakie przepisy postępowania i w jaki sposób naruszył organ I instancji oraz wskazać, jakich konkretnie kwestii nie wyjaśnił, równocześnie wykazując, że ich wyjaśnienie ma istotny (a nie jakikolwiek) wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Niewyjaśnienie kwestii nie mających istotnego wpływu na wynik sprawy lub też kwestii, które organ II instancji może wyjaśnić we własnym zakresie wyklucza zastosowanie art. 138 § 2 kpa. Inaczej rzecz ujmując, uchybienie przepisom postępowania, nawet jeśli miało miejsce i jest bezsporne, a sprawa wymaga dodatkowych, ale nie kluczowych dla końcowego załatwienia sprawy wyjaśnień, wyłącza zastosowanie art. 138 § 2 kpa, które w zamyśle ustawodawcy ma być ograniczone do niezbędnego minimum. Stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania przez organ w praktyce sprowadza się do zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie, przy czym w przypadku decyzji kasacyjnej oprócz wskazania, w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnych (wyartykułowanych) przepisów postępowania, organ ma obowiązek wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy, rozumiany jako istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym zarzuconym organowi I instancji, a orzeczeniem organu I instancji. Ten związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Organ powinien więc uprawdopodobnić istnienie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Innymi słowy, powinien wykazać, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub rangi, że mogło kształtować lub współkształtować treść kwestionowanej w sprawie za pomocą odwołania decyzji lub innej formy działania organu administracji. Dopiero stwierdzenie, że to naruszenie organu mogło mieć wpływ na wynik sprawy daje przyczynek do wskazana czy ten wpływ był istotny czy też nie. Jeśli nie był istotny, to organ odwoławczy dysponuje narzędziem, w jakie wyposaża go art. 136 kpa w postaci uprawnienia do przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Takie działanie organu odwoławczego pozwala na uniknięcie skorzystania z art. 138 § 2 kpa i wydania jednego z rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 2 kpa, bez konieczności kierowania sprawy z powrotem do organu I instancji. Zatem stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia, które jednak nie mogło skutkować podjęciem odmiennego rozstrzygnięcia przez organ I instancji, obliguje organ niejako do naprawienia błędów organu I instancji w ramach prowadzonego postępowania odwoławczego i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia.

W rozpatrywanej sprawie uznanie, że organ odwoławczy nie nadużył swej kompetencji do podjęcia decyzji kasacyjnej wymagałoby stwierdzenia, że Kolegium po pierwsze: wyszczególniło przepisy proceduralne, jakim uchybił Burmistrz wydając decyzję odmowną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie: wyjaśniło, jakich okoliczności, w kontekście przesłanek prawnych i warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie ustalił Burmistrz i po trzecie: uprawdopodobniło, że ich ustalenie w ponownie prowadzonym postępowaniu może (choć nie musi) zaważyć na wyniku sprawy, tj. przesądzić o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym nawet wskazanie uchybień w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego, które bezsprzecznie miały miejsce, braków w postępowaniu dowodowym, ale takich których naprawienie w ponownie prowadzonym postępowaniu nie może zadecydować o innej treści rozstrzygnięcia wykluczałoby wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o art. 138 § 2 kpa

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w powyższym zakresie wyznaczonym przez art. 64e w zw. z art. 138 § 2 kpa doprowadziła do uwzględnienia sprzeciwu, bowiem nie zaistniały przyczyny uzasadniające wydanie przez organ odwoławczy decyzji o charakterze kasacyjnym, a Kolegium nie użyło odpowiedniej dla nich argumentacji wymaganej dyspozycją art. 11 kpa, w którym sformułowana jest zasada przekonywania oraz art. 107 § 3 kpa.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że za słuszne uznaje stanowisko organu odwoławczego, w zakresie w jakim stwierdził, że organ I instancji dokonał wadliwej wykładni art. 17 ust. 1 b uśr pomijającej treść wyroku TK z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, stwierdzając, że brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Jest to okoliczność niesporna, a argumentację przedstawioną w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji należy w całości uznać za słuszną.

W dalszej kolejności Sąd stwierdza, że jednym z warunków wydania decyzji kasacyjnej jest naruszenie przez organ I instancji przepisów postępowania. W tym kontekście Sąd stwierdza, że organ odwoławczy uchylając decyzję organu I instancji wprawdzie odwołał się do art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa przytaczając ich treść i wskazał, że uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji jest konieczne z uwagi na to, że organ I instancji winien ustalić stan faktyczny, zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy w sposób zgodny z przepisami prawa i dokonać w uzasadnieniu decyzji jego opisu co do przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a uśr. W ocenie Sądu stwierdzenie to jest nazbyt ogólnikowe i stoi w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, bowiem nie wyjaśnia, jakich okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a zatem istotnych z punktu widzenia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie ustalił organ I instancji i dlaczego nie mógł ich ustalić organ II instancji w trybie art. 136 kpa.

Po pierwsze wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a uśr osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 1a uśr ma zatem zastosowanie tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca nie należy do kręgu osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, a taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie, bowiem skarżąca jako córka należy do osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Stanowisko organu odwoławczego w zakresie, w jakim obliguje organ I instancji do dokonania ustaleń co do przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1a uśr jest zatem nieprawidłowe, bowiem przepis ten nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

W kwestii zaś zgromadzenia materiału dowodowego na potrzeby ustalenia czy skarżąca należy do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 1 uśr Sąd stwierdza, że organ II instancji nie wskazał, jakich konkretnie ustaleń nie dokonał organ I instancji, mając na uwadze fakt, że w uzasadnieniu decyzji tego organu znajduje się dość obszerny wywód, z którego wynika, że skarżąca jest córką Z.B. i nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, która tej opieki wymaga. Ustalenia organu I instancji opierał się na dość obszernym materiale dowodowym obejmującym m. in. kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego zawierający ustalenia pracownika socjalnego weryfikujące wątpliwości, o których mowa w art. 23 ust. 4aa uśr albo w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, akt zgonu H.M.B. - męża podopiecznej oraz oświadczenie skarżącej z 18 maja 2021 r. dotyczące w części I pobierania innych świadczeń z pomocy społecznych, ubezpieczenia społecznego i na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w części II zawierające informacje o osobach spokrewnionych z podopieczną oraz zobowiązanych do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej oraz w części III informację o osobie sprawującej dotychczasową opiekę nad osoba niepełnoprawną. Oświadczenie zostało podpisane przez skarżącą i zawierało oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Część II oświadczenia zawierająca informację o osobach spokrewnionych zobowiązanych do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej w rubryce dotyczącej rodziców zawierała wpis: "nie żyją". Nie wypełniono rubryk: matka, ojciec, rodzeństwo, dzieci. Z tak zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, podobnie jak jej mąż, a skarżąca będąca jej zstępną (córką) jest osobą zobowiązaną względem matki do alimentacji w pierwszej kolejności i bezsprzecznie sprawuje opiekę nad matką, którą tej opieki wymaga, zaś niepodjęcie zatrudnienia przez skarżąca jest następstwem obowiązków związanych ze sprawowaniem tej opieki. W tym kontekście uchylenie zaskarżonej odwołaniem decyzji z powołaniem się na konieczność dokonanie ustaleń, o których mowa w art. 17 ust. 1 uśr, bez wskazania co dokładnie ma ustalić organ I instancji i bez wyjaśnienia czy okoliczność ta ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy narusza art. 138 § 1 pkt 2 kpa i obliguje Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu odwoławczego. Niewykreślenie i niewypełnienie rubryk, w których mowa jest o rodzeństwie i dzieciach osoby wymagającej opieki w oświadczeniu skarżącej z dnia 18 maja 2021 r. może w istocie oznaczać, że podopieczna nie posiada rodzeństwa ani innych, poza skarżącą dzieci, tym bardziej, że inne dokumenty zgormadzone w aktach sprawy nie zwierają żadnej wzmianki na ten temat. Okoliczności te dla jasności i klarowności sprawy należy wyjaśnić, ale są to ustalenia których organ II instancji dokonać w ramach tzw. uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 136 kpa. Zauważyć jednak należy, że osoba wymagająca opieki, jak już wskazano wyżej, jest wdową, jej rodzice nie żyją i ma córkę w osobie skarżącej, która sprawuje nad nią opiekę i są to okoliczności bezsporne. Ustalenie, że podopieczna skarżącej posiada rodzeństwo nie może więc wpłynąć w sposób istotny na wynik sprawy, bowiem rodzeństwo jest zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności w braku zstępnych, a do zstępnych należy skarżąca. Nie może też w sposób istotny zaważyć na wyniku sprawy ustalenie, że podopieczna posiada inne, poza skarżącą dzieci, bowiem materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy wskazuje, że opiekę tą sprawuje skarżąca.

W ocenie Sądu zgromadzenie materiału dowodowego w wskazanym wyżej zakresie w zestawieniu z faktem, że organ odwoławczy nie wykazał, jakich konkretnie okoliczności nie ustalił organ I instancji na potrzeby przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pozwala na postawienie tezy, iż brak było podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji z powołaniem się na określoną w art. 138 § 2 kpa przesłankę, iż konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że zwrot "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest równoznaczny z nieprzeprowadzeniem przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2846/12, CBOSA). Kolegium powinno zatem uzasadnić zarówno istnienie przesłanek wymienionych w art. 138 § 2 kpa, jak również wskazać przyczyny braku skorzystania z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 kpa. W konsekwencji, uchylenie rozstrzygnięcia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji jest dopuszczalne dopiero po wykazaniu, że prowadzenie uzupełniającego postępowania jest niewystarczające. Z całą pewnością przy takim zakresie zgromadzenia materiału dowodowego jak w niniejszej sprawie ewentualne dostrzeżone braki, w pierwszej kolejności należało wyszczególnić oraz wyjaśnić czy nie mogą być uzupełnione w trybie art. 136 kpa.

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdziwszy naruszenie art. 138 § 2 kpa, na podstawie art. 151 a § 2 Ppsa orzekł o uchyleniu decyzji organu II instancji.