Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 837/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1, art. 16 ust. 2 pkt 3, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 79a § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2021 r. nr SKO.405.ŚR.635.311.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej R. S. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. S. (dalej zwana jako: "Skarżąca") reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "SKO", organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że 3 lutego 2021 r. Skarżąca zwróciła się do Burmistrza [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem B. T. Z oświadczenia Skarżącej wynika, że sprawuje ona opiekę nad ojcem, pomaga mu w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, m.in. dba o jego higienę osobistą, zmienia mu pampersy, podaje leki. Wskazała również, że jej matka legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednak ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem ([...]). Ponadto Skarżąca wskazała, że mieszka w odległości 4 km od domu rodziców, jednak przyjeżdża do rodziców dwa razy dziennie.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji wskazał, że ojciec Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [.] sierpnia 2019 r. nr [...]). Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [.] lipca 2019 r., natomiast jego niepełnosprawność istnieje od 74-go roku życia. Wobec braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej zwana w skrócie: "u.ś.r.") – B. T. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie wydane do 31 lipca 2021 r.), jednak jego niepełnosprawność powstała od 74-go roku życia. Organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność B. T. nie powstała przed 18. rokiem życia, a jest to warunek konieczny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto organ I instancji wskazał, że nie została spełniona inna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – B. T. pozostaje w związku małżeńskim ze Z. T., która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z [.] maja 2019 r. nr [...], wydane na stałe). W związku z powyższym organ odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Od powyższej decyzji R. S. złożyła odwołanie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia od dnia złożenia wniosku o jego ustalenie, tj. od dnia 3 lutego 2021 r. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu o braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 wskazała, że niniejszy artykuł w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyjaśniła, że opiekuje się ojcem od rana do wieczora, pomaga ojcu we wszystkich czynnościach życiowych, m.in. przygotowuje posiłki, ubrania, zmienia ojcu pampersy, zabezpiecza wizyty lekarskie oraz robi zakupy. Podniosła, że sprawowanie opieki nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i poruszającej się samodzielnie z trudem, nie jest możliwe przy wykonywaniu pracy zarobkowej. Ponadto Skarżąca wskazała, że jej matka nie jest w stanie pomóc jej w opiece nad B. T., gdyż sama potrzebuje pomocy ze względu na postępującą demencję starczą oraz inne problemy zdrowotne, z którymi się boryka.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2021 r., SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej zwana w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 17 u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium w uzasadnieniu wskazało, że w związku z wyrokiem TK z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później. Oznacza to, że w odniesieniu do opiekunów osób bliskich, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wskazanego w art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. Wobec powyższego Kolegium uznało, że organ I instancji błędnie zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r.

SKO wskazało jednakże, że pomimo błędnego stanowiska organu I instancji, postanowiło nie przyznać Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Za podstawę odmowy organ II instancji uznał wystąpienie przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie ustalono, że B. T. jest żonaty, a jego żona legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. SKO podkreśliło, że zgodnie z wykładnią, między małżonkami istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem. Żona jest zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, dopiero w momencie kiedy nie jest w stanie wypełnić tego obowiązku w należyty sposób (niepełnosprawność w stopniu znacznym) obowiązek ten przechodzi na osobę zobowiązaną w dalszej kolejności. W związku z powyższym Kolegium uznało, że kwestia pozostawania przez B. T. w związku małżeńskim stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce – R. S.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie R. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów zawartych w uzasadnieniu skargi. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia w oparciu o literalne brzmienie przepisu, wobec obiektywnej niemożności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej współmałżonka; naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 75, art. 76, art. 77, art. 80 k.p.a., a także art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności stanu faktycznego, a w szczególności pominięcie okoliczności, że żona B. T. jest osobą schorowaną, co wyklucza możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, co doprowadziło do wydania decyzji w oparciu o niepełny i nieoceniony należycie materiał dowodowy. Podkreśliła, że B. T. cierpi na wiele schorzeń, przez co jest całą dobę zapampersowany, nie porusza się samodzielnie, jest osobą leżącą. Mieszka z żoną, która również jest osobą schorowaną. W ostatnim czasie znacząco nasiliły się u niej kłopoty z pamięcią, pojawiły się problemy z przyswajaniem nowych informacji, orientacją w terenie oraz koordynacją wzrokowo-ruchową. Obecnie nie istnieje możliwość opieki ze strony Z. T. nad niepełnosprawnym mężem. Podniosła, że Skarżąca opiekuje się obojgiem rodziców, sprawuje nad nimi stałą i pełną opiekę.

Pełnomocnik Skarżącej podkreśliła, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest także wtedy, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny do spełnienia tego obowiązku, a opiekę tą sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić przeszkodę w przyznaniu świadczenia tylko wtedy, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Ponadto Skarżąca w chwili obecnej spełnia wszystkie przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, przede wszystkim z powodów dostrzeżonych przez Sąd z urzędu.

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 ust. 3 zzs⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374).

Przedmiotem kontroli WSA uczyniono w niniejszej sprawie decyzję SKO o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem. SKO jak również Organ pierwszej instancji powołały się w swych decyzjach odmownych na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., stwierdzając, iż małżonka ojca skarżącej nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu zaskarżonej do WSA decyzji zaznaczono, iż dokumentacja sprawy potwierdza u Z. T. wiele schorzeń, jednak w/w osoba nie jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Nie ulega kwestii, iż w/w posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Stan prawny sprawy administracyjnej odpowiada w istocie realiom sprawy o sygn. II SA/Rz 526/21. Zatem zawarte w prawomocnym wyroku z dnia 15 lipca 2021 r. o sygn. II SA/Rz 526/21, motywy posłużyły Sądowi do uzasadnienia skasowania decyzji organów obu instancji ze skargi R. S.

W zastosowanej przez Organy regulacji ustawowej – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - zamieszczono jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanka ta nie pozwala pozytywnie rozpatrzyć wniosku o przyznanie świadczenia, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Aktualnie to wyłączenie prawa do świadczenia nie ma charakteru bezwzględnego. Wyjątek od tej zasady powstaje wówczas gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Dopiero stwierdzony odpowiednim orzeczeniem u współmałżonka osoby niepełnosprawnej znaczny stopień niepełnosprawności, uprawnia właściwy organ do przyznania wnioskowanego świadczenia, oczywiście jeżeli jednocześnie wnioskodawca spełnia pozostałe warunki ustawowe - art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w postaci rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

Znaczny stopnień niepełnosprawności, do którego odwołuje się negatywna przesłanka świadczeniowa, został zdefiniowany dla potrzeb wykładni i stosowania przepisów u.ś.r. w art. 3 pkt 21 tej ustawy. Zatem przez znaczny stopień niepełnosprawności należy rozumieć na gruncie u.ś.r.: niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. obliguje w pierwszej kolejności do zbadania czy współmałżonek osoby wymagającej opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli jedno z orzeczeń wynikających z art. 3 pkt 21 ww. ustawy. Jednakże w praktyce mogą zaistnieć przypadki wyjątkowe, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, spełniającemu przesłanki z art. 17 ust. 1 i nast. u.ś.r. Byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, a do takich należy osiągnięty wiek życia, nie jest zdolny do zapewnienia jej bieżącej pomocy i opieki nad nią (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 18 marca 2021 r., o sygn. II SA/Rz 186/21, LEX).

Na dopuszczalność badania takich okoliczności pozwala ustawodawca, który przewidział w art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która ukończyła 75 lat. Ten rodzaj świadczenia rodzinnego został przewidziany dla osób niezdolnych do samodzielnego życia, jako forma rekompensaty wydatków ponoszonych na opłacenie usług opiekuńczych. Otóż zasiłek pielęgnacyjny w myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r. przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością uprawnionego do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest w świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573), jedną z cech kwalifikujących osobę do znacznego stopnia niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwia zaś przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż małżonek niepełnosprawnego. Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza w myśl art. 4 ust. 4 w/w ustawy, naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest jednocześnie cechą charakteryzującą osoby wymagające opieki od swych najbliższych w rozumieniu art. 17 ust. 1 w/w ustawy..

Ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. Ustawodawca ma świadomość, że przekroczenie określonego pułapu wiekowego, może wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem instytucji publicznej. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku 75 lat i więcej, są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczone przepisy zrównują w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, zaś cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji niepełnosprawności bądź wieku.

Wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego. Podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek o jakim mowa opiera się na domniemania braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób, które ukończyły 75 rok życia. W świetle art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (...).

Powyższe unormowania świadczą o istnieniu w systemie zabezpieczenia społecznego przepisów zakładających domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia wieku 75 lat. Brak zdolności do samodzielnego życia z przyczyn wiekowych, będzie zaś świadczyć o braku zdolności do sprawowania opieki nad członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ustawowe założenie zrównania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z osobami, które ukończyły 75 lat życia powoduje, iż w sprawach o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych powstaje konieczność dokładnego wyjaśnienia czy małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na osiągnięty wiek 75 lat, a także stan zdrowia, jest rzeczywiście zdolny do sprawowania opieki. Stwierdzenie braku takiej zdolności będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. na równi z orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności.

Dlatego jako zasadne i przekonujące skład orzekający WSA uznał stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 10 listopada 2015 r., o sygn. I OSK 910/15, LEX, gdzie pokreślono: W sytuacji, gdy ustawodawca przyjmuje domniemanie wynikające z art. 16 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 16 ust. 1 u.ś.r., że osoba w wieku 75 lat sama, co do zasady, wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku np. 83 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad urodzonym w np. 1925 r. małżonkiem, niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolna była sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z przesłanych do Sądu akt administracyjnych wynika, że osoba wymagająca opieki B. T. urodzony 15 listopada 1944 r. w chwili wydawania decyzji przez SKO liczył około 76 lat, natomiast jego małżonka urodzona 27 maja 1944 r. także ukończyła 76 lat, a zatem jest w świetle art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. uprawniona co zasiłku pielęgnacyjnego. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że matka nie jest w stanie ze względu na swe zdrowie opiekować się mężem. Matka ma żylaki i porusza się o lasce, ma także demencje starczą i zapomina leków. Z. T. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. W sprawie nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego.

Zdaniem WSA w tych okolicznościach prawnych i faktycznych rozstrzygnięcie sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stronie skarżącej należało uzależnić od wyjaśnienia czy przedmiotową opiekę obiektywnie zdolna jest sprawować małżonka osoby niepełnosprawnej. O tej kwestii nie wypowiadają się skontrolowane decyzje Wójta i SKO. Tymczasem wykładnia systemowa przytoczonych wyżej przepisów u.ś.r. nakazywała organom zwrócić uwagę na podeszły wiek małżonka, a także na związany z tym stan zdrowotny, który w świetle zgromadzonych dotychczas dowodów świadczących o braku zdolności wymienionego do samodzielnej egzystencji, obiektywnie uniemożliwiał realizację opieki nad matką wnioskodawczyni. Za przytoczonym wyżej wyrokiem NSA powtórzyć należy, iż nie można przyjąć, aby racjonalny ustawodawca zakładał, aby osoba w wieku 76 lat, legitymująca się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, cechująca się istotnymi dla samodzielnej egzystencji dysfunkcjami, była w jakimkolwiek stopniu zdolna do sprawowania opieki nad urodzonym w roku 1944 niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Jeżeli organy pomimo oświadczenia wnioskodawczyni miały wątpliwości, co do realnych możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną, to mogły zażądać od skarżącej wnioskodawczyni stosownej dokumentacji medycznej. Tymczasem poprzestano na wynikach wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., pomijając przepisy nakazujące domniemywać brak wystarczających możliwości do samodzielnej egzystencji osoby, która ukończyła 75 rok życia i nie jest w pełni sił zdrowotnych.

W świetle tych ustaleń Sądu należało potwierdzić naruszenie skontrolowaną decyzją SKO i Wójta przepisów K.p.a. o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 79a § 1, art. 80 K.p.a. w związku z przepisami prawa materialnego - art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej organy obu instancji zobligowane będą do kierowania się wykładnią przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonaną w niniejszym wyroku, co powinno prowadzić do przeprowadzenia oceny czy Z. T., jest w stanie sprawować opiekę nad swym mężem ze względu na osiągnięty wiek oraz stan zdrowia. Wynik tych ustaleń powinien zaś przekładać się na prawo skarżącej do wnioskowanego świadczenia rodzinnego. Jednocześnie WSA potwierdza stanowisko SKO na temat wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten z przyczyn wyłożonych w uzasadnieniu decyzji Kolegium, a więc potwierdzonej przez TK niekonstytucyjności w/w regulacji, nie może stanowić podstawy dla wydania decyzji odmownej.

Z powołanych przyczyn Sąd orzekł o uwzględnieniu skargi, działając na podstawie przepisów art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.