Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 553/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.119 pkt 2, art.133 par.1, art.134 par.1, art.145 par.1 pkt 1 lit.a) i c)
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art.17 ust.1, ust.1b i ust.1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z 7 kwietnia 2022 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza O. (dalej jako: organ I instancji) przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17 i art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r. poz. 615, dalej jako: u.ś.r.), odmówiono H. K. (dalej jako: strona, wnioskodawczyni lub skarżąca) ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną H. S. W uzasadnieniu wskazano, że strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 lutego 2022 r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Jak ustalono w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego babcia wnioskodawczyni wymaga opieki i pomocy we wszystkich codziennych czynnościach gospodarstwa domowego, którą zapewnia jej strona, co tym samym, uniemożliwia podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Podano również, że babcia strony jest wdową i nie może liczyć na pomoc dzieci, gdyż córka, z którą mieszka, jest osobą niepełnosprawną i jest w stanie wykonywać tylko proste czynności domowe, syn jest po udarze, ma niedowład i sam potrzebuje pomocy, a druga córka mieszka na Śląsku i ma sporadyczne kontakty z matką. Nie kwestionując faktycznego sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad babcią, organ I instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18 roku życia.

Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) powyższy przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z Konstytucją RP. Strona zarzuciła również naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. Wnioskodawczyni podała, że jej babcia jest bardzo schorowaną osobą i potrzebuje pomocy we wszystkich codziennych czynnościach domowych. Jest to opieka całodobowa, co uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Strona wyjaśniła również, że babcia jest wdową i nie może liczyć na pomoc swoich dzieci, bowiem córka, z którą mieszka, sama jest osobą niepełnosprawną i potrzebuje pomocy, natomiast syn jest po udarze, ma niedowład i także potrzebuje pomocy, zaś druga córka mieszka na Śląsku i utrzymuje sporadyczny kontakt z matką.

Decyzją z 23 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, brak było podstaw prawnych do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18 roku życia. Podano, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 28 lutego 2022 r. babcia wnioskodawczyni została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym nie dało się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 lutego 2022 r. Wymaga stałej, długotrwałej opieki i pomocy innych osób, którą zapewnia jej strona, zaś fakt prawidłowego sprawowania opieki nie jest kwestionowany. Wskazano również, że babcia wnioskodawczyni jest wdową i ma troje dzieci: córkę, która z nią zamieszkuje, ma 73 lata i jest osobą upośledzoną umysłowo od urodzenia, syna, który zamieszkuje w tej samej miejscowości, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i pobiera rentę inwalidzką oraz drugą córkę, która mieszka na Śląsku, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, lecz jak wskazała strona, jest uzależniona od alkoholu, choruje, ale nie wyraża zgody na leczenie. Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje faktu, że babcia strony wymaga pomocy osób trzecich, a strona takiej pomocy udziela. Powodem odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego jest jednak występowanie osób zobowiązanych do alimentacji w bliższym stopniu, co stanowi przesłankę wykluczającą możliwość zastosowania w sprawie art. 17 u.ś.r. Organ odwoławczy podniósł, że syn osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, natomiast okolicznością zwalniającą z obowiązku opieki nad osobą niepełnosprawną jest niepełnosprawność w znacznym stopniu. Z kolei córka zamieszkującą z osoba niepełnosprawną jest w trakcie procedury orzekania o stopniu niepełnosprawności, zaś druga córka nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a argumenty strony dotyczące jej złego stanu zdrowia nie mogą zostać przez Kolegium uwzględnione, gdyż organ odwoławczy nie ma kompetencji do wypowiadania się odnośnie do stanu zdrowia i związanych z tym możliwości funkcjonowania. Nie ma zatem obiektywnych powodów, które wskazywałyby na brak możliwości sprawowania przez nich opieki nad matką. Jednocześnie zaznaczono, że obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach.

W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła:

1. naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów przepisów u.ś.r.;

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki przez stronę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że ma ona dzieci, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek opieki nad matką;

- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny córki, czy syna względem wymagającej opieki matki, bez względu na szczególne okoliczności, wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, że w sytuacji strony nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny względem babci, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego;

2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:

- art. 77 § 1 i art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania opieki przez córki oraz syna nad niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym stanem jej zdrowia, poprzez nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej;

- art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiającego się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że żadna osoba z rodziny babci nie jest w stanie się nią zaopiekować, a ona jest jedyną osobą, która od wielu lat opiekuje się zarówno babcią, jak i jej chorą córką, i nie otrzymuje żadnego świadczenia w związku ze sprawowaną opieką. Podkreśliła, że nadal chce i może tę opiekę sprawować poprzez wykonywanie wszystkich czynności życia codziennego, poczynając od czynności pielęgnacyjnych poprzez sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, zwłaszcza, że zamieszkuje z babcią w tym samym budynku. Skarżąca zarzuciła, że Kolegium nie przeprowadziło postępowania dowodowego, którego celem byłoby wykazanie, że faktycznie któreś z dzieci mogłoby tę opiekę sprawować. W ocenie skarżącej organy winny były zwrócić się do właściwych organów w S. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego dotyczącego warunków życiowych i stanu zdrowia córki osoby wymagającej opieki. Poczynione w tym zakresie ustalenia powinny znaleźć się w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca podała również, że na dzień złożenia skargi córka osoby niepełnosprawnej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, co potwierdza dołączone do skargi orzeczenie lekarskie. Podniosła, że Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi swego rodzaju rekompensatę finansową związaną z wyjściem opiekuna osoby niepełnosprawnej z rynku pracy. Jego celem jest zatem w ogólniejszym wymiarze, częściowe uzupełnienie środków finansowych rodziny, która ponosi dodatkowe koszty związane z opieką nad osobami najbliższymi. Z tego tez względu sytuacja prawna będąca przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadniała konieczność kreatywnej interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i odstąpienia od ich literalnego sensu w celu zapewnienia zgodności wykładni przepisów z Konstytucją RP.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione wraz z argumentacją w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został zawarty przez organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, zaś skarżąca w zakreślonym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i ograniczoną współudziału edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże regulacja ta stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak stanowi jednak art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; ) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Stanowisko to zostało zanegowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 2831/19, dostępne w Internecie). NSA uznał, że wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Zdaniem NSA formalistyczna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a u.ś.r., nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Takie samo stanowisko NSA zajął w wyrokach z 14 grudnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 1939/18) oraz z 21 czerwca 2017 r. (sygn. akt I OSK 829/16, dostępne w Internecie). Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 kwietnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 1115/19) i z 25 stycznia 2021 r. (sygn. akt I OSK 2161/20, dostępne w Internecie), w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Przy czym przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1947/20, dostępny w Internecie).

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca jako wnuczka osoby niepełnosprawnej jest zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Należało zatem wyjaśnić, czy dzieci osoby niepełnosprawnej legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też – mając na uwadze orzecznictwo sądów administracyjnych - zachodzą obiektywne przeszkody w sprawowaniu przez nich opieki nad matką, która takiej opieki potrzebuje. Jak ustalono, babcia wnioskodawczyni ma 95 lat i jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe. Cierpi na szereg schorzeń i ma poważne problemy z poruszaniem się. W związku z tym wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Jak wynika akt sprawy jedna z córek, która zamieszkuje z matką, ma 73 lata i jest osobą upośledzoną umysłowo od urodzenia. Osoba taka - w ocenie Sądu - obiektywnie nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż sama nie funkcjonuje samodzielnie w środowisku i wymaga stałej pomocy. Zresztą z dołączonego do skargi orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 5 lipca 2022 r. wynika, że została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, co z mocy art. 5 pkt 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (teksty jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.) jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei syn, który zamieszkuje w tej samej miejscowości, jest po udarze mózgu. Wprawdzie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym, a jedynie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ale – jak podała skarżąca - porusza się o kulach, a w codziennym funkcjonowaniu pomaga mu żona. Należałoby zatem wyjaśnić, czy obiektywnie jest w stanie sprawować opiekę nad matką, przy uwzględnieniu jej podeszłego wieku oraz czynności, które są niezbędne przy wykonywaniu opieki, jakiej wymaga. Z akt sprawy wynika, że osoba niepełnosprawna, nad którą opiekę sprawuje skarżąca, ma także drugą córkę, ale mieszka ona daleko od miejsca zamieszkania matki i nie utrzymuje z matką kontaktu. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że osoba ta jest uzależniona od alkoholu oraz że sama ma problemy ze zdrowiem. Także w tym przypadku należałoby zweryfikować twierdzenia podawane przez skarżącą, a także dokonać oceny, czy druga córka osoby niepełnosprawnej obiektywnie jest w stanie sprawować opiekę nad matką z uwagi na wskazane przez skarżącą problemy alkoholowe.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na ocenę, czy osoby spokrewnione z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu rzeczywiście mają możliwości sprawowania funkcji opiekuńczych nad niepełnosprawną matką i są w stanie zapewnić jej odpowiednią, całodobową opiekę. Ma to zaś istotne znaczenie dla ustalenia, czy na skarżącą, jako zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności, przeszedł obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r. Jak wskazano bowiem w wyroku NSA z 4 grudnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 1947/20, dostępny w Internecie) wynik samej li tylko wykładni językowej zwrotu użytego w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.: "nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu" pozwala na zastosowanie tego przepisu do sytuacji, w których osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie żyją (i w tym sensie ich nie ma), jak również do tych wypadków, w których osoby spokrewnione w pierwszym stopniu znajdują się w innym miejscu niż miejsce zamieszkania osoby, nad którą powinna być sprawowana opieka, (tzn. nie ma ich w miejscu pobytu tej osoby, bo np. zamieszkują na innym kontynencie lub w bardzo odległym kraju i z tej przyczyny nie mogą sprawować opieki) albo znajdują się w takiej sytuacji życiowej, że nie mają możliwości dotarcia do miejsca zamieszkania osoby, nad którą powinna być sprawowana opieka (np. przebywają w zakładzie karnym) i nie są w stanie z tego powodu wywiązać się z ciążącego na nich obowiązku opieki nad wymagającym tego członkiem rodziny w miejscu jego zamieszkania. W powołanym wyżej wyroku NSA wskazano ponadto, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie stanął na stanowisku, zgodnie z którym wskazane regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (zob. np. wyroki z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16 oraz z 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/17). Wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób w pierwszym stopniu pokrewieństwa i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji zgodnie z art. 132 k.r.o. tylko w sytuacji, gdy osoby w pierwszym stopniu pokrewieństwa nie żyją, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej, a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną oraz zasadę szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo. Organ winien zatem ponownie rozpoznać sprawę, mając na uwadze powyższe wskazania Sądu.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.