Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 449/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Małgorzata Niedobylska (spr.) Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Sz 632/11 w sprawie ze skargi B. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 632/11 oddalił skargę B. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Prezydent Miasta Szczecina w dniu [...] czerwca 2010 r. wystawił wobec B. W. (dalej: skarżąca) tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący należność w kwocie 8.700 zł z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacony postój w strefie płatnego parkowania samochodu marki Renault o nr rej. [...] w okresie od 3 stycznia do 30 grudnia 2005 r. oraz koszty upomnienia w kwocie 8,80 zł. Jako podstawę prawną egzekwowanej należności organ wskazał ustawę z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 260), dalej: "u.d.p." i dwie uchwały Rady Miasta Szczecina: nr XIII/269/03 z dnia 1 grudnia 2003r. w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania, opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych Miasta Szczecina oraz sposobu ich pobierania (Dz. U. Woj. Zachodniopomorskiego z dnia 12 grudnia 2003 r. Nr 113, poz. 1932 ze zm.) i nr XXIX/576/04 z dnia 22 listopada 2004 r. zmieniającą uchwałę w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania, opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych Miasta Szczecina oraz sposobu ich pobierania (Dz. U. Woj. Zachodniopomorskiego z dnia 17 grudnia 2004 r. Nr 99, poz. 2168). Odpis tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej w dniu 16 lipca 2010 r.

Pismem z dnia 22 lipca 2010 r. B. W. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia wobec niej postępowania egzekucyjnego, obejmujące: nieistnienie egzekwowanego obowiązku i błąd co do osoby zobowiązanego oraz wniosła o umorzenie tego postępowania. Uzasadniając zarzuty argumentowała, że nie ma prawa jazdy ani umiejętności kierowania samochodem, wobec czego nie mogła go parkować w strefie płatnego parkowania. Z tego powodu nie można jej uznać za korzystającego z drogi w rozumieniu przepisów u.d.p. W okresie objętym tytułem wykonawczym należący do niej samochód był użytkowany przez osoby wspomagające ją w wykonywaniu działalności gospodarczej (członków rodziny): Z. W., G. W. i K. W. Ona zaś w tym okresie była zatrudniona na umowę o pracę na stanowisku kasjera w firmie N. Sp. z o.o. w M. i świadczyła pracę w sklepie w S. przy ul. N. Z uwagi na system pracy oraz zakaz opuszczania miejsca pracy w czasie pracy, nie była w stanie odbyć przedmiotowych postojów.

Postanowieniem z dnia [...] października 2010 r., nr [...] Prezydent Miasta Szczecina m.in. uznał za niezasadne zarzuty dotyczące nieistnienia egzekwowanego obowiązku i błędu co do osoby zobowiązanego oraz odmówił umorzenia postępowania w tym zakresie, stwierdzając, że nie zakwestionował braku posiadania przez zobowiązaną prawa jazdy, jednakże to zobowiązana jako właścicielka samochodu ponosi za niego odpowiedzialność i w braku wskazania, na wezwanie, osób odpowiedzialnych za parkowanie tego samochodu w strefie płatnego parkowania bez wniesienia stosownej opłaty, nie mógł przenieść odpowiedzialności na te osoby, ponieważ poza twierdzeniami zobowiązanej nie posiadał żadnych dowodów dokumentujących powołane okoliczności.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej: "SKO"), działając m.in. na podstawie wskazanych przepisów u.d.p., ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej: "k.p.a." i ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015), dalej:"u.p.e.a.", po rozpatrzeniu zażalenia B. W., utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Z uzasadnienia postanowienia SKO wynika, że wobec zobowiązanej zasadnie wszczęto postępowanie egzekucyjne, po uprzednim doręczeniu jej upomnienia, a podstawę egzekwowanego obowiązku określono prawidłowo powołując u.d.p. i wydane na jej podstawie uchwały. W aktach sprawy znajdują się 173 zawiadomienia o nieopłaconym postoju samochodu należącego do zobowiązanej w strefie płatnego parkowania w Szczecinie, a wystawione przez różnych inspektorów strefy, które są wystarczającym dowodem, potwierdzającym fakt parkowania tego samochodu bez wniesienia stosownej opłaty. Skoro na wezwanie organu zobowiązana nie przedłożyła żadnych dowodów odnośnie tego, jakie osoby i w jakim konkretnie okresie użytkowały jej samochód, to organ nie miał obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie lub poszukiwania dowodów celem udokumentowania zarzutów zobowiązanej, więc prawidłowo przyjął domniemanie, że osobą korzystającą z drogi była B. W., jako właścicielka samochodu i zgodnie z prawem uznał ją za zobowiązaną do zapłaty należności objętych tytułem wykonawczym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. B. W. wniosła o uchylenie postanowienia SKO, zarzucając naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania. Argumentowała, że nie posiadając prawa jazdy i umiejętności kierowania samochodem nie może być osobą zobowiązaną w rozumieniu przepisów egzekucyjnych, natomiast samochód faktycznie użytkowały inne osoby i to one parkowały w strefie płatnego parkowania, co dostatecznie wykazała.

W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi. Podtrzymało stanowisko dotychczas wyrażone w tej sprawie.

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem skargi jest akceptowane przez organ odwoławczy stanowisko organu egzekucyjnego (będącego jednocześnie wierzycielem) odnośnie zgłoszonego przez skarżącą, jako zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym, zarzutu w sprawie prowadzenia przeciwko niej tego postępowania, opartego na przepisie art. 33 § 4 u.p.e.a. tj. zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku i błędu co do osoby zobowiązanego. Z tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzone jest przeciwko skarżącej postępowanie egzekucyjne, a także z upomnienia poprzedzającego wszczęcie tego postępowania, jakie skarżącej zostało wcześniej doręczone, wynika, że przedmiotem egzekucji jest należność pieniężna w kwocie odpowiadającej wielokrotności opłaty dodatkowej pobieranej z tytułu parkowania w roku 2005 samochodu marki Renault o nr rej. [...], którego skarżąca jest właścicielką, w różnych miejscach Szczecina, dniach i godzinach, bez uiszczenia należnych opłat postojowych, wynikających ze 173 zawiadomień wystawionych w tym okresie przez różnych inspektorów strefy płatnego parkowania, zaś podstawę prawną egzekwowanego obowiązku stanowią przepisy u.d.p. oraz przepisy wskazanych z daty i numerów uchwał Rady Miasta Szczecina.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że obowiązek poniesienia opłat dodatkowych z tytułu nieopłaconego postoju w strefie płatnego parkowania został określony w przepisach u.d.p. W myśl art. 13 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłaty m.in. za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania ustalonej przez radę gminy (radę miasta). Opłatę tę pobiera się, jak to określa art. 13b tej ustawy, za par-kowanie pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania, w wyznaczonym miejscu, w określone dni robocze, w określonych godzinach lub całodobowo. Ustalając strefę płatnego parkowania rada gminy (miasta) ustala też wysokość stawek opłaty oraz określa sposób ich pobierania, może też wprowadzić opłaty abonamentowe lub zryczałtowane oraz zerową stawkę opłaty dla niektórych użytkowników drogi (art. 13 ust. 4). Za nieuiszczenie opłat w strefie płatnego parkowania pobiera się opłatę dodatkową, której wysokość oraz sposób jej pobierania również określa rada gminy (art. 13f ust. 1 i 2). Opłaty te, a więc zarówno opłatę za parkowanie w strefie płatnego parkowania, jak i opłatę dodatkową za nieuiszczenie tej opłaty, pobiera zarząd drogi, a w przypadku jego braku - zarządca drogi (art. 13b ust. 7 i art. 13f ust. 3), którym w przypadku dróg publicznych (ulic) położonych w granicach miasta na prawach powiatu, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, jest prezydent miasta (art. 19 ust. 5), jak ma to miejsce w przypadku miasta Szczecina.

Powołane przepisy stanowią, że obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa. Winien on być wykonany niezwłocznie po wystąpieniu określonego stanu faktycznego (zaparkowanie w strefie płatnego parkowania; nieuiszczenie opłaty parkingowej), z wystąpieniem którego ustawa wiąże ten obowiązek. Zawiadomienie o nieopłaconym postoju w strefie płatnego parkowania, jak to w rozpatrywanej sprawie miało miejsce w 173 przypadkach wskazanych w upomnieniu z dnia 29 stycznia 2010 r., stanowi dla korzystającego z drogi wystarczającą informację o obowiązku uiszczenia takiej opłaty.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji osoba nabywająca na własność pojazd samochodowy jest podmiotem korzystającym przy jego pomocy z drogi publicznej, chyba że odda go w używanie innej osobie na podstawie umowy cywilnoprawnej (leasing, dzierżawa, najem itp.), tracąc tym samym fizyczne nad nim władztwo. Tak więc, skoro władztwo fizyczne nad pojazdem samochodowym sprawowane jest z reguły przez jego właściciela, a obowiązek uiszczenia opłaty, o jakiej mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p., związany jest z parkowaniem tego pojazdu w strefie płatnego parkowania, tj. z fizycznym pozostawieniem go w określonym miejscu, to oczywistym jest w tych warunkach wniosek, że to właściciela pojazdu samochodowego omawiana ustawa uważa za korzystającego z drogi publicznej, po której pojazd ten się porusza i to niezależnie od tego, czy korzysta on z tej drogi osobiście, czy też przez inne osoby, którym okazjonalnie oddał on ten pojazd w fizyczne władanie. Skoro zatem korzystającym z pojazdu samochodowego, a tym samym z drogi publicznej, jest z reguły jego właściciel (współwłaściciel), to jest oczywistym, że w razie stwierdzenia braku wniesienia opłaty parkingowej zarządca drogi, a więc podmiot uprawniony do poboru tych opłat, we właścicielu pojazdu upatruje zobowiązanego z mocy samego prawa do uiszczenia opłaty dodatkowej, chyba że ten wykaże, że wyzbył się władztwa fizycznego nad pojazdem na rzecz innej osoby, czy to na skutek własnego oświadczenia woli, czy też wbrew własnej woli (na skutek np, bezprawnego działania tej osoby).

Sąd pierwszej instancji uznał, że poza sporem w rozpatrywanej sprawie pozostaje, że będąca przedmiotem egzekucji kwota pieniężna stanowi (wraz z kosztami upomnienia) konsekwencję stwierdzenia przez powołanych do tego inspektorów strefy płatnego parkowania braku poniesienia w 173 przypadkach opłaty za parkowanie samochodu osobowego marki Renault o nr rej. [...] w strefie płatnego parkowania w okresie od 3 stycznia do 30 grudnia 2005 r. Niespornym jest też w istocie fakt, że wskazany wyżej pojazd stanowił w tym okresie własność prowadzącej działalność gospodarczą B. W., był wykorzystywany przez nią w tej działalności, będąc bezpośrednio używanym przez osoby przez nią zatrudnione lub wspomagające ją w tej działalności, co przez samą skarżącą przyznane zostało w piśmie zawierającym zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego i co potwierdza treść samej skargi. W świetle tych niespornych okoliczności w pełni zasadnym jest zatem stanowisko organów obu instancji, że pozbawionym uzasadnionych podstaw jest postawiony przez zobowiązaną zarzut egzekucyjny oparty na podstawach wymienionych w art. 33 pkt 1 i 4 u.p.e.a, a więc zarzut nieistnienia obowiązku oraz zarzut błędu co do osoby zobowiązanego. Jak to już wyżej podkreślono, obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej w związku z brakiem uiszczenia należnej opłaty postojowej w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem powstającym z mocy samego prawa, podobnie jak sam obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej, tak więc skoro nie jest kwestionowanym fakt niespełnienia tego obowiązku, co dokumentują sporządzone przez inspektorów strefy płatnego parkowania zawiadomienia kierowane do użytkownika pojazdu poprzez pozostawienie -jak na to wskazuje stosowana w owym czasie praktyka - w widocznym miejscu pod wycieraczką szyby samochodowej, to oczywiście bezzasadna jest teza o nieistnieniu obowiązku, jak i teza o istnieniu błędu co do osoby zobowiązanego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji jest oczywiste, że zgłaszane przez zobowiązaną wnioski dowodowe zmierzały do wykazania okoliczności faktycznych nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc okoliczności, które pozostawały obojętne z punktu widzenia zasadności zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych, w szczególności zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego. Rozpatrując zgłoszone zarzuty organ egzekucyjny nie zaniechał czynności zmierzających do oceny ich zasadności, skoro wezwał skarżącą do wskazania osób, które w konkretnych przypadkach korzystały z drogi publicznej w strefie płatnego parkowania przy użyciu spornego samochodu, mając do takiego używania odrębny tytuł prawny, co jednakże okazało się wezwaniem bezskutecznym.

Wszystkie wyżej wymienione powody zdecydowały o tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał kontrolowane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. za zgodne z prawem.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła B. W., zaskarżając go w całości. Wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wnosząca skargę kasacyjną, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

* art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błędną negatywną ocenę zgłaszanych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, mającą wpływ na wynik sprawy skutkującą bezzasadnym oddaleniem skargi, podczas gdy właściwe rozważanie zarzutów naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., powinno prowadzić do przyjęcia, iż B. W. nie wykonała przypisanych jej postojów w strefie płatnego parkowania, a zaskarżona decyzja powinna być uchylona w całości;

* art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną negatywną ocenę zgłoszonego w skardze zarzutu naruszeniaprzepisów postępowania egzekucyjnego w administracji skutkujące bezzasadnym oddaleniem skargi, podczas gdy organ egzekucyjny w sposób niezasadny zaniechał przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie korzystającego z dróg publicznych w zakresie, w jakim czynności zmierzały do rozpoznania zarzutu B. W. błędu co do osoby zobowiązanej, podczas gdy istotnym elementem gwarancji procesowych zobowiązanego jest nałożony na organy obowiązek wyjaśnienia, czy nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanej, co zobowiązuje organ do badania czy obowiązek objęty tytułem wykonawczym został nałożony na właściwą osobę,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 33 pkt 1 i 4 u.p.e.a. poprzez uznanie za nietrafne zgłaszanych przez skarżącą zarzutów nieistnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym nr [...]z dnia [...] czerwca 2010 r. wystawionym przez Prezydenta Miasta Szczecina oraz błędu co do osoby zobowiązanego, podczas gdy przedmiotowe zarzuty zasługiwały na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja powinna być uchylona w całości;

II. prawa materialnego:

* przez jego błędną wykładnię, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. polegającą na przyjęciu, że za "korzystającego z dróg publicznych" w rozumieniu art. 13 ust. 1 u.d.p. może być uznany właściciel pojazdu choćby fizycznie nie użytkował pojazdu (nie kierował pojazdem) i choćby nie posiadał prawa jazdy, ani umiejętności prowadzenia pojazdu, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 13 ust. 1 u.d.p. prowadzi do wniosku, że "korzystającym z drogi" może być jedynie osoba rzeczywiście (fizycznie) korzystająca z drogi publicznej jako kierowca, a nie może być za "korzystającego z drogi" uznana osoba, która nie posiada prawa jazdy, ani umiejętności prowadzenia pojazdu;

* poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. polegające na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że "korzystającym z drogi" jest z reguły właściciel albowiem to on sprawuje stałe faktyczne władztwo nad rzeczą i na nim z mocy prawa spoczywa obowiązek uiszczenia opłat za parkowanie w strefie płatnego parkowania i jednocześnie na uznaniu za "korzystającego z drogi" B. W., podczas gdy skarżąca nigdy faktycznie sama nie korzystała z pojazdu nie posiadając uprawnień, ani umiejętności do prowadzenia pojazdów, lecz na stałe przekazała pojazd do korzystania innym osobom (ujawnionym w postępowaniu egzekucyjnym).

Uzasadniając zarzuty wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że wyrok Sądu pierwszej instancji narusza prawo i powinien zostać uchylony, ponieważ ten Sąd przyjął błędną wykładnię art. 13 u.d.p. uznając, że korzystającym z pojazdu jest jego właściciel choćby faktycznie go nie użytkował, ale wyraził zgodę na jego użytkowanie przez osobę trzecią. Wykładnia ta jest nieprawidłowa, gdyż nie uwzględnia faktu, że obowiązek uiszczenia opłaty postojowej powstaje z powodu fizycznego użytkowania drogi. Skoro tak, to obowiązek uiszczenia opłaty postojowej winien obciążać osobę kierującą pojazdem, a nie jego właściciela, o ile ów właściciel nie jest jednocześnie korzystającym z drogi. Zaprezentowany przez Sąd sposób rozumienia tego przepisu nie da się pogodzić z jego literalną treścią oraz jego prawidłową wykładnią językową i celowością. Sąd pierwszej instancji również błędnie zastosował ten przepis, bowiem w sposób nieuprawniony uznał, że skarżąca samodzielnie korzystała z pojazdu, podczas gdy faktycznie przekazała go do korzystania na stałe innym osobom, ujawnionym w toku postępowania egzekucyjnego. Nie miała zatem fizycznego (faktycznego) władztwa nad pojazdem i dlatego nie mogła naruszyć prawa. Ponadto Sąd I instancji pominął okoliczność, że w okresie wskazanym w tytule wykonawczym skarżąca świadczyła pracę w innym miejscu i nie była w stanie odbyć przedmiotowych postojów, na dowód czego wniosła o zażądanie od pracodawcy przedstawienia grafików ilustrujących jej czas pracy. Organ jednak w żaden sposób nie odniósł się do tego wniosku dowodowego. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną zaskarżony wyrok narusza prawo także z tego powodu, że Sąd pierwszej instancji zaakceptował błędnie przeprowadzone postępowanie dowodowe w tej sprawie, sprowadzające się do przyjęcia domniemania, że skarżąca jako właścicielka pojazdu korzystała z drogi i nie uiszczała opłat za postój, mimo że nie ma prawa jazdy (co jest okolicznością znaną organowi z urzędu), a z pojazdu korzystały osoby pomagające jej w wykonywaniu działalności gospodarczej: Z. W., G. W. i K. W., które nie zostały przesłuchane w charakterze świadków, pomimo wniosku w tym zakresie. Ich zeznania miały wpływ na wynik sprawy, ponieważ to oni użytkowali pojazd. Zdaniem skarżącej, obalenie domniemania, że właściciel pojazdu jest jednocześnie osobą korzystającą z tego pojazdu polega na wykazaniu, że nie był on osobą korzystającą z drogi i nie musi udowodnić, że korzystającym z drogi była inna osoba. Niemniej B. W. uprawdopodobniła, że przedmiotowe postoje wykonały inne osoby. W sytuacji, gdy wnosząca skargę kasacyjną, kwestionując tytuł wykonawczy, zarzuciła błąd co do osoby zobowiązanej organ powinien rozpatrzyć ten zarzut, uwzględniając materiał dowodowy przedłożony przez stronę do akt sprawy. Brak uwzględnienia tego materiału dowodowego przez organ i zaaprobowanie tego stanu rzeczy przez Sąd pierwszej instancji skutkuje wadliwością zaskarżonego wyroku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie nie skorzystało z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, poza nieważnością postępowania, którą bierze pod rozwagę z urzędu, a która w niniejszej sprawie nie występuje. Powyższe oznacza, że kontrola kasacyjna wyroku Sądu I instancji przeprowadzana jest wyłącznie w granicach zakreślonych przez stronę w podstawach i zarzutach zawartych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Nietrafne są zarzuty dotyczące błędnej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p., korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Opłatę tę pobiera się za parkowanie pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania, w wyznaczonym miejscu, w określone dni robocze, w określonych godzinach lub całodobowo (art. 13b ust. 1 u.d.p.). Z kolei stosownie do treści art. 13f ust. 1 u.d.p., za nieuiszczenie opłat, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, pobiera się opłatę dodatkową. Rada gminy (rada miasta) określa wysokość opłaty dodatkowej, o której mowa w ust. 1, oraz sposób jej pobierania. Wysokość opłaty dodatkowej nie może przekroczyć 50 zł (art. 13f ust. 2 u.d.p.).

Z powyższych regulacji wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie i opłaty dodatkowej, jeżeli ta pierwsza nie zostanie uiszczona, jest obowiązkiem wynikającym z mocy prawa. W tym zakresie nie jest zatem wymagane konkretyzowanie obowiązku w drodze indywidualnego aktu administracyjnego.

Ponadto z treści art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej i ewentualnie opłaty dodatkowej, obciąża korzystającego z dróg publicznych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, użyte przez ustawodawcę pojęcie "korzystający" obejmuje, poza właścicielem pojazdu, również inne osoby, tj. osoby korzystające z pojazdu na podstawie tytułu prawnego, za zgodą właściciela, jak i osoby działające bez takiego tytułu czy zgody. Nie oznacza to jednak, że to wierzyciel jest obowiązany wskazać, iż do uiszczenia opłaty parkingowej oraz opłaty dodatkowej jest zobligowany inny podmiot aniżeli właściciel pojazdu. Wierzyciel ma bowiem prawo domniemywać, iż korzystającym z drogi publicznej jest z reguły właściciel pojazdu i w związku z tym to na nim spoczywa obowiązek ponoszenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p.

Taka wykładnia przepisów jest zgodna z poglądem wyrażonym w tej kwestii przez Sąd I instancji, który uznał, że skoro korzystającym z pojazdu samochodowego, a tym samym z drogi publicznej, jest z reguły jego właściciel (współwłaściciel), to w razie stwierdzenia braku wniesienia opłaty parkingowej, we właścicielu pojazdu należy upatrywać zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej, chyba że ten wykaże, że wyzbył się władztwa fizycznego nad pojazdem na rzecz innej osoby, czy to na skutek własnego oświadczenia woli, czy wbrew własnej woli. Zasadnie uznał Sąd I instancji, że brak formalnych uprawnień do kierowania pojazdem, czy rzeczywistych umiejętności w tym zakresie jest bez znaczenia, skoro korzystającym z drogi nie musi być wyłącznie kierujący pojazdem. Skoro jednak władztwo fizyczne nad pojazdem sprawowane jest z reguły przez jego właściciela, a obowiązek uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust.1 pkt 1 u.d.p. związany jest z parkowaniem tego pojazdu w strefie płatnego parkowania, tj. z fizycznym pozostawieniem go w określonym miejscu, to oczywistym jest wniosek, że to właściciela pojazdu omawiana ustawa uważa za korzystającego z drogi publicznej, po której pojazd ten się porusza, niezależnie od tego czy korzysta on z tej drogi osobiście, czy przez inne osoby, którym okazjonalnie oddał ten pojazd w fizyczne władanie.

Kierowanie egzekucji do właściciela samochodu opiera się zwykle na dwóch powiązanych elementach. Pierwszym jest domniemanie faktyczne, że to właściciel samochodu jest korzystającym z dróg publicznych. Do przyjęcia takiego domniemania uprawniają zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Jeśli ktoś jest właścicielem samochodu, to przede wszystkim on z niego korzysta. Drugim elementem jest założenie, że jeśli właściciel samochodu z niego w danym dniu nie korzystał to wie, kto to uczynił (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 591/08, publik. Lex nr 544582).

Niesporne jest w rozpoznawanej sprawie, że B. W. była w omawianym okresie właścicielem przedmiotowego pojazdu, był on wykorzystywany przez nią w prowadzonej działalności gospodarczej, a bezpośrednio używany przez osoby przez nią zatrudnione lub wspomagające ją w tej działalności. Nie był kwestionowany również brak spełnienia obowiązku uiszczenia należnej opłaty za postój pojazdu należącego do skarżącej, a także związanego z tym obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej. Ani orzekające w sprawie organy, ani Sąd I instancji, nie twierdziły, że to B. W. osobiście wykonała postoje podlegające opłacie. Nie miały zatem prawnie doniosłego znaczenia wskazywane przez skarżącą okoliczności związane ze świadczeniem przez nią pracy w czasie przedmiotowych postojów, w innym miejscu i bez możliwości jego opuszczenia. Z tego względu brak było podstaw do przeprowadzania dowodów na tę okoliczność. Wbrew twierdzeniom skarżącej, ani organy, ani Sąd pierwszej instancji nie pominęły wskazywanych okoliczności i odniosły się do wniosków dowodowych w tym zakresie, uznając jednak, że skoro właściciel pojazdu nie udowodnił, że korzystającym z drogi w określonym miejscu i czasie, była inna (konkretna) osoba, to jego obciąża obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej, a zgłaszane wnioski dowodowe zmierzały do wykazania okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Należy zaznaczyć, że w sytuacji kiedy korzystającym z drogi publicznej jest inna osoba, a nie właściciel pojazdu, to błąd co do osoby może stanowić podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zaległych opłat. Trzeba jednak podkreślić, że to nie organ egzekucyjny nakłada na korzystającego z drogi publicznej obowiązek uiszczenia należnej opłaty, gdyż jest to obowiązek wynikający z mocy samego prawa. Oznacza to, że organ nie ma możliwości by prowadzić postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie osoby faktycznie korzystającej z drogi publicznej. W tej sytuacji, organ egzekucyjny ma prawo domniemywać, że korzystającym z dróg publicznych był właściciel samochodu. Ten ostatni zaś może dochodzić swych racji, podnosząc w toku postępowania egzekucyjnego zarzut na podstawie art. 33 pkt 4 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 129/11 oraz powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo, Lex nr 1080930).

Wbrew twierdzeniom skarżącej, do obalenia powyższego domniemania nie jest wystarczające udowodnienie, że korzystającym z dróg nie był właściciel, ale konieczne jest wykazanie, kto konkretnie kierował pojazdem w określonym dniu i czasie.

Skoro zatem skarżąca zaprzeczała, aby w określonych dniach i miejscach korzystała z dróg publicznych przez zajęcie miejsc parkingowych w strefie płatnego parkowania, a nie jest kwestionowane, że inne osoby korzystały w ten sposób z dróg publicznych przy użyciu pojazdu należącego do skarżącej, to te osoby potencjalnie mogłyby być zobowiązane do uiszczenia opłaty dodatkowej w miejsce właściciela pojazdu. Wykazanie powyższych okoliczności obciąża jednak nie organ egzekucyjny, ale skarżącą, jako właściciela pojazdu.

We wniesionych zarzutach skarżąca podniosła, że wobec braku uprawnień do kierowania pojazdami i umiejętności w tym zakresie, przekazała pojazd innym osobom do korzystania, wskazując, że w okresie objętym tytułem wykonawczym przedmiotowy samochód użytkowali członkowie jej rodziny tj. G. W., Z. W. i K. W. Organ egzekucyjny wezwał B. W. do wskazania osób, które kierowały przedmiotowym pojazdem w dniach i godzinach wymienionych w upomnieniu, ze wskazaniem imienia, nazwiska, adresu oraz daty korzystania z pojazdu, a także do przedstawienia umowy użyczenia pojazdu lub oświadczenia osób korzystających z pojazdu. Wprawdzie skarżąca podała adresy zamieszkania wymienionych członków rodziny, ale nie wykonała w całości wezwania organu egzekucyjnego, gdyż nie wskazała, która z osób wykonywała poszczególne postoje, w określonych dniach i godzinach, nie przedłożyła też oświadczeń osób korzystających z pojazdu. Ogólne wskazanie kilku osób korzystających z pojazdu, bez sprecyzowania, która z nich wykonywała poszczególne postoje, nie może skutecznie podważyć domniemania, że to właściciel samochodu był osobą korzystającą z drogi publicznej.

W tej sytuacji nieuzasadnione są zarzuty naruszenia wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania administracyjnego, polegające na zaniechaniu przez organ egzekucyjny przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie korzystającego z dróg publicznych.

Za bezpodstawny należy też uznać zarzut, że skarżąca nie odbierała osobiście korespondencji w sprawie, bo od pięciu lat nie zamieszkuje pod adresem, pod którym dokonywano doręczeń. Jak wynika z akt sprawy, upomnienie pod wskazanym adresem B. W. odebrała osobiście w dniu 1 marca 2010r., nie informowała organu o zmianie miejsca zamieszkania, ani nie podała innego adresu do doręczeń, a następnie ustanowiła pełnomocnika, który w jej imieniu wniósł zarzuty i któremu były doręczane wszystkie pisma w niniejszej sprawie.

Uznać zatem należy, że zarzuty skargi są nieuzasadnione, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.