Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1141/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta G. decyzją z dnia 7 kwietnia 2021 r., znak: [...] odmówił przyznania skarżącej B. P. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad C. D., data urodzenia: [...] 1947 r., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu 11 marca 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem C. D. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że ww. tj. osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 9 lutego 2021 r., znak: [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G, zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 stycznia 2021 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Ww. jest żonaty, żona W. D. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia lekarskiego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" w G wynika, iż W. D. leczona jest z powodu choroby przewlekłej - przeciwwskazana praca fizyczna, nie może sprawować opieki nad niepełnosprawną osobą. B. P., tj. osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest córką osoby wymagającej opieki i oświadczyła, że nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki ojcem. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 marca 2021 r. wynika, że skarżąca nie pracuje od 2013 r. (utrata pracy nie miała związku z opieką nad ojcem). Opiekę nad ojcem sprawuje od stycznia 2021 r. W związku z powikłaniami po zakażeniu Covid ojciec nie jest w stanie samodzielnie zabezpieczyć sobie potrzeb związanych z codzienną egzystencją a pomoc i wsparcie ze strony wspólnie z nim zamieszkałej rodziny jest niewystarczające. Opieka córki polega na: przebieraniu, myciu, higienie osobistej, kąpieli, wyjazdach do lekarza, w usprawnianiu ojca (chodzenie po mieszkaniu), wykupywaniu leków, wykonywaniu cięższych prac porządkowych. Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca dołączyła oświadczenie, z którego wynika, iż zstępni, tj. trzej synowie C. D. nie mogą się nim opiekować ze względu na wykonywanie pracy zawodowej.

Organ podkreślił, mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 - zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - że do chwili obecnej wyrok ten nie został zrealizowany poprzez zmianę przepisów, a zatem zobowiązany jest do stosowania ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, niezależnie od własnej oceny co do związania treścią wyroku TK. W tym stanie rzeczy, nie została spełniona przesłanka warunkująca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła sprzeczność z przepisami prawa, tj. art. 17 ust. 1b ustawy w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, którym uznano niekonstytucyjność ww. przepisu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 czerwca 2021 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie Kolegium stanowisko organu I instancji w zakresie niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności ww. przepisu. SKO wskazało na treść ww. wyroku TK i podkreśliło, że w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, co wynika z podstawowych zasad krajowego porządku prawnego.

Organ odnosząc do kwestii spełnienia pozostałych przesłanek uprawniających do przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał, że z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 marca 2021 r. w formie rozmowy telefonicznej w związku z zagrożeniem epidemicznym w kraju (Covid - 19) wynika, iż skarżąca od 2013 r. nie pracuje zawodowo, w okresie od marca 2013 r. do 2017 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w G jako osoba bezrobotna, a w 2017 r. wyrejestrowała się z PUP. Oświadczyła, że jej rezygnacja z zatrudnienia była spowodowana urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Od 2013 r. nie podejmowała innego zatrudnienia ani pracy zarobkowej. Od stycznia 2021 r. skarżąca zam. G, ul. [...] sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem C. D., zam. G, ul. [...]. Ojciec ma powikłania pocovidowe, jest w złym stanie i nie może bez pomocy innych samodzielnie funkcjonować w miejscu zamieszkania. Ojciec zamieszkuje wspólnie ze schorowaną żoną i dwójką synów pracujących. Skarżąca sprawuje opiekę w formie pomocy podczas przebierania, mycia i kąpieli, uczestniczy w procesie leczenia, wykupuje leki, wozi do lekarza, wykonuje prace porządkowe, uczestniczy w usprawnianiu ojca. Opieka zajmuje ok. 6 godzin dziennie.

Kolegium podkreśliło następnie, że ojciec skarżącej - osoba wymagająca opieki - jest żonaty, jednakże jego żona (matka skarżącej) nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności i wedle załączonego zaświadczenia lekarskiego ZOZ [...] w G z powodu przewlekłej choroby na którą jest leczona nie może sprawować opieki nad mężem. Niemniej jednak, w ocenie Kolegium, orzeczenia tego nie jest w stanie zastąpić oświadczenie skarżącej oraz zaświadczenie lekarskie, iż W. D. nie może się opiekować mężem gdyż jest "schorowana", skoro przepis ustawy jest w tej materii jasny i nie podlega innej interpretacji. Tym samym, skoro ww. pozostaje w związku małżeńskim i jego żona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to należało orzec o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Niezależnie od powyższego SKO wskazało, że C. D. ma jeszcze trzech synów, z których dwóch zamieszkuje wraz z ojcem, a fakt, że pracują oni zawodowo, nie zwalnia ich z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego.

Organ odwoławczy, wskazując następnie na konieczność istnienia związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym - podkreślił, że w sprawie brak jest takiego związku. Jakkolwiek osoba wymagająca opieki ze względu na występującą niepełnosprawność i podeszły wiek wymaga opieki i pomocy osób drugich, to sprawowana przez skarżącą opieka, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszała ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez skarżącą niewątpliwie można zaliczyć pomoc w czynnościach higienicznych. Natomiast takie czynności jak: wykupywanie lekarstw, wożenie do lekarza, wykonywanie prac porządkowych, niewątpliwie są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Sama skarżąca wskazała w oświadczeniu, iż wykonywanie tych czynności zajmuje jej ok. 6 godzin dziennie. Ponadto są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z powyższego bezspornie wynika, iż zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Reasumując, w ocenie Kolegium, ustalony stan faktyczny nie daje podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec ojca;

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy poprzez błędną wykładnię i zaniechanie wykładni

systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonkę

orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną

przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co

doprowadziło do niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia;

- art 132 k.r.o. poprzez przyjęcie, że nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy wobec stanu zdrowia jej mamy zmuszona była podjąć się opieki nad chorym tatą i nie jest w stanie podjąć innej pracy zarobkowej, choćby w wymiarze niepełnego etatu;

- art 6, art. 8, art. 9, art 77 § 1 w zw. z art 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się przez nią z przedmiotowym wnioskiem w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki posiada żonę nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba, to jest jej matka może sprawować opiekę nad mężem - co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

- przyjęcie, że czas wykazany w oświadczeniu, w którym podała ona na

realizację działań na rzecz ojca w wymiarze 6 godzin dziennie, jak też zakres

wykonywanych czynności skutkuje tym, iż nie może podlegać kwalifikacji do

całodobowej opieki, podczas gdy już orzeczenie o znacznym stopniu

niepełnosprawności i karty leczenia jej ojca potwierdzają konieczność

rzeczywistej i stałej sprawowanej w ramach obowiązku alimentacyjnego opieki nad niepełnosprawnym ojcem i taką też opiekę świadczy ona w rozszerzającym się permanentnie wymiarze, a w związku z czym nie w stanie podjąć pracy zarobkowej;

- przyjęcie, iż fakt zamieszkiwania przez jej ojca z dwoma synami, którzy

zarobkują, jeden jako kierowca w delegacjach, a drugi w ramach pracy zmianowej

wyklucza ustalenie, iż w celu opieki nad ojcem zmuszona ona była

do rezygnacji z zatrudnienia, podczas gdy stan zdrowia ojca i mamy, spowodowały,

że podjęła się opieki nad ojcem rezygnując z aktywności zawodowej.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji organu I instancji oraz o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci:

1) zaświadczenia lekarskiego z 5 lipca 2021 r. wydanego przez lekarza chorób wewnętrznych na rzecz jej matki, wykazującego, że jej stan poprawie nie uległ; 2) historii wizyt jej ojca z Poradni Psychiatrycznej z 6 lipca 2021 z rozpoznaniem otępienie naczyniowe; 3) karty informacyjnej leczenia jej ojca w Specjalistycznym Szpitalu [...] w G z rozpoznaniem niedookreślone zapalenie płuc z 28 listopada 2020 r.; 4) karty informacyjnej leczenia jej ojca w Specjalistycznym Szpitalu [...] w G z rozpoznaniem obustronne zapalenie płuc w przebiegu C0VID-19, cukrzyca t. 2 świeżo wykryta, leczona dietą, stłuszczeniowo toksyczne zapalenie wątroby, miażdżyca uogólniona, encefalopatia wielopłaszczyznowa z 15 grudnia 2020 r.; 5) karty informacyjnej leczenia jej ojca w Specjalistycznym Szpitalu [...] w G z rozpoznaniem stan po obustronnym zapaleniu płuc w przebiegu C0VID-19, stłuszczeniowo toksyczne zapalenie wątroby, kamica pęcherzyka żółciowego, nieprawidłowa glikemia na czczo, torbiele wątroby, miażdżyca uogólniona, encefalopatia wielopłaszczyznowa, zespół psychoorganiczny otępienny średniego stopnia, otyłość, erytodermia, odleżyna pośladka lewego z 31 grudnia 2020 r.

W razie uwzględnienia skargi skarżąca wniosła ponadto o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W pismach procesowych z dnia 16 lipca 2021 r., 20 i 29 grudnia 2021 r. skarżąca wniosła o włączenie do materiału dowodowego: 5 zdjęć klamek zabezpieczonych w mieszkaniu jej ojca, na okoliczność wykazania konieczności zabezpieczenia lokalu przed niekontrolowanymi zachowaniami chorego, wykonane we wrześniu 2021 r. RTG kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego jej matki z 15 września 2021 r.; RTG kręgosłupa stawu kolanowego prawego jej matki, z dnia 15 września 2021 r.; Raportu ambulatoryjnego EKG jej matki, z 18 sierpnia 2021 r.; Wycinków EKG z 18 sierpnia 2021 r. jej matki, na okoliczność wykazania stanu chorobowego, co do zdarzeń występujących po dacie lipca 2021 r.; Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności umiarkowanym wydanego 30 listopada 2021 r. na rzecz jej matki na okoliczność wykazania stanu chorobowego, rodzaju schorzeń, datowanego od 59-roku życia, wymogów częściowej pomocy i wsparcia, stanu zdrowia wymogów poradnictwa rehabilitacyjnego; Zaświadczenia z 2 listopada 2021 r., wydanego przez pracodawcę na rzecz brata skarżącej - K. D., potwierdzającego wymóg dużej dyspozycyjności w pracy kierowcy samochodu ciężarowego w ruchu międzynarodowym, na okoliczność treści w nim zawartej; Zaświadczenia z 29 września 2021 r. potwierdzającego reżim pracy M. D. na stanowisku [...], w tym zmianowość, praca w godzinach nocnych, które uniemożliwiają opiekę nad chorym ojcem - na okoliczność jego treści; Zaświadczenia z 22 grudnia 2021 r. o zameldowaniu skarżącej przy ul. [...] w G na pobyt czasowy do 22 grudnia 2026 r., to jest w miejscu zamieszkania ojca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 czerwca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z dnia 7 kwietnia 2021 r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W przedmiotowej sprawie, Kolegium słusznie wskazało, że stanowisko organu I instancji w zakresie art. 17 ust. 1b ustawy jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej jego wykładni. W obecnej sytuacji prawnej bowiem nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy.

Sąd nie podziela natomiast aktualnie stanowiska Kolegium, że skoro wymagający opieki pozostaje w związku małżeńskim i jego żona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to należało orzec o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wykładnia prawa przedstawiona przez Kolegium poprzestaje, w ocenie Sądu, wyłącznie na literalnym brzmieniu przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności co do osoby jej wymagającej, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych dalszego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) – (por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19 i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA).

W okolicznościach przedmiotowego stanu faktycznego jednak, nawet gdyby przyjąć, tak jak wskazuje skarżąca, że jej matka nie może takiej opieki sprawować nad swoim niepełnosprawnym mężem, to i tak, co jest istotne, nie zostały spełnione w sprawie, pozostałe przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze ww. art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21).

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie już pracuje od 2013 r. Opiekę nad ojcem sprawuje od stycznia 2021 r. W związku z powikłaniami po zakażeniu Covid ojciec nie jest w stanie samodzielnie zabezpieczyć sobie potrzeb związanych z codzienną egzystencją a pomoc i wsparcie ze strony wspólnie z nim zamieszkałej rodziny jest niewystarczające. Opieka córki polega na: przebieraniu, myciu, higienie osobistej, kąpieli, wyjazdach do lekarza, usprawnianiu ojca (chodzenie po mieszkaniu), wykupywaniu leków, wykonywaniu cięższych prac porządkowych. Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca dołączyła oświadczenie, z którego wynika, iż trzej synowie C. D. nie mogą się nim opiekować ze względu na wykonywanie pracy zawodowej.

Mając na uwadze powyższe, prawidłowo organ uznał, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie wystąpił związek przyczynowo skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a opieką nad ojcem. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia znacznie wcześniej, niż zaczęła opiekę nad swoim ojcem. Ponadto, nie sposób przyjąć, aby takie czynności jak: wykupywanie lekarstw, wożenie do lekarza, wykonywanie prac porządkowych, mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Natomiast czynności skarżącej polegające na pomocy w utrzymaniu higieny czy podaniu leków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

W konsekwencji powyższego, trafnie organ odwoławczy uznał, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można pominąć, że ojciec skarżącej posiada jeszcze trzech synów zobowiązanych do alimentacji, a zatem rodzeństwo może wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Sąd w składzie orzekającym podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, w niniejszej sprawie ojcem, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają. Ponadto, nie można przy tym stracić z pola widzenia, że dwóch braci skarżącej mieszka pod tym samym adresem co ojciec. Trzeba mieć na względzie również i tę okoliczność, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych.

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności udzielenia mu pomocy także przez córkę (do czego jest zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, jak już wyżej podkreślono, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z kolei zmiana miejsca zameldowania, pomijając że nastąpiła po wydaniu decyzji, i tak nie ma większego znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej.

Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Z tych to powodów Sąd doszedł do wniosku, że Kolegium w zaskarżonej decyzji, a wbrew zarzutom skargi, w sposób prawidłowy dokonało wykładni art. 17 ust. 1 ustawy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 15 zzs 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095), orzekł jak w sentencji wyroku.