Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2144/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106  par. 3, 190, 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 9,   art. 64  par. 2,  art. 33  par. 2 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Iwona Maciejuk Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E. P. i B. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta Powiatu [...][...] decyzją z [...] września 2011 r. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę gminną – ulicę [...] w L., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m², w obrębie [...], z uwagi na wygaśnięcie roszczenia. W podstawie prawnej organ powołał art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) – dalej: Przepisy wprowadzające – z którego wynika, że odszkodowanie za grunty zajęte pod drogi publiczne jest ustalane i wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości, złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Po rozpatrzeniu odwołania E. P. i B. P. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. uchylił w całości decyzję Starosty Powiatu [...][...] z dnia [...] września 2011 r., nr [...], i odmówił uwzględnienia wniosku o odszkodowanie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających, według którego nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Wojewoda podkreślił, że określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne jest terminem prawa materialnego i ma charakter terminu zawitego (prekluzyjnego), a więc nie może być ani na wniosek strony, ani z urzędu, przedłużany, skracany bądź przywracany. W związku z tym nie mają tu znaczenia okoliczności usprawiedliwiające spóźnienie zgłoszenia wniosku zdarzeniami niezależnymi od strony.

Wojewoda stwierdził, że nieruchomość zajęta pod ulicę [...] w L., oznaczona w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] m², w obrębie ewidencyjnym [...], wchodząca wcześniej w skład nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...], stanowiła w dniu [...] grudnia 1998 r. własność J. P., co zostało ustalone w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r., nr [...]. Wniosek o przyznanie odszkodowania za powyższą nieruchomość w terminie przewidzianym przez art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających złożyła w dniu [...] grudnia 2005 r. W. P. Wprawdzie w nagłówku pisma wskazani byli J. i W. P., jednakże wniosek podpisany był wyłącznie przez W. P. J. P., właściciel spornej nieruchomości, już nie żył, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] lutego 2010 r., [...], stwierdzające, że spadek po J. P., zmarłym [...] sierpnia 2005 r., nabyli: żona W. P. oraz córki: E. P. i B. P. po 1/3 części każda z nich.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do art. 924 w zw. z art. 925 k.c. spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Wynika z tego, że [...] grudnia 2005 r. uprawnionymi do złożenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, pomimo braku wówczas w obrocie prawnym postanowienia o nabyciu spadku po J. P., były: W. P., E. P. oraz B. P. Tymczasem z treści wniosku jasno wynika, że W. P. działała we własnym imieniu, nie wspominając o roszczeniach pozostałych uprawnionych osób – E. P. i B. P. O powyższym świadczy chociażby podpis na wniosku jedynie W. P. oraz fakt, że w aktach brak jest stosownych pełnomocnictw, upoważniających W. P. do występowania w imieniu córek. E. P. oraz B. P. swój wniosek o odszkodowanie złożyły osobno do Starostwa Powiatu [...] w dniu [...] czerwca 2011 r., czyli po terminie określonym w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających.

Wojewoda [...] wyjaśnił, że w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 209 k.c. stanowiący, że każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa, bowiem przepis ten nie dotyczy roszczenia o odszkodowanie za utraconą własność, gdyż nie jest to czynność zmierzająca do zachowania wspólnego prawa. Roszczenie o wypłatę odszkodowania za odjętą własność nieruchomości jest bowiem roszczeniem o świadczenie podzielne Przy podzielności zaś świadczenia wierzytelność dzieli się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest wierzycieli. Tym samy każdy ze współwłaścicieli może we własnym imieniu i w odpowiednim zakresie wynikającym z udziału we współwłasności, domagać się należnego odszkodowania. Złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, jak też nie tamuje postępowania w sprawie odszkodowania fakt złożenia wniosku tylko przez niektórych współwłaścicieli nieruchomości zajętej. Nie wyklucza to wprawdzie podjęcia przez jednego ze współwłaścicieli czynności mających na celu interes pozostałych i działanie w ich imieniu np., na zasadzie pełnomocnictwa. Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie, we wniosku z [...] grudnia 2005 r. złożonym przez W. P., nie było jakiejkolwiek wzmianki, jakoby wnioskodawczyni reprezentowała innych współwłaścicieli.

Zdaniem Wojewody [...] w sprawie nie mógł mieć zastosowania również art. 33 § 4 k.p.a. odnoszący się do przypadków "mniejszej wagi", a więc prostych życiowych spraw, nie mających charakteru majątkowego, ponieważ ustalenie i wypłata odszkodowania z art. 73 Przepisów wprowadzających, zarówno ze względu na swój charakter, jak i doniosłość skutków finansowych dla strony, takim przypadkiem nie jest.

Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że słuszne było stanowisko Starosty Powiatu [...][...] co do upływu terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie, o jakim mowa w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, to jednak nie podzielił on wyprowadzonych stąd wniosków o bezprzedmiotowości postępowania odszkodowawczego skutkującego jego umorzeniem na podstawie art. 105 k.p.a. Jak stwierdził Wojewoda, w sytuacji kiedy strona domaga się odszkodowania przewidzianego w przepisach prawa materialnego (w niniejszej sprawie w art. 73 Przepisów wprowadzających), ale nienależnego z powodu wygaśnięcia roszczenia, należy wydać decyzję odmawiającą uwzględnienia żądania strony. Upływ terminu do złożenia wniosku jest bowiem przesłanką materialnoprawną, która musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, nie jest natomiast przesłanką procesową, prowadzącą do umorzenia postępowania administracyjnego, w myśl art. 105 k.p.a.

E. P. i B. P. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. Podniosły w niej, że Wojewoda bezpodstawnie stwierdził, iż matka skarżących wnioskiem z [...] grudnia 2005 r. wystąpiła o wypłatę odszkodowania za nieruchomość jedynie w swoim imieniu. Ich zdaniem matka działała w imieniu wszystkich współwłaścicieli, co wynika z faktu, że wniosek był składany również w imieniu nieżyjącego ojca – J. P., a przedmiotem było odszkodowanie za drogę, nie zaś za udział w masie spadkowej. Skarżące zarzuciły organowi pominięcie kwestii bezczynności Starosty Powiatu [...][...], który wiedząc o trzech spadkobiercach J. P. oraz mając wniosek W. P. o odszkodowanie za drogę (a nie za nie udział) powinien zażądać pełnomocnictwa od pozostałych spadkobierców. Nie dokonując tego Wojewoda naruszył – w ocenie skarżących – art. 7, 9 i 33 § 4 k.p.a. Ponadto zarzucono organowi naruszenie art. 7 i 9 k.p.a. w związku z brakiem ustalenia faktu podpisania wniosku jedynie przez W. P. w sytuacji, gdy jako wnioskodawcę oznaczono dwie osoby. To z kolei uniemożliwiło skarżącym wyjaśnienie faktycznego zamiaru wypłaty odszkodowania na rzecz wszystkich spadkobierczyń J. P.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r., I SA/Wa 140/12 oddalił skargę E. P. i B. P. W uzasadnieniu stwierdził, że wniosek skarżących o odszkodowanie za działkę przy ul. [...] z [...] maja 2011 r., uzupełniony pismem z [...] lipca 2011 r., został bezspornie złożony po dniu [...] grudnia 2005 r., a więc po terminie określonym w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających. Dlatego Wojewoda [...] prawidłowo odmówił uwzględnienia wniosku skarżących.

Zdaniem Sądu słuszne są wywody organu, że wskazany w ustawie termin na złożenie wniosku o ustalenie odszkodowania jest terminem prawa materialnego i ma charakter terminu zawitego (prekluzyjnego), a więc nie może być on na wniosek strony, ani z urzędu przedłużany, skracany bądź przywracany (art. 58 i 59 k.p.a.). Zgodnie z wolą ustawodawcy przekroczenie określonego wyżej terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania. Wobec tego strona traci możliwość dochodzenia przysługujących jej uprawnień do zgłoszenia żądania bez względu na okoliczności usprawiedliwiające spóźnienie zgłoszenia wniosku, nawet jeżeli są to zdarzenia niezależne od strony.

WSA wskazał, że z treści wniosku z [...] maja 2011 r., jaki i pism uzupełniających wniosek wynika, że E. P. i B. P. zwróciły się z prośbą o odszkodowanie za nieruchomość gruntową nr [...], wywłaszczoną pod drogę publiczną. Wnioskodawczynie wyjaśniły, że w grudniu 2005 r. wniosek o odszkodowanie za tę nieruchomość złożyła ich matka . P., jako współmałżonka właściciela. Zaznaczyły przy tym, że nie złożyły wówczas wniosku o odszkodowanie, gdyż nie miały, w ich ocenie, podstaw prawnych, bowiem nie dysponowały postanowieniem spadkowym po ojcu.

Odnosząc się do wniosku z [...] grudnia 2005 r. Sąd stwierdził, że wniosek ten został złożony jedynie w imieniu W. P., jako spadkobierczyni po J. P. który, jak oświadczyła E. P. na rozprawie sądowoadministracyjnej – był jedynym właścicielem wywłaszczonej nieruchomości. Jako, że [...] sierpnia 2005 r. J. P. zmarł, z wnioskiem o odszkodowanie mogli do [...] grudnia 2005 r. wystąpić jego spadkobiercy, tj. W. P., E. P. i B. P., pomimo braku wówczas w obrocie prawnym postanowienia o nabyciu spadku. Tymczasem z treści wniosku z [...] grudnia 2005 r. jasno wynika, że W. P. działała we własnym imieniu, nie wspominając o roszczeniach pozostałych uprawnionych osób: E. P. i B. P. O powyższym, zdaniem Sądu, świadczy chociażby podpis jedynie W. P. widniejący na wniosku, użyta forma czasownikowa "zwracam się" oraz fakt, że w aktach brak jest stosownych pełnomocnictw upoważniających W. P. do występowania w imieniu córek. Oświadczenie E. P. złożone na rozprawie, że W. P. miała ustne upoważnienia do działania zarówno w jej imieniu, jak i w imieniu siostry, nie ma znaczenia w sprawie, gdyż zgodnie z art. 33 § 2 k.p.a. pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu. Organ nie mógł też zastosować w sprawie odszkodowawczej domniemania z art. 33 § 4 k.p.a., bowiem sprawa nie należy do spraw "mniejszej wagi".

Sąd podkreślił, że z uwagi na skargowy charakter postępowania zmierzającego do ustalenia i wypłaty odszkodowania, skarżące nie mogły oczekiwać, że organ z urzędu poszukiwał będzie wszystkich następców prawnych J. P. i że zostaną one poinformowane o wszystkich uprawnieniach, jakie im przysługują odnośnie przedmiotowego postępowania odszkodowawczego jeszcze przed złożeniem przez nie wniosku. Ustawodawca ukształtował postępowanie o odszkodowanie za przejętą nieruchomość jako postępowanie wszczynane jedynie na wniosek podmiotu uprawnionego. W gestii właściciela leży dbanie o ochronę własnych interesów i uprawnień. Zakreślenie terminu do skutecznego dochodzenia odszkodowania przewidzianego w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających nie pozostaje w sprzeczności z Konstytucją, ani żadnym innym przepisem prawa powszechnie obowiązującego, stąd zarzutów dotyczących naruszenia norm prawa procesowego poprzez niewezwanie pozostałych spadkobierców J. P. do podpisania wniosku z [...] grudnia 2005 r. w ocenie Sądu nie można uznać za uzasadnione.

E. P. i B. P. w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia zaskarżonemu wyrokowi zarzuciły błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających w ten sposób, że Sąd błędnie zinterpretował ten przepis, gdyż nie uwzględnił, że wniosek matki wywiera skutek również wobec córek, jako współwłaścicieli nieruchomości. Zarzuciły ponadto naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 9 k.p.a. poprzez niepouczenie strony przez organ o obowiązku złożenia podpisu drugiego wnioskodawcy J. P. na wniosku o odszkodowanie lub też o obowiązku złożenia dodatkowych wniosków o odszkodowanie w imieniu córek, w ten sposób naruszając zasadę informowania stron.

Zdaniem skarżących kasacyjnie organ miał świadomość, że wniosek z dnia [...] grudnia 2005 r. złożył również J. P. i w żaden sposób nie udzielił informacji wnioskodawcom o konieczności uzupełnienia wniosku poprzez jego podpisanie przez J. P., czy też załączenie do akt sprawy upoważnienia dla W. P. do występowania w imieniu męża. Zaznaczono również, że do roku 2010 otrzymywane w sprawie odszkodowania pisma były adresowane na matkę skarżących i na zmarłego ojca. Takie uchybienie proceduralne nie powinny – zdaniem stron – negatywnie wpływać na ich sytuację.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2014 r., I OSK 2280/12, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądził koszty postępowania.

W pierwszej kolejności NSA wskazał, że niezasadnie w skardze kasacyjnej sformułowany został zarzut, co do wykładni art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających. Na tle tego przepisu utrwalony został pogląd w orzecznictwie sądów administracyjnych, że postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania może zostać wszczęte wyłącznie na wniosek właściciela nieruchomości, czyli na żądanie strony uprawnionej do uzyskania odszkodowania. Odszkodowanie związane jest z wartością nieruchomości, jak też wartością udziału we współwłasności nieruchomości każdego z właścicieli. Oznacza to, że w sprawie wszczynanej na wniosek każdy ze współwłaścicieli występuje samodzielnie o wypłatę odszkodowania. Natomiast złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, jak też nie tamuje postępowania w sprawie odszkodowania fakt złożenia wniosku tylko przez niektórych współwłaścicieli zajętej nieruchomości. Każdy ze współwłaścicieli nieruchomości, niezależnie od pozostałych, ma własne roszczenie o odszkodowanie, odpowiadające jego udziałowi we własności nieruchomości. Tym samym termin do wystąpienia o odszkodowanie biegnie indywidualnie dla każdego z nich.

W przypadku śmierci właściciela nieruchomości przed datą wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie uprawnionymi do wystąpienia o wypłatę odszkodowania są jego spadkobiercy, przy czym w razie współwłasności każdy z nich uprawniony jest odrębnie do dochodzenia własnego roszczenia. Podzielność roszczenia o zapłatę odszkodowania skutkuje tym, że tak jak każdy ze współwłaścicieli nieruchomości, tak też każdy ze spadkobierców właściciela nieruchomości przejętej w omawianym trybie posiada wywodzony z prawa materialnego administracyjnego i cywilnego indywidualny interes prawny w realizacji roszczenia odszkodowawczego, jedynie w zakresie własnych uprawnień, natomiast nie posiada go co do realizacji uprawnień pozostałych współwłaścicieli lub spadkobierców. Oczywiście nie ma przeszkód procesowych do wspólnego inicjowania przez współwłaścicieli (spadkobierców) jednego postępowania w przedmiocie wypłaty odszkodowania każdemu z uprawnionych, proporcjonalnie do posiadanego udziału.

Z treści zaskarżonego wyroku oraz z kontrolowanych decyzji wynika, że przy rozpoznawaniu sprawy zarówno organy obu instancji jak i Sąd Wojewódzki kierowały się właściwym rozumieniem przepisu stanowiącego podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć. Sporne natomiast stały się ustalenia faktyczne mające wpływ na zastosowanie w sprawie art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających w zakresie, w jakim stanowi on o wygaśnięciu roszczenia odszkodowawczego. Mianowicie Sąd Wojewódzki zaakceptował stanowisko organu odwoławczego, który przyjął, że wniosek z [...] grudnia 2005 r. o odszkodowanie za nieruchomość stanowiącą własność J. P., zmarłego [...] sierpnia 2005 r., złożony został tylko przez jego małżonkę W. P. Natomiast córki zmarłego, jako spadkobiercy właściciela przejętej nieruchomości wystąpiły z odrębnym wnioskiem o odszkodowanie dopiero [...] maja 2011 r., a więc po terminie zastrzeżonym ustawowo, co skutkowało odmową uwzględnienia ich żądań. W związku z treścią odwołania skarżących oraz skargi złożonej do Sądu, wyjaśnieniu w sprawie podlegała przede wszystkim kwestia, czy wniosek z [...] grudnia 2005 r. wszczął postępowanie w przedmiocie odszkodowania należnego wszystkim spadkobiercom właściciela przejętej nieruchomości ewentualnie czy doszło wyłącznie do wszczęcia postępowania o wypłatę odszkodowania przysługującego W. P., a wniosek z [...] maja 2011 r. złożony przez jej córki doprowadził do wszczęcia odrębnego postępowania.

Materiał dowodowy, którym dysponował Sąd Wojewódzki, nie był na tyle kompletny, aby mógł posłużyć ustaleniom i ocenie co do zachowania terminu przewidzianego na złożenie wniosku o wypłatę odszkodowania. Jako przedwczesne zatem należało uznać wnioskowanie Sądu, co do kwestii wygaśnięcia roszczeń dochodzonych przez skarżące.

Skierowane do organu pisma skarżących z maja i czerwca 2011 r. powinny być analizowane w kontekście akt administracyjnych w sprawie zapoczątkowanej wnioskiem złożonym [...] grudnia 2005 r. przez W. P. Nieprawidłowe było kategoryczne rozstrzygnięcie spornej kwestii na podstawie tej tylko dokumentacji, którą przedstawił organ oraz same skarżące. Dla wyjaśnienia tego, czy wniosek skarżących stanowi kontynuację żądania zgłoszonego pismem z [...] grudnia 2005 r., konieczne było uwzględnienie dokumentacji obrazującej całość postępowania przeprowadzonego w pierwszej sprawie. W szczególności z akt administracyjnych powinno wynikać, na jakiej podstawie przyjęto, że wnioskodawcą była wyłącznie W. P., jeżeli we wniosku wpisany był również J. P., a zgłoszone żądanie wyraźnie dotyczyło odszkodowania za całą nieruchomość. Przy takiej treści wniosku organ miał obowiązek wezwać W. P. do złożenia pełnomocnictwa bądź wezwać drugiego wnioskodawcę do złożenia stosownego oświadczenia, a w momencie ustalenia jego śmierci konieczne było wezwanie do wskazania spadkobierców.

W takim stanie sprawy istotne było ustalenie, w jakiej dacie organ administracji powziął wiadomość o śmierci właściciela nieruchomości i jakie czynności procesowe podjął w kierunku ustalenia jego następców prawnych.

Niewątpliwie działania organu należy rozpatrywać w kontekście wymogów art. 9 k.p.a. stanowiącego, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły skody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Sąd Wojewódzki nie mógł tego aspektu sprawy pominąć przy badaniu legalności zaskarżonej decyzji, zwłaszcza że w odwołaniu od decyzji Starosty z [...] września 2011 r. nr [...] wnioskowano o połączenie do wspólnego rozpoznania również odwołania złożonego przez W. P. od decyzji Starosty z tej samej daty o nr [...], natomiast jako dowód powołano pisma składane w toku postępowania wszczętego wnioskiem z [...] grudnia 2005 r. Nieuwzględnienie powyższych okoliczności przez Sąd Wojewódzki i rozpatrzenie niniejszej sprawy w oderwaniu od postępowania prowadzonego z udziałem W. P. doprowadziło do tego, że przedwczesna okazała się ocena, co do zastosowania przez organ odwoławczy art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego będzie zatem przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., w zakresie niezbędnym do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla oceny legalności kontrolowanej decyzji.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Ponieważ sprawa była już rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny, to stosownie do art. 190 p.p.s.a. "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny." Należało więc w pierwszej kolejności ustalić, jaka była wykładnia prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 kwietnia 2014 r., I OSK 2280/12.

Otóż Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przy rozpoznawaniu sprawy zarówno organy obydwu instancji jak i Sąd Wojewódzki w wyroku z dnia 25 kwietnia 2012 r., I SA/Wa 140/12, kierowały się właściwym rozumieniem art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, stanowiącego podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć. Niepełne, a tym samym sporne, okazały się natomiast ustalenia faktyczne mające wpływ na zastosowanie w sprawie powołanego przepisu, w zakresie, w jakim stanowi on o wygaśnięciu roszczenia odszkodowawczego. W celu uzupełnienia materiału dowodowego Naczelny Sąd Administracyjny nakazał przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., w postaci akt postępowania z wniosku W. P. z [...] grudnia 2005 r. o odszkodowanie, prowadzonego przez Starostę Powiatu [...][...]. Akta te miały być pomocne przy ustaleniu, czy wniosek skarżących wszczynał odrębne postępowanie, czy też stanowił kontynuację żądania zgłoszonego pismem z [...] grudnia 2005 r. Ponadto z akt tych powinno wynikać, na jakiej podstawie przyjęto, że wnioskodawcą była wyłącznie W. P., jeżeli we wniosku wpisany był również J. P. i w jakiej dacie organ administracji powziął wiadomość o śmierci właściciela nieruchomości i jakie czynności procesowe podjął w kierunku ustalenia jego następców prawnych, w kontekście obowiązków organu wynikających z art. 9 k.p.a.

Kierując się powyższą wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. dopuścił dowód z dokumentów w postaci akt administracyjnych postępowania wszczętego na wniosek z dnia [...] grudnia 2005 r., pozyskanych od Starosty Powiatu [...][...].

Z akt tych wynika, że wniosek z dnia [...] grudnia 2005 r. podpisany przez W. P., w nagłówku wymieniający również J. P., adresowany do Starosty Powiatowego w O., został złożony początkowo w organie niewłaściwym, tj. w Urzędzie Miasta i Gminy w L. Burmistrz L. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2006 r. przekazał ten wniosek zgodnie z właściwością Staroście [...][...]. Starosta [...][...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. zawiesił postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] grudnia 2005 r. do czasu wydania przez Wojewodę [...] decyzji potwierdzającej przejście własności gruntu pod drogą na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

O tym, że J. P. nie żyje Starosta [...][...] został powiadomiony poprzez złożenie postanowienia spadkowego z dnia [...] lutego 2010 r., [...], wydanego przez Sąd Rejonowy dla W. Odpis tego postanowienia potwierdzony został za zgodność z oryginałem przez pracownika Powiatu w dniu [...] marca 2011 r. Pismem z dnia [...] maja 2011 r. E. P. i B. P. zostały powiadomione przez Starostę [...][...], że wobec powyższych okoliczności, w tym wobec braku wniosku z ich strony, nie są one stroną postępowania wszczętego na wniosek z dnia [...] grudnia 2005 r.

Pierwsza decyzja Starosty [...][...] z dnia [...] września 2011 r., nr [...], ustalająca odszkodowanie na rzecz W. P., została uchylona przez Wojewodę [...] (decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r.) z powodu wydania jej bez uprzedniego podjęcia postępowania, zawieszonego postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. Następna decyzja Starosty [...][...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], ustalająca odszkodowanie na rzecz W. P. w kwocie [...] zł, stała się już ostateczna z dniem [...] sierpnia 2012 r.

W tej sytuacji zauważyć należy, że wniosek z dnia [...] grudnia 2005 r. trafił do organu właściwego – Starosty Powiatu [...][...] – dopiero w dniu [...] stycznia 2006 r., jak wynika z adnotacji na postanowieniu o przekazaniu wniosku według właściwości. Wprawdzie przed zawieszeniem postępowania, które nastąpiło w dniu [...] sierpnia 2006 r., Starosta Powiatu [...][...] powinien wyjaśnić, od kogo w istocie pochodzi wniosek z dnia [...] grudnia 2005 r., czyli wezwać osobę wymienioną we wniosku, która go nie podpisała – J. P. – do złożenia podpisu, lub W. P. do złożenia pełnomocnictwa (art. 64 § 2 i art. 33 § 2 i 3 k.p.a.). Wówczas być może organ uzyskałby wcześniej niż w marcu 2011 r. informację o śmierci J. P. (jeszcze zawiadomienie z dnia [...] lutego 2011 r., karta [...], wysyłane było również do J. P.), tyle tylko, że ów błąd organu, w ocenie sądu, nie miałby żadnego wpływu na wynik sprawy. Skutkiem dowiedzenia się przez organ o śmierci J. P., która nastąpiła w dniu [...] sierpnia 2005 r., byłby obowiązek poinformowania W. P. o tym, że wniosek o odszkodowanie powinni złożyć również pozostali jego spadkobiercy (art. 9 k.p.a.). Innych spadkobierców organ nie znał (poznał ich dopiero w marcu 2011 r.), a więc powiadomić mógł o tym jedynie W. P., i nie mógł tego uczynić przed dniem [...] grudnia 2005 r.

Skoro wniosek W. P. (mimo że złożony do organu niewłaściwego, to jednak skutecznie, z zachowaniem terminu) wpłynął do organu właściwego (a tylko ten organ mógł podejmować w sprawie jakiekolwiek czynności wobec stron) dopiero w dniu [...] stycznia 2006 r., czyli po terminie określonym w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, to nawet jakakolwiek informacja dla spadkobierców ze strony organu (Starosty Powiatu [...][...]), zakładając że dokonana bez żadnych uchybień procesowych, nie mogłaby doprowadzić do złożenia w terminie określonym w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, wniosku przez E. P. i B. P. Bez ich wniosku nie mogło także dojść do wszczęcia postępowania o wypłatę odszkodowania na ich rzecz, co wynika z wykładni art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających zaakceptowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 kwietnia 2014 r., I OSK 2280/12. NSA stwierdził w nim bowiem, że "w przypadku śmierci właściciela nieruchomości przed datą wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie uprawnionymi do wystąpienia o wypłatę odszkodowania są jego spadkobiercy, przy czym w razie współwłasności każdy z nich uprawniony jest odrębnie do dochodzenia własnego roszczenia. Podzielność roszczenia o zapłatę odszkodowania skutkuje tym, że tak jak każdy ze współwłaścicieli nieruchomości, tak też każdy ze spadkobierców właściciela nieruchomości przejętej w omawianym trybie posiada wywodzony z prawa materialnego administracyjnego i cywilnego indywidualny interes prawny w realizacji roszczenia odszkodowawczego, jedynie w zakresie własnych uprawnień, natomiast nie posiada go co do realizacji uprawnień pozostałych współwłaścicieli lub spadkobierców."

Bez znaczenia jest zatem fakt, że W. P. we wniosku z dnia [...] grudnia 2005 r. domagała się odszkodowania za całą przejętą działkę nr [...], skoro "każdy ze spadkobierców właściciela nieruchomości przejętej w omawianym trybie posiada wywodzony z prawa materialnego administracyjnego i cywilnego indywidualny interes prawny w realizacji roszczenia odszkodowawczego, jedynie w zakresie własnych uprawnień, natomiast nie posiada go co do realizacji uprawnień pozostałych współwłaścicieli lub spadkobierców" – cytat z wiążącego wyroku NSA.

Jeśli zatem wniosek E. P. i B. P. z dnia [...] maja 2011 r. został złożony po terminie określonym w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, a uchybienie przez organ przepisom art. 64 ust. 2 i art. 33 ust. 2 i 3 k.p.a. przy rozpatrywaniu wniosku z dnia [...] grudnia 2005 r., nie mogło mieć realnego wpływu na termin złożenia wniosku przez E. P. i B. P., co wyjaśniono wyżej, na podstawie uzupełniającego postępowania dowodowego, uznać należy, że organy obydwu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, w zakresie wygaśnięcia roszczenia skarżących.

W tej sytuacji na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę.