Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1961/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy: article: art. 147  par. 1,  art. 151  par. 1,  art. 200,  art. 205  par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 lutego 2022 r. sprawy ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy [...] 1) stwierdza nieważność § 7 ust. 1, ust. 2, ust. 3, § 8 ust. 1 i ust. 4 załącznika do uchwały Rady Gminy [...] z [...] lipca 2020 r. nr [...] – "Regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy [...]" oraz wzoru wniosku "o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy [...] na rok szkolny.../...", który stanowi załącznik do tego regulaminu; 2) oddala skargę w pozostałym zakresie; 3) zasądza od Gminy [...] na rzecz Wojewody [...] kwotę 480 (słownie czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Rada Gminy [...] (zwana dalej "Radą Gminy") na sesji [...] lipca 2020r. podjęła uchwałę nr [...] w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy [...]. Uchwalony regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy [...] (zwany dalej "Regulaminem") stanowił załącznik do ww. uchwały. Do Regulaminu załączono wzór wniosku "o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy [...] na rok szkolny.../..." (zwany dalej "Wzorem wniosku").

2. Wojewoda [...] (zwany dalej: "Skarżącym", "Wojewodą") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020r., poz. 713 ze zm.; dalej: "u.s.g.") wnosząc o orzeczenie nieważności załącznika do ww. uchwały - w części § 7 ust. 1, 2 i 3, § 8 ust. 1 i 4, § 9 Regulaminu i załącznika do Regulaminu oraz o zasądzenie na rzecz Wojewody kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu Wojewoda przyjął, że naruszenia ww. przepisów miały charter istotny.

Zdaniem Wojewody art. 90n ustawy z 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2020r., poz. 1327, dalej "u.s.o.") nie stanowił podstawy do możliwości wprowadzenia:

- § 7 ust. 1 Regulaminu, który stanowi, że "Stypendium szkolne przyznaje Wójt Gminy [...] w drodze decyzji administracyjnej";

- § 7 ust. 2 Regulaminu, który stanowi, że "W decyzji przyznającej stypendium określa się w szczególności jego wysokość, formę, okresy realizacji oraz terminy wypłaty",

- § 8 ust. 1 Regulaminu, który stanowi, że "Zasiłek szkolny przyznaje Wójt Gminy [...] w drodze decyzji administracyjnej".

Wojewoda wyjaśnił m.in., że jeżeli istnieje wątpliwość co do formy załatwienia sprawy administracyjnej, należy przyjąć, że powinna być ona załatwiona w drodze decyzji administracyjnej, ale koniecznym warunkiem takiego domniemania jest ustalenie, że istnieje sprawa administracyjna i organ administracyjny jest właściwy do jej załatwienia. Dodatkowo możliwość wydania decyzji administracyjnej, określenie organu kompetentnego do jej wydania oraz kwestia elementów, jakie zawierać będzie decyzja administracyjna mogą być określone wyłącznie na podstawie przepisów rangi ustawowej. Wojewoda powołał się także na art. 90f u.s.o. i wskazał, że ww. przepisy Regulaminu wykraczają poza zakres regulacji kompetencyjnej, a tym samym naruszają prawo w sposób istotny.

Zdaniem Wojewody prawo w sposób istotny naruszają też § 7 ust. 3 Regulaminu, który stanowi, że "stypendium szkolne przyznawane jest na wniosek : 1) rodziców opiekunów prawnych lub pełnoletniego ucznia 2) dyrektora szkoły/kolegium/ośrodka, do których uczeń uczęszcza 3) z urzędu (w przypadku stwierdzenia braku zainteresowania uczniem ze strony rodziców", jak również § 8 ust. 4 Regulaminu, który stanowi, że "Zasiłek szkolny przyznawany jest na wniosek: 1) rodziców, prawnych opiekunów albo pełnoletniego ucznia, 2) dyrektora szkoły, do której uczeń uczęszcza, 3) z urzędu". Przepisy te w sposób nieuprawniony modyfikują przepisy u.s.o. i ograniczają krąg wnioskodawców mogących złożyć wniosek o przyznanie ww. świadczeń, a tym samym pozbawiają podmioty sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem uprawnień do świadczenia.

Wojewoda wskazał również, że Wzór wniosku, który załączono do Regulaminu może spełniać jedynie rolę pomocniczą, bądź informacyjną z wykluczeniem roli obowiązującej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 11 marca 2020r., sygn. akt III SA/Łd 1056/19). Wobec tego Rada Gminy nie miała delegacji do określenia w zaskarżonej uchwale Wzoru wniosku. Z tego też wynika wniosek o orzeczenie nieważności § 9 załącznika do ww. uchwały, wobec odesłania w tym przepisie do Wzoru wniosku.

Wojewoda wyjaśnił też, że jeśli, w ocenie Sądu, wzór wniosku miałby charakter jedynie informacyjny, to zakres żądanych w nim danych jest sprzeczny z prawem w zakresie konieczności podania nr PESEL, bo skutkuje ograniczeniem kręgu wnioskodawców. Wykluczone byłyby osoby, które nie mają nadanego nr PESEL, a ponadto jego używanie na potrzeby oznaczenia strony postępowania administracyjnego, w przypadku gdy brak jest przepisu wprost stanowiącego podstawę do przetwarzania tej danej, jest nadmiarowe i niezgodne z zasadą minimalizacji danych wyrażoną w art. 5 ust. 1 lit. c) RODO. Dopuszczalne byłoby pozyskanie tych danych wyłącznie na zasadzie dobrowolności ich podania przez wnioskodawcę. Również przewidziana we wzorze wniosku konieczność pozyskania danych dotyczących osób pozostających w gospodarstwie domowym może skutkować penalizacją braku wiedzy o dochodach innych osób, bo na podstawie art. 90n ust. 5a u.s.o. oświadczenie o wysokości dochodów składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Zachodzi też niespójność wzoru wniosku z § 6 ust. 5 załącznika do uchwały, w zakresie obowiązku posiadania rachunku bankowego, jako jedynej formy wypłaty świadczenia, a możliwością gotówkowej wypłaty w banku. Żaden przepis nie daje też podstaw do przetwarzania danych wskazanych we Wzorze wniosku do celów przyznania pomocy materialnej, co stanowi o przekroczeniu przez Radę Gminy delegacji wynikającej z art. 90n ust.4-5a u.s.o.

3. Rada Gminy w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, uznając za chybione zarzuty skargi.

Powołując się na poglądy doktryny i orzecznictwa stanęła na stanowisku, że w świetle art. 90n u.s.o. Zarówno załącznik do uchwały w postaci Regulaminu, jak i Wzór wniosku w żaden sposób nie ograniczają, czy też nie modyfikują zapisów u.s.o. Z art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g. wynika, że przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały organu samorządu gminnego jest istotne naruszenie prawa, np.: przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego przez wadliwą ich wykładnię, a także przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał. Do tej kategorii uchybień nie zalicza się braku wskazania podstawy prawnej uchwały organu samorządu terytorialnego a także wskazania niewłaściwej lub niepełnej podstawy prawnej, o ile istnieje przepis prawa stanowiący umocowanie do jej podjęcia. Nawet, jeśli uchwała narusza w jakimś zakresie zapisy ustawy, to trudno uznać, że naruszenie to ma charakter istotny w rozumieniu ww. przepisu prawa.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. skarga zasługuje na uwzględnienie w części.

2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r. poz. 329, zwana dalej "P.p.s.a."). Wojewoda wnioskiem z [...] października 2021r., a Rada Gminy wnioskiem z [...] października 2021r. wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 5 i 6 P.p.s.a. zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego.

Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 P.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 P.p.s.a.).

Stosownie do powyższego należy wyjaśnić, że akty prawa miejscowego w rozumieniu art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji RP są źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Ustanawianie aktów prawa miejscowego należy do kompetencji organów samorządu terytorialnego, które czynią to wyłącznie na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie.

Podstawą wydania aktu prawa miejscowego w rozpoznawanej sprawie był art. 40 ust. 1 u.s.g. Cechami wyróżniającymi uchwały, będące aktami prawa powszechnie obowiązującego od pozostałych uchwał stanowionych przez rady gmin, powiatów jest ich generalny i abstrakcyjny charakter oraz to, że ich postanowienia wpływają na realizację publicznych praw adresatów oraz mogą stanowić podstawę wydania decyzji administracyjnych wobec różnych podmiotów. W doktrynie i judykaturze utrwalił się pogląd, w myśl którego akty prawa miejscowego mają charakter aktów administracyjnych generalnych, zawierających abstrakcyjne normy prawne, o powszechnej mocy obowiązującej na określonej części terytorium państwa (ograniczonej w zakresie terytorialnym do obszaru działania organu tworzącego dany akt), wydanych przez organy samorządu terytorialnego lub terenowe organy administracji rządowej na podstawie i w granicach przyznanej ustawowej normy kompetencyjnej, ogłoszonych w ustawowo określony sposób (por. wyroki NSA z: 9 grudnia 2011r. sygn. akt II OSK 2039/11; 9 września 2010r. sygn. akt I OSK 988/10; 18 lipca 2006r. sygn. akt I OSK 669/06; 22 listopada 2005r. sygn. akt I OSK 971/05; 7 grudnia 2009r. sygn. akt I OSK 732/09; 21 grudnia 2005r. sygn. akt I OSK 1191/05; 5 kwietnia 2002r. sygn. akt I SA 2160/01; 13 marca 2013r. sygn. akt II OSK 37/13; 22 maja 2012r. sygn. akt II OSK 636/12; 1 marca 2001r. sygn. akt SA/Bk 1532/00 z glosą aprobującą: W. Chróścielewskiego i J. P. Tarno, OSP 2002/11/poz. 138).

Z treści art. 40 ust. 1 u.s.g. wynika, że na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy.

Z art. 91 u.s.g. wynika, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Pojęcie "sprzeczność z prawem" nie zostało zdefiniowane w żadnej z ustaw samorządowych, tak samo jak i pojęcie "istotnego naruszenia prawa", którym posługuje się m.in. ten przepis.

W doktrynie wskazuje się, że sprzeczność z prawem uchwały organu jednostki samorządu terytorialnego zachodzi w sytuacji, gdy doszło do jej wydania z naruszeniem przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego przez wadliwą ich wykładnię, a także z naruszeniem przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak "Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego – w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny", Samorząd Terytorialny 2001r., z. 1-2, s. 101-102).

Warto też zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 stycznia 2022r. sygn. akt III OSK 542/21 wskazał, że przesłanki nieważności aktu jednostki samorządu terytorialnego określa art. 91 ust. 1 u.s.g., według którego uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Zgodnie zaś z ust. 4 powołanego art. 91 w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa. Przepisy powyższe wyróżniają zatem dwie kategorie naruszeń prawa przez uchwały lub zarządzenia organów gminy: istotne naruszenie prawa oraz nieistotne naruszenie prawa. Podstawą rozstrzygnięcia nadzorczego stwierdzającego nieważność uchwały lub zarządzenia organu gminy może być tylko istotne naruszenie prawa. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny oraz z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym (LEX nr 3287532).

3. Sąd, dokonując kontroli legalności ww. uchwały w zaskarżonym zakresie, według wskazanych wyżej kryteriów, uznał, że możliwe było częściowe uwzględnienie skargi Wojewody.

Zdaniem Sądu z istotnym naruszeniem prawa uchwalono jedynie § 7 ust. 1, 2 i 3, § 8 ust. 1 i 4 Regulaminu oraz Wzór wniosku "o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy [...] na rok szkolny .../...". Skoro przepisy te zawierają uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym, co zostanie szerzej wyjaśnione poniżej, nie mogły one funkcjonować w porządku prawnym (punkt pierwszy sentencji wyroku).

Natomiast, wbrew stanowisku Wojewody wyrażonemu w skardze, § 9 Regulaminu, który stanowił, że "Wzór wniosku o przyznanie świadczenia pomocy o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy [...] stanowi załącznik do regulaminu", zdaniem Sądu, Rada Gminy miała prawo uchwalić, gdyż przepis ten ma charakter jedynie informacyjny i nie wykracza poza normy obowiązującego prawa. W tym zakresie skargę należało, na mocy art. 151 P.p.s.a. oddalić (punkt drugi sentencji wyroku).

Sąd, wyjaśniając powodu stwierdzenie nieważności przepisów wskazanych w punkcie pierwszym sentencji wyroku, wskazuje, że podzielił stanowisko Wojewody, że art. 90n u.s.o. nie stanowił podstawy prawnej do ustanowienia przez Radę Gminy ani § 7 ust. 1 Regulaminu, który stanowi, że "Stypendium szkolne przyznaje Wójt Gminy [...] w drodze decyzji administracyjnej", ani § 7 ust. 2 Regulaminu, który stanowi, że "W decyzji przyznającej stypendium określa się w szczególności jego wysokość, formę, okresy realizacji oraz terminy wypłaty", ani § 8 ust. 1 Regulaminu, który stanowi, że "Zasiłek szkolny przyznaje Wójt Gminy [...] w drodze decyzji administracyjnej".

Przepis art. 90n ust. 1 u.s.o., stanowi bowiem, że w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym wydaje się decyzje administracyjne.

Skoro zatem w przepisie rangi ustawowej (art. 90n ust. 1 u.s.o.) w sposób wyraźny wskazano formę, w jakiej należy rozstrzygać sprawy świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym, bez zawężenia, że chodzi jedynie o jej przyznanie, tym samym oczywiście bezprzedmiotowe było uchwalanie przez Radę Gminy § 7 ust. 1 i § 8 ust. 1 Regulaminu. W świetle ww. przepisu - art. 90n ust. 1 u.s.o. - w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym możliwość wydania decyzji administracyjnej przewidział Ustawodawca. Tym samym Sąd nie może tolerować w demokratycznym państwie prawnym ww. rozwiązań prawnych, które Rada Gminy wprowadziła bez upoważnienia ustawowego, a ponadto w sposób zmodyfikowany, przez wskazanie, że forma decyzji jest wymagana tylko wówczas, gdy przyznawane jest stypendium lub zasiłek.

Nieprawidłowe w sposób oczywisty było też wskazanie w § 7 ust. 2 Regulaminu, co powinna zawierać decyzja przyznająca stypendium szkolne (wysokość stypendium, jego formę, okresy realizacji, terminy wypłaty).

Elementy składowe decyzji administracyjnej określa art. 107 § 1 k.p.a., wskazując, że decyzja zawiera: 1) oznaczenie organu administracji publicznej; 2) datę wydania; 3) oznaczenie strony lub stron; 4) powołanie podstawy prawnej; 5) rozstrzygnięcie; 6) uzasadnienie faktyczne i prawne; 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania; 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji; 9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy.

W art. 107 § 3 k.p.a. uszczegółowiono, co powinno zawierać uzasadnienie: - faktyczne decyzji – w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; - prawne decyzji - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Art. 107 § 2 k.p.a. wskazuje natomiast, że przepisy szczególne mogą określać także inne składniki, które powinna zawierać decyzja.

Z poglądów prezentowanych w doktrynie wynika, że dodatkowymi składnikami decyzji, o których mowa w art. 107 § 2 k.p.a., mogą być: termin, warunek, zlecenie bądź klauzula o natychmiastowej wykonalności decyzji z mocy ustawy (por. Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2019r., wyd. 16, s. 647).

Żaden z przepisów u.s.o. nie wskazuje dodatkowych składników decyzji wydawanej na mocy art. 90n ust. 1 u.s.o.

Z art. 90f u.s.o. wynika ponadto, że rada gminy w regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy – a nie w decyzji przyznającej stypendium, jak mowa w § 7 ust. 2 Regulaminu - powinna określić w szczególności: 1) sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1; 2) formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy; 3) tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego; 4) tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego.

Tym samym nieuprawnione było uchwalenie przez Radę Gminy § 7 ust. 2 Regulaminu.

Sąd, reasumując tą część rozważań, wskazuje, że podziela wyrażone w skardze stanowisko Wojewody o potrzebie stwierdzenia nieważności § 7 ust. 1 i 2 oraz § 8 ust. 1 Regulaminu, stanowiącego załącznik do ww. uchwały Rady Gminy z 28 lipca 2020r. Możliwość wydania decyzji administracyjnej, określenie organu kompetentnego do jej wydania oraz kwestia elementów, jakie zawierać będzie decyzja administracyjna są określone wyłącznie na podstawie ww. przepisów rangi ustawowej, a nie ustawodawstwa lokalnego.

Zdaniem Sądu za zasadny należało ponadto uznać zarzut skargi, że prawo w sposób istotny naruszały:

- § 7 ust. 3 Regulaminu, który stanowi, że "stypendium szkolne przyznawane jest na wniosek: 1) rodziców opiekunów prawnych lub pełnoletniego ucznia oraz 2) dyrektora szkoły/kolegium/ośrodka, do których uczeń uczęszcza 3) z urzędu (w przypadku stwierdzenia braku zainteresowania uczniem ze strony rodziców"

- § 8 ust. 4 Regulaminu, który stanowi, że "Zasiłek szkolny przyznawany jest na wniosek: 1) rodziców, prawnych opiekunów albo pełnoletniego ucznia, 2) dyrektora szkoły, do której uczeń uczęszcza, 3) z urzędu".

Przepisy te po pierwsze w sposób nieuprawniony modyfikują przepisy u.s.o. i ograniczają krąg wnioskodawców, mogących złożyć wniosek o przyznanie ww. świadczeń, a tym samym pozbawiają podmioty sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem uprawnień do pomocy materialnej o charakterze socjalnym, która przysługuje uczniom zamieszkałym na terenie ww. gminy. Po drugie przepisy te zostały skonstruowane przez Radę Gminy w sposób, który nie pozwala stwierdzić, jaka była rzeczywista wola Rady Gminy. Zastosowanie tych przepisów w praktyce mogłoby doprowadzić więc do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym, gdyż stanowią istotne naruszenie prawa.

Przepis art. 90n ust. 2 u.s.o., stanowi, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na:

1) wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia;

2) wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2.

Przepis art. 90b ust. 3 pkt 2 u.s.o. stanowi, że pomoc materialna przysługuje wychowankom publicznych i niepublicznych ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych - do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki.

Przepis art. 90n ust. 3 u.s.o., stanowi, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być również przyznawane z urzędu.

Z art. 3 pkt 10 u.s.o. wynika, że ilekroć w dalszych przepisach jest mowa bez bliższego określenia o rodzicach - należy przez to rozumieć także prawnych opiekunów dziecka oraz osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem.

Tym samym wskazanie przez Radę Gminy w § 7 ust. 3 pkt 1 Regulaminu, że stypendium szkolne przyznawane jest na wniosek rodziców, opiekunów prawnych lub pełnoletniego ucznia oraz w § 8 ust. 4 pkt 1 Regulaminu, że zasiłek szkolny przyznawany jest na wniosek rodziców, prawnych opiekunów albo pełnoletniego ucznia – było w sposób wyraźny sprzeczne z art. 90n ust. 2 pkt 1 u.s.o. w związku z art. 3 pkt 10 u.s.o. Oba ww. przepisy Regulaminu pomijały bowiem możliwość złożenia wniosku przez osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem, co stanowiło o istotności naruszenia. Tym samym i w tym zakresie należało w tym stwierdzić nieważność Regulaminu, stanowiącego załącznik do ww. uchwały Rady Gminy.

Również § 7 ust. 3 pkt 2, 3 Regulaminu oraz § 8 ust. 4 pkt 2, 3 Regulaminu w sposób oczywisty były sprzeczne z art. 90n ust. 2 i 3 u.o.s.

Skoro bowiem art. 90n ust. 2 u.o.s. stanowi, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na "wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2, natomiast w § 7 ust. 3 pkt 2 Regulaminu mowa o wniosku "dyrektora/kolegium/ośrodka, do których uczeń uczęszcza", zaś w § 8 ust. 4 pkt 2 Regulaminu mowa jedynie o "dyrektorze szkoły, do której uczeń uczęszcza" – należało uznać, że Rada Gminy w sposób oczywiście sprzeczny z jasną treścią ww. przepisu art. 90n ust. 2 u.o.s. – uchwaliła ww. przepisy Regulaminu. Rada Gminy wykroczyła poza zakres ustawy. Z art. 90n ust. 2 u.s.o. nie wynika, że uczeń ma uczęszczać do bliżej nieokreślonego kolegium ani do bliżej nieokreślonego do ośrodka, tak, jak wskazano w § 7 ust. 3 pkt 2 Regulaminu. W przepisie art. 90n ust. 2 u.s.o. sprecyzowano natomiast, że to kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2 mogą wystąpić z wnioskiem o przyznawane świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Natomiast w § 8 ust. 4 pkt 2 Regulaminu zawężono – wbrew jasnej treści z art. 90n ust. 2 u.o.s. - krąg osób uprawnionych do złożenia wniosku, przez wskazania jako jedynie uprawnionej osoby - dyrektora szkoły, do której uczeń uczęszcza.

Wadliwości zawarte w ww. przepisach Regulaminu świadczą o istotnym naruszeniu prawa i uzasadniają stwierdzenie nieważności Regulaminu w ww. zakresie.

Sąd zauważa również, że ustawodawca w art. 90n ust. 2 u.o.s. i art. 90n ust. 3 u.o.s. rozgranicza tryby przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym. Pierwszy z przepisów odnosi się do trybu wnioskowego, zaś drugi do działania z urzędu. Rada Gminy, uchwalając § 7 ust. 3 pkt 3 i § 8 ust. 4 pkt 3 Regulaminu nie zauważyła odmienności obu ww. trybów. W § 7 ust. 3 pkt 3 Regulaminu wskazano bowiem, że "stypendium jest przyznawane na wniosek: z urzędu (w przypadku stwierdzenia braku zainteresowania uczniem ze strony rodziców), zaś w § 8 ust. 4 pkt 3 Regulaminu wskazano, że "zasiłek szkolny przyznawany jest na wniosek: z urzędu". Już z tego powodu należało uznać, że ww. regulacje uchwalone przez Radę Gminy były w sposób oczywisty sprzeczna z ustawą. Nie można bowiem jednocześnie przyznawać stypendium na wniosek i z urzędu. Dodatkowo stwierdzić należy, że zapis § 7 ust. 3 pkt 3 Regulaminu wykracza też poza ramy ustawy kompetencyjnej, zawężając zakres działania "na wniosek: z urzędu" – przez wskazanie jedynie przypadku stwierdzenia braku zainteresowania uczniem ze strony rodziców. Przepis art. 90n ust. 3 u.s.o. takiego warunku nie przewiduje.

Skoro § 7 ust. 3 pkt 3 i § 8 ust. 4 pkt 3 Regulaminu zawierały ww. uchybienia prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym, nie mogły one funkcjonować w porządku prawnym i zasadne było stwierdzenie ich nieważności.

Zdaniem Sądu rację ma także Wojewoda, wskazując w skardze, że Wzór wniosku, który stanowi załącznik do Regulaminu, przez wskazanie w nim, że konieczne jest podania przez wnioskodawcę nr PESEL - jest w sposób istotny sprzeczny z prawem, bo może spowodować ograniczenie kręgu wnioskodawców uprawnionych do przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym w drodze u.s.o.

Przepis art. 90n ust. 4 u.s.o., stanowi bowiem, że wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym zawiera w szczególności:

1) imię i nazwisko ucznia i jego rodziców;

2) miejsce zamieszkania ucznia;

3) dane uzasadniające przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów, z zastrzeżeniem ust. 5;

4) pożądaną formę świadczenia pomocy materialnej inną niż forma pieniężna.

Przepis art. 90n ust. 5 u.s.o., stanowi, że w przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów przedkłada się zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Przepis art. 90n ust. 5a u.s.o., stanowi, że oświadczenia, o których mowa w ust. 4 pkt 3 i ust. 5, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Sąd, mając na względzie ww. przepisy ustawy stwierdza, że wprawdzie art. 90n ust. 4 u.s.o. posługuje się pojęciem "w szczególności", odnosząc się do zawartości wniosku o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, tym niemniej sposób skonstruowania Wzoru wniosku przez Radę Gminy, stanowiącego załącznik do Regulaminu, nie może wykraczać poza unormowania ustawowe. Nieuprawnione było więc sformułowanie w Wzorze wniosku warunku podania nr PESEL i wykluczenie w ten sposób z kręgu wnioskodawców osób, które nie mają nadanego nr PESEL, gdy u.s.o. nie przewiduje takiej przesłanki.

Zdaniem Sądu tego typu działanie Rady Gminy było też nadmiarowe i niezgodne z zasadą minimalizacji danych wyrażoną w art. 5 ust. 1 lit. c) RODO, gdyż brak jest przepisu ustawy, który wprost stanowiłby podstawę do przetwarzania danej w postaci nr PESEL. Pozyskanie tej danej powinno mieć dobrowolny charakter.

Nadmiarowe i sprzeczne z art. 90n ust. 4, 5, 5a u.s.o. było też wprowadzenie do Wzoru wniosku konieczności podania przez wnioskodawcę danych dotyczących osób pozostających w gospodarstwie domowym, gdyż taka potrzeba nie wynika z treści ww. przepisów ustawy, a ponadto oświadczenie o wysokości dochodów składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, więc ww. wymóg przewidziany we Wzorze wniosku może skutkować penalizacją braku wiedzy o dochodach innych osób, czyli prowadzić do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym.

Rację ma także Wojewoda, wskazując, że Wzór wniosku jest też niespójny z § 6 ust. 5 Regulaminu, który stanowi załącznik do ww. uchwały Radu Gminy, w zakresie obowiązku posiadania rachunku bankowego, jako jedynej formy wypłaty świadczenia, a możliwością gotówkowej wypłaty w banku. Skoro z § 6 ust. 5 Regulaminu wynikało, że pomoc materialna w formach, o których mowa w ust. 1 może być realizowana poprzez zwrot uprzednio zaakceptowanych wydatków, po przedłożeniu oryginałów dokumentów potwierdzających poniesione koszty (imiennych faktur, rachunków, imiennych biletów miesięcznych, itp.) do wysokości kwoty stypendium szkolnego, które umożliwią jego rozliczenie, na wskazany przez wnioskodawcę numer rachunku bankowego lub w formie gotówkowej w banku, Wzór wniosku - stanowiącego załącznik do Regulaminu - powinien być adekwatny do przewidzianych w Regulaminie regulacji. W innym przypadku zajdą skutki, których nie sposób zaakceptować w demokratycznym państwie prawnym.

Zdaniem Sądu powyższe opisane przez Sąd wadliwości Wzoru wniosku, załączonego do Regulaminu uzasadniały stwierdzenie nieważności Wzoru wniosku w całości, gdyż usunięcie wyżej opisanych istotnych naruszeń prawa występujących we Wzorze wniosku wywoła potrzebę jego przeredagowania w całości.

5. Sąd, mając powyższe na uwadze, na mocy art. 147 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji w zakresie § 7 ust. 1, 2 i 3, § 8 ust. 1 i 4 Regulaminu oraz załącznika do Regulaminu w postaci ww. Wzoru wniosku.

Sad w pozostałym zakresie, oddalił skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a. (punkt drugi sentencji).

O kosztach postępowania należnych Skarżącemu od organu orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r., poz. 1804), strona skarżąca była reprezentowana przez radcę prawnego (punkt trzeci sentencji).