Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3065/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Protokolant - st. ref. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział ZUS w W. z dnia ... września 2016 r., nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – (...)Oddziału w W. (zwanego dalej: "ZUS") z dnia (...)września 2016 r. o numerze (...), utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia (...)czerwca 2016 r. o numerze (...), którą odmówiono M. B. (zwanej dalej: "Stroną", "Skarżącą") umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 26 kwietnia 2016 r. Skarżąca wystąpiła o całkowite umorzenie zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu podniosła, iż w dniu 5 października 2005 r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej, którą faktycznie wykonywała jedynie przez 3 miesiące, jednakże wyrejestrowała ją dopiero po 5 latach, za co została ukarana przez sąd powszechny karą grzywny, zamienioną na karę 30 dni aresztu. Wskazała, iż ma 52 lata, nie ma stałej pracy ani źródła dochodu, nie posiada żadnych dóbr materialnych ani rodziny, która może jej pomóc, pozostaje pod opieką psychiatry.

W dniu 30 maja 2016 r. wniosek został uzupełniony o oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Skarżąca wskazała, iż do końca czerwca posiada pracę, pomaga jej również córka, która nie jest zatrudniona. Dodatkowo oświadczyła, iż "po powrocie z wyjazdu do pracy" chciałaby wynająć pokój i spłacać dług w ratach, jeżeli pozostaną jej środki po opłaceniu wyżywienia.

ZUS przeprowadził własne postępowanie wyjaśniające i ustalił, że Skarżąca jest zatrudniona od dnia 6 grudnia 2015 r. na podstawie umowy zlecenia, a jej wynagrodzenie wyniosło za: 01/2016 – 1.468,00 zł, tj. 1.068,72 zł netto, 02/2016 – 2.807,00 zł, tj. 2 043,17 zł netto, natomiast za okres: 03/2016-05/2016 r. podstawy wymiaru składek wyniosły "0". Ponadto Skarżąca figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właścicielka samochodu osobowego F. (...), rok produkcji 2008 r.

Decyzją z dnia (...)czerwca 2016 r. ZUS odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, w tym na: ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 2005 r. do lutego 2016 r. w łącznej wysokości 87.229,26 zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2005 r. do lutego 2016 r. w łącznej wysokości 43.323,38 zł oraz Fundusz Pracy za okres od listopada 2007 r. do lutego 2016 r. w łącznej wysokości 7.142,39 zł.

W uzasadnieniu decyzji ZUS przedstawił sytuację majątkową Skarżącej, ustaloną na postawie zebranego materiału dowodowego. Powołując się na przepisy art. 28 ust. 1-3 oraz ust. 3a i 3b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.; zwanej dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365; zwanego dalej: "rozporządzeniem"), organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek.

W tym zakresie podniesiono, iż nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, bowiem wobec Strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N., a także przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W., który działając jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego Skarżącej. Bank poinformował nadto o zbiegu egzekucji z rachunku bankowego z egzekucją prowadzoną przez komornika sądowego. ZUS wskazał przy tym, iż żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził braku majątku, wobec czego nie jest oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a ponadto wysokość nieopłaconej składki znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto, zdaniem organu istotny jest również fakt, że Skarżąca jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, wobec czego ZUS ma prawo dokonać zajęcia wynagrodzenia z tytułu zaległych składek.

Uzasadniając brak podstaw do umorzenia należności zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b w zw. z § 3 rozporządzenia, ZUS powołał się na brak wystarczających dowodów, na podstawie których można by było stwierdzić, że zachodzą okoliczności warunkujące umorzenie. Zdaniem organu, oświadczenia Skarżącej dotyczące trudnej sytuacji finansowej nie zostały dostatecznie udokumentowane, a ZUS miał ograniczone możliwości zweryfikowania podnoszonych przez nią racji. W ocenie ZUS, nie mogą one zostać uznane za udowodnione, tym samym nie stanowią przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu należności. Organ zauważył przy tym, iż z jego ustaleń wynika, że Skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia od dnia 6 grudnia 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r., natomiast z oświadczenia samej Skarżącej z dnia 17 maja 2016 r. wynika, że posiada zatrudnienie do końca czerwca 2016 r. Ponadto zauważył, iż Skarżąca otrzymuje pomoc od córki, jednakże brak informacji, w jakiej wysokości jest udzielane wsparcie. Wskazano także, iż Skarżąca nie przedstawiła swoich stałych wydatków związanych z utrzymaniem, zaś w kwestii zobowiązań pieniężnych wskazała, iż nie pamięta. Ponadto, mimo trudnej sytuacji życiowej, Skarżąca oświadczyła, iż nie korzysta z pomocy społecznej.

Odnosząc się do wskazanych przez Skarżącą problemów zdrowotnych ZUS stwierdził, iż stan zdrowia nie uniemożliwia jej wykonywania pracy zarobkowej, natomiast jej problemy zdrowotne nie mogą przesądzać o umorzeniu zadłużenia. Ponadto ZUS zauważył, iż w aktach sprawy brak jest dokumentów wskazujących na konieczność sprawowania osobistej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które ograniczałyby uzyskiwanie dochodu przez Skarżącą. Wobec tego organ uznał, iż nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Pismem z dnia 7 lipca 2016 r. Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, iż z uwagi na pobyt w Niemczech nie ma możliwości dostarczenia dokumentów świadczących o jej trudnej sytuacji materialnej. Zwróciła się przy tym o możliwość wydłużenia terminu na przedłożenie rachunków i dokumentów do dnia 15 sierpnia 2016 r., kiedy to wróci do Polski. Wyjaśniła dodatkowo, iż od pół roku pracuje jako opiekunka.

Postanowieniem z dnia 29 lipca 2016 r. ZUS zawiadomił Skarżącą, iż jej wniosek o umorzenie należności z tytułu składek zostanie rozstrzygnięty w terminie do dnia 13 września 2016 r. W uzasadnieniu podniesiono, iż organ przychylił się do prośby Skarżącej o przedłużenie terminu na złożenie niezbędnych dokumentów.

Pismem z dnia 5 sierpnia 2016 r., sporządzonym przez pełnomocnika – adwokata P. J. – Skarżąca podtrzymała wniosek o umorzenie należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W jej ocenie, skoro jedyny osiągany obecnie dochód z tytułu umowy cywilnoprawnej w wysokości około 1.000 zł, jest wolny od egzekucji w całości, to oczywiste jest, że postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do wyegzekwowania jego kosztów. Pełnomocnik wystąpił jednocześnie z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z wydruku z CEIDG z dnia 8 sierpnia 2016 r. na okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej oraz z zaświadczenia wystawionego przez zleceniodawcę Skarżącej na okoliczność wysokości uzyskiwanych przychodów oraz zajęcia przez komornika sądowego. Dodatkowo zwrócił się by ZUS wystąpił do komornika sądowego z zapytaniem o stan prowadzonego przez niego postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżoną decyzją z dnia (...)września 2016 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...)czerwca 2016 r.

Organ w całości podzielił swoje stanowisko prezentowane w decyzji I instancji. Wyjaśnił przy tym, iż ponownie nie stwierdził nieściągalności zobowiązania. W jego opinii w sprawie nie występują również podstawy do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a-3b u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. W uzupełnieniu swojego stanowiska wskazał, że w stosunku do Skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, czy też likwidacyjne, co oznacza, że nie zachodzi również przesłanka wymieniona w punkcie 2, 4 i 4b. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w punkcie 3, bowiem Skarżąca zakończyła działalność gospodarczą, aktualnie wprawdzie nie ma majątku, jednak posiada córkę, która w przyszłości może przejąć prawa i obowiązki Skarżącej.

ZUS ponowie wskazał, iż na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego brak jest możliwości jednoznacznego ustalenia budżetu jakim dysponuje Skarżąca. Na podstawie jej oświadczeń wiadomo, że uzyskuje dochód brutto w wysokości 1.000 zł, jednakże zdaniem organu, mając na uwadze koszty utrzymania w Niemczech, nie jest wykluczone, że prócz tego Skarżąca uzyskuje również "inne profity".

Odnosząc się do wniosków pełnomocnika Skarżącej, zawartych w piśmie z dnia 5 sierpnia 2016 r. organ stwierdził, iż wskazany komornik sądowy nie prowadzi egzekucji na rzecz ZUS, zatem organ nie jest stroną w tym postępowaniu i ze względu na ochronę danych osobowych nie może występować o uzyskanie stanowiska komornika sądowego w sprawie prowadzonej przez niego egzekucji na rzecz innych wierzycieli. Zauważył także, iż do akt sprawy nie dołączono zaświadczenia zleceniodawcy Skarżącej na okoliczność wysokości uzyskiwanych przychodów. Jednocześnie, na podstawie danych zaewidencjonowanych w systemie informatycznym ZUS potwierdzono, iż podstawa wymiaru składek w okresie czerwiec-lipiec 2016 r. wynosiła 1 000,00 zł.

W kwestii okresu prowadzenia działalności gospodarczej organ stwierdził, iż Skarżąca została wykreślona z ewidencji z dniem 8 marca 2016 r., natomiast jako datę zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej wskazano dzień 29 lutego 2016 r. Według dokumentu wyrejestrowującego ZUS ZWPA działalność gospodarcza została wyrejestrowana z dniem 1 marca 2016 r., natomiast data zgłoszenia wykreślenia to 8 marca 2016 r. Zatem na podstawie uzyskanych przez ZUS informacji zadłużenie Skarżącej obejmowało okres do lutego 2016 r. Odnosząc się do stanowiska Skarżącej, iż działalność była prowadzona przez nią jedynie przez trzy miesiące, jak również twierdzenia pełnomocnika, iż jej zaprzestanie nastąpiło wiele lat przed faktycznym wykreślaniem z CEIDG, ZUS stwierdził, że nie potwierdza tego zgromadzony materiał dowodowy, a ponadto skoro zapadł wyrok skazujący wobec Skarżącej za brak odprowadzania składek na ubezpieczenia w okresie od marca 2011 r. do lutego 2102 r., to sąd powszechny musiał potwierdzić prowadzenie działalności przez Skarżącą w tym okresie.

Końcowo organ podniósł, iż przedmiotem postępowania z wniosku o umorzenie należności nie było rozstrzygnięcie zasad podlegania ubezpieczeniom oraz czy wpis do ewidencji działalności gospodarczej prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do tej ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. Zdaniem ZUS, kwestie te mogą być przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego w zakresie wydania decyzji o podleganiu ubezpieczeniom.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji ZUS z dnia 8 września 2016 r. W uzasadnieniu podniesiono jedynie, że organ odmówił umorzenia należności, mimo tego, że Skarżąca spełniła "...ustawowe kryteria ku temu".

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego.

Wobec tego, iż w skardze nie podniesiono zarzutów naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego czy postępowania, przypomnieć również trzeba, iż stosowanie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia

Rozpatrując sprawę w ramach wskazanych wyżej kompetencji Sąd nie stwierdził naruszenia prawa.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż poza przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, że w stosunku do Skarżącej nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b u.s.u.s. Ustalenia ZUS w tym zakresie Sąd uznaje za prawidłowe.

Skarżąca w toku postępowania administracyjnego wywodziła natomiast, iż spełnia przesłankę określoną w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., zaś jej pełnomocnik dodatkowo podnosił również przesłanki z pkt 5 i 6 tego przepisu.

W ocenie Sądu zgodzić należy się z ZUS, iż w zakresie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., Skarżąca wprawdzie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie można jednoznacznie stwierdzić, że ona sama bądź jej córka nie posiadają majątku, z którego można egzekwować należności. Sąd podziela przy tym stanowisko organu, iż Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, które potwierdzałyby okoliczność, że jedynym źródłem jej utrzymania jest kwota około 1.000 zł, nie wskazała również na czym polega pomoc córki, ani jaki jest stan jej majątkowego posiadania, nie wyjaśniła wątpliwości ZUS związanych z podjęciem zatrudnienia w charakterze opiekunki, jak również kwestii utrzymania na terytorium Niemiec przy oświadczonym miesięcznym dochodzie około 1.000 zł brutto.

Prawidłowo ZUS wskazał w odniesieniu do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., że skoro wobec Skarżącej prowadzone są obecnie postępowania egzekucyjne, to nie jest oczywiste, że w ich toku nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto, żaden organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można egzekwować należności. Zgodzić należy się zatem z ZUS, iż dopóki postępowania te nie zostały zakończone lub umorzone nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji zaległości składkowych.

Tym samym, w ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Przechodząc do oceny możliwości umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazać należy na przesłanki umorzenia, określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu, poczynione w tej kwestii ustalenia organu są również prawidłowe.

Zgodzić należy się z ZUS, iż aby stwierdzić wystąpienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Skarżąca winna wykazać jakim miesięcznym budżetem dysponuje oraz przedstawić jak kształtują się jej miesięczne wydatki związane z niezbędnymi potrzebami życiowymi. Niezależnie od tego, iż oświadczenia Skarżącej dotyczące jej miesięcznych dochodów nie zostały w żaden sposób udokumentowane, to zauważyć należy, iż w toku postępowania Skarżąca nie przedstawiła choćby w sposób ogólny tego, jak kształtują się jej wydatki związane z mieszkaniem, wyżywienie, czy leczeniem. Powoduje to zdaniem Sądu, iż niemożliwym staje się ustalenie tego, jakie są niezbędne potrzeby życiowe Skarżącej, jak również dokonania ich porównania z jej możliwościami zarobkowymi.

W tym miejscu przywołać należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zajęte w wyroku z dnia 23 kwietnia 2009 r. o sygn. akt II GSK 884/08, zgodnie z którym, prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika ). Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" ( § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Niewątpliwie w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem sama Skarżąca w ogóle nie podnosiła by poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Sąd podziela stanowisko organu w zakresie niewykazania wystąpienia ostatniej z przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżąca, jak sama przyznaje podjęła pracę, wyjechała również do Niemiec, co prowadzi do wniosku, że nie cierpi na przewlekłą chorobę, która pozbawiłaby ją możliwości uzyskiwania dochodu. Nadto nie przedłożyła żądnego dokumentu lekarskiego, z którego wynikałoby, że jest pozbawiona możliwości zarobkowych z uwagi na konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Podzielając zatem stanowisko organu, iż w sprawie nie wystąpiła którakolwiek z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, dodać należy, iż jakkolwiek to na organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i podejmowania z urzędu wszelkich działań zmierzających do wszechstronnego zebrania materiału dowodowego, to jednocześnie nie ulega wątpliwości, że w celu realizacji zasady prawdy obiektywnej strona powinna współpracować z organem w wyjaśnianiu istotnych okoliczności sprawy, zwłaszcza gdy tak jak na gruncie niniejszej sprawy istotne dla jej ustaleń dowody znajdowały się w posiadaniu Skarżącej. Strona nie jest zwolniona z obowiązku wykazywania okoliczności z zakresu jej sytuacji i podstaw rzutujących na możliwość ubiegania się o skorzystanie z dobrodziejstwa umarzania należności wobec ZUS. Przepis § 3 rozporządzenia stanowi bowiem wprost, że to Skarżąca ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa właśnie na niej (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r. o sygn. akt II GSK 2410/11).

Podkreślenia wymaga również, że decyzje o umorzeniu składek mają charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak pozostawienia ZUS pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice uznania administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu takiej decyzji, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W sprawie należy stwierdzić, że organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał w miarę wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 K.p.a., nie przekraczając granic uznania. Mimo pewnej lakoniczności uzasadnienia, Sąd stwierdza, że poddaje się ono kontroli.

Na marginesie już tylko wskazać należy, że Sąd dokonywał oceny decyzji w dacie jej wydania i każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i – jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawach o sygn. akt III SA 398-399/99 – zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie u.s.u.s.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.