Wyrok NSA, sygn. akt II SA 581/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Teza: Przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118/ nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. W świetle omawianego przepisu ważne są przede wszystkim powody, dla których nie było możliwe spełnienie wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie.

TEZY

Przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118/ nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. W świetle omawianego przepisu ważne są przede wszystkim powody, dla których nie było możliwe spełnienie wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie.


SENTENCJA

Naczelny Sąd administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Wioletty K. na decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 3 lutego 2000 r. (...) w przedmiocie przyznania renty w drodze wyjątku uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 października 1999 r.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 5 października 1999 r. (...) po rozpatrzeniu wniosku Wioletty K. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku postanowił na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118/ odmówić przyznania tego rodzaju świadczenia z przyczyn podanych w uzasadnieniu.

Zgodnie z wyżej wymienionym przepisem ustawy, członkom rodziny pozostałym po ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania emerytury lub renty, Prezes Zakładu może przyznać świadczenie w drodze wyjątku.

W sprawie nie dopatrzono się zbiegu szczególnych okoliczności, które były przyczyną nie nabycia uprawnień do renty. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że ojciec dziecka posiadał udowodniony okres pracy w ilości 14 lat 6 miesięcy i 24 dni, w tym 3 lata to korzystanie z zasiłku dla osoby bezrobotnej.

Od powyższej decyzji odwołała się Wioletta K., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej córek Marty i Moniki K.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 3 lutego 2000 r. znak (...) postanowił na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję podjętą w dniu 5 października 1999 r.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Prezes Zakładu na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS może przyznać w drodze wyjątku rentę rodzinną jedynie w określonych sytuacjach.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nie stwierdzono nowych okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji odmawiającej prawa do świadczenia w drodze wyjątku.

Przyczyny podjętej uprzednio decyzji odmownej zostały szczegółowo wskazane w jej uzasadnieniu.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Wioletta Kresa wnosiła o uchylenie decyzji odmawiającej jej przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Skarżąca podała, że jej mąż Zdzisław K. zmarł nagle w wieku 39 lat w dniu 4.09.1999 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią przepracował on 4 lata 6 miesięcy i 24 dni. Ogółem w całym życiu zmarły przepracował 14 lat 6 miesięcy i 24 dni.

W tej sytuacji brak kilku miesięcy składkowych jest usprawiedliwiony i nie powinien być podstawą odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W miejscu zamieszkania skarżącej i jej zmarłego męża jest wysokie bezrobocie i z tego powodu miał on problemy z uzyskaniem stałej pracy, a co za tym idzie zebranie odpowiedniej ilości lat składkowych.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wnosił o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja dotknięta jest wadami naruszenia prawa skutkującymi zgodnie z przepisami art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ jej uchylenie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./, który przewiduje trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczeń w drodze wyjątku a mianowicie:

1/ nie spełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami,

2/ ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku,

3/ osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania:

Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie.

Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotycząca przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku ma charakter uznaniowy.

Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i nie kontrolowanej swobody w tym zakresie. Według art. 124 ustawy o emeryturach i rentach w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy postępowania administracyjnego.

Prezes ZUS-u podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.

Przede wszystkim jest on zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego w myśl przepisów art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 par. 3 Kpa.

W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS z naruszeniem powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności dotyczących spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach.

Z zestawienia okresów składkowych Zdzisława K. wynika, że posiadał on ponad 14 lat i 5 miesięcy podlegających ubezpieczeniu społecznemu w okresie swojej aktywności zawodowej /zmarł w wieku 39 lat/ natomiast w okresie ostatnich 10 lat przed śmiercią przepracował on 4 lata 8 miesięcy i 24 dni czyli zabrakło mu zaledwie 3 miesiące i 6 dni do wypełnienia przesłanki 5 lat pracy w okresie ostatnich 10 lat przed śmiercią.

Mąż skarżącej zmarł w dniu 4 czerwca 1999 r. w okresie 1 roku i 2 miesięcy od zaprzestania wypłacania mu zasiłku dla bezrobotnych z Rejonowego Urzędu Pracy co oznacza, że zgon nastąpił przed upływem 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia społecznego.

W świetle powyższych okoliczności wynika, że Zdzisławowi K. zabrakło zaledwie około 3 miesięcy do spełnienia wszystkich przesłanek o uzyskanie uprawnień rentowych w normalnym trybie.

Nie można podzielić stanowiska Prezesa ZUS, że okres zatrudnienia Zdzisława K. jest zbyt krótki do przyznania jego dzieciom renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Przepis art. 83 ust. 1 ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, który w tym przypadku nie był zbyt krótki.

W świetle omawianego przepisu art. 83 ust. 1 ważne są przede wszystkim powody, dla których nie było możliwe spełnienie wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Mąż skarżącej zmarł w ciągu kilkunastu miesięcy od zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych i zabrakło mu zaledwie 3 miesiące do spełnienia wszystkich powyższych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy.

Organ nie rozważył należycie czy powyższe okoliczności nie należałoby uznać za szczególne i usprawiedliwione przeszkody, uniemożliwiające wypracowanie prawa do świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie.

Odmawiając przyznania dzieciom skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku należało ocenić czy przedwczesna śmierć nie stanowiła szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu uzyskanie prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego na ogólnych warunkach.

Tego jednak Prezes ZUS-u w niniejszej sprawie nie dokonał i dlatego zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przy przestrzeganiu przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 3 Kpa.

Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone decyzje na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.