Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 526/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83, 84
journal: Dz.U. 2013 poz 1440
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Anna Mierzejewska Sędzia WSA – Ewa Grochowska – Jung Sędzia WSA – Danuta Kania (sprawozdawca) Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę w całości –


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2014 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), odmówił przyznania A. M. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 38 lat życia, tj. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawczyni udokumentowała 11 lat, 4 miesiące i 29 dni okresów składkowych oraz 3 lata, 9 miesięcy i 20 dni okresów nieskładkowych. Przy czym, zarówno w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano tylko 2 lata, 4 miesiące, 4 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

W latach 2004 - 2008 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach nie orzeczono wobec strony całkowitej niezdolności do pracy.

Końcowo organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu sprawy ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. M. zarzuciła naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazała, iż do dnia powstania niezdolności do pracy w grudniu 2012 r., na 38 lat życia udokumentowała ponad 15 lat okresów składkowych i nieskładkowych, co nie zostało uwzględnione przez organ. Nadto podniosła, iż wykonywała pracę jako [...], lecz nie zawsze mogła wylegitymować się umową o pracę czy umową zlecenia. Ze względu na duży procent bezrobocia trudno było znaleźć zatrudnienie na umowę o pracę. Podała, że w okresie od [...] lutego 2005 r. do [...] lutego 2005 r. pracowała na podstawie umowy o dzieło, która nie zalicza się do okresu ubezpieczenia. Podniosła też, że jest matką dwojga dzieci (syn jest uczniem II klasy gimnazjum a córka uczęszcza do przedszkola), którymi musiała się opiekować. Nie mogła więc poszukiwać pracy w innej miejscowości, oddalonej od miejsca zamieszkania. Zatem nie mogła podjąć zatrudnienia objętego ubezpieczeniem z przyczyn od niej niezależnych i przez nią niezawinionych.

Zaznaczyła również, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. W 2012 r. stwierdzono u niej [...], była operowana i objęta leczeniem szpitalnym w 2013 r. Wymaga [...] oraz codziennej opieki i pomocy innej osoby. Obecnie pozostaje wraz z dziećmi na wyłącznym utrzymaniu męża. Rodzina korzysta z zasiłku pielęgnacyjnego, dodatku mieszkaniowego, zasiłku rodzinnego. Brakuje jej jednak środków na zakup leków i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdził wystąpienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy.

Podał, iż z akt sprawy nie wynika, aby zaistniały szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na skutek których strona nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Ponownie zaznaczył, iż w ciągu 38 lat życia (do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy) wnioskodawczyni udokumentowała 11 lat, 4 miesiące i 29 dni okresów składkowych oraz 3 lata, 9 miesięcy i 20 dni okresów nieskładkowych. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono tyko 2 lata, 4 miesiące i 4 dni tych okresów.

Wskazał również, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że w okresie od [...] września 2004 r. do [...] stycznia 2008 r. strona nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2014 r. dopiero od dnia [...] grudnia 2012 r.

Organ stwierdził, iż analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec zainteresowanej w ww. okresie nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Zauważyć należy bowiem, iż niezależnie od tego, jak wielkie znaczenie ma dla dzieci ciągła obecność i opieka rodzica, czas spędzony w domu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Nie czyni bowiem osoby sprawującej opiekę niezdolną do pracy.

Końcowo organ wskazał, iż przedstawiona sytuacja materialna strony jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ww. ustawy nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu właśnie we wspomnianej ustawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2015 r. A. M. wniosła o jej uchylenie w całości oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. zarzucając:

← naruszenie przepisu art. 83 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez błędną wykładnię i błędne uznanie, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, gdyż w ocenie organu skarżąca zbyt krótko pracowała, podczas gdy organ zupełnie pominął fakty świadczące o braku możliwości podjęcia pracy jak i fakt, iż biorąc pod uwagę wiek skarżącej należy stwierdzić, że gdyby nie choroba z pewnością osiągnęłaby staż pracy niezbędny do uzyskania świadczenia z zwykłym trybie;

← naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na zastosowanie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie faktów, z których wynika, że okresie poprzedzającym niezdolność do pracy skarżąca pracowała.

W motywach skargi skarżąca podniosła, iż na dzień powstania niezdolności do pracy ([...] grudnia 2012 r.) miała ukończone 38 lat i w tym okresie udokumentowała ponad 15 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Łączny okres ubezpieczenia w ww. okresie jest więc adekwatny do wieku.

Skarżąca podniosła nadto, że w czasie zdolności do pracy wykonywała pracę jako [...], nie zawsze jednak mogła wylegitymować się umową o pracę czy umową zlecenia. Pracowała również na podstawie umowy o dzieło, m. in. w okresie od [...] lutego 2005 r. do [...] lutego 2005 r., co było jednak wynikiem okoliczności obiektywnych, niezależnych od skarżącej.

Skarżąca podkreśliła, iż jej rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, nie ma żadnych oszczędności, nie może też liczyć na pomoc najbliższej rodziny.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia - odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu - przez osoby, które nie spełniają warunków do jego uzyskania w zwykłym trybie. Świadczenia z ww. przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, są bowiem finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Należy w tym miejscu podkreślić, że omawiane świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego, w zakresie wymaganego okresu ubezpieczenia, niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "zwykłego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek szczególnych okoliczności.

Jak już wyżej wskazano, wydając decyzję na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy Prezes Zakładu kieruje się uznaniem administracyjnym. Ocena, czy w sprawie zaistniały szczególne okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej, organ prowadząc postępowanie nie uchybił przepisom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności zasadzie dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.) i podjął wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Również w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) a także uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Z okoliczności sprawy wynika, że A. M. nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy (orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2014 r. ustalono względem ww. całkowitą niezdolność do pracy od dnia [...] grudnia 2012 r. do [...] listopada 2016 r.), a ponadto nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Ocenie Sądu podlegają zatem ustalenia organu pod kątem "szczególnych okoliczności" dla zbadania, czy przesłanka ta w niniejszej sprawie została spełniona.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2010r. (sygn. akt I OSK 130/10, publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r. o sygn. akt II SA 306/00, niepubl.), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

W ocenie Sądu, organ orzekający zasadnie przyjął, iż w niniejszej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności w rozumieniu ww. przepisu.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w okresie 38 lat życia (do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy) skarżąca udokumentowała 11 lat, 4 miesiące i 29 dni okresów składkowych oraz 3 lata, 9 miesięcy i 20 dni okresów nieskładkowych. Natomiast w ocenianym dziesięcioleciu, przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy oraz w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowała jedynie 2 lata, 4 miesiące i 4 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

W dniach od [...] września 2004 r. do [...] stycznia 2008 r. nie został przez skarżącą udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczeniem społeczne. Analogiczna sytuacja miała miejsce w okresie od [...] stycznia 2012 r. (po zakończeniu okresu sprawowania opieki nad dzieckiem) do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, co potwierdziła skarżąca na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2015 r. Zaznaczyć należy, że we wskazanych okresach nie była wobec skarżącej orzeczona całkowita, ani też częściowa niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do uzyskania renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia uniemożliwiający kontynuowanie zatrudnienia bądź inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli skarżącej, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Skarżąca podnosiła w toku postępowania, że niemożność podjęcia zatrudnienia objętego ubezpieczeniem społecznym wynikała z konieczności sprawowania opieki nad dziećmi, a także z trudnej sytuacji na rynku pracy i wysokiego poziomu bezrobocia. Wskazała, że w wykazanych okresach przerw w ubezpieczeniu podejmowała zatrudnienie nie objęte ubezpieczeniem społecznym. W okresie od dnia [...] lutego do dnia [...] lutego 2005 r. była zatrudniona na umowę o dzieło, na dowód czego przedłożyła do akt kopię umowy nr [...] z dnia [...] lutego 2005 r.

Odnosząc się do powyższych argumentów wskazać należy, iż brak możliwości podjęcia zatrudnienia objętego ubezpieczeniem społecznym, przy jednoczesnym uzyskiwaniu dochodów z tytułu umów cywilno-prawnych nie oznacza, że osoba dokonująca takiego wyboru formy zatrudnienia nie ma wpływu na swoją sytuację ubezpieczeniową - mając możliwość, przynajmniej w pewnym zakresie, kształtować rodzaj zawieranej umowy bądź też korzystając z możliwości dobrowolnego zgłoszenia się do ubezpieczenia.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych podejmowanie zatrudnienia bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy (por. wyroki NSA z dnia: 24 lipca 2001 r., sygn. akt I OSK 444/01, LEX nr 53781; 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/01, publ. LEX nr 83733). Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które osoba uprawniona odprowadzała w trakcie życia zawodowego.

Skarżąca, jak sama podała w toku postępowania, podejmowała pracę (w tym na umowę o dzieło), jednak nie ponosiła kosztów ubezpieczenia. Okoliczność wykonywania zatrudnienia z pominięciem ubezpieczenia, jakkolwiek może być zrozumiała ze względu na przymus ekonomiczny, jednak nie może być uznana za okoliczność szczególną, na której zaistnienie sama zainteresowana nie miała wpływu. Osoba decydująca się na taką formę wykonywania pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Podejmowanie zatrudnienia nieobjętego ubezpieczeniem jest świadomym wyborem osoby zainteresowanej a tym samym nie może być uznane za okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Jak zasadnie wskazał organ, również trudna sytuacja na rynku pracy i zjawisko bezrobocia nie stanowią okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy, usprawiedliwiających niewypracowanie wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1008/09, publ.: https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodzić należy się także z oceną organu, iż za okoliczność szczególną nie może być uznany fakt sprawowania przez skarżącą opieki nad dziećmi. Poświęcenie czasu na wychowywanie dzieci było efektem dokonanego przez skarżącą wyboru i jakkolwiek postawa ta zasługuje na uznanie, to jednak z takim wyborem łączy się w konsekwencji brak prawa do świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Taka decyzja jest wyborem każdego rodzica i nie jest okolicznością niezależną od jego woli, w związku z czym nie stanowi usprawiedliwienia niewypracowania przez skarżącą stażu ubezpieczeniowego wymaganego do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym (por. wyroki NSA z dnia: 12 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 3167/14, z dnia 20 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 673/12, publ. j.w.).

Odnośnie zaś podnoszonej przez skarżącą kwestii ogólnego stażu ubezpieczeniowego, jakim się legitymuje, wskazać należy, że art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych co do zasady nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody niespełnienia przez osobę ubezpieczoną wymogów do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Istotne jest zatem ustalenie, czy brak uprawnień do świadczenia zwykłego, spowodowany został przez przeszkody kwalifikowane jako okoliczności szczególne. W realiach niniejszej sprawy sytuacja taka nie miała miejsca. Powodem nieuzyskania przez skarżącą świadczenia na zasadach ogólnych był brak wymaganego (5-letniego) okresu składkowego i nieskładkowego w dziesięcioleciu poprzedzającym ustalenie niezdolności do pracy (decyzja ZUS I Odział w [...] z dnia [...] października 2014 r.). Przy czym, jak zasadnie uznał organ, nie było to spowodowane zaistnieniem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Ani bowiem sprawowanie opieki nad dziećmi, ani trudna sytuacja na runku pracy i podejmowanie zatrudnienia bez ubezpieczenia nie stanowią okoliczności szczególnych, z powodu których skarżąca nie dopełniła wymagań do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie.

W świetle powyższego uznać należy, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie Prezes ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Sama trudna sytuacja zdrowotna i materialna skarżącej, którą dostrzega Sąd w składzie orzekającym, nie może skutkować eliminacją zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.