Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 531/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla (spr.) Sędziowie : WSA Małgorzata Brachel-Ziaja WSA Barbara Pasternak Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 3 marca 2009 r. nr [....] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie świadczenia pieniężnego; I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa-Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata K.F. -Kancelaria Adwokacka w K. kwotę 292,80 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy)-w tym podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] października 2008 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i-4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395, ze zm.) - powoływanej dalej jako ustawa, odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] października 1998 r. znak: [...] oraz decyzji poprzedzającej ją z dnia [...] października 1997 r. znak: [...] orzekającej o odmowie przyznania S. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 wskazanej powyżej ustawy.

Organ administracji publicznej w uzasadnieniu decyzji podał, że S. K. złożył wniosek w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie. Wyżej wymienioną decyzją z dnia [...] października 1997 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. orzekł o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia.

W dniu 8 września 2008 r. wpłynął do organu kolejny wniosek strony, zawierający żądanie przyznania świadczenia pieniężnego. S. K. nie powołał się w nim na ustawowe podstawy uzasadniające wznowienie postępowania bądź stwierdzenie nieważności wydanej decyzji administracyjnej, w związku z czym złożone przez wnioskodawcę pismo zostało potraktowane - stosownie do art. 235 k.p.a. -jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Wnioskodawca nie wskazał jednak, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub jego słuszny interes. Okoliczności na które powołuje się we wniosku S. K. oceny takiej nie uzasadniają, ponieważ od dnia wydania decyzji o odmowie przyznania przedmiotowego uprawnienia stan prawny i orzecznictwo Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. nie uległy zmianie. Ponadto, organ administracji związany jest przepisami prawa i słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia tych przepisów.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wskazał jednocześnie, że pojęcie represji w rozumieniu ustawy zdefiniowane zostało w art. 2 pkt 2 lit. a) wspomnianego aktu normatywnego. Stosownie do tej regulacji represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Tak określone przez ustawodawcę rozumienie terminu represja powoduje ten skutek, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Analizując pojęcie deportacji, trzeba wskazać, iż praca wykonywana przymusowo na terytorium Rzeczypospolitej w granicach sprzed 1 września 1939 r., nawet poza miejscem stałego zamieszkania, nie stanowi represji w rozumieniu ustawy. Kwestia ta była wielokrotnie przedmiotem rozważań sądu administracyjnego, czego wyrazem są orzeczenia sądowe - uchwała NSA z dnia 12.10.1998 r., OPS 5/98, ONSA 1999/1/1 oraz wyrok NSA z dnia 29.02.2000 r. sygn. akt II SA/Ka1091/98 - niepubl.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. podkreślił natomiast, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w majątku ziemskim w miejscowości [...], znajdującej się na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 r.

Od powyższego rozstrzygnięcia z dnia 3 października 2008 r. S. K. wniósł wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy podając, że ciężko pracował jako młody chłopiec, co odbiło się na jego zdrowiu i dzisiaj jest ciężko schorowanym człowiekiem. W ocenie skarżącego przepisy prawne, na które powołuje się w swej decyzji organ administracji publicznej są sformułowane w sposób bardzo krzywdzący i są niesprawiedliwe.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] marca 2009 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2008 r. znak: [...]. Organ administracji publicznej po ponownym rozpoznaniu sprawy wyjaśnił, że strona nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji. Również sam organ nie stwierdził istnienia warunków umożliwiających i uzasadniających po myśli art. 154 k.p.a. uchylenie lub zmianę niekorzystnej dla skarżącego decyzji.

Ponadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wyjaśnił, iż stosownie do art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w k.p.a. Z powyższego przepisu - wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych - wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach kodeksu. Jednym z takich wyjątków jest właśnie przepis art. 154 k.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". Zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. powoływanie się na słuszny interes strony nie może jednak prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa, tj. mającego zastosowanie w niniejszej sprawie art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej poprzednio ustawy. Niewątpliwie w interesie strony leżałoby naruszenie wskazanego przepisu, jednakże organy administracji publicznej zobowiązane są działać na podstawie prawa (co wyraża art. 6 k.p.a.) i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego zobowiązane są do podjęcia decyzji o odmowie jego przyznania. Jak zauważył organ orzekający w sprawie, zwroty "interes społeczny" oraz "słuszny interes strony" są wyrażeniami nieokreślonymi w sposób ścisły, co w konsekwencji oznacza, iż właściwą treść i znaczenie nadaje im organ kierując się w tym względzie konkretnymi okolicznościami występującymi w sprawie administracyjnej. Jednakże w ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. nie można w świetle art. 154 k.p.a. uznać za słuszny interes strony jej dążenia do odmiennej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego, który był już uprzednio przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją administracyjną. Art.154 k.p.a. nie może bowiem stanowić swoistego "wentyla bezpieczeństwa", polegającego na tym, że strona dąży do wzruszenia ostatecznej i niekorzystnej dla niej decyzji. Powołując się na orzecznictwo sądowe organ podał, iż zmiana zasad polityki administracyjnej, dążenie do liberalizacji w zakresie oceny stanu faktycznego, jak również zmiana wykładni przepisów prawa nie są tożsame z występowaniem "słusznego interesu strony" w świetle art. 154 k.p.a. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 05.10.2004 r. sygn. akt II SA/ Bk 428/04). Z drugiej strony brak jest również w rozstrzyganej sprawie istnienia interesu społecznego, mającego przemawiać za uchyleniem lub zmianą negatywnej dla strony decyzji. Wobec powyższego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., kierując się wskazanymi powyżej okolicznościami faktycznymi i prawnymi, rozstrzygnął złożony wniosek odmownie.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł S. K.. Skarżący podał, że został uznany za osobę uprawnioną do uzyskania świadczenia ze wspólnych środków Fundacji Polsko - Niemieckie Pojednanie i Fundusz na Rzecz Ofiar Prześladowań Hitlerowskich z tytułu wykonywania prac przymusowych w rejonie stałego miejsca zamieszkania. Skarżący wskazał nadto, że organ administracji publicznej opiera swoje rozstrzygnięcie w sprawie na przestarzałym orzecznictwie, utrwalonej i niezmiennej interpretacji przepisów. Jednocześnie podniósł, iż istnieją wyraźne sygnały świadczące o prawdopodobnej niekonstytucyjności przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r., które wyrażone zostały choćby w uchwale NSA z dnia 12 października 1998 r. W ocenie skarżącego organ dokonał błędnej interpretacji przepisów, gdyż skarżący został uznany za osobę represjonowaną i mimo braku deportacji, wykonywał pracę przymusową na terenie okupowanym przez III Rzeszę. W złożonej skardze S. K. wnosił o wystąpienie przez sąd administracyjny do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2009 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej powoływana jako p.o.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc zarazem związany granicami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W oparciu o art. 134 p.o.p.s.a. Sąd jest zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa, a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w danej sprawie.

Zdaniem Sądu skarga nie jest zasadna, zaś zaskarżone rozstrzygniecie wydane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. jest zgodne z prawem.

Tytułem wstępu należy wskazać, iż zgodnie z art. 16 k.p.a. wyrażającym zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, ich uchylenie lub zmiana może nastąpić wyłącznie w jednym z trybów nadzwyczajnych, jakie przewiduje k.p.a. Charakterystyczną cechą systemu trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego jest to, że przesłanki ich zastosowania są ściśle (wąsko) określone, co w założeniu ma zapobiegać nieuzasadnionemu ich zastosowaniu oraz ograniczać do minimum wyłomy od zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Dopuszczenie odwołalności decyzji poprzez uregulowanie ujęte w art. 154 k.p.a. jest rozwiązaniem godnym aprobaty, gdyż w przypadku braku takiej możliwości prawidłowo wydana, odmowna decyzja administracyjna pozbawiałaby na zawsze stronę możności ubiegania się o określone prawa, co byłoby nie do pogodzenia z racjonalnie pojmowaną działalnością administracji publicznej. Jakkolwiek zmiana polityki administracyjnej, wykładni prawa oraz oceny stanów faktycznych, jaka dokonuje się częstokroć w działalności orzeczniczej organów administracji nie prowadzi do stwierdzenia wadliwości wydanych wcześniej rozstrzygnięć, to jednak tego typu okoliczności nie powinny pozostawać bez wpływu na sferę prawną strony, której sprawa uprzednio została załatwiona negatywnie.

Przechodząc do szczegółów wskazać należy, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja ostateczna wydana w trybie art. 154 § 1 k.p.a. Przepisy art. 154 k.p.a., podobnie jak i art. 155 k.p.a., stanowią podstawy prawne trybów nadzwyczajnych, w oparciu o które może nastąpić wzruszenie (czyli uchylenie bądź- zmiana) decyzji ostatecznej. Warunkiem zastosowania jednego z tych trybów jest to, aby poddana weryfikacji decyzja była rozstrzygnięciem prawidłowym (tzn. niedotkniętym żadną wadą) lub też wadliwym w stopniu niekwalifikowanym (tj. obarczonym nieprawidłowością inną, niż wymienione w art. 145 k.p.a., 145a k.p.a. i 156 k.p.a.). Dopiero zatem ustalenie, iż zarzucana wydanej decyzji wada nie jest uchybieniem kwalifikowanym, pozwala poddać kwestionowane orzeczenie administracyjne weryfikacji w trybie nadzwyczajnym przewidzianym bądź to w art. 154 k.p.a., bądź też w art. 155 k.p.a.

Oceniając zaskarżoną decyzję w aspekcie jej legalności, nie można tracić z pola widzenia specyfiki, jaka wiąże się z art. 154 k.p.a. Konstrukcja analizowanego przepisu powoduje, iż prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która przecież została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym -rozpoznawczym), lecz koncentrację na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 k.p.a. Tymi kryteriami są interes społeczny lub słuszny interes strony.

Możliwość wydania decyzji pozytywnej dla strony uzależniona jest od tego, czy okoliczności ustalone w toku postępowania administracyjnego są tego rodzaju, że uzasadniają przekonanie organu o słuszności zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej z uwagi na przemawiający za takim rozwiązaniem interes społeczny lub słuszny interes strony. Nie jest to jednak jedyny wymóg, jaki warunkuje zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji. Podstawowe znaczenie ma bowiem rodzaj (kategoria) decyzji poddanej weryfikacji w trybie art. 154 k.p.a.

Otóż tryb ten nie jest właściwy dla rozstrzygnięć o charakterze związanym, przy wydawaniu których organ pozostaje ściśle związany przepisami prawa, które jednoznacznie determinują taką a nie inna treść podjętej decyzji. Dopuszczalna natomiast jest możliwość wzruszenia według reżimu prawnego przewidzianego w art. 154 k.p.a. decyzji uznaniowych, tzn. cechujących się tym, iż przy ich wydawaniu organ miał do dyspozycji określone luzy decyzyjne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazane zostało, iż "nie do przyjęcia jest bowiem pogląd, że w drodze art. 154 k.p.a. można wzruszyć każdą decyzję ostateczną, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Gdyby tak dosłownie rozumieć ten przepis, to w przypadku tzw. decyzji związanych dochodziłoby do kolizji z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co byłoby zaprzeczeniem podstawowych reguł wykładni prawa, gdyż wykładnia nie może prowadzić do takich sprzeczności (w ramach jednego aktu prawnego - ustawy)" - zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r., OSK 1667/04, niepubl.

Tak więc kontrola sądowoadministracyjna decyzji wydanych w oparciu o art. 154 k.p.a. w pierwszym rzędzie musi uwzględniać wskazaną powyżej okoliczność, iż tryb nadzwyczajny przewidziany w tym przepisie zarezerwowany jest wyłącznie dla decyzji o charakterze uznaniowym. Potwierdza to utrwalone i jednoznaczne orzecznictwo sądowe, zgodnie z którym "w trybie art. 154 k.p.a. nie mogą być uchylane lub zmieniane tzw. decyzje związane, przy wydawaniu których przepisy prawa nie pozwalają organom na swobodne uznanie" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2007 r., II OSK 232/06, Lex nr 341253).

Z pewnością decyzją taką nie jest decyzja mająca za podstawę materialnoprawną art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395, ze zm.). Powołane przepisy nie stwarzają organowi jakichkolwiek luzów decyzyjnych, jednoznacznie precyzując treść rozstrzygnięcia stosownie do ustalonych w toku postępowania administracyjnego okoliczności faktycznych.

W tej sytuacji nawet ewentualne ustalenie, że zmiana bądź uchylenie ostatecznej decyzji jest uzasadnione z uwagi na interes społeczny lub słuszny interes strony, nie mogłoby prowadzić do podjęcia przez organ takiego rozstrzygnięcia, gdyż doszłoby wówczas do wydania decyzji niezgodnej z prawem. To zaś z kolei stanowiłoby realizację przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa) skutkującej obligatoryjną koniecznością stwierdzenia nieważności takiego orzeczenia organu. Z uwagi na przytoczone powyżej względy sąd uznał wniesioną skargę za nieuzasadnioną.

Niezależnie jednak od powyżej wyrażonego stanowiska, sąd uznaje za celowe zwrócić uwagę na następujące argumenty, które również świadczą o bezzasadności zarzutów podniesionych w skardze.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2009 r. wynika, iż organ nie uznał okoliczności podnoszonych przez skarżącego w złożonym wniosku za świadczące o istnieniu interesu społecznego lub słusznego interesu strony, przemawiającego za uchyleniem decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a. Z tego punktu widzenia stanowisko zajęte przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. jest w ocenie sądu również prawidłowe i odpowiada prawu.

Należy zaakcentować bowiem trafne spostrzeżenie poczynione przez organ, iż w interesie strony (pojmowanym subiektywnie) mieści się dążenie do wzruszenia ostatecznej decyzji z dnia 15 października 1998 r., którym to rozstrzygnięciem odmówiono skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 ustawy. Trzeba jednak wyraźnie wskazać, iż ustawodawca wśród przesłanek przewidzianych w art. 154 k.p.a. zawarł postanowienie w myśl którego za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawiać ma słuszny interes strony. Takie restrykcyjne ukształtowanie warunków pozwalających na uwzględnienie wniosku złożonego w trybie art. 154 k.p.a. powoduje, iż organ orzekający nie może brać pod uwagę każdego interesu, jaki powoła strona na poparcie swego żądania, lecz jedynie taki, który godny jest ochrony prawnej. Na ochronę prawną może zaś liczyć jedynie tego rodzaju interes strony, który nie pozostaje w sprzeczności wobec przepisów prawa, a nadto zgodny jest z zasadami współżycia społecznego. Jak wykazano powyżej argumentacja podana przez skarżącego koliduje z uregulowaniem zawartym w ustawie z 31 maja 1996 r. Godzi się również zaakcentować, że interes indywidualny zazwyczaj nie pokrywa się z interesem społecznym. Taka sytuacja miała też miejsce w sprawie poddanej kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie.

Konkretyzując powyższe stanowisko zaznaczyć należy przede wszystkim, iż stanowisko przedstawione przez S. K. nie uwzględnia brzmienia przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r., a nadto jest sprzeczne z trafnymi ocenami i poglądami przedstawionymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uchwale z dnia 12 października 1998 r. (OPS 5/98 - ONSA 1999/1/1, OSP 1998/12/210).

Jak zostało wyjaśnione we wskazanej powyżej uchwale NSA, podjętej w celu rozstrzygnięcia wątpliwości prawnych związanych ze stosowaniem przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r., akt normatywny, na podstawie którego skarżącemu odmówiono przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1, przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat należnych jedynie ściśle wskazanym grupom ofiar, z tytułu konkretnych rodzajów represji, jakich te osoby doznały. Wprowadzone w wymienionej ustawie ograniczenia, warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, jakiego domaga się skarżący, wynikają najprawdopodobniej z ograniczonych możliwości budżetowych państwa polskiego. Restrykcyjny w tym względzie charakter analizowanej regulacji prawnej jest o tyle uzasadniony, iż należnych osobom represjonowanym odszkodowań dotychczas nie wynegocjowano na szczeblu międzypaństwowym, co prowadzi do obciążenia budżetu państwa koniecznością wypłat świadczeń przewidzianych wymienioną ustawą.

Przesłanką przyznania świadczenia pieniężnego żądanego przez skarżącego jest to, aby sytuacja w jakiej znalazła się osoba domagająca się tego świadczenia, mogła zostać uznana za zaostrzoną formę represji. Jak wynika bowiem z ogólnie znanych i niekwestionowanych relacji historycznych odnoszących się do wskazanego okresu czasu, powszechną praktyką było wówczas egzekwowanie od pacyfikowanej ludności obowiązku pracy. Przymusowa praca, do jakiej zmuszano poddane represjom osoby, częstokroć przekraczała siły ludzkie i w efekcie prowadziła do wysoce negatywnych skutków zdrowotnych.

Nie tracąc z pola widzenia przytoczonych powyżej okoliczności, wskazać zarazem należy, iż ustawodawca uznał za usprawiedliwione zróżnicowanie sytuacji osób represjonowanych, czego efektem jest uzależnienie uprawnienia do świadczenia pieniężnego od doświadczenia kwalifikowanych form represji.

Otóż - stosownie do treści art. 2 pkt 2 wymienionej ustawy - za jedną z form represji uznana została deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia [...] września 1939 r. do dnia [...] lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Analiza przytoczonej definicji ustawowej wskazuje, iż jednym z elementów niezbędnych do uznania, iż represja w powyższym znaczeniu zaistniała, jest okoliczność dokonanej deportacji do pracy. Fakt ten został przez ustawodawcę uznany za kryterium wyróżniające grupę osób uprawnionych do otrzymania świadczenia z tytułu pracy przymusowej. Z obiektywnego punktu widzenia sytuacja osób przymusowo zatrudnionych, które ponadto zostały całkowicie odizolowane od dotychczasowego środowiska, była niewątpliwie gorsza i zdecydowanie bardziej dotkliwa, niż warunki w jakich znalazły się osoby przymuszone do ciężkiej pracy, lecz wykonujące ją w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Odmienna interpretacja powyższych przepisów byłaby wykładnią contra legem, a więc niedopuszczalną, na co wskazuje również tytuł ustawy, który zawęża należne świadczenia i przyznaje je m.in. osobom deportowanym.

Odnosząc się z kolei do wniosku skarżącego wyrażającego zasadność wystąpienia przez Sąd z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego wskazać warto na następujące okoliczności.

Konstytucyjną zasadą jest, iż o zgodności ustawy z Konstytucją (a do przeprowadzenia takiej analizy dąży skarżący) orzeka Trybunał Konstytucyjny (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP). Powyższa reguła nie oznacza jednakże zwolnienia Sądu orzekającego w konkretnej sprawie z obowiązku zweryfikowania problemu konstytucyjności ustawy zwykłej. Z uwagi na brzmienie art. 178 ust. 1 Konstytucji, wyrażającego zasadę niezawisłości sędziowskiej oraz podleganie przez sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom, nie można pomijać przewidzianej Konstytucją możliwości bezpośredniego stosowania jej przepisów, jak również należy dążyć do takiej wykładni przepisów ustawy zwykłej, która pozostawać będzie w zgodzie z normami konstytucyjnymi.

Jedną z fundamentalnych zasad wyrażonych w Konstytucji jest zasada równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji-RP), będąca rozwinięciem zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Żadnej z wymienionych zasad nie narusza przyznanie przez ustawodawcę zwykłego uprawnień do świadczenia tylko pewnej ograniczonej grupie osób, które zaznały dalej idących represji z jednoczesnym wykluczeniem otrzymania takiego uprawnienia przez osoby, które doświadczyły łagodniejszych i mniej dolegliwych represji. Zasada równości wobec prawa wyraża powinność, aby wszystkie podmioty poddane działaniu prawa, a znajdujące się w analogicznej sytuacji - określonej przy pomocy istotnej, relewantnej cechy prawnej - traktowane były podobnie, a więc według jednakowej miary. Ponadto zasada ta oznacza, iż regulacja prawna nie może zawierać zapisów zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących określone grupy podmiotów.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wyraźnie stwierdzić, iż regulacja zawarta w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. nie narusza postanowień Konstytucji dotyczących zasady równości w prawie. Określenie kręgu osób, którym należy się świadczenie pieniężne, nastąpiło bowiem przy pomocy kryterium wyróżniającego, które jest merytorycznie uzasadnione i sprawiedliwe. Świadczenia, jakie przewidział ustawodawca dla osób poddanych represjom w szczególnych warunkach, nie mogą być w ocenie Sądu odczytywane jako przyznane w sposób nieuzasadniony i dyskryminujący osoby niespełniające ustawowych przesłanek. Stanowisko takie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanej już wyżej uchwale z dnia 12 października 1998 r. OPS 5/98, a sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądy te w całości podziela.

Przytoczone powyżej okoliczności pozwalają na przyjęcie, iż skarżący S. K., jakkolwiek poddany został konkretnym działaniom represyjnym, to jednak nie były one dotkliwe w stopniu niezbędnym - w rozumieniu ustawy - do przyznania świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Brak spełnienia przesłanek, będący przyczyną wydania decyzji negatywnej dla skarżącego, wynika z braku deportowania jego osoby z dotychczasowego miejsca zamieszkania, w którym - jak wynika z bezspornie ustalonych przez organ okoliczności faktycznych sprawy - wykonywał przymusową pracę, doznając w ten sposób represji.

Przedstawiając powyższe rozważania (które jednak nie mogą mieć wpływu na treść orzeczenia sądu z uwagi na fakt, iż decyzja zaskarżona nie stanowi rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym ) należy podkreślić, iż samo subiektywne poczucie krzywdy, jak również rozczarowanie i żal wobec stanowiska organu administracji, nie mogą być traktowane jako słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 k.p.a.

W tym stanie rzeczy nie stwierdziwszy zasadności zarzutów podnoszonych w skardze przez S. K., jak również innych uchybień uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt. l sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez ustanowionego dla skarżącego adwokata postanowiono jak w pkt. II sentencji wyroku na podstawie art. 205 § 2 p.o.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze.zm.).