Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 351/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 31, art. 28 ust. 1, ust. 3a, ust. 3b
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 93 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1938
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2018 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] 2018 r.

nr [...] odmówił D.K. umorzenia należności z tytułu składek

I. w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek od należności

w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

a. ubezpieczenie społeczne - za okres: od września 2009 r. do marca 2011 r., od maja do czerwca 2011 r., od sierpnia do listopada 2011 r., styczeń 2012 r., od kwietnia do września 2012 r., od grudnia 2012 r. do września 2013 r., od listopada 2013 r. do lutego 2015 r., kwiecień 2015 r., od czerwca 2015 r. do lutego 2016 r., od czerwca do sierpnia 2016 r., w łącznej kwocie [...] zł;

b. ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od września 2009 r. do marca 2011 r., od maja do czerwca 2011 r., od sierpnia do listopada 2011 r., styczeń 2012 r., lipiec 2012 r., wrzesień 2012 r., od stycznia do września 2013 r., od listopada 2013 r. do lutego 2015 r., kwiecień 2015 r., od czerwca 2015 r. do lutego 2016 r., od czerwca do sierpnia 2016 r., marzec 2017 r., od lipca do października 2017 r., w łącznej kwocie [...] zł;

c. Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres: od listopada 2009 r. do marca 2011 r., od maja do czerwca 2011 r., od sierpnia do listopada 2011 r., od stycznia do lutego 2012 r., od czerwca do lipca 2012 r., wrzesień 2012 r., od kwietnia do lipca 2013 r., wrzesień 2013 r., od listopada 2013 r. do kwietnia 2015 r., od lipca 2015 r. do lutego 2016 r., od czerwca do sierpnia

2016 r., w łącznej kwocie [...] zł;

II. osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

a. ubezpieczenia społecznego - za okres: od września 2009 r. do marca 2011 r., od maja do czerwca 2011 r., od sierpnia do listopada 2011 r., styczeń 2012 r., od kwietnia do września 2012 r., od grudnia 2012 r. do września 2013 r., od listopada 2013 r. do lutego 2015 r., kwiecień 2015 r., od czerwca 2015 r. do lutego 2016 r., od czerwca do sierpnia 2016 r., w łącznej kwocie [...] zł;

b. ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od września 2009 r. do marca 2011 r., od maja do czerwca 2011 r., od sierpnia do listopada 2011 r., styczeń 2012 r., lipiec 2012 r., wrzesień 2012 r., od stycznia do września 2013 r., od listopada 2013 r. do lutego 2015 r., kwiecień 2015 r., od czerwca 2015 r. do lutego 2016 r., od czerwca do sierpnia 2016 r., marzec 2017 r., od lipca do października 2017 r., w łącznej kwocie [...] zł;

c. Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres: od listopada 2009 r. do marca 2011 r., od maja do czerwca 2011 r., od sierpnia do listopada 2011 r., od stycznia do lutego 2012 r., od czerwca do lipca 2012 r., wrzesień 2012 r., od kwietnia do lipca 2013 r., wrzesień, od listopada 2013 r. do kwietnia 2015 r., od lipca 2015 r. do lutego 2016 r., od czerwca do sierpnia 2016 r.,

w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu wskazano, że 26 marca 2018 r. D. K. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Wskazała, że w ubiegłym roku starała się

o rozłożenie na raty zaległych składek, 6 lutego 2017 r. otrzymała decyzję pozytywną. Początkowo płaciła składki, później niestety nie była w stanie, ponieważ nie wystarczało pieniędzy na życie. Za wynajem mieszkania wnioskodawczyni płaciła 1600 zł plus media. Opłaciła kilka rat z układu ratalnego, ponieważ z powodu ciąży otrzymywała jeszcze 100 % wynagrodzenia. W dniu 1 sierpnia 2017 r. wnioskodawczyni urodziła syna i otrzymała 80 % wynagrodzenia, które jak twierdzi, nawet nie wystarcza na podstawowe i niezbędne rzeczy, potrzebne do funkcjonowania. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jest samotną matką dwójki dzieci. Córka ma 16 lat i z własnym ojcem nie ma w ogóle kontaktu, jest pozbawiony praw rodzicielskich i płaci 500 zł alimentów. Córka uczęszcza do I klasy LO w B. Z.. W ocenie strony kwota 500 zł jest niewystarczająca na utrzymanie nastolatki. Na drugie dziecko, które ma pół roku, w tej chwili zobowiązana nie ma żadnych alimentów. Nie ma pomocy od rodziców, ponieważ mają niskie emerytury i swoje obciążenia. Obecnie wnioskodawczyni znalazła tańsze mieszkanie i płaci 1000 zł miesięcznie. Jednak w dalszym ciągu nie wystarcza jej na życie. Syn ma skazę białkową, mleko dla niego kosztuje 37 zł i wystarcza na 3 dni. Strona dodatkowo ma jeszcze kredyty, które spłaca u komornika w B.-Z.. Wyjaśniła, że jej problem z nieopłaceniem składek powstał kiedy postanowiła otworzyć małą gastronomię

z kurczakami z rożna. Wynajęła lokal w 100-letniej kamienicy, którą musiała przystosować do gastronomii. Właściciele obiecali, że oddadzą jej pieniądze za remont odliczając koszt wynajmu, ale nie dotrzymali słowa. Koszty remontu okazały się kolosalne. Ta sytuacja zmusiła wnioskodawczynię do zaciągnięcia kredytu na dalszy remont i zakup maszyn, mebli itd. Wnioskodawczyni argumentowała ponadto, że wszystko było dobrze dopóki pracownice nie zaczęły jej okradać, a dodatkowym problemem było wylanie Wisły i z tego powodu strona musiała opuścić swój lokal. Po powodzi był kryzys, więc wnioskodawczyni została bez pracy i z długami. Wyjaśniła, że mimo dalszego prowadzenia działalności zyski nie pozwalały na opłacenie ZUS

i na życie, partner nie pomagał finansowo.

Przed rozpoznaniem wniosku Zakład zawiadomił stronę o możliwości złożenia dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności. Wnioskodawczyni nie skorzystała z tej możliwości.

Zakład ustalił, że w okresie od 26 marca 2007 r. do 26 października 2017 r. strona prowadziła działalność gospodarczą. W tym okresie nie wywiązywała się

z obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności. Zakład naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Według oświadczenia wnioskodawczyni jest panną i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem małoletnich dzieci. Pobiera zasiłek macierzyński w kwocie 1490,76 zł. Nie pracuje zarobkowo. Posiada dochód z alimentów w kwocie 500 zł, nie pobiera zasiłków ani świadczeń z urzędu pracy, nie korzysta z pomocy społecznej ani z innych form pomocy. Wnioskodawczyni ponosi wydatki związane z utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda itp.) w kwocie 220 zł oraz inne - wynajem mieszkania 1000 zł. Ustalono, że nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności. Posiada natomiast zobowiązania pieniężne

z tytułu kredytu w kwocie 186.000 zł, w stosunku do których jest prowadzona egzekucja komornicza. Wnioskodawczyni wpłaca do komornika po 500 zł miesięcznie. W zakresie sytuacji zdrowotnej strona oświadczyła, że ma często zawroty głowy, omdlenia i zasłabnięcia. Z tego powodu była w grudniu 2017 r.

w szpitalu, ale nie zgodziła się na dłuższy pobyt i badania, ponieważ nie miała nikogo kto w tym czasie zaopiekowałby się małym dzieckiem.

Zakład wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2016.963 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s."

Zakład stwierdził, że w stosunku do działalności wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą.

W ocenie organu z przyczyn oczywistych, nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. W przypadku strony nie zaistniały też okoliczności z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Sytuacja strony nie nosi zatem znamion całkowitej nieściągalności. Ponadto strona spłaca zadłużenie kredytowe do komornika w kwocie po 500 zł miesięcznie. Zadłużenie nadto jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka

z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również sytuacji strony nie ma zastosowania. Powyższe uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

Z kolei umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – zwanego dalej "rozporządzeniem". Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Sytuacje takie wymienia § 3 ust. 1 rozporządzenia. Organ stwierdził, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w sprawie zastosowania, ponieważ wnioskodawczyni nie prowadzi działalności. Wprawdzie wskazano, że lokal został zalany jednak strona nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających to zdarzenie. Zakład uznał, że nie wystąpiła również sytuacja określona w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Na podstawie złożonych dokumentów bowiem stwierdził, że stan zdrowotny nie pozbawił wnioskodawczyni możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ponieważ od 2009 r. do 2017 r. prowadziła działalność gospodarczą a od 3 stycznia 2017 r. podjęła zatrudnienie na umowę o pracę. Strona nie przedłożyła przy tym orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub innego dokumentu potwierdzającego, że te schorzenia ograniczają lub uniemożliwiają pozyskiwanie dochodu. Zdaniem Zakładu oznacza to, że przesłanka z w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie ma w sprawie zastosowania. Analizując natomiast sytuację materialną wnioskodawczyni, w odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ stwierdził, że taka sytuacja w sprawie nie ma miejsca. Strona otrzymuje zasiłek macierzyński w kwocie 1490,76 zł. Wydatki związane z utrzymaniem, tj. opłaty eksploatacyjne wynoszą 220 zł miesięcznie, wynajem mieszkania 1000 zł oraz 500 zł potrącenia komorniczego daje łączną kwotę 1720 zł. W ocenie organu sytuacja,

w której wydatki przekraczają budżet domowy, nie pozwala ustalić i ocenić faktycznego stanu sytuacji finansowej strony. Wnioskodawczyni obecnie otrzymuje alimenty w wysokości 500 zł i zasiłek macierzyński w kwocie jak ustalił Zakład za 05/2018 kwota świadczenia wyniosła 2918,03 zł, za 04/2018 kwota 2829,90 zł, za 03/2018 kwota 2918,03 zł. Oznacza to, że dochód na członka rodziny przekracza minimum socjalne wskazane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych

w trzyosobowym gospodarstwie pracowniczym, zatem wnioskodawczyni nie jest pozbawiona środków do życia. Dodatkowo, mimo trudnej sytuacji materialnej, strona nie korzysta z pomocy społecznej. Ponadto spłaca inne zobowiązania finansowe. Zdaniem Zakładu fakt posiadania innych zobowiązań finansowych nie stanowi szczególnej okoliczności, przemawiającej za umorzeniem, a jedynie świadczy

o możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS również w układzie ratalnym.

Na powyższą decyzję D. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuciła naruszenie:

- art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 3, 5, 6 u.s.u.s. polegające na niewłaściwej ocenie sytuacji życiowej i materialnej skarżącej, skutkującej niezasadnym uznaniem, że nie spełnia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy w jej przypadku zachodzi całkowita nieściągalność składek, z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku nieruchomego, ruchomego, z którego można egzekwować należności, prowadzenie względem niej licznych postępowań komorniczych z tytułu zadłużeń względem banków;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia przez niezasadne uznanie, że

w przypadku skarżącej nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, podczas gdy niska kwota zasiłku macierzyńskiego, brak majątku, dwoje dzieci na utrzymaniu, konieczność najmu mieszkania, opłaty za media i koniecznych wydatków na życie, leczenie, wskazuje na to, że skarżąca nie jest w stanie opłacić składek na rzecz ZUS, a ich egzekucja pociągnie zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny, pozbawiając możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie skarżącej Zakład niewłaściwie ocenił jej sytuację materialną. Nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że w jej przypadku nie zachodzą okoliczności,

o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 u.s.u.s. Od 26 października 2016 r. zaprzestała bowiem prowadzenia działalności gospodarczej, a jednocześnie nie posiada żadnego majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Posiada natomiast liczne długi, z tytułu zaciągniętych kredytów, będące przedmiotem postępowań komorniczych oraz dwoje małoletnich dzieci na utrzymaniu. Gdyby posiadała majątek, z którego można prowadzić egzekucję, komornik sądowy dawno by go zajął, ponieważ oprócz zadłużenia względem ZUS skarżąca posiada zadłużenia względem banków, które są przedmiotem wielu postępowań egzekucyjnych.

W żadnym postępowaniu egzekucyjnym, komorniczym czy administracyjnym, nie zajęto jej majątku, gdyż żadnego majątku nie stwierdzono. Fakt, że spłaca zadłużenie kredytowe do komornika w kwocie po 500 zł miesięcznie nie oznacza, że posiada majątek, z którego może być prowadzona egzekucja. Kwoty do komornika spłaca bowiem z dochodu rodziny w postaci zasiłku macierzyńskiego, alimentów

i świadczeń rodzinnych na dzieci, ograniczając sobie i dzieciom środki finansowe, jakimi miesięcznie dysponuje na utrzymanie. Jednocześnie skarżąca stwierdziła, że

z uwagi na fakt, iż nie posiada majątku a zasiłek macierzyński w znacznej części nie podlega egzekucji, oczywistym jest, że postępowanie egzekucyjne nie przyniesie ZUS-owi kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nawet jednak, gdyby pobieranie przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego miało być przeszkodą do uznania całkowitej nieściągalności składek, to skromna wysokość tego zasiłku oraz całokształt okoliczności dotyczącej jej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej, w ocenie skarżącej, pozwala na przyjęcie, że umorzeniu powinny podlegać przynajmniej należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zdaniem skarżącej, wbrew stanowisku ZUS, jej sytuacja finansowa jest bardzo przejrzysta. Wskazując na źródła dochodu w postaci zasiłku macierzyńskiego

i alimentów oraz świadczenia 500+ na jedno dziecko, podniosła, że nie osiąga dochodów z innych źródeł. Nie ma nawet takiej możliwości, ponieważ samodzielnie sprawuję opiekę nad rocznym synem. Podniosła, że z zasiłku macierzyńskiego oraz środków otrzymywanych na rzecz dzieci, które w zasadzie powinny być przeznaczone wyłącznie na ich potrzeby, nie jest w stanie opłacić zaległych składek na rzecz ZUS, a w przypadku wszczęcia przeciwko niej egzekucji przez ZUS, pociągnie ona zbyt ciężkie skutki pozbawiając rodzinę skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 15 listopada 2018r., na podstawie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił odmówić przeprowadzenia wnioskowanego przez skarżącą dowodu z dokumentu – wypowiedzenia umowy o pracę z dnia 19 września 2018r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl zaś art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 1302), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.).

Analiza procesu decyzyjnego organów podatkowych wskazuje, że narusza on przepisy postępowania - art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Skarga okazała się tym samym skuteczna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS z [...] 2018r. odmawiająca D. K. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł. oraz odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, w pierwszej kolejności należy podnieść co następuje.

Postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. Umorzenie może bowiem dotyczyć tylko należności istniejących. Umorzenie należności zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej stanowi przyczynę wygaśnięcia zobowiązania z tytułu należności składkowych. Stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej kolejną przyczyną skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Przedawnienie należności z tytułu należności składkowych uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkuje koniecznością umorzenia postępowania (w całości lub w części) z powodu bezprzedmiotowości. Z powyższego wynika, że ocena, czy doszło do przedawnienia należności jest istotną okolicznością, która powinna w pierwszej kolejności podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości czy innych ulg dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenia, gdyż stwierdzenie przedawnienia powoduje bezprzedmiotowość merytorycznego postępowania (por. wyrok II GSK 4359/16 z 12 stycznia 2017 r. i powołane w nim orzecznictwo NSA, dostępny www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

Ustalenia, co do istnienia objętych wnioskiem należności składkowych, powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy co do istoty może być bowiem wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że objęte wnioskiem skarżącej należności składkowe dotyczą różnych okresów, począwszy od 2009 r. kończąc na roku 2016.

Stąd, mając na względzie okres powstania składek, organ przystępując do rozpatrzenia wniosku z 26 marca 2018 r. o umorzenie zaległości, zobowiązany był w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zagadnień intertemporalnych i zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji.

Wskazać należy, że zarówno termin przedawnienia jak i zdarzenia skutkujące przerwaniem i zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych na przestrzeni od 2009 roku do daty wydania zaskarżonej decyzji były przedmiotem różnych regulacji prawnych.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-5d.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Składki na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ulegają przedawnieniu na takich samych zasadach, jak składki na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s).

Natomiast w myśl art. 93 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1938 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera żadnych ustaleń i rozważań co do kwestii przedawnienia zaległości z tytułu składek za lata 2009-2012. Pominięcie tego zagadnienia stanowi o jej istotnej wadliwości, gdyż została ona oparta na niepełnym materiale dowodowym, który nie pozwala na jednoznaczną ocenę kwestii związanej z przedawnieniem części należności objętych wnioskiem skarżącej. Strona jak i sąd kontrolujący rozstrzygnięcie nie mogą domyślać się przyjętego przez organ toku rozumowania na podstawie materiału znajdującego się w aktach sprawy, jeśli organ nie zawarł go w treści uzasadnienia decyzji. Nie jest tym samym wystarczające dołączenie do akt sprawy informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.

Z treści zaskarżonej decyzji nie wynikają ustalenia organu pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności istnieją, skoro brak jest jakiejkolwiek analizy dotyczącej tej kwestii, w tym okresu przedawnienia. Brak ustaleń w tym zakresie wskazuje na wadliwe ustalenia stanu faktycznego dotyczące wysokości należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Jak wskazano wyżej ustalenie, czy doszło do przedawnienia części należności jest istotną okolicznością stanu faktycznego, która w pierwszej kolejności winna podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości. Stwierdzenie przedawnienia części należności powoduje bezprzedmiotowość merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie umorzenia w tym zakresie.

Powyższe uchybienia, naruszające przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., uniemożliwiają sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ uwzględniając powyższą ocenę prawną, ustali wysokość zobowiązania skarżącej z tytułu należności składkowych będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz zdarzenia, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia. Wynik przeprowadzonej analizy przedstawi w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Nadto zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy również z poniżej wskazanych przyczyn.

Tytułem wstępu tej części rozważań godzi się zauważyć, że w rozdziale 3 u.s.u.s. zatytułowanym "Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne" (art. 15 – 30), ustawodawca uregulował podstawy wymiaru składki oraz ich wysokości, podmiotów obowiązanych do ich finansowania, skutków nieopłacenia składek w terminie, przedawnienia i zabezpieczenia należności z tytułu składek, rygory w zakresie dopuszczalności umarzania zaległości, sprawy odroczenia spłaty składek oraz ich rozkładania na raty.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Natomiast w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została więc dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie oraz w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., II GSK 321/07).

Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

W przedstawionym aspekcie należy uznać, że istotnym uchybieniem decyzji jest zarówno brak stosownych ustaleń organu, brak odniesienia do indywidualnych okoliczności i sytuacji wnioskującej jak i brak stosownego uzasadnienia w zakresie oceny przesłanek mających wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Wyliczenie to jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Wskazując na nieistnienie okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s organ podał, że naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zatem zdaniem organu sytuacja wnioskodawczyni nie nosi znamion całkowitej nieściągalności. Wobec takiej konstatacji organu wskazać należy, że sytuacja, w której nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa stanowi samodzielną przesłankę stwierdzenia całkowitej nieściągalności, wymienioną w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że "przesłanki z art. 28 ust. 3 ustawy są rozłączne w tym znaczeniu, że określają odrębne od siebie stany faktyczne i prawne. Przesłanki te nie są tożsame czy nawet zbieżne. Nie można więc przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy uzupełniać czy odnosić do przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 5 tej ustawy. Stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję nie oznacza tego samego co brak majątku, z którego można egzekwować należności. Stwierdzenie braku majątku (lub osób), z którego można egzekwować należności, nie wymaga czynności czy działań organów, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy" (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2016 r., I SA/Gl 889/15, LEX nr 1995523).

W przedmiotowej sprawie organ nie dokonał niezbędnych ustaleń i nie ocenił istnienia bądź nieistnienia okoliczności objętej art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Ta sama konstatacja dotyczy okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Również w tym zakresie, stwierdzając ich nieistnienie organ podał, że naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, czyli wskazał na przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Postępowanie polegające na utożsamianiu tych dwóch przesłanek należy ocenić jako wadliwe. Z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika, że ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego oraz jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., I SA/Ol 707/11; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., I SA/Op 251/12; WSA w Krakowie: z dnia 18 września 2014 r., I SA/Kr 1176/14).

Z treści zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku jak również nie zawarł stosownego uzasadnienia stanowiska o braku objętej omawianym przepisem przesłanki, poprzestając na arbitralnym stwierdzeniu jej nieistnienia.

W powyżej opisanym zakresie zaskarżona decyzja uchyla się spod kontroli Sądu, albowiem Sądowi nieznane są motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Kontroli nie podaje się również rozstrzygnięcie organu w zakresie w jakim stwierdzono, iż skarżąca nie spełnia przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie Sądu, organ administracji nie przeprowadził wnikliwej analizy sytuacji skarżącej w tym zakresie.

Podnieść w tym miejscu należy, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., II GSK 2366/13). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony i jej rodziny, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji w takich warunkach, w jakich strona przebywa, a wiec odniesionych do jej środowiska (por. wyroki NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09 oraz 8 sierpnia 2018 r., I GSK 1757/18).

W ocenie Sądu, organ nie ustalił w sposób wystarczający sytuacji majątkowej skarżącej. ZUS uwzględniając kwotę zasiłku macierzyńskiego i kwotę alimentów wskazał, iż dochód na członka rodziny przekracza minimum socjalne określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w trzyosobowym gospodarstwie pracowniczym, zatem D. K. nie jest pozbawiona środków do życia. Ustalając natomiast wydatki strony uwzględnił opłaty eksploatacyjne (220 zł), koszt najmu mieszkania (1000 zł) oraz kwotę potrąceń komorniczych (500 zł).

Organ nie uwzględnił jednak pozostałych kosztów jakie skarżąca musi ponosić w celu zaspokojenia niezbędnych podstawowych potrzeb życiowych swoich i dwójki dzieci, którymi samotnie się opiekuje. W szczególności nie uwzględnił wydatków na wyżywienie (z uwzględnieniem potrzeb syna skarżącej, cierpiącego na skazę białkową), czy ubrania. Jest przecież oczywiste, że do wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem rodziny skarżącej należy zaliczyć nie tylko opłaty eksploatacyjne czy najem, ale także koszty zakupu dla całej rodziny: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Nieuwzględnienie przez organ choćby minimalnych, comiesięcznych wydatków, które skarżąca musi ponosić w celu przetrwania biologicznego całej swojej rodziny powoduje, że obraz jej sytuacji materialnej jest niepełny i nie pozwala na ustalenie, czy skarżąca jest w stanie uregulować zaległe składki.

Oceniając sytuację materialna skarżącej organ winien także uwzględnić, iż nie posiada ona żadnego majątku – nieruchomego, czy ruchomego.

Również argument, że pomimo trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy społecznej nie znajduje uznania Sądu. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Niekorzystanie ze środków opieki społecznej nie świadczy o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Rozważenie indywidualnych okoliczności musi odnosić się także do ustalonej kwoty zaległości, realności jej wyegzekwowania i spłacenia.

W świetle powyższego należy wskazać, iż zaskarzona decyzja nie zawiera rozważań indywidualizujących, których treść ma być właśnie realizacją i konkretyzacją uznania administracyjnego w indywidualnej sprawie. Organ powołał tylko niektóre z danych wskazanych we wniosku i nie dokonał ich rozważenia w odniesieniu do przesłanek umorzenia, w szczególności przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Wskazać również należy, że prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest szczególnie ważne właśnie przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach strona ma prawo poznać powody odpowiadające rzeczywistemu zakresowi sporu. Przy umorzeniu organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia, bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania.

W aspekcie kontroli sądowej brak prawidłowego uzasadnienia decyzji uniemożliwia kontrolę tego, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie uzasadnienie decyzji nie zawiera przekonywującej argumentacji dlaczego skarżącej odmówiono umorzenia składek. Wskazane uchybienia pozwalają przyjąć, że ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona. Tym samym przekracza ona granice uznania administracyjnego.

W konkluzji należy więc stwierdzić, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów postępowania w tym art. 7, 8, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Końcowo zauważenia wymaga, że na rozprawie w dniu 15 listopada 2018r., na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd postanowił odmówić przeprowadzenia wnioskowanego przez skarżącą dowodu z dokumentu – wypowiedzenia umowy o pracę z dnia 19 września 2018r. Zgodnie z treścią powyżej przywołanego przepisu Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Złożony przez stronę dokument opatrzony jest datą 19 września 2018r., natomiast zaskarżona decyzja została wydana w dniu 22 czerwca 2018r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż Sąd kontroluje akt administracyjny na datę jego wydania. Nie mógł mieć zatem wpływu na wynik tejże kontroli dokument powstały po wydaniu decyzji i z przyczyn oczywistych nieznany organowi. Jednakże, skoro zaskarżona decyzja została uchylona, strona może złożyć ten dokument do akt ponownie rozpoznawanej przez organ sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Należy jednocześnie podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych. W ponowionym postępowaniu rzeczą organu będzie wyeliminowanie wskazanych powyżej uchybień dowodowych i argumentacyjnych oraz prawidłowe rozważenie wniosku na tle zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego. Przede wszystkim zadaniem organu będzie ustalenie wysokości zobowiązania skarżącej z tytułu należności składkowych będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz zdarzenia, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia.

Następnie organ dokona pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia objętych przepisami art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Oceniając nadto istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ powinien mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., II GSK 1807/14).

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.