Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 940/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 92 ust. 11,  art. 92 ust. 4,  art. 92 ust. 6,  art. 226
journal: Dz.U. 2013 poz 135
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity
article: art. 33 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Z. F. i S. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta S., reprezentowany przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S., decyzją z dnia [...], znak: [...], odmówił Z. i S. F. umorzenia zaległości z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, uznanych decyzją

z dnia [...], znak: [...]. W uzasadnieniu swego stanowiska organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] świadczenie z tytułu pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci P. i G. K., pobrane w okresie [...], w kwocie [...] zł, uznano za nienależnie pobrane. Następnie, kolejną decyzją nr [...] z dnia [...] orzeczono zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...], a obecnie sprawa oczekuje na rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny (w dniu 5 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2117/13 zapadł wyrok oddalający skargę kasacyjną).

Organ ustalił, że w dniu [...] Z. i S. F. wnieśli o umorzenie zaległości w całości wraz z kosztami i odsetkami z tytułu świadczeń nienależnie pobranych, uzasadniając wniosek interesem rodzinnym i społecznym oraz wskazując, iż obciążenie spłatami byłoby wysoce krzywdzące i naruszyłoby dalsze istnienie rodziny i podopiecznych. Decyzją z dnia [...] organ odmówił Z. i S. F. umorzenia zaległości z tytułu świadczeń nienależnie pobranych. Na skutek wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 34/14, uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty S.

Po uzupełnieniu postępowania dowodowego organ ponownie stwierdził brak podstaw do umorzenia świadczeń nienależnie pobranych z tytułu pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci P. i G. K. w rodzinie zastępczej. W jego ocenie, zebrany materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie na możliwość spłaty nienależnie pobranego świadczenia, bez uszczerbku dla utrzymania i funkcjonowania rodziny F.

Z. i S. F. odwołali się od ww. decyzji administracyjnej, wnosząc o jej uchylenie w całości lub o wydanie decyzji o umorzeniu świadczeń nienależnie pobranych wraz ze wszelkimi kosztami i odsetkami, bądź też jej uchyleniu w całości i zwrotu do ponownego rozpatrzenia. Ponadto strony dodatkowo, na podstawie art. 92 ust. 4 oraz na podstawie art. 104. ust. 1, 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wnieśli o stwierdzenie przedawnienia ww. należności w związku z wydaniem decyzji ostatecznej z upływem 3 lat od jej wydania na podstawie art. 226 ust. 8 ustawy oraz w związku z brakiem odbioru do

[...] przez S.F., a co za tym idzie nie poinformowaniem go

o możliwości złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 5 tego przepisu, w związku

z brakiem spełnienia przez Dyrektora PCPR obowiązku z art. 226 ust. 7 ustawy

o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Wydanej decyzji odwołujący się zarzucili niemożność zapoznania się z aktami sprawy, niedokładność wyliczeń dokonanych przez organ w postaci przyjęcia do wyliczeń nie kwot faktycznie poniesionych, a w niezrozumiały uśredniony sposób wydatków poniesionych przez rodzinę zastępczą w celu udowodnienia, iż dysponują kwotami wolnymi umożliwiającymi możliwość spłat tych należności twierdząc,

że faktyczny stan zestawienia dochodów i wydatków jest całkowicie inny.

Nieprawidłowość decyzji polega też na tym, że nie zwrócono się do prezydenta miasta, zgodnie z art. 92 ust. 11 ustawy o wspieraniu rodziny, o zawarcie porozumienia z Prezydentem Miasta S. w sprawie umorzenia ww. świadczeń wraz z odsetkami i wszelkimi kosztami ze względu na dobro rodzinny zastępczej i poszczególnych jej członków, nie udzielono zgody na przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków na okoliczność wydatkowania wszelkich otrzymanych środków finansowych, sprawowania opieki nad małoletnimi, zaspokajania ich potrzeb oraz wychowywania w celu wykazania prawidłowości i celowości wydatkowania wszelkich otrzymywanych środków finansowych i rozliczania się z tej pomocy. Z. i S. F. wskazali, że do wniosku załączyli wszelkie żądane dokumenty oraz dodatkowo dokładny opis wydatkowania środków otrzymanych na utrzymanie podopiecznych, zaświadczenia i rachunki, paragony, umowy kredytowe, decyzje ZUS, wpłaty na rehabilitację, sanatoria, na leki, dojazdy na konsultacje i wizyty lekarskie, czynsz, wodę, gaz, prąd, telefon, książki i materiały piśmiennicze na potwierdzenie ponoszonych wydatków oraz dodatkową dokumentację, w tym medyczną, wskazującą iż wszelkie uzyskane środki finansowe wydatkowane były wyłącznie na potrzeby związane z utrzymaniem małoletnich członków rodziny zastępczej. Ponadto nadmienili, że oboje są w podeszłym wieku, emerytami, rencistami i osobami niepełnosprawnymi w stopniu wysokim, wnosząc jednocześnie o przeprowadzenie dowodu z akt z orzeczeń o niepełnosprawności oraz niezdolności do pracy w aktach ZUS i Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S., w tym niezbędnych kosztów leczenia i rehabilitacji, zakupu leków oraz o przeprowadzenie dowodu ze wszelkich otrzymanych dokumentów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.),zwanej dalej "K.p.a.", oraz art. 92 ust. 11 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 332), zwanej dalej "ustawą o wspieraniu rodziny", po rozpatrzeniu odwołania Z. i S. F. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 92 ust. 11 ustawy o wspieraniu rodziny, starosta w porozumieniu z wójtem może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia

17 lipca 2014 r. o sygn. akt II SA/Sz 34/14, decyzja wydana na podstawie art. 92 powołanej ustawy ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. Art. 92 ust. 11 ustawy o wspieraniu rodziny nie precyzuje co należy rozumieć pod pojęciem wskazanych w nim szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, jednak sformułowanie to należy odnosić do różnych aspektów sytuacji rodziny, nie tylko majątkowych, a w tym także do tego, jaki wpływ może mieć zwrot świadczeń nienależnie pobranych na pomoc udzielaną podopiecznym. Do organu należy kwestia oceny, czy występujące w sprawie okoliczności przemawiają w wystarczającym stopniu za zastosowaniem przewidzianych w powołanym przepisie rozwiązań. Nie jest to jednak równoznaczne z dowolnością w tym zakresie. Uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia winno zatem zawierać na tyle dokładne rozważania w aspekcie przesłanek świadczących o występowaniu w sprawie szczególnych okoliczności bądź też ich braku, by adresat był przekonany o wyjaśnieniu wszelkich istotnych okoliczności w tym względzie.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Kolegium zauważyło,

że analizie przez organ I instancji poddana została sytuacja dochodowa rodziny.

Jak wynika z akt postępowania Z. i S. F. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z P. i G. K., pełnoletnimi wychowankami rodziny zastępczej. Wychowanki uczęszczają do Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych w S.. Dochód rodziny stanowi: emerytura Z.F. w wysokości [...] zł netto, emerytura S.F. w wysokości [...] zł netto, renta rodzinna wraz z dodatkami dla sieroty zupełnej P.K. oraz G.K. w łącznej wysokości [...] zł. Ponadto na mocy decyzji administracyjnych Z. i S. F. otrzymują świadczenie na utrzymanie P. i G. K. w rodzinie zastępczej w łącznej wysokości [...]zł. Kolegium ustaliło także, iż stałe miesięczne wydatki rodziny stanowią: czynsz - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł, gaz - [...] zł, usługi telekomunikacyjne -[...]zł, ubezpieczenie prywatne w PZU - [...] zł. Z. i S. F. posiadają także miesięczne zobowiązania z tytułu pobranych kredytów bankowych, które miesięcznie wynoszą [...] zł. Ponadto w oświadczeniu z dnia [...] wykazali szacunkowe miesięczne wydatki na zakup art. spożywczych, art. chemicznych itp. w wysokości około [...] zł. Natomiast na zakup odzieży, obuwia, art. szkolnych, biurowych w tym książek, zeszytów itp. przeznaczają kwotę około [...] zł miesięcznie. Według oświadczenia wnioskodawców miesięczne wydatki na zakup leków wynoszą ok. [...] zł.

Mając powyższe na uwadze Kolegium ustaliło, że łączny miesięczny stały dochód rodziny wynosi [...] zł. Miesięczne stałe wydatki wynoszą [...] zł. Ponadto Z. i S. F. ponoszą wydatki z tytułu zakupu artykułów spożywczych i chemicznych, odzieży, obuwia, artykułów szkolnych oraz zakupu leków, które szacunkowo wynoszą ok. [...] zł.

Reasumując, Kolegium stwierdziło, że wydatki rodziny nie przekraczają jej dochodów, co nie uniemożliwia spłaty powstałych zaległości.

Ponadto, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, S.F. posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim na stałe, natomiast orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Z.F. uznana została za częściowo niezdolną do pracy trwale. Wychowanki rodziny zastępczej P. i G.K. nie posiadają orzeczeń o niepełnosprawności. Koszty zakupu leków rodziny zostały uwzględnione przez organ przy ustalaniu sytuacji dochodowej rodziny.

Wbrew twierdzeniom stron Starosta S., przed wydaniem zaskarżonej decyzji, pismem znak[...], z dnia [...], zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie. Z uwagi jednak na fakt, że Z. i S. F. nie korzystają ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i ich sytuacja materialno-bytowa nie jest znana, nie zajęto stanowiska w sprawie. Wymóg zasięgnięcia opinii został jednak zachowany.

Nadto, Kolegium w całej rozciągłości podzieliło stanowisko organu I instancji,

iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku Z. i S. F.

o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność wydatkowania wszelkich otrzymanych środków finansowych, sprawowania opieki nad małoletnimi, zaspokajania ich potrzeb oraz wychowywania w celu wykazania prawidłowości

i celowości wydatkowania wszelkich otrzymywanych środków finansowych i rozliczania się z tej pomocy. Zdaniem Kolegium, oczywistym bowiem jest, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest kwestionowanie celu na jaki wydatkowana była przyznana rodzinie pomoc pieniężna na dzieci. Przeprowadzenie na tę okoliczność dowodu nie byłoby zasadne z punktu widzenia przedmiotu niniejszego postępowania.

Kolegium zaaprobowało również stanowisko organu I instancji odnoszące się do wniosku Z. i S. F. o stwierdzenie przedawnienia należności

z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie z art. 92 ust. 4 ustawy o wspieraniu rodziny, należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca ich wysokość stała się ostateczna. Decyzję z dnia [...] (odebrana [...]) o uznaniu kwoty [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane, wydano w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy ustawy o pomocy społecznej. Decyzja ta stała się ostateczną w dniu [...]. Bieg przedawnienia, przerywa odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie należności na raty oraz każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik był zawiadomiony, co wynika z art. 92 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny. Upomnieniem z dnia [...] (odebranym [...]) organ wezwał Z. i S. F. do uregulowania należności w wysokości [...] zł wraz z kosztami upomnienia, pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W dniu [...] do organu egzekucyjnego skierowano tytuł wykonawczy na kwotę [...] zł, jednakże wykonanie decyzji zostało wstrzymane na mocy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2013 r.(sygn. akt I OSK 2117/13).

Kolegium nie podzieliło zarzutu odwołujących się, iż S.F. nie został skutecznie poinformowany o możliwości złożenia wniosku zgodnie z art. 226 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny. Zgodnie z art. 226 ust. 8 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w przypadku niezłożenia wniosku w terminie 1 miesiąca, do spraw o wynagrodzenia, dodatków oraz świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka lub osoby przebywającej w rodzinie zastępczej, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy cyt. ustawy. Pismem z dnia [...] starosta zgodnie z art. 226 ust. 7 ww. ustawy, poinformował o możliwości złożenia wniosku, wskazującego, czy rodzina zastępcza chce by przy rozpatrywaniu spraw o świadczenia na utrzymanie dzieci, mają mieć zastosowanie przepisy dotychczasowe, tj. ustawy o pomocy społecznej czy nowe przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Pismo odebrane zostało dnia [...] przez Z.F. - opiekuna prawnego dzieci, przy czym rodzina zastępcza Z. i S. F. wspólnie reprezentuje dobro dzieci przebywających w rodzinie zastępczej.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że umorzenia nie uzasadnia trudna sytuacja finansowa stron, bowiem nie jest ona szczególna, przekreślająca realne możliwości zwrotu zaległości, choć niewątpliwie zwrot byłby mniej utrudniony gdyby Z. i S. F. zawnioskowali o ratalny system jej spłaty. Zdaniem organu, niewspółmierność wysokości posiadanych środków finansowych w stosunku do wydatków nie uzasadnia umorzenia. W podobnej sytuacji znajduje się bowiem wiele rodzin. Zwalnianie z zadłużenia w sposób nieuzasadniony powodowałoby obciążanie jego kwotą pozostałych obywateli. Dla orzeczenia o umorzeniu powinna zostać ustalona sytuacja szczególna, nadzwyczajna, nagła i niespodziewana, której nie sposób przewidzieć przy dochowaniu należytej staranności. W przypadku wnioskodawców nie mamy do czynienia ze szczególnymi okolicznościami uzasadniającymi umorzenie.

Reasumując, Kolegium stwierdziło, że nie można uznać sytuacji finansowej skarżących za trudną na tle innych rozpatrywanych spraw. Sytuacja rodziny jest stabilna, nie miały miejsca wydarzenia, które można byłoby uznać za szczególne, które uzasadniałyby umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez Z.F. i S.F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Skarżący wnieśli o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności,

ewentualnie o:

2. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji

3. zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

Decyzji zarzucili naruszenie:

1. przepisów postępowania:

- art. 7 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie wniosków skarżących o dopuszczenie

i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków, zignorowanie orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 17 lipca 2014 r. i nieocenienie jaki wpływ na pomoc udzielaną podopiecznym będzie miał obowiązek zwrotu przez skarżących pobranych przez nich świadczeń, jakie koszty związane są z kształceniem podopiecznych skarżących, niewyjaśnienie kwestii związanych z prowadzeniem przeciwko skarżącym postępowań egzekucyjnych,

- art. 8 i art. 9 K.p.a., poprzez niepoinformowanie skarżących o konieczności zgłaszania informacji o otrzymywaniu dodatkowych świadczeń, skutkach niezłożenia wniosku, o którym mowa w przepisie art. 226 ust. 5 ustawy

o wspieraniu rodziny,

- art. 11 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie skarżącym przesłanek nie uwzględnienia faktu, iż przeciwko skarżącym prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, dlaczego organ nie uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 92 ust. 2 pkt 11 ustawy o wspieraniu rodziny, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie. Nie sposób bowiem przyjąć, iż niezajęcie stanowiska przez Prezydenta Miasta S., tj. niewyrażenie opinii przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej o sytuacji finansowej wyczerpuje wymóg zasięgnięcia opinii.

Zdaniem strony skarżącej, koniecznym było przeprowadzenie dowodu z zeznań wnioskowanych świadków w celu ustalenia wszystkich stałych wydatków ponoszonych przez Z. i S. F., a także sposobu gospodarowania przez skarżących dostępnym dla nich budżetem. Oczywistym jest bowiem, że wśród zgłoszonych przez skarżących miesięcznych kosztów utrzymania znajdują się również takie, których organ bezzasadnie nie uwzględnił, a które - pomimo wzorowego dysponowania posiadanymi kwotami - obciążają w znaczny sposób finanse Z. i S. F. Tym samym koszty postępowań komorniczych powinny być uwzględnione. Temu celowi służyło również przesłuchanie świadków. W związku z powyższym, skarżący wnieśli o przeprowadzenie tych dowodów, chociażby przed Sądem, na okoliczności związane ze sposobem wydatkowania środków finansowych pozostających w dyspozycji rodziny, w szczególności na potrzeby P. i G.K., w tym związane z kosztami edukacji, leczenia, ponoszone zarówno w latach poprzednich, jak i obecnym okresie, a także na okoliczność ponoszonych przez skarżących miesięcznych kosztów ze względu na prowadzone przeciwko nim postępowania egzekucyjne.

Ponadto skarżący wskazali, że organ mając wątpliwości co do wiarygodności twierdzeń skarżących nie podjął się ich wyjaśnienia w żadnym fragmencie. Zdaniem skarżących, nie byli oni kiedykolwiek pouczeni o obowiązkach, w tym konieczności informowania organu I instancji o wszelkich zmianach w zakresie finansów

i ewentualnych konsekwencjach takiego stanu rzeczy. Wskazali, że wszystkie środki wykorzystali w całości wyłącznie na utrzymanie dzieci.

Ich zdaniem, obywatele (skarżący) nie muszą wszak orientować się w systemie prawa, a zatem to organ powinien niejako "podsunąć" im dwa rozwiązania wskazując wszystkie możliwe korzyści, jak i negatywne skutki płynące z wyboru każdej z się proponowanych możliwości. Co bowiem istotne, zgodnie z poprzednio obowiązującymi przepisami, dochodzić zwrotu nienależnie pobranych świadczeń można było wyłącznie za okres trzech lat, nie zaś dziesięciu, jak na gruncie obowiązujących przepisów. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazanie skarżącym takiego rozwiązania miałoby na względzie ich słuszny interes, który winien być brany pod uwagę przed interesem ogółu, jak również wpłynęłoby na zwiększenie żył aktywności skarżących w zakresie złożenia odpowiedniego wniosku.

Niezależnie od powyższego, skarżący podnieśli zarzut przedawnienia.

Skarżący zauważyli, że przepisy art. 92 ust. 6 ustawy o wspieraniu rodziny jest niezgodny z przepisem art. 2 Konstytucji RP, określającym zasadę demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wdrażającym zasadę równości i równego traktowania, w zakresie, w jakim przepis ten określa termin przedawnienia na okres 10 lat, nie różnicując jednocześnie sytuacji prawnej osób, które miały świadomość, a więc zostały pouczone o obowiązku informowania organów o zmianie sytuacji majątkowej, a osób, które nie zostały pouczone o takich obowiązkach. Mając na względzie powyższe i dostrzegając brak powołania przepisów intertemporalnych w ustawie, biorąc pod uwagę, że przepisy ustawy nie mogą działać wstecz, zdaniem skarżących, doszło już do przedawnienia roszczenia, dochodzonego obecnie od skarżących. Tym niemniej, gdyby sąd uznał, iż nie jest w stanie rozstrzygnąć tej kwestii, bez zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego, skarżący wnieśli o zwrócenie się do Trybunału, celem zbadania zgodności przywołanych przepisów z Konstytucją RP.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a."

Jak wcześniej wskazano, niniejsza sprawa była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 34/14 uchylił poprzednio wydane decyzje. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że "organy pominęły ustalenie, czy stwierdzona u Z.F.i S.F. niepełnosprawność wymaga stałego stosowania leków, czy też innego rodzaju pomocy medycznej, nie ustaliły do jakiej szkoły uczęszczają, obecnie pełnoletnie, P. i G.K. i czy z tym faktem nie są związane wydatki (czesne, dojazdy itd.). Oceniając sytuację dochodową rodziny organy pominęły podstawowe wydatki rodziny związane z koniecznością zakupu pożywienia, środków chemicznych i kosmetyków niezbędnych do utrzymania czystości i nie oceniły wpływu zwrotu świadczeń na pomoc udzielaną podopiecznym."

Ponadto sąd stwierdził, że jego zdaniem, "zawarty w art. 92 ust. 11 ustawy

o wspieraniu rodziny wymóg porozumienia starosty z wójtem, dotyczy nie tylko decyzji umarzającej, ale również decyzji odmawiającej umorzenia. Sąd bowiem widzi związek wójta z taką sprawą nie tylko wynikający z faktu częściowego finansowania pieczy zastępczej, ale także z faktu, że wójt jest organem działającym także w sferze pomocy społecznej i wspierania rodziny."

Końcowo sąd wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę organ winien uzupełnić postepowanie dowodowe, a następnie wydać rozstrzygnięcie uwzględniające przedstawioną ocenę sądu.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W niniejszej sprawie przepisy prawne w zakresie obejmującą podstawę prawna wydanych decyzji nie uległy zmianie w okresie od wydania wyroku sądu z dnia 17 lipca 2014 r.

Tak więc w pierwszej kolejności sąd zobowiązany był do zbadania, czy organy kierowały się przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wyrażoną przez sąd ocenę prawną oraz czy wykonały wskazania wyrażone w ww. wyroku.

Organ I instancji przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe. W tym celu wezwał skarżących "celem złożenia zeznań i wyjaśnień", a także przedłożenia dokumentacji "na określenie aktualnej sytuacji osobistej i dochodowej" rodziny F. Skarżący mogli więc przedłożyć wszystkie niezbędne dokumenty związane z ich sytuacją. Dodać należy, że w sytuacji złożenia wniosku o umorzenie należności w postaci świadczeń nienależnie pobranych, do organu należy stworzenie stronom możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających ich sytuację majątkową, zdrowotną, czy osobistą, natomiast do stron należy przedstawienie dowodów na poparcie wniosku o umorzenie należności. Organ nie jest zobowiązany z własnej inicjatywy do poszukiwania dowodów, tym bardziej, że aby móc ich szukać musiałby znać ze szczegółami sytuację rodziny.

W ocenie sądu, zgromadzone w ten sposób dowody mogły stanowić podstawę ustaleń w sprawie. Sąd nie podziela w tym zakresie zarzutów skargi, iż organ mając wątpliwości odnośnie do prowadzonych wobec skarżących licznych postępowań egzekucyjnych winien był dodatkowo sprawę wyjaśnić. Dodać należy, że do oceny organu należy, czy uwzględni on w wydatkach na utrzymanie rodziny spłacane kredyty zaciągnięte w bankach, czy też inne, spłacane z różnych tytułów, należności finansowe, jednak to do wnioskującego o umorzenie należy wyjaśnienie i udokumentowanie wszystkich ponoszonych wydatków.

Słusznie organy przyjęły, że w sprawie nie zachodzi też potrzeba przesłuchiwania świadków na okoliczność wydatkowania wszelkich otrzymywanych środków finansowych na potrzeby sprawowania opieki nad małoletnimi, gdyż organy nie posiadają uprawnień do przeprowadzania tego rodzaju rozpoznania i oceny.

W postępowaniu dotyczącym umorzenia należności organy badają sytuację finansową, zdrowotną i inną na dzień wydawania decyzji.

Organy w oparciu o przedłożone dokumenty ustaliły sytuację zdrowotną rodziny i ponoszone z tym wydatki. Ustaliły także, że pełnoletnie obecnie P.K. i G.K. uczęszczają do Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych

w S., tj. szkoły w miejscu zamieszkania.

Zdaniem sądu, zebrane dowody dotyczące dochodów oraz wydatków rodziny skarżących zostały w sposób prawidłowy ocenione przez organy. W efekcie tej oceny organy uznały, że miesięcznie dochody czteroosobowej rodziny wynoszą około

[...] zł, natomiast niezbędne wydatki około [...] zł. Jak z powyższego wynika dochody pokrywają przeciętne wydatki, a więc sytuacja finansowa, przy uwzględnieniu także sytuacji zdrowotnej rodziny, nie należy do szczególnie złych, uzasadniających umorzenie należności z tytułu świadczeń nienależnie pobranych.

W toku postępowania Starosta S. zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o zajęcie stanowiska w przedmiocie umorzenia należności

w niniejszej sprawie. W odpowiedzi organ został poinformowany, iż z uwagi na nieznaną Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w S. sytuację materialno-bytową Z.F. i S.F., nie zajęto stanowiska w sprawie. Zawarty w art. 92 ust. 11 ustawy o wspieraniu rodziny wymóg porozumienia starosty z wójtem w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń nie oznacza wymogu porozumienia polegającego na sformułowaniu wspólnego aktu prezentującego zgodne stanowiska obu organów w tym przedmiocie. Zdaniem sądu, organy po prostu winny "porozumieć się ze sobą", tj. jeden organ winien spytać drugiego organu co sądzi w danej kwestii i tylko w przypadku zamiaru umorzenia należności zgodzić się na tę propozycję. Skoro jednak Starosta S. spytał Prezydenta Miasta S. o jego zdanie w sprawie umorzenia zobowiązań Z.F. i S.F. z tytułu świadczeń nienależnie pobranych, a Prezydent odpowiedział, że nie zajmuje stanowiska w sprawie, należy uznać, że organy porozumiały się, spełniając wymóg art. 92 ust.11 ustawy o wspieraniu rodziny.

W świetle powyższego, zdaniem sądu, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu z dnia 17 lipca 2014 r. zostały wykorzystane i wykonane przez organy. Jakkolwiek uzasadnienie zaskarżonej decyzji, nie zawiera jednoznacznego sformułowania odnośnie do wpływu spłaty zadłużenia na pomoc udzielaną podopiecznym, jednakże wykazany w sposób przekonujący brak szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, pozwala sądowi na stwierdzenie, że obecnie spłata ta nie będzie mogła w sposób istotny i negatywny wpłynąć na sytuację P.K. i G.K., tym bardziej, że są one już osobami pełnoletnimi.

Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku dowodowego o przesłuchanie przez sąd świadków, należy zauważyć, że w świetle art. 106 § 3 P.p.s.a, sądy administracyjne mogą jedynie przeprowadzać dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Zgodnie z art. 92 ust. 4 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca ich wysokość stała się ostateczna. Bieg przedawnienia, przerywa odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie należności na raty oraz każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik był zawiadomiony, co wynika

z art. 92 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jak wynika

z informacji organu I instancji sprawa trafiła na drogę postępowania egzekucyjnego. Sąd stwierdza, że w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności, sąd nie bada, czy w sprawie doszło do przedawnienia należności. Zgodnie z art.33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.) podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku.

W niniejszym postępowaniu sąd nie bada również żadnych przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane, ani obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń również nie stosuje art. 92 ust. 6 ustawy o wspieraniu rodziny (Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło 10 lat.), gdyż kwestia ta została prawomocnie rozstrzygnięta przez NSA w ww. wyroku z dnia 5 sierpnia 2015 r. W świetle powyższego, sąd w tym zakresie nie widzi wątpliwości prawnych wymagających wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego.

Dodać także należy, że już w wyroku z dnia 17 lipca 2014 r. sąd przesądził kwestię naruszenia art. 226 ustawy o wspieraniu rodziny stwierdzając, iż nie podziela

w tym zakresie stanowiska skarżących, które w niniejszej sprawie zostało podniesione ponownie.

Reasumując, sąd stwierdza, że organy orzekające w niniejszej sprawie zebrały materiał dowodowy w stopniu umożliwiającym podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia, właściwie go oceniły i wydały decyzje zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.