Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 448/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 255 ust. 1, art. 315 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 10, art. 11
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz 117
law: Ustawa.z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - tekst jednolity
article: art. art. 7, 77 par. 1, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędzia WSA Waldemar Śledzik Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2011 r. sprawy ze skargi C. S.A. z siedzibą w T. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec udzielenia patentu na wynalazek pt. "Układ zasilania niskociśnieniowych palników olejowych, rozpałkowych, zwłaszcza gazodynamicznych w kotłach węglowych" 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz C. S.A. z siedzibą w T. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Urząd Patentowy RP, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] października 2010 r. sprawy o unieważnienie patentu na wynalazek pt.: "Układ zasilania niskociśnieniowych palników olejowych, rozpałkowych, zwłaszcza gazodynamicznych w kotłach węglowych" nr[...] udzielonego na rzecz [...] Sp. z o.o. w upadłości, na skutek sprzeciwu uznanego za bezzasadny, wniesionego przez [...] S.A., na podstawie art. 246 ust. 1 i art. 247 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej oraz art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p. oraz art. 98 kpc w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p. oddalił sprzeciw i orzekł o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż w dniu [...] marca 2006 r. [...] S.A. z siedzibą w [...] wniosło sprzeciw wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego RP o udzieleniu patentu na w/w wynalazek.

W uzasadnieniu swojego żądania wnoszący sprzeciw podniósł, że patent nie spełnia wymogu nowości i nieoczywistości w rozumieniu art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, i podkreślił fakt zastrzegania w spornym patencie środków technicznych, znanych w stanie techniki przed datą zgłoszenia, takich jak zawór regulacyjny i zawór odcinający oraz zdalne sterowanie nimi.

Na rozprawie w dniu [...] marca 2010 r. wnioskodawca dołączył nowe dowody, mające świadczyć o braku zdolności patentowej spornego wynalazku w postaci:

- rys. 2 -1271320

- rys. 1 - 141429a

- rys. 1 - 1366316, będące częścią dokumentacji technicznej instalacji montażowej

- kserokopię str. 1241 z Leksykonu Naukowo-Technicznego, WNT 2001 r.

- kserokopię str. 1145 z Leksykonu Naukowo-Technicznego, WNT 1984 r.

- notatkę (oświadczenie) wnioskodawcy sporządzoną przez J. Z..

Uprawniony z patentu uznał powyższy zarzut za bezpodstawny, stwierdzając, że wnioskodawca nie przedstawił żadnego podobnego układu zasilania palników, który mógłby szkodzić nowości bądź nieoczywistości rozwiązania, gdyż w dacie zgłoszenia takie układy nie były znane. Stwierdził ponadto, że w Sądzie toczy się proces o naruszenie praw wyłącznych wynikających ze spornego patentu nr [...], w którym wnoszący sprzeciw występuje jako "podmiot posiłkowy".

Oddalając sprzeciw Urząd Patentowy RP wskazał, że stosownie do art. 246 oraz art. 247 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119 poz. 1117 ze zm.) każdy może wnieść umotywowany sprzeciw wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego o udzieleniu patentu, a jeżeli uprawniony w odpowiedzi na sprzeciw podniesie zarzut, że sprzeciw ten jest bezzasadny to sprawa zostaje przekazana do rozstrzygnięcia w postępowaniu spornym. Natomiast zgodnie z art. 315 ust. 3 powołanej ustawy, ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie wynalazek pt.: "Układ zasilania niskociśnieniowych palników olejowych, rozpałkowych, zwłaszcza gazodynamicznych w kotłach węglowych" nr [...] został zgłoszony do UP RP w dniu [...] lipca 1998 r. podstawę prawną do oceny jego zdolności patentowej stanowiły przepisy ustawy o wynalazczości, tj. art. 10 i art. 11 .

Zdaniem Kolegium analiza merytoryczna przedmiotowego wynalazku wskazuje, że spełniał on wymóg nowości i nieoczywistości już w dacie zgłoszenia.

Kolegium Orzekające uznało, że sporny patent dotyczy wynalazku w kategorii układu a nie w kategorii urządzenia, czyli zaworów.

Powołując się na Pracę zbiorową: "Encyklopedyczny słownik techniczny", WNT, Warszawa, 1968 r. Kolegium stwierdziło, iż zgodnie z definicją układ jest to zbiór części zależnych od siebie funkcjonalnie, lecz nie tworzących odrębnej całości przy montażu wyrobu. W ocenie organu zarzut wnioskodawcy podniesiony we wniosku oraz jego uzupełnieniu z dnia [...] marca 2010 r., że o braku nowości i nieoczywistości spornego patentu świadczy zastosowanie w układzie zasilania znanych ze stanu techniki zaworów jest bezzasadny. Oczywistym jest bowiem, że każdy rodzaj zaworu jest konstruowany do pełnienia odpowiedniej przeznaczonej mu funkcji. Nieoczywistym jest natomiast rozwiązanie zagadnienia technicznego za pomocą zastosowania znanego zaworu przez jego szczególne umiejscowienie w układzie, zbocznikowanie lub połączenie z innym zaworem. Podobnie załączone do wniosku trzy rysunki, w ocenie organu, nie stanowią przeciwstawienia dla spornego patentu. Przedstawiają one wyłącznie zastosowanie zaworów w poszczególnych częściach układu zasilającego, jak stację przygotowawczą oleju, instalacją olejową i schemat instalacji rozpałowej kotła. Nie dotyczą natomiast układu zasilania niskociśnieniowych palników olejowych zastrzeganego patentem nr [...].

Świadek J. Z. omawiając załączone rysunki, zaznaczył na rys. nr 1-1414291a literami X i Y zawory, które jego zdaniem pełnią podobne funkcje jak zawory 6 i 7 według spornego patentu, tzn. zawór Y jest obejściem zaworu X. Podobnie na rys. nr 2-1271320 zakreślił zawory z obejściami pełniące jego zdaniem podobne funkcje.

Oświadczył, nadto, że żaden z rysunków nie przedstawia układu zasilania niskociśnieniowych palników z sieci wysokociśnieniowej.

Zdaniem Kolegium zarzut wnioskodawcy, że zdalne sterowanie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki i nie może podlegać opatentowaniu jest również bezzasadny. Zdalne sterowanie, jako takie, nie jest przedstawione i zastrzegane, bowiem w spornym patencie nr [...] zastrzegane są tylko dwa elementy układu, tj. zawór redukcyjny i zawór odcinający zdalnie sterowane, co jest istotne dla zastrzeganego układu zasilania niskociśnieniowych palników z sieci wysokociśnieniowej. Wnioskodawca nie przedstawił żadnego dokumentu świadczącego o braku zdolności patentowej spornego patentu. Natomiast zgodnie z definicją układu, o zdolności patentowej wynalazku w kategorii układu, świadczy o wykorzystaniu elementów (w tym przypadku zaworów) poprzez ich wzajemne, odpowiednie połączenie i usytuowanie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, [...] S.A., zwana dalej skarżącą, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

-art. 7 kpa i art. 77 kpa - polegające na braku dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy przez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego,

-art. 75 kpa i art. 78 kpa - polegające na pominięciu i nie rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, a mianowicie pominięcie i brak odniesienia się do wskazanego w sprzeciwie z dnia [...] marca 2006 r. materiału źródłowego - "Handbuch Babcoca" oraz pominięciu załączonej do pisma z dnia [...] marca 2010 r. notatki sporządzonej przez J. Z. na okoliczność tożsamości porównywanych układów,

-art. 80 kpa - polegające na nieprawidłowej ocenie stanu faktycznego na podstawie zebranego materiału dowodowego, zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, dokonaniu sprzecznych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności przez:

a)przyjęcie, że złożona dokumentacja projektowa nie stanowi przeciwstawienia dla spornego patentu,

b)dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią złożonych przez świadka J. Z. zeznań, a przez to przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów,

-art. 107 § 3 kpa - polegające na:

nie wskazaniu w uzasadnieniu decyzji przyczyn pominięcia części materiału dowodowego (powołanego przez skarżącą materiału źródłowego - Handbuch Babcoca) oraz załączonej do pisma z dnia [...] marca 2010 r. notatki sporządzonej przez J. Z. na okoliczność tożsamości porównywanych układów,

lakonicznej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, bez podania głębszej jego analizy i wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia,

nie ustosunkowaniu się do zarzutów skarżącej dotyczących braku nieoczywistości spornego wynalazku i nie wskazaniu w czym według Urzędu Patentowego RP przejawia się nieoczywistość spornego wynalazku,

oraz zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

-art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) - przez uznanie, że sporny wynalazek w dacie zgłoszenia spełniał wymóg nowości i nieoczywistości, jest rozwiązaniem nowym i nieoczywistym i jako taki spełniał wymogi do udzielenia patentu,

-art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości przez uznanie, że zastrzeżenia patentowe spornego wynalazku obejmują układ zasilania niskociśnieniowych palników olejowych z sieci wysokociśnieniowej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty wskazując m. in., że o ile kwestię nowości rozwiązania technicznego można stosunkowo łatwo sprawdzić na podstawie dowodów bezpośrednich, o tyle w odniesieniu do poziomu wynalazczego wynalazku (nieoczywistość rozwiązania) brak jest obiektywnych, a w szczególności ustawowych kryteriów. Stwarza to konieczność dokonywania ustaleń na okoliczność poziomu wynalazczego w oparciu o kryteria w dużej mierze subiektywne. Skarżąca podniosła, iż metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki co pozwala na ocenę postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. W rezultacie zmierza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowania w wynalazku miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowy i rutynowy, dojść do zastrzeganego rozwiązania. Stwierdziła, iż głoszony w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2010 r. zarzut nieoczywistości nie dotyczył budowy zaworów, a ich funkcji roboczej w układzie i wskazywał, że dla przeciętnego fachowca w tej dziedzinie oczywistym jest, że w celu redukcji ciśnienia oraz zabezpieczenia układu przed cofaniem się oleju z rurociągu powrotnego trzeba w odpowiednich miejscach, a więc tam, gdzie panuje za duże ciśnienie i tam, gdzie cofa się olej, zastosować zawory odpowiednio odcinający i zwrotny. Zdaniem skarżącej na tak postawiony zarzut organ nie odpowiedział, nie zajął się problemem technicznym i jego rozwiązaniem w patencie, co jest kluczową kwestią przy ocenie nieoczywistości rozwiązania. Przedstawione w toku postępowania rysunki stanowią przykład "Układu zasilania palników olejowych rozpałkowych", bowiem układ ten jest jedynie jednym z elementów całości, jaką jest np. instalacja rozpałkowa olejowa kotła (rysunek nr 1-1366316).Ponadto organ błędnie uznał, że rysunki nie przedstawiają układu zasilania niskociśnieniowych palników olejowych z sieci wysokociśnieniowej. Z zastrzeżeń patentowych spornego patentu wynika, że patent dotyczy "Układu zasilania niskociśnieniowych palników olejowych rozpałkowych, zwłaszcza gazodynamicznych w kotłach węglowych (...)", a zatem treść zastrzeżeń patentowych nie wskazuje, aby układ zasilania niskociśnieniowych palników olejowych był układem pracującym w sieciach wysokociśnieniowych.

Nadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala na ustalenie, że specjalista znający najbliższy stan techniki przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w spornym wynalazku nie miałby możliwości, bez dokonań twórczych, w sposób rutynowy dojść do zastrzeganego rozwiązania.

Na poparcie swojej argumentacji skarżąca powołała się na konkretnie wskazane wyroki Naczelnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik uczestnika postępowania Syndyka masy upadłości [...] Sp. z o.o. w upadłości na rozprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Legalność decyzji administracyjnej wymaga jej zgodności nie tylko z prawem materialnym, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego. Wydanie decyzji administracyjnej z naruszeniem wymogów procesowych powoduje różne skutki w zależności od rodzaju tych naruszeń. Sąd administracyjny sprawuje funkcje kontrolne i w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych decyzji z prawem nie czyniąc ustaleń faktycznych.

Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie.

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej ( Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117) w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl, której ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu udzielonego przed wejściem w życie tej ustawy (22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów.

Przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego patentu są, zatem przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.).

Postępowanie o unieważnienie patentu toczy się w trybie postępowania spornego - art. 255 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.). Postępowanie to może być wszczęte tylko na wniosek i cechuje się kontradyktoryjnością stron. Urząd Patentowy RP orzekając w sprawie o unieważnienie patentu związany jest granicami wniosku i podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę, na którym spoczywa ciężar wykazania, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu (art. 164 p.w.p.). Według art. 256 ust. 1 p.w.p., do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym RP w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kpa.

Wskazać należy, iż naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Została ona wyrażona w art. 7 kpa. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Tak, więc organy administracji mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji (v. wyrok NSA z 17 października 2001 r., sygn. I SA 1110/01, Lex nr 75516). Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Ponadto w ocenie Sądu spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 kpa wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody.

Możliwość dokonania oceny legalności decyzji warunkowana jest spełnieniem wymogów formalnych określonych w art. 107 § 1 kpa. Uzasadnienie decyzji, ma bowiem na celu wykazanie procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia

Pamiętać należy, że uzasadnienie (faktyczne i prawne) stanowi integralną część decyzji. A zatem ocenie Sądu nie podlega jedynie jej osnowa, ale decyzja jako całość, łącznie z uzasadnieniem. Tym samym, więc uzasadnienie, którego treść nie pozwala na poznanie motywów, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy skutkuje wadliwością uzasadniającą uchylenie decyzji z tego powodu, że nie poddaje się kontroli i ocena jej legalności nie jest możliwa (por. wyrok NSA z 28 października 1998 r., sygn. akt I SA/Gd 1651/96; wyrok NSA z 14 grudnia 1998 r., sygn. akt II SA 1756/99).

Taki stan rzeczy zachodzi w rozpoznawanej sprawie.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, sprowadza się w głównej mierze do części opisowej i przedstawienia stanowiska stron oraz przywołania fragmentów przepisów ustaw - Prawo własności przemysłowej i ustawy o wynalazczości, które w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie. Przesłanki podjętego rozstrzygnięcia nie zostały w sposób dostateczny zindywidualizowane, a zatem Sąd nie miał możliwości zbadania, czy ocena dokonana przez organ jest prawidłowa.

W rozpoznawanej sprawie Urząd Patentowy RP odwołując się do art. 10 i 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości uznał, że zgłoszone rozwiązanie spełnia wymóg nieoczywistości i nowości.

Art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości stanowi, że wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, niewynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Natomiast zgodnie z art. 11 ustawy o wynalazczości rozwiązanie uważa się za nowe, jeśli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, nie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub wystawienie na wystawie publicznej.

Art. 10 uow określa kryteria patentowalności, przy czym już w tym miejscu zauważyć należy, że wprowadzając kryterium nieoczywistości rozwiązania ustawodawca posłużył się określeniem nieostrym i ustawowo niezdefiniowanym. O ile, bowiem kryterium nowości zostało wprost zdefiniowane w art. 11 omawianej ustawy, to kryterium nieoczywistości – poziomu wynalazczego według p.w.p. – nie ma definicji ustawowej. W tej sytuacji, tak jak w każdym przypadku posłużenia się przez prawodawcę kryterium niedookreślonym, ocena spełnienia bądź niespełnienia przesłanki nieostrej, jest oceną ad casus.

Stąd też konieczność szczególnie wnikliwego rozpatrzenia materiału dowodowego i przedstawienia w uzasadnieniu decyzji w sposób szczegółowy wywodów i sposobu rozumowania prowadzącego Urząd Patentowy RP do wniosku, czy wynalazek kryterium nieoczywistości spełnia czy też nie. Powyższa konieczność wynika również z faktu, iż, jak już wskazano powyżej, Urząd Patentowy RP rozpoznając sprawę w wyniku uznania sprzeciwu za bezzasadny jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki organu w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.

Przy właściwym zidentyfikowaniu cech rozwiązania wynalazku przesądzające są zastrzeżenia patentowe, które określają elementy rozwiązania stanowiące nieoczywisty wkład do znanego stanu techniki. Wąska interpretacja zastrzeżeń patentowych nakazuje brać pod uwagę jedynie to, co expressis verbis zostało w nich wyrażone. Niedopuszczalna jest, bowiem rozszerzająca interpretacja zastrzeżeń patentowych z uwagi na swobodę działalności gospodarczej i wynikające z udzielonego patentu ograniczenie powszechnego swobodnego korzystania z chronionego rozwiązania technicznego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2011 r. sygn. akt II GSK 667/10).

Patent na sposób działania to uprawnienie do korzystania z określonej w zastrzeżeniu instrukcji (technologii) w celu osiągnięcia powtarzalnego rezultatu spełniającego wymogi art. 10 ustawy o wynalazczości.

Ustalenie kryterium nieoczywistości rozwiązania to wieloetapowy proces obejmujący: określenie właściwego stanu techniki, zidentyfikowanie cech zgłoszonego wynalazku, przyjęcie właściwego miernika oceny oraz wyznaczenie progu oczekiwanego postępu.

Tak, więc, aby dane rozwiązanie o charakterze technicznym mogło zostać opatentowane, musi spełnić trzy kryteria tzw. zdolności patentowej:

1. nowość,

2. nieoczywistość (rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki),

3. stosowalność (rozwiązanie może nadawać się do stosowania).

Z nowością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie było wcześniej udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy przedmiotu dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub prezentację na wystawie publicznej.

Z nieoczywistością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, przez który należy rozumieć wszystko, co zostało ujawnione przed datą, wg, której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu.

Przyjmuje się, że rozwiązanie może nadawać się do stosowania, jeżeli jest rozwiązaniem zupełnym, tzn. pozwalającym na osiągnięcie rezultatu bez potrzeby dokonywania dodatkowych prób i eksperymentów wymagających dodatkowej pracy twórczej.

Z kolei, jeśli chodzi o przesłankę nieoczywistości należy na wstępie podkreślić, iż ocenę, czy dane rozwiązanie jest oczywiste, czy też nie, przeprowadza się odwołując się do opinii, jaką wydałby na ten temat przeciętny fachowiec (znawca) z tej dziedziny techniki, do której należy zaliczyć zgłoszony w Urzędzie Patentowym RP pomysł.

Odmiennie niż przy badaniu cechy nowości, argumentów przeciwko nieoczywistości rozpatrywanego projektu poszukiwać można nie tylko poprzez przeciwstawienie przedmiotowi zgłoszenia konkretnych znanych rozwiązań, lecz przy uwzględnieniu całego stanu techniki. Zauważyć przy tym należy, iż oceniane rozwiązanie może być nowe, lecz mimo to może ono wynikać w sposób oczywisty ze stanu techniki.

Niespełnienie warunku nieoczywistości rozwiązania stanowi o braku poziomu wynalazczego zgłoszonego rozwiązania. Rozwiązanie nieoczywiste to takie, które w opinii przeciętnego fachowca nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki. Przedmiotem porównania jest nowe rozwiązanie i stan techniki, tzn. ogół pomysłów, z których twórca mógł korzystać pracując nad wynalazkiem. Projekt wynalazczy nie nadaje się do opatentowania, jeżeli jego istotne elementy wynikają w sposób oczywisty z jednego lub mozaiki konkretnych rozwiązań technicznych wchodzących w zakres techniki, (por. S. Sołtysiński w "System prawa własności intelektualnej" t. lll Prawo wynalazcze, Wrocław 1990 s. 36-37). W szczególności za nieoczywiste uważa się rozwiązanie zagadnienia od dawna bezskutecznie poszukiwanego przez fachowców lub zaspokojenie potrzeby od dawna czekającej na realizację. Orzecznictwo stoi na stanowisku, że "Efekty wynikające z zastosowania znanego sposobu do określonego surowca, w sytuacji, gdy sposób ten jest znany w tej samej dziedzinie techniki - nie stanowią o nieoczywistości zgłoszonego sposobu /.../ ochronie patentowej podlega, bowiem sposób postępowania a nie uzyskiwane efekty" /por. decyzja KOUP, LEX nr 78803/, a doktryna podkreśla, że nie można uznać za wynalazek pomysłu, który polega na wykorzystaniu znanych środków technicznych, dających oczywisty efekt, nawet, jeżeli taki zestaw środków nie był wcześniej znany (por. cytowany wyżej "Komentarz do prawa wynalazczego" s. 36).

Przy ocenie nieoczywistości konieczne jest uwzględnienie w zasadzie całego stanu techniki.

Zgodnie z "Komentarzem do prawa wynalazczego" S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek (Instytut Prawa Przedsiębiorstw S.A. W.Pr. Warszawa 1990 s. 33 i 34) w art.10 uow chodziło o rozwiązanie przez wynalazcę pewnego problemu o charakterze technicznym. "Technika" zaś, to ogół znanych metod i sposobów oddziaływania na materię służących zaspokojeniu praktycznych potrzeb człowieka. Wynalazek polega na znalezieniu nowego sposobu wykorzystania materii. Jak piszą komentatorzy sfera techniki nie wykracza poza domenę mechaniki, fizyki i chemii, a jej przedmiotem jest wykorzystanie materii nieożywionej.

Podobne stanowisko zaprezentowane zostało w Prawie własności przemysłowej w Komentarzu pod red. Piotra Kostańskiego, Wydaw. C.H.Beck, W-wa 2010, s. 164 i "Prawie własności przemysłowej" pod red. U. Promińskiej, Difin 2005, s. 43-44, z tym, że pod pojęciem techniki przyjęto metody i sposoby oddziaływania na nieożywioną lub ożywioną materię, które służą zaspokajaniu praktycznych potrzeb człowieka. Techniczny charakter mają rozwiązania, które dotyczą jednej z dziedzin techniki, odnoszą się do zagadnień technicznych, są scharakteryzowane poprzez cechy techniczne.

Odnosząc powyższe do wynalazku, należy przyjąć, że w świetle prawa polskiego, musi on wiązać się z oddziaływaniem na materię poprzez jej nowe techniczne wykorzystanie, a rezultatem wynalazku musi być wytwór materialny o nowej budowie lub składzie albo nowy sposób technicznego oddziaływania na materię. Wynalazki mogą być dokonywane we wszystkich dziedzinach techniki, ale jednak ciągle muszą mieć charakter techniczny. W ustawie o wynalazczości określenie "rozwiązanie o charakterze technicznym" stanowiło genus definicji wynalazku podlegającego opatentowaniu (por. A. Nowicka "Programy komputerowe w systemie prawa patentowego" wykład na Konferencji Jubileuszowej "Polski i Europejski system ochrony własności przemysłowej" 3 października 2008 r. publikowany na stronie internetowej Urzędu Patentowego RP). Wynalazek to jest rozwiązanie techniczne, które oczywiście jest poprzedzone przez pomysł, ale istotą wynalazku jest przedstawienie precyzyjnego sposobu realizacji tego pomysłu przy pomocy oddziaływania na materię, tak, aby znawca mógł go w sposób powtarzalny realizować i otrzymać określony w wynalazku rezultat (także Komentarz, s. 164).

Skład orzekający podziela stanowisko WSA w wyroku z dnia 20 kwietnia 2004 r., sygn. akt II SA 3937/02, że "wynalazkiem jest rozwiązanie problemu przy posłużeniu się zdatnymi do opanowania siłami przyrody dla osiągnięcia przyczynowo przewidywalnego rezultatu leżącego poza sferą intelektualnego oddziaływania człowieka. Technika jest sferą działalności człowieka, której bazą teoretyczną są stosowane nauki przyrodnicze wymagające weryfikacji eksperymentalnej. Poza sferą techniki pozostają obszary działalności ludzkiej, których bazą teoretyczną są takie nauki jak matematyka, lingwistyka, programowanie wymagające wyłącznie weryfikacji logicznej. Dla oceny rozwiązania należy rozłożyć je na elementy składowe, wśród których są zarówno elementy techniczne jak i nietechniczne. Rozwiązanie jest patentowalnym wynalazkiem, o ile w obszarze technicznym jest przynajmniej jeden nowy nieoczywisty element. Jeśli wkład wynalazczy leży wyłącznie w obszarze nietechnicznym rozwiązanie należy uznać za niepatentowalne."

Dodatkowo można zauważyć, że na podstawie obecnych uregulowań za wynalazek nie zostanie uznane żadne rozwiązanie, jeżeli nie dotyczy ono żadnego wytworu materialnego nadającego się do wykorzystania, określonego za pomocą cech technicznych odnoszących się do jego budowy lub składu ani określonego sposobu technicznego oddziaływania na materię bądź nowego zastosowania substancji stanowiącej część stanu techniki. Jak już wyżej wskazano kryterium oceny nieoczywistości rozwiązania nie jest precyzyjne i dlatego przy tej ocenie istotne jest odwołanie się do orzecznictwa, które wypracowało pewne zasady służące obiektywizacji tego kryterium w celu dokonania prawidłowej oceny w przedmiotowej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie Urząd Patentowy RP, aby zapewnić obiektywną ocenę nieoczywistości i aby uniknąć analizy stanu techniki expostfactum, winien zastosować sposób "problem-rozwiązanie". Ten sposób podejścia do oceny nieoczywistości w praktyce obejmuje trzy etapy:

1. znalezienie najbliższego stanu techniki,

2. określenie problemu, który powinien zostać rozwiązany,

3. rozważenie czy zastrzegany wynalazek, biorąc pod uwagę najbliższy stan techniki i rozwiązanie określonego problemu, mógł być oczywisty dla znawcy w danej dziedzinie.

Oczywistość rozważa się w świetle jednego lub większej liczby wcześniejszych dokumentów traktowanych łącznie. Sposób uwzględniania stanu techniki przyjęty w praktyce i orzecznictwie polskiego i innych urzędów patentowych polega na wybraniu jednego dokumentu najbliższego rozwiązaniu przedmiotowemu lub kilku dokumentów, gdy przedmiotowe rozwiązanie ma charakter połączenia kilku rozwiązań cząstkowych i rozpatrywaniu nieoczywistości przedmiotowego rozwiązania w stosunku do tych dokumentów.

Rozwiązanie uważa się za oczywiste, gdy w świetle stanu techniki ujawnionego w jednym lub łącznie w kilku rozwiązaniach wynika ono w sposób oczywisty dla znawcy z tej dziedziny. Wykorzystanie znanej zasady dla osiągnięcia oczywistego w świetle tej zasady celu, proste zastąpienie znanych środków technicznych w znanym rozwiązaniu ich ekwiwalentami lub proste skojarzenie kilku znanych rozwiązań przesądza o oczywistości przedstawionego rozwiązania.

Zdaniem Sądu organ nie ustalił aktualnego stanu techniki i w konsekwencji nie wykazał czy przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w spornym wynalazku znawca dziedziny mógłby bądź też nie, rozwiązać problem techniczny zastosowany w wynalazku bez wkładu własnej myśli twórczej.

Podkreślić należy, że charakter zgłoszonych zarzutów w postaci braku w ocenie skarżącej nowości i nieoczywistości wynalazku wymagał ze strony Urzędu przedstawienia analizy zespołu cech technicznych spornego rozwiązania. Takiej analizy Urząd Patentowy RP działający w postępowaniu spornym nie dokonał. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera bowiem jedynie lakoniczną i ogólną ocenę materiału dowodowego bez wdawania się w konieczną w tym przypadku ocenę wszelkich istotnych w świetle art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości aspektów technicznych.

Przypomnieć należy, iż Urząd Patentowy RP w swoim rozstrzygnięciu winien powoływać się na odpowiednie dowody - wyniki przeprowadzonego porównania danego rozwiązania i stanu techniki - oraz przytoczyć przekonującą argumentację (wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2004 r., sygn. akt II SA 2276/03, LEX nr 177403). W związku z tym wskazuje się, że w razie zaistniałego sporu zwłaszcza w kwestii nieoczywistości rozwiązania, Urząd Patentowy RP zasadniczo nie może poprzestać jedynie na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia wspomnianego wyżej kryterium. Urząd Patentowy powinien dążyć do zebrania odpowiednich dowodów na poparcie swego stanowiska. Brak przeprowadzenia przez Urząd Patentowy RP postępowania dowodowego w tym zakresie, a oparcie się jedynie na własnym przekonaniu, co do spełnienia przez wynalazek wspomnianego kryterium, co w zasadzie miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, uzasadnia zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 2059/04, LEX nr 166084).

Powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2004 r., sygn. akt 6 II SA 1209/02; z dnia 1 marca 2004 r., sygn. akt 6 II SA 2631/02; z dnia 25 marca 2004 r., sygn. akt 6 II SA 2467/02, czy też z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 2059/04, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2004 r., sygn. akt GSK 899/04).

Podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie Sąd nie badał meritum patentu a wyłącznie prawidłowość decyzji Urzędu Patentowego RP. Być może rozstrzygnięcie organu jest prawidłowe jednakże z jego uzasadnienia nie wynika, w jaki sposób organ doszedł do takiej konkluzji.

W tej sytuacji przesłanki rozstrzygnięcia Urzędu Patentowego podjęte na podstawie art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 roku nie zostały w sposób dostateczny zindywidualizowane, a zatem Sąd nie miał możliwości zbadania, czy ocena dokonana przez organ jest prawidłowa. Jak już wskazano wyżej, zgodnie z utrwalonymi poglądami doktryny i orzecznictwem sądów uzasadnienie decyzji ma na celu wykazanie prawidłowości procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Ma ono objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania w sprawie danego przepisu prawnego oraz umożliwić ocenę prawidłowości wydanej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ dokonał dokładnej analizy faktów i w jasny i zrozumiały sposób wyjaśnił zasadność przesłanek, jakimi się kierował przy wydawaniu rozstrzygnięcia.

Reasumując należy stwierdzić, iż Urząd Patentowy RP nie rozpoznał sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, a tym samym naruszył art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze uznając, iż zajmowanie stanowiska odnośnie trafności rozstrzygnięcia zawartego w uchylonej decyzji jest przedwczesne.

Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji przeprowadzi postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w kpa, odniesie się do wszystkich okoliczności faktycznych i całego materiału dowodowego, który zgromadzi w sprawie, by następnie na jego podstawie podjąć decyzję administracyjną prawidłowo uzasadnioną o przekonywującej treści.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji orzeczenia. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na zasadzie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a.