Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1740/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5  ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 3  ust. 1 i art. 10
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta L. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta L. - utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto L. prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. przy Al. [...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Prezydent Miasta L. złożył do Wojewody [...] dokumentację inwentaryzacyjną mienia ogólnonarodowego (państwowego) obejmującą nieruchomość Skarbu Państwa położoną w L. przy Al. [...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], uregulowaną w księdze wieczystej [...], wnosząc jednocześnie o wydanie decyzji, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Ze złożonej dokumentacji inwentaryzacyjnej sporządzonej przez Komisję Inwentaryzacyjną Rady Miejskiej w L. wynika, że ww. nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy stanowiła własność Skarbu Państwa.

Po rozpoznaniu tego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto L. prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. przy Al. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], uregulowaną w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla L. w L., opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].

W uzasadnieniu podniósł, że wobec zapisu w karcie inwentaryzacyjnej, iż władającym przedmiotową nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. był Kombinat [...] w L., podjął czynności wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy opisana wyżej nieruchomość pozostawała w tym dniu, tj. w dniu wejścia w życie ustawy, w zarządzie ww. przedsiębiorstwa na podstawie jednego z dokumentów określonych w art. 38 ust. 2 lub art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14. poz. 74 ze zm.). W ocenie Wojewody w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego zgromadzono dokumenty mogące świadczyć o sprawowaniu zarządu przez ww. Kombinat w dniu 27 maja 1990 r. na przedmiotowej nieruchomości.

Jednocześnie w celu określenia, czy przedmiotowa nieruchomość pozostawała w zarządzie przedsiębiorstwa, sporządzone zostało opracowanie mające ustalić, w jakim zakresie nieruchomość ta położona w L. przy Al. [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], odpowiada działkom wymienionym w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Z opracowania wykonanego przez Konsorcjum [...] wynika, że w dniu 27 maja 1990 r. przedmiotowa działka nr [...] o pow. [...] m2, pozostawała w zarządzie Kombinatu [...] w L. - na podstawie zaświadczenia Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami wspólnego dla wszystkich Dzielnic L. z dnia [...] maja 1986 r. nr [...].

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewoda L,. stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość objęta prawem zarządu nie znajdowała się w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy, we władaniu terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego - co wyklucza możliwość komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 ww. ustawy.

Odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. wniósł Prezydent Miasta L. uzasadniając, że dowodem ustanowienia prawa zarządu nie może być zaświadczenie Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami - ponieważ takim dokumentem może być jedynie decyzja, zezwolenie lub umowa nabycia nieruchomości w drodze aktu notarialnego. O braku zarządu świadczy ponadto fakt, iż jako tytuł prawny do uwłaszczenia Kombinatu, Wojewoda [...] przyjął wyłącznie decyzję nr [...] Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] grudnia 1986 r., nr [...] w sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd.

Po rozpoznaniu odwołania Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...], utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...].

W uzasadnieniu wskazała, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r. z mocy prawa, mieniem właściwych gmin. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Podkreśliła, iż decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ustawy, tj. dzień 27 maja 1990 r. Dlatego też w pierwszej kolejności organ administracji winien ustalić, czy przedmiotowe mienie, które stanowiło własność Skarbu Państwa, w dniu 27 maja 1990 r. było mieniem państwowym, a następnie - po pozytywnym ustaleniu w tym zakresie - czy należało w tym dniu do podmiotów wskazanych w art. 5 ust. 1 ustawy. Po ustaleniu, że mienie spełniało przesłanki do jego komunalizacji z mocy prawa, organ winien w dalszej kolejności ustalić, czy nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 11-12 ustawy.

Następnie Komisja podniosła, iż Wojewoda [...] rozpoznając powyższą sprawę uznał, że podstawowym dowodem przemawiającym za odmową stwierdzenia nabycia z mocy prawa, nieodpłatnie przez Miasto L., prawa własności zabudowanej nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. przy Al. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2 jest fakt, iż w dniu 27 maja 1990 r. działka ta pozostawała w zarządzie Kombinatu [...] w L. na podstawie zaświadczenia Kierownika [...] wspólnego dla wszystkich Dzielnic m. L. z dnia [...] maja 1986 r., nr [...] – co zostało ustalone na podstawie wykonanego przez Konsorcjum Geodezyjne opracowania.

W ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej Wojewoda [...] nie w pełni wykorzystał zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym dokumenty załączone do powyższego opracowania. Wskazała, że zaświadczenie Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami L. nr [...] z dnia [...] maja 1986 r. - zgodnie z którym przedmiotowa nieruchomość pozostawała w zarządzie Kombinatu - nie przesądza jednoznacznie o ustanowieniu w dniu 27 maja 1990 r. tego prawa. Dowodem takim jest natomiast stan księgi wieczystej i ujawnione w nim prawa. Zgodnie z księgą wieczystą [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla L. - Śródmieścia w L. - XVI Wydział Ksiąg Wieczystych, wedle stanu na dzień 27 maja 1990 r., przedmiotowa działka nr [...] o pow. [...] m2, stanowiła własność Skarbu Państwa w zarządzie Kombinatu [...] w L. Stan ten Komisja ustaliła w oparciu o badanie księgi wieczystej wykonane przez Konsorcjum [...].

W dalszej części uzasadnienia organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 70, ze zm.) księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Przepis art. 3 ust. 1 ww. ustawy stanowi zaś, iż domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Co istotne, zgodnie z art. 7 cyt. ustawy, rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa przeciwko: prawom obciążającym nieruchomość z mocy ustawy, niezależnie od wpisu; prawu dożywocia; służebnościom ustanowionym na podstawie decyzji właściwego organu administracji państwowej; służebnościom drogi koniecznej albo ustanowionym w związku z przekroczeniem granicy przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia; służebnościom przesyłu. Natomiast wyłączenie to nie znajduje zastosowania do komunalizacji z mocy prawa w trybie przepisów ww. ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

Dodał, iż ocena - czy powołane powyżej zaświadczenie ówczesnego terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego stanowiło wystarczającą podstawę do ujawnienia prawa zarządu Kombinatu [...] w L. ww. nieruchomością Skarbu Państwa - podlegało ocenie sądu wieczysto-księgowego. Natomiast w niniejszym postępowaniu - prowadzonym na gruncie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - organ administracji publicznej nie jest władny dokonać odmiennej oceny stanu prawnego nieruchomości niż to wynika z treści księgi wieczystej na dzień 27 maja 1990 r.

Skargę na powyższą decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Prezydent Miasta L. działający w imieniu gminy Miasto L. – zaskarżając ją z powodu jej niezgodności z prawem, tj. naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Wniósł o uchylenie w całości zarówno jej, jak i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...].

W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa błędnie przyjmuje, iż wpis do księgi wieczystej stanowi dowód potwierdzający istnienie w dniu wejścia w życie ustaw samorządowych, tj. w dniu 27 maja 1990 r., prawa zarządu dla Kombinatu [...]. Jak bowiem wynika z opracowania wykonanego przez Konsorcjum [...], wyżej wymieniony wpis został dokonany w księdze na postawie zaświadczenia Nr [...] z dnia [...] maja 1998 r., nr [...]. Natomiast zgodnie z obowiązującą w tym czasie ustawą o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wskazane zaświadczenie Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami L., nie potwierdza prawa zarządu dla Kombinatu [...] - z czym zgadza się organ II instancji w zaskarżonej decyzji.

Dodała, że sąd wieczystoksięgowy - rozpoznając wniosek - badał jedynie jego treść oraz formę dołączonych doń dokumentów i zapisy ujawnione w księdze wieczystej. Zatem z tego powodu nie wynika, że sąd, wykonując wniosek, dokonywał jakichkolwiek ocen prawa zarządu dla Kombinatu [...] - jak nietrafnie stwierdził organ II instancji - gdyż nie należało to w tamtym czasie do obowiązków ówczesnego Państwowego Biura Notarialnego w L. W postępowaniu wieczysto- księgowym chodzi tylko o ustalenie, czy treść danego dokumentu jest wystarczającym dowodem istnienia określonego stanu prawnego nieruchomości, co na przykład wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia [...].12.2012 r., sygn. [...]. W zakres kognicji sądu rejonowego nie wchodzi rozstrzyganie jakichkolwiek sporów, na przykład z zakresu własności (zobacz postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia [...].10.2011 r., sygn. [...]).

Również Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, w zaskarżonej decyzji wskazuje tylko o domniemaniu, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Natomiast organy publiczne w postępowaniu komunalizacyjnym są zobowiązane do jednoznacznego ustalenia stanu prawnego oraz faktycznego nieruchomości istniejącego w dniu 27.05.1990 r. Liczne i ukształtowane orzecznictwo dotyczące ww. problematyki nie wskazuje na możliwość dowodzenia istnienia prawa zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego, z wpisów ujawnionych w księdze wieczystej.

Natomiast zgodnie z obowiązującą w dniu 27.05.1990 r. ustawą o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wyżej wskazane zaświadczenie, nie potwierdza prawa zarządu dla Kombinatu [...]., w postępowaniu komunalizacyjnym. Tym bardziej, iż nie zostało wskazane na postawie jakich decyzji, rozstrzygnięć, bądź innych czynności prawnych, wymienione w nim działki gruntu, miałyby znajdować się w zarządzie tej jednostki organizacyjnej.

W dalszej części uzasadnienia strona skarżąca podniosła, że ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), w art. 38 ust. 2 stwierdzała, iż dokumentem potwierdzającym istnienie prawa zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego mogły być tylko: decyzja terenowego organu administracji państwowej, zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi i umowa nabycia nieruchomości w drodze aktu notarialnego

Dodała, iż we wszystkich wcześniej obowiązujących przepisach, dotyczących ustanawiania odpłatnego prawa użytkowania oraz zarządu, był wymóg rozstrzygnięcia tej kwestii w drodze decyzji administracyjnej, wydanej przez właściwy organ.

Zagadnienie to było też przedmiotem wyjaśnień Trybunału Konstytucyjnego, na przykład w wyroku z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. U 6/99 (OTK 1999/7/159), w którym szczegółowo opisano zbiór przepisów prawnych będących podstawą do podejmowania takich rozstrzygnięć. Również, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można domniemywać (wyroki: NSA z dnia 10 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA 1989/97, Lex nr 45054; z dnia 5 listopada 1999 r., sygn. akt I SA 2240/98, Lex nr 47368; z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1295/05, Lex nr 194864).

Natomiast z akt sprawy wynika, że w dniu 27 maja 1990 r. władający nieruchomością Kombinat [...] legitymował się tylko decyzją Nr [...] Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] grudnia 1986 r. w sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd. Jednakże, jak wskazuje liczne orzecznictwo zarówno sądów administracyjnych, jak i organów administracji publicznej, taka decyzja nie stanowi dowodu uzasadniającego odmowę stwierdzenia komunalizacji mienia Skarbu Państwa, nabytego z mocy prawa przez właściwą terytorialnie gminę.

Na zakończenie strona skarżąca podniosła, iż z wyżej opisanych względów, sporna nieruchomość w dniu 27 maja1990 r. należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego - co wynika z art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 6 ust. 1. ww. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i dlatego też podlega z mocy prawa komunalizacji na rzecz gminy Miasto L.

Odpowiadając na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi - bowiem zarzuty podniesione w skardze nie znajdują uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz stanowią polemikę z argumentami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.

W niniejszej sprawie Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., odmawiającą stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja

1990 r. przez gminę Miasto L. prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. przy Al. [...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

Na wstępie podkreślić trzeba, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zwanej dalej "ustawą"- zgodnie z którym, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r. z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Co do zasady decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny, bowiem stwierdza fakt prawny, jaki zaistniał w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Obowiązkiem organów orzekających w tym przedmiocie jest każdorazowo ustalenie, czy zachodzą przesłanki - od spełnienia których przepis ustawy uzależnia nabycie z mocy prawa przed gminę własności nieruchomości.

Tym samym zagadnieniem kluczowym dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie, czy organ administracji prawidłowo wywiódł z wpisu w księdze wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości, w oparciu o domniemanie wynikające z treści art. 3 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 70, ze zm.), że Kombinat [...] w L. w dniu 27 maja 1990 r. posiadał tytuł prawny do wskazanej na wstępie nieruchomości to jest, iż została ona przekazana temu Kombinatowi w zarząd - co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji, czy też Kombinat sprawował co do niej jedynie władztwo faktyczne, co umożliwiałoby wydanie, w oparciu o art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, decyzji potwierdzającej nabycie wymienionej nieruchomości przez Gminę L.

Wskazać należy, że mieniem ogólnonarodowym (państwowym) w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, były nieruchomości, które nie zostały obciążone prawem zarządu na rzecz innych niż Państwo, państwowych osób prawnych.

Do dnia [...] lipca 1985 r., to jest do wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989r. Nr 14 poz. 74 ze zm.), na mocy art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969r. nr 22, poz. 159 ze zm.) tereny państwowe przekazywane były jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie w drodze decyzji. Jedyny wyjątek od zasady konieczności uzyskania decyzji administracyjnej przy przekazywaniu terenu przewidywał art. 8 ust. 4 cyt. ustawy z dnia 14 lipca 1961 r., a do przekazywania terenów między jednostkami państwowymi bez zmiany sposobu użytkowania zastosowanie znajdowały przepisy rozporządzenia z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 19).

Podobnie przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie przewidywały uzyskania przez państwową jednostkę organizacyjną tytułu prawnego do gruntu w postaci użytkowania (a od dnia 1 sierpnia 1985 r. – zarządu), w sposób dorozumiany. Zgodnie bowiem z art. 38 ust. 2 cytowanej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r.) państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości.

W świetle przedstawionych regulacji prawnych nie ulega wątpliwości, że jakakolwiek decyzja w sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd nie mogła stanowić podstawy do ustanowienia zarządu.

Jednakże organy obu instancji w uzasadnieniach podjętych decyzji nie powoływały się na fakt wydania takiej decyzji. Zatem zupełnie niezrozumiały jest zarzut strony skarżącej podniesiony w odwołaniu i w skardze, że: "w dniu 27 maja 1990 r. władający nieruchomością Kombinat [...] legitymował się tylko decyzją Nr [...] Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] grudnia 1986 r. w sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd."

Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie, prawidłowo uznały, iż istnienie zarządu Kombinatu [...] w L., po zmianie, Kombinatu [...] w L., do spornej działki w dniu 27 maja 1990 r. potwierdza wpis w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości dokonany w oparciu o wydane - na podstawie art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - zaświadczenie ujawnione w księdze wieczystej KW Nr [...], prowadzonej dla działki nr [...] o pow. [...] m2.

Wskazane zaświadczenie wydane zostało w dniu [...] maja 1986r. przez Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami wspólnego dla wszystkich Dzielnic m. L.

Stosownie do treści wskazanego wyżej art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu wieczystym państwowych jednostek organizacyjnych przechodziły w zarząd tych jednostek.

Podkreślenia w tej sprawie wymaga fakt, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, domniemywa się, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Ustawodawca dodatkowo wzmocnił domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 stanowiąc w art. 5 u.k.w.h., że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).

Wobec powyższego organy orzekające w sprawie nie mogły poczynić własnych ustaleń i dojść do przekonania - wbrew zapisom w księdze wieczystej - że Kombinatowi [...] w L. nie przysługiwało prawo zarządu do omawianej nieruchomości. Jedynym sposobem obalenia istniejącego domniemania jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wynika to bezpośrednio z art. 10 ust. 1 u.k.w.h., który stanowi, iż w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.

W niniejszej sprawie istniejący wpis prawa zarządu, widniejący w księdze wieczystej od dnia jego dokonania w 1986 r. jest prawomocnym orzeczeniem sądowym, które z mocy art. 365§ 1 k.p.c. wiąże zarówno sąd, który je wydał, strony, jak również organy państwowe i organy administracji publicznej.

Zarówno organy administracji jak i sądy administracyjne nie są uprawnione do dokonywania weryfikacji stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej na konkretną datę - z pominięciem wyłącznej właściwości sądów powszechnych w tym przedmiocie. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z dnia 28.01.2005r. I OSK 1064/04, wyrok NSA z dnia 2.04.2008r. I OSK 579/07, wyrok NSA z dnia 13.04.2012r. I OSK 499/11 i inne).

Również Sąd orzekający w niniejszym składzie uważa, że nie można wykorzystywać postępowania komunalizacyjnego do uzgodnienia treści księgi wieczystej. Wszelkie spory o prawa do rzeczy nieruchomej wpisane w Dziale II księgi wieczystej, w dacie 27 maja 1990 r., pozostają poza przedmiotem postępowania komunalizacyjnego. Właściwy wojewoda nie bada bowiem tego, czy użytkowanie lub użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz osoby trzeciej albo własność Skarbu Państwa opiera się na właściwym tytule prawnym i czy prawa te zostały prawidłowo wpisane do księgi wieczystej. Postępowania prowadzone w trybie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej i art. 10 ust. 1 u.k.w.h. są postępowaniami odrębnymi i nie są względem siebie konkurencyjne. W postępowaniu komunalizacyjnym organ jest związany prawomocnym wpisem w księdze wieczystej, czy też prawomocnym wyrokiem wydanym w postępowaniu uzgodnieniowym z art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Tym samym, wszelkie spory o prawa do nieruchomości - powstałe w toku postępowania komunalizacyjnego - nie mogą być rozpoznawane przez organy administracji.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących faktu - że w ustawodawstwie obowiązującym w dacie 27 maja 1990 r. i we wcześniejszych przepisach prawa prawo użytkowania i zarządu państwowych jednostek organizacyjnych potwierdzała decyzja administracyjna lub umowa cywilnoprawna, a nie zaświadczenie lub decyzja ustalająca opłaty za zarząd - nie można pominąć tego, że podstawą wpisu prawa zarządu K.[...] było zaświadczenie potwierdzające przekształcenie z mocy samego prawa użytkowania w prawo zarządu - na podstawie art. 87ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Tym samym podstawą wskazanego zaświadczenia nie był ani przepis art. 38 ust. 2 ww. ustawy, ani także przepis art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach - które rzeczywiście wymagały do ustanowienia prawa użytkowania lub zarządu wydania decyzji administracyjnej.

Ponadto należy podnieść, że w ramach obowiązującego porządku prawnego ustawodawca wielokrotnie przyjmował, iż dokumentem potwierdzającym nabycie prawa do nieruchomości - z mocy samego prawa - było zaświadczenie wydawane przez stosowne organy administracji. Wskazane rozwiązanie przyjęte zostało w przypadku przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej – art.1 ust.1 dekretu z dnia 8.08.1946r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (D.U. nr 39 poz. 233 ze zm.), jak również nabycia nieruchomości w trybie przepisów o majątkach opuszczonych i poniemieckich – art. 7 dekretu z dnia 28.10.1947r. o mocy prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (D.U. nr 66 poz.410 ze zm.).

W orzecznictwie sądowym dopuszczono - co do zasady - możliwość potwierdzenia - na wniosek osoby ubiegającej się o wydanie zaświadczenia - stanu prawnego wynikającego z posiadanych przez organ danych (art. 217 § 2 pkt.2 w zw. z art. 218 § 1 k.p.a.), nawet, gdy określony podmiot nabywał prawo do rzeczy z mocy samego prawa, a właściwe przepisy prawa materialnego nie przewidywały w sposób wyraźny, że potwierdzenie stanu prawnego winno nastąpić poprzez wydanie zaświadczenia (por. uchwała SN z dnia 20.09.1990r., sygn. akt III CZP 102/94, uchwała SN z dnia 20.09.1994r., sygn. akt III CZP 108/94, postanowienie SN z dnia 28.09.2011r., sygn. akt I CSK 677/10). Potwierdzenie określonego stanu prawnego zaświadczeniem miało miejsce w przypadku, gdy był on niewątpliwy. Natomiast w sytuacji późniejszego ujawnienia się sporu w tym przedmiocie (gdy ustawa nie przewidywała potwierdzenia tego zdarzenia decyzją administracyjną) – właściwą drogą ustalenia tego prawa pozostawała droga procesu cywilnego.

Z powyższych rozważań wynika, że będąca przedmiotem postępowania nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r., pozostawała w zarządzie ww. Kombinatu, a więc nie podlegała komunalizacji.

Sąd w całości zaaprobował stanowisko i argumentację organów orzekających w sprawie, jeżeli chodzi o zastosowaną formę działania - potwierdzenia w 1986 r. stanu prawnego przedmiotowego gruntu (wynikającego z przepisu art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości) w oparciu o zaświadczenie wydane przez osobę upoważnioną w imieniu kierownika wydziału urzędu dzielnicowego jako terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami [(art. 137 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych (Dz. U. Nr 41, poz. 185 ze zm.) w zw. z art. 3 ww. ustawy].

Podsumowując Sąd uznał, że organy obu instancji wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu. Uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 kpa - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.