Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 122/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.) Protokolant stażysta Ewelina Kutermankiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. Nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Wojewody Ś. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C. Naczelnik Wydziału Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa udzielił Firmie A w C. pozwolenia wodnoprawnego w zakresie szczególnego korzystania z wód zezwalającego na wprowadzanie oczyszczonych ścieków komunalnych będących ściekami bytowymi do rzeki S. w km [...] z oczyszczalni ścieków zlokalizowanej na terenie spółki w ilości Q śrd = [...] m3/d, Q max = [...] m3/d, Q roczne = [...] m3/rok. W decyzji tej określone zostały także dopuszczalne parametry jakimi powinny odpowiadać wprowadzane do rzeki S. ścieki, a to wartości: zawiesiny ogólnej [...] mg/dm3, pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania na tlen (BZT5) [...] mgO2, chemicznego zapotrzebowania na tlen (ChZT) [...] mgO2/dm3. Przedmiotowe pozwolenie zostało udzielone do dnia [...] r. W punkcie III pozwolenia nałożono na uprawnionego obowiązki:

1) wykonywania badań jakości ścieków dopływających i odpływających z oczyszczalni w zakresie dotyczącym wskaźników wymienionych w decyzji i przedkładanie wyników tych badań do [...] każdego roku organowi udzielającemu pozwolenia oraz Regionalnemu Zarządowi Gospodarki Wodnej w P.,

2) bilansowania ilości pobranej wody i odprowadzanych ścieków,

3) utrzymywania w należytym stanie technicznym urządzeń związanych z funkcjonowaniem oczyszczalni ścieków oraz zapewnienie drożności kolektora odprowadzającego ścieki,

4) utrzymywania wylotu do rzeki S. oraz konserwowania rzeki na długości [...] mb poniżej zrzutu ścieków.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał przepis art. 37 pkt 2, art. 122

ust. 1, art. 127 ust. 2, art. 131 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. nr 115, poz. 1229 ze zm.) oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. nr 168, poz. 1763). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że Firma A nabyła w drodze umowy kupna – sprzedaży własność obiektów Przedsiębiorstwa B w skład których wchodziła m.in. oczyszczalnia ścieków i kolektor odprowadzający o długości ok. [...] km z wylotem do rzeki S. Organ wskazał następnie, że w [...]r. Firma A uzyskała jako następca prawny wspomnianego Przedsiębiorstwa pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie ścieków z datą ważności do [...]r. Zgodnie z operatem wodnoprawnym dołączonym do aktualnego wniosku ścieki odprowadzane do rzeki S. będą pochodziły z oczyszczalni Firmy A i spełniają wymogi wspomnianego wyżej rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska. Udzielone pozwolenie odpowiada też warunkom określonym przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w P. w piśmie z dnia [...]r. Organ I instancji wskazał także, że wydanie decyzji poprzedzone zostało rozprawą wodnoprawną zwołaną na wniosek Ś. Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Kh. W toku tej rozprawy W.W. podał, że oczyszczalnia wraz z kolektorem odprowadzającym została wybudowana w latach [...]-tych ub. wieku. Biorący udział w tej rozprawie A.R. właściciel działek nr [...] i [...] przez które biegnie kolektor służący do odprowadzania ścieków (oznaczony na mapie ewidencyjnej jako [...]) i na którego gruncie znajduje się wylot tego kolektora podał, że nie wyraża zgody na udzielenie przedmiotowego pozwolenia. Wniosku tego organ nie uwzględnił powołując się na art. 123 ust. 2 ustawy Prawo wodne, zgodnie z którym pozwolenie wodnoprawne nie rodzi praw do nieruchomości i urządzeń wodnych koniecznych do jego realizacji.

Od decyzji tej odwołanie wniósł A.R. Podał, że decyzja organu I instancji narusza przepisy ustawy Prawo wodne, a w szczególności jego uprawnienia właścicielskie, bowiem koryto rzeki S. biegnie przez jego działkę nr [...] k.m. [...] obręb G. Zatem wydane zostało zezwolenie na wprowadzanie podczyszczonych ścieków do rzeki w miejscu, gdzie jest ona w 100 % jego własnością. Wskazał także, że w miejscu zrzutu ścieków wylotem kolektora deszczowego powstało zjawisko etrofizacji powodujące przyśpieszony wzrost roślinności wodnej, a w konsekwencji spowolnienie przepływu wód rzeki, podniesienie się jej dna i zabagnienie jego działki oraz działek sąsiednich. Zdaniem odwołującego się skoro w [...]r. w ulicy [...] wykonany został komunalny kanał sanitarny, to nic nie stoi na przeszkodzie podłączenia położonej przy tej ulicy posesji Firmy A do tej kanalizacji. Urząd Miasta wręcz winien dopilnować, aby producenci ścieków zostali podłączeni do wybudowanej instalacji. Istniejący kanał deszczowy Ø [...], którym mają być odprowadzane ścieki nie jest urządzeniem wodnym i nie jest częścią oczyszczalni ścieków, zatem organ co najwyżej mógł wydać decyzję zezwalającą na odprowadzanie ścieków do kanału deszczowego, a nie do rzeki S. Wskazał wreszcie, że wcześniejsze pozwolenie wodnoprawne uzyskał inny podmiot, a to Firma A Sp. cyw., a wnioskodawca nie wykazał, że jest właścicielem nieruchomości, na której znajduje się oczyszczalnia.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda Ś. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wskazując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo wodne. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy wskazał, że Prezydent Miasta C. działał w oparciu o przepisy dające mu podstawę do wydania pozwolenia wodnoprawnego na odprowadzanie ścieków bytowych do rzeki S. z określeniem warunków ich odprowadzania i utrzymywania wylotu kolektora w celu zabezpieczenia przed ewentualną szkodą. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną (Dz. U. nr 16, poz. 149) prawa właścicielskie do rzeki S. w imieniu Skarbu Państwa wykonuje Marszałek Województwa Ś. przy pomocy Ś. Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w K., a wobec tego odwołujący się wbrew jego twierdzeniom, nie jest właścicielem wody znajdującej się w korycie tej rzeki. Zauważył, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji nałożył na spółkę obowiązek utrzymywania w odpowiednim stanie technicznym wszystkich urządzeń związanych z funkcjonowaniem oczyszczalni ścieków, zapewnienia drożności kolektora odprowadzającego ścieki, a także utrzymywania jego wylotu do rzeki oraz konserwowania koryta rzeki na długości [...] m.b. poniżej zrzutu ścieków. Wojewoda podtrzymał także stanowisko Prezydenta Miasta C., co do wykładni art. 123 ust. 2 Prawa wodnego, dodając, że kwestia uregulowania wzajemnych obowiązków związanych z korzystaniem z cudzej nieruchomości w celu wykonywania uprawnień płynących z pozwolenia wodnoprawnego, pozostaje w gestii zainteresowanych podmiotów. Podał, że brak jest przepisów prawa, na mocy których organ administracji mógłby nakazać Firmie A podłączenie do kanalizacji sanitarnej. Wreszcie zauważył, że zarzut samowolnego wybudowania kolektora odprowadzającego ścieki nie może być rozważany na gruncie prawa wodnego, bowiem nie jest to urządzenie wodne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.R. zarzucił braki w ustaleniach faktycznych dokonanych przez organy obu instancji mające zasadniczy wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji. W szczególności, że nie zostało wykazane na podstawie jakiego zdarzenia Firma A przejęła prawa po byłym Przedsiębiorstwie B w C. i na mocy jakiego aktu notarialnego zbyta została na rzecz tej Spółki działka na której znajduje się oczyszczalnia. Niewyjaśniony został stan prawny kolektora deszczowego Ø [...] odprowadzającego ścieki, który biegnie przez szereg nieruchomości stanowiących własność wielu podmiotów. Wskazał, że kolektorem tym nie administrują ani Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Okręgu C., ani Miejski Zarząd Dróg w C. Nie zostało wykazane też czy kolektor deszczowy, a także sama oczyszczalnia zostały wybudowane zgodnie z prawem i czy nie stanowią one niezalegalizowanej samowoli budowlanej. Podniósł, że nałożone udzielonym w [...]r. pozwoleniem wodnoprawnym obowiązki badania zawartości ścieków i utrzymania w należytym stanie koryta rzeki nie były wykonywane i egzekwowane o czym świadczy zjawisko etrofizacji. Podtrzymał swoje stanowisko zajęte w odwołaniu, że jest właścicielem wody płynącej korytem rzeki S. na odcinku biegnącym przez należące do niego działki. Wreszcie nie zgodził się ze stanowiskiem Wojewody, że nie ma instrumentów prawnych nakazania Spółce A podłączenia się do kanalizacji sanitarnej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek nie do końca z powodów w niej podniesionych. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), w aspekcie jej zgodności z prawem, uznał, że narusza ona przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w konsekwencji stwierdzonych naruszeń proceduralnych narusza także przepisy prawa materialnego.

Odnosząc się do zarzutów skargi przyjdzie stwierdzić, że prawidłowo Wojewoda Ś. wskazał, że rzeka S. należy do płynących wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa, w którego imieniu prawa właścicielskie wykonuje Marszałek Województwa Ś. Stanowisko to znajduje oparcie w treści załącznika nr 2 (pkt 246 części dot. Województwa Ś.) do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną (Dz. U. z 2003 r. nr 16, poz. 149). Wspomniane rozporządzenie zostało zaś wydane w oparciu o delegację zamieszczoną w art. 11 ust. 2 i 3 Prawa wodnego.

Zgodzić się należy także ze stanowiskiem Wojewody Ś., że kwestia oceny legalności wybudowania oczyszczalni ścieków oraz kolektora deszczowego wykorzystywanego do odprowadzania oczyszczonych ścieków bytowych nie może być przedmiotem postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy ustawy Prawo wodne. Zauważyć jednak trzeba, że wynikająca z art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania oraz z art. 9 k.p.a. zasada udzielania informacji nakazywały orzekającym w sprawie organom udzielenia informacji o organie właściwym do zbadania tej kwestii.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego wskazującego na obowiązek przyłączenia nieruchomości użytkowanej przez Firmę A do wybudowanej przez Gminę kanalizacji sanitarnej wskazać należy na przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji (Dz. U. nr 132, poz. 622 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem co prawda na właścicielu nieruchomości ciąży obowiązek przyłączenia jej do istniejącej sieci kanalizacyjnej, przyłączenie nieruchomości do tej sieci nie jest jednak obowiązkowe, jeżeli jest ona wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w odrębnych przepisach (art. 5 ust. 1 pkt 2 in fine tej ustawy).

W ocenie Sądu zasadny jest zarzut skarżącego, iż w sprawie nie została wyjaśniona kwestia uprawnień właścicielskich Firmy A do oczyszczalni ścieków położonych na nieruchomości nabytej od Przedsiębiorstwa B. w C. w likwidacji. Zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy aktem notarialnym z dnia [...]r. repertorium [...] nr [...] prawo użytkowania wieczystego gruntu, na którym położona jest przedmiotowa oczyszczalnia oraz prawo własności tej oczyszczalni nabyli w [...] części W. i D. małżonkowie W. oraz w [...] części K. i G. małżonkowie W. W aktach administracyjnych brak jest jednak informacji o przekazaniu prawa własności tej oczyszczalni na rzecz Spółki oraz o wspólnikach tej spółki osobowej. Tymczasem ustalenie tej kwestii było niezbędne celem właściwego ustalenia podmiotu na którego rzecz udzielone zostało przedmiotowe pozwolenie wodnoprawne. Zgodnie z art. 29 k.p.a. stronami postępowania mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, zaś art. 331 k.c. stanowi, że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. W ocenie Sądu, wobec brzmienia art. 8 ust. 1 Kodeksu spółek handlowych stanowiącego, że spółka osobowa (do której zalicza się spółka jawna) może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana, należy uznać, że może ona być stroną postępowania administracyjnego jeżeli dotyczy ono jej praw i obowiązków. Zatem dopiero ustalenie, czy spółka ta produkuje odprowadzane ścieki i jest właścicielem oczyszczalni ścieków pozwalało na rozstrzygnięcie tej kwestii.

Co się tyczy zastosowanych w kontrolowanym postępowaniu przepisów prawa materialnego Sąd z urzędu, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. dalej P.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, stwierdził, iż kontrolowana decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów regulujących tryb wydawania pozwolenia wodnoprawnego. Art. 131 ust. 2 pkt 1 Prawa wodnego nakazuje do wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego dołączenie operatu wodnoprawnego. Operat ten zgodnie z art. 132 ust. 1 tej ustawy winien być sporządzony w formie opisowej i graficznej. Tymczasem operat wodnoprawny sygnowany przez Firmę A dołączony do wniosku z dnia [...]r., nie zawiera części graficznej. Zdaniem składu orzekającego brak jest jednocześnie podstaw do uznania, że funkcję części graficznej złożonego operatu pełnią kopie znajdujących się w aktach sprawy rysunków, które nie zostały nawet oznaczone jako załączniki do złożonego operatu. Stosownie do art. 132 ust. 3 Prawa wodnego wspomniana część graficzna operatu wodnoprawnego winna zawierać m.in. plan urządzeń wodnych i zasięg oddziaływania zamierzonego korzystania z wód (...) z oznaczeniem nieruchomości wraz z ich powierzchnią naniesiony na mapę sytuacyjno-wysokościową terenu; zasadnicze przekroje podłużne i poprzeczne urządzeń wodnych oraz koryt wody płynącej w zasięgu oddziaływania tych urządzeń, a także schemat funkcjonalny lub technologiczny urządzeń wodnych. Zauważyć też należy, że załączony do wniosku operat wodnoprawny powinien zgodnie z art. 132 ust. 5 Prawa wodnego zawierać także m.in. wyniki pomiarów ilości i jakości ścieków; opis urządzeń służących do pomiaru oraz rejestracji ilości, stanu i składu odprowadzanych ścieków; opis jakości wody w miejscu zamierzonego wprowadzania ścieków oraz informacje o sposobie zagospodarowania osadów ściekowych. Danych tych, poza stanowiącą załącznik do operatu informacją o wyniku przeprowadzonych w dniu [...]r. badań próbek surowych i oczyszczonych ścieków, nie zawiera operat przedłożony przez spółkę. Co prawda zgodnie z art. 132 ust. 9 Prawa wodnego organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może odstąpić od niektórych wymagań dotyczących operatu, ale informacja o takim zwolnieniu nie została zamieszczona w decyzji Prezydenta Miasta C. Wspomniane zwolnienie wobec kategorycznej treści przepisu art. 132 ust. 1 tej ustawy nie może jednak polegać na zwolnieniu z obowiązku sporządzenia części graficznej operatu.

Wskazane braki znajdującego się w aktach sprawy operatu wodnoprawnego nie pozwalają Sądowi odnieść się merytorycznie do części zarzutów skarżącego. Organy obu instancji nie odniosły się także do twierdzeń skarżącego wskazującego, że kolektor służący do odprowadzania ścieków do rzeki S. jest, kolektorem deszczowym, zatem służącym do odprowadzania wód opadowych. Ustalenie to było tymczasem niezbędne wobec brzmienia art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. nr 72, poz. 747 ze zm.) zakazującym wprowadzania ścieków bytowych i przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych przeznaczonych do odprowadzania wód opadowych.

Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta C. zastosuje się do powyższych uwag i uzupełni we wskazanym przez Sąd zakresie postępowanie dowodowe. Następnie zaś organ ten w oparciu o poczynione ustalenia faktyczne wyda rozstrzygnięcie w sprawie w zgodzie z przywołanymi wyżej przepisami prawa.

Z powyższych względów na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O niewykonalności zaskarżonej decyzji Sąd rozstrzygnął w oparciu o przepis art. 152 P.p.s.a., a o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy.

SW