Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1034/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
Hasła tematyczne: Straż pożarna
Skarżony organ: Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 2 i  ust. 4 pkt 4
journal: Dz.U. 2009 nr 12 poz 68
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej - tekst jednolity.
article: art. 6 pkt 2 i 1 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152 i  art. 132
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Janusz Walawski Sędzia WSA – Andrzej Kołodziej Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Protokolant – starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2013 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie prawa do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat z powodu pracy w gospodarstwie rolnym – uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w części dotyczącej odmowy prawa do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w okresie od [...] stycznia 1983 r. do [...] czerwca 1985 r., – zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części uchylonej.


UZASADNIENIE

Raportem z dnia [...] stycznia 2013 r. st. bryg. M. M. wystąpił do [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców do pracowniczego stażu pracy, przypadającego od 3 września 1982 r. do 1 sierpnia 1985 r.

[...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 88 ust. 2 i 4 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lutego 2008 r. w sprawie uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. Nr 37, poz. 212, ze zm.), odmówił prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu zwiększonej wysługi lat z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika za okres od 3 września 1982 r. do 5 czerwca 1985 r. oraz przyznał prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w okresie od 6 czerwca 1985 r. do 31 lipca 1985 r. W uzasadnieniu podał, iż wskazany przez strażaka okres pracy w gospodarstwie rolnym tylko w części wpływa na prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej. Mianowicie, okres pracy w gospodarstwie rolnym przypadający od 3 września 1982 r. do 5 czerwca 1985 r., nie podlega zaliczeniu do pracowniczego stażu i tym samym nie wpływa na wzrost uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w PSP, powołując się na ustawę z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Zgodnie z dostarczonym przez strażaka materiałem dowodowym stwierdzono, że w okresie od 3 września 1982 r. do 31 grudnia 1982 r. strażak nie spełnił przesłanek określonych w art. 1 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, tj. nie nastąpiło objęcie gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy. Z kolei w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 5 czerwca 1985 r., skarżący nie spełniał przesłanek określonych w art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy, mianowicie w świetle materiału dowodowego nie można uznać, że praca w gospodarstwie rolnym wykonywana była w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W dalszej części powołując się na ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.) oraz § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.) stwierdzono, że strażak w wymienionym okresie nie posiadał statusu domownika, bowiem w tym czasie był uczniem szkoły ponadpodstawowej, czyli praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, w rozumieniu przytoczonych przepisów. Ponadto wymienione gospodarstwo matki strażaka, w okresie od 3 września 1982 r. do 2 października 1984 r. nie spełniało obowiązującej w tym okresie normy obszarowej ([...] ha) aby mogło zostać uznane za gospodarstwo rolne w myśl obowiązujących przepisów.

W odwołaniu z dnia 8 lutego 2013 r. do Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej skarżący podniósł, że nie zgadza się z decyzją w części odmowy prawa do wzrostu uposażenia z uwagi na to, że organ naruszył przepisy prawa materialnego, błędnie określając definicję domownika i powołując się na orzecznictwo stwierdził, że fakt nauki w szkole ponadpodstawowej pozostaje bez znaczenia dla uznania go za domownika zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Ponadto zarzucił naruszenie art. 7, 9 i 10 k.p.a., między innymi poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, niewłaściwą ocenę materiału dowodowego w zakresie powierzchni gospodarstwa rolnego, niewzywanie strony do złożenia wyjaśnień w zakresie rozbieżności w materiale dowodowym sprawy oraz dostarczył dodatkowe dowód pozwalające ustalić powierzchnię gospodarstwa rolnego – akty własności ziemi.

Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.), uposażenie zasadnicze strażaka wzrasta z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej o 2 % po 2 latach służby i o dalszy 1 % za każdy następny rok służby, aż do wysokości 20 % po 20 latach służby oraz o 0,5 % za każdy rok służby powyżej 20 lat, do wysokości 25 % po 30 latach służby. Natomiast w świetle ust. 4 pkt 4 tego przepisu, do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, zalicza się również inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Tymi innymi okresami zaliczanymi (na podstawie art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy) z mocy odrębnych przepisów są m.in. wyszczególnione w ustawie z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), okresy pracy w gospodarstwie rolnym. Z uwagi na to, że wniosek skarżącego dotyczył okresu od 3 września 1982 r. do 1 sierpnia 1985 r. organ pierwszej instancji prawidłowo poddał rozwadze art. 1 ust. 1 pkt 2 i 3 tej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także:

1. przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem (art. 1 ust. 1 pkt 2),

2. przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (art. 1 ust. 1 pkt 3).

W celu dokonania oceny, czy okres pracy w gospodarstwie rolnym, przypadający przed dniem 1 stycznia 1983 r. (tj. od 3 września 1982 r. do 31 grudnia 1982 r.) może być wliczony do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego należy ustalić, czy w okresie tym zostały spełnione przesłanki z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zgodnie z tym organ pierwszej instancji zbadał więc, czy zostały spełnione następujące warunki:

- praca powinna być wykonywana w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów,

- praca musi być wykonywana po ukończeniu 16 roku życia,

- musi nastąpić objęcie gospodarstwa rolnego (przy czym objęcie gospodarstwa rolnego nie musi następować bezpośrednio po zaprzestaniu w nim pracy),

- po objęciu gospodarstwa rolnego musi nastąpić jego prowadzenie osobiście lub ze współmałżonkiem.

Natomiast w ocenie organu pierwszej instancji nie została spełniona przesłanka objęcia gospodarstwa rolnego w rozumieniu przytoczonego przepisu. W celu dokonania oceny, czy okres pracy w gospodarstwie rolnym, przypadający po dniu 31 grudnia 1982 r., może być wliczony do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego należy ustalić w pierwszej kolejności, czy skarżący był w tym okresie domownikiem w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych. Pojęcie domownika wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w ustawie z dnia 20 lipca 1990 r., a ustawodawca odesłał w tym zakresie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż praca w gospodarstwie rolnym powinna być oceniana z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w czasie jej wykonywania. Stąd należy zgodzić się z organem pierwszej instancji, iż do oceny stanu faktycznego we wskazanym okresie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 2 tej ustawy, za domownika mogła być uznana osoba pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, która ukończyła 16 lat, nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jej główne źródło utrzymania. Definicja domownika została doprecyzowana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.). Zgodnie z § 2 rozporządzenia, praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący w okresie do 1 stycznia 1983 r. do 5 czerwca 1995 r. uczył się w szkole ponadpodstawowej – Liceum Ogólnokształcącego w L. Zatem biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy i przytoczone regulacje prawne, zasadnie uznał organ pierwszej instancji, że skarżący w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 5 czerwca 1985 r. nie wykonywał pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dalej stwierdzono, że praca jest głównym źródłem utrzymania dla pracującego wtedy, gdy stanowi główny cel i zajęcie dla osoby pracującej. Tymczasem głównym celem i zajęciem skarżącego w podanym okresie było pobieranie nauki w szkole, nawet jeśli wykonywał niektóre prace w czasie wolnym od nauki. Trudno też przyjąć, iż dodatkowa praca wykonywana w gospodarstwie rolnym rodziców, poza godzinami przeznaczonymi na naukę, stanowiła główne źródło utrzymania ucznia, skoro jako osoba kształcąca się w szkole był na całkowitym utrzymaniu rodziców i pod ich władzą rodzicielską. Stąd też należy zgodzić się z organem pierwszej instancji, że praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła jego głównego źródła utrzymania, jeżeli kształcił się w szkole ponadpodstawowej, a w konsekwencji nie można zaliczyć go do kręgu domowników. Wobec powyższego organ pierwszej instancji prawidłowo nie dopatrzył się podstaw do zaliczenia całego okresu przypadającego od 3 września 1982 r. do 5 czerwca 1985 r. do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia strażaka wynikające ze stosunku służby. W pozostałym badanym okresie, przypadającym po zakończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, a przed rozpoczęciem służby [...] w SGSP, tj. od 6 czerwca do 31 lipca 1985 r. należało uznać, iż strażak wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tym samym okres ten powinien być zaliczony do stażu pracy i czego organ pierwszej instancji prawidłowo dokonał. Podkreślono ponadto, że na gruncie ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, nie bez znaczenia pozostaje powierzchnia gospodarstwa rolnego, ponieważ aby można było w ogóle badać możliwość wliczenia okresów pracy wymienionych w ustawie do pracowniczego stażu, praca ta musi być wykonywana w gospodarstwie rolnym w rozumieniu przepisów obowiązujących w czasie jej wykonywania. Jeżeli w trakcie prowadzonego postępowania okaże się, że praca wykonywana była w nieruchomości rolnej, która ze względu na obowiązujące w czasie jej wykonywania minimalne normy obszarowe nie pozwalała zaliczyć tej nieruchomości do gospodarstwa rolnego, wówczas taki okres pracy nie będzie mógł być wliczony do pracowniczego stażu pracy. Warunek ten dotyczy wszystkich okresów wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ pierwszej instancji zwrócił wprawdzie uwagę na zagadnienie powierzchni gospodarstwa rolnego, jednakże nie uwzględnił tej okoliczności, jako przesłanki decydującej o wliczeniu lub niewliczeniu wskazanych przez stronę okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu. Tymczasem całkowita powierzchnia przedmiotowej nieruchomości rolnej ma istotne znaczenie dla oceny całego okresu pracy wskazanego we wniosku strony, tj. od 3 września 1982 r. Zauważono, że organ pierwszej instancji nie wykazał się należytą dociekliwością w wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, w tym przy ocenie materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, w szczególności jeżeli miały miejsce rozbieżności co do treści przedstawionych dokumentów i z tego powodu należało uwzględnić wyjaśnienia skarżącego na okoliczność powierzchni gospodarstwa rolnego, bowiem w oparciu o dostarczony przez stronę materiał dowodowy należy stwierdzić, iż nieruchomość rolna, w której skarżący wykonywał pracę, stanowiła gospodarstwo rolne w świetle obowiązujących przepisów. Niemniej jednak, w kontekście wyżej przytoczonej argumentacji, okoliczność ta pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący M. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ja decyzji w części odmawiającej prawa do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 5 czerwca 1985 r. zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego, a to art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) poprzez ich pominięcie i błędne zastosowanie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, które w chwili wydania decyzji przez organ I instancji ( 24 stycznia 2013 r.) już nie obowiązywały.

2. naruszenie art. 7, 9 i 10 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niepoinformowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jego praw oraz uniemożliwienie skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów oraz zgłoszonych żądań

W uzasadnieniu podał, że stanowisko organu co do odmowy zaliczenia okresu od 3 września 1982 r. do 31 grudnia 1982 r. okresu pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat jest słuszne, natomiast co do okresu pracy od 1 stycznia 1983 r. do 5 czerwca 1985 r. stanowisko organu jest błędne. Zarówno organ I jak i II instancji uzasadniły odmowę zaliczenia do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie w tym okresie treścią art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989r. Nr 24, poz. 133) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.) podczas, gdy w dacie wydawania decyzji przez [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej tj. [...] stycznia 2013 r. powołane przepisy już nie obowiązywały, bowiem zostały uchylone na mocy art. 122 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) obowiązującej od 1 stycznia 1991 r. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie zawiera żadnych przepisów intertemporalnych, które wskazywałyby przypadki stosowania ustawy uchylonej. Skoro nie wprowadzono w niej przepisów wyłączających lub ograniczających stosowanie przepisów nowych należało stosować - zgodnie z ogólną zasadą postępowania administracyjnego - przepisy obowiązujące w dniu orzekania przez organ (wyrok NSA 26 października 2012 r., sygn. akt I OSK2427/11). Zgodnie zaś z art. 6 pkt 2 cyt. ustawy obowiązującym w dniu wydania przez organ zaskarżonej decyzji, zaliczenie skarżącemu do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowanych przez niego okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców wymagało ustalenia, czy w podanych okresach wnioskodawca miał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Organy błędnie uznały, iż skarżący nie może być uznany za domownika wykonującego pracę w gospodarstwie swoich rodziców w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 5 czerwca 1985 r. ze względu na naukę w Liceum Ogólnokształcącym w L. i takie stanowisko jest nieuzasadnione. Z tego mianowicie powodu, że zamieszkiwał on wspólnie z rodzicami w gospodarstwie rolnym położnym we wsi Z. oddalonej o około [...] km od L., w którym mieściło się Liceum Ogólnokształcące i do którego uczęszczał. Nauka w Liceum kończyła się w godz. 13.30 – 14.25, przy tym w tamtym czasie nie było ograniczeń w komunikacji zbiorowej, a dojazd autobusem z L. do Z. trwał [...] minut i wobec tego nauka w szkole nie kolidowała z pracą w gospodarstwie rolnym. Do pracy w gospodarstwie nie były zatrudnione osoby trzecie, ani też nie łączył go z rodzicami prowadzącymi gospodarstwo rolne stosunek pracy. Jako najstarszy z szóstki rodzeństwa po powrocie ze szkoły, a także w dni wolne od nauki, w tym także w wakacje wykonywał wszelkie możliwe prace w gospodarstwie rolnym, które ukierunkowane było na produkcję roślinną (uprawiany był tytoń, truskawki, zboża) oraz hodowle bydła i trzody chlewnej. Była to praca stała, a nie drobne świadczenia domownika na rzecz rolnika, jakich w warunkach wiejskich zwyczajowa udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne. Natomiast ustalenia powyższych okoliczności istotnych dla sprawy, zaniechał organ I instancji, a także pominął je organ II instancji. Stała praca w gospodarstwie nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż na przykład ze względu na rodzaj produkcji, niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Ten element dyspozycyjności domownika, potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Stała praca w gospodarstwie rolnym polega na wykonywaniu prac w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa (wyrok SN z 4 października 2006 r. sygn. akt II UK 42/06). Jak wynika z orzecznictwa, istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Wystarczające zatem dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą, jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. Pobieranie nauki w szkole średniej nie wyłącza więc możliwości zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, chyba że pobieranie nauki następowało w miejscowości znacznie oddalonej od gospodarstwa rolnego, co uniemożliwiało wykonywanie w nim pracy w wymiarze ponad połowy wymaganego czasu pracy w rolnictwie. Charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, co nie musi wiązać się z koniecznością świadczenia pracy w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik. Przesłanki "stałej pracy" nie należy także utożsamiać z koniecznością nieustannego, przez cały czas wykonywania prac w gospodarstwie rolnym. Ocena "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy. Sformułowanie "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Stała praca w gospodarstwie nie zawsze zaś musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności, a co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo. Ten zaś element dyspozycyjności domownika, potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w jego pobliżu. Wiąże się z tym także okoliczność, że stała praca w gospodarstwie rolnym wymaga pewnego psychicznego nastawienia polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym.

W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 12, poz. 68 z późn. zm.), uposażenie zasadnicze strażaka wzrasta z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej o 2 % po 2 latach służby i o dalszy 1 % za każdy następny rok służby, aż do wysokości 20 % po 20 latach służby oraz o 0,5 % za każdy rok służby powyżej 20 lat, do wysokości 25 % po 30 latach służby. Z kolei w myśl ust. 4 pkt 4 tegoż przepisu, do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, zalicza się również inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Natomiast owe odrębne przepisy wprowadza ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Przeto w rozpoznawanej sprawie w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 5 czerwca 1985 r. ma zastosowanie przepis art. 1 ust. 1 pkt 3) w myśl którego ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zatem – wbrew stanowisku organu – według brzmienia art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), za domownika uważa się osobę bliską rolnikowi która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy, Dodać w tym miejscu należy, że powyższa ustawa nie zawierała przepisów intertemporalnych, nakazujących stosowanie przepisów ustawy uchylonej, tj. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tekst jedn. Z 1989 r. Dz. U. Nr 24, poz. 133 z późn. zm.).

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 5 czerwca 1985 r. skarżący miał ukończone 16 lat życia i pobierał naukę w Liceum Ogólnokształcącym w L.

Nie można się zgodzić z organem, że łączenie przez skarżącego obowiązków ucznia szkoły z pracą w gospodarstwie rolnym rodziców wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie z uwagi na obowiązkami szkolnymi.

W tym miejscu podkreślić należy, że wyjaśnienie pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. I tak w wyroku z dnia 4 października 2006 r. sygn. akt II UK 42/2006 wskazano na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym", jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania prac w gospodarstwie i stąd też mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy podkreślono, że ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem cechującym domownika. Istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Zatem wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą pracę jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem sprzętu ułatwiającym te prace. Podkreślenia wymaga, że myśl ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik bowiem nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności i stąd też nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik i może sobie pozwolić na jednoczesne kształcenie. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje znany już sam fakt rozróżnienia w art. 6 pkt 1 i 2 definicji "rolnika" i domownika". Gdyby zatem zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Reasumując, nie można zatem przyjąć, że jeśli osoba mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma charakteru stałego. Takie stanowisko jest zbieżne z judykaturą i Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyroku z dnia 29 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 321/11 stwierdził, że przykładowa nauka w szkole w systemie zaocznym, niepołączona z wykonywaniem dodatkowych zajęć zarobkowych, nie stanowi przeszkody do uznania tego okresu, jako pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić zatem należy, że skarżący spełnia przesłanki domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. i w konsekwencji okres jego pracy w indywidualnym gospodarstwie od 1 stycznia 1983 r. do 5 czerwca 1985 r. winien być zaliczony do stażu służby (wysługi lat). Z tego mianowicie powodu, że pracował on w tym gospodarstwie, a Liceum Ogólnokształcące w L. było oddalone od rodzinnej miejscowości o [...] km, zaś jeśli nauka kończyła się w godz. 13.30 – 14.25, a podróż autobusem trwała jedynie [...] minut, to w żaden sposób nie kolidowało to z pracą w gospodarstwie rolnym.

W tej sytuacji zatem, obie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. powołanego już wyżej art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, co bez wątpienia miało wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając więc ponownie sprawę, organ wyda decyzję z uwzględnieniem poczynionej powyżej przez Sąd oceny prawnej.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.