Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 1351/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 1 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Tarno Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) Sędzia WSA Bartosz Wojciechowski Protokolant: Edyta Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2011 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 1351/10

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. odmawiającą P. S. umorzenia należności z tytułu:

• składek na ubezpieczenia społeczne za okres marzec 2000 – luty 2002, grudzień 2002 - w wysokości 14.109,04 zł.

• składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres luty 2000 – luty 2002, grudzień 2002 - w wysokości 2.170,83 zł.

• składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres wrzesień 2000 - luty 2002, grudzień 2002 w wysokości 719,18 zł.

• odsetek wyliczonych na dzień złożenia wniosku w wysokości 19.133,00 zł.

• kosztów upomnienia 352,00 zł.

• odsetek za zwłokę wyliczonych od nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami tychże składek oraz na ubezpieczenie zdrowotne za zatrudnionych pracowników na dzień 18 lipca 2007 r. - wysokości 10.450,00 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano dotychczasowy przebieg postępowania.

Wnioskiem z dnia [...] r. P. S. zwrócił się z prośbą o umorzenie nieopłaconych składek ubezpieczeniowych. Prośbę swoją umotywował trudną sytuacją finansową oraz problemami zdrowotnymi.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji przedstawił szczegółową listę dokumentów, na podstawie których dokonano oceny sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego.

Następnie wyjaśniono, że w dniu [...] r. została wydana decyzja o odmowie umorzenia wskazanych w sentencji należności. W tym samym dniu wydana została druga – nie będąca przedmiotem niniejszej sprawy - decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego w stosunku do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 03.2000-02.2002 oraz na ubezpieczenie zdrowotne za pracowników za okres 07.2000-11.2000, 01.2001-02.2002 w łącznej kwocie 8.716,60 zł.

Pismem z dnia 17 maja 2010 r. P. S. zwrócił się z prośbą o ponowne rozparzenie sprawy. We wniosku skarżący wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną. Ponadto choruje na nadciśnienie tętnicze i w związku z tym zmuszony jest do codziennego zażywania leków. Dodatkowo cierpi na niedowład i włóczenie prawej nogi, które nabył w wyniku skokowego jej złamania. Odczuwa również silne bóle pleców spowodowane zwapnieniem kręgosłupa i powiązany z tym ucisk na nerwy kręgowe. Zaznaczył, że znajduje się po badaniu neurologicznym, a jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Obecnie oczekuje na badanie tomografem komputerowym w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w S., które zostało wyznaczone na [...] r. Wyjaśnił, że sprawuje ciągłą opiekę nad matką, która jest po zawale serca i cierpi na ciężką rozedmę płuc. Zobowiązany jest do opłacania na rzecz dzieci alimentów, z których się nie wywiązuje z uwagi na brak dochodu i zły stan zdrowia. W celu udokumentowania powyższych okoliczności skarżący przedstawił szereg dokumentów.

Mając na uwadze wniosek skarżącego wskazano, że P. S. dokonał z dniem [...]. wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej. Zdaniem organu jest to nowa okoliczność, która ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dalej wskazano, że ponowna analiza materiału dowodowego w kontekście art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz.1585 ze zm.), nie dała podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek ZUS. Organ wywiódł, że wprawdzie zobowiązany ostatecznie zlikwidował działalność gospodarczą, to jednak nadal wraz z żoną B. S. są właścicielami na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w S.. W dniu [...] r. Sąd Rejonowy w S. z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał wpisu do hipoteki przymusowej zwykłej celem zabezpieczenia spłaty zadłużenia z tytułu składek ubezpieczeniowych. Wyjaśniono, że P. S. wraz z żoną pozostaje w związku małżeńskim oraz posiadają wspólność majątkową, a odpowiedzialność za powstałe zobowiązania dotyczy również małżonka dłużnika.

Podniesiono, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. w stosunku do skarżącego prowadzi postępowanie egzekucyjne. Organ administracji wyjaśnił, że wprawdzie w toku ponownego rozpatrzenia sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia [...] r. poinformował wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że obecnie egzekucja nie przynosi oczekiwanych rezultatów, to jednak niezależnie od powyższego będzie podejmował dalsze czynności zmierzające do wyegzekwowania zaległości. Jednocześnie zaznaczył, że nie posiada informacji o aktualnym rachunku bankowym P. S. oraz o dokonanych czynnościach cywilnoprawnych, gdzie byłby jedną ze stron. Dodatkowo poinformował, że zobowiązanego trudno jest zastać pod wskazanym na tytułach wykonawczych adresem tj. przy ul. A 34/37 w S..

Potwierdzono również fakt, że powodem umorzenia w dniach 5 kwietnia 2007 r. i 30 stycznia 2009 r. postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, był brak kontaktu z zobowiązanym.

Zatem mając na uwadze powyższe, zdaniem organu, nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przechodząc do argumentów skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności do trudnej sytuacji finansowej, stanu zdrowia oraz konieczności sprawowania opieki nad chorą matką, organ administracji w pierwszej kolejności podniósł, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie udokumentowano poniesienia przez zobowiązanego strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, które uzasadniałyby umorzenie należności.

Wyjaśniono, że skarżący nadal nie osiąga dochodów i znajduje się na utrzymaniu żony oraz korzysta z pomocy finansowej matki T. S.. Dodatkowo w okresie ostatnich dziewięciu lat korzystał z pomocy charytatywnej organizacji kościelnych. Nie korzysta z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S.. Ustalono natomiast fakt zarejestrowania skarżącego od [...] r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Od chwili zarejestrowania nie otrzymał propozycji pracy. Żona B. S. zatrudniona jest w Komendzie Powiatowej Policji w S., gdzie wynagrodzenie za pracę w miesiącach od maja do lipca 2010 r. wynosiło odpowiednio 4.705,00 zł, 4783,33 zł i 4755,00 zł brutto tj. ok. 3.870 zł, 3.930 zł i 3.910 zł netto miesięcznie i stanowi dochód netto na jednego członka czteroosobowej rodziny w wysokości od 967 zł do 982 zł.

Mając na uwadze powyższe wywiedziono, że wysokość dochodu przypadająca na jednego członka rodziny jest wyższa od wyliczonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego, które w przypadku 4-osobowej rodziny wynosi 705,37 zł. Ustalono nadto, że żona skarżącego nie korzysta z zasiłków rodzinnych oraz pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie.

Prezes ZUS podniósł, że skarżący zobowiązany jest wyrokiem sądowym do opłacania alimentów na rzecz dwójki dzieci w łącznej wysokości 600 zł miesięcznie. Jednocześnie nie ustalono precyzyjnej wysokości zadłużenia z tytułu alimentów oraz skuteczności przymusowego dochodzenia powyższych należności. Przyjęto natomiast wyjaśnienia skarżącego, że wysokość zobowiązań alimentacyjnych wynosi ok. 72.000 zł i są one objęte przymusowym dochodzeniem przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S..

W opinii organu administracji wysokość dochodu przypadającego na jednego członka rodziny nie pozwala uznać, że opłacenie składek ubezpieczeniowych może pozbawić skarżącego i jego rodzinę podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczono, że zarówno żona jak i skarżący nie korzystają z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Uznano natomiast, że zadłużenie z tytułu alimentów nadal rośnie, ale okoliczność ta nie przesądza o wystąpieniu przesłanki do umorzenia przedmiotowego zadłużenia.

Powołując się na ustalenia wynikające z decyzji z [...] r. wskazano, że skarżący cierpi na silne bóle kręgosłupa związane ze zwapnieniem kręgów, nadciśnienie tętnicze oraz odczuwa silne bóle prawej nogi, która uległa trójskokowemu złamaniu podudzia. Jednocześnie skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem organu skarżący nie wykazał, że sprawowanie opieki nad matką pozbawia go możliwości podjęcia zatrudnienia, ponieważ zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna, a zatem w każdej chwili gotowy jest podjąć zatrudnienie. Poważne wątpliwości organu co do opieki nad matką budzi fakt częstego przebywania skarżącego poza miejscem zamieszkania.

W uznaniu organu ponownie rozpatrującego sprawę argumenty przedstawione we wniosku nie mają wpływu na zmianę decyzji, gdyż nie wskazują na istnienie dostatecznych przesłanek skutkujących umorzeniem należności w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Decyzję Prezesa ZUS z dnia 31 sierpnia 2010 r. zaskarżono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 8, 77 §1, 107 §1 i 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez ZUS kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz przerzucanie ciężaru dowodzenia na stronę postępowania, brak uzasadnienia faktycznego decyzji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, jak również dowolną ocenę dowodów naruszającą zasadę prawdy obiektywnej.

W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie podniósł, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji faktycznej, nie posiada żadnego majątku ruchomego, jak również żadnych nieruchomości, ma zaległości alimentacyjne w wysokości ok. 72.000,00 zł., nie osiąga żadnych dochodów, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a ponadto jest bardzo schorowany. Poza tym skarżący podniósł, że organ ZUS dokonał ustalenia stanu faktycznego na podstawie wyjaśnień i dowodów złożonych przez niego, nie podejmując samodzielnie skutecznych działań zmierzających do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy we własnym zakresie, zwłaszcza odnośnie stanu zdrowia podatnika, kosztów utrzymania i kosztów leczenia.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej z dnia [...]r. oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podnosząc argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie nastąpiło bowiem naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako k.p.a., ani przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s.

Przepis ten w ustępie 1 stanowi, że - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z ustępem 2 powyższego przepisu - należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy :

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przepis (art. 28 ust. 3) ten wymienia enumeratywnie okoliczności mogące stanowić podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W niniejszej sprawie, jak słusznie zauważył organ, nie można stwierdzić, iż zachodzi całkowita nieściągalność, z uwagi na to, że skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości o powierzchni 2 a 12 m² położonej w S. przy ulicy B 28 S. Częścią składową nieruchomości jest dom mieszkalny. Ponadto, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, zadłużenie, o umorzenie którego wnioskuje skarżący, zabezpieczone zostało wpisem do księgi wieczystej prowadzonej dla powyższej nieruchomości - hipoteki przymusowej zwykłej.

Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwoma córkami. Małżonka skarżącego osiąga dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości – w maju 2010 r. – 4.705 zł (3.870 zł netto), w m-cu czerwcu 2010 r.- 4.783,33 zł (3.930 zł netto), w m-cu lipcu 2010 r. – 4.755 zł (3.910 zł netto).

Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności nie można stwierdzić, iż w niniejszej sprawie zachodzi całkowita nieściągalność przedmiotowych należności, a co za tym idzie nie ma podstawy do umorzenia zaległości na podstawie wskazanych przepisów prawa. Skarżący posiada majątek, z którego istnieje możliwość przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego i uzyskania sum należnych Zakładowi.

Przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym, dają organom możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia należności niż wskazane w art. 28 ust. 1-3 ustawy.

I tak zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu. Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), w myśl którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn.akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Przy czym nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Prezes ZUS, w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania, wbrew temu co twierdzi skarżący, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Ponadto decyzja w przedmiocie zastosowania ulgi podejmowana jest na wniosek i w interesie ubezpieczonego, a więc naturalnym jest, że powinien on dołożyć maksymalnych starań w zakresie wykazania podstaw do uwzględnienia wniosku (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2449/06, lex nr 328901).

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Niemniej ważną czynnością organu w procesie wydawania decyzji, już po zebraniu dowodów i ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jest podstawienie tego stanu faktycznego pod odpowiednią normę prawa (subsumcja). Ta czynność powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 1 K.p.a.

Mając na uwadze treść wskazanych przepisów organ bardzo szczegółowo przeprowadził postępowanie mające na celu wyjaśnienie sytuacji finansowej skarżącego. Na podstawie wyników tego postępowania ustalono, że sytuacja finansowa samego skarżącego jest trudna, jednak sytuacja jego rodziny nie odbiega od sytuacji szeregu rodzin w kraju, bowiem wraz z żoną na utrzymanie czteroosobowej rodziny dysponują kwotą blisko 4.000 zł netto miesięcznie i są w stanie spłacać zobowiązania wobec innych wierzycieli, np. kredyt hipoteczny. Ponadto organ właściwie zauważył, iż stan zdrowia matki skarżącego nie wymaga sprawowania nad nią opieki w zakresie, który pozbawiałby go możliwości zarobkowania. Świadczy o tym choćby fakt, że skarżący jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny i wyraża gotowość podjęcia zatrudnienia w razie przedstawienia mu propozycji przez urząd. Trafnie organ podniósł również, że pozostawanie bez pracy i nieosiągalnie z tego tytułu wynagrodzenia nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. Skarżący nie przedstawił także dokumentacji, która wskazywałaby, iż jest on niezdolny do pracy. Zatem nie można wykluczyć sytuacji, że skarżący w przyszłości podejmie pracę i będzie w stanie uregulować swoje zobowiązania, także wobec ZUS. W niniejszej sprawie nie zachodzą zatem okoliczności wskazane w § 3 rozporządzenia.

Wyniki przeprowadzonego przez organ postępowania wskazują, że okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Nie należy przy tym kwestionować trudnej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, mimo to nie ma podstaw do uznania, iż zachodzą przesłanki do umorzenia należności.

Zauważyć należy, że decyzja administracyjna o umorzeniu należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy.

W niniejszej sprawie z uwagi na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz cele, na które są te składki przeznaczane, organy administracji publicznej odpowiedzialne za ich pobór, zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to także podejmowania decyzji w przedmiocie umarzania należności, którym ustawodawca nadał charakter uznaniowy, w którym to interes strony powinien być brany pod uwagę łącznie z interesem społecznym. Umarzanie należności ma nieodwracalne i definitywne skutki, pozbawia ZUS możliwości egzekucji należności w przyszłości, w sytuacji gdyby w przyszłości sytuacja materialna skarżącego poprawiła się (np. dziedziczenie czy tez inne przysporzenie). Organ uprawniony jest do podejmowania szeregu czynności prawnych, które mają na celu wyegzekwowanie tych należności zarówno obecnie jak i w przyszłości.

Stanowisko, jakie zostało przyjęte przez organ w przedmiotowej sprawie, jest zgodne z prawem. Organ prawidłowo stwierdził, że nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia oraz że pomimo trudnej sytuacji finansowej, opłacane są inne zobowiązania, z pominięciem ZUS. Organ zachował proporcje pomiędzy interesem społecznym a ważnym interesem strony, wywiązując się ze swojego ustawowego obowiązku, jakim jest dochodzenie należności z tytułu składek z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Podkreślić bowiem w tym miejscu trzeba, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien był bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenia, a trudna sytuacja na rynku (konkurencja) i sytuacja zdrowotna nie mogły stanowić okoliczności usprawiedliwiającej zaniechanie ich uiszczania. Zauważyć trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład. Należy także podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

Reasumując stwierdzić należy, że organ prowadził postępowanie w sposób prawidłowy i spełnił obowiązki wynikające z art. 7 i 77 k.p.a., co znalazło swój wyraz w uzasadnieniu faktycznym obu decyzji. W uzasadnieniach tych, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., organ wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł przy ocenie wykazania przez stronę przesłanek wskazanych we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. orzekł jak w sentencji wyroku.

P.Z-C.