Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 439/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 i 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 37 ust. 2 pkt 1, art. 42 ust. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 575
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 maja 2017 r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania pełnoletniej wychowanki w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie

art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

(Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) dalej: "K.p.a.", art. 37 ust. 2 pkt 1 lit a, art. 39

ust. 1 pkt 1 lit b, art. 40 ust. 2, art. 80 ust. 1 pkt. 2, art. 82 ust. 1, ust. 1a art. 88 ust. 1-4, art. 182 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r, o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575 z późn. zm.), oraz z powołaniem się na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego znak [...] z dnia [...] r. Starosta K. odmówił przyznania H. O., świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania pełnoletniej wychowanki E. K., (ur. [...] r.) przebywającej po osiągnięciu pełnoletności nadal w rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, iż małoletnia E. K., na mocy postanowienia sądowego, została umieszczona w rodzinie zastępczej niezawodowej H. O. Decyzją Starosty K. przyznano rodzinie zastępczej świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, do dnia faktycznego opuszczenia rodziny zastępczej, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia przez małoletnią pełnoletności, tj. do dnia [...] r.

W dniu 8 września 2014 r. do PCPR w K. wpłynął wniosek rodziny zastępczej przyznanie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów dalszego utrzymania pełnoletniej wychowanki pozostającej w rodzinie zastępczej. We wniosku tym H. O. wyraziła zgodę na dalsze pozostanie E. K. w jej rodzinie, jak również E. K. zgodziła się na pozostanie w pieczy zastępczej. Deklarację pozostania w rodzinie zastępczej małoletnia złożyła także w indywidualnym programie usamodzielnienia z dnia 4 sierpnia 2014 r.

Do wniosku zostało również dołączone zaświadczenie ze szkoły potwierdzające, że pełnoletnia wychowanka uczy się, gdyż to jest podstawowy warunek pozostania po osiągnięciu pełnoletności wychowanka nadal w rodzinie zastępczej (zaświadczenie nr [...] Zespołu Szkół Nr [...] w K. dnia [...] r, informujące, że E. K. jest uczennicą klasy III szkoły dziennej, nauka trwa lat-cztery, przewidywany rok ukończenia szkoły - 2016.

W związku z powyższym, decyzją Starosty K. z dnia [...] r. nr [...], przyznano H. O. świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania pełnoletniej wychowanki E. K. pozostającej po osiągnięciu pełnoletności nadal w pieczy zastępczej od dnia 4 września 2014 r. do 31 sierpnia 2016 r.

Po wygaśnięciu ww. decyzji rodzina zastępcza nie złożyła w stosownym czasie wniosku o przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania pełnoletniej wychowanki. Poinformowała natomiast PCPR, że E. K. nie zdała egzaminu dojrzałości i że nie zna planów wychowanki co do jej dalszego kształcenia.

W dniu 6 października 2016 r. do PCPR został dostarczony wniosek

o wprowadzenie zmian do Indywidualnego Planu Usamodzielnienia (IPU), gdzie pełnoletnia wnosi o jego modyfikację z uwagi na zamiar dalszego pozostania w rodzinie zastępczej.

W dniu 30 września 2016 r. do PCPR w K. wpłynął natomiast niekompletny wniosek rodziny zastępczej niezawodowej H. O. z prośbą

o przyznanie świadczenia na pełnoletnią wychowankę E. K. pozostającą po osiągnięciu pełnoletności nadal w rodzinie zastępczej.

Organ I instancji ustalił, że E. K. w dniu [...] r. zawarła umowę o świadczenie usług oświatowych z [...], na mocy której została przyjęta do Policealnej Szkoły [...]. Oznacza to - zdaniem organu - że wychowanka status ucznia uzyskała dopiero w dniu [...] r. W zaświadczeniu szkoły nr [...] wskazano, że rok szkolny rozpoczął się od 1 września 2016 r., zatem od dnia 1 września 2016 r. do 4 października 2016 r. nie uczyła się i nie posiadała statusu ucznia/słuchacza, czyli nie mogła przebywać w rodzinie zastępczej jako pełnoletnia wychowanka, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2 ustawy.

Z akt sprawy wynika również, że E. K. złożyła w dniu

20 września 2016 r. wniosek o przyjęcie na kwalifikacyjny kurs zawodowy w zawodzie - technik ekonomista w kwalifikacji planowanie i prowadzenie działalności w organizacji, który rozpoczął się 21 października 2016 r. (zaświadczenie nr [...] z dnia [...] r. Centrum Kształcenia Ustawicznego w K.).

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia organ I instancji uznał, iż w świetle art. 82 ust. 1 ustawy H. O. nie przysługuje świadczenie na pełnoletnią wychowankę E. K. pozostającą po osiągnięciu pełnoletności nadal

w rodzinie zastępczej, gdyż od 1 września 2016 r. (czyli od początku kolejnego roku szkolnego) E. K. nie uczyła się, a zatem nie spełniła obligatoryjnego warunku umożliwiającego przyznanie przedmiotowego świadczenia. Ponadto koniecznym warunkiem pozostania po osiągnięciu pełnoletności nadal w rodzinie zastępczej pełnoletniego wychowanka jest kontynuowanie przez niego nauki, musi się uczyć od momentu rozpoczęcia roku szkolnego. W tej sytuacji ustawodawca nie przewiduje możliwości przerwania, zawieszenia nauki przez pełnoletniego wychowanka pozostającego w rodzinie zastępczej jako osoba pełnoletnia.

Zgodnie bowiem z treścią powyższego przepisu rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka przysługuje świadczenie, o którym mowa w art. 80 ust. 1, oraz dodatki, o których mowa w art. 81, również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2.

Zgodnie zaś z art. 82 ust. 1a ustawy w przypadku, o którym mowa w ust. 1, świadczenia oraz dodatki przysługują w czasie trwania odpowiednio roku szkolnego, roku akademickiego, kursu albo przygotowania zawodowego."

Zdaniem organu I instancji, wskazane świadczenie można przyznać wyłącznie

w sytuacji, gdy jest zachowana ciągłość nauki pełnoletniego wychowanka. Okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że ta ciągłość została przerwana. Świadczy o tym fakt, że nie wystąpiono uprzednio o zmianę IPU, wniosek o przyznanie świadczenia złożono w dniu 30 września 2016r., wychowanka wyraziła zgodę na pozostanie w rodzinie zastępczej w dniu 6 października 2016 r., zaś umowę z Centrum Nauki i Biznesu [...] o świadczenie usług oświatowych zawarła w dniu [...] r.

Jednocześnie w aktach sprawy nie ma jakiejkolwiek informacji o zaistnieniu przyczyn uniemożliwiających zainteresowanej podjęcie działań zmierzających do terminowego rozpoczęcia nauki w szkole z początkiem semestru od 1 września 2016 r. i złożenia w terminie stosownej dokumentacji w PCPR w K.

Całokształt okoliczności sprawy wskazuje na to, iż zamiarem E. K. było zakończenie nauki na określonym etapie z końcem roku szkolnego, na który przyznano świadczenie, tj. z dniem [...] r., tym bardziej, że nie zdała egzaminu maturalnego. Wszelkie działania związane z rozpoczęciem kolejnego etapu kształcenia zostały podjęte dopiero na przełomie września i października 2016 r.

Organ I instancji rozważył również okoliczności wskazane przez organ wyższego stopnia w decyzji z dnia [...] r., znak [...], jednakże nie podzielił wyrażonego tam stanowiska, że nadrobienie przez wychowankę zaległego materiału od września powoduje, że posiada ona status ucznia już od początku roku szkolnego.

Zatem - w ocenie organu I instancji - nie ma podstaw do przyznania H. O. świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania pełnoletniej wychowanki. Całokształt okoliczności sprawy wskazuje na to, że E. K. planowała się usamodzielnić i stąd nie podjęto w terminie działań zmierzających do uzyskania świadczenia na uczącą się pełnoletnią wychowankę przebywającą nadal w pieczy zastępczej.

Od powyższej decyzji H. O. wniosła odwołanie, po rozpatrzeniu którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy powyższą decyzję organu I instancji. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy podzielił przytoczone wyżej stanowisko organu I instancji, w szczególności, iż wydanie kolejnej decyzji o udzielonej pomocy wymagało kontynuacji nauki przez wychowankę i złożenia wniosku o wprowadzenie zmian do Indywidualnego Programu Usamodzielniania. Powyższe formalności winny być załatwione w miesiącu wrześniu 2016 r. Jak wynika z analizy akt H. O. wnioskiem datowanym na dzień 30 września 2016 r wyraziła zgodę na pozostanie E. w rodzinie zastępczej niemniej jednak nie został spełniony drugi warunek, tj. E. w miesiącu wrześniu nie uczyła się. Podjęcie nauki nastąpiło w miesiącu październiku. Kolegium w swojej decyzji z dnia [...] r nr [...] wnioskowało o ponowne rozważenie sprawy pod kątem przyznania pomocy, niemniej jednak organ władny do jej przyznania nie przychylił się do sugestii Kolegium.

Kolegium wyjaśniło również, iż pomoc rodzinie zastępczej udzielana jest do czasu osiągnięcia pełnoletniości przez wychowanka. Odstępstwem od tej reguły, dającym możliwość wypłaty pomocy pieniężnej rodzinie zastępczej, w której nadal przebywa pełnoletni ale uczący się wychowanek, jest wypłata tej pomocy do czasu ukończenia szkoły w której rozpoczął naukę przed osiągnięciem pełnoletniości.

W praktyce oznacza to, że usamodzielnianie pełnoletniego wychowanka rozpoczyna się z dniem ukończenia szkoły w której wychowanek osiągnął pełnoletniość, przebywając jednocześnie w rodzinie zastępczej a nie z dniem osiągnięcia pełnoletniości.

W świetle powyższego E. K. powinna podjąć starania

o przyznanie jej przysługującej pomocy na usamodzielnienie, bowiem - jak wynika

z analizy akt - rodzina otrzymywała pomoc do ukończenia szkoły rozpoczętej przez E. przed osiągnięciem pełnoletniości a obecnie powinien rozpocząć się proces jej usamodzielniania.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją ostateczną H. O. zaskarżyła ją skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając organom obu instancji naruszenie art. 82 ust.1 oraz art. 37 ust.2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej

w skrócie "P.p.s.a.", sądy administracyjne dokonują kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Sąd uwzględnia skargę i eliminuje z obrotu zaskarżony akt jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w aspekcie wspomnianego wyżej kryterium legalności Sąd uznał, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia skargi.

W ocenie Sądu, zarzut naruszenia przez organy art. 82 ust.1 ustawy

o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej uznać należy za trafny. Przepis ten stanowi, iż rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka przysługuje świadczenie, o którym mowa w art. 80 ust. 1 oraz dodatki, o których mowa w art. 81, również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2.

W przypadku, o którym mowa w ust. 1, świadczenia oraz dodatki przysługują

w czasie trwania odpowiednio roku szkolnego, roku akademickiego, kursu albo przygotowania zawodowego (ust.1a).

W przypadku gdy po ukończeniu:

1) nauki w szkole ponadgimnazjalnej osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o której mowa w art. 37 ust. 2, została przyjęta w tym samym roku kalendarzowym na studia wyższe lub do zakładu kształcenia nauczycieli,

2) studiów pierwszego stopnia osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając

w pieczy zastępczej, o której mowa w art. 37 ust. 2, została przyjęta w tym samym roku kalendarzowym na studia drugiego stopnia

- świadczenia oraz dodatki przysługujące rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka przysługują także za wrzesień (ust.1b).

Zgodnie zaś z art. 37 ust. 2 ww. ustawy osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej,

za zgodą odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, nie dłużej jednak niż do ukończenia

25 roku życia, jeżeli:

1) uczy się:

a) w szkole,

b) zakładzie kształcenia nauczycieli (uchylony z dniem 1.10.2016 r.),

c) w uczelni,

d) u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego

Celem ustawy jest wspieranie rodziny zastępczej i osób w niej umieszczonych. Art. 82 ust. 1 ww. ustawy stanowi podstawę przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania osoby pełnoletniej pozostającej w rodzinie zastępczej w przypadku jeżeli osoba ta nadal uczy się.

Należy podkreślić, iż świadczenie to przyznawane jest na pokrycie kosztów utrzymania wychowanka od dnia faktycznego jego umieszczenia w rodzinie zastępczej do osiągnięcia pełnoletności. W celu umożliwienia osobom przebywającym w rodzinach zastępczych i uzyskania przez nie wykształcenia oraz związanej z tym samodzielności przedłużono czasu wypłaty świadczeń aż do 25 roku życia osoby uczącej się. Warunkiem przyznania tego świadczenia na osobę pełnoletnią jest zatem podjęcie przez nią nauki lub kontynuacja nauki.

Jak wynika z akt sprawy E. K. starania o przyjęcie do Policealnej Szkoły [...] w K., w której nauka rozpoczęła się

1 września 2016 r. podjęła w miesiącu wrześniu, po rozpoczęciu zajęć w tej szkole, niemniej jednak szkoła podjęła decyzję o jej przyjęciu po dopełnieniu wszelkich formalności m.in. uzyskaniu zaświadczenia od lekarza o możliwości wykonywania zawodu, które nastąpiło w dniu 5 października 2016 r.

Zważając, iż przedmiotowe świadczenie przyznawane jest na utrzymanie osoby przebywającej w rodzinie zastępczej jak również, iż przysługuje w czasie trwania roku szkolnego, który w analizowanym przypadku rozpoczął się w dniu 1 września 2016 r należy przyjąć, iż E., utrzymywana była w miesiącu wrześniu przez rodzinę zastępczą. W związku z przyjęciem do szkoły policealnej, przyjąć należy, iż uzupełniła ona materiał praktyczny i teoretyczny przerabiany w tym miesiącu, pomimo nie uczestniczenia w zajęciach w miesiącu wrześniu.

Podsumowując stwierdzić należy, iż podstawę materialnoprawną decyzji pierwszoinstancyjnej stanowi art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Z powyższego, przytoczonego wyżej, przepisu wynika, że osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może nadal przebywać

w dotychczasowej rodzinie zastępczej, za zgodą tej rodziny nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 lat życia, jeśli uczy się w szkole, uczelni lub u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego.

Zasadniczym problem w rozpoznawanej sprawie jest zatem możliwość zastosowania przez organ powyższego przepisu w odniesieniu do stanu faktycznego tej konkretnej sprawy, tzn. sytuacji, gdy pełnoletni podopieczny rodziny zastępczej ukończył naukę w szkole, do której uczęszczał a następnie, po 1 miesięcznej przerwie podjął naukę w innej szkole, niebędącej szkołą wyższą, ale przygotowującą do zawodu, którego to przygotowania nie dawała ukończenia już szkoła ponadgimnazjalna.

W ocenie Sądu kwestię tę należy rozstrzygnąć pozytywnie. Dokonując wykładni ww. przepisu należy mieć na uwadze art. 2 pkt 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r, Nr 256,poz. 2572 ze zm.), zgodnie z którym "system oświaty obejmuje również placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego umożliwiające uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych, a także kwalifikacyjne kursy zawodowe". Placówka w której uczy się E. K. – Policealna Szkoła [...] znajduje się zatem w systemie oświaty. Jest to uzupełniająca forma szkoły ponadgimnazjalnej, dająca wychowankowi szansę uzyskania kwalifikacji zawodowych umożliwiających usamodzielnienie się a przez to pozwala uniknąć wykluczenia społecznego.

Za taką wykładnię ww. przepisu przemawia też wynikająca z art. 37 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy konieczność uwzględnienia także nauki u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego, które nie jest ograniczone żadnymi terminami (poza limitem wieku 25 lat) w tym terminem podjęcia tej nauki, który nie musi być związany

z organizacją nauki w szkołach.

W ocenie Sądu zatem stanowisko prezentowane przez organy w zaskarżonej decyzji, iż przerwa w kontynuacji nauki, po osiągnięciu pełnoletności np. z powodu poszukiwania szkoły kształcącej w zakresie określonych kwalifikacji zawodowych, niweczy możliwość ubiegania się rodziny zastępczej o świadczenie pokrywające koszty utrzymania podopiecznego nie wynika wprost z przepisu, stanowi jedynie rezultat jego błędnej wykładni, nie uwzględniającej celu ww. przepisu.

Materiał dowodowy przedmiotowej sprawy potwierdza, że E. K., umieszczona w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rozpoczęła naukę w stacjonarnym liceum ogólnokształcącym, jednakże nie zdała matury, co uniemożliwia jej podjęcie studiów wyższych. Nie posiadając na tym etapie edukacji żadnych kwalifikacji zawodowych, poszukiwała i znalazła odpowiednią szkołę, znajdującą się w systemie oświaty, umożliwiającą celowe i zasadne kontynuowanie nauki.

Zgodnie natomiast z art. 42 ust. 1 pkt 7 ustawy rodzina zastępcza jest zobowiązana do zaspokojenia potrzeb przebywającego w niej dziecka także w zakresie edukacji i rozwoju. Z przytoczonych przepisów nie wynika w żaden sposób konieczność zachowania ciągłości nauki i to w jednej określonej szkole, w której wychowanek osiągnął pełnoletność. Jest to stanowisko sprzeczne z zasadami określonymi w art. 82 ustawy.

Istotne jest jedynie "uczenie się", o którym mowa w art. 37 ust. 2.

Dlatego - zdaniem Sądu - w tej konkretnej sprawie należy posłużyć się metodą wykładni celowościowej przepisu art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r.

o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, mając na uwadze dobro dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej i cel ustawodawcy, tj. pomoc w uzyskaniu wykształcenia i samodzielności takiej osoby.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.