Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1192/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Przepis art. 317 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska /Dz.U. nr 62 poz. 627 ze zm./ statuuje, iż termin płatności opłaty za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnej kary pieniężnej odracza się na wniosek podmiotu korzystającego ze środowiska obowiązanego do ich uiszczenia jeżeli realizuje on terminowo przedsięwzięcie, którego wykonanie zapewni usunięcie przyczyn ponoszenia podwyższonych opłat albo kar w okresie nie dłuższym niż 5 lat od dnia złożenia wniosku.

Termin z art. 318 ust. 1 Prawa ochrony środowiska jest niewątpliwie terminem materialnoprawnym, a więc nie podlega przywróceniu. Terminy ustawowe wyznaczone dla stron i uczestników postępowania nie mogą być ani skracane ani przedłużane. Zachowanie terminu ustawowego jest warunkiem skuteczności czynności procesowej dokonywanej przez stronę. Uchybienie terminu ustawowego powoduje zatem bezskuteczność czynności procesowej strony.

TEZY

Przepis art. 317 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska /Dz.U. nr 62 poz. 627 ze zm./ statuuje, iż termin płatności opłaty za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnej kary pieniężnej odracza się na wniosek podmiotu korzystającego ze środowiska obowiązanego do ich uiszczenia jeżeli realizuje on terminowo przedsięwzięcie, którego wykonanie zapewni usunięcie przyczyn ponoszenia podwyższonych opłat albo kar w okresie nie dłuższym niż 5 lat od dnia złożenia wniosku.

Termin z art. 318 ust. 1 Prawa ochrony środowiska jest niewątpliwie terminem materialnoprawnym, a więc nie podlega przywróceniu. Terminy ustawowe wyznaczone dla stron i uczestników postępowania nie mogą być ani skracane ani przedłużane. Zachowanie terminu ustawowego jest warunkiem skuteczności czynności procesowej dokonywanej przez stronę. Uchybienie terminu ustawowego powoduje zatem bezskuteczność czynności procesowej strony.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędziowie NSA Barbara Gorczycka – Muszyńska, Andrzej Jurkiewicz /spr./, Protokolant Katarzyna Baran, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2005 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 maja 2004r., sygn. akt 2 IV SA 1328/03 w sprawie ze skargi Burmistrza Gminy Miejskiej [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 7 stycznia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności opłaty podwyższonej za wprowadzenie ścieków do wód bez pozwolenia wodnoprawnego w II kw. 2002r. oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

OSK 1192/04

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 14 maja 2004 r. sygn. akt 2 IV S.A./1328/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Burmistrza Gminy Miejskiej [...] na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w Olsztynie z dnia 7 stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności opłaty podwyższonej za wprowadzanie ścieków do wód bez pozwolenia wodnoprawnego w II kwartale 2002 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił przebieg postępowania administracyjnego w tej sprawie wskazując, iż pismem z dnia 28 października 2002 r. Burmistrz Miasta [...] zwrócił się do Marszałka Województwa Warmińsko-Mazurskiego z wnioskiem o odroczenie na okres 5 lat podwyższonych opłat z tytułu wprowadzania ścieków do wód gruntowych za II kwartał 2002 r. w kwocie 78.724.80 zł podając, że w 1999 r. podpisana została umowa na opracowanie koncepcji gospodarki ściekowej na terenie miasta i gminy [...] oraz przedstawiono harmonogram prac podjętych w związku z planowaną inwestycją.

Marszałek Województwa decyzją z dnia 4 listopada 2002 r. odmówił odroczenia terminu płatności opłaty podwyższonej za odprowadzanie ścieków do wód bez pozwolenia wodno-prawnego w II kwartale 2002 r.

W uzasadnieniu podano, iż strona wystąpiła z wnioskiem w niniejszej sprawie w dniu 28 października 2002 r., zaś winien być on wniesiony do organu przed upływem terminu uiszczenia opłaty tj. do dnia 31 lipca 2002 r. W związku z tym żądanie strony nie spełnia wymogów z art. 318 ust. 1 Prawa ochrony środowiska.

Po rozpoznaniu odwołania Burmistrza Miasta [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie decyzją z dnia 7 stycznia 2003 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powołało się na art. 317 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.), który daje podstawę do odroczenia terminu płatności podwyższonej opłaty za korzystanie ze środowiska na wniosek podmiotu zobowiązanego do jej uiszczenia w przypadku terminowej realizacji przedsięwzięcia, którego wykonanie zapewni usunięcie przyczyn ponoszenia podwyższonych opłat.

Jednakże w myśl art. 318 ust.2 ustawy Prawo ochrony środowiska wniosek o odroczenie terminu płatności opłaty lub kary powinien zostać złożony do właściwego organu przed upływem terminu, w którym powinny być one uiszczone.

Dalej organ II instancji stwierdził, że zgodnie z art. 285 ust.2 ustawy Prawo ochrony środowiska podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłatę do końca miesiąca następującego po upływie każdego kwartału. Zatem termin do złożenia wniosku o odroczenia terminu płatności opłaty za II kwartał 2002 r. upłynął w dniu 31 lipca 2002 r. zaś wniosek wpłynął do organu I instancji w dniu 28 października 2002 r.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie nie można było uwzględnić zarzutu strony, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku było wynikiem sporu pomiędzy stroną a organem co do podmiotu uprawnionego do jego wniesienia. W tej sytuacji bowiem, skuteczny wniosek mógł wnieść każdy z podmiotów tj. zarówno Gmina [...] jak i Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych w [...]. Jednakże z ustaleń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie wynikało, iż przed 28 października 2002 r. żaden z tych podmiotów nie składał wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty za II kwartał 2002 r.

Termin określony w art. 318 ust.1 Prawo ochrony środowiska ma charakter terminu prawa materialnego i nie podlega przywróceniu.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie wniósł Burmistrz Miasta [...], zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 317 ustawy Prawo ochrony środowiska, przez przyjęcie, iż wniosek został złożony po upływie ustawowego terminu, zażądał uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W ocenie strony skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie powinno wziąć pod uwagę, że sprawa legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu płatności opłaty od początku budziła duże wątpliwości i dla organów administracji, które badały ten temat stwarzała niezmierne trudności. Bowiem już w decyzji z dnia 1 lipca 2002 r. Marszałek Województwa po rozpatrzeniu formalnego wniosku Urzędu Miejskiego w [...] o odroczenie terminu płatności opłaty wydał orzeczenie odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego co do odroczenia opłaty za I kwartał 2002 r. Wyrażając pogląd, że z uwagi na zawarcie przez Gminę [...] umowy o charakterze zobowiązaniowym z Przedsiębiorstwem Usług Komunalnych Sp. z o.o. w [...] o świadczenie usług polegających na eksploatacji sieci budowli, urządzeń wodnych, kanalizacyjnych i budynków towarzyszących oraz dostawę wody, odbiór ścieków i ich oczyszczanie odprowadzającym ścieki jest Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Sp. z o.o. w [...]. Dalej Marszałek stwierdził w swojej decyzji, że Urząd Miejskie nie wykazał, że jest stroną w sprawie w rozumieniu art. 28 kpa.

Decyzja ta została następnie uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (decyzją z 26 sierpnia 2002 r.), a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia, przy czym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie prezentowało już inny pogląd, że podmiot korzystający ze środowiska traktuje się bardzo szeroko. Dlatego skarżący decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie w niniejszej sprawie, zarzucił, że nie badano w ogóle kwestii legitymacji do złożenia wniosku, a spór co do podmiotu, miał fundamentalne znaczenie dla terminowości zachowań skarżącego.

Strona skarżąca zarzuciła też, że nie brano pod uwagę kwestii przewlekłości postępowania administracyjnego. Przy porównaniu przekroczenia terminów załatwiania sprawy, spór co do tego, kto jest legitymowany do złożenia wniosku spowodował, że skarżący nie był w stanie przesłać wniosku w terminie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał wniesioną skargę za niezasadną i podkreślił, iż w sprawie bezspornym jest, że wniosek o odroczenie terminu płatności podwyższonej opłaty za korzystanie ze środowiska za II kwartał 2002 r. skarżący złożył do organu I instancji 28 października 2002 r. Zgodnie z art. 318 ust.1 ustawy Prawo ochrony środowiska wniosek ten powinien być złożony przed upływem terminu, w którym powinna być uiszczona opłata. Termin ten reguluje art. 285 ust.2 powyższej ustawy wskazując, że korzystający ze środowiska wnosi opłatę do końca miesiąca następującego po upływie każdego kwartału. Zatem bezdyskusyjnie wynika z tych przepisów, iż wniosek dotyczący opłaty za II kwartał 2002 r. powinien być złożony do 31 lipca 2002 r.

Powyższy termin nie został więc zachowany.

W tej sytuacji uznano, że słusznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie przyjęło, że termin z art. 318 ust.1 ustawy Prawo ochrony środowiska jest terminem prawa materialnego. W związku z czym niedotrzymanie tego terminu powoduje utratę uprawnienia do otrzymania odroczenia terminu płatności, niezależnie od przyczyny tego uchybienia, co więcej termin ten nie może być nawet przywrócony. Przyznano, że w toczącym się postępowaniu dotyczącym wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty za I kwartał 2002 r. – organ I instancji uznał, że skarżący nie jest legitymowany w tamtym postępowaniu. Jednak organ II instancji pogląd ten słusznie zrewidował, uchylając decyzję Marszałka Województwa.

W tych okolicznościach przyjęto, że skarżący był w niepewności co do tego kto może wystąpić z wnioskiem dotyczącym odprowadzania ścieków z terenu [...] w II kwartale 2002 r. W ocenie Sądu nie było to jednak przeszkodą do złożenia wniosku bez względu na toczące się inne postępowanie i wyrażane w nim stanowiska, bowiem decyzje w tamtym postępowaniu nie były prawomocne.

Ustawodawca wyznaczył ostateczny termin, do którego należy złożyć wniosek i nie przewidział żadnych odstępstw.

Natomiast przyjęcie stanowiska skarżącego co do możliwości uznania, że termin ten został dotrzymany, wiązałoby się z koniecznością ustalenia daty, do której w takich przypadkach przedmiotowy wniosek można złożyć. Terminu takiego nie sposób określić ze względu na brak regulacji takiej sytuacji. To dodatkowo przesądza o słuszności stanowiska zajętego przez organy I i II instancji, że termin z art. 318 ust.1 Prawo ochrony środowiska nie został przez skarżącego dotrzymany.

Także zarzut naruszenia art. 317 ustawy Prawo ochrony środowiska polegający na tym, iż nie badano kto jest uprawniony do złożenia wniosku, uznano za niezasadny. Kwestia legitymacji procesowej strony nie stanowi przesłanki powołanego artykułu, więc nie może być mowy o jego naruszeniu w tym kontekście. Skoro sam skarżący składając wniosek wskazał, że jest stroną a Kolegium nie miało co do tego wątpliwości, szczególnie w kontekście poprzednio toczącego się postępowania dotyczącego wniosku za I kwartał 2002 r., to nie było potrzeby szczegółowego analizowania tego problemu. Sąd uznał, że skarżący jest czynnie legitymowany w tej sprawie.

Gmina jest właścicielem oczyszczalni, z której działalnością związany jest obowiązek ponoszenia podwyższonych opłat za korzystanie ze środowiska. Umowa zawarta między Gminą a Przedsiębiorstwem Usług Komunalnych w [...] dotyczy eksploatacji oczyszczalni, przy czym umowa ściśle określa zakres obowiązków i uprawnień tego ostatniego. Niewątpliwie obciążenie jednostki administrującej podwyższoną opłatą odnosi skutek finansowy także w stosunku do gminy.

Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych w [...] nie uzyskało prawa do podejmowania i prowadzenia jakichkolwiek przedsięwzięć związanych z eksploatacją oczyszczalni. Więc przyjęcie braku legitymacji gminy w postępowaniu prowadziłoby do sytuacji gdy właściciel oczyszczalni realizujący przedsięwzięcie, o którym mowa w art. 317 ust.1 Prawa ochrony środowiska, nie mógłby uzyskać odroczenia terminu płatności opłaty tylko ze względu na to, że powierzył eksploatację oczyszczalni innej osobie.

Ponadto pojęcie podmiotu korzystającego ze środowiska należy traktować szeroko odnosząc je zarówno do podmiotów zobowiązanych do posiadania pozwolenia na korzystanie ze środowiska, jak też korzystających ze środowiska bez takiego pozwolenia.

Sąd nie odniósł się do zarzutu przewlekłości, bowiem uznał, że skarżący nie określił w jakim sensie wpłynęła ona na przebieg postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Gmina [...] zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a mianowicie art. 317 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.) przez przyjęcie, iż wniosek skarżącego został złożony po upływie ustawowego terminu w sytuacji gdy sprawa legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu płatności opłaty budziła duże wątpliwości dla organów administracji, które badały tę sprawę a Marszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego odmówił pierwotnie wszczęcia postępowania administracyjnego, uznając, że Urząd Miejski w [...] – wnioskodawca, nie wykazał, że jest stroną w sprawie, z uwagi na zawarcie przez Gminę [...] umowy o charakterze zobowiązaniowym z Przedsiębiorstwem Usług Komunalnych Sp. z o.o. w [...] a ponadto nie wzięcie pod uwagę tego, że swoisty spór "kompetencyjny" połączony z trudnościami w oznaczeniu strony "toczony" pomiędzy organami administracji rozpoznającymi wniosek o odroczenie terminu płatności opłaty miał zasadnicze znaczenie dla terminowości postępowań skarżącego, jak również nie uwzględnienie, że przewlekłość postępowania administracyjnego, spowodowana sporem pomiędzy organami co do tego kto jest legitymowany do złożenia w/w wniosku, doprowadziła do tego, iż skarżący nie był w stanie przesłać wniosku w terminie, co w konsekwencji narusza też art. 318 ust.1 i art. 285 ust.2 wymienionej wyżej ustawy Prawo ochrony środowiska. Zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego to jest art. 3 pkt 20 lit. b ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że skarżący podpada pod definicję ustawową wyrażoną w tym przepisie jako jednostka organizacyjna nie będąca przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy – Prawo działalności gospodarczej.

Wskazując na powyższe uchybienia, stosownie do art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że z zaskarżonym wyroku nie można się zgodzić.

Podstawowy zarzut skargi kasacyjnej to ten, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie bez dokładniejszej analizy całości materiału zgromadzonego do tej pory w sprawie przyjął, że wniosek dotyczący opłaty za II kwartał 2002 r. wpłynął po terminie. Skarżący nie zgodził się z tezą, że termin z art. 318 ust.1 ustawy prawo ochrony środowiska jako przepis prawa materialnego nie może być – bez względu na przyczynę tego uchybienia – przywrócony. Oznaczałoby to pozbawienie przez ustawodawcę prawa stronie (podmiotowi korzystającemu ze środowiska) do obrony swych usprawiedliwionych racji i interesu prawnego. Ta teza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest, zdaniem skarżącego, mało przekonująca gdy czyta się dalsze fragmenty uzasadnienia zaskarżonego wyroku . Sąd ten przecież sam przyznaje, że w toczącym się postępowaniu o odroczenie terminu płatności opłaty organ I instancji uznał, że skarżący nie jest legitymowany w tymże postępowaniu.

Skoro poważna wątpliwość co do oznaczenia strony istniała i trwała ona przez okres wielu miesięcy to skarżący nie może być za "chwiejność" organów administracji publicznej obciążony.

Zdaniem strony absolutnie nie można przychylić się do poglądu Sądu, że mimo niepewności co do tego kto może wystąpić z wnioskiem dotyczącym odprowadzania ścieków z terenu [...] w II kwartale 2002 r., skarżący winien był, wykazując bliżej nieokreśloną przez Sąd "staranność i dbałość o własne interesy ..." doprowadzić do złożenia wniosku bez względu na toczące się postępowanie.

Przywołana teza, jak stwierdził skarżący, jest pozbawiona logiki i prowadzić mogłaby do wniosku, że organy administracji publicznej winny kierować się nie tylko pewnością prawniczych rozstrzygnięć (należy pamiętać, że postępowania te nie były prawomocne a zatem nie było jasne kto jest właściwie stroną tychże postępowań administracyjnych), ale winny – idąc tokiem rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – kierować się nigdzie nie unormowaną przepisami prawa intuicją.

Skarżący nadal podtrzymał swoje stanowiska odnośnie uchybienia art. 3l7 ustawy Prawo ochrony środowiska podając, że nieczytelna jest przy tym wykładnia Sądu w tym zakresie.

Skarżący nie podzielił także tezy Sądu , że przedsiębiorca, z którym Gmina zawarła umowę nie uzyskał prawa do podejmowania i prowadzenia jakichkolwiek przedsięwzięć związanych z eksploatacją oczyszczalni. Nie zgodzono się z końcową tezą wyroku Sądu, że pojęcie podmiotu korzystającego ze środowiska winno być traktowane szeroko. Taki punkt widzenia na te kwestię nie jest zasadny w odniesieniu do definicji ustawowej " podmiotu korzystającego ze środowiska", sprecyzowanej w treści art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska. Gmina nie może bowiem być utożsamiana z jednostką organizacyjną nie będącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy – Prawo działalności gospodarczej (dla por. art. 3 pkt 20 lit.b omawianej ustaw). Gmina [...] jest wszakże jednostką samorządu terytorialnego (gminnego), której ustawodawca przyznał osobowość prawną.

Zdaniem skarżącego Gmina nie może być poczytywana jako przedsiębiorca, ale nawet jako jednostka organizacyjna nie będąca przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy – Prawo działalności gospodarczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa (którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd), uzasadnienia ich naruszenia ; w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że wytknięte to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na to, iż skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym jest ona obwarowana przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. ). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

Skarżący zgłosił dwa zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, a to naruszenie art. 3 pkt 20 litera "b" oraz art. 317 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.).

Przepis wskazanego wyżej art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska zawiera wyjaśnienie pojęcia podmiotu korzystającego ze środowiska a rozumie się przez to:

a) przedsiębiorcę w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) oraz osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego oraz osoby wykonujące zawód medyczny w ramach indywidualnej praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki,

b) jednostkę organizacyjną nie będącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy – Prawo działalności gospodarczej,

c) osobę fizyczną nie będącą podmiotem, o którym mowa w lit. a), korzystającą ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymagana pozwolenia.

Odnosząc treść w/w art. 3 pkt 20 litera "b" Prawa ochrony środowiska do uregulowań ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) wskazać należy, iż przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy Prawo działalności gospodarczej jest stosownie do normy art. 2 ust.2 tej ustawy osoba fizyczna, osoba prawna oraz nie mająca osobowości prawnej spółka prawa handlowego, która zawodowo we własnym imieniu podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą w postaci zarobkowej działalności wytwórczej, handlowej, budowlanej, usługowej oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatację zasobów naturalnych, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły.

Gmina mimo, iż posiada osobowość prawną i w określonych sytuacjach prowadzi działalność gospodarczą w formie komunalnych zakładów budżetowych lub spółek prawa handlowego (w zakresie zadań własnych określonych w art. 7 ust.1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. Nr 142 z 2001 r., poz. 1591 ze zm.), której celem jest zaspakajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych, to nie można jej uznać za przedsiębiorcę w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej. Natomiast gmina niewątpliwie jest jednostką organizacyjną nie będącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy – Prawo działalności gospodarczej.

Z treści art. 7 ust. 1 i art. 9 ust.1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym wynika, że do zadań własnych gminy należy zaspakajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty i gmina w celu realizacji tych zadań może zawierać umowy z innymi podmiotami.

Tym samym Gmina [...] realizując powyższe postanowienia zawarła dnia 1 września 1998 r. umowę nr 7/98 z Przedsiębiorstwem Usług Komunalnych Spółka z o.o. w [...] o świadczenie usług polegających na eksploatacji sieci budowli urządzeń wodnych, kanalizacyjnych i budynków towarzyszących oraz dostawę wody, odbiór ścieków i ich oczyszczanie. Mimo przedmiotowej umowy to Gmina [...] pozostaje właścicielem oczyszczalni tak jak to zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w motywach zaskarżonego wyroku, z działalnością której związany jest obowiązek ponoszenia podwyższonych opłat za korzystanie ze środowiska.

Jednakże podkreślić należy, iż wskazana wyżej umowa cywilna z 1 września 1998 r. nr 7/98 nie przeniosła na Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Spółkę z o.o. w [...] obowiązku wystąpienia z wnioskiem o odroczenie płatności podwyższonych opłat z tytułu wprowadzenia ścieków do wód gruntowych za II kwartał 2002 r. W orzecznictwie i literaturze przedmiotu ugruntował się pogląd, że obowiązek publicznoprawny nie może być przenoszony umową cywilnoprawną. Treść umowy cywilnoprawnej reguluje bowiem wzajemne prawa i obowiązki pomiędzy stronami, które strony kształtują w zasadzie w sposób dowolny. Natomiast obowiązek publicznoprawny wynika z przepisu prawa materialnego i jest skierowany do konkretnego podmiotu.

Przepis art. 317 ust.1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.) statuuje, iż termin płatności opłaty za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnej kary pieniężnej odracza się na wniosek podmiotu korzystającego ze środowiska obowiązanego do ich uiszczenia jeżeli realizuje on terminowo przedsięwzięcie, którego wykonanie zapewni usunięcie przyczyn ponoszenia podwyższonych opłat albo kar w okresie nie dłuższym niż 5 lat od dnia złożenia wniosku.

Tym samym zgodnie z powołanym wyżej art. 317 ust.1 ustawy Prawo ochrony środowiska podmiotem mającym interes prawny w uzyskaniu odroczenia podwyższonych opłat z tytułu wprowadzania ścieków do wód gruntowych za II kwartał 2002 r. była Gmina [...] i to ta jednostka samorządu zobowiązana była wystąpić ze stosownym wnioskiem w przedmiotowej sprawie do Marszałka Województwa Warmińsko-Mazurskiego bowiem jest podmiotem korzystającym ze środowiska obowiązanym do ponoszenia opłat i kar za korzystanie z niego.

Dlatego też mając na uwadze powyższe wywody uznać należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawidłowo ocenił, że Gmina [...] jest stroną w tym postępowaniu odnoszącym się do odmowy odroczenia terminu płatności opłaty podwyższonej za wprowadzanie ścieków do wód bez pozwolenia wodnoprawnego w II kwartale 2002 r. albowiem nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej, natomiast jest podmiotem korzystającym ze środowiska jako jednostka organizacyjna nie będąca przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy Prawo działalności gospodarczej.

W tych okolicznościach przedmiotowej sprawy Gmina [...] winna była złożyć wniosek o odroczenie terminu płatności za II kwartał 2002 r. w terminie do 31 lipca 2002 r. (art. 318 ust.1 w związku z art. 285 ust.2 ustawy Prawo ochrony środowiska) na co prawidłowo zwróciły uwagę organy administracyjne orzekające w sprawie a za nimi Sąd administracyjny. Jednakże wniosek ten złożony został do organu I instancji dopiero 28 października 2002 r. a więc po upływie wyznaczonego ustawą terminu.

Termin z art. 318 ust.1 ustawy Prawo ochrony środowiska jest niewątpliwie terminem materialnoprawnym, a więc nie podlega przywróceniu. Terminy ustawowe wyznaczone dla stron i uczestników postępowania nie mogą być ani skracane ani przedłużane. Zachowanie terminu ustawowego jest warunkiem skuteczności czynności procesowej dokonywanej przez stronę. Uchybienie terminu ustawowego powoduje zatem bezskuteczność czynności procesowej strony.

Dotąd powiedziane prowadzi do konkluzji, iż zarzuty skargi kasacyjnej Gminy [...] nie zasługują na uwzględnienie i z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).