Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 445/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz, Sędziowie NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska, Henryk Ożóg (spr.), Protokolant Mariusz Szufnara, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2004 r. sygn. akt 4 II SA/Ka 239/03 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2001 r., na zasadzie art. 105 § l k.p.a,, Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych /Kierownik Urzędu/ umorzył postępowanie w sprawie z wniosku [...] o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w więzieniu bez wyroku w 1950 r. - za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ ten decyzją z dnia [...] września 2001 r. uchylił to rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W jego wyniku decyzją z dnia [...] października 2002 r., na zasadzie art.22 ust. l w związku z art.4 § l pkt 1 oraz art. 8 §2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950, ze zm./ Kierownik Urzędu odmówił przyznania [...] uprawnień kombatanckich. Nabrał bowiem przekonania, że jego pobyt w więzieniu w roku 1950 nie miał charakteru represji. W tej materii powołał się na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 16 września 2002 r., mocą której odmówiono potwierdzenia, iż przebywał on w okresie od 1 lipca do 20 listopada 1950 w więzieniu bez wyroku za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o niepodległość i suwerenność.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...] domagał się zmiany tej decyzji i uwzględnienia żądania. Wskazał, iż jako świadek Jehowy prowadził działalność o opisanych powyżej przesłankach, za co został aresztowany. Zatem zakwestionował zasadność również wspomnianej decyzji z dnia 16 września 2002 r.. Na tę okoliczność dołączył pisemne zeznania świadków oraz zaświadczenie stwierdzające, iż jest pokrzywdzonym w rozumieniu przepisu art.6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu /Dz.U. Nr 155, poz.1016 ze zm./. Dlatego kwestionowane rozstrzygnięcie uznał za wadliwe i krzywdzące.

Zaskarżoną decyzją, na zasadzie art.138 §1 pkt 1 w związku z art.127 §3 k.p.a. oraz art.22 ust.l ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach..., Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 29 października 2002 r.. Podtrzymał bowiem poprzednio zaprezentowane ustalenia i rozważania, które doprowadziły do wniosku, że odwołujący się nie wykazał represji, jakie były podstawą żądania. Jego argumentacji przeciwstawił motywy decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] września 2002 r., która nie potwierdziła prezentowanych przez stronę okoliczności aresztowania, a którą podzielił.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, kwestionując zasadność przytoczonych w jej uzasadnieniu wywodów. Powołał się przy tym na te same twierdzenia, które zaprezentował we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na swą pozytywną działalność, która - w jego ocenie - nosi cechy represji podlegającej przepisom cytowanej na wstępie ustawy. Jego zdaniem rozstrzygnięcie to niezasadnie ich nie uwzględniło, zatem jest wadliwe i krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2004r., sygn. akt 4 II SA/Ka 239/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] wniesioną na omówioną decyzję Kierownika Urzędu.

Sąd uznał, iż skarga nie zawiera uzasadnionych zarzutów, przy braku zatem zarzutów branych pod rozwagę z urzędu, nie mogła zostać uwzględniona.

Organ administracyjny bowiem dysponował pełnym materiałem dowodowym, który poprawnie oceniając, przyjął za podstawę dokonanych ustaleń faktycznych. Te zaś zasadnie rozważył, w konsekwencji czego wydał słuszną i prawidłowo umotywowaną decyzję, która z tego powodu nie narusza przepisów postępowania.

Nie uchybia ona także powołanym jako podstawa prawna przepisom prawa materialnego. Jak głosi art.4 ust.1 ustawy o kombatantach... jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Są nimi okresy przebywania w więzieniach m.in. w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość (pkt 4). Stosownie do brzmienia art.8 ust.2 pkt 2 lit. a tej ustawy, okoliczność, o której mowa potwierdza na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Jak wynika z akt administracyjnych skarżący złożył wniosek o potwierdzenie tych faktów, wszak został on załatwiony negatywnie. Decyzja z dnia 16 września 2002 r. została utrzymana w mocy decyzją tego organu z dnia 13 stycznia 2003 r. (k.52), zaś jak oświadczył skarżący podczas rozprawy sądowoadministracyjnej skarga na nią została oddalona przez sąd administracyjny. Nosi ona zatem przymiot decyzji ostatecznej i prawomocnej. W ocenie obecnego składu Sądu tego rodzaju decyzja jest wiążąca dla organu orzekającego o uprawnieniach kombatanckich. Przepis poddający ocenę charakteru aresztowania pod kognicję innego organu wyłączył tę kwestię spod właściwości organu orzekającego w przedmiocie uprawnień kombatanckich. Jednocześnie nadał wydanemu przezeń rozstrzygnięciu cechę decydującego dowodu w tej materii. Przeto Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekając w niniejszej sprawie nie miał możliwości dokonania odmiennej oceny dowodów i faktów, niż uczynił to Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. Decyzja tego organu wyłączała zatem konieczność i dopuszczalność prowadzenia innych dowodów, jak też implikowała wynik tej sprawy. Na marginesie wypadnie dodać, iż skarżący nie przedstawił dowodów pozwalających na obalenie wywodów zawartych w uzasadnieniu tej decyzji. Stanowią one bowiem o samym fakcie pobytu w więzieniu, nie mówią natomiast wiele o jego przyczynach i charakterze. Sam zaś fakt pokrzywdzenia potwierdzony zaświadczeniem z dnia 26 lipca 2002 r. nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż nie może przekreślać rozstrzygnięcia zamieszczonego w decyzji, a więc stanowczego i wiążącego aktu wydanego we właściwym trybie, zresztą przez ten sam organ, który sporządził zaświadczenie. Nadto decyzja i zaświadczenie oparte są o inną podstawę prawną. Niekwestionowany fakt bezprawnego aresztowania, stanowiący o pokrzywdzeniu skarżącego, nie musi być przesłanką uznania go za represjonowanego i przyznania mu uprawnień kombatanckich. Do tego bowiem konieczne jest spełnienie dalszych jeszcze okoliczności. Głównie chodzi o przyczyny aresztowania, których - jak słusznie przyjął organ - skarżący nie wykazał.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik [...] adw. [...] zarzucił temu wyrokowi naruszenie prawa materialnego i procesowego a w szczególności:

- art. 8 ust 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż negatywna decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej stanowi podstawę do odmowy przyznania prawa do uprawnień kombatanckich,

- błędy w interpretacji zebranego w sprawie materiału dowodowego przez uznanie, iż osadzenie skarżącego w więzieniu na okres 5 miesięcy w roku 1950 pod zarzutami szpiegostwa oraz rozpowszechniania treści szkodliwych dla PRL oraz jawnego sprzeciwu wobec kolektywizacji rolnictwa indywidualnego nie jest wystarczającym przejawem stosowanych wobec skarżącego represji, by stanowiło podstawę do przyznania mu uprawnień kombatanckich,

- naruszenie prawa procesowego przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a przede wszystkim przyczyn aresztowania skarżącego.

Definiując podstawy skargi kasacyjnej wskazał na istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnienie prawne wynikające z konieczności określenia sposobu zastosowania art. 8 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach celem ustalenia, czy decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej może stanowić warunek sine qua non uznania skarżącego za osobę represjonowaną i przyznania mu uprawnień kombatanckich.

Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji odmawiającej przyznania odwołującemu uprawnień kombatanckich...

W uzasadnieniu skargi natomiast podniósł, iż skarżący nie zgadza się z główną tezą zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dotyczącą interpretacji art. 8 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach.

Zarzut wraz z wnioskiem o interpretację tego przepisu został zawarty w ramach okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej. Odwołujący nie zgadza się z tezą, jakoby decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej była wiążąca i stanowiła generalny zarzut w niniejszej sprawie uniemożliwiając tym samym organowi administracyjnemu przeprowadzenie postępowania dowodowego. Z twierdzeń skarżącego wyraźnie wynika bowiem, że wspomniane aresztowanie spowodowane było przyczynami zarówno religijnymi, jak również stanowiło przejaw represji za działalność polityczną skierowaną przeciwko systemowi politycznemu panującemu w ówczesnej Polsce. Nie można zgodzić się z twierdzeniem Sądu, jakoby odwołujący nie wykazał, iż przyczyny aresztowania miały charakter polityczny lub religijny. W tym przedmiocie organ administracyjny nie przeprowadził bowiem wyczerpującego i dogłębnego postępowania dowodowego. Podkreślić należy, że przyczyny osadzenia odwołującego w więzieniu są niewątpliwie związane z jego działalnością polityczną. Wskazują na to przede wszystkim postawione skarżącemu zarzuty, a mianowicie szpiegostwo, rozpowszechnienie treści szkodliwych dla PRL, nadto sprzeciw wobec kolektywizacji rolnictwa indywidualnego. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że skarżący był represjonowany za działalność polityczną na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Wbrew twierdzeniom zarówno organu administracyjnego, jak również Sądu pobyt skarżącego w więzieniu miał charakter represyjny. W tym przedmiocie organ administracyjny winien przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe. Zasadniczo zatem nie można zgodzić się z przyjętą przez Sąd tezą, że decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej ma charakter wiążący i stanowi zasadniczy dowód w sprawie przesądzający o zgodności z prawem decyzji administracyjnej, a jednocześnie czyniący zbędnym prowadzenie dalszego postępowania dowodowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy o kombatantach stanowi, iż przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Z przepisu art. 8 ust. 2 pkt 2 tej ustawy natomiast wynika, że na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski.

Na relację istniejącą między tymi przepisami prawnymi zwraca się uwagę w doktrynie. Stwierdzono bowiem, że podstawą dla wydania decyzji administracyjnej przez Kierownika Urzędu jest niekiedy uzyskanie wcześniejszej decyzji potwierdzającej fakty, o których mowa w ustawie z dnia 24 stycznia 1991r. Powyższe stwierdzenie odnosi się do potwierdzenia faktu osadzenia w więzieniach polskich w latach 1944 – 1956 za działalność polityczną, religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Podstawę uzyskania decyzji stwierdzającej nabycie uprawnień przewidzianych w omawianej ustawie jest uzyskanie dokumentu zawierającego potwierdzenie lub zaprzeczenie pobytu w więzieniach z przyczyn określonych ustawą. Wydanie takiego dokumentu stanowi samoistne rozstrzygnięcie administracyjne odnoszące się do określonej fazy postępowania o uzyskanie statusu osoby represjonowanej. Powyższy dokument stanowi podstawową przesłankę prawną podjęcia decyzji administracyjnej w sprawie stwierdzenia nabycia uprawnień kombatanta lub osoby represjonowanej. /A. Świątkowski: Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych, kombatantów, osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin. Dom Wydawniczy ABC.1997r., str 89-90/.

W uchwale z dnia 18 listopada 1993r., III AZP 19/93 Sąd Najwyższy natomiast przyjął, że odmowa potwierdzenia przez Ministra Sprawiedliwości lub podległe mu organy okoliczności określonych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach następuje przez wydanie decyzji administracyjnej /OSNCAP 1994, z. 4, poz. 86/.

Naczelny Sąd Administracyjny poglądy te podziela. Można je w całości odnieść do decyzji wydanych przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach.

W niniejszej sprawie decyzje takie również zostały wydane przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. /decyzje z dnia 16 września 2002r. i z dnia 13 stycznia 2003r./ Były one także przedmiotem kontroli sądowej, ale – jak wyjaśnił skarżący, Sąd administracyjny skargę jego na decyzję Prezesa IPN oddalił. Analiza materiału dowodowego, jaki przedstawił w sprawie skarżący, pozwala przy tym stwierdzić, że podobne okoliczności były wcześniej przedmiotem oceny Prezesa IPN wydającego negatywną decyzję w przedmiocie poddania skarżącego represjom w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. W tym konkretnym przypadku zatem fakt ten dodatkowo podkreśla związek o jakim była mowa wcześniej.

Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały zatem na uwzględnienie, w szczególności zaś zarzut naruszenia przepisu art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o kombatantach przez jego niewłaściwe zastosowanie, tym bardziej, że przedmiotem zaskarżonej w sprawie decyzji była odmowa przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich, a ta w swej podstawie nie opiera się na przepisie art. 8 ustawy o kombatantach.

Z tych powodów, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.