Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SAB/Wa 89/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Zobowiązano ...i stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3, § 1a i § 2 w związku z art. 119 pkt 4 w związku z art. 120
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kaja Angerman (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Sędzia WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta W. w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania: 1. zobowiązuje Prezydenta W. do rozpoznania wniosku M. S. z dnia [...]marca 1991 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] czerwca 1964 r.; 2. stwierdza przewlekłość prowadzenia postępowania przez Prezydenta W. w zakresie rozpoznania wniosku, o którym mowa w pkt 1; 3. stwierdza, że przewlekłość postępowania Prezydenta W. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. wymierza Prezydentowi W. grzywnę w wysokości 5.000,00 (słownie pięć tysięcy) złotych; 5. przyznaje od Prezydenta W. na rzecz skarżącego sumę pieniężną w wysokości 7.000,00 (słownie: siedem tysięcy) złotych; 6. zasądza od Prezydenta W. na rzecz skarżącego kwotę 597 (słownie pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. S. jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] (dalej Organ lub Prezydent) w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] kwietnia 1964 r., o pow. 1832 położonej przy ul. [...] w [...] oznaczonej aktualnie jako część działki ewidencyjnej o numerze [...] z obr. [...] (poprzednio nr. [...]) – (dalej nieruchomość).

Wnioskiem z dnia 19 marca 1991 r. M. S. (następca prawny właściciela wywłaszczonej nieruchomości S. S.) wystąpił o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Wobec nie uzyskania żadnej odpowiedzi od organu pełnomocnik wnioskodawcy w dniu 6 grudnia 2005 rozszerzył zakres wniosku i wniósł o "zwrot nieruchomości położonej w [...] o pow. 1832 m2 nr hip. [...] bądź wypłatę odszkodowania".

Pismem z dnia 21 grudnia 2005 r. organ zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania oraz zobowiązał do sprecyzowania wniosku tzn. określenia czy dotyczy on zwrotu nieruchomości czy ustalenia i wypłaty odszkodowania. Ponadto wezwał do uzupełnienia dokumentów potrzebnych do rozpatrzenia sprawy. Pismem z dnia 25 września 2006 r. pełnomocnik skarżącego przesłał do organu wyjaśnienia, załączając min pismo z [...] (z 4 kwietnia 1991r.) informujące skarżącego, iż odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało złożone do depozytu sądowego.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. Wojewoda [...], po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na bezczynność Prezydenta [...] stwierdził, iż przewlekłość postępowania organu jest bezsporna i wyznaczył mu termin na rozpoznanie wniosku do 31 maja 2009 r. wskazując w uzasadnieniu, że organ powinien prowadzić postępowanie w zakresie zwrotu nieruchomości, zaś w przypadku braku przesłanek do zwrotu, podjąć postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. Pismem z dnia 27 marca 2009 r. Prezydent poinformował skarżącego o przewidywanym terminie zakończenia postępowania na II kwartał 2009 r. W okresie tym zaczął gromadzić materiał dowodowy i przy piśmie z dnia 22 kwietnia 2009 r. (k- 58 akt, teczka 1) organ otrzymał dokumenty archiwalne z [...] dotyczące postępowania wywłaszczeniowego na rzecz [...], w tym oryginał decyzji wywłaszczeniowej działki nr [...].

Pismem z dnia 28 stycznia 2010 r. Organ poinformował pełnomocnika skarżącego o przesłankach wskazujących na konieczność umorzenia postępowania w zakresie przyznania i wypłaty odszkodowania.

Pismem z dnia [...] lutego 2010 r skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocną decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1964 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Prezydent [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1964 r.

Następnie decyzją z dnia [...] września 2010 r. Prezydent [...] odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu podniósł, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże, roszczenie to w myśl art. 229 powołanej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem jej wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W tym stanie rzeczy Prezydent ocenił, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 229 u.g.n. co oznacza, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, a tym samym brak jest podstaw do jej zwrotu.

W wyniku rozpoznania odwołania, Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2010 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej podzielając ustalenia organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 listopada 2011 r. (sygn.akt I SA/Wa 211/11) oddalił skargę na decyzje Wojewody. W uzasadnieniu wyroku odniósł się również do kwestii żądania w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Sąd wyjaśnił, iż postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości oraz w przedmiocie odszkodowania są odrębnymi postępowaniami administracyjnymi, opartymi na innych materialnoprawnych podstawach. Inny jest również cel tych postępowań. Pierwsze ma doprowadzić do odzyskania własności, drugie zaś do uzyskania ekwiwalentnego świadczenia w zamian za utraconą własność.

Pismem z dnia 16 sierpnia 2010 r skarżący wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1964 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1964 r. Następnie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. po rozpatrzeniu odwołania A. sp. z o.o. (następcy prawnego [...]) uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2011 r. oraz stwierdził, że decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1964 r., została wydana z naruszeniem prawa w części dotyczącej wywłaszczenia oraz stwierdził nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1964 r. w części dotyczącej odszkodowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 października 2013 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2011 r oraz decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] listopada 2012 r. w związku z niewłaściwością organu I instancji.

Zawiadomieniem z dnia 13 marca 2014 r. Prezydent [...] przypomniał skarżącemu, iż na wniosek z [...] grudnia 2005 r. (stanowiący doprecyzowanie wniosku z [...] marca 1991 r.) zostało wszczęte postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania. Wyjaśnił, iż w kwestii wypłaty odszkodowania decydujące znaczenie ma rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. W przypadku stwierdzenia nieważności decyzji w całości jak i w części postępowanie prowadzone na podstawie art. 132 ust. 3 u.g.n. powinno zostać umorzone, natomiast przy stwierdzeniu nieważności decyzji wywłaszczeniowej wyłącznie w części orzekającej o ustaleniu odszkodowania organ zgodnie z art. 129 ust. 1 i 5 u.g.n. będzie zobowiązany do zakończenia postępowania stosowną decyzją.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. Prezydent [...] zawiesił postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania do czasu rozpoznania przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju stwierdził, że decyzja wywłaszczeniowa z 1964 r. została wydana z naruszeniem prawa w części dotyczącej wywłaszczenia oraz stwierdził nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1964 r. w części dotyczącej odszkodowania.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. Prezydent [...] podjął postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania oraz odrębnym pismem z tej samej daty zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania i wskazał termin na załatwienie sprawy do końca maja 2015 r. Oba pisma zostały opatrzone tym samym znakiem sprawy. Jednocześnie poinformował skarżącego, iż do ustalenia wysokości odszkodowania konieczne jest wykonanie operatu szacunkowego określającego wartość wywłaszczonej nieruchomości oraz przeprowadzenie rozprawy administracyjnej.

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r organ I instancji umorzył postępowanie dotyczące wypłaty odszkodowania jako bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r. (sygn.akt. IV SA/Wa 3859/15) uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2015 r. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, iż skoro organ I instancji obowiązany jest rozpatrzyć wniosek skarżącego z dnia 19 marca 1991 r. o przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a więc ustalić jego wysokość i dokonać jego wypłaty, to nie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania o jego wypłatę, którego domagał się pełnomocnik skarżącego w późniejszych pismach. Oba pisma z których jedno zawiera żądanie przyznania odszkodowania, a drugie żądanie wypłaty należy rozpatrywać łącznie.

W piśmie z 22 czerwca 2015 r. Prezydent wniósł do Ministra Infrastruktury i Rozwoju skargę o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2014 r. stwierdzającą nieważność decyzji wywłaszczeniowej z 1964 r. Postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju wznowił postępowanie. W związku z tym Prezydent postanowieniem z dnia [...] października 2015 r ponownie zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. Wobec prawomocnego zakończenia postępowania wznowieniowego (decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] maja 2016 r. odmawiająca wznowienia postępowania) Prezydent w dniu 17 listopada 2016 r. podjął postępowanie. Jednocześnie poinformował strony o kolejnym przedłużeniu terminu rozpoznania sprawy, wskazując, że rozstrzygnięcie zostanie wydane do końca marca 2017 roku oraz zwrócił się do A. sp. z o.o. o nadesłanie dokumentacji związanej z przekazaniem odszkodowania do depozytu sądowego, Centralnego Archiwum Wojskowego o nadesłanie kopi zdjęć obszaru z roku 1964. Pismem z 9 stycznia 2017 r. Prezydent ponowił żądanie o dokumentację dotyczącą przekazania odszkodowania do depozytu.

W dniu 23 stycznia 2017 roku do akt postępowania został złożony operat szacunkowy, w którym oszacowano wartość wywłaszczonej działki.

W dniu 30 marca 2017 r. odbyła się rozprawa administracyjna. W protokole z rozprawy stwierdzono, iż "odszkodowanie w wysokości 435.283,00 zł zostaje przyznane w całości na rzecz Pana M. S. (...)".Ponadto z treści protokołu wynika, że organ odnotował fakt, iż z pisma [...] z 4 kwietnia 1991r. wynika, iż odszkodowanie przyznane zostało złożone do depozytu sądowego.

Pismem z dnia 11 kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego został dodatkowo poinformowany, że w razie braku dalszego kwestionowania operatu szacunkowego, przewidywanym czasem wydania rozstrzygnięcia będzie czerwiec 2017 roku. Organ zwrócił się w związku z tym o przedłożenie do akt sprawy oryginału zaświadczenia potwierdzającego numer rachunku bankowego skarżącego, na który ma nastąpić wpłata odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

W dniu 10 maja 2017 r. zgodnie z prośbą organu, pełnomocnik skarżącego przedłożył do akt sprawy oryginał zaświadczenia dotyczącego numeru rachunku bankowego skarżącego, na który powinna zostać przelana kwota odszkodowania.

Pismem z dnia 3 lipca 2017 r. organ poinformował, że "z uwagi na konieczność przeprowadzenia ponownej analizy w zakresie rozliczenia ze spadkobiercą byłego właściciela kwestii zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego decyzją z 1964 roku, rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostanie wydane do końca lipca 2017 r. ".

Pismem z dnia 27 lipca 2017 r. organ zwrócił się do [...] oraz [...] Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego [...] z prośbą o przekazanie postanowienia sądowego o złożeniu odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową do depozytu sądowego. Pismem z dnia 1 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego został poinformowany o przesunięciu terminu rozstrzygnięcia na koniec września 2017 r. wobec konieczności ustalenia kwestii wpłaty odszkodowania do depozytu sądowego.

W piśmie z dnia 8 sierpnia 2017 r. Sąd Rejonowy [...] ([...] Wydział Cywilny) poinformował organ, iż po przeszukaniu skorowidza nie odnalazł postępowania o złożeniu odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową.

Pismem dnia 12 października 2017 r. organ poinformował o przesunięciu zakończenia sprawy na koniec 2017 roku.

W piśmie z dnia 24 listopada 2017 r. Sąd Rejonowy [...] ([...] Wydział Cywilny) poinformował organ, iż po przeszukaniu skorowidza nie odnaleziono sprawy z wniosku [...] o wpłacenie kwoty odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową.

W dniu 18 grudnia 2017 r. skarżący złożył do organu pismo wskazujące na bezzasadność przedłużania postępowania oraz na irrelewantność w niniejszej sprawie poszukiwanego przez organ postanowienia w przedmiocie depozytu.

Pismem z dnia 20 grudnia 2017 r., organ zwrócił się do A. sp. z o.o. w prośbą o udostępnienie zasobów archiwalnych dotyczących wywłaszczeń nieruchomości w związku z realizacją [...], wskazując na potrzebę uzyskania postanowienia sądowego oraz wszelkiej dokumentacji związanej z wpłatą do depozytu sądowego odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową. organ wskazał jednocześnie, że "bez wnioskowanego postanowienia organ nie ma możliwości dokonania rozliczeń ze spadkobiercą poprzedniego właściciela.

Pismem z dnia 20 grudnia 2017 r. organ poinformował skarżącego o konieczności przesunięcia terminu zakończenia postępowania na koniec marca 2018 roku.

8 stycznia 2017 r. Prezydent zlecił dokonanie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego (wykonana [...] stycznia 2017 r.).

W dniu 15 stycznia 2018 r. Skarżący złożył do Wojewody [...] zażalenie na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...].

Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. Wojewoda [...] uznał zażalenie za uzasadnione i wyznaczył dwumiesięczny termin na załatwienie sprawy.

Skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] złożył M. S.

Skarżący zarzucił postępowaniu prowadzonemu przez Prezydenta [...] rażące naruszenie następujących przepisów postępowania:

- art. 7, 8, 12 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zaniechaniu prowadzenia postępowania wnikliwie i szybko oraz w zakresie niezbędnym dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie, co przejawia się w szczególności w:

- zaniechaniu podjęcia przez organ jakichkolwiek czynności przez ponad 10 początkowych lat trwania niniejszego postępowania,

- niedochowaniu przez organ należytej staranności w określaniu porządku czynności dowodowych;

- podejmowaniu przez organ czynności w dużych odstępach czasowych;

- podejmowaniu przez organ czynności pozornych noszących znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia sprawy;

- celowym wprowadzaniu skarżącego w błąd co do daty wydania rozstrzygnięcia;

co stanowi zaprzeczenie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, jest rażąco sprzeczne z zasadą szybkości i prostoty postępowania oraz narusza słuszny interes skarżącego;

- art. 35 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 36 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 37 § 2 k.p.a. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uchybieniu obowiązkowi rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, przejawiające się w szczególności w:

- wielokrotnym przedłużaniu terminu rozpoznania sprawy bez uzasadnionej przyczyny oraz przekraczaniu terminów rozpoznania sprawy mimo braku informacji o konieczności przedłużenia postępowania,

- przekroczeniu o ponad 8 lat dodatkowego terminu na rozstrzygnięcie sprawy (31.05.2009 r.) wyznaczonego przez Wojewodę [...].

W związku z tymi zarzutami wniósł o

1. stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

2. wymierzenie organowi grzywny w wysokości dziesięciokrotnego wynagrodzenia

miesięcznego w gospodarce narodowej w 2017 roku, tj. w wysokości 42.715,10 PLN (czterdzieści dwa tysiące siedemset piętnaście złotych i dziesięć groszy);

3. przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w kwocie odpowiadającej połowie wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2017 roku, tj. w kwocie 21.357,55 PLN (słownie dwadzieścia jeden tysięcy trzysta pięćdziesiąt siedem złotych i pięćdziesiąt pięć groszy)

4. wyznaczenie terminu załatwienia sprawy przez organ, nie dłuższego niż 14 dni;

5. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym,

6. zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału wskazuje na zasadność skargi.

Skarga wniesiona w tym trybie jest środkiem dyscyplinującym organy administracji publicznej do terminowego załatwiania spraw, mającym na celu wyeliminowanie stanu przewlekłości organu i doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej. Warunkiem wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania zgodnie z art. 52 § 1 tej ustawy jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie.

W rozpatrywanej sprawie skarżący złożył zażalenie do Wojewody [...] na przewlekłe prowadzenie sprawy przez Prezydenta [...].

Należy podkreślić, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., który wskazuje, iż organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy, wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 k.p.a.). Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.).

O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.).

Skarżący składając skargę na przewlekłość postępowania skorzystał z tego środka prawnego wynikającego z art. 3 §2 pkt. 8 ppsa, który integralnie wiąże się z oceną prawidłowości prowadzonego postępowania administracyjnego przez pryzmat zachowania organu w toku tego postępowania, a nie tylko z przekroczeniem ustawowych terminów do jego zakończenia.

Przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ istnieje wówczas, gdy można mu skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Za postępowanie prowadzone przewlekle uznać zatem należy postępowanie prowadzone w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, a nawet bez wykonywania działań bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ rzekomo prowadzi postępowanie.

Jest to więc stan wynikający wyłącznie z zachowania samego organu w wyniku, którego dochodzi albo do niezasadnych przekroczeń ustawowych terminów albo do niezrozumiałych opóźnień w toku postępowania, a jednak powodujących, że postępowanie trwa dłużej niż byłby to obiektywnie wymagane.

W tej sprawie należy mieć na względzie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocne wyroki, w których sąd zawarł ocenę prawną, która w tej sprawie wiąże zarówno organy jak też sąd.

W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2011 r. (sygn.akt I SA/Wa 211/11) sąd wyraził pogląd, że alternatywnie zgłoszone żądania powinny skutkować prowadzeniem odrębnych postępowań w zakresie zwrotu nieruchomości, jak też w zakresie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Z kolei w wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r. (sygn.akt. IV SA/Wa 3859/15) sąd wyraził pogląd, że organ w dalszym ciągu związany jest wnioskiem w 1991 roku uzupełnionym pismem z 2005 roku, które to żądania należało traktować łącznie, a zatem związany jest wnioskiem o przyznanie i wypłatę odszkodowania.

Dlatego też nie może być wątpliwości, że żądanie udzielenia ochrony prawnej dotyczy nierozpoznania wniosku w przedmiocie odszkodowania od 1991roku.

Sąd uprawniony jest do rozstrzygnięcia kwestii przewlekłości postępowania, która zaistniała przed 11 kwietnia 2011 r., mimo, że dopiero po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18), w porządku prawnym funkcjonuje instytucja przewlekłego postępowania (art. 37 § 1 k.p.a.), a także skarga do sądu na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). W związku z brakiem przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej należy przyjąć zasadę bezpośredniego stosowania prawa nowego, prowadzącą do konieczności uznania, że dokonywana przez sąd ocena zasadności podstaw skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego obejmuje nie tylko działania (zaniechania) organu mające miejsce po dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. po 11 kwietnia 2011 r., ale również zachowania organu przed tą datą, skoro stan przewlekłości trwał w momencie wejścia w życie ustawy.

Wniosek z 1991 roku o przyznanie odszkodowania powinien niewątpliwie spowodować podjęcie niezwłocznego działania przez organ. To jednak nie nastąpiło. Na podstawie decyzji wywłaszczeniowej z 1964 roku, którą organ w dniu złożenia wnioski dotyczącego odszkodowania dysponował, powinien ocenić czy treść tej decyzji wskazywała, że możliwe jest wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania odszkodowania tj. jego ustalenia i wypłaty czy też zachodzi przeszkoda do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Takie refleksje nasunęły się organowi dopiero jednak w 2010 roku, o czym świadczy pismo z dnia 28 stycznia 2010 r. skierowane do pełnomocnika skarżącego, w którym organ wywodzi brak możliwości ponownego rozpoznania sprawy o przyznanie odszkodowania i konieczność umorzenia postępowania. Jednak mimo zasadnych rozważań organ zapomniał o konieczności nie tyle sygnalizacji zamiaru, co jego realizacji w postaci wydania stosownego rozstrzygnięcia.

Organ pomimo zarejestrowania wniosku z 1991 r. przez przeszło 14 lat nie podjął jakichkolwiek czynności w sprawie. Brak zainteresowania przez organ sprawą, spowodował, że pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 6 grudnia 2005 r rozszerzył zakres żądania o wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W oparciu o powyższe należy stwierdzić, że organ administracji publicznej zmierza do załatwienia sprawy, jeżeli prowadzi postępowanie w zgodzie ze standardami wskazanymi w powołanych wyżej przepisach. Treść obowiązku płynącego z art. 35 § 1 kpa oznacza niewątpliwie zakaz nieuzasadnionego przetrzymywania spraw bez nadawania im właściwego biegu oraz obowiązek prowadzenia postępowania bez niepotrzebnych przestojów.

Oceniając tok dalszego postępowania należało uznać, że niewątpliwie organ przez cały czas prowadził postępowanie w sposób przewlekły. Nie potrafił zorganizować postępowania, nie podejmował skutecznych działań. Swoim zachowaniem spowodował, że skarżący inicjował kolejne postępowania, szukając ochrony prawnej. Mimo wyraźnych wskazówek w wyroku z dnia 29 listopada 2011 r. (sygn. akt I SA/Wa 211/11) organ powrócił do kwestii ustalenia odszkodowania dopiero w 2014 roku (pismo z 13 kwietnia 2014 r.) Z każdym rokiem stan sprawy był coraz bardziej skomplikowany, co jednak nie usprawiedliwia braku rozstrzygnięcia w sprawie. Jeżeli organ uważał, że zachodziły przeszkody w wydaniu decyzji, powinien wydać rozstrzygnięcie procesowe np. zawiesić lub umorzyć postępowanie. Natomiast organ, dopiero po zakończeniu wcześniejszych postępowań, przystąpił do gromadzenia materiału dowodowego w tej sprawie, a czynił to i tak w sposób przewlekły.

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych, organ powziął wiedzę o prawdopodobnym złożeniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość do depozytu sądowego we wrześniu 2006 r. (pismo pełnomocnika skarżącego z 25 września 2006 r.) oraz z akt archiwalnych przekazanych organowi przez następcę prawnego [...] przy piśmie z dnia 27 marca 2009 r. Od tego momentu, aż do 17 października 2016 r. (podjęcie postępowania) organ nie podjął żadnych czynności mających na celu wyjaśnienie tej kwestii. Organ dopiero w lipcu i sierpniu 2017 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego [...] o nadesłanie akt związanych ze złożeniem odszkodowania do depozytu sądowego. W związku z nieotrzymaniem odpowiedzi z sądów, zwrócił się do nich z ponagleniem, ale dopiero w listopadzie 2017 r. czyli po upływie 3 miesięcy. Następnie w związku z negatywną odpowiedzią z sądów o braku rejestracji takiej sprawy, pod koniec grudnia 2017 r. zwrócił się do następcy prawnego [...] spółki A. o udostępnienie dokumentów związanych z wpłatą odszkodowania do depozytu sądowego (po kolejnych 3 tygodniach).

Podobnie organ prowadził postępowanie w zakresie sprawdzania prawidłowości operatu szacunkowego. Nie spieszył się z oceną operatu szacunkowego, który otrzymał 23 stycznia 2017 r., co potwierdza notatka służbowa stwierdzająca jego prawidłowość z dnia 10 kwietnia 2017 r. A zatem sama ta czynność zajęła organowi dwa miesiące. W praktyce niemal każda czynność zmierzająca do ustalenia stanu faktycznego podejmowana była w zbyt dużym odstępie czasu.

W ocenie sądu organ wykazał brak zainteresowania sprawą. Pomimo dwóch zażaleń na bezczynność organu złożonych do Wojewody [...] i stwierdzających ponad wszelką wątpliwość przewlekłość postępowania, organ nie zakończył postępowania. Jedynym obowiązkiem jaki organ starał się dochować było informowanie strony o przesunięciu terminu zakończenia postępowania. W kolejnych pismach kierowanych do strony przesuwał termin zakończenia sprawy, usprawiedliwiając się koniecznością dalszego gromadzenia materiału dowodowego. Nie było żadnych przeszkód, aby w chwili złożenia wniosku organ zainteresował się kwestią ewentualnego złożenia odszkodowania do depozytu. Aktualnie w ocenie sądu organ posiada wystarczający materiał dowodowy do rozpoznania wniosku. Twierdzenie [...] o wpłacie odszkodowania do depozytu sądowego nie znalazło potwierdzenia w informacjach sądu. Organ nie może w dalszym ciągu przewlekać postępowania poszukując pozornych zagadnień do wyjaśnienia jak np. rozważań czy istnieje możliwość zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez skarżącego, które to zagadnienia nie przekładają się na żadne konkretne działania mające wpływ na wynik przedmiotowej sprawy.

Tak więc organ niezasadnie, z naruszeniem wynikających z art. 12 kpa w zw. z art. 35 kpa zasad prowadzenia postępowania przedłużał jego tok, pozorując jedynie zainteresowanie sprawą.

Sąd uznał zatem, że przewlekłe prowadzenie postępowania jest naganne i nosi cechy rażącego naruszenia prawa ze względu na długotrwałość prowadzenia postępowania i lekceważenie sytuacji prawnej skarżącego. Uwzględniając opisany wyżej okres prowadzenia postępowania, Sąd uznał, że wymierzenie organowi grzywny jest konieczne przede wszystkim w aspekcie funkcji prewencyjnej tego środka prawnego. Mając na uwadze lekceważący stosunek do norm prawa jakimi powinien kierować się organ przy prowadzeniu postępowania powodujący wieloletnią przewlekłość Sąd uznał, że zasadne jest orzeczenie grzywny w wysokości 5000 zł. Kara w tej wysokości jako dostatecznie dolegliwa powinna zdyscyplinować organ do rozstrzygnięcia sprawy, w której dysponuje wystarczającym materiałem dowodowym. Przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej znajduje oparcie w treści art. 149 § 2 in fine ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ze względu na literalne brzmienie powołanego przepisu art. 149 § 2 i użycie przez ustawodawcę spójnika "lub", wymierzenie organowi grzywny i przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w określonej wysokości mogą być stosowane przez Sąd jednocześnie, jak i każda z tych instytucji może być zasądzona oddzielnie. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, uwzględniając skargę na przewlekłość postępowania, wziął pod uwagę całość opisanych wyżej okoliczności sprawy, w tym stopień przyczynienia się organu do rażącej przewlekłości, okres trwającej przewlekłości i przyznał od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną przewyższającą orzeczoną karę grzywny. Celem orzeczenia o obowiązku uiszczenia tej sumy jest zarówno przeciwdziałanie dalszej przewlekłości postępowania, ale też pewnego rodzaju zadośćuczynienie dla skarżącego za trwające tak długo postępowanie.

Z powyższych względów, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3, § 1a i § 2 w związku z art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w punktach 1-5 sentencji wyroku.

Na marginesie należy wyjaśnić, że przedmiotem niniejszej sprawy jest przewlekłość postępowania Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego o ustalenie i wypłatę odszkodowania. W tym postępowaniu Sąd ocenia tylko i wyłącznie czy organ prowadzi postępowanie przewlekle czy też nie można mu zarzucić opieszałości w rozpoznaniu sprawy. Trzeba dodać, iż Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu sprawy, a jedynie kontroluje czy wydana przez ten organ decyzja nie narusza prawa.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy, przy czym na sumę kosztów zasądzonych w punkcie 6 sentencji wyroku składa się kwota 100,-zł uiszczona tytułem wpisu sądowego od skargi i wysokość kosztów zastępstwa procesowego przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w kwocie 480,-zł, zgodnie z art. 205 § 2 wskazanej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 r., poz. 1800