Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 827/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1a
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant specjalista Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi D. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2013 oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

UZASADNEINIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2017 r. (nr [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej – "k.p.a."), art. 10 ust. 1 i 2, art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 8 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1512, dalej ustawa o ARiMR), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej Dyrektor ARiMR, organ II instancji, organ odwoławczy) – po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. (dalej Kierownik ARiMR, organ I instancji) z [...] czerwca 2017 r. (nr [...]) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2013 dla D. N. (dalej skarżący, strona) w wysokości 71.293,95 zł – utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że w dniu [...] maja 2013 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. wpłynął wniosek W. N. o przyznanie płatności obszarowych na rok 2013.

Po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym Kierownik ARiMR wydał w dniu [...] listopada 2013 r. decyzję nr [...], którą przyznał W. N. jednolitą płatność obszarową (JPO) do powierzchni deklarowanej (80,92 ha) w wysokości 65.746,84 zł oraz uzupełniającą płatność podstawową (UPO) do powierzchni deklarowanej (80,92 ha) w wysokości 5.547 zł. Łączna kwota przyznanych płatności obszarowych wyniosła 71.293,95 zł.

Decyzja została doręczona [...] listopada 2013 r., a 24 stycznia 2014 r. przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy beneficjenta wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu [...] maja 2015 r. do Biura Powiatowego w S. wpłynął odpis skrócony aktu zgonu W. N. wystawiony przez Urząd Stanu Cywilnego w O., z którego wynika, iż W. N. zmarł w dniu [...] września 2013 r.

W dniu [...] czerwca 2015 r. Kierownik ARiMR wydał decyzję nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności na rok 2013, wszczętego na wniosek W. N..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w związku z faktem, że w sprawie nie nastąpiło w przeciągu 7 miesięcy od dnia śmierci W. N., wstąpienie spadkobiercy do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności na rok 2013, to na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., postępowanie w przedmiotowej sprawie należało umorzyć. Decyzja pozostała w aktach sprawy ze względu na brak strony postępowania.

Pismem z dnia [...] października 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. poinformował Kierownika ARiMR, że spadkobiercą po zmarłym W. N. jest D. N.

Dnia [...] stycznia 2017 r. Kierownik ARiMR wszczął z urzędu na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. oraz art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 8 ustawy o ARiMR wobec D. N., postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W dniu [...] lutego 2017 r. do Biura Powiatowego w S. wpłynęło pismo pełnomocnika Strony, w którym wniósł o dopuszczenie dowodu z:

akt ANR w W. dotyczących umowy dzierżawy nr [...] z dnia

[...] października 1993 r. wraz z wszelkimi aneksami i załącznikami na okoliczność ich treści, a w szczególności na okoliczność prowadzenia gospodarstwa rolnego W. N. wraz z małżonką i na okoliczność zawiadomienia organu administracji o nabyciu gospodarstwa w ustawowym terminie,

akt Sądu Rejonowego w S., sygn. akt. [...] na okoliczność ich treści, a w szczególności na okoliczność daty prawomocności postanowienia w przedmiocie nabycia spadku w postaci gospodarstwa rolnego i niezwłocznego zgłoszenia do akt ANR w W. tego faktu,

pisma z dnia [...] września 2013 r. na okoliczność zawiadomienia organu administracji o nabyciu gospodarstwa rolnego w ustawowym terminie.

W dniu [...] marca 2017 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych dla D. N. w wysokości 71.293,95 zł.

W wyniku rozpatrzenia odwołania od powyższej decyzji, w dniu [...] czerwca 2017 r., Dyrektor ARiMR w W. wydał decyzję nr [...] o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia [...] marca 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji nie ustalił w sposób jednoznaczny, czy D. N. pobrał środki z konta zmarłego. Zauważył, że wniosku takiego nie można wyprowadzić jedynie z faktu, że skarżący jest jedynym spadkobiercą po zmarłym W. N. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji nie odniósł się do żądania strony dopuszczenia dowodu z akt Sądu Rejonowego w S., sygn. akt. [...] na okoliczność ich treści, a w szczególności na okoliczność daty prawomocności postanowienia w przedmiocie nabycia spadku w postaci gospodarstwa rolnego i niezwłocznego zgłoszenia do akt ANR w W. tego faktu oraz pisma z dnia [...] września 2013 r. na okoliczność zawiadomienia organu administracji o nabyciu gospodarstwa rolnego w ustawowym terminie. Nadto organ I instancji w ogóle nie odniósł się do przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określonych w art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 lub art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 3 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95.

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2017 r. (sygn. akt III SA/Wr 609/17) Sąd oddalił skargę.

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. (nr [...]), wydaną wskutek decyzji z [...] czerwca 2017 r., Kierownik ARiMR orzekł o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 71.293,95 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] marca 2015 r. wystąpił do Prokuratury Rejonowej w S. z prośbą o ustalenie osoby, która pobrała środki w wysokości 71.293,95 zł z rachunku W. N.. W piśmie z dnia [...] czerwca 2015 r. Prokuratura Rejonowa w S. poinformowała Kierownika ARiMR, iż środki pieniężne przelane na konto zmarłego wnioskodawcy zostały pobrane przez D. N. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji odniósł się do dowodu w postaci wniosku strony skierowanego do Agencji Nieruchomości Rolnych o ujawnienie jej osoby w umowie dzierżawy nr [...] z dnia [...] października 1993 r. oraz przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W odwołaniu skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

• naruszenie art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1512 ze zm.), poprzez jego zastosowanie i uznanie, że D. N. pobrał nienależnie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie 71.293,95 zł,

• naruszenie art. 27 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2017, poz. 278 ze zm.), poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie,

• naruszenie art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie poprzez uznanie, iż istnieje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności,

• naruszenie § 3a ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie warunków oraz trybu udostępniania danych przechowywanych w rejestrach i ewidencjach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów (Dz. U. z 2004 r., poz. 90 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie i nie uwzględnienie, że ANR ma obowiązek udostępnić z urzędu ARiMR dane dotyczące gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa,

• naruszenie art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie poprzez uznanie, iż płatność nie została dokonana na skutek pomyłki podczas, gdy ARiMR powinna posiadać informacje z Agencji Nieruchomości Rolnych o śmierci W. N.

Dodatkowo podniósł, że organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o wytyczne zawarte w decyzji Dyrektora D. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] czerwca 2017 r., pomimo, że od powyższej decyzji przysługiwała odwołującemu skarga do WSA, z którego to prawa skarżący skorzystał, co stanowi naruszenie art. 140 w zw. z art. 130 § 1 k.p.a. w zw. z art. 52 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Po przeanalizowaniu całości materiału zebranego w sprawie organ odwoławczy stwierdził, że Kierownik ARiMR prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i należycie zastosował obowiązujące przepisy. Dyrektor ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji omówił warunki i tryb ustalania i uzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności. Przywołał treść art. 29 ustawy o ARiMR. Zauważył, że warunki przyznawania płatności do gruntów rolnych w roku 2013 regulowała ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z dnia 26 stycznia 2007 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.). Przywołał treść art. 22 tej ustawy regulującego prawa spadkobiercy do płatności po złożeniu wniosku przez spadkodawcę i następnie jego śmierci. Podkreślił, że z akt sprawy wynika, że skarżący nie wstąpił do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności na rok 2013. Przedmiotem sprawy- jak wskazał organ II instancji – była kwestia zwrotu nienależnie pobranych płatności przez skarżącego. Zauważył, że decyzja przyznająca zmarłemu dopłaty, jako doręczona po jego śmierci nie weszła do obiegu prawnego i nie wywołała skutków prawnych, dlatego wypłacone w oparciu o tą decyzję płatności mają status nienależnie pobranych. Wskazał, że w sprawie Prokuratura Rejonowa ustaliła, że środki z konta zmarłego pobrał skarżący. Z art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR wynika natomiast – jak wskazał organ, że w każdym przypadku stwierdzenia wypłaty nienależnych lub nadmiernych płatności, należy dochodzić zwrotu płatności dokonanej na rzecz osoby nieuprawnionej. Za nieuprawnioną należy natomiast – jak wskazał organ – uznać każdą osobę, która podejmie wypłacone przez Agencję środki.

Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego zarzutów wskazał, że dokument w postaci wniosku strony o ujawnienie jego osoby w umowie dzierżawy, złożony do Agencji Nieruchomości Rolnych (ANR), który zdaniem skarżącego miał świadczyć o nabyciu gospodarstwa w ustawowym terminie, nie mógł stanowić w świetle przepisów ustawy o płatnościach dowodu potwierdzającego wstąpienie przez skarżącego do postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych wszczętego na wniosek zmarłego wnioskodawcy. Ponadto zauważył, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Agencja Nieruchomości Rolnych prowadzą odrębne, niezależne od siebie postępowania.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ I instancji art. 140 w zw. z art. 130 § 1 k.p.a. w zw. z art. 52 § 1 w zw. z art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu administracyjnym Dyrektor ARiMR podkreślił, że wniesienie skargi do sądu nie zwalnia organu I instancji, którego decyzja została uchylona na skutek decyzji kasacyjnej organu odwoławczego od obowiązku prowadzenia postępowania w sprawie przy uwzględnieniu wytycznych organu II instancji.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy dokonał analizy przepisów regulujących przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, tj. art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, w art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich oraz w art. 49 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2017 r., poz. 278 ze zm.) i wskazał, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi.

W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 65 §1 k.p.a. oraz art. 66 §1 k.p.a poprzez ich nie zastosowanie i uznanie, iż skarżący nie złożył wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania podczas gdy skarżący zawiadomił Agencję Nieruchomości Rolnych o tym, iż jest spadkobiercą zmarłego W. N. i zamiarem jego jest wstąpienie we wszystkie czynności podjęte przez spadkodawcę do dnia jego śmierci; tym samym Agencja Nieruchomości Rolnych winna przekazać tę informację zgodnie z właściwością do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa czego nie uczyniła, tym samym brak jest podstaw do przerzucenia na skarżącego odpowiedzialności za niewypełnienie przez Agencję Nieruchomości Rolnych obowiązków ustawowych.

2. naruszenia prawa materialnego:

- art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w uznaniu, iż skarżący pobrał nienależne świadczenie podczas gdy środki pochodzące z płatności bezpośrednich wpłynęły na rachunek bankowy W. N. i tym samym weszły do masy spadkowej po zmarłym W. N. a nie zostały pobrane przez skarżącego bezpośrednio od Kierownika Biura Powiatowego ARiMR i tym samym nie stanowiły nienależnego świadczenia.

- art. 27 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r., o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż D. N. nienależnie pobrał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

- art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE ) 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zinteegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie poprzez uznanie, iż istnieje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w okolicznościach sprawy, pomimo że cel w jakim zostały przyznane i sposób ich zużycia odpowiada właśnie w całości celowi w jakim zostają przyznane, to jest mają stanowić pomoc dla rolnika gospodarującego na nieruchomościach rolnych, co w okolicznościach sprawy jest bezsporne i co odpowiada w całości zamierzeniom ustawodawcy i stanowi realizację celu w jakim zostały uchwalone przepisy,

- art. 27 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r., o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji, przyjęcie, iż D. N. nienależnie pobrał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ewentualnie poprzez nieustalenie, iż przepis ten w zakresie w jakim pozwala w okolicznościach sprawy ustalić, iż rolnik gospodarujący na gruntach może zostać pozbawiony w oparciu o przepisy wsparcia bezpośredniego, co stanowi rażące naruszenie art. 2 konstytucji, w zakresie w jakim mogą być uszczuplone prawa obywatela, gwarantowane mu ustawowo jako rolnikowi w przypadku gdy spełnia wszelkie przesłanki faktyczne do ich przyznania na skutek braku koordynacji organów administracji, pomimo że nie odpadły żadne przesłanki faktyczne na skutek śmierci Spadkodawcy do przyznania wsparcia bezpośredniego i podstaw do umorzenia na skutek śmierci Spadkodawcy do wypłaty przyznanego świadczenia następcy prawnemu - rolnikowi kontynuującemu działalność rolniczą, będącym również rolnikiem - zarejestrowanym producentem rolnym od wielu lat,

- § 3a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 stycznia 2004 r., w sprawie warunków oraz trybu udostępniania danych przechowywanych w rejestrach i ewidencjach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów zmienionego Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 czerwca 2016 r., poprzez jego niezastosowania i nie uwzględnienie, że Agencja Nieruchomości Rolnych ma obowiązek udostępnić z urzędu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dane dotyczące gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwu zawarte w rejestrach lub ewidencjach prowadzonych przez Agencję Nieruchomości Rolnych oraz informacje i pisma składane przez strony mogące mieć wpływ na sytuację strony,

- nieważności postępowania bowiem pomiędzy stronami z tożsamym przedmiotem postępowania toczy się sprawa przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, sygn. akt: III SA/Wr 609/17,

- art. 9 kpa, poprzez nie przekazanie pisma Mocodawcy przez ANR Skarbu Państwa do ARiMR i niepoinformowanie Mocodawcy, ani niepouczenie go o konsekwencjach niezłożenia pisma o treści jaka została złożona do ANR Skarbu Państwa do ARIMR.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a"), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Dyrektora ARiMR utrzymująca w mocy decyzję Kierownika ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 71.293,95 zł.

Zasady ustalania i odzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności reguluje powołana na wstępie ustawa z dnia 9 maja 2018 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji rolnictwa. Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a)współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 29 ust. 1a przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2).

Warunki przyznawania płatności do gruntów rolnych – jak słusznie zauważył organ – w 2013 r. regulowała ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z 26 stycznia 2007 r. W art. 22 tej ustawy określone zostały zasady przejścia płatności na spadkobiercę w razie śmierci wnioskodawcy (spadkodawcy).

Stan faktyczny był bezsporny. W dniu [...] maja 2013 r. wpłynął wniosek W. N. o przyznanie płatności obszarowych na rok 2013. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Kierownik ARiMR przyznał wnioskodawcy jednolitą płatność obszarową oraz uzupełniającą płatność podstawową w łącznej wysokości 71.293,95 zł. Decyzja ta została odebrana [...] listopada 2013 r., a 24 stycznia 2014 r. przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy beneficjenta wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W dniu [...] maja 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął odpis skrócony aktu zgonu wnioskodawcy, z którego wynika, że zmarł on w dniu [...] września 2013 r., a więc jeszcze przed wydaniem decyzji przyznającej płatność. W dniu [...] czerwca 2015 r. Kierownik ARiMR wydał decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności na 2013 r., wszczętego wnioskiem W. N. W postępowaniu administracyjnym bezspornie także ustalono, że środki przelane na konto zmarłego wnioskodawcy zostały pobrane przez D. N. Ponadto z akt sprawy wynika, że strona nie wstąpiła do postępowania w sprawie przyznania płatności na rok 2013 w trybie art. 22 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Zgodnie z poglądami judykatury jak i doktryny decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest uznawana za decyzję nieistniejącą. Oznacza to, że nie wywołuje ona żadnych skutków prawnych, nie wchodzi bowiem do obrotu prawnego. Zmarły nie staje się, co oczywiste, beneficjentem płatności, a przekazana przez organ kwota pieniężna nie jest płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu, zrealizowaną w ramach powstałego na podstawie decyzji administracyjnej stosunku publicznoprawnego. Należy zatem podkreślić, że wobec śmierci W. N. przed wydaniem decyzji przyznającej płatność, ziściły się przesłanki prawne do uznania, że skarżący dysponował opisanymi środkami publicznymi – bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Nie zaistniał bowiem stosunek publicznoprawny skonkretyzowany indywidualnym aktem administracyjnym w postaci decyzji administracyjnej, z którego wynikałoby prawo tak W. N. jak i skarżącego do otrzymania płatności. Decyzja uznana za nieistniejącą nie może być źródłem praw. Trafnie zatem organ uznał przekazane środki publiczne na rachunek bankowy na podstawie decyzji nieistniejącej za kwotę nienależnie pobraną podlegającą zwrotowi stosownie do art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR. Kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. W rozpoznawanej sprawie pobranie nienależnego świadczenia wynikało z braku obowiązku organów do wypłaty środków pomocowych z uwagi na brak podstawy prawnej. Wydanie decyzji o przyznaniu płatności jak i dokonanie wypłaty środków nastąpiło już bowiem po śmierci wnioskodawcy.

Zdaniem Sądu za prawidłowe należało uznać stanowisko organu, zgodnie z którym w sprawie nie mogły mieć zastosowania regulacje wspólnotowe, przewidujące możliwość zwolnienia beneficjenta nienależnych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia, określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L.2009.316.65), w art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich oraz w art. 49 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2017 r., poz. 278 ze zm.).

Zgodnie z art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji WE 1122/2009 obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Podkreślić należy, że w treści art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji WE 1122/2009 prawodawca unijny posłużył się zwrotami niedookreślonymi takimi jak "pomyłka organu", czy też błąd, który "nie mógł zostać wykryty przez rolnika". Rozporządzenie nie definiuje pojęcia pomyłki organu, z tym, że w judykaturze utrwalony jest pogląd, że pod pojęciem "pomyłki organu" należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Pomyłka organu może zaistnieć zarówno wówczas, gdy np. na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych jak i wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności" (por. NSA w wyrokach z 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 584/14, z 11 października 2013 r., sygn. akt II GSK 849/12, z 11 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 1861/12 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sprawie wskazany przepis nie może mieć zastosowania, ponieważ płatność nie nastąpiła w wyniku pomyłki organu. Wydając decyzję w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich Kierownik ARiMR nie posiadał informacji o śmierci wnioskodawcy. Ponadto art. 80 ust 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 wymaga do wyłączenia obowiązku zwrotu spełnienia również drugiej przesłanki - by błąd w zwykłych okolicznościach nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Bezspornie w dacie pobrania środków skarżący posiadał wiedzę o śmierci W. N. W konsekwencji żadna z omawianych przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu płatności nie została spełniona.

Nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 rozporządzenia Rady (WE), EURATOM Nr 2988/95. Przepis ten przewiduje jako zasadę czteroletni okres przedawnienia liczony od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia spowodowane jest przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. Państwa Członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2 (ust. 3). W kontekście tej przesłanki organ słusznie zauważył, że pobranie środków z konta zmarłego beneficjenta nastąpiło nie wcześniej niż po dokonaniu ich przelewu, tj. [...] stycznia 2014 r. Postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Rejonową zakończyło się w dniu [...] czerwca 2015 r. i przed tą datą skarżący był zawiadamiany o toczącym się postępowaniu w sprawie przywłaszczenia kwoty dopłaty. Niewątpliwie nie upłynął więc czteroletni okres przedawnienia.

Zgodnie z art. 49 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549 z dnia 20 grudnia 2013 r., zwanego dalej rozporządzeniem nr 1306/2013), tj. Gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013. Zgodnie z art. 106 ust. 3 tego rozporządzenia w przypadku gdy bezpośrednia płatność przewidziana w rozporządzeniu (UE) nr 1307/2013 zostaje dokonana na rzecz beneficjenta w walucie innej niż euro, państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu walutowego ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Jak wskazał organ kurs wymiany euro na dzień 30 września 2013 r. wynosił 4,2288 zł, a zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczone na złote według tego kursu euro wynosiła 422,88 zł. W sprawie na kwotę nienależnie pobranych płatności składały się kwoty w wysokości: 65.746,84 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 5.547,11 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej. Jak zasadnie wskazał organ, każda z tych kwot niewątpliwie przekraczała równowartość 100 euro, przeliczoną na złote zgodnie z zasadą określoną w art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013. W konsekwencji nie została spełniona przesłanka uzasadniająca odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Należy zaznaczyć, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym trybem, w którym następuje określenie zmniejszeń lub nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących ze środków unijnych także krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie zadań realizowanych z funduszy unijnych. Postępowanie takie ma odrębny charakter od postępowania w przedmiocie przyznania pomocy finansowej w przypadku śmierci rolnika (wnioskodawcy). Tryb przyznawania dopłat na wypadek śmierci wnioskodawcy został w sposób wyczerpujący uregulowany w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Podkreślić przy tym należy, że po śmierci wnioskodawcy, która nastąpiła przed doręczeniem decyzji, ustawodawca dalszy bieg postępowania administracyjnego uzależnił od inicjatywy spadkobiercy. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie wszczął trybu przewidzianego w art. 22 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Słusznie podkreślił przy tym organ, że dokument w postaci wniosku strony o ujawnienie jego osoby w umowie dzierżawy, złożony do Agencji Nieruchomości Rolnych, który zdaniem skarżącego miał świadczyć o nabyciu gospodarstwa w ustawowym terminie, nie mógł stanowić w świetle przepisów ustawy o płatnościach dowodu potwierdzającego wstąpienie przez skarżącego do postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych wszczętego na wniosek zmarłego wnioskodawcy. Ponadto Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Agencja Nieruchomości Rolnych prowadzą odrębne, niezależne od siebie postępowania. W konsekwencji złożony do ANR dokument dotyczył konkretnej sprawy prowadzonej przez tą Agencję, tj. dzierżawy gruntów. Nie doszło zatem do naruszenia art. 65 § 1 k.p.a., art. 66 § 1 k.p.a. i 9 k.p.a.

W sprawie organy nie naruszyły także § 3a ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie warunków oraz trybu udostępniania danych przechowywanych w rejestrach i ewidencjach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz.90 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (dawniej Agencja Nieruchomości Rolnych), w terminie do dnia 30 czerwca danego roku, udostępnia z urzędu Agencji (ARiMR), według stanu na dzień 31 maja danego roku, dane (szczegółowo określone w tym przepisie) dotyczące gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, zawarte w rejestrach lub ewidencjach prowadzonych przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Przekazywane dane umożliwiają ARiMR dokonanie weryfikacji danych niezbędnych w postępowaniu dotyczącym płatności rolnych, w szczególności ich przyznania, wypłaty, a także ich zwrotu w przypadku nienależnego pobrania. Sam fakt przekazania takich danych nie stanowi podstawy do wszczęcia z urzędu przez ARiMR postępowania w sprawie wstąpienia spadkobiercy w miejsce zmarłego spadkodawcy, który złożył jeszcze przed śmiercią wniosek o przyznanie płatności. Rzeczą skarżącego, który chciał zgodnie z prawem uzyskać płatność przyznaną wnioskodawcy, było złożenie odpowiedniego wniosku i uruchomienie tym samym procedury weryfikacyjnej. Tym samym nie doszło także do naruszenia art. 27 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sam bowiem fakt spełniania przez skarżącego przesłanek do przyznania mu płatności nie był wystarczający do pobrania przez niego płatności przekazanych na rachunek wnioskodawcy (spadkodawcy).

Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie doszło także do nieważności postępowania z powodu tożsamych przedmiotów zaskarżenia do sądu administracyjnego. W sprawie o sygn. akt III SA/Wr 609/17 przedmiotem skargi była decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] czerwca 2017 r. (nr [...]). Wyrokiem z 14 grudnia 2017 r. skarga została oddalona. Przedmiotowa sprawa dotyczyła natomiast decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...]października 2017 r., nr [...].

W związku z powyższym należy stwierdzić, że postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, a istotne okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości. W sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, organ zobligowany był do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości wskazanej w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.