Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 3169/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Joanna Banasiewicz Sędziowie WSA - Daniela Kozłowska NSA - Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Protokolant - Anna Fijałkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2004 r. sprawy ze skarg W. B., A. B., M. B. i E. B. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o uwłaszczeniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2002 r., nr [...], 2. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [....] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek W. B., A. B., M. B. i E. B., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2002 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1994 r. wydanej w sprawie uwłaszczenia "[...]" nieruchomością stanowiącą działkę nr [...] położoną w W. – w części dotyczącej terenu objętego Hip. [...].

W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podał, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 1994 r. nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez "[...]", której następcą prawnym jest [...] SA, prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2 oraz nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2002 r. W. B , A. B., M. B. i E. B. wnieśli o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Wojewody [...] w części dotyczącej hip. nr [...] wskazując, że dotychczas nie został rozpoznany wniosek K. B. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości [...] co oznacza, że decyzja o uwłaszczeniu narusza prawa osób trzecich.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia [...] września 2002 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji o uwłaszczeniu. Rozstrzygnięcie to organ oparł na następujących przesłankach faktycznych i prawnych:

Podlegająca uwłaszczeniu działka nr [...] składa się z części hipotek o nr [...],[...], [....] i [...]. Z hipoteki nr [...] działka nr [...] objęła teren o pow. [...] m2 , co wynika z danych z ewidencji gruntów.

Według zaświadczenia Sądu Powiatowego dla W. z dnia [...] lutego 1963 r. właścicielem "nieruchomości [...]" był W. C., z tym że pod nr [...] Dz. Kw. do księgi hipotecznej wpłynął wniosek o przepisanie tytułu własności na W. C., B. J. i A. J. z tytułu dziedziczenia po W. C.

Aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1947 r. wymienieni w tym akcie spadkobiercy właściciela nieruchomości przyrzekli sprzedać nieruchomość Nr [...] K. B. z prawem substytucji do zarządzania nieruchomością. W § 7 powyższego aktu wskazano, że posiadanie prawne nieruchomości przejdzie na nabywcę z chwilą zawarcia aktu notarialnego sprzedaży.

K. B. w dniu [...] października 1948 r. złożył wniosek o przyznanie własności czasowej do powyższej nieruchomości.

Aktami notarialnymi z dnia [...] stycznia 2000 r., [...] lutego 2000 r. i [...] kwietnia 2000 r. z powołaniem się na powołany wyżej akt notarialny z dnia [....] listopada 1947 r. sprzedano spadkobiercom K. B. prawa i roszczenia do własności budynku i do ubiegania się o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntu.

Z powyższego wynika, że ani do dnia [...] grudnia 1990 r. ani w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej K. B. względnie jego spadkobiercy nie nabyli prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Przepis art. 7 ust. 2 dekretu o gruntach warszawskich dotyczył właścicieli gruntu oraz ich prawnych następców bądź osób ich prawa reprezentujących. W świetle aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1947 r. spadkobiercy K. B. nabyli tylko prawo do jej posiadania. K. B. nie legitymował się także pełnomocnictwem do działania w imieniu b. właściciela w przedmiocie wnioskowania o nabycie prawa własności czasowej.

W tej sytuacji organ uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w procesie uwłaszczenia zostały naruszone prawa osób trzecich. Zawarte w 2000 roku akty notarialne nie wywołują skutków rzutujących wstecz na stan prawny istniejący w dniu [...] grudnia 1990 r. Nie zachodzą zatem przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. B. A. B., M. B. i E. B. podnieśli, że zgodnie z tytułem wykonawczym Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia [...] grudnia sygn. akt [...], wobec spełnienia warunków określonych umową przyrzeczenia sprzedaży nieruchomości z dnia [...] listopada 1947 r. K. B. uzyskał uprawnienia do starania się o uzyskanie prawa własności nieruchomości przy ul. [...] [...]. To orzeczenie Sądu jest prawomocne i na mocy art. 365 kpc wiąże nie tylko strony i sąd, lecz także inne sądy i inne organy państwowe. Z uwagi na postanowienia dekretu o gruntach warszawskich orzeczenie to należy rozumieć jako wskazanie możliwości uzyskania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości na podstawie art. 7 ust. 2. W świetle powyższego złożenie przez K. B. wniosku o przyznanie prawa własności czasowej wywołało ten skutek, iż do czasu rozpoznania wniosku nie było możliwe przyznanie praw do nieruchomości na rzecz osób trzecich. Ponieważ w dniu [...] grudnia 1990 r. wniosek ten nie był rozpoznany, przedsiębiorstwo państwowe "[...]" nie mogło stać się użytkownikiem wieczystym gruntu. oznaczonego nr hip. [...].

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji o uwłaszczeniu.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał uprzednio zaprezentowane stanowisko, iż prawa i roszczenia sprzedano spadkobiercom K. B. dopiero aktami notarialnymi zawartymi w 2000 roku, co świadczy, że K. B. względnie jego spadkobiercy mieli w dniu [...] grudnia 1990 r. jedynie prawo do posiadania nieruchomości z mocy aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1947 r. Z kolei z tytułu wykonawczego Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia [...] grudnia 1990 r. sygn. akt., wynika, że K. B. uzyskał uprawnienia do starania się o uzyskanie prawa własności nieruchomości przy ul. [...] [...].

Decyzją z dnia [...] listopada 1968 r. Prezydium Rady Narodowej m. W. odmówiło b. współwłaścicielom prawa własności czasowej. Na skutek wniosku W. B. z dnia [...] września 1998 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 1999 r. stwierdziło nieważność tej decyzji.

Aktem notarialnym z dnia [...] marca 2001 r. ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu na rzecz W. B., A. B., M. B. i E. B.

Powyższe okoliczności wskazują na to, że decyzja uwłaszczeniowa została wydana w sytuacji, gdy istniała w obrocie prawnym decyzja z dnia [...] listopada 1968r. o odmowie przyznania b. współwłaścicielom prawa własności czasowej.

Skoro decyzja ta uległa kasacji dopiero na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [....] października 1999 r., to powstała sytuacja przewidziana w art. 145 § 1 pkt 8 kpa, dająca podstawę do wznowienia postępowania uwłaszczeniowego, a nie stwierdzenia nieważności decyzji.

Pogląd taki wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2002 r., I SA 1838/01 w uzasadnieniu którego Sąd uznał, iż wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej powoduje powstanie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 8 kpa, a nie przesłanki stwierdzenia nieważności.

Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. B., A. B., M. B. i E. B., Skarżący zarzucili naruszenie przez organ art. 156 § 1 pkt 2 kpa i wnieśli o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie nadzorczej.

W ocenie skarżących doszło do wykroczenia poza ramy kasacyjnego charakteru orzekania, bowiem organ nadzoru prowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie uprawnień osoby, która złożyła wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, mimo, iż był zobowiązany do oceny, czy wobec stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1968 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej, decyzja Wojewody [...] dotycząca uwłaszczenia nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Zdaniem skarżących, stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej o odmowie przyznania prawa własności czasowej, wydanej na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, nie stanowi podstawy wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją o uwłaszczeniu państwowej osoby prawnej lecz jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiej decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1968 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej wywołało skutek ex tunc, co oznacza, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1994 r. o uwłaszczeniu przedsiębiorstwa państwowego "[...] została wydana z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r., zgodnie z którym uwłaszczenie osoby prawnej nie może naruszać praw osób trzecich, a takimi osobami w niniejszej sprawie są skarżący. Odmowa przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdzenia nieważności tej decyzji narusza zatem art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał argumenty uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwy do rozpoznania skargi stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz przepisami postępowania administracyjnego, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Skargę należało uwzględnić, ponieważ zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2002 r. są niezgodne z prawem.

Zasadniczą kwestią dla oceny zaskarżonej decyzji jest ustalenie, jaki wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie uwłaszczenia przedsiębiorstwa państwowego "[...]" miały decyzje podjęte w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości [...] oznaczonej jako Hip. [...], objętej po zmianach w ewidencji gruntów obszarem działki nr [...] będącej przedmiotem uwłaszczenia.

Jest poza sporem, że w dniu [....] grudnia 1990 r. stan prawny przedmiotowej nieruchomości [...] wynikał z decyzji Prezydium Rady Narodowej m. W. z dnia [... ] listopada 1968 r. odmawiającej byłym współwłaścicielom prawa własności czasowej. Umożliwiło to uwłaszczenie z mocy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. przedsiębiorstwa państwowego "[...]", co Wojewoda [...] stwierdził deklaratoryjną decyzją nr [...] z dnia[...] listopada 1994 r.

Jednak decyzją z dnia [...] października 1999 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej m. W. z dnia [...] listopada 1968 r. odmawiającej byłym współwłaścicielom prawa własności czasowej. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej wywołuje skutki ex tunc, co oznacza, że decyzja ta traci moc z datą jej wydania. W niniejszej sprawie oznaczało to, że podlegał rozpoznaniu wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu i co dla niniejszej sprawy najważniejsze - nastąpiła restytucja prawa własności budynku położonego na tym gruncie. Prawo to podlega ochronie w myśl art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. W tych warunkach znajduje uzasadnienie twierdzenie, iż uwłaszczenie państwowej osoby prawnej nieruchomością, co do której zapadła decyzja o usunięciu z obrotu prawnego orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej, spełnia przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.