Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 428/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 yst. 5 pkt 1a w zw. z art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 33 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 933
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.)
article: art. 95 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 25 stycznia 2022 r. nr SKO.4106.1476.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 8 grudnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 22 listopada 2021 r. Z. T. (dalej: Strona, Skarżąca) złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w P. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem Z. J. Do wniosku zostały dołączone dokumenty, w tym orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 17 sierpnia 2017 r. uznające Z. J. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, a więc zaliczające do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolniczego z dnia 20 marca 2021 r. o przyznaniu Stronie renty rolniczej w wysokości 1063 zł (netto).

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy P., na podstawie art. 2 ust. 2, art. 17, art. 20, art. 23 ust. 4e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), decyzją

z dnia 8 grudnia 2021 r., nr [...], znak: [...] odmówił przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem. Uzasadniając swoje stanowisko, organ przytoczył obowiązujące przepisy i wskazał, że z posiadanej dokumentacji wynika, iż brat wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność ta powstała po ukończeniu 18 roku życia. Z kolei wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury w KRUS. Tym samym, mimo, że spełnione zostało część przesłanek wynikających z art. 17 przywołanej ustawy, to ustalone prawo do emerytury oraz powstanie niepełnosprawności u brata po 18 roku życia, wyklucza zdaniem organu pierwszej instancji Stronę z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od decyzji Skarżąca podniosła, że ani data powstania niepełnosprawności, ani prawo do emerytury nie wpływa jej zdaniem na sprawowanie opieki nad bratem. W związku z powyższym wniosła o pozytywne rozpoznanie odwołania i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w różnicy pomiędzy jego wysokością a pobieraną emeryturą.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 25 stycznia 2022 r., nr SKO.4106.1476.2021 utrzymało w mocy zaskarżoną doń decyzję. Kolegium uznało, że odwołanie strony nie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż orzekł to organ pierwszej instancji. Przede wszystkim wyjaśniło, że w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż wskazuje to przepis art. 17 ust. 1b ustawy, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Tym samym zdaniem organu odwoławczego nie można odmówić odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko dlatego, że niepełnosprawność jej brata powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy

o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.

Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie kwestia obowiązku alimentacyjnego między siostrą i bratem nie jest sporna, gdyż niepełnosprawny brak Skarżącej jest kawalerem i nie ma bliższej rodziny zobowiązanej do sprawowania opieki.

Kolegium zgodziło się natomiast ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że fakt posiadania przez Stronę prawa do renty rolniczej z KRUS wyłącza możliwość uzyskania przez nią prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Norma zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 1a cytowanej ustawy stanowi bowiem normę prawną o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Przepisy powołanej ustawy nie umożliwiają przy tym miarkowania, czy też uwzględniania szczególnej sytuacji finansowej bądź rodzinnej wnioskodawcy, zakładając, że w każdym przypadku nie jest możliwy zbieg świadczeń rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślono, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy jest w swej istocie przepisem jednoznacznym i kategorycznym, a co za tym idzie nie wymaga zastosowania wykładni innej niż literalna. Wyjaśniło, że przesłanką negatywną wyłączającą możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność posiadania przez osobę sprawującą opiekę prawa do emerytury. Kolegium podzieliło linią orzeczniczą, zgodnie z którą skoro ustawodawca nie wprowadził w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy żadnych wyjątków, to w przypadku posiadania ustalonego prawa do emerytury wyeliminowana będzie możliwość przyznania zarówno świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej [pic]wysokości, jak i świadczenia pomniejszonego o kwotę otrzymywanej emerytury lub renty. Okoliczność, że świadczenie emerytalne pewnej grupy osób mającej ustalone prawo do emerytury jest kwotowo niższe od świadczenia pielęgnacyjnego nie uprawnia do stosowania takich zabiegów interpretacyjnych w odniesieniu do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy, które przeczą jego treści wywiedzionej wedle dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych. Zdaniem organu odwoławczego norma wyrażona w wymienionym powyżej przepisie reguluje zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że przepis ten nie może być zastępowany w orzecznictwie sądowym poprzez wykreowanie generalnej normy ustanawiającej w tego rodzaju sytuacji uprawnienie do wyboru świadczenia przez beneficjenta, gdyż stanowiłoby to zastrzeżone dla ustawodawcy działanie prawotwórcze.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję, Skarżąca oświadczyła jedynie, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, w związku z powyższym wnosi o pozytywne rozpatrzenie odwołania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek taki złożył organ odwoławczy, a Skarżąca nie złożyła w terminie wniosku o przeprowadzenie rozprawy.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił przede wszystkim art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W tym miejscu wskazać należy, że organ odwoławczy zasadnie zwrócił uwagę, iż organ pierwszej instancji przy wydawaniu odmownej decyzji z dnia 8 grudnia 2021 r. dokonał błędnej wykładni prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. A zatem zasadnie organ odwoławczy uznał, że nie można odmówić Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko dlatego, że niepełnosprawność jej brata powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło bowiem przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.

Problemem do rozstrzygnięcia pozostaje, czy Stronie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji pobierania przez nią renty rolniczej. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że Skarżąca pobiera rentę rolniczą w wysokości 1063 zł (netto). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zaś w wysokości 1930 zł i podlega corocznej waloryzacji (art. 17 ust. 3-3d ustawy)

W tym miejscu zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych można zaobserwować zmianę w sposobie wykładni wymienionego powyżej przepisu. Pierwotnie część sądów opowiadała się za wykładnią językową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy, przyjmując zresztą analogicznie jak uczyniły to organy orzekające w rozpatrywanej sprawie, że w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury wykluczona jest prawna możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15czy z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15).

W ostatnim jednak czasie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegają potrzebę uzupełnienia wykładni językowej. W orzecznictwie wskazuje się, że powinnością organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a omawianej ustawy może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia tego przepisu naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości.

Uznając zatem, że prawo wnioskodawcy do emerytury nie zawsze będzie bezwzględnie oznaczać niespełnienie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należało rozważyć w jaki sposób ewentualnie możliwe jest przyznanie tego świadczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niejednokrotnie wyrażony był pogląd, zgodnie z którym zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19 oraz z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, CBOSA). Zatem zgodnie z tym stanowiskiem, osobie uprawnionej, posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym.

W późniejszych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny odszedł od tergo poglądu stwierdzając, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd podnoszony w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności, co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 659/20- CBOSA). Powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń czyli pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ust. 2 ustawy

z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 933) czy w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 504), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

W rozpoznawanej sprawie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Przepis ten przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 53), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z art. 17 ust. 1 tej ustawy istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wobec tego należy dokonywać takiej wykładni art.17 ust. 5 pkt 1 lit.a, która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku "osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać,

a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 tej ustawy). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z wymienionego powyżej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 omawianej ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Sąd zwraca uwagę, że w przypadku tzw. rent rolniczych art. 103 ust. 3 oraz art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 . o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mają odpowiednie zastosowanie, na mocy art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z tym, że w przypadku rent rolniczych decyzje w sprawie zawieszenia prawa do renty i wstrzymania wypłaty świadczenia wydaje Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy lub pracownik ZUS (art. 36 ust. 1 pkt 4 i 5 i ust. 2 tej ustawy). Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty rolniczej, będącej następstwem uprzedniego zawieszenia prawa do tego rodzaju renty. O możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego, prawie do złożenia wniosku o zawieszenie renty rolniczej i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ pierwszej instancji - stosownie do art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 27 ust. 5 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy – obowiązany był pouczyć stronę o powyższych zasadach, czego w niniejszej sprawie nie uczynił.

Biorąc pod uwagę powyższe stanowisko Sąd stwierdził, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia z uwagi na pobieranie przez nią renty rolniczej, bez uprzedniego pouczenia jej i wezwania do wykazania, że zawiesiła prawo do wymienionego świadczenia i wstrzymano jego wypłatę.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ na podstawie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zastosuje się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Weźmie zatem pod uwagę prawidłową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych i poinformuje skarżącą o możliwości wyboru świadczenia oraz wezwie do złożenia stosownych dokumentów, umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego, z odpowiednim pouczeniem. Następnie, w zależności od wykonania przez Skarżącą nałożonego obowiązku, rozstrzygnie sprawę.

W pierwszej jednak kolejności organy muszą dokonać oceny indywidualnej sytuacji Skarżącej dla jednoznacznego stwierdzenia, że tylko i wyłącznie fakt pobiegania przedmiotowego świadczenia emerytalnego uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy w sposób dla Niej pozytywny. W tym miejscu poczynić należy istotną uwagę, o czym wspomniał również organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż nie można tracić z pola widzenia faktu, że świadczenie pielęgnacyjne skierowanie jest ostatecznie do osób aktywnych zawodowo, bowiem stanowić ma (w pewnym stopniu) surogat wynagrodzenia. Zasadniczą przesłanką jego otrzymania jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawcę z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oznacza to, że nie każda osoba na emeryturze/rencie, która znalazła się w takiej sytuacji życiowej, iż musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny może dokonać wyboru, o którym mowa była powyżej. Świadczenie pielęgnacyjne skierowane jest do tych osób, które spełniają przesłankę rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia. Inaczej mówiąc musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy jego niepodejmowaniem a opieką nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie skupiono się natomiast wyłącznie na tej okoliczności, że skarżąca posiada prawo do renty rolniczej. Należy jednak zwrócić uwagę także na to, kiedy Skarżąca uzyskała prawo do renty rolniczej, mając na względzie, że od ponad 4 lat sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem, co wynika z informacji udzielonej przez Skarżącą w dniu 30 listopada 2021 r. (k. nr 7-5 akt administracyjnych).

Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej organ pierwszej instancji ustali, kiedy uzyskała Ona prawo do renty rolniczej. W razie ustalenia, że zrezygnowała wówczas z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym bratem, organ podejmie stosowne działania zmierzające do tego, aby Skarżąca mogła dokonać wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a rentą rolniczą. Pouczy Skarżącą o możliwości zawieszenia prawa do wymienionego świadczenia emerytalnego (art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Organ weźmie pod uwagę też to, że zawieszenie prawa do renty rolniczej, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty.

W tym stanie rzeczy, Sąd stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wskazać jeszcze należy, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl