Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3710/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Umorzono postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 161 par. 1 pkt 1, art. 193
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 35
journal: Dz.U. 2018 poz 1382
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 7, 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Sędzia NSA Paweł Miładowski, Sędzia del. NSA Anna Żak (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych Wojewody Mazowieckiego i E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 3005/18 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę kasacyjną E. S.; 2. umarza postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ze skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego; 3. zwraca Wojewodzie Mazowieckiemu ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 czerwca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 3005/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.S. (dalej skarżąca) na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, uchylił zaskarżoną decyzję.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu [...] marca 2018 r. Burmistrz W. wszczął na wniosek E. S. postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania M.S. z miejsca zameldowania na pobyt stały tj. M [...] gm. W. Postępowanie to zostało zakończone decyzją odmowną z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...]. Po rozpatrzeniu odwołania uczestniczki Wojewoda Mazowiecki zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2018 r., nr [...] orzekł o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w wyżej opisanym budynku. Uzasadniając swoje stanowisko, organ odwoławczy wskazał, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że budynek nr [...] w miejscowości M., gm. W. nie jest miejscem zamieszkania M. B. S.. Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że przedmiotowy dom nie jest centrum życiowym skarżącej, ponieważ nie mieszka w nim od [...] listopada 2017 r., a pismo z dnia [...] grudnia 2017 r., w którym wskazuje swoje aktualne miejsce zamieszkania oraz określa sposób kontaktów ojca z dziećmi, sugeruje wcześniejsze zaplanowanie przez nią wyprowadzki. Ponadto z zeznań M. K. S., W. M. oraz oświadczeń stron wynika, że skarżąca przyjechała później do omawianego domu z rodziną i znajomymi oraz zabrała należące do niej i dzieci rzeczy. Poza tym z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że działania skarżącej mające na celu jej powrót do przedmiotowego domu zintensyfikowały się dopiero po złożeniu przez jej teściową wniosku o wymeldowanie. Organ podkreślił, że skarżąca nie podjęła żadnych skutecznych kroków prawnych mających na celu powrót do miejsca pobytu stałego. Prowadzone przez policję dochodzenie w sprawie znęcania się nad nią zostało postanowieniem z [...] marca 2018 r. umorzone, skarżąca nie odwołała się od niego, a przed organem II instancji tłumaczyła, że nie wiedziała o takiej możliwości. Z racji obowiązkowego pouczenia m.in. o przysługujących prawach organ odwoławczy nie przyjął argumentacji skarżącej za wiarygodną. Kolejnym argumentem organu była okoliczność, że skarżąca nie złożyła pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania budynku nr [...] w miejscowości M., chociaż nie posiada do niego kluczy. Organ zauważył, że uzyskała ona w trakcie postępowania rozwodowego postanowienia określające sposób korzystania z domu oraz zabezpieczają drogę dojścia do niego, ale nie starała się ich skutecznie wyegzekwować.

Odnosząc się do przyczyn opuszczenia przez skarżącą domu nr [...] w miejscowości M., organ stwierdził, że ewentualne problemy występujące w pożyciu rodzinnym, poddawane są ocenie innych norm prawnych niż meldunkowe. I chociaż konflikt pomiędzy skarżącą a M. K. S. oraz uczestniczką mógł wpłynąć na jej działania, to nie zmienia to faktu, że wyprowadzenie się z miejsca pobytu stałego było jej samodzielną i dobrowolną decyzją. Organ zauważył, że dochodzenie w sprawie znęcania się nad skarżącą zostało prawomocnie umorzone, nie można zatem przyjąć, że opuściła ona miejsce stałego zameldowania wbrew własnej woli.

Mając powyższe na uwadze Wojewoda Mazowiecki uznał, że zebrany materiał dowodowy wykazał trwałe i dobrowolne opuszczenie przez M. B. S. domu nr [...] w miejscowości M., gm. W., czym wypełnione zostały przesłanki wymeldowania określone w art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Z takim stanowiskiem nie zgodziła się M. B. S. zaskarżając w całości decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i zarzucając naruszenie przepisów prawa postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie materiału dowodowego wbrew regułom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 § 1 k.p.a. w szczególności przez przeprowadzenie analizy materiału dowodowego w sposób wybiórczy, alogiczny i nieprzeprowadzenie z urzędu dowodów mogących wyjaśnić pojawiające się wątpliwości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Skarżąca pismem z dnia [...] grudnia 2018r. wniosła o przeprowadzenie dowodu m.in. z odpisów pism procesowych i orzeczeń zapadłych w postępowaniu rozwodowym toczącym się przed Sądem Okręgowym w W. pod sygnaturą [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. Wskazał, że obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych, tj. tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Przesłankami wymeldowania są więc tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych w tym przepisie, należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności ( Dz.U.z 2015r. poz. 388, ze zm.), dalej jako "ustawa o ewidencji" stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Warunkiem orzeczenia o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego jest zaistnienie przesłanek zawartych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a więc przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 tej ustawy, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Te dwa elementy, określane w piśmiennictwie mianem "corpus" i "animus", muszą występować łącznie. Zatem miejscem pobytu stałego osoby jest miejsce (lokal), w którym znajduje się jej centrum życiowe. Zamieszkiwanie w danym lokalu polega zaś na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Tak rozumiany pobyt stały stanowi podstawę obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności. Z kolei, opuszczenie przez osobę zameldowaną miejsca stałego pobytu, stosownie do przywołanego przepisu art. 35 tej ustawy, stanowi materialną przesłankę wydania przez organ decyzji o wymeldowaniu. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić zatem tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe. Zdaniem Sądu ma rację skarżąca twierdząc, że organ nie wyjaśnił wszystkich zaistniałych w sprawie wątpliwości. Nie można uznać za wystarczającą ocenę części materiału dowodowego opartej wyłącznie na przesłance "opuszczenia" przez skarżącą budynku nr [...] w M.

Z pism procesowych i orzeczeń zapadłych w postępowaniu rozwodowym toczącym się przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod sygnaturą [...] wynika, że skarżąca dążyła do umożliwienia jej przez udzielenie zabezpieczenia - korzystania z budynku. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2017r., w pkt 2 Sąd ustalił sposób korzystania ze wspólnego mieszkania stron tj z domu położonego w W. przy ul. M [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd wskazał, że wniosek o ustalenie sposobu korzystania z mieszkania był zasadny "w zakresie , w jakim doszło do uwzględnienia aktualnego korzystania z domu przez strony. Niezbędnym dla jego rozpoznania było uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek. (...) Uprawdopodobnienie roszczenia nie budziło wątpliwości, wobec chociażby wyjaśnień stron wskazujących na konflikt między nimi i korzystanie z domu dla zaspokojenia potrzeb wspólnie założonej przez ni rodziny." Uzasadniając postanowienie z dnia [...] lipca 2018r., którym - w pkt 3 - rozszerzono ustalenia co do sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, Sąd Okręgowy wskazał, że z punktu widzenia uprawdopodobnienia "nie mogło budzić wątpliwości, że M.S. dostatecznie wykazała, że w domu dalej chce mieszkać". Wskazał również, że "całokształt materiału daje podstawę do uznania za uprawdopodobnione, że wyprowadzka nie była wyłącznie wynikiem jej dobrowolnej decyzji". Sąd pierwszej instancji wskazał, że w tej sytuacji rolą organu było te kwestie wyjaśnić, a nie ocenić negatywnie, tylko z tego względu, że pozostają w sprzeczności z innymi, chociaż nie wszystkimi dowodami zebranymi w sprawie. Organ powinien wziąć pod uwagę wyżej wskazany materiał dowodowy i w ten sposób uprawdopodobnić wolę - lub jej brak – opuszczenia przez skarżącą miejsca zamieszkania. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko skarżącej, że okoliczność wynajmowania przez nią mieszkania jest spowodowana koniecznością funkcjonowania – jej i dzieci - w godnych warunkach, a nie chęcią porzucenia na stałe dotychczasowego lokum. Podobnie organ niewłaściwie, bo jako zamiar opuszczenia budynku w M. [...] i przeniesienie ośrodka życiowego, zinterpretował zabranie przez skarżącą rzeczy jej i dzieci. W tym względzie Sąd uznał za logiczne i prawdziwe wyjaśnienia skarżącej, że ubrania i rzeczy codziennego użytku były jej niezbędne do funkcjonowania. Organ chcąc ustalić czy pobyt skarżącej w lokalu w M. [...] gmina W., wynajmowanym na podstawie umowy najmu lokalu mieszkalnego z dnia [...] stycznia 2018r. ma charakter stały czy czasowy, powinien przeprowadzić w nim wizję lokalną. Przeprowadzenie wizji jest to dowód bezpośredni – tym większe jest uchybienie organu, że tego dowodu nie przeprowadził. W ocenie Sądu, Wojewoda Mazowiecki naruszył przepisy art.7, art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) –p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że organ ponownie rozpatrując sprawę winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w sposób wskazany przez Sąd.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli : Wojewoda Mazowiecki oraz E. S.

Wojewoda Mazowiecki w swojej skardze kasacyjnej zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art.35 ustawy o ewidencji poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że całokształt okoliczności faktycznych sprawy nie uzasadniał wymeldowania M.S. z przedmiotowego budynku;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art.145 par.1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art.7 i art. 77 k.p.a. poprzez uznanie, że przywołane przepisy k.p.a. zostały naruszone przez organy obu instancji.

W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewoda Mazowiecki zrzekł się rozprawy.

E. S. w skardze kasacyjnej zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego tj.art.35 ustawy o ewidencji przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuprawnionym przyjęciu, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione przesłanki z tego artykułu,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art.145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art.134 §1 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. oraz art.6, art.7, art.10, art.77, art. 80 i art.107 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie mimo kompletnego materiału dowodowego w sprawie i oparcia się na błędnych ustaleniach dotyczących statusu skarżącej i jej motywacji, co skutkowało wydaniem przez sąd orzeczenia noszącego cechy dowolności,

- art.3 § 1 i art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7,art. 8, art. 9 k.p.a. wobec uznania przez Sąd, że postępowanie organu naruszyło podstawowe zasady procedury administracyjnej tj. zasadę prawdy obiektywnej , zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd powinien tym samym zastosować środek określony w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Wniesiono także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca opuściła dom [...] grudnia 2017r. w wyniku nieporozumień między małżonkami. Od tego czasu nie jest on jej centrum interesów życiowych. Taki stan utrzymuje się od około dwóch lat i dlatego słusznie organ II instancji przyjął, że stan ten ma charakter trwały. W tej sprawie ani organy orzekające, ani sądy nie kwestionują, że to być może zachowanie męża skarżącej spowodowało jej wyprowadzenie z domu, jednak skarżąca nie poczyniła żadnych kroków prawnych i faktycznych skutkujących powrotem do miejsca zamieszkania. Stan faktyczny sprawy wskazuje, że zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny istnienia przesłanek z art.35 ustawy o ewidencji. Sam fakt wydania zabezpieczenia na rzecz M.S. korzystania z domu wydany w sprawie z powództwa M. S. M. S. o rozwód sygn. akt [...] nie ma znaczenia dla oceny stanu faktycznego tj. faktu dobrowolnego opuszczenia miejsca dotychczasowego zamieszkania przez skarżącą. Potwierdzeniem tego, że M.S. lokuje swoje centrum życiowe poza przedmiotowym domem w M. nr [...] jest również jej wniosek o podwyższenie alimentów należnych od M. S. na rzecz ich wspólnych małoletnich dzieci z uwagi na zwiększone koszty utrzymania związane z ponoszeniem kosztów najmu. Dalej skarżąca kasacyjnie wskazała, że przesłanka "opuszczenia" lokalu nie oznacza tylko fizycznego nieprzebywania w nim, ale również istnienie zamiaru opuszczenia tego lokalu z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Skarżąca M.S. godzi się na taki stan rzeczy, ponieważ nie wystąpiła z powództwem o ochronę utraconego posiadania.

Pismem z dnia [...] października 2021r. Wojewoda Mazowiecki cofnął skargę kasacyjną od powołanego na wstępie wyroku. W piśmie tym podał, że M.S. zameldowała się na pobyt stały w dniu [...] sierpnia 2021r, przy ul D. [...] w W.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W niniejszej sprawie skargi kasacyjne wywiedli zarówno Wojewoda Mazowiecki, jak i E. S.. Wojewoda cofnął swoją skargę kasacyjną.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. Stosownie zaś do art. 60 "p.p.s.a.", skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę, sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania (art. 161 § 1 pkt 1). Zgodnie z art. 193 p.p.s.a., jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również okoliczności wskazujących na to, aby cofnięcie skargi kasacyjnej przez Wojewodę Mazowieckiego było niedopuszczalne, dlatego umorzył postępowanie ze skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Sprawa ze skargi kasacyjnej E. S. mogła być natomiast rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach w niej zakreślonych.

Skarga kasacyjna E. S., analizowana w opisanym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zarzuty tej skargi kasacyjnej sprowadzają się zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, że w sprawie nie wyjaśniono czy skarżąca M.S. w sposób dobrowolny i trwały opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały.

W sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zawarto zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego, jako pierwsze podlegają rozpoznaniu zarzuty naruszenia prawa procesowego, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny sprawy przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony, można przejść do kontrolowania dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni lub zastosowania przepisów prawa materialnego. W sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego kluczowe jest rozstrzygnięcie, czy organ prawidłowo, tj. nie naruszając art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., ustalił trwały i dobrowolny charakter opuszczenia przez daną osobę konkretnego lokalu. Pozytywna odpowiedź na to pytanie implikuje bowiem konieczność zastosowania art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2018 r. poz. 1382), dalej "ustawa o ewidencji"

Przepis powyższy stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie przyjmuje się, że dla wystąpienia określonej w art. 35 ustawy o ewidencji przesłanki wymeldowania, tj. "opuszczenia miejsca pobytu stałego", konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Nie każde opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stanowi bowiem podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu. Dla stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, zadaniem organu ewidencyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania (por. wyroki NSA: z dnia 23 maja 2019 r., sygn. II OSK 1354/19; z dnia 17 lipca 2020 r., sygn. II OSK 391/20; dostępne pod adresem: cbois.nsa.gov.pl).

Jak wynika z akt sprawy, w toku postępowania rozwodowego przed Sądem Okręgowym w W. M.S. dążyła do umożliwienia jej – przez udzielenie zabezpieczenia – korzystania z domu położonego w W. przy ul. M [...]. Sąd Okręgowy w pkt. 2 postanowienia z dnia [...] listopada 2017 r. ustalił sposób korzystania ze wspólnego mieszkania stron. W pkt. 3 postanowienia z dnia [...] lipca 2018 r. rozszerzył zaś sposób korzystania ze wspólnego mieszkania, wskazując, że z punktu widzenia uprawdopodobnienia "nie mogło budzić wątpliwości, że M.S. dostatecznie wykazała, że w domu dalej chce mieszkać". Dodatkowo wskazał, że "całokształt materiału daje podstawę do uznania za uprawdopodobnione, że wyprowadzka nie była wyłącznie wynikiem jej dobrowolnej decyzji". Trudno w tej sytuacji uznawać za wykazane, że opuszczenie przez M. S. dotychczasowego miejsca pobytu miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku trafnie więc stwierdził, że organ II instancji powinien ww. kwestie wyjaśnić. Nie przesądził tym samym, że odmowa wymeldowania byłaby w niniejszej sprawie zasadna. Stwierdził jedynie, że organ odwoławczy przedwcześnie uznał, że w stosunku do M.S. mają zastosowanie przesłanki wymienione w art. 35 ustawy o ewidencji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewoda Mazowiecki nie zbadał w sposób wyczerpujący kwestii dobrowolności przy opuszczeniu mieszkania i deklarowanego zamiaru powrotu. Wojewoda w uzasadnieniu przyznał, że w niniejszej sprawie występuje konflikt rodzinny, nie podjął jednak działań mających na celu wyjaśnienie, czy zachowanie członków rodziny, tj. męża i teściowej M.S. miało wpływ na trwałe i dobrowolne opuszczenie przez nią miejsca pobytu stałego. Już sama okoliczność, że w dniu [...] listopada 2017 r. sąd cywilny udzielił M. S. zabezpieczenia w postaci uprawnienia do korzystania z przedmiotowego lokalu, a w już [...] grudnia 2017 r. opuściła ona ten lokal, zabierając ze sobą dzieci mimo niesprzyjającej do wyprowadzenia się pory roku, budzi wątpliwości, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne. Okoliczność wynajmowania mieszkania, zabranie dzieci, rzeczy nie przesądza o dobrowolności i trwałości opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Świadczy na pewno o dążeniu do zapewnienia sobie i dzieciom godnych i bezpiecznych warunków funkcjonowania.

O tym, co świadczy o opuszczeniu danego lokalu z zamiarem trwałego urządzenia swojego centrum życiowego w innymi miejscu konieczne jest poczynienie dodatkowych ustaleń, do których Sąd pierwszej instancji zobowiązał organ. W rozpoznawanej sprawie zebrany materiał nie był wystarczający do wydania przez organ odwoławczy decyzji orzekającej o wymeldowaniu M.S. z pobytu stałego. Przede wszystkim w obrocie prawnym funkcjonują orzeczenia sądu cywilnego wskazujące, że M.S. dąży do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, a okoliczności opuszczenia przez nią lokalu w dniu [...] grudnia 2017 r. nie zostały dokładnie wyjaśnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał zatem podstawy do podważenia oceny Wojewody, który uznał, że na obecnym etapie postępowania materiał dowodowy umożliwiał jednoznaczne rozstrzygnięcie, że M.S. opuściła miejsce pobytu stałego dobrowolnie i w sposób trwały. W skardze kasacyjnej tego stanowiska Sądu pierwszej instancji skutecznie nie podważono. Dlatego zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 35 ustawy o ewidencji poprzez ich wadliwe zastosowanie nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.

Okoliczność, co wynika z pisma procesowego Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2021 r., że M.S. zameldowała się w lokalu przy ul. D. [...] w W. na pobyt stały nie świadczy o wadliwości wyroku Sądu pierwszej instancji. Sądy administracyjne kontrolują bowiem rozstrzygnięcia organów administracji publicznej wg stanu faktycznego i prawnego na dzień orzekania przez te organy. Wskazana okoliczność faktyczna nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości decyzji Wojewody z dnia [...] września 2018 r. Organ weźmie ją natomiast pod uwagę orzekając ponownie w sprawie, ponieważ będzie zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień orzekania.

W tym stanie rzeczy, ponieważ skarga kasacyjna E. S. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, należało ją oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. Umorzenie postępowania ze skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego nastąpiło na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. O zwrocie Wojewodzie wpisu od skargi kasacyjnej orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, wobec spełnienia warunków wynikających z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).