Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 18/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 188, art. 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej Uniwersytetu W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 24/16 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej Uniwersytetu W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na I rok studiów stacjonarnych II stopnia 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od J. B. na rzecz Uniwersytetu W. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 września 2016 r., II SA/Wa 24/16 uchylił decyzję Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej Uniwersytetu W. z [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na I rok studiów stacjonarnych II stopnia oraz decyzję ją poprzedzającą. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że do zaskarżonych decyzji zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm., dalej "p.s.w."), stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Poza sporem pozostaje, że decyzja organu II instancji została podpisana tylko przez jednego z jej członków – Przewodniczącego - prof. dr hab. Martę Kicińską-Habior.

W ocenie Sądu, podpisanie decyzji tylko przez jednego z jej członków – Przewodniczącego, było nieprawidłowe. Decyzja administracyjna, która jest wydana przez organ kolegialny stanowi wyraz woli członków zespołu osób fizycznych składu orzekającego. W orzecznictwie NSA podkreśla się znaczenie prawidłowego podpisu decyzji, jako czynnika istotnego i koniecznego. Niewątpliwie więc, wydane w niniejszej sprawie orzeczenie Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej ds. Odwołań było dotknięte istotną wadliwością, a mianowicie brakiem koniecznego i podstawowego składnika decyzji organu kolegialnego, jakim są podpisy wszystkich jego członków. Brak ten stanowi nie tylko wadę decyzji, ale powoduje również, że traci ona charakter rozstrzygnięcia administracyjnego, będącego przejawem woli członków składu orzekającego. Nie można bowiem uznać, aby takie orzeczenie mogło stanowić wyraz woli organu kolegialnego. W takiej też sytuacji, nie można przyjąć, że mamy do czynienia z rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej przez organ kolegialny.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie została naruszona podstawowa zasada postępowania administracyjnego, a mianowicie zasada dwuinstancyjności. Zgodnie z art. 15 kpa – postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, co oznacza, że ta sama sprawa winna być dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta przez dwa organy. Zasada ta jest zasadą konstytucyjną, art. 78 Konstytucji RP stanowi bowiem: "Każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa". W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się, że jej celem jest zagwarantowanie jednostce, której statusu prawnego dana sprawa dotyczy (tj. stronie), prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji do organu wyższej instancji w celu sprawdzenia (skontrolowania) prawidłowości orzeczenia (vide: wyrok TK z 15 maja 2000 r., SK 29/99, OTK 2000, nr 4, poz. 110). Ustanowiona w Konstytucji zasada dwuinstancyjności jest realizowana w postępowaniu administracyjnym poprzez jej wyrażenie w art. 15 kpa. Ogólnie można zaś przyjąć, że istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Także w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że istota dwuinstancyjności polega nie tylko na dwukrotnym merytorycznym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, lecz także na rozpoznaniu jej przez dwa organy. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 listopada 1992 r., V SA 721/92, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 95). Właściwe wypełnienie zasady dwuinstancyjności wymaga bowiem podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez dwa różne organy.

W okolicznościach niniejszej sprawy i w świetle poczynionych wcześniej rozważań nie można uznać, aby ten warunek został spełniony. Rodzaj wadliwości, którą zostało dotknięte orzeczenie organu odwoławczego powoduje, że nie można uznać, aby doszło do rozstrzygnięcia i rozpoznania sprawy administracyjnej przez organ kolegialny (brak przejawu woli członków składu orzekającego). Zaskarżona decyzja, rozstrzygająca w takiej sytuacji, co do istoty sprawy, musi być uznana za wadliwą. Tym bardziej, że zaskarżona decyzja, tak samo jak utrzymane przez nią w mocy rozstrzygnięcie wydziałowej komisji rekrutacyjnej, orzekła również o nieprzyjęciu skarżącego w poczet studentów studiów II stopnia UW. W pełni zasługiwał na uwzględnienie zarzut skarżącego, iż organ całkowicie pominął fakt, iż skarżący posiada absolutorium potwierdzające ukończenie studiów na kierunku "biologia" na Wydziale Biologii Uniwersytetu im. A. w P. Organ nawet nie podjął próby oceny istoty sprawy, a mianowicie zaniechał dokonania wykładni sformułowania "równorzędny", o którym mowa w § 13 ust. 1 pkt 4 uchwały Senatu UW z 21 maja 2014 r. nr 239 w zw. z art. 169 ust. 1 pkt 2 p.s.w. Brak jakiegokolwiek odniesienia się do uzyskanego przez skarżącego absolutorium i poprzestanie wyłącznie na wykładni językowej, z pominięciem wykładni celowościowej i systemowej, czyni również zaskarżoną decyzję wadliwą. W żaden sposób nie można założyć, że racjonalny ustawodawca osobie z uzyskanym absolutorium na kierunku "biologia" zamyka drogę do studiów II stopnia (policencjackich). Oczywistym i logicznym jest, że ukończenie przez skarżącego studiów na Uniwersytecie im. A. w P. na Wydziale Biologii nie może zostać unicestwione poprzez uznanie, że brak uzyskania dyplomu zamyka skarżącemu drogę do studiów II stopnia. Ocena organu, iż skarżący powinien zacząć edukację od początku, tj. od I roku studiów I stopnia i ewentualnie ubiegać się o zaliczenia przedmiotów zaliczonych wcześniej na Uniwersytecie im. A., kłóci się nie tylko z zasadami logiki i celowości, ale też z zasadą racjonalnego gospodarowania i wydatkowania środkami publicznymi, które Skarb Państwa przeznacza na edukację.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła Uczelniana Komisja Rekrutacyjna Uniwersytetu W., zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 p.s.w. w zw. z art. 169 ust. 2 p.s.w. w zw. z § 35 ust. 5 Uchwały nr 239 Senatu Uniwersytetu W. z 21 maja 2014 r. w sprawie warunków i trybu postępowania rekrutacyjnego na studia pierwszego stopnia, jednolite studia magisterskie i studia drugiego stopnia na Uniwersytecie W. w roku akademickim 2015/2016 (Monitor UW z 2014 r., poz. 114 ze zm., dalej "Uchwała rekrutacyjna") przez błędną wykładnię i w rezultacie niewłaściwe zastosowanie – skutkujące uchyleniem zaskarżonej decyzji – przez błędne przyjęcie, że Przewodnicząca Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej nie była upoważniona do podpisania zaskarżonej decyzji w imieniu Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, gdy upoważnienie do podpisania tej decyzji wynika wprost z § 35 ust. 5 ww. uchwały rekrutacyjnej w zw. z art. 169 ust. 2 p.s.w.

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 p.s.w. w zw. art. 78 Konstytucji RP przez błędną wykładnię i w rezultacie niewłaściwe zastosowanie, ponieważ:

a) doszło w sprawie do uchybienia zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy decyzję pierwszej instancji wydała Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna Wydziału Biologii UW, zaś na skutek odwołania od niej decyzję wydał organ drugiej instancji tj. Uczelniana Komisja Rekrutacyjna;

b) uchybieniem zasadzie dwuinstancyjności jest podpisanie zaskarżonej decyzji przez Przewodniczącą Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, podczas gdy upoważnienie do podpisania tej decyzji wynika wprost z § 35 ust. 5 ww. Uchwały rekrutacyjnej w zw. z art. 169 ust. 2 p.s.w., a jednocześnie treść zasady dwuinstancyjności nie odnosi się do kwestii podpisywania decyzji, lecz do obowiązku dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia. Oznacza to też wadliwe wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku w świetle art. 141 § 4 p.p.s.a.

3) art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) przez przeprowadzenie przez Sąd I instancji kontroli działalności organów Uczelni w oparciu o inne kryterium niż kryterium zgodności decyzji tych organów z prawem (legalności), tj. o kryterium celowości, gospodarności oraz słuszności;

4) art. 134 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 62 pkt 1 p.p.s.a. przez wadliwe przedstawienie stanu faktycznego sprawy w wyniku nieskompletowania przez Sąd materiałów niezbędnych do rozpatrzenia sprawy, co doprowadziło do orzekania przez WSA w Warszawie na gruncie wadliwie ustalonego stanu faktycznego sprawy;

5) art. 151 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i nie oddalenie skargi przez WSA w Warszawie, w sytuacji, gdy nie doszło do uchybień uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz

6) art. 169 ust. 1 pkt 2 p.s.w. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż uzyskanie absolutorium może być uznane za tytuł równorzędny do tytułu magistra, licencjata, inżyniera w rozumieniu tego przepisu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że WSA pominął jednak istotny dla wyniku sprawy § 35 ust. 5 Uchwały rekrutacyjnej (Monitor UW z 2014 r., poz. 114 ze zm., http://monitor.uw.edu.p1/Lists/Uchway/Attachments/1225/M.2014.l14.U.239.pdf), wydanej na podstawie art. 169 ust. 2 p.s.w. Wskazany przepis stanowi, że "decyzję w sprawie odwołania od decyzji komisji rekrutacyjnych podejmuje UKR. Decyzja UKR jest ostateczna. UKR może upoważnić przewodniczącego do podpisywania w jej imieniu decyzji w sprawie odwołań". Przepis ten określa tryb rekrutacji w granicach upoważnienia wynikającego z art. 169 ust. 2 p.s.w. Praktyka Uniwersytetu W. i jego Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej jest zgodna z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 12 kwietnia 2016 r., I OSK 2929/15 NSA wskazał, iż z uwagi na to, że organ kolegialny działa in corpore, podpis pod decyzją powinien być zasadniczo złożony przez wszystkich członków organu kolegialnego, jednak odstępstwo od tej zasady może zostać ustanowione przez senat uczelni na podstawie delegacji ustawowej do określenia trybu rekrutacji. Podkreślono, że również w doktrynie dopuszczono możliwość upoważnienia przez uczelnie przewodniczącego komisji rekrutacyjnej do podpisywania decyzji w jej imieniu (zob. P. Dańczak, Decyzja administracyjna w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, Warszawa 2015, s. 228-230). Tego rodzaju praktyka obowiązuje nie tylko na Uniwersytecie W., ale również na innych uczelniach. Zatem, podpisanie zaskarżonej decyzji nastąpiło zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a., gdyż podpis złożono stosownie do regulacji szczególnej § 35 ust. 5 ww. Uchwały rekrutacyjnej znajdującej podstawę w art. 169 ust. 2 p.s.w. Tego rodzaju modyfikacja wpisuje się w zasadę "odpowiedniego" a nie bezpośredniego stosowania k.p.a. w szkole wyższej, jak określa to art. 207 ust. 1 p.s.w.

Zaznaczono jednocześnie, że choć zaskarżona decyzja została podpisana przez Przewodniczącą UKR, to sprawa została rozpoznana przez tę Komisję działającą in pleno. To bowiem ta Komisja wydała decyzję, co potwierdza materiał administracyjny sprawy, zaś Przewodnicząca ją podpisała. Sprawa została zatem dwukrotnie rozpatrzona – najpierw w pierwszej instancji, a następnie wskutek odwołania w drugiej instancji. Nie została wobec tego naruszona zasada dwuinstancyjności. Uznać zatem należy, że Sąd pierwszej instancji powołał wadliwy wzorzec normatywny dla oceny okoliczności podpisania decyzji przez Przewodniczącą Komisji. Skutkowało to niedochowaniem obowiązku właściwego wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku w rozumieniu art. 141 § 4 p.p.s.a.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, co oznacza obowiązek zweryfikowania jej stanu faktycznego, który stosownie do art. 141 § 4 p.p.s.a. zostaje przedstawiony zwięźle w uzasadnieniu wyroku. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wadliwie zweryfikował stan faktyczny sprawy, orzekając według stanu niezgodnego z rzeczywistością. Sąd ten nie uwzględnił bowiem, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji Przewodnicząca UKR – prof. dr hab. M. K.-H. będąca prorektorem UW ds. studentów i jakości kształcenia była upoważniona przez tę Komisję do podpisywania w jej imieniu decyzji w sprawach odwołań. Uchybienie to było konsekwencją naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 62 pkt 1 p.p.s.a. przez nieskompletowanie akt i dowodów niezbędnych do rozpatrzenia sprawy, co uniemożliwiło prawidłowe ustalenia stanu faktycznego, a co za tym idzie, prawidłowe rozpoznanie sprawy. Skoro WSA w Warszawie powziął wątpliwość co do umocowania Prorektora ds. studentów i jakości kształcenia do podpisywania decyzji w imieniu UKR, to winien był wezwać organ do przedłożenia takiego upoważnienia obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, czego Sąd ten jednak nie uczynił. Warto zaznaczyć, że okoliczność upoważnienia ww. piastuna organu do podpisania decyzji nie była objęta zarzutami skargi, a zatem przedmiotem sporu między stronami, który wymagałby z urzędu przesłania przez organ stosownego upoważnienia, skoro nie było ono przez strony kwestionowane.

Skarżąca kasacyjnie dopiero z uzasadnienia zaskarżonego wyroku dowiedziała się, że kwestia upoważnienia Przewodniczącej UKR do podpisywania decyzji w imieniu Komisji wzbudziła wątpliwości Sądu pierwszej instancji. Dlatego upoważnienie to przedkłada jako załącznik do niniejszej skargi kasacyjnej. Podkreślić należy, że Sąd I instancji kontroluje decyzję według stanu prawnego i faktycznego z dnia jej wydania. Tym samym w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie istniało uchybienie wytknięte przez WSA w Warszawie w postaci braku upoważnienia Przewodniczącej UKR do podpisania decyzji w imieniu tej Komisji.

W orzecznictwie zauważa się, że naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. może nastąpić poprzez dokonanie kontroli działalności innej niż administracji publicznej, na podstawie innego kryterium niż zgodność z prawem czy też innego niż wynikające w danej sprawie z ustawy szczególnej (wyrok NSA z 22 czerwca 2016 r., I OSK 2469/14; wyrok NSA z 13 października 2015 r., II OSK 312/15; wyrok NSA z 12 marca 2010 r., I FSK 322/09). W ocenie skarżącej kasacyjnie w sprawie doszło do naruszenia przez Sąd I instancji wskazanej normy. O powyższym jednoznacznie świadczy następujący fragment uzasadnienia wyroku: "Ocena organu, iż skarżący powinien zacząć edukację od początku, tj. od I roku studiów I stopnia i ewentualnie ubiegać się o zaliczenia przedmiotów zaliczonych wcześniej [...], kłóci się nie tylko z zasadami logiki i celowości, ale też z zasadą racjonalnego gospodarowania i wydatkowania środkami publicznymi, które Skarb Państwa przeznacza na edukację." Dalszy wywód uzasadnienia wyroku wskazuje, że Sąd zakwestionował decyzję Uniwersytetu jako faktycznie ("de facto") "zmuszające" skarżącego do ponownego podjęcia studiów "od początku". Abstrahując od wadliwości takiego zapatrywania Sądu, wszak skarżący dobrowolnie pragnie ubiegać się o przyjęcie na studia drugiego stopnia, wskazać należy, że tego rodzaju argumentacja nie znajduje oparcia w prawie pozytywnym i wydaje się jedynie słusznościowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił się również naruszenia prawa materialnego, tj. art. 169 ust. 1 pkt 2 p.s.w. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uzyskanie przez kandydata absolutorium może być uznane za tytuł równorzędny do tytułu magistra, licencjata, inżyniera w przypadku ubiegania się o przyjęcie na studia drugiego stopnia. Takie stanowisko nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Zgodnie z art. 169 ust. 1 pkt 2 p.s.w. do odbywania studiów w uczelni może być dopuszczona osoba, która spełnia warunki rekrutacji ustalone przez uczelnię oraz ma tytuł magistra, licencjata, inżyniera lub równorzędny i spełnia warunki określone na podstawie ust. 2 (uchwale rekrutacyjnej Senatu) – w przypadku ubiegania się o przyjęcie na studia drugiego stopnia. Użyte przez ustawodawcę określenie "równorzędny" odnosi się zatem do tytułu zawodowego. "Tytułem równorzędnym" w rozumieniu ww. art. 169 ust. 1 pkt 2 p.s.w. nie jest zatem absolutorium. Powyższe zapatrywanie w pierwszej kolejności potwierdza wykładnia systemowa. Przepisy § 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 1 września 2011 r. w sprawie tytułów zawodowych nadawanych absolwentom studiów, warunków wydawania oraz niezbędnych elementów dyplomów ukończenia studiów i świadectw ukończenia studiów podyplomowych oraz wzoru suplementu do dyplomu (Dz. U. 2011 r., poz. 1167) określają jednoznacznie, jakie tytuły zawodowe nadaje się absolwentom studiów pierwszego stopnia. Powyższe potwierdza załącznik nr 8.3. do ww. rozporządzenia, który enumeratywnie wymienia "Tytuły nadawane absolwentom szkół wyższych":

W p.s.w. "absolutorium" nie tylko nie ma ustawowej definicji, ale w ogóle nie występuje w rozumieniu etapu procesu kształcenia. W Regulaminie Studiów na Uniwersytecie W. z 22 kwietnia 2015 r. (Monitor UW poz. 71) w § 2 pkt 1 wskazano, że absolutorium to spełnienie wymagań planu studiów, z wyłączeniem zaliczenia ostatniego cyklu seminarium dyplomowego z powodu niezłożenia pracy dyplomowej przewidzianej programem kształcenia i zdania egzaminu dyplomowego. Uzyskanie absolutorium jest więc elementem procesu mającego na celu uzyskanie tytułu magistra, licencjata, inżyniera lub równorzędnego; w żaden jednak sposób nie może być zrównane z uzyskaniem kwalifikacji pierwszego lub drugiego stopnia.

Organ, przed wydaniem decyzji, dokonał wnikliwego i starannego ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Skarżący w toku postępowania rekrutacyjnego dostarczył dokumenty wskazujące jedynie na to, że w 1991 r. zdał wszystkie wówczas wymagane egzaminy na studiach jednolitych na kierunku biologia UAM w P., przewodniczący Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Wydziału Biologii UW spotkał się osobiście ze skarżącym, jak również skontaktował się telefonicznie z Prodziekan do spraw studenckich UAM w P. i ustalił, iż skarżący nie ukończył studiów na tym Uniwersytecie (nie złożył pracy dyplomowej i nie zdał egzaminu dyplomowego), a obecnie, w związku z upływem czasu i powstaniem znacznych różnic programowych, nie jest możliwe przywrócenie skarżącego w prawach studenta na jego macierzystej Uczelni. Niezaprzeczalnym faktem jest, że skarżący nie uzyskał kwalifikacji pierwszego, ani drugiego stopnia – albowiem nigdy nie ukończył studiów przez uzyskanie tytułu zawodowego. Zgodnie z art. 2 pkt 8 p.s.w., studia drugiego stopnia to forma kształcenia, na którą są przyjmowani kandydaci posiadający co najmniej kwalifikacje pierwszego stopnia, kończącą się uzyskaniem kwalifikacji drugiego stopnia. Stosownie zaś do ustawowej definicji, zawartej w art. 2 pkt 18f p.s.w., kwalifikacje pierwszego stopnia to efekt kształcenia na studiach pierwszego stopnia, zakończonych uzyskaniem tytułu zawodowego licencjata, inżyniera lub równorzędnego określonego kierunku studiów i profilu kształcenia, potwierdzony odpowiednim dyplomem. Temu założeniu odpowiadają warunki i tryb postępowania rekrutacyjnego na studia w roku akademickim 2015/2016. Zostały one określone, zgodnie z art. 169 ust. 2 p.s.w., w Uchwale rekrutacyjnej, zaś szczegółowe kryteria naboru na stacjonarne studia II stopnia na kierunku biologia w roku akademickim 2015/2016 zawarte zostały w dziale II pkt 1.5 załącznika nr 1 do uchwały nr 239 Senatu Uniwersytetu W. z 21 maja 2014 r. Zgodnie z nimi o przyjęcie na pierwszy rok studiów drugiego stopnia mogą się ubiegać osoby, które uzyskały dyplom licencjata, magistra, inżyniera lub dyplom równoważny na dowolnym kierunku. W niniejszej sprawie J. B. nie posiada takiego dyplomu, który potwierdzałby posiadanie tytułu zawodowego równoważnego tytułowi licencjata, inżyniera czy licencjata.

Wykładnia dokonana przez Sąd I instancji podważa dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, które zaznacza, że nadanie tytułu zawodowego stanowi rozstrzygnięcie komisji egzaminu dyplomowego będące w istocie decyzją administracyjną (postanowienie NSA z 30 stycznia 2015 r., I OSK 74/15; wyrok NSA z 22 grudnia 1999 r., I SA 841/99, OSP 2002, z. 5, poz. 71; postanowienie NSA z 12 czerwca 1992 r., SAB/Po 41/91, OSP 1994, z. 4, poz. 69; uchwała składu 7 sędziów SN z 18 listopada 1982 r., III CZP 26/82, OSPiKA 1983, z. 11, poz. 248 z aprobującą glosą J. Homplewicza). Jest ono również podzielane w literaturze przedmiotu (zob. P. Dańczak, Decyzja administracyjna ..., op. cit., s. 280-281, 286). Nie sposób zaś przyjąć, że udzielenie absolutorium następuje w drodze opisanej decyzji administracyjnej. Skoro nie jest tego rodzaju rozstrzygnięciem, to uzyskanie absolutorium nie może być traktowane jako zdobycie tytułu zawodowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. B. wniósł o: 1) jej oddalenie w całości jako bezzasadnej; 2) uchylenie wyroku sądu I instancji w części, w jakiej nie rozstrzygnął on o wnioskach skargi, a w szczególności w zakresie wniosku o stwierdzenie nieważności uchwały Senatu Uniwersytetu W. nr 239 w zakresie regulacji zawartej w § 31 ust. 2 w zw. z art. 169 ust. 1 pkt 2 p.s.w. ze względu na nieważność postępowania w tej jego części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz 3) zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 615 zł. Zawarł w niej obszerną polemikę z zarzutami skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie są trafne.

W pierwszej kolejności należy podzielić zarzut naruszenia art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 p.s.w. w zw. z art. 169 ust. 2 p.s.w. i § 35 ust. 5 Uchwały nr 239 Senatu Uniwersytetu W. z 21 maja 2014 r. w sprawie warunków i trybu postępowania rekrutacyjnego na studia pierwszego stopnia, jednolite studia magisterskie i studia drugiego stopnia na Uniwersytecie W. w roku akademickim 2015/2016. Rzeczywiście, zasadą jest, że zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a. decyzję organu kolegialnego wymagają podpisu wszystkich członków tego organu biorących udział w podjęciu danej decyzji, jednakże tylko w sytuacji, w której nie ma przepisu szczególnego, który stanowi inaczej. Stanowisko to nie budzi najmniejszych wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego począwszy od początku lat 80. ubiegłego wieku.

Taki właśnie wyjątek od zasady ogólnej ma miejsce w rozpoznawanej sprawie i wynika on z § 35 ust. 5 Uchwały nr 239 Senatu Uniwersytetu W. z 21 maja 2014 r., która znajduje swoje umocowanie prawne w delegacji ustawowej zawartej w art. 169 ust. 2 zd. 1 p.s.w., który stanowi, że Senat uczelni ustala, w drodze uchwały, warunki, tryb oraz termin rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji, w tym prowadzonej w drodze elektronicznej, dla poszczególnych kierunków studiów. Jak słusznie zauważył NSA wyroku z 12 kwietnia 2016 r., I OSK 2929/15 regulacja uchwały, że UKR może upoważnić przewodniczącego do podpisywania w jej imieniu decyzji w sprawie odwołań mieści się w ustawowym upoważnieniu senatu uczelni do ustalenia trybu przeprowadzenia rekrutacji, zawartym w art. 169 ust. 2 zd. 1 p.s.w.

Skoro decyzja Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej Uniwersytetu W. z [...] listopada 2015 r. nr [...] jest niewadliwą decyzją organu odwoławczego, to jest rzeczą oczywistą, że w postępowaniu administracyjnym przed organami Uniwersytetu W. nie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności.

Także zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 169 ust. 1 pkt 2 p.s.w. przez błędną wykładnię ma usprawiedliwione podstawy. Ustawa p.s.w. nie zna pojęcia "absolutorium". Nie jest to ani termin języka prawnego, ani języka prawniczego na gruncie tej ustawy. Natomiast w języku potocznym w odniesieniu do toku studiów oznacza sytuację studenta, który uzyskał wszystkie wymagane zaliczenia i zdał wszystkie przewidziane tokiem studiów egzaminy, co umożliwia mu przystąpienie do egzaminu końcowego warunkującego nadanie mu tytułu zawodowego magistra, licencjata, inżyniera, lekarza lub równorzędnego. W żadnym razie uzyskanie absolutorium nie oznacza ani ukończenia studiów wyższych, ani uzyskania wyższego wykształcenia. Należy je rozumieć jako ukończenie toku studiów wyższych bez uzyskania dyplomu. Zatem osoba, która uzyskała absolutorium jest w dalszym ciągu studentem do momentu, w którym zda egzamin końcowy, a komisja nada jej właściwy dla danego kierunku studiów albo do czasu skreślenia jej z listy studentów.

Trafnie zatem organy Uniwersytetu przyjęły, że skarżący nie spełnia wskazanej w art. 169 ust. 1 pkt 2 p.s.w. przesłanki posiadania tytułu magistra, licencjata, inżyniera lub równorzędnego, warunkującej przyjęcie na studia II stopnia.

Wobec stwierdzonych naruszeń prawa w postępowaniu przed Sądem I instancji za zasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie.

Pozostałe zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Z tych względów i wziąwszy pod uwagę fakt, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę na podstawie art. 188 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.