Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 496/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 23a ust. 1, 2, 5, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2020 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody z dnia [...] października 2019 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r., znak [...], wydana w przedmiocie ustalenia, że świadczenia rodzinne, które Skarżąca pobrała za okres od 1 października 2015 r., do 31 sierpnia 2016 r., na dziecko S. K., w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 1141,00 zł, są świadczeniami rodzinnymi nienależnie pobranymi oraz zobowiązania wyżej wymienionej do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Organ odwoławczy ustalił w uzasadnieniu swej decyzji, iż Burmistrz na mocy decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r., przyznał Skarżącej zasiłek rodzinny na dziecko S. K. na okres od 1 stycznia 2015 r., do 31 październik 2015 r. Natomiast decyzją z dnia [...] września 2015 r. w/w Organ przyznał skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dziecko na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. Następnie Burmistrz decyzją z dnia [...] marca 2017 r. uchylił decyzję własną z dnia [...] stycznia 2015 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego od dnia 1 września 2015 r. do dnia 31 październik 2015 r. O uchyleniu decyzji zadecydowało uzyskanie przez Organ informacji o podleganiu ojca dziecka - P. K. - ustawodawstwu Wielkiej Brytanii w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 września 2015. Decyzją pochodzącą także z dnia [...] marca 2017 r. Burmistrz uchylił również własną decyzję z dnia [...] września 2015 r., od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 października 2016 r. Uchylenie tej decyzji także było spowodowane tym, że w/w Organ uzyskał informację o podleganiu P. K. ustawodawstwu Wielkiej Brytanii od dnia 1 września 2015.

Następnie Wojewoda na mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2018 r., znak : [...], orzekł o przyznaniu skarżącej na dziecko zasiłku rodzinnego za okres od 1 września 2015 r. do 30 września 2015 r., a jednocześnie orzekł o odmowie przyznania tego zasiłku na dziecko w okresie od 1 październik 2015 r., do 31 październik 2015 r. Decyzją wydaną tego samego dnia Wojewoda odmówił przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko S. K. w okresie od 1 listopada 2015 r., do 31 sierpnia 2016 r. Wojewoda w uzasadnieniu podanych wyżej decyzji stwierdził, iż w dniu [...] września 2017 r. podjęto decyzję tymczasową w sprawie zasad pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych i wniosek J. K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego został przesłany do instytucji właściwej w Wielkiej Brytanii celem jego rozpatrzenia. W druku z dnia [...] lipca 2018 r., instytucja brytyjska poinformowała Wojewodę, że prawo do pobierania świadczeń na terenie Wielkiej Brytanii ustało z dniem 28 październik 2013 r., a Pani K. nie nadesłała wniosku o brytyjski zasiłek rodzinny - wniosek o zasiłek w Wielkiej Brytanii pozostawiono zatem bez rozpatrzenia. Wskazano także, że jeżeli osoba nie odpowiada na pismo właściwej instytucji to uniemożliwia to wydanie decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego. Ponieważ wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych został pozostawiony bez rozpatrzenia za granicą, to brak jest możliwości jednoznacznego ustalenia wysokości przysługujących tam świadczeń. W związku z powyższym, że J. K. nie uzupełniła dokumentacji we właściwym czasie to instytucja brytyjska odmówiła rozpatrzenia wniosku, a to uniemożliwia stwierdzenie czy można stronie przyznać świadczenie rodzinne zgodnie z ustawodawstwem mającym zastosowanie z tytułu pierwszeństwa. Mając to na uwadze oraz ze względu na brak decyzji o wysokości świadczeń przyznanych w Wielkiej Brytanii, Organ nie może ustalić czy w Polsce będzie przysługiwać stronie dodatek dyferencyjny.

W konsekwencji opisanych wyżej rozstrzygnięć, Wojewoda decyzją z dnia [...] października 2019 r., znak [...], ustalił, że świadczenia rodzinne, które pobrała J. K. od 1 października 2015 r., do 31 sierpnia 2016 r., na dziecko S. K. w kwocie 1141 zł, są świadczeniami rodzinnymi nienależnie pobranymi. Jednocześnie zobowiązano Stronę do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 1141 zł wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że informacje przesłane przez J. K. nie mają wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie decyzji ze względu na fakt, iż odmowa prawa do świadczeń rodzinnych jest konsekwencją niespełnienia przez stronę obowiązku uzupełnienia dokumentów wymaganych przez instytucję brytyjską, co z kolei uniemożliwia stwierdzenie czy J. K. spełnia warunki do przyznania świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem mającym zastosowanie z tytułu pierwszeństwa. Mając powyższe na uwadze oraz ze względu na brak decyzji o wysokości świadczeń przyznanych w Wielkiej Brytanii, Organ nie mógł ustalić czy stronie będzie przysługiwać dodatek dyferencyjny w okresie od 1 listopad 2015 r. do 31 sierpnia 2016 r. Podkreślono, że decyzje Wojewody, na podstawie których odmówiono stronie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dziecko, stały się już ostateczne, co stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W odwołaniu od decyzji Wojewody pełnomocnik J. K. podkreśliła, iż decyzja organu jest niesłuszna bowiem nie bierze pod uwagę szeregu istotnych w sprawie okoliczności. W okresie od 1 październik 2015 r. do 31 sierpnia 2016 r., wnioskodawczyni wraz dzieckiem przebywała w Polsce i nie brała na dziecko żadnych świadczeń z instytucji brytyjskiej w okresie, za który żąda się od niej zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych. Strona nie miała też żadnych środków do życia bowiem nie brała zasiłków rodzinnych na dziecko, a w szczególności na terenie Wielkiej Brytanii. Jest zdaniem Odwołującej się sprawą niedopuszczalną, aby organ, który wydał decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych następnie nie wiadomo z jakich powodów domagał się zwrotu tych świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu w/w odwołania decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Wojewody. W uzasadnieniu stwierdzono, że decyzje Wojewody o odmowie przyznania świadczeń rodzinnych, wobec braku ich zaskarżenia przez stronę postępowania stały się ostateczne. Organ I instancji stwierdził zgodnie z harmonogramem wypłat świadczeń rodzinnych, że strona pobrała świadczenia rodzinne w okresie od 1 października 2015 r. do 31 sierpnia 2016 r. Kolegium mając na uwadze, że w sprawie wydano decyzje uchylające decyzje stanowiące podstawę do dokonania tych wypłat, a następnie orzeczono o odmowie przyznania wskazanych świadczeń to należało stwierdzić, że świadczenia te zostały wypłacone bez podstawy, jaką stanowić może jedynie decyzja administracyjna. Podkreślono także, iż stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji, gdy uprawniony pobierze nienależnie świadczenia rodzinne to jest zobowiązany do ich zwrotu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) skarżąca strona, działając poprzez pełnomocnika matkę C. S. zaskarżyła w całości decyzję SKO oraz decyzję Wojewody w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zarzucono decyzjom naruszenie przepisów, a w szczególności przepisów prawa materialnego o świadczeniach rodzinnych. Podkreślono również niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego. Ponadto wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości. Organ II instancji nie zwrócił w ogóle uwagi, że od września 2015 r., skarżąca przebywała w Polsce a w tym okresie nie pobierała żadnego zasiłku rodzinnego z zagranicy, a jedynie zasiłek rodzinny w Polsce. Skarżąca w okresie, za który żąda się od niej zwrotu świadczeń rodzinnych nie miała żadnych dochodów i innych środków do życia, gdyż nie miała żadnego zasiłku rodzinnego na dziecko zarówno w Wielkiej Brytanii i w Norwegii. Organ II instancji nie ustalił też czy były mąż skarżącej pobierał zasiłek rodzinny, a to mogłoby mieć wpływ na ostateczną decyzję w tej sprawie. Zdaniem Skarżącej to organ podejmując decyzję o przyznaniu zasiłku rodzinnego winien zebrać wszelką dokumentację. Zarzuciła także, że orzekające organy nie uwzględniły okoliczności, że w okresie za który żąda się od niej zwrotu pobranych świadczeń nie miała żadnych dochodów i środków do życia, nie pobierała żadnych zasiłków na dziecko. Nie ustalono nadto czy były mąż pobierał zasiłek rodzinny, co mogłoby mieć wpływ na ostateczną decyzję w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium zawnioskowało o jej oddalenie i podtrzymało w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna z przyczyn, które należało dostrzec i uwzględnić z urzędu.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 365). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Organy obu instancji swe rozstrzygnięcia oparły na normie prawa materialnego wyrażonej w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111; zwana dalej u.ś.r.). Zastosowany przepis wiąże się z instytucją koordynacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego. Istota przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie polega na stworzeniu unijnego, jednolitego, ponadpaństwowego systemu zabezpieczenia społecznego, który zastępowałby państwowe przepisy w tej kwestii, ale pozwala na harmonijne współistnienie różnych państwowych systemów, stanowiąc zespół zasad i norm, których zadanie polega na tym, by osoba zamieszkując i podejmując pracę w różnych państwach o odmiennych przepisach w zakresie zabezpieczenia społecznego, nie poniosła w związku z tym uszczerbku w swoich uprawnieniach, które nabyła podlegając różnym systemom zabezpieczenia społecznego (tak Małysa-Sulińska Katarzyna, Kawecka Anna i Sapeta Joanna. Art. 23(a). W: Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz. LEX, 2015.).

W myśl zastosowanego w sprawie skarżącej art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Okoliczności w jakich ma miejsce nienależnie pobrane świadczenie określa zaś art. 30 ust. 2 w/w który w pkt 3 stanowi: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Przypadek, o jakim mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. to sytuacja, w której wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tym przypadku, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższe reguły wynikają z normy art. 23a ust. 1 u.ś.r., która to obliguje organ właściwy do przekazania wniosku o przyznanie świadczenia wraz z dokumentacją wojewodzie, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, czyli w państwie członkowskim Unii Europejskiej, EOG lub w Szwajcarii.

W obszarze powyższych przepisów SKO potwierdziło dokonaną przez Organ pierwszej instancji wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. stwierdzając w uzasadnieniu swej decyzji, że do wydania decyzji w oparciu o powyższy przepis wystarczające jest, aby wydano decyzje o uchyleniu decyzji stanowiących uprzednio podstawę do wypłaty świadczeń rodzinnych, a następnie by orzeczono o odmowie przyznania tych świadczeń.

Sąd nie zgadza się z taką interpretacją przepisów u.ś.r. oraz przepisów w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej. Wymaga podkreślenia, iż celem przepisów normujący instytucję koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres czasu. WSA nie podziela stanowiska, wg którego świadczenie nienależnie pobrane będzie występować już w sytuacji, gdy uprawniony może wyłącznie potencjalnie w świetle reguł dotyczących koordynacji uzyskać świadczenie w innym państwie. Trzeba mieć na uwadze, iż podstawowym celem przepisów o koordynacji jest eliminowanie sytuacji kumulacji świadczeń. Jeżeli do takiej kumulacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego nie doszło, to nie można mówić o konieczności realizacji celów tych regulacji i stwierdzać, że uprawniony pobrał świadczenia w sposób nienależny, aby następnie zobowiązywać go do zwrotu.

Należy rozróżnić sytuację świadczeniobiorcy, który dopiero występuje o świadczenie oraz sytuację gdy do wypłaty świadczenia już doszło na mocy decyzji ostatecznej. Przepis art. 23a ust. 1 u.ś.r. obliguje organ właściwy do rozpoznania wniosku o świadczenie rodzinne do przekazania złożonej dokumentacji wojewodzie, jeżeli wnioskodawca lub członek jej rodziny przebywa w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w rozpoznawanym przypadku do rozpoznania wniosku i wypłaty świadczeń doszło w trakcie wykonywania działalności gospodarczej przez ojca dziecka skarżącej w jednym z krajów członkowskich Unii Europejskiej. Nie jest kwestionowane przez Stronę, że P. K. - ojciec dziecka - rozpoczął w Wielkiej Brytanii działalność gospodarcza od dnia 8 września 2015 r. i następnie prowadził ją w okresie zasiłkowym. W czasie, za który skarżąca zdaniem Organów pobrała nienależne świadczenia zamieszkiwała na terenie Polski. Zaskarżone do WSA decyzje dotyczą więc okresów przeszłych w jakich nastąpiło uzyskanie przez stronę korzyści na podstawie decyzji organów krajowych, zaś kontrolowane przez Sąd rozstrzygnięcia tych korzyści stronę i jej rodzinę pozbawiają, poprzez zobligowanie do zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Okoliczność przyznania korzyści mocą decyzji ostatecznej oraz ich wypłaty i w rezultacie także skonsumowania przez uprawnionego, nie może pozostać objęta dla wykładni przepisów u.ś.r. o świadczeniach nienależnie pobranych. Mając to na uwadze, Organy przed zastosowaniem wobec strony art. 32 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. powinny jednoznacznie ustalić czy miała miejsce faktyczna kumulacja świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, której mają przeciwdziałać przepisy o koordynacji świadczeń. Wymaga bowiem podkreślenia, że zgodnie z pkt 12 preambuły rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1; zwane dalej rozporządzeniem w sprawie koordynacji), w świetle zasady proporcjonalności należy zadbać o to, by zasada uwzględniania okoliczności lub wydarzeń nie prowadziła do obiektywnie nieuzasadnionych rezultatów ani do kumulacji świadczeń tego samego rodzaju za ten sam okres. Natomiast według pkt 13 preambuły do w/w rozporządzenia, zasady koordynacji zasad muszą gwarantować, że osoby przemieszczające się we Wspólnocie a także osoby pozostające na ich utrzymaniu i osoby pozostałe przy życiu zachowują prawa i korzyści już nabyte i te, które są w trakcie nabywania. Powyższe motywy znajdują odbicie w art. 10 rozporządzenia w sprawie koordynacji, który stanowi, że o ile nie określono inaczej, niniejsze rozporządzenie nie przyznaje ani nie utrzymuje prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za jeden i ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego.

W świetle przyjętego za podstawę skontrolowanych decyzji art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., czyli przepisu wyrażającego definicję świadczenia nienależnie pobranego, aby uznać świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane w przypadku ustalenia, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji, niezbędne jest wykazanie przez organ zaistnienia trzech kumulatywnych przesłanek. Wykazanie tych przesłanek w toku postępowania wyjaśniającego w istocie warunkuje wydanie decyzji obligującej do zwrotu wypłaconych świadczeń rodzinnych. Do powyższych przesłanek należy :

1) wypłata stronie świadczenia rodzinnego;

2) podstawą tej wypłaty ma być decyzja, która następnie została przez organ właściwy uchylona w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

3) wypłacone świadczenia obejmują okres od dnia uzyskania uprawnienia do świadczeń rodzinnych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia w kraju.

Kluczowym dla sprawy zwrotu świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jest ustalenie przez organ podlegania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 1, 2, 5 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.). Stawia to przed organami wymóg wskazania przepisu obowiązującego w państwie obcym, który wyraźnie uprawnia pracownika przybywającego z innego państwa członkowskiego jako świadczeniobiorcę oraz ustalenia aktu (rozstrzygnięcia bądź czynności) organu lub instytucji państwa obcego, o przyznaniu świadczenia rodzinnego "zagranicznego" wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu. Innymi słowy, konieczne jest wyjaśnienie czy nastąpiło rzeczywiste przysporzenie w sytuacji kumulacji świadczeń rodzinnych. Natomiast samo wynikające z normy generalnej i abstrakcyjnej obowiązującej w państwie członkowskim UE uprawnienie do świadczeń rodzinnych, nie będzie automatycznie przesądzać o uznaniu wypłaconych w Polsce świadczeń rodzinnych za nienależnie pobranych i w konsekwencji zobowiązaniu do ich zwrotu.

Do powyższego wniosku prowadzą wyniki wykładni celowościowej i systemowej użytego przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. zdania : stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie. Zdaniem WSA, w powyższym wyrażeniu zakodowana została sytuacja takiej osoby, która posługiwała się uprawnieniem skonkretyzowanym w akcie stosowania prawa, stanowiącym podstawę wypłaty przez instytucję obcą świadczeń analogicznych do świadczeń rodzinnych. Dlatego też w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia uznać można jedynie te świadczenia rodzinne, które zostały wypłacone za te same okresy w Polsce oraz w innym państwie członkowskim UE.

Dopuszczenie innej możliwości wykładni art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. prowadziłoby do wniosków niedających się pogodzić z zasadami racjonalności prawodawcy oraz regułami wykładni systemowej przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych. Należy mieć na uwadze, że akceptacja możliwości żądania zwrotu świadczeń rodzinnych w zakresie, w jakim nie zostały one wypłacone na terenie innego państwa, wyraźnie szkodziłaby interesom osób korzystających z pomocy i zaprzeczałoby roli świadczeń rodzinnych jako formy pomocy społecznej państwa na rzecz osób najbardziej potrzebujących (por. wyrok z 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 582/10, LEX). Nie tylko nie osiągnięto by w takiej sytuacji ustalonego wyżej celu przyświecającego przepisom o koordynacji, ale pogarszając sytuację świadczeniobiorców, w sposób logicznie nieuzasadniony osłabiono by zasadę ochrony korzyści słusznie nabytych. Dlatego nie można zaakceptować stanowiska, że samo przebywanie ojca dziecka w kraju członkowskim UE w związku z wykonywanym tam zatrudnieniem czy działalnością gospodarczą, automatycznie przesądza o właściwości tego kraju, jako uprawnionego do wypłaty należnych świadczeń rodzinnych oraz o pobraniu w Polsce świadczeń rodzinnych w sposób nienależny (por. wyrok WSA w Opolu z 13 lutego 2012 r. o sygn. II SA/Op 771/11, LEX).

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 68 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1; zwane dalej rozporządzeniem w sprawie koordynacji), w przypadku zbiegu praw do świadczeń, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo, przy czym uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo. Zatem słusznie stwierdza WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 700/09, niepubl., w sprawie powstałej na gruncie stosowania art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. oraz rozporządzenia Radu (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (Dz. Urz. UE L. z 1972 r. Nr 74, poz. 1 ze zm.), w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, że reguły mające na celu zapobieganiu nakładaniu się świadczeń rodzinnych mają zastosowanie jedynie w zakresie, w jakim bezpodstawnie nie pozbawiają osób zainteresowanych świadczeń przyznanych im przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego. Sąd w przytoczonym wyroku zwrócił uwagę, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości w swoich orzeczeniach na tle interpretowania przepisów rozporządzeń Rady nr 1408/71 i nr 574/72, podkreślał, iż zastosowanie ww. rozporządzeń w żadnym razie nie może prowadzić do wywoływania skutków negatywnych, w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń przysługujących im na mocy wyłącznie ustawodawstwa krajowego. Ten sam wniosek należy według składu orzekającego odnosić do aktualnie obowiązujących przepisów rozporządzenia w sprawie koordynacji świadczeń, bowiem zastąpiły one uprzednio obowiązujące art. 75, 76, 77 i 78 rozporządzenia (EWG) z dnia 14 czerwca 1971 r. nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. UE L. z 1972 r. Nr 74, poz. 1 ze zm.).

W rezultacie, reguła prawna mająca przeciwdziałać kumulacji świadczeń rodzinnych, poprzez zobligowanie strony do zwrotu świadczeń wypłaconych, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny (tak słusznie wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 października 2018 r., o sygn. II SA/Bd 948/18, CBOSA). Również WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 10 lutego 2010 r., o sygn. II SA/Rz 874/09, zasadnie konstatuje, iż uprzednio obowiązujący przepis art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71, automatycznie nie pozbawia członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w miejscu zamieszkania. Odmowa przyznania świadczeń mogłaby mieć miejsce, gdyby w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny przyznane byłyby świadczenia w kraju zatrudnienia skarżącej. Powyższe poglądy jako przekonująco wyargumentowane i znajdujące oparcie w obowiązujących przepisach WSA w całości podziela i uznaje za własne.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie przytoczone powyżej regulacje materialnoprawne zostały naruszone z tej przyczyny, iż w odniesieniu do Skarżącej nie wykazano poprzez zastosowanie przepisów K.p.a. o postępowaniu wyjaśniającym podstaw normatywnych, aby kategorycznie stwierdzić, że wypłacone świadczenia rodzinne zostały przez nią pobrane na dziecko w sposób nienależny. Dlatego też zobligowanie Strony do zwrotu w myśl postanowień przytoczonego wyżej art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. należy uznać za przedwczesne.

Orzekający w sprawie Wojewoda stwierdził zaistnienie przesłanek powstania nienależnie pobranego świadczenia o jakich mowa w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. mimo, że w jego ustaleniach brakuje jakichkolwiek informacji na temat przepisów obowiązujących w państwie obcym przewidujących w sposób wyraźny uprawnienie dziecka J. K. do przewidzianych tam świadczeń. W decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczeń rodzinnych ustalono, że niemożliwym jest stwierdzenie czy Skarżąca spełnia warunki uzyskania świadczenia rodzinnego zgodnie z ustawodawstwem mającym zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, bowiem w/w nie odesłała wniosku o brytyjski zasiłek rodzinny i został on pozostawiony bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], stwierdzono iż Instytucja Brytyjska drukiem [...] z dnia [...] marca 2018 r. poinformowała Organ, że Pani K. nie dosłała wszystkich potrzebnych dokumentów do wydania decyzji; prawo do pobierania świadczeń na terenie Wielkiej Brytanii zakończył się z dniem 28 października 2013 r. czyli przed rozpoczęciem istotnego dla sprawy okresu zasiłkowego. Informacje te są zbieżne z oświadczeniami Strony składanymi przed Organami oraz przed Sądem o nie pobieraniu przez nią w okresach podanych w decyzjach żadnych kwot zasiłków z Instytucji brytyjskich. Organy przyjmując za pewne to, że na rzecz dziecka Skarżącej nie były wypłacane jakiekolwiek świadczenia odpowiadające wypłaconym w Polsce świadczeniom rodzinnym, nie podjęły się trudu wyjaśnienia czy . K., który przebywał w Wielkiej Brytanii uzyskał na podstawie aktu tamtejszej instytucji świadczenia rodzinne na dziecko, co mogłoby skutkować niedozwolonym prawnie skumulowaniem wypłaconych świadczeń. Dopiero bowiem taki akt wraz z dowodami przyjęcia wypłaty świadczeń będących odpowiednikami polskich świadczeń rodzinnych, umożliwiałoby konkretyzację przepisów u.ś.r. o świadczeniach nienależnie pobranych.

Skarżąca wyraźnie podkreślała w treści swego odwołania, że nie uzyskała prawa do świadczeń brytyjskich. Treść tych oświadczeń powinna ukierunkować Organ odwoławczy na rozważenie kwestii podstawowej, czyli wystąpienia sytuacji kumulacji świadczeń polskich i zagranicznych. SKO odnosząc się do tych twierdzeń przyjęło jednak taką interpretację przepisów, która pozwala na stosowanie przepisów u.ś.r. o świadczeniach nienależnie pobranych, jeżeli ojciec dziecka był tylko "potencjalnie" uprawniony do świadczeń w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Już tylko "potencjalność" uprawnienia ma otwierać organom drogę do zobowiązania świadczeniobiorcy do zwrotu wypłaconych na podstawie ostatecznych decyzji świadczeń rodzinnych w Polsce wraz z odsetkami, choćby świadczenia zagraniczne nigdy nie były przyznane i tym samym wypłacone. Stanowisko SKO stoi jednak w wyraźnej opozycji do motywów jakimi kierował się prawodawca unijny stanowiąc przepisy rozporządzenia w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a w szczególności z gwarancjami, że osoby przemieszczające się we Wspólnocie, osoby pozostające na ich utrzymaniu, zachowują prawa i korzyści już nabyte.

Kolegium oraz Wojewoda przyjmując błędną wykładnię przepisów dotyczących koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego, nie zweryfikowały kwestii skonkretyzowania ewentualnych uprawnień ojca dziecka skarżącej, czym naruszyły przepisy o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., które wraz z przepisami prawa materialnego art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. obligowały do poczynienia ustaleń na temat tego czy za okres od 1 października 2015 r. do 31 sierpnia 2016 r. ojciec dziecka skarżącej otrzymał świadczenia rodzinne od instytucji brytyjskich. Zweryfikowanie faktu rzeczywistej, a nie potencjalnej kumulacji świadczeń, pozwalałoby na jednoznaczne stwierdzenie, że świadczenia rodzinne w Polsce były świadczeniami nienależnie pobranymi.

Zatem decyzje Organów obu instancji wydano przedwcześnie, bowiem bez zweryfikowania tego czy nastąpiło nienależne pobranie świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, uzasadniające zobowiązanie skarżącej do zwrotu pobranych w Polsce świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.

Wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego wynikają z ustalonej przez Sąd wykładni przepisów prawa materialnego oraz związanych z tym, a wskazanych w treści uzasadnienia braków na temat sytuacji świadczeniowej strony skarżącej. Jednoznaczne ustalenie tego czy Ojciec dziecka skarżącej pobierał świadczenia w Wielkiej Brytanii w zaznaczonym w rozstrzygnięciach decyzji okresie czasu, pozwoli na skonkretyzowanie norm prawa materialnego w oparciu o wyżej przytoczone regulacje prawne.

Powyższe motywy zadecydowały o konieczności uwzględnienia skargi na podstawie art. 134 § 1, art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.