Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 247/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 4, 5, 7 lit.a, pkt 18, art. 9 ust. 2 i ust. 4, art. 23
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 3
journal: Dz.U. 2011 nr 205 poz 1212
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
article: art. 3 pkt 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 września 2013 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r., nr [...] podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 2 pkt 4, pkt 5, pkt 7 lit. a, pkt 18, art. 9 ust. 2, ust. 4, art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212) oraz art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez [...], od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 2013 r., oznaczonej nr [...], orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane przez [...] świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone w okresie od 01.11.2011 r. do 30.09.2012 r. na [...] w łącznej kwocie 5.500,00 zł oraz o zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. W motywach uzasadnienia podano, że decyzją oznaczoną nr [...] z dnia [...] 2013 r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] orzekł, że [...] pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 września 2012 r. na [...] w łącznej kwocie 5.500,00 zł oraz zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, regulujące zasady orzekania o przyznawaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zasady orzekania o zwrocie świadczeń nienależnych, jak również na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, mówiące o sposobie ustalania dochodu strony. Organ wskazał, że do strony mają zastosowanie przepisy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2011 r. wobec ustalenia prawa do świadczeń w październiku 2011 r. Organ pierwszej instancji oparł swe rozstrzygnięcie na ustaleniu, iż strona w październiku 2011 r. uzyskała dochód z tytułu podjęcia zatrudnienia w wysokości 1.689,38 zł i dochód ten należało uwzględnić w dochodzie rodziny za rok poprzedzający okres zasiłkowy. Strona przedłożyła umowę o pracę i zaświadczenie o dochodach dopiero w sierpniu 2012 r. Po zsumowaniu dochodów organ pierwszej instancji ustalił, że dochód na osobę w rodzinie wyniósł 879,77 zł, a zatem przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, co było podstawą do orzeczenia o nienależnych świadczeniach.

Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie w ustawowym terminie wniosła [...], nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu i wskazując, że jej wynagrodzenie za październik 2011 r. w kwocie 1.689,44 zł było jednorazowe i nigdy się nie powtórzyło. Duża ilość godzin nadliczbowych spowodowana otwarciem nowej placówki wygenerowała tak wysoką kwotę wynagrodzenia. Skarżąca wskazała, że wynagrodzenie przy umowie na 3/4 etatu wynosi ok 1.050,00 zł netto. Dochód za 2011 r. wyniósł 4.804,73 zł co dało 400,40 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała ponadto, iż jest samotną matką a koszty utrzymania jej i dziecka są wysokie i znacznie przekraczają uzyskiwane dochody.

Organ pierwszej instancji, nie znajdując podstaw do uchylenia bądź zmiany swej decyzji, odwołanie wraz z aktami przesłał organowi odwoławczemu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekające w sprawie stwierdziło, że warunki i tryb przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz kwestie nienależności pobrania świadczeń określają przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.), dalej "ustawa".

Na wstępie wskazano, iż zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212) sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Ustawa zmieniająca weszła w życie 1 stycznia 2012 r. Ponieważ uprawnienie strony do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustalone zostało decyzją z października 2011 r., tak więc wobec strony należało zastosować przepisy ustawy sprzed zmiany, co właściwie zrobił organ pierwszej instancji.

Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 7 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2011 r. ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty,

e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 8 ustawy świadczenie z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy, który trwa od 1 października do 30 września następnego roku kalendarzowego.

Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 18 ustawy uzyskaniem dochodu jest m.in. uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. c).

Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 i ust. 2 świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Do ustalenia wysokości dochodu mają więc zastosowanie przepisy art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992), także w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2011 r. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochodem rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma treść art. 9 ust. 4 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2011 r., zgodnie z którym w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub osobę uprawnioną pozostającą pod opieką opiekuna prawnego prawo do świadczeń z funduszu ustala się na podstawie dochodu rodziny lub osoby uprawnionej powiększonego o uzyskany dochód.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

W sprawie niniejszej bezspornie ustalono, że [...] na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] 2011 r., oznaczonej nr [...] pobierała na rzecz dziecka – [...] świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00 zł miesięcznie w okresie zasiłkowym 2011/2012. Orzekając o przyznaniu stronie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wzięto pod uwagę dochód rodziny za 2010 r. wynikający z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] [...] 2011 r., zgodnie z którym dochód strony w 2010 r. wyniósł 841,38 zł.

W dniu 29 sierpnia 2012 r. [...] przedłożyła w MOPS w [...] umowy o pracę z dnia [...] 2011 r. oraz z dnia [...] 2011 r. zawarte pomiędzy stroną, a firmą [...] wraz z zaświadczeniem wystawionym przez pracodawcę - listą płac za październik 2011 r., z której wynika, że za miesiąc październik 2011 r. strona otrzymała wynagrodzenie w wysokości 1.689,44 zł netto. Strona jest zatrudniona od 26 września 2011 r.

Powyższe ustalenia stanowiły podstawę do wszczęcia przez organ pierwszej instancji w dniu 13 września 2012 r. postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i wydania decyzji z dnia [...] 2012 r., oznaczonej nr [...]. Decyzją tą organ pierwszej instancji zmienił swoją decyzję przyznającą stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego (z dnia 13 października 2011 r.) w części dotyczącej terminu przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego i stwierdził, że świadczenia przysługują stronie do dnia 31 października 2011 r.

Decyzja powyższa w wyniku jej zaskarżenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] została uchylona, a postępowanie organu pierwszej instancji w sprawie umorzone (decyzją Kolegium z dnia [...] 2012 r., sygn. akt [...]). Kolegium podjęło takie rozstrzygnięcie wskazując, iż wydanie decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia możliwe jest tylko z mocą od wydania decyzji, zaś niedopuszczalna jest zmiana decyzji przyznającej świadczenia z datą wsteczną (ex tunc). Brak bowiem dla takiego rozstrzygnięcia podstawy prawnej, w szczególności nie może nią być art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało, iż w przypadku konieczności orzekania o przyznanych świadczeniach wstecz, organ pierwszej instancji powinien zastosować procedurę dotyczącą nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli zachodzą ku temu przesłanki.

Następnie organ pierwszej instancji zawiadomieniem z dnia 19 grudnia 2012 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych [...] w okresie zasiłkowym 2011/2012 i zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia [...] 2013 r. orzekł o świadczeniach nienależnych.

Orzekając o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepisy materialne i proceduralne oraz prawidłowo w okolicznościach niniejszej sprawy orzekł o obowiązku zwrotu świadczeń nienależnych.

Podstawą ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w zakresie dochodu strony jest przepis art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odsyłający do przepisu art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992), zgodnie z którym należy brać pod uwagę przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Kierując się wskazanymi przepisami organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił dochód strony na podstawie załączonego do wniosku zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, dokumentującego dochód za 2010 r. (jako rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy) uzyskany przez [...]. Na tej podstawie organ ustalił, że dochód wnioskodawczym w 2010 r. wyniósł łącznie 841,38 zł, co dało miesięczną kwotę dochodu w przeliczeniu na członka rodziny w wysokości 70,11 zł.

Jak wynika z przedłożonych przez stronę umowy o pracę i zaświadczenia o dochodzie - listy płac z października 2011 r., strona uzyskała w październiku 2011 r. dochód w wysokości 1.689,44 zł. [...] przedłożyła te dokumenty dopiero w sierpniu 2012 r., ubiegając się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na kolejny okres zasiłkowy 2012/2013. Kierując się przepisami art. 2 pkt 18 lit. c ustawy uzyskaniem dochodu jest m.in. uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec uzyskania przez stronę dochodu z tytułu zatrudnienia w październiku 2011 r., należało ten dochód uwzględnić w dochodzie rodziny, którym zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (stosowanym tu na podstawie art. art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny, uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zgodnie ze wskazanym powyżej art. 9 ust. 4 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub osobę uprawnioną pozostającą pod opieką opiekuna prawnego prawo do świadczeń z funduszu ustala się na podstawie dochodu rodziny lub osoby uprawnionej powiększonego o uzyskany dochód. Tak więc dochód uzyskany przez stronę w październiku 2011 r., wynikający z zaświadczenia o dochodach wystawionym przez pracodawcę, wynoszący 1.689,44 zł, należało doliczyć do kwoty 70,11 zł, stanowiącej przeciętny miesięczny dochód rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy. Miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem 1.759,55 zł, zaś dochód na osobę w rodzinie wyniósł 879,77 zł. Tym samym dochód przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące 725 zł na osobę w rodzinie. Wobec powyższego świadczenia pobrane przez B. B. za okres od 1 listopada 2011 r. (od miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód uzyskano) do końca okresu zasiłkowego (30 września 2012 r.) stanowią świadczenia nienależnie pobrane, podlegające na mocy art. 23 ust. 1 ustawy zwrotowi wraz z odsetkami.

Odnosząc się do podniesionego przez stronę faktu jednorazowego uzyskania wyższego dochodu (wyłącznie w październiku 2011 r. jak twierdzi strona), zgodnie z brzmieniem zastosowanych w niniejszej sprawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2011, nie było możliwości innego zakwalifikowania i przeliczenia dochodu strony, niż zrobił to organ pierwszej instancji, a następnie Kolegium.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że na mocy art. 23 ust. 8 ustawy strona może zwrócić się o udzielenie ulgi w spłacie świadczeń nienależnych. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W stosunku do powyższej decyzji, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła [...]. Skarżąca wskazała na art. 9 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym świadczenie przysługuje osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 725,00 zł. Dochodem rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Pojęcie "dochodu uzyskanego" wyjaśnia przepis art. 2 pkt 18 ustawy. Przepis ten stanowi, że przez "uzyskanie dochodu" należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane zdarzeniami w tym przepisie wymienionymi, w szczególności rozpoczęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawa nie precyzuje jednak sposobu obliczania dochodu. Następnie skarżąca wskazała, że w świetle przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, obowiązujących do 31 grudnia 2011 r. tj. do czasu wejścia w życie ustawy zmieniającej, uzależnione jest od wysokości przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Oznacza to, że ustawodawca przyjął jako kryterium uprawniające do świadczeń średni miesięczny dochód rodziny, liczony w stosunku rocznym, niezależnie od tego, czy dochód rodziny uzyskiwany był w danym roku kalendarzowym przez całe 12 miesięcy, czy też nie oraz niezależnie od tego, czy dochód ten był taki sam w poszczególnych miesiącach. Zsumowanie, zgodnie z przepisami ustawy dochodów za cały rok i podzielenie tak obliczonej kwoty przez 12 miesięcy, a następnie przez liczbę członków rodziny pozwala na ocenę sytuacji rodziny w dłuższym okresie. Skoro przepisy te prawo do świadczeń uzależniają od średniego miesięcznego dochodu w przeliczeniu na członka rodziny za cały rok kalendarzowy, to takie same kryteria stosowane być muszą w przypadku obliczania dochodu po uwzględnieniu "dochodu uzyskanego". Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający okres świadczeniowy, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. Na taki sposób obliczania dochodu wskazują m.in.: wyrok II SA/Lu 571/11 - Wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 listopada 2011r.; wyrok I SA/Wa 2342/11 wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2012 r., wyrok IISA/Lu440/12 wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2012 r.; wyrok IIISA/Gd330/12 - wyrok WSA z Gdańska z dnia 9 lipca 2012 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało w całości swoje stanowisko, wyrażone w treści zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] 2013 r. oraz wskazując, że skarga nie jest zasadna i wniosło o jej oddalenie. W motywach przytoczono taką samą argumentację, jak w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sądy administracyjnego sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej.

Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z decyzji wydanej w pierwszej instancji jej podstawę prawną stanowiły powołane w decyzji i jej uzasadnieniu przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r Nr 1 poz. 7 ze zm.) oraz rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy z dnia 7 lipca 2010 r. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2012 r. Stosując te przepisy organ pierwszej instancji powołał się na normę art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W oparciu o przepisy ustawy i rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją organ dokonał ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie, stwierdzając następnie, że dochód ten przekracza przewidziane w art. 9 ust. 2 ustawy kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia. Utrzymując tę decyzję w mocy Samorządowe kolegium Odwoławcze wskazało na tożsamy sposób ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie.

W ocenie Sądu, mając na względzie fakt, że uprawnienie strony do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostało ustalone decyzją z [...] 2011 r., organ słusznie przyjął, że wobec strony należało zastosować przepisy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r.

Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2011 r.) nienależnie pobrane świadczenie - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty,

e) wypłacone w przypadka o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 cytowanej ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Przed wejściem w życie wskazanej nowelizacji przepisy art. 9 ust. 1-4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowiły, że: świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo (ust. 1), świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (ust. 2), w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub osobę uprawnioną pozostającą pod opieką opiekuna prawnego prawo do świadczeń z funduszu ustala się na podstawie dochodu rodziny lub osoby uprawnionej powiększonego o uzyskany dochód (ust. 4).

W myśl art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ilekroć w tej ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych, zaś dochód rodziny oznacza dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych.

Odpowiednie unormowania w tym przedmiocie zawiera art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Według art. 3 pkt 2 ostatnio wymienionej ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2012 r. dochód rodziny oznaczał przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Jednocześnie wydane na podstawie art. 15 ust. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836) w § 12 przewidywało, iż:

1. w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń;

2. do wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający uzyskanie przez członka rodziny dochodu oraz wysokość uzyskanego dochodu;

3. w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu.

W rozpoznawanej sprawie nie można jednakże uznać za prawidłowy sposobu, w jaki przepisy określające warunki nabywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją zostały zinterpretowane i zastosowane w postępowaniu administracyjnym.

Należy zauważyć, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy spełnieniu innych przesłanek ustawowych, przysługuje jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W zakresie pojęcia dochodu i dochodu rodziny omawiana ustawa w art. 2 pkt 4 i 5 odwołuje się do ich znaczenia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 3 pkt 2 ostatnio wymienionej ustawy dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należy przez to rozumieć okres świadczeniowy, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 7 września 2007r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub osobę uprawnioną pozostającą pod opieką opiekuna prawnego prawo do świadczeń z funduszu ustala się na podstawie dochodu rodziny lub osoby uprawnionej powiększonego o uzyskany dochód (art. 9 ust. 4 ustawy). Przy tym § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przewidywał, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, gdyż zgodnie z ustaleniami organów skarżąca we wrześniu 2011 r. podjęła pracę, uzyskując w miesiącu październiku 2011 r. wynagrodzenie w kwocie 1689,44 zł, które – zdaniem organów – spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania świadczenia. Na tle analogicznej sytuacji w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 czerwca 2012 r. II SA/Lu 440/12 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądownictwa Administracyjnego) zasadnie zwrócono uwagę, że rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (w tym powołany przepis § 12) zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 15 ust. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Delegacja ta upoważniała ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia: sposobu i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i wstrzymywania jego wypłaty, sposobu ustalania dochodu uprawniającego do świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz wzorów wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, a także składanych wraz z tym wnioskiem oświadczeń i zaświadczeń.

Zakres spraw przekazanych do kompetencji organu naczelnego dotyczył więc tylko ustalenia sposobu i trybu postępowania a także dalszych kwestii wymienionych w art. 15 ust. 9 ustawy, lecz organ ten nie mógł ustanowić innych niż w ustawie kryteriów dochodowych i sposobu ustalania ich.

Z literalnego brzmienia przepisu § 12 rozporządzenia wynika, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny. Zastosowanie tego przepisu z pominięciem reguł wynikających z ustawy (ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny w roku kalendarzowym) oznaczałby, iż o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego decydowałyby nie wielkości określone w ustawie, lecz suma przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie (uzyskanego uprzednio w roku kalendarzowym) oraz dochodu uzyskanego przez członka rodziny za pełny przepracowany miesiąc. Natomiast, skoro ustawową podstawą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to również w przypadku uzyskania dochodu, a zatem w sytuacjach określonych w art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 i 3 rozporządzenia, dochód ten należy liczyć według wymienionych wcześniej kryteriów - w stosunku rocznym. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. W ten sposób zostanie obliczony dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód, jak przewiduje to art. 9 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie ma znaczenia, czy dochód uzyskiwany był przez całe 12 miesięcy oraz czy dochód ten był taki sam w poszczególnych miesiącach. Nie może natomiast dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy dochód z jednego czy z dwóch miesięcy będzie decydował o prawie do świadczenia alimentacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 grudnia 2010r., sygn. akt II SA/Lu 582/10, LEX nr 753903, a także wydane na tle analogicznych regulacji odnoszących się do świadczeń rodzinnych wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r. I OSK 1321/10, LEX nr 744973 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 maja 2009 r., II SA/Lu 201/09, LEX nr 580289), Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2011 r., IV SA/Wr 525/11, CBOSA i in.).

W rozpatrywanej sprawie organy administracji działając z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., nie ustaliły dochodu rodziny uprawnionego w sposób przedstawiony powyżej. Spowodowało to, że przepisy prawa materialnego, w tym art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia zostały wadliwie zastosowane.

Wskazane uchybienia skutkowały koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji dokona ustaleń niezbędnych dla oceny spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy, z uwzględnieniem przedstawionych wyżej rozważań i wniosków.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" i litera "c" oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

H.B.4.10.2013 r.