Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 861/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.2 ust 1 lit, b
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 105 par.1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Łukasz Trochym, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2021 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 8 lipca 2013 r. T. K. (Skarżący) zwrócił się Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko - parkowy B. należący uprzednio do M. Z. z d. R., której jest spadkobiercą nie powinien był zostać przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu.

Wojewoda [...] (Wojewoda) postanowieniem z [...] października 2013 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uznając, że brak jest dowodów potwierdzających by majątek B. przejęty został na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm., dalej "dekret o reformie rolnej). Postanowienie to utrzymane zostało w mocy postanowieniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 października 2014 r. I SA/Wa 1399/14 uchylił postanowienia organów obu instancji wskazując w uzasadnieniu, że organy odmówiły wszczęcia postępowania ze względu na brak podstawy prawnej do prowadzenia postępowania administracyjnego w zakresie żądania zgłoszonego przez Skarżącego. Sąd podkreślił, że zagadnienie to jednak w sprawie nie było na tyle oczywiste, że pozwalało bez prowadzenia żadnego postępowania wyjaśniającego podjąć decyzję o odmowie wszczęcia postępowania. Sąd wskazał również, że organy obu instancji prowadziły postępowanie dowodowe zmierzające do zebrania dokumentacji pozwalającej na ustalenie podstawy prawnej przejęcia nieruchomości, co oznacza w istocie, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte. Wobec powyższego nie mogło zapaść na tym etapie postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Sąd uznał również, że kwestia ustalenia właściwej podstawy prawnej przejęcia majątku [...] na rzecz reformy rolnej nadal nie jest w sposób bezsporny ustalona.

Decyzją z [...] października 2020 r. Wojewoda umorzył postępowanie w sprawie o stwierdzenie w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, dalej "rozporządzenie"), czy nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 1.90 ha (dawna parcela nr IV), na której posadowiony jest zespół dworsko- parkowy, wchodząca w skład majątku B., będąca uprzednią własnością M. Z. z domu R., nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 105 § 1 k.p.a.

Organ wyjaśnił, że celem ustalenia na podstawie jakich przepisów wnioskowana nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa wystąpił do Starosty R., Archiwum Państwowego w B., Archiwum Państwowego we W., Państwowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w R., Archiwum Państwowego w W., Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w K., Archiwum Państwowego w G., Archiwum Państwowego w P. oraz Instytutu Pamięci Narodowej w W..

Początkowo zebrany materiał dowodowy w postaci "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej, pow. N. (A.) 1945, kat. A" (nadesłanej przez Archiwum Państwowe w B.) oraz poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii wyciągu z wykazu majątków parcelacyjnych (przesłanego przez Starostwo Powiatowe w R.) wskazywał, że rzeczywistą podstawą prawną przejęcia przedmiotowej nieruchomości był art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej. Na mocy tego przepisu na cele reformy rolnej przejmowane były nieruchomości ziemskie będące własnością obywateli Rzeczy Niemieckiej, nie - Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej, bez względu na wielkość nieruchomości.

Wojewoda wskazał, że dodatkowo zebrane dokumenty nie wykazały, że przejęcie nieruchomości położonej w B., należącej niegdyś do M. Z. z domu R., córki S. R., nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Kolejny dokument znajdujący się w zbiorach Archiwum Państwowego w T. Oddział we W. tj. decyzja Powiatowego Urzędu Ziemskiego N. w A. z [...] lutego 1946 r. nie zaprzecza ustaleniom, że nieruchomość położona w B., została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej. W decyzji tej postanawia się zatwierdzić jedynie projekt podziału 352 ha gruntów z majątku B. oraz zatwierdzić klasyfikację gruntów zawartą w protokole z dnia 4 listopada 1945 r.

Odnosząc się natomiast do przedstawionych przez Skarżącego tzw. "list wypłat zaopatrzenia byłym właścicielom ziemskich", Wojewoda stwierdził, że w latach 1948-1950 M. Z. znajdowała się na listach wypłat ww. zaopatrzenia. Jednakże, jak wynika z dokumentów otrzymanych z Archiwum Państwowego w B., Minister Rolnictwa i Reform Rolnych pismem z dnia [...] lutego 1947 r. Nr. [...] nakazał Wojewódzkim Urzędom Ziemskim ponowną klasyfikację osób, którym przysługuje tzw. "zaopatrzenie" za zabrane mienie na rzecz Skarbu Państwa. Na podstawie kserokopii spisu teczek z aktami byłych właścicieli ziemskich otrzymujących zaopatrzenie, otrzymanej z Archiwum Państwowego w B., Wojewoda ustalił, iż M. Z. nie została ujęta w przedmiotowym zestawieniu, co może świadczyć o braku pobierania przedmiotowego zaopatrzenia przez byłą właścicielkę nieruchomości położonej w B., a zarazem potwierdzać fakt, niespełnienia przez M. Z. warunków przyznania zaopatrzenia, takich jak dowodu na posiadanie obywatelstwa polskiego oraz dowodu stwierdzającego ilości członków rodziny, na których przysługiwał dodatek rodzinny.

Kolejnym dowodem na to, że M. Z. mogła nie korzystać z zaopatrzenia dla byłych właścicieli ziemskich jest dokument otrzymany z Instytutu Pamięci Narodowej Delegatura w B., tj. zapis w kartotece paszportowej MSW, stwierdzający iż M. Z. z domu R. starała się dwukrotnie o zgodę na wyjazd do A..

Powyższe mogło potwierdzać w ocenie Wojewody, że dawna właścicielka majątku położonego w B., nie zamieszkiwała na ziemiach polskich.

Wojewoda wskazał, że postępowanie mające na celu stwierdzenie, iż dana nieruchomość nie podlegała pod działanie przepisów art. 2 dekretu reformie rolnej, jest postępowaniem wszczynanym na wniosek. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, iż nieruchomość położona w B. mogła zostać zakwalifikowana jako nieruchomość podpadająca pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Co więcej, to Skarżący przedstawił Wojewodzie [...] reprodukcję ewidencji majątków ziemskich przejętych na podstawie dekretu o reformie rolnej, w której wskazano, iż majątek B., należący do M.Z. został przejęty na podstawie lit. b, a nie jak twierdzi Skarżący na podstawie lit. e dekretu o reformie rolnej.

Wojewoda podkreślił, że w toku prowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie natrafił na dokumenty wskazujące, iż przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Zebrany materiał dowodowy potwierdza twierdzenia zawarte w kopii wykazu państwowych nieruchomości w powiecie [...] (pozyskanej z zasobów Starostwa Powiatowego w R.) w kopii ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej pow. N. (A.) 1945 (pozyskanej z zasobów Archiwum Państwowego w B.), że majątek B. został przejęty na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej.

Po rozpoznaniu odwołania Skarżącego, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) decyzją z [...] marca 2021 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Minister podzielił stanowisko Wojewody, że wobec niemożności jednoznacznego i niebudzącego wątpliwości stwierdzenia, że nieruchomość objęta wnioskiem została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej nie jest możliwe prowadzenie postępowania administracyjnego, którego przedmiotem byłaby ocena prawidłowości zastosowania wspomnianego przepisu. Jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - pozytywne czy negatywne - staje się w takiej sytuacji prawnie niedopuszczalne. Podkreślił również, że nie jest przy tym przedmiotem władczego ustalenia organu administracji w ramach postępowania prowadzonego w trybie § 5 rozporządzenia jaki przepis prawa stanowił lub mógł stanowić podstawę przeprowadzonej faktycznie nacjonalizacji.

Minister wyjaśnił następnie, że z odnalezionych w początkowej fazie postępowania dokumentów, to jest "Ewidencji nieruchomości podlegających reformie rolnej, pow. N. (A.) 1945, kat. A" (nadesłanej do akt przez Archiwum Państwowe w B.), prowadzonej przez Wojewódzki Urząd Ziemski i Pomorski w B. (Wydział Funduszu Ziemi) oraz z poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii wyciągu z wykazu majątków parcelacyjnych (przesłanego przez Starostwo Powiatowe w R.) wynika, że podstawą prawną przejęcia przedmiotowej nieruchomości był art. 2 ust. 1 lit. "b". W Ewidencji pod poz. 84, w rubryce -"tytuł pochodzenia - litera art. 2 dekretu" - obok nazwy nieruchomości B. i nazwiska dotychczasowego właściciela – Z. - wpisano literę "b" dekretu. W wyciągu z wykazu majątków parcelacyjnych w rubryce Bi poz. 84, obok nieruchomości B. i nazwiska byłego właściciela Z., jako podstawę prawną jej przejęcia przez Państwo wpisano również "art. 2-b". Na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "b" dekretu o reformie rolnej były przejmowane na cele reformy rolnej, jak słusznie zauważył organ I instancji, nieruchomości ziemskie będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie - Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej, bez względu na wielkość nieruchomości. Oprócz odnalezionej reprografii "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej", dotyczącej m.in. majątku ziemskiego B., którego poprzednim właścicielem była osoba o nazwisku "Z." (w aktach; sygn. [...] brak imienia) Archiwum Państwowe w B. nadesłało do akt zaświadczenie, dotyczące odnotowania M. Z. na odnalezionych "Listach wypłat zaopatrzenia miesięcznego byłych właścicieli ziemskich", znajdujących się w aktach Wydziału Rolnictwa i Reform Rolnych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. sygn. [...]. Pomimo przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono jednakże decyzji przyznającej M. Z. zaopatrzenie miesięczne (wskazującej podstawę przyznania jej zaopatrzenia), protokołu zdawczo- odbiorczego przejęcia majątku na rzecz Skarbu Państwa, jak również akt gruntowych (ksiąg wieczystych) majątku B..

Księgi wieczystej Dóbr ziemskich i zespołu dworsko-parkowego wchodzącego w skład majątku B. nie odszukano również w przejętych "Księgach wieczystych i aktach gruntowych z terenu byłego powiatu a. z lat 1808-1968" w Archiwum Państwowym w T. Oddział we W..

W zasobie tego archiwum w zespole akt "Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w R. z lat 1945-1975", sygn. [...], występuje zaś dokumentacja rozparcelowanego majątku B., a mianowicie: decyzja Powiatowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] lutego 1946r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału klasyfikacyjnego i szacunku gruntów i inwentarza oraz wykazu nabywców z rozparcelowanego majątku; wykazy i listy nabywców; akty nadania ziemi poszczególnych osób; zaświadczenia o nabyciu działek. Archiwum Państwowe w B. odnalazło natomiast i udostępniło reprografie odnalezionych dokumentów z 1961 r. dotyczących m.in. pałacu i parku w B., przekazanych "w trwałe użytkowanie Oświacie Rolniczej", w tym pisma z dnia [...] sierpnia 1961r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w [...] do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B., z którego wynika, że nieruchomości w nim wskazane stanowią własność Skarbu Państwa na zasadzie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Ze Starostwa Powiatowego w R. Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej pozyskano protokoły ustalenia władania gruntami we wsi B. z 1961r. Starosta R. nadesłał do akt ponadto kopię mapy ewidencyjnej, mapy sytuacyjnej oraz rejestrów pomiarowo-klasyfikacyjnych, dotyczących spornej nieruchomości.

Z Archiwum Państwowego w T. Oddział we W. pozyskano do akt również szereg dokumentów dotyczących podziału 352,33 ha gruntów z majątku B. gm. R. (w tym decyzję Powiatowego Urzędu Ziemskiego N. w A. z dnia [...] lutego 1946r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału, listę nabywców oraz szereg kopii aktów nadziałów ziemi we wsi B. gminy R. poszczególnym osobom - w wykonaniu dekretu o reformie rolnej). Z reprografii udostępnionych przez Archiwum Państwowe w B. wynika m.in, że M. Z., była wymieniana na listach wypłat zaopatrzenia miesięcznego dla byłych właścicieli ziemskich (kopie list z akt Wydziału Rolnictwa i Reform Rolnych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. sygn.. [...]) - styczeń 1948r., luty 1948r. oraz styczeń, luty marzec 1949r. i październik, listopad, grudzień 1950r. - jest to ostatnia lista w aktach (Nr [...]), w której wymieniano M. Z.. W zachowanych aktach nie natrafiono jednakże na dokumentację, na podstawie której można by jednoznacznie określić podstawę prawną korzystania przez byłą właścicielkę majątku B. z omawianego uprawnienia, w szczególności orzeczenia właściwego organu, na podstawie którego zostało ono przyznane.

Dokumentów dotyczących przyznania M. Z. prawa pobierania zaopatrzenia miesięcznego nie odnaleziono również w wyniku przeprowadzonej kwerendy w Archiwum Akt Nowych w W. w przechowywanych materiałach archiwalnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., w materiałach archiwalnych Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych i w materiałach archiwalnych Państwowego Banku Rolnego. Żadnej dokumentacji związanej z wypłatami zaopatrzenia miesięcznego dla M. Z. w związku z majątkiem B. nie odnaleziono również w Archiwum Państwowym w K. Oddział w S. (kwerendę przeprowadzono w aktach zespołu Bank Rolny w S. 1949-1975).

W Archiwum Państwowym w T. wśród akt Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w R. (sygn. [...] oraz [...]) w zakresie dotyczącym przejęcia na rzecz Skarbu Państwa majątku B. (gmina R.) odnaleziono zaś mapy archiwalne ([...], [...], [...]) oraz protokół przejęcia nieruchomości ziemskiej B. z dnia [...] marca 1945r., gm. R. - na podstawie art. 2 (bez wskazania jednostek redakcyjnych - w tym litery tego artykułu) oraz art. 6 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (na protokole tym nie widnieje podpis dotychczasowego właściciela nieruchomości).

Natomiast Starostwo Powiatowe w R. uzupełniło akta o mapę majątku ([...] - na mapie wskazano, że dotyczy gruntów rozparcelowanych na mocy dekretu o reformie rolnej - bez wskazania dokładnej podstawy prawnej) oraz (ponownie) o wykaz majątku parcelacyjnego położonego w [...], tj. wykaz nieruchomości ziemskich przejętych na rzecz Państwa, uwzględniający nazwiska byłych właścicieli nieruchomości, ich obszar ogólny, obszar poszczególnych użytków oraz gruntów dołączonych i odłączonych. W wykazie tym pod poz. 2 Bi - [...] B., jako podstawę prawną dokonanego przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa podano - "art. 2 - b, 6.9.44", czyli wskazano, że przejęcia dokonano na podstawie dekretu o reformie rolnej z 1944r. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "b". Dokument ten znany był jednak organowi I instancji (wyciąg z wykazu majątków parcelacyjnych) na wcześniejszym etapie postępowania.

W Instytucie Pamięci Narodowej (w zasobach delegatury Instytutu w B.; Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz w Archiwum IPN w W.) odnaleziono zaś jedynie zapisy w kartotece paszportowej MSW (karta [...]), dotyczące M. Z. z d. R., c. S., ur. [...] lutego 1894r.). Nie odnaleziono w instytucji tej zaś jakichkolwiek materiałów dotyczących samego przejęcia majątku B..

Wystarczającej wiedzy i pewności, że zespół dworsko-parkowy B., stanowiący byłą własność M. Z. z d. R., został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej- nie dają zatem zgromadzone i przeanalizowane dokumenty. Z dokumentów odnalezionych nie wynika bowiem bezspornie, by podstawą przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Skarżący wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję organu z wnioskiem o jej uchylenie.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji nie wziął kluczowego dla sprawy dowodu przy wydawaniu decyzji i uznał go jako niewystarczający, "wątpliwy" i "stanowiący jedynie podstawę do przypuszczeń". Dokument ten jednoznacznie potwierdza pobieranie przez M. Z. zaopatrzenia miesięcznego dla byłych właścicieli majątków ziemskich przejętych na podstawie art.2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Osobom których majątek został przejęty na postawie art.2 ust. 1 lit. b) takie zaopatrzenie nie było wypłacane. W dekrecie o reformie rolnej zostało to jednoznacznie sprecyzowane. Skarżący wskazał, że ani Wojewoda ani Minister nie wystąpili do żadnych urzędów w celu potwierdzenia faktu posiadania przez M. Z. obywatelstwa polskiego oraz faktu, że nigdy się tego obywatelstwa nie zrzekała. Do śmierci zamieszkiwała w T. jako obywatelka Polski o czym Skarżący informował w odwołaniu.

Skarżący wskazał również, że z uwagi na treść art. 19 dekretu o reformie rolnej z faktu pobieranie przez M. Z. zaopatrzenia miesięcznego dla byłych właścicieli majątków jednoznacznie wynika że posiadała ona posiadała obywatelstwo Polskie w chwili przejęcia majątku ziemskiego B., gdyż tylko obywatelom Polski, których majątek był przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej przysługiwało miesięczne zaopatrzenie jak również, że była właścicielką majątku ziemskiego B., pow. N..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Przewodnicząca Wydziału uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na brak możliwości technicznych przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku zarządzeniem z 26 lipca 2021 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Strony zostały poinformowane o treści zarządzenia jak również o możliwości zgłoszenia dodatkowego stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia organów obu instancji był art. 105 § 1 k.p.a.,

to jest przepis przewidujący umorzenie postępowania w razie jego bezprzedmiotowości.

Przedmiot postępowania administracyjnego istnieje wtedy, gdy istnieje sprawa administracyjna załatwiana w tej formie działania, a zatem gdy obowiązujący przepis prawa tworzy podstawę do wydania decyzji konkretyzującej prawa i obowiązki podmiotu spoza struktur administracji publicznej, z uwagi na to, że podmiot ten znalazł się w sytuacji faktycznej przewidzianej w normie prawnej tworzącej podstawę do działania organu administracji publicznej w tej właśnie formie (vide: T.Kiełkowski, Sprawa administracyjna, Kraków 2004, s. 32-58). Skoro decyzja administracyjna, jako forma działania administracji, może być stosowana wyłącznie wtedy, gdy norma materialna prawa administracyjnego przewiduje podstawę do jej wydania, to o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego decyduje stwierdzenie, że ustawodawca nie przewidział możliwości stosowania formy decyzji administracyjnej w określonej sytuacji społecznej, z tego powodu, że pozostaje ona poza zakresem zadań i kompetencji przypisanych organom administracji publicznej, albo dlatego, że właściwą reakcją na tę sytuację jest zastosowanie innych form działania niż decyzja. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne, pozytywne czy negatywne, staje się prawnie niedopuszczalne (por.: wyroki NSA z 25 stycznia 1990 r. sygn. akt II SA 1240/89, ONSA 1990/1/16; z 21 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 967/05, z 22 lutego 2021 r. I OSK 2502/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Innymi słowy, jeżeli przepis prawa nie przewiduje, że w określonym stanie faktycznym organ administracji ma wydać rozstrzygnięcie w formie decyzji administracyjnej, zachodzi konieczność umorzenia postępowania.

W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania bowiem nie ma jednoznacznych dowodów potwierdzających, że sporna nieruchomość przejęta została na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Zebrane dokumenty wskazują, że przejęcie dokonane zostało na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej.

Sąd podziela stanowisko organu, że prowadzenie postępowania w trybie § 5 rozporządzenia możliwe jest jedynie jeżeli dana nieruchomość przejęta została na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej. W razie przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 b-d dekretu o reformie rolnej rozstrzyganie sporów, co do zaistnienia warunków pozwalających na przejęcie nieruchomości z mocy prawa na rzecz państwa należy do kompetencji sądów powszechnych.

Skarżący stoi na stanowisku, że organy dokonały wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w tym podstawowego w jego ocenie dowodu. Skarżący nie wskazał wprost w skardze o jaki dowód chodzi. Z uzasadnienia skargi wynika jednak, że Skarżący odnosi się do zaświadczenia Archiwum państwowego z [...] października 2013 r., zgodnie z którym M. Z. została odnotowana w aktach Wydziału Rolnictwa i Reform Rolnych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. na zachowanych listach wypłat zaopatrzenia miesięcznego byłych właścicieli ziemskich za okres od stycznia 1948 r. do grudnia 1950 r.

Zaznaczyć należy, że pomimo prowadzonych przez organy obu instancji poszukiwań nie udało się odnaleźć żadnego dokumentu na podstawie którego wypłaty zaopatrzenia były wykonywane.

Powstaje zatem pytanie, czy okoliczność figurowania M. Z. na listach wypłat dokonywanych na rzecz byłych właścicieli ziemskich może być uznana za potwierdzającą fakt przejęcia majątku w trybie art., 23 ust. 1 lit. 3) dekretu o reformie rolnej.

Odpowiadają na to pytanie wskazać należy, że organy administracji zobowiązane są do dokonywania ustaleń faktycznych na podstawie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W niniejsze sprawie organy dysponowały nie tylko przywołanym wyżej zaświadczeniem z [...] października 2013 r. ale również :

a. "Ewidencją nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej, pow. N. (A.) 1945, kat. A" (nadesłaną przez Archiwum Państwowe w B.),

b. poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopią wyciągu z wykazu majątków parcelacyjnych (przesłaną przez Starostwo Powiatowe w R.),

z których to dokumentów wynika, że podstawą prawną przejęcia przedmiotowej nieruchomości był art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej,

c. dokumentacją rozparcelowanego majątku B.: decyzja Powiatowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] lutego 1946r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału klasyfikacyjnego i szacunku gruntów i inwentarza oraz wykazu nabywców z rozparcelowanego majątku; wykazy i listy nabywców; akty nadania ziemi poszczególnych osób; zaświadczenia o nabyciu działek, w których to dokumentach nie wskazano podstawy prawnej przejęcia majątku,

d. pismem z 28 sierpnia 1961 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w R. do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B., z którego wynika, że nieruchomości w nim wskazane stanowią własność Skarbu Państwa na zasadzie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

e. dokumentami dotyczące podziału 352,33 ha gruntów z majątku B. gm. R. : decyzja Powiatowego Urzędu Ziemskiego N. w A. z [...] lutego 1946 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału, lista nabywców oraz szereg kopii aktów nadziałów ziemi we wsi B. gminy R. poszczególnym osobom - w wykonaniu dekretu o reformie rolnej – dokumenty te nie wskazują podstawy prawnej przejęcia majątku na rzecz Państwa,

f. mapą majątku ([...]) - na mapie wskazano, że dotyczy gruntów rozparcelowanych na mocy dekretu o reformie rolnej - bez wskazania dokładnej podstawy prawnej).

Oceniając tak zebrany materiał dowodowy organ uznał, że nie potwierdza on jednoznacznie by majątek przejęty został na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej.

W ocenie sądu podzielić należy stanowisko organów obu instancji, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie można przyjąć, by majątek został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Dokumenty najbliższe dacie przejęcia majątku z mocy prawa w trybie dekretu to . "Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej, pow. N. (A.) 1945, kat. A" oraz wyciąg z wykazu majątków parcelacyjnych. W pierwszym z powyższych dokumentów pod poz. [...] figuruje nieruchomość B., właściciel Z., jako tytuł pochodzenia litera art. 2 dekretu wpisana jest lit. "b". Zwrócić należy uwagę, że na 7 pozycji znajdujących się na nadesłanej przez Archiwum reprografii, tylko w przypadku majątku B. wskazano jako podstawę przejęcia literę "b". W przypadku majątków opisanych w pozycjach [...] jako podstawę przejęcia wskazano lit. "e", w przypadku majątku B. literę "e" przekreślono i pisano literę "a". W drugim z dokumentów również jako podstawę przejęcia wskazano "art. 2-b 6.9.44".

Zatem wskazanie w piśmie z [...] sierpnia 1961 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa jako podstawy przejęcia nieruchomości art. 2 lit. "e" dekretu o reformie rolnej nie może być uznane za przesądzające o takim trybie jej przejęcia. Z pisma tego nie wynika na jakiej podstawie Prezydium uznało, że podstawą przejęcia był art. 2 lit. "e" dekretu o reformie rolnej. Organ w piśmie z [...] sierpnia 1961 r. powoływał się na zaożenie księgi wieczystej dla nieruchomości przy Sądzie Powiatowym w A.. Jednak z postanowienia Sądu Grodzkiego w A. z [...] grudnia 1946 r. nie wynika na podstawie jakiego przepisu dekretu o reformie rolnej doszło do przejęcia majątku. Uzyskane przez organ dokumenty geodezyjne sporządzone w początku lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku również nie wskazują jaka była podstawa prawna przejęcia spornego majątku.

W tej sytuacji najbardziej wiarygodnymi dokumentami, które potwierdzić mogą podstawę przejęcia majątku B. przez Państwo są opisane wyżej ewidencje nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej, z których wynika, że podstawą przejęcia majątku był art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu.

Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że fakt figurowania M. Z. na liście osób uprawnionych do wypłat nie może przesądzić, że majątek przejęty został na podstawie art. 2 lit "e" dekretu. Jak już wspomniano, nie udało się odnaleźć dokumentów na podstawie których wypłaty dokonywane były na jej rzecz. Wypłaty takie przyznawane były na podstawie decyzji. W aktach sprawy znajduje się decyzja z [...] września 1946 r. wydana przez Wojewódzki Urząd Ziemski w B. przyznająca H. K. (siostrze M. Z. i matce Skarżącego). W decyzji tej wskazano m.in. w związku z przejęciem jakiego majątku uposażenie jest wypłacane. Skoro pomimo poszukiwań organy nie odnalazły decyzji przyznającej M. Z. uposażenie o którym mowa w art. 17 dekretu o reformie rolne to biorąc pod uwagę fakt wskazania w ewidencji majątków jako podstawy przejęcia art. 2 ust. 1 lit b) dekretu o reformie rolnej brak jest podstaw do uznania, że uposażenie to wypłacane było w związku z przejęciem majątku [...].

Sąd zwraca w tym miejscu uwagę na okoliczność pominiętą przez organy.

Organy obu instancji przyjęły, że M. Z. była właścicielką majątku B.. Nie wskazały jednak na jakiej podstawie poczyniły to ustalenie, skoro jak wynika z akt sprawy księga wieczysta majątku zaginęła, jej poszukiwania w archiwach nie przyniosły skutku, a w rejestrach majątków podlegających przejęciu figuruje jedynie nazwisku "Z." bez wskazywania imienia.

Skarżący wskazywał, że majątek B. był własnością jest ciotki M. Z.. Wyjaśniał, że piętrowy dwór z połowy XIX w. wybudował jego pradziad A. R., ówczesny właściciel kilku majątków na K.- Wskazywał również, że do roku 1945 r. dwór był zamieszkiwany przez właścicielkę, siostrę jego matki, M. Z. z domu R. i przez jej męża, zarządcę majątku W. Z. (pismo Skarżącego z 8 lipca 2013 r.).

Z postanowienia Sądu Grodzkiego w A. z [...] grudnia 1946 r. wynika, że księga wieczysta prowadzona dla tego majątku zaginęła. Dopiero po przeprowadzeniu reformy rolnej utworzony został zbiór dokumentów. W ewidencji majątków podlegających przejęciu wpisano jako właściciela osobę o nazwisku "Z.", bez wskazania imienia. Z karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa wynika, że pałac wybudowany został na początku XX w. Jego właścicielem w latach 20-tych XX wieku był rotmistrz W. Z. a następnie "ss M. R.". Dodatkowo w karcie tej wskazano, że w latach 1939-1945 we dworze miał siedzibę Arb-sztab.

Zachodzi zatem sprzeczność pomiędzy informacjami podanymi przez Skarżącego w jego piśmie z 8 lipca 2013 r. a danymi wynikającymi z ewidencji zabytków i to w tak podstawowej kwestii jak data wybudowania pałacu i osoba jego właściciela. Rozbieżności tych nie można jednoznacznie rozstrzygnąć z uwagi na brak księgi wieczystej z której wynikałoby komu przysługiwało prawo własności majątku 6 września 1944 r.

Rzeczywiście Starostwo Powiatowe w R. w piśmie z [...] października 2013 r. wskazało, że przesyła dokumenty poświadczające, że ówczesna właścicielka M. Z. zdała na własność Skarnu Państwa majątek położony w B.. Dokument przesłany przez Starostwo to jednak kolejna kopia poświadczonej za zgodność z oryginałem ewidencji majątków podlegających przejęciu w trybie dekretu o reformie rolnej, w której jako właściciela majątku wskazano "Z." a jako podstawę przejęcia art. 2-b 6.9.44.

Tak więc zgromadzony w aktach materiał dowodowy nie potwierdza, by M. Z. była właścicielką czy choćby współwłaścicielką majątku B.. Niedostrzeżenie tej okoliczności przez organy stanowi naruszenie przepisów postępowania. Pozostaje ono jednak bez wpływu na wynika sprawy, bowiem również w razie niewykazania przez podmiot wnioskujący, że nieruchomość objęta działaniem przepisów dekretu była własnością jego lub jego poprzednika prawnego postępowania podlega umorzeniu.

Skoro brak jest dokumentów potwierdzających przysługiwanie poprzedniczce prawnej Skarżącego prawa własności majątku B., tym bardziej brak jest podstaw do wywodzenia z faktu figurowania jej na liście wypłat dla byłych właścicieli ziemskich podstawy prawnej przejęcia tego majątku.

Sąd zwraca uwagę w tym miejscu, że sprawa rozpoznawana była przez organy ponownie na skutek uchylenia przez tutejszy Sąd wyrokiem z 7 października 2014 r. I SA/Wa 1399/14 postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2014 r. oraz poprzedzającego je postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia niepodpadania majątku B. pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Organy uczyniły zadość zaleceniom sądu i przeprowadziły bardzo staranne poszukiwania dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie podstawy prawnej przejęcia majątku. Pomimo prowadzonego kilka lat postępowania, zwracania się do szeregu archiwów i organów nie udało się jednak pozyskać dokumentów, które pozwoliłyby na uznanie, że majątek przejęty został na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

W tej sytuacji, organy obu instancji postąpiły prawidłowo umarzając postępowanie w sprawie stwierdzenia czy majątek B. podpadał czy też nie podpadał pod działanie dekretu o reformie rolnej.

W konsekwencji, uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.