Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1223/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Asesor WSA Tomasz Dziuk, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2022r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...]nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) , działając na podstawie z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735,- dalej "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania M. D. (skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem B. S. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.

Skarżąca w dniu 8 marca 2021 r. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w S. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem B. S.

Prezydent Miasta S. (organ I instancji) decyzją z dnia [...] r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że niepełnosprawność syna B. powstała w 2016 r., gdy syn skarżącej miał ukończony 22 rok życia, jednocześnie niepełnosprawność nie powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Decyzją z dnia [...] r. SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, uchyliło decyzję organu I instancji. Wskazało w uzasadnieniu, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz.111 ze zm. - dalej "u.s.r.") nie może stanowić samodzielnej podstawy odmowy świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdziło, że organ I instancji nie poczynił ustaleń, czy żona B. S. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a jeśli tak to jakim.

Ponownie przeprowadzając postępowanie organ I instancji ustalił, że A. S. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Z oświadczenia skarżącej z dnia 21 czerwca 2021 r. wynika, że żona syna wyprowadziła się od niego we wrześniu 2020 r, nie interesuje się i nie opiekuje się B. S. Ponadto małżonkowie są w trakcie rozwodu, a obecne miejsce pobytu A. S. nie jest skarżącej znane.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem B. S. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdziło, że A. S. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Postępowanie w sprawie o rozwiązanie związku małżeńskiego jest w toku, a zatem syn skarżącej nadal pozostaje w związku małżeńskim.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że jakkolwiek syn pozostaje formalnie w związku małżeńskim to od dnia wyprowadzki we wrześniu 2020 r. do stycznia 2021 r. jego żona wraz córką były "na wizycie" raptem kilka razy i to mimo postanowienia sądu odnoście widzeń ojca z córką. Zaakcentowała, że żona nie interesuje się mężem, a nawet kontakty telefoniczne w sprawie dziecka są utrudnione. Zdaniem skarżącej żona syna zmieniła numer telefonu. Skarżąca podkreśliła, że to ona sprawuje opiekę nad sparaliżowanym [...] synem. Wskazała na związane z tym ciężary. Stwierdziła, że ze względu na całodobową, intensywną opiekę nad synem nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Oświadczyła, że nie korzysta z żadnych świadczeń i to zarówno z pomocy społecznej, jak też emerytalno-rentowych. Ponadto wskazała, że jest pełnomocnikiem syna ustanowionym aktem notarialnym. Wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

SKO, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Przytoczyło treść art. 17 u.s.r. Wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt lit.a u.s.r uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych otwiera się dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Podzieliło ustalenia organu I instancji podkreślając, że żona syna skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję SKO skarżąca powieliła stanowisko prezentowane w odwołaniu. Dodatkowo wskazała, że jej syn w styczniu 2021 r. otrzymał pozew rozwodowy, a ze względu na obostrzenia związane z pandemią wydłużyło się oczekiwanie na orzeczenie rozwodowe. Podkreśliła, że z chwilą porzucenia męża A. S. zaprzestała pobierania przyznanych jej wcześniej świadczeń, a cały ciężar opieki spadł na skarżąca. Zaakcentowała, że syn nie może samodzielnie egzystować, nie jest w stanie nic zrobić. Wymaga całodobowej opieki.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jako zasadna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta, jak i decyzja ja poprzedzająca, naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez SKO.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na syna uznając, że w pierwszej kolejności to żonie przysługuje prawo ubiegania się o to świadczenie.

Na wstępie jednak wskazać należy, istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz.111 ze zm. - dalej "u.s.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a u.s.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Według ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Stosownie do ust. 5 świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w palcówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno – wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W toku postępowania badając negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia w postaci ustalenia, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia, SKO powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, prawidłowo stwierdziło, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności.

Podzieliło jednakże pogląd, że przeszkodą, która w niniejszej sprawie nie pozwala na przyznanie skarżącej prawa do tego świadczenia jest treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. tj. sytuacja, w której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca jako matka osoby wymagającej opieki jest jedną z osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki synem.

Z akt sprawy i załączonych do skargi kopii dokumentów wynika, że osoba wymagająca opieki - syn skarżącej – pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca podnosi, że żona faktycznie porzuciła syna we wrześniu 2020 r. Nie interesuje się mężem, nie sprawuje nad nim opieki, a w styczniu 2021 r. złożyła pozew rozwodowy. Nie jest również znane jej obecne miejsce pobytu.

Z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Niepełnoprawności w S. z dnia [...] r. wynika, że B. S. (ur. [...] 1994 r.) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 20 maja 2016 r., nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, a jego stan nie rokuje poprawy. Organy nie ustaliły, czy skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad synem i czy spełnione są pozostałe przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego poprzestając na stwierdzeniu, że brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.s.r. w okolicznościach niniejszej sprawy nie pozwala na przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W zaskarżonej decyzji SKO odwołało się do literalnej wykładni przytoczonych przepisów, a jego stanowisko sprowadza się do tego, że brak jest podstaw do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Literalna wykładnia przepisów u.s.r. uprawniałaby do przyjęcia za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez organy orzekające w sprawie. Taka wykładnia, zdaniem Sądu, nie jest jednak wystarczająca. Niezbędne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.s.r. oraz art. 17 ust.5 pkt 2a u.s.r nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora ma być oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. Wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Na skutek przyjęcia literalnej wykładni powołanych wyżej przepisów u.s.r., nie nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organy orzekające w niniejszej sprawie wszystkie przesłanki, jakie winny być spełnione dla przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. SKO ograniczyło się wyłącznie do stwierdzenia, że A. S. jest żoną osoby wymagającej opieki i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Zgodnie z tym, co wyżej podniesiono, nie jest to w omawianym zakresie okoliczność przesądzająca – zwłaszcza w sytuacji, gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości, czy rzeczywiście żona jest w stanie obiektywnie sprawować realną opiekę nad swoim niepełnosprawnym mężem.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Jednocześnie wyjaśnić należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.s.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.s.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

W wyroku z dnia 10 grudnia 2021 r. o sygn. akt I OSK 817/21 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że: "Wzajemna relacja treści przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że właściwa wykładnia ww. przepisów powinna prowadzić do wniosku, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazuje na pierwszeństwo współmałżonka w możliwości sprawowania bezpośredniej opieki, a w związku z tym ubiegania się o zasiłek pielęgnacyjny, nie wyklucza jednak możliwości ubiegania się o ten zasiłek osoby zobowiązanej alimentacyjnie na podstawie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w dalszej kolejności, a tym samym nie dyskwalifikuje wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego takiej osoby, bez dokonania wszechstronnej oceny podstaw zgłoszonego żądania. Na uwadze należy bowiem mieć, że pierwszeństwo współmałżonka, ustalone w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wynika z uwzględnienia regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakładającego na współmałżonków obowiązek alimentacyjny, także w wypadkach ustania więzi małżeńskich, który to wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych małżonka (art. 130 k.r.i.o). Niemniej jednak kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 132 wyraźnie wskazuje, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Ten przepis pozwala na zwolnienie zobowiązanego w pierwszej kolejności z obowiązku świadczenia alimentacyjnego, gdy nie jest ona w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, a także w sytuacji, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami." Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, iż w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.s.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolna sprawować jego współmałżonka, a nie wyłącznie od ustalenia, że syn pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie, w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że syn skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Nie zostało jednak ustalone, czy A. S., jak wskazuje SKO, może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem. W sprawie, organy nie poczyniły w tym zakresie żadnych własnych ustaleń. Oparły się jedynie na oświadczeniu skarżącej. Aby uniknąć zarzutu braku wnikliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w ponownie prowadzonym postępowaniu organy winny ustalić w sposób wyczerpujący, czy w zaistniałych okolicznościach faktycznych sytuacja rodzinna, zdrowotna, majątkowa oraz zawodowa A. S. pozwala jej na zorganizowanie opieki, czy też pokrycia kosztów opieki świadczonej nad niepełnosprawnym mężem. Konieczne więc będzie zbadanie sytuacji rodzinnej i zawodowej A. S. (w tym potencjalnie osiąganych dochodów) na okoliczność wykazania, że nie jest ona w stanie wywiązać się ze swojego obowiązku świadczenia opieki wobec męża, czy też partycypowania w kosztach opieki. Powyższe ustalenia winny być oparte na podstawie wszelkich możliwych środków dowodowych. Jedynie bowiem ustalenie w sposób niewątpliwy, że ze względów rodzinnych, finansowych czy zawodowych A. S. nie może wywiązać się z obowiązku opieki wobec męża, może uzasadnić twierdzenie, że skarżąca jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad żonatym synem, a opieka ta wymaga nie podejmowania zatrudnienia. Ustalenie ww. faktów pozwoli również na ustalenie, czy skarżąca ze względu na konieczność sprawowania opieki była zmuszona zaprzestać aktywności zawodowej.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przytoczony wyżej przepis ustanawia zasadę prawdy obiektywnej, która stanowi naczelną zasadę Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą, organ administracji publicznej zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zawarta w art. 7 K.p.a. zasada prawdy obiektywnej (materialnej), wyrażona również w innych przepisach Kodeksu, m.in. w art. 6 K.p.a., art. 10 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ponieważ na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy organ administracyjny dokonuje jego subsumcji pod stosowną normę prawną. W ten sposób organ przesądza o powstaniu określonego obowiązku bądź prawa, a więc skutków prawnych, które dotyczyć będą wyłącznie faktów uznanych przez organ. Ponadto art. 77 § 1 K.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe. Pominięcie zatem, czy też zlekceważenie jakiegokolwiek dowodu, skutkuje wadliwością podjętej decyzji administracyjnej. Oznacza to, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że organy, w tym również odwoławczy nie ustaliły wyczerpująco stanu faktycznego sprawy, tj. przede wszystkim możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wobec męża przez jego żonę. Z kolei ustalenie tych okoliczności ma bezpośredni wpływ na ocenę, czy sprawowanie opieki nad chorym synem wymagało rezygnacji przez skarżącą z podejmowania zatrudnienia.

Dlatego prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko Sądu. Jak wskazano na wstępie świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przepis art. 17 ust. 1 u.s.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z kolei dla oceny związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z poszukiwania pracy przez skarżącą a wykonywaniem niezbędnej opieki nad chorym synek, konieczna jest też ocena zachowania żony osoby wymagającej opieki. Brak bowiem świadczenia pomocy i opieki przez żonę, przy konieczności jej świadczenia, nie może pozbawić osoby opiekującej się rekompensaty za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki.

Ze względu na zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania dowodowego, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił nie tylko zaskarżoną decyzję, ale też poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.