Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 734/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 ze zn. 4 ust. 1, art. 36 ze zn. 5 i 6, art. 36 ze zn. 8 ust. 1, 9 i 12
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (zwana dalej Komisją Egzaminacyjną II Stopnia) - działając na podstawie art. 36 8 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania M. W. (zwanej dalej skarżącą) od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (zwaną dalej Komisją), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Komisja uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdziła, że skarżąca, uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę 5, z drugiej ocenę 2 (tj. z zakresu prawa karnego), z trzeciej ocenę 4, z czwartej ocenę 4, z piątej ocenę 4. Powołując się na przepis art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja uznała, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Odwołanie od w/w uchwały wniosła skarżąca zarzucając niewłaściwą ocenę części drugiej egzaminu radcowskiego, tj.: zadania z zakresu prawa karnego i w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o negatywnym wyniku całego egzaminu radcowskiego. Podniosła, że ustawodawca przewidział w art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych możliwość wymierzenia za każde zadanie oceny od niedostatecznej (2) do oceny celującej (6). Jej zdaniem tak szeroki wachlarz ocen wymaga odpowiedniego stosowania, zaś wymierzenie każdej ze skrajnych ocen powinno być uzasadnione szczególnymi względami. Wskazała, że ocena niedostateczna winna być stosowana wyłącznie w przypadkach, gdy zdający sporządził opinię o braku podstaw do sporządzenia apelacji, bądź gdyby zdający sporządził apelację w taki sposób, że jej wniesienie nie doprowadziłoby w ogóle do rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji. W każdym innym przypadku, zdaniem skarżącej, Komisja miała możliwość podjęcia pozostałych ocen pozytywnych spośród wskazanych w ustawie o radcach prawnych, tj. od oceny dostatecznej do oceny celującej i w tym zakresie winna była dokonać oceny pracy. Wskazała, że apelacja sporządzona została z zachowaniem wymogów formalnych pisma procesowego wskazanych w art. 119§1 k.p.k. oraz wymogów formalnych środka zaskarżenia wskazanych w art. 427 k.p.k. i art. 428§1 k.p.k. oraz art. 446§2 k.p.k.

Jej zdaniem zakres zaskarżenia i trafność zarzutów powinny mieć wpływ jedynie na możliwość obniżenia oceny pozytywnej, ale nie powinny z góry decydować o ocenie niedostatecznej. W uzasadnieniu odwołania wskazuje, że każdy ze zdających mógł odmiennie spojrzeć na cazus i dopatrzeć się innych podstaw zaskarżenia. Zdaniem skarżącej Komisja winna była wziąć pod uwagę fakt odmiennej analizy sprawy przez poszczególnych zdających. Jej zdaniem niezaskarżenie punktu I sentencji wyroku dotyczącej uniewinnienia nie może dyskwalifikować pracy egzaminacyjnej, zwłaszcza gdy wyrok zaskarżono i podniesiono inne zarzuty.

Skarżąca wyjaśnia, że przepisy przewidują możliwość częściowego skarżenia wyroku. Fakt zaskarżenia wyroku tylko w części II z pominięciem skarżenia części I sentencji wyroku nie może, jej zdaniem stanowić podstawy wystawienia oceny niedostatecznej za całość pracy egzaminacyjnej. Wybór zasadności zaskarżenia wyroku w zakresie uniewinnienia może stanowić co najwyżej podstawę obniżenia oceny pozytywnej z uwzględnieniem szerokiego wachlarza ocen pozytywnych przewidzianych przez ustawodawcę w art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych.

Wyjaśniła, że nie podniosła zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, ponieważ nie skarżyła wyroku w zakresie punktu I sentencji. Jej zdaniem, gdyby w apelacji został postawiony zarzut błędu w ustaleniach faktycznych w sytuacji, gdy nie zaskarżono uniewinnienia, apelacja sporządzona byłaby niewłaściwie.

Skarżąc punkt drugi wyroku w zakresie obrazy prawa materialnego i rażącej niewspółmierności kary skarżąca nie mogła uznać stanu faktycznego za błędnie ustalony, ponieważ w tym zakresie, tj.: w zakresie punktu drugiego sentencji skarżonego wyroku, stan faktyczny ustalony został słusznie i korzystnie dla oskarżyciela posiłkowego.

Skarżąca wskazała także, że odnośnie punktu II podniosła zarzut rażącej niewspółmierności kary z art. 69§4 k.k., który przez jednego z Egzaminatorów nie został uznany za merytorycznie błędny. Skarżąca uznaje ten zarzut dodatkowo za zgodny z interesem klienta, gdyż oskarżyciel posiłkowy zmierza w swych staraniach procesowych do zastosowania kary wobec oskarżonego, a nie wyłącznie do uzyskania zaspokojenia o charakterze odszkodowawczym.

Ponadto skarżąca podkreśliła, że w praktyce zawodowej zarówno aplikant radcowski jaki radca prawny stosunkowo rzadko mają do czynienia z problematyką prawa karnego. Wskazała, że w ciągu 5 lat w kancelarii radców prawnych nie spotkała się z zagadnieniami z zakresu prawa karnego odpowiadającym zawiłością kazusowi egzaminacyjnemu. Kierując się wytyczną zawartą w art. 364 ust. l ustawy o radcach prawnych, to jest sprawdzeniem przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, przyjąć należy zdaniem skarżącej, że praca z zakresu prawa karnego sporządzona została w sposób, który doprowadziłby do dokonania przez sąd drugiej instancji ponownej oceny sprawy oraz do zmiany rozstrzygnięcia w sposób poprawiający sytuację prawną reprezentowanego przez siebie pokrzywdzonego.

Podnosząc te zarzuty wniosła o przeprowadzenie głosowania nad ostateczną oceną drugiej części egzaminu radcowskiego, zmianę oceny (poprzez zmianę ocen cząstkowych), uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] i stwierdzenie, że uzyskała wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego.

Komisji Egzaminacyjnej II stopnia wskazała, że skarżąca kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa karnego. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia podstawą zarzutu powinien być błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia co do rozstrzygnięcia w zakresie czynu z art. 158§ 1 k.k. Jej zdaniem błąd Sądu tkwił w tym, że prezentując trafną konstrukcję "współsprawstwa" nie dostrzegł on, iż w zeznaniach w postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony wyraźnie wskazał, że mężczyzna w czarnej kurtce (oskarżony) nie tylko stanął tak, iż był zwrócony do ludzi stojących na ulicy, co odbierał jako oddzielenie pokrzywdzonego od tych ludzi, ale przede wszystkim słowami wulgarnymi nie dopuścił jednego z gapiów, który chciał podejść do pokrzywdzonego. Zachowanie oskarżonego niewątpliwie stanowiło, po pierwsze, pomoc dla mężczyzn bijących pokrzywdzonego, a po drugie, stanowiło wyraźną oznakę własnego udziału w realizacji czynu, objętego dorozumianym porozumienie, które jest wymagane przy współsprawstwie. Tak opisane przez pokrzywdzonego zachowanie zostało w ogóle pominięte w ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy w wyroku.

Opisane powyżej zachowanie zdająca winna wykazać jako zachowanie istotne w kontekście zapewnienia możliwości realizacji przez dwóch mężczyzn znamion przestępstwa pobicia. Co więcej, także wspólna ucieczka mogła zostać wykorzystana przez zdającą do wykazania, że zachowanie oskarżonego stanowiło wyraz wspólnego udziału w pobiciu, udziału w którym porozumienie zaistniało w trakcie realizacji przestępstwa. Sąd wyciągnął wnioski i poczynił ustalenia faktyczne niezgodnie z treścią dowodów, które obdarzył wiarą.

Błędny sposób rozstrzygnięcia świadczy o nieumiejętności interpretacji przepisów przez skarżąca, a jest to jeden z wymogów ustawowych określonych w art. 361 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Z tego powodu, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, sporządzona przez skarżąca apelacja zasadnie została oceniona na ocenę niedostateczną. Wskazano, że bezzasadne są zarzuty odwołującej, że zaproponowane przez nią rozwiązanie jest prawidłowe i winno być uwzględnione przez oceniających. Fakt, że zdająca nie zaskarżyła wyroku w pkt I świadczy, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, o niezrozumieniu w jakich sytuacjach należy postawić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, skoro w szczególności z samej sentencji wyroku wynika, że oskarżony został uniewinniony - a więc Sąd ustalił, że oskarżony nie dopuścił się popełnienia zarzucanego mu przestępstwa pobicia w żadnej formie. Skarżąca dokonała prawidłowej oceny zadania poprzez wniesie apelacji. Jednakże ograniczyła się jedynie do zaskarżenia punktu II wyroku, a zatem do orzeczenia o karze natomiast nie zaskarżyła rozstrzygnięcia o uniewinnieniu oskarżonego. Nadto stwierdzono, że nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że w praktyce zawodowej zarówno aplikant radcowski, jak i radca prawny stosunkowo rzadko mają do czynienia z problematyką, bowiem zgodnie z art. 364 egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu m.in. materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego. Ocena rozwiązania każdego z zadań egzaminu radcowskiego powinna uwzględniać zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

W skardze na powyższą uchwałę skarżąca zarzuciła naruszenie art.365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez błędne przyjęcie, że dla skarżącej jedynym zasadnym zarzutem w apelacji karnej powinien być zarzut błędu w ustaleniach faktycznych oraz stwierdzenie, że niepowołanie tego zarzutu świadczy o nieumiejętności interpretacji przepisów, a także stwierdzenie, że zarzuty dotyczące czynu z art. 158 kk są chybione, a tym samym uznanie zasadności wystawionej oceny niedostatecznej. Podniosła naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, poprzez pominięcie rozpoznania przedstawionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia podniesionych w apelacji zarzutów, w szczególności dotyczących obowiązku odszkodowawczego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i zasądzenie kosztów postępowania. Jej zdaniem dopuszczenie na egzaminie kazusu (zadania), który w swej treści stwarza mnogość rozwiązań (zadania złożonego) z powodu mnogości zarzucanych oskarżonemu czynów, zastrzegając (narzucając) jednocześnie wyłącznie zaskarżenie orzeczenia w części dotyczącej uniewinnienia oskarżonego, jest niedopuszczalne. Włączając do zestawu egzaminacyjnego kazus o złożonym charakterze, taki jak w przedmiotowej sprawie, komisja nie może zastrzegać wyłącznie jednego rozwiązania w zakresie całego orzeczenia, a dopuszczać w tym zakresie pluralizm, choćby z racji możliwości orzeczenia różnych kar i środków karnych. Podkreśliła, iż każdy ze zdających egzamin radcowski mógł spojrzeć na kazus z innej perspektywy, zaś komisje egzaminacyjne (zarówno I jak i II stopnia) winny były ocenić proponowane przez zdającego rozwiązanie pod kątem podniesionych przez zdającego zarzutów, a nie zgodności z przygotowanym kluczem odpowiedzi, czy schematem rozwiązań. W przeciwnym wypadku świadczyłoby to na przygotowanie zadania, na podstawie bliżej nieokreślonego orzeczenia, względnie jednego z zapatrywań, które są wyrażane w doktrynie i piśmiennictwie. Skarżąca uważa to stanowisko Komisji za nietrafne, jako że nie istnieje jedno jedyne słuszne rozstrzygnięcie. Kazus egzaminacyjny z części drugiej egzaminu radcowskiego zawierał kilka niezgodności z przepisami prawa, nie tylko błędne ustalenia faktyczne w zakresie uniewinnienia oskarżonego. Jednakże Komisje pominęły w swych rozstrzygnięciach inne podniesione zarzuty twierdząc, że brak zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych co do uniewinnienia oskarżonego całkowicie dyskwalifikuje pracę skarżącej, jako że stanowi o nieumiejętności interpretacji przepisów.

Skarżąca podkreśla, że brak umiejętności interpretacji przepisów prawa miałby miejsce w sytuacji, gdyby skarżąca mimo braku zaskarżenia wyroku w zakresie uniewinnienia podniosłaby zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, bądź gdyby skarżąca skarżąc część dotyczącą uniewinnienia nie podniosła tego zarzutu. W niniejszym przypadku zaś ma miejsce odmienna sytuacja: skarżąca nie zaskarżyła wyroku w zakresie uniewinnienia (do czego miała prawo, jako że wyrok może być skarżony w części), wobec czego nie zachodziła podstawa do podniesienia zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych. Skarżąca podkreśla, że przepisy przewidują możliwość częściowego skarżenia wyroku. Wybór zasadności zaskarżenia oraz tego, czy zaskarżać w całości, czy w części należy do strony postępowania (a jeśli jest reprezentowana, to również pełnomocnika), która może określić, że nie chce dochodzić wszystkich przysługujących jej roszczeń. Tej okoliczności jednak ani Komisja I stopnia ani Komisja II stopnia nie wzięły pod uwagę. Brak zaskarżenia wyroku w zakresie uniewinnienia może stanowić co najwyżej podstawę obniżenia oceny pozytywnej z uwzględnieniem szerokiego wachlarza ocen pozytywnych przewidzianego przez ustawodawcę w art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych. Nadto zauważyła, że gdyby w apelacji został postawiony zarzut błędu w ustaleniach faktycznych w sytuacji, gdy nie zaskarżono uniewinnienia, apelacja sporządzona byłaby niewłaściwe. Skarżąc punkt drugi wyroku w zakresie obrazy prawa materialnego i rażącej niewspółmierności kary odwołująca się nie mogła uznać stanu faktycznego za błędnie ustalony, ponieważ w tym zakresie, tj. w zakresie punktu drugiego sentencji skarżonego wyroku, stan faktyczny ustalony został słusznie i korzystnie dla oskarżyciela posiłkowego. Jednakże tego faktu (podniesionego w odwołaniu) Komisja nie rozważyła.

Skarżąca wskazuje, iż przyjęcie przez Komisje Egzaminacyjne zarówno I jak i II stopnia, iż jedynym słusznym zarzutem powinien być zarzut błędu w ustaleniach faktycznych powoduje, iż Komisje oceniając prace egzaminacyjne narzucają określony sposób rozwiązania zadania i niedopuszczają innej interpretacji kazusu przez zdającego. Ocena prac egzaminacyjnych w ten sposób nie może dawać pełnego obrazu umiejętności zdającego, jako że wymaga od zdającego niejako "wpasowania się w ustalony schemat" bez przewidywanych odstępstw, a to z kolei w żaden sposób nie może stanowić o znajomości i umiejętności bądź nieznajomości i nieumiejętności interpretacji przepisów prawa przez zdającego. Stanowi to jedynie o tym, że zdający nie "trafił" w przewidziane rozstrzygnięcie zadania (co przypomina rozwiązywanie testu), zaś nie sprawdza umiejętności analizy kazusu i zastosowania przepisów prawa.

Ponadto wskazała, że jeden z egzaminatorów w uzasadnieniu oceny cząstkowej w punkcie 2 podał, że "żaden z zarzutów nie był istotny z pkt widzenia interesów oskarżyciela posiłkowego poza orzeczeniem natychmiastowego wykonania obowiązku naprawienia szkody ale nie powołano w zarzutach apelacyjnych naruszenia art. 46 § 1 kk. Odwołująca się wskazuje, że egzaminator de facto uznał, że jeden z zarzutów sformułowanych w apelacji był trafny, mimo że wywiedziony z niewłaściwego przepisu (art. 71 § 1 kk o karze subsydiarnej grzywny a nie art. 46 kk o obowiązku naprawienia szkody). Skoro chociaż jeden z zarzutów był słuszny, sąd II instancji uwzględniłby go mimo błędnego powołania przepisu, ponieważ z art. 433 § 1 kpk oraz art. 434 § 1 kpk wynika obowiązek sądu odwoławczego rozpoznania sprawy w granicach środka odwoławczego, a nie podniesionych zarzutów. Przepis art. 433 § 1 kpk stanowi bowiem: "Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to przewiduje, § 2 stanowi, iż Sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa stanowi inaczej". Wymóg rozpoznania sprawy w granicach środka odwoławczego wskazuje wyraźnie na to, że sąd powinien brać pod uwagę całą treść apelacji, a nie tylko podniesione w niej zarzuty naruszenia konkretnych przepisów prawa.

Stwierdziła, że nieprawidłowe zakwalifikowanie zarzutu dotyczącego obowiązku naprawienia szkody i niewłaściwego wskazania terminu 3-micsięczego do jego realizacji jako naruszenie art. 71 § 1 kk, a nie art. 46 § 1 kk, nie stanowi uchybienia apelacji uniemożliwiającego jej rozpoznanie w tym zakresie przez sąd. Sąd odwoławczy powinien bowiem wziąć pod uwagę zarzut, nawet jeśli został on błędnie zakwalifikowany i niewłaściwie sformułowany, jako że sąd obowiązany jest badać sprawę w zakresie środka odwoławczego, a nie jedynie podniesionych w nim zarzutów. Oznacza to, że jeśli nawet podmiot fachowy nieprawidłowo zakwalifikuje uchybienie, które rzeczywiście nastąpiło, o skuteczności podniesionego uchybienia decyduje jego treść, a nie nazwa. Wobec tego apelacja sporządzona przez skarżącą podlegałaby rozpoznaniu przez sąd II instancji, a nawet byłaby potencjalnie skuteczna w zakresie (w części) orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody. Nieprawidłowe określenie zarzutu nie dyskwalifikuje wniesionej apelacji, a więc nie może stanowić ono podstawy do wymierzenia zdającemu oceny niedostatecznej, skoro zdający trafnie zauważył i wskazał, który z elementów wyroku (orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody) nie jest prawidłowy. Nadto gdyby w apelacji został postawiony zarzut błędu w ustaleniach faktycznych w sytuacji, gdy nie zaskarżono uniewinnienia, apelacja sporządzona byłaby niewłaściwe. Skarżąc punkt drugi wyroku w zakresie obrazy prawa materialnego i rażącej niewspółmierności kary odwołująca się nie mogła uznać stanu faktycznego za błędnie ustalony, ponieważ w tym zakresie, tj. w zakresie punktu drugiego sentencji skarżonego wyroku, stan faktyczny ustalony został słusznie i korzystnie dla oskarżyciela posiłkowego. Jednakże tego faktu (podniesionego w odwołaniu) Komisja również nie rozważyła.

Mając powyższe na uwadze skarżąca uznała, że skarga jest uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że zarzuty skarżącej nie są uzasadnione, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania nie doszło do istotnego naruszenia procedury administracyjnej, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 i § 4 k.p.a., które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały, zaś Komisje nie dopuściły się dowolności postępowania, co stara się wykazać skarżąca.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej uchwały stanowiły przepisy ustawy o radcach prawnych, w tym art. 36 8 ust. 1, 9 i 12 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 366 ust. 2. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala zakwalifikować uchwały komisji egzaminacyjnej jako decyzje administracyjne.

Przepisy ustawy o radcach prawnych określają kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, stanowiąc jednocześnie granice ocen stosowanych przez organy administracji. Treść podanych poniżej przepisów wskazuje jednoznacznie, że uchwały wydawane są w warunkach uznania administracyjnego.

Zgodnie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy przyszłego radcy prawnego określono w art. 365 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

W myśl art. 366 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji egzaminacyjnej. Komisja egzaminacyjna wydaje zdającemu uchwałę, a jej odpis przesyła Ministrowi Sprawiedliwości, Prezesowi Krajowej Rady Radców Prawnych oraz dołącza do akt osobowych zdającego.

Określenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do art. 138 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, wydając uchwałę bierze pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Z uwagi na treść cytowanych powyżej przepisów, określających warunki zdania egzaminu radcowskiego należy stwierdzić, że uchwała w tym zakresie wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, gdyż Komisja Egzaminacyjna jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Uznanie administracyjne w indywidualnych sprawach dotyczące ustalenia oceny wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Oznacza to, że komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia z uwzględnieniem kryteriów wynikających z podanych powyżej przepisów ustawy o radcach prawnych.

Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w zakresie oceny pracy. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji zapadłych w tych sprawach dokonywana przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. /w:/ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83).

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie stwierdzono naruszenia podanej zasady.

W ocenie Sądu, organy obu instancji zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, składający się z wypowiedzi pisemnych skarżącej w związku z rozwiązanymi zadaniami z różnych dziedzin prawa, w tym prawa karnego, z którego skarżąca otrzymała ocenę niedostateczną oraz ocenami wystawionymi przez wyznaczonych egzaminatorów.

Istota i charakter egzaminu radcowskiego obligują zatem do tego, by rozwiązanie zadania egzaminacyjnego w tym zadania z prawa karnego zawierało prawidłowo zredagowane zarzuty i wnioski wraz z ich poprawnym uzasadnieniem.

Powyższemu, a także art. 365 ust. 2 powołanej ustawy określającemu kryteria oceny, przeczy wyrażone tak w odwołaniu, jak i skardze przekonanie, iż wiodącym i przesądzającym elementem tej oceny jest kryterium skuteczności rozumiane zresztą przez skarżącą w sposób subiektywny dostosowany do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Sąd Odwoławczy rozpoznający apelację nie jest tym wnioskiem związany. Z punktu widzenia powołanych przepisów nie chodzi jednak o to, co wykona Sąd odwoławczy, tylko o to, czy egzaminowany – kandydat do zawodu radcy prawnego wykazał się stosowną wiedzą w tym przypadku z zakresu postępowania karnego i rządzących tym postępowaniem określonych w kpk reguł procesowych.

Zdaniem Sądu właściwym rozwiązaniem zadania było postawienie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych. Chybioną należy odebrać próbę wykazywania, że apelacja bez względu na rodzaj i charakter postawionych zarzutów i tak byłaby skuteczna, co skarżąca dodatkowo wsparła wypowiedziami doktryny i orzecznictwem. Zdaniem Sądu, jest to argument bezprzedmiotowy zważywszy, iż formułowany jest na kanwie sytuacji zdawania egzaminu, który ma na celu weryfikację wiedzy osób egzaminowanych w zakresie umiejętności wychwycenia wad postępowania i prawidłowego sformułowania wszystkich występujących zarzutów. Przyjęcie jako słusznego rozumowania skarżącej, pod znakiem zapytania stawiałoby w ogóle sens organizowania egzaminów dla sprawdzenia określonych umiejętności osób przystępujących do egzaminu.

W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przedstawiła zarzuty i argumenty strony podniesione w odwołaniu, a następnie odniosła się do nich w dalszej części rozważań.

Reasumując należy stwierdzić, że wystawienie oceny niedostatecznej z pracy karnej było uzasadnione. Wprawdzie apelacja została sporządzona z zachowaniem odpowiednich standardów języka prawniczego i zawierała niezbędne elementy konstrukcyjne oraz mogła doprowadzić do nieznacznej zmiany wyroków na korzyść strony skarżącej to jednak pozostałe uchybienia pracy przesądzają o ocenie niedostatecznej.

Brak odniesienia się przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia do zarzutu odwołania należałoby ocenić jako nierozpatrzenie całości sprawy przez organ drugiej instancji. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 sierpnia 1987 r. (sygn. akt IV SA 385/87), "organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpatrzyć i wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji". Jednak jest to zarzut o charakterze procesowym, w związku z powyższym Sąd stwierdza, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, a więc nie mogło stanowić podstawy do uchylenia uchwały zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Stanowiska Komisji obu instancji zostały prawidłowo uzasadnione w wydanych w sprawie uchwałach, w tym zaskarżonej uchwale Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia 19 stycznia 2011 r. nr DNAP-II-6111-320/10, której treść odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., zawierając uzasadnienie faktyczne i prawne.

Wobec powyższego należy uznać, iż Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, nie uchybiła normom zawartym w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., nie dopuściła się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa wyrażonej w art. 8 k.p.a., z której wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, który jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa.

W tym stanie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.