Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3076/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1264
law: Ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - tekst jednolity.
Teza: Nadanie aktowi stanu cywilnego na podstawie art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U.. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.) charakteru wyłącznego dowodu zdarzeń w nim stwierdzonych stoi na przeszkodzie, by dane zamieszczone w akcie stanu cywilnego mogły zostać uznane za udowodnione przez organ administracji publicznej za pomocą innych środków dowodowych (art. 75 § 1 k.p.a.)

TEZY

Nadanie aktowi stanu cywilnego na podstawie art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U.. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.) charakteru wyłącznego dowodu zdarzeń w nim stwierdzonych stoi na przeszkodzie, by dane zamieszczone w akcie stanu cywilnego mogły zostać uznane za udowodnione przez organ administracji publicznej za pomocą innych środków dowodowych (art. 75 § 1 k.p.a.)


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. NSA Andrzej Matan Protokolant starszy inspektor sądowy Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 995/12 w sprawie ze skargi A. A. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 października 2012 r. sygn. IV SA/Wa 995/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. A. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 6 października 2010 r. A. A. S., posiadający obywatelstwo izraelskie, wystąpił do Wojewody Łódzkiego o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Wnioskodawca wskazał, że urodził się w dniu [...] marca 1943 r. w getcie warszawskim jako syn A. J. Z. i P. z domu W.. Rodzice Wnioskodawcy zawarli związek małżeński w 1942 r. w getcie w S.. Ojciec składającego wniosek został zamordowany w kwietniu 1943 r. Przed wyjazdem z Polski wraz z matką w dniu 25 stycznia 1950 r. na pobyt stały do Izraela wnioskodawca zamieszkiwał w Ł.. W dniu 25 stycznia 1950 r. nabył obywatelstwo izraelskie. W 1957 r. zmienił dotychczas noszone nazwisko "Sz." na "S.", a w 1974 r. imię "A." na "A. A.".

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Wojewoda Łódzki, działając na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez A. A. S.. W wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawcy decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Minister Spraw Wewnętrznych utrzymał w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie pozwalało potwierdzić przedstawionych przez wnioskodawcę informacji w zakresie wskazującym na to, że był on synem A. J. Z. - syna I. i R. F. urodzonego w dnu [...] września 1913 r. w S. P.. Przedstawione na poparcie twierdzeń wnioskodawcy dokumenty nie potwierdzały bowiem jego urodzenia z małżeństwa ww. osób. Minister Spraw Wewnętrznych wyjaśnił, że uzyskane z Żydowskiego Instytutu Historycznego uwierzytelnione kopie kart informacyjnych o osobach ocalałych, w których A. Sz. został określony jako syn A. i P. W., dowodzą jedynie, że dokonano rejestracji zgłoszenia wymienionych w nich osób. Nie mogą one natomiast stanowić dowodu w zakresie daty i miejsca urodzenia oraz rodziców osób wskazanych na tych kartach w zastępstwie aktów stanu cywilnego. Przedłożone orzeczenia sądów rabinackich (m.in. orzeczenie Okręgowego Sądu Rabinackiego N. z dnia [...] października 2007 r. dotyczące zawarcia w getcie w S. w 1942 r. religijnego małżeństwa przez A. S. i P. S.), mające potwierdzać zawarcie związku małżeńskiego przez rodziców wnioskodawcy, w ocenie Ministra, dowodu takiego nie stanowi, albowiem kwerenda przeprowadzona w instytucjach archiwalnych nie pozwoliła na odnalezienie żadnych dokumentów, czy informacji, które potwierdzałyby zawarcie związku małżeńskiego przez wymienione osoby oraz urodzenie wnioskodawcy jako ich syna. Odnosząc się zaś do przedłożonych poświadczonych kopii dokumentów potwierdzających ubieganie się w 1958 r. przez P. Z. o odszkodowanie dla ofiar narodowosocjalistycznych prześladowań, organ odwoławczy stwierdził, że z treści wniosku o odszkodowanie nie wynika, aby powołane w nim okoliczności zostały przez matkę wnioskodawcy udokumentowane. Wprawdzie z treści wniosku wynika, że P. W. w 1942 r. poślubiła A. Z., a w dniu [...] marca 1943 r. w getcie warszawskim urodziła syna A., niemniej przyjąć należało, że informacje te pochodzą jedynie z jej oświadczenia. Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie dowodów uzyskanych w toku postępowania należy przyjąć, że wnioskodawca urodził się w dniu [...] marca 1943 r. w W., niemniej był synem A. Sz. i P. Sz. z domu W.. Wskazuje na to odnaleziony akt urodzenia wnioskodawcy (wystawiony na A. Sz.). Zgłoszenia urodzenia wnioskodawcy dokonał w Urzędzie Stanu Cywilnego w Zgierzu w dniu [...] sierpnia 1946 r. jego ojciec – A. Sz., wskazując, że opóźnienie zameldowania dziecka było spowodowane ukrywaniem się ojca dziecka przed okupantem. Rodzice wnioskodawcy zawarli związek małżeński w dniu [...] sierpnia 1946 r. w Z., co potwierdza akt małżeństwa rodziców wnioskodawcy. W aktach znajduje się odpis poświadczenia obywatelstwa polskiego A. Sz. (ojca wnioskodawcy), P. Sz. (matki wnioskodawcy) oraz A. Sz. wystawionego w dniu [...] marca 1949 r. przez Starostę Grodzkiego Śródmiejsko-Łódzkiego, co dowodzi, że wnioskodawca i jego rodzice nabyli i posiadali w dacie wyjazdu z Polski obywatelstwo polskie. Jako małoletni wnioskodawca mógł utracić obywatelstwo polskie wyłącznie w przypadku utraty obywatelstwa przez swojego ojca – A. Sz., stosownie do art. 13 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25 ze zm.). Ustaleń odnoszących się do powyższej kwestii organ nie mógł jednak dokonać ze względu na nieuzupełnienie przez wnioskodawcę materiału dowodowego sprawy poprzez złożenie certyfikatu obywatelstwa izraelskiego A. Sz. oraz zaświadczenia o przebiegu służby ojca wnioskodawcy w armii izraelskiej obejmującego okres od daty nabycia przez niego obywatelska izraelskiego. A. A. S. nie przedłożył żądanych dokumentów niezbędnych do wydania decyzji uwzględniającej zgłoszone żądanie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, podnosząc, że odrzuca ocenę prawną materiału dowodowego, jak również nie dostrzega potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, gdyż został on – w jego ocenie - w pełni zgromadzony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę A. A. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2012 r. za niezasadną. Sąd I instancji wskazał, że w aktach postępowania administracyjnego znajduje się odpis zupełny aktu urodzenia skarżącego z dnia [...] sierpnia 1946 r., sporządzony [...] listopada 2011 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w Z., zgodnie z którym skarżący urodził się [...] marca 1943 r. w W. jako syn A. Sz. i P. Sz. z domu W.. Te same okoliczności wynikają z odpisu skróconego aktu urodzenia sporządzonego w dniu [...] marca 1949 r. w tym samym Urzędzie Stanu Cywilnego. Wobec ustalenia na podstawie aktu stanu cywilnego okoliczności, że skarżący urodził się jako syn A. Sz. twierdzenie skarżącego, że urodził się jako syn A. Z. nie mogło zostać przez organy administracji uwzględnione bez przeprowadzenia przez wnioskującego o poświadczenie obywatelstwa stosownej procedury przed sądem powszechnym. Jak prawidłowo wskazał bowiem organ administracji ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.) w art. 3 stanowi, że stan cywilny osoby stwierdza się na podstawie aktów sporządzonych w księgach stanu cywilnego. Natomiast art. 4 cyt. ustawy przyjmuje, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Zatem, jeżeli w aktach postępowania administracyjnego znajdował się akt urodzenia, z którego jednoznacznie wynika, że skarżący urodził się jako syn A. Sz. i P. Sz. z domu W., a jednocześnie skarżący nie dysponował aktem stanu cywilnego, który potwierdzałby, że urodził się jako syn A. Z., zaś podjęte przez organ administracji próby pozyskania takiego aktu, nie przyniosły rezultatu, ustalenia poczynione przez organ administracji w powyższym zakresie należy uznać za prawidłowe. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organ nie był uprawniony do samodzielnego kwestionowania aktów stanu cywilnego sporządzonych w Urzędzie Sanu Cywilnego w Z. (np. pod względem przestrzegania właściwości miejscowej). Skarżący natomiast miał i ma możliwość wszczęcia postępowania o unieważnienie lub ustalenie treści aktu stanu cywilnego (art. 30 i art. 32 Prawa o aktach stanu cywilnego). Wbrew stanowisku skarżącego, przedłożone przez niego w toku postępowania administracyjnego dowody nie mogły stanowić podstawy do zakwestionowania ustaleń poczynionych na postawie opisanych wyżej aktu urodzenia i aktu małżeństwa. W szczególności dowodem takim nie mogły być przedłożone orzeczenia sądów rabinackich. W tym zakresie wymagane było bowiem uznanie przedłożonych orzeczeń sądów państwa obcego przez sąd polski (sąd cywilny). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarówno Wojewoda Łódzki, jak i Minister Spraw Wewnętrznych zasadnie odmówili stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawcę, mając na uwadze niewykonanie przez skarżącego wezwania do przedstawienia dokumentów wskazujących, że skarżący wraz z ojcem nie utracił obywatelstwa polskiego. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożył A. A. S., zaskarżając powyższe orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie oby decyzji wydanych w sprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., naruszenie:

- art. 2, art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez uznanie, że skarżący nabył obywatelstwo polskie po A. Sz. pomimo tego, że z zebranego materiału dowodowego wynikało, iż jego biologicznymi rodzicami byli A. S. i P. S. z domu W. i po nich skarżący wywodził nabycie i posiadanie obywatelstwa polskiego,

- art. 3 § 1 i 2, art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75, art. 77, art. 80 i art. 97 § 1 pkt 4 w związku z art. 100, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ustalenie danych osobowych wyłącznie na podstawie aktu urodzenia skarżącego oraz aktu małżeństwa A. Sz. i P. W., a zarazem pominięcie i odmowę przyznania mocy dowodowej innym zebranym w trakcie postępowania dokumentom podważającym ojcostwo A. Sz. w stosunku do skarżącego, co doprowadziło do oddalenia skargi zamiast uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zwrócił uwagę na to, że w toku postępowania wyjaśniającego organy zgromadziły dwie grupy wzajemnie sprzecznych ze sobą dowodów. Niezależnie od wartości dowodowej aktów stanu cywilnego, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest rozważań, które wskazywałyby, czy w ocenie Sądu I instancji materiał dowodowy był wystarczający do uznania, że skarżący urodził się jako "ślubne" dziecko A. Sz. i P. W.. W razie powzięcia wątpliwości w tym zakresie, dostrzegając istnienie zagadnienia wstępnego, wymagane było zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i zobowiązanie skarżącego do wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o unieważnienie lub ustalenie treści aktu stanu cywilnego wraz z wyznaczeniem terminu na dokonanie tej czynności (art. 100 § 1 k.p.a.). Na takie rozwiązanie wskazał NSA w wyroku z dnia 31 sierpnia 2012 r. sygn. II OSK 836/11 zapadłym w zbliżonym stanie faktycznym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Odniesienie się do zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej należy rozpocząć od stwierdzenia, że ustalanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia zawartego w decyzji administracyjnej opiera się na zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zasada ta oznacza, że organ administracji zobowiązany jest dokonać oceny wiarygodności i mocy dowodów według swego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Oparcie postępowania dowodowego w kodeksie postępowania administracyjnego na swobodnej ocenie dowodów i uznanie jej za zasadę dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie nie oznacza jednak, że w szczególnych przypadkach sposób przeprowadzania postępowania wyjaśniającego nie będzie poddany istotnej modyfikacji. Odnosi się to w szczególności do sytuacji, gdy organ na mocy odrębnych przepisów prawa zobowiązany jest do zastosowania się do reguł określających szczególną moc dowodową danego środka dowodowego, czy też przyjęcia, że pewne okoliczności nie mogą być uznane za udowodnione w inny sposób aniżeli poprzez przeprowadzenie określonego dowodu. Uczynienie odstępstwa od zasady swobodnej oceny dowodów na rzecz pewnych elementów legalnej (ustawowej) oceny dowodów jest w prawie procesowym wyjątkiem, niemniej nakaz zastosowania się przez organ do ograniczeń dowodowych, jeżeli mają one charakter prawnie wiążący, nie może podlegać jakimkolwiek wątpliwościom. Podkreślenie powyższego zagadnienia jest o tyle istotne w rozpoznawanej sprawę, że wnoszący skargę kasacyjną mylnie postrzega zakres ustaleń faktycznych, które w sprawie potwierdzenia obywatelstwa polskiego skarżącego obejmowała zasada swobodnej oceny dowodów i z tego powodu miały pozostawać w wyłączonej kompetencji jurysdykcyjnej organu prowadzącego postępowanie.

Potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim pozostaje w ścisłym związku z zagadnieniami filiacyjnymi, albowiem przyjęte w polskim prawie rozwiązania dotyczące nabywania obywatelstwa polskiego opierają się generalnie na zasadzie pochodzenia (ius sanguinis). Zasada ta oparta jest na uznaniu, że dziecko nabywa obywatelstwo przez urodzenie po rodzicu (rodzicach) posiadających obywatelstwo polskie. Tym kryterium posługuje się art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2012 r., poz. 161), było ono też przyjęte we wcześniejszym ustawodawstwie (art. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim). Zasada pochodzenia ma jednocześnie rangę normy konstytucyjnej (art. 34 ust. 1 Konstytucji). Zagadnienie pochodzenia dziecka regulują normy prawnorodzinne, które wskazują na sposoby potwierdzenia biologicznego pokrewieństwa pomiędzy dzieckiem a jego rodzicami. Opierają się one zarówno na przyjęciu określonej treści domniemań prawnych (np. pochodzenie dziecka od męża matki, jeżeli urodziło się ono w trakcie małżeństwa) lub też wynikają z przyjęcia oświadczeń uprawnionych osób (np. uznanie ojcostwa), czy też orzeczenia sądu, który ustala sporne pokrewieństwo (np. powództwo o ustalenie macierzyństwa). Urzędowego zapisu faktów dotyczących stanu cywilnego, uwzględniającego przyjęte wyżej rozwiązania z zakresu prawa rodzinnego, dokonuje się w aktach stanu cywilnego. W świetle zasad rejestracji stanu cywilnego wynikających z przepisów ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego wpis ma charakter deklaratoryjny potwierdzający zaistnienie zdarzeń z zakresu stanu cywilnego. Akty stanu cywilnego są dokumentami urzędowymi. Pełnią one funkcję publicznoprawną wyrażającą się w tym, że wpisy ujęte w księgach stanu cywilnego określają sytuację prawną osób, wymuszając posługiwanie się w stosunkach prawnych informacjami ewidencyjnymi zgromadzonymi w tychże księgach. Zdarzeniom przesądzającym o stanie cywilnym osoby konieczne jest zapewnienie, jak się podkreśla, jednoznaczności, stabilności i pewności (por. uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 20 listopada 2012 r. sygn. III CZP 58/12, OSNC 2013/5/55). Wsparciem tej funkcji jest przyjęcie przez ustawodawcę, że rejestracji podlegają wszystkie zdarzenia kształtujące stan cywilny osób. Określane są one w sposób jednolity i zupełny poprzez niezwłoczne dokonywanie rejestracji i bieżące uaktualnianie wszystkich danych. Stan cywilny osoby stwierdza się na podstawie aktu stanu cywilnego i sporządzonego z niego odpisu. Zasadę tę potwierdza art. 4 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, przyjmujący, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Na tejże zasadzie oparta była także poprzednia regulacja dotycząca aktów stany cywilnego. Dekret z dnia 8 czerwca 1955 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 25, poz. 151 ze zm.) podobnie przyjmował bowiem, że akta stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych (art. 25). Przymiot dowodu wyłącznego, jak wynika z art. 4 ustawy –Prawo o aktach stanu cywilnego, ma akt stanu cywilnego, a nie księga stanu cywilnego, która jest jedynie nośnikiem spisanych w niej aktów. W piśmiennictwie opisana wyżej zasada jest określana mianem zasady samowystarczalności aktu stanu cywilnego. Jej istotę upatruje się w szczególnej mocy dowodowej aktów stanu cywilnego materializującej się w tym, że żadne inne środki dowodowe nie mogą być brane pod uwagę przy określaniu istotnych elementów zdarzeń stwierdzanych aktami stanu cywilnego (por. Z. Duniewska. M. Lewicki [w:] Prawo administracyjne materialne, red. Z. Duniewska, B. Jaworska-Dębska, M. Stahl, Warszawa 2014, s. 156). Zasada wyłączności dowodowej aktów stanu cywilnego rozciąga się również na zagraniczne akty stanu cywilnego. Ich moc dowodowa nie jest przy tym uzależniona od wpisania aktu do polskich ksiąg stanu cywilnego (transkrypcji) na podstawie art. 73 ust. 1 tej ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 maja 2010 r. sygn. II SA/Gl 669/09, ONSAiWSA 2011/6/114).

Stan prawny wynikający z aktów stanu cywilnego powinien co do zasady stanowić konsekwencję stanu faktycznego, a więc więzi biologicznych pomiędzy określonymi osobami, czemu służą materialnoprawne i proceduralne mechanizmy ustalania filiacji. Adekwatność treści aktów stanu cywilnego ze stanem rzeczywistym ma jednak charakter postulatu, który daje uzasadnienie do rozróżnienia w szczególnych przypadkach stanu prawnego ujawnionego w treści aktu stanu cywilnego oraz stanu faktycznego (rzeczywistego). Waga stabilizacji stosunków prawnych opartych na treści aktów stanu cywilnego nie pozwala jednak przyznać stanowi faktycznemu pełnego pierwszeństwa wskutek pominięcia aktu stanu cywilnego niezgodnego ze stanem rzeczywistym. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się w odniesieniu do powyższej kwestii na konieczność posłużenia się mechanizmem analogicznym z zastosowanym w przypadku ksiąg wieczystych, gdzie również rozróżnia się tzw. stan prawny rzeczywisty oraz stan prawny według treści księgi wieczystej. W obu wypadkach, jeżeli stan faktyczny jest odmienny od tego, który został wskazany w treści odpowiedniego rejestru (aktu stanu cywilnego, księgi wieczystej), konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniego postępowania prowadzącego do uzgodnienia stanu prawnego ze stanem faktycznym. Nie oznacza to zatem, że stan prawny niezgodny ze stanem faktycznym nie wywołuje określonych skutków i nie pozostaje prawnie relewantny. Niezależnie od deklaratoryjnego charakteru wpisu, stan cywilny wynikający z aktu stanu cywilnego powinien być uznawany powszechnie za prawdziwy do czasu jego zmiany na skutek wydania orzeczenia czy decyzji (por. wyrok TK z dnia 12 listopada 2002 r. sygn. SK 40/01, OTK-A 2002/6/81).

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że fakt urodzenia A. A. S. (jako A. Sz.) w dniu [...] marca 1943 r. został zgłoszony w dniu [...] sierpnia 1946 r. i stał się podstawą sporządzenia w Urzędzie Stanu Cywilnego w Z. na podstawie przepisów dekretu z dnia 25 września 1945 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 1945 r. Nr 48, poz. 272 ze zm.) jego aktu urodzenia. Zgodnie z art. 32 cyt. dekretu, w akcie urodzenia wymienia się między innymi: 1) nazwisko, imię (imiona) i płeć dziecka; 2) miejsce i datę urodzenia dziecka; 3) nazwisko, imię, zawód, miejsce urodzenia, datę urodzenia lub rok urodzenia i miejsce zamieszkania każdego z rodziców w chwili urodzenia się dziecka oraz nazwisko rodowe matki; 4) nazwisko, imię, zawód, wiek i miejsce zamieszkania zgłaszającego. Zgodnie z powyższym wymogiem w akcie urodzenia skarżącego zamieszczono informację, że jego ojcem jest A. Sz., urodzony w S. w dniu [...] stycznia 1894 r., zamieszkały w Ł.. Informacje te potwierdza dołączony do akt sprawy odpis zupełny aktu urodzenia sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego w Z. w dniu [...] listopada 2011 r. Mając na uwadze to, że w świetle przepisów prawa akt urodzenia dziecka powinien zawierać informację wskazującą na jego pochodzenie (wskazanie ojca dziecka), jak też to, że w akcie urodzenia skarżącego zamieszczony został zgodnie z powyższą dyspozycją wpis określający kto jest jego ojcem (A. Sz.), odrzucić należy prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko wskazujące na to, że okoliczność pochodzenia wnioskodawcy jako syna A. Sz. poprzez swoją sporność pozostała w sprawie niewyjaśniona. Zastosowanie w sprawie dyspozycji art. 4 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego ma charakter bezwzględny, stąd nie można zasadnie twierdzić, by w toku postępowania określona "grupa" dowodów potwierdzała odmienne ustalenia. Jedynym środkiem dowodowym, który może określać stan cywilny w zakresie pochodzenia określonej osoby od danych rodziców, jej miejsca i daty urodzenia pozostawał w rozpoznawanej sprawie akt urodzenia skarżącego. Jako dokument urzędowy o szczególnym charakterze akt stanu cywilnego może podlegać wzruszeniu, niemniej tryb pozwalający na jego unieważnienie lub sprostowanie określają właściwe przepisy rozdziału 4 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego (Unieważnienie, sprostowanie, ustalenie treści, odtworzenie i uzupełnienie aktu stanu cywilnego). Takim przepisem nie jest art. 76 § 3 k.p.a. przewidujący, że dokument urzędowy sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w jego zakresie działania może zostać obalony w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu. Z traktowania odpisu aktu stanu cywilnego jako jednego z dowodów urzędowych w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. nie wynika bowiem, by organ prowadzący postępowanie mógł ten akt swobodnie oceniać i kwestionować jego treść, przeprowadzając dowód przeciwko prawdziwości zawartych w nim informacji. Art. 4 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego w sposób istotny ogranicza zasadę swobodnej oceny dowodów, określając, iż domniemanie zgodności z prawdą podstawowych danych zawartych w akcie stanu cywilnego może zostać obalone jedynie w odpowiednim postępowaniu. Co istotne, zawężenie przysługujących organowi administracji publicznej uprawnień w odniesieniu do uznania określonej okoliczności za udowodnioną nie ogranicza się jedynie do danych, które bezpośrednio wynikają z włączonego do akt sprawy odpisu aktu stany cywilnego. Mieć bowiem na uwadze należy, że zasada wyłączności dowodowej aktów rozciąga się również na dane, które nie zostały zamieszczone w akcie stanu cywilnego, niemniej powinny się tam znaleźć. W tym zakresie organ nie dysponuje własnymi kompetencjami wyjaśniającymi. Funkcja porządkująca art. 4 ustawy – Prawo o aktach stanu sprawia, że zasadę wyłączności dowodowej aktów stanu cywilnego należy rozumieć jako nakaz, by dane podlegające ujawnieniu w aktach stanu cywilnego były ustalane jedynie na podstawie tychże aktów i przy ścisłym uwzględnieniu ich brzmienia. Nadanie aktowi stanu cywilnego na podstawie art. 4 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego charakteru wyłącznego dowodu zdarzeń w nim stwierdzonych stoi na przeszkodzie, by dane zamieszczone w akcie stanu cywilnego mogły zostać uznane za udowodnione przez organ administracji publicznej za pomocą innych środków dowodowych (art. 75 § 1 k.p.a.). Ustalanie danych dotyczących stanu cywilnego na podstawie aktów stanu cywilnego oznaczać musi, że fakt urodzenia, czy pochodzenie ze związku małżeńskiego powinno zostać udowodnione stosownym odpisem aktu stanu cywilnego. W przypadku jego braku organ powyższych okoliczności nie może ustalić na podstawie tzw. całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Brak ten powinien zostać uzupełniony w postępowaniu mającym charakter prejudycjalny względem toczącego się postępowania w sprawie administracyjnej. Ustawa – Prawo o aktach stanu cywilnego pozwala na wniosek osoby zainteresowanej ustalić treść aktu stanu cywilnego, jeżeli odpowiedni akt (urodzenia lub małżeństwa) nie został sporządzony (art. 32-33 cyt. ustawy). Po upływie znacznego okresu od urodzenia dziecka ustalenie treści aktu urodzenia będzie możliwe jedynie przez sąd w postępowaniu nieprocesowym (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2013 r. sygn. II OSK 650/12). Jeżeli zachodzą określone ku temu warunki, na wniosek osoby zainteresowanej, organu państwowego lub urzędu możliwe jest również odtworzenie aktu stanu cywilnego w przypadku zaginięcia lub zniszczenia księgi stanu cywilnego (art. 34 cyt. ustawy). Wskazane przepisy o aktach stanu cywilnego mają charakter systemowy, co nakazuje uznać, że ich zakres zastosowania organy prowadzące postępowanie administracyjne powinny uwzględniać w przypadku pojawiających się wątpliwości w zakresie dotyczącym zdarzeń, dla których wyłącznym dowodem potwierdzającym ich zaistnienie pozostają akty stanu cywilnego.

Ustalenie rzeczywistego przebiegu zdarzeń kształtujących stan cywilny może być konieczną przesłanką realizacji określonych interesów prawnych danej osoby. Podkreśla się, że urodzenie jest elementem życia prywatnego dziecka, a następnie dorosłego. Prawo do tożsamości, na który składa się ustalenie tożsamości zainteresowanej osoby, w tym prawdziwych danych jej rodziców podlega ochronie na podstawie art. 8 EKPC (por. wyrok ETPC z dnia 25 września 2012 r. Godelli przeciwko Włochom, nr skargi 33783/09). Każda osoba może się domagać oparcia wydawanych w stosunku do niej rozstrzygnięć przez organ państwa na podstawie prawdziwych przesłanek. Stan ten w zakresie pochodzenia skarżącego może jednak zostać osiągnięty tylko poprzez uzgodnienie stanu prawnego wynikającego ze sporządzonego aktu urodzenia ze stanem faktycznym. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie zainicjował postępowania, które - w świetle przyjętych przez niego własnych ustaleń odnoszących się do powiązań rodzinnych - mogłoby doprowadzić do stwierdzenia jego rzeczywistego pochodzenia (jako syna zmarłego A. J. Z.). Wyrażanej przez skarżącego potrzebie ustalenia stanu cywilnego, który wskazywałby na jego pochodzenie jako dziecka ze związku matki z A. J. Z. nie można było nadać w postępowaniu w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Taki charakter mają wyłącznie rozstrzygnięcia innego organu lub sądu, które są niezbędne do rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji. Kodeks postępowania administracyjnego nie określa podstaw prawnych zależności pomiędzy rozpatrzeniem sprawy a rozstrzygnięciem określonego zagadnienia. Niewątpliwie przesądza o tego rodzaju zależności treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej wydawanej w toczącym się postępowaniu. W niniejszej sprawie organ dysponował aktem stanu cywilnego określającym w sposób wiążący pochodzenie skarżącego w zakresie niezbędnym do ustalenia, czy nabył on obywatelstwo polskie przez urodzenie, stąd niedopuszczalne było traktowanie tej okoliczności jako mającej podlegać wyjaśnieniu przez inny organ i z tej przyczyny powodującej zawieszenie z urzędu postępowania administracyjnego. Skutek taki mógłby niewątpliwie nastąpić, gdyby w toku postępowania wyjaśniającego odnaleziony został (inny) akt urodzenia skarżącego wskazujący, iż jest on synem A. J. Z.. W sytuacji, gdy dwa akty stanu cywilnego stwierdzają tę samą okoliczność, organ prowadzący postępowanie pozbawiony jest bowiem możliwości uznania tejże okoliczności za udowodnioną i merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy uzależnione jest od rozstrzygnięcia tejże kwestii (unieważnienia jednego z aktów) w odrębnym postępowaniu (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2001 r. sygn. V SA 1385/01). Z taka sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie.

Odmiennej oceny nie uzasadnia równocześnie zapatrywanie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w przywołanym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyroku z dnia 31 sierpnia 2012 r. sygn. II OSK 836/11. Jest to spowodowane tym, że stan faktyczny powołanej sprawy był całkowicie odmienny od ustaleń, które stanowiły podstawę odmowy stwierdzenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego. We wskazywanej sprawie niewyjaśniona pozostawały fakt i data śmierci ojca skarżącej w związku z brakiem odnotowania w księgach stanu cywilnego jego zgonu. W tej sytuacji, w ocenie orzekającego Sądu, uzasadnionym było uznanie, że powstało w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego zagadnienie wstępne, które powinno skutkować zawieszeniem postępowania. W niniejszej sprawie organ prowadzący postępowanie dysponował aktem stanu cywilnego potwierdzającym w sposób wyłączny okoliczność istotną dla kierunku rozstrzygnięcia, co powoduje, że powołanie się przez skarżącego na tezy wskazywanego wyżej wyroku, jako wspierającego argumentację przytoczoną w skardze kasacyjnej, nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia.

Z przedstawionych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.