Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 791/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.77 §1, art.80, art.7,105 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie NSA Anna Łukaszewska – Macioch NSA Jolanta Rajewska (spr.) Protokolant asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt II SA/Po 703/09 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, jako grunt zajęty pod drogę publiczną oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 lutego 2010r., sygn. akt II SA/Po 703/09 oddalił skargę G. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach prawnych i faktycznych sprawy.

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Starosta Krotoszyński odmówił ustalenia na rzecz G. K. odszkodowania za nieruchomość położoną w K., zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], oznaczoną w ewidencji gruntów na arkuszu mapy nr [...] jako działka nr [...] o powierzchni 0,0011 ha oraz działka nr [...] o pow. 0,0008 ha. W uzasadnieniu organ wskazał, że Wojewoda Wielkopolski ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., wydaną na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.- Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.- dalej w skrócie ustawa z dnia 13 października 1998 r.), stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość stanowiąca w dniu 31 grudnia 1998 r. własność G. K. i pozostająca w tej dacie we władaniu Skarbu Państwa, stała się z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa, za odszkodowaniem, własnością Skarbu Państwa jako grunt zajęty pod publiczną drogę krajową. Zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomości przejęte na powyższej podstawie winien być złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie wskazanego terminu roszczenie wygasa. Tymczasem G. K. z żądaniem wypłaty odszkodowania wystąpiła dopiero w dniu 21 maja 2008 r (data wpływu podania do organu). W tej sytuacji, zdaniem Starosty, w przedmiotowej sprawie wystąpiła konieczność odmowy ustalenia odszkodowania, bowiem wniosek o odszkodowanie, złożony po upływie określonego prawem terminu do skutecznego zgłoszenia żądania wykluczał możliwość wydania decyzji pozytywnej dla strony.

W odwołaniu G. K. domagała się uchylenia powyższej decyzji, zarzucając wydanie jej z naruszeniem ogólnych zasad zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 9 k.p.a. Podniosła również, że nie miała żadnych możliwości faktycznych ani prawnych do złożenia przedmiotowego wniosku w wymaganym terminie, gdyż w tym celu niezbędna była jest decyzja o przejęciu nieruchomości, a ta została wydana dopiero w dniu 10 grudnia 2008 r.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. Uzasadniając swoją decyzję organ II instancji stwierdził, że podstawą przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia i wypłaty odszkodowania jest złożenie przez uprawnionych do otrzymania odszkodowania wniosku w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Wnioskodawczyni, będąc właścicielem przedmiotowych działek w dniu 31 grudnia 1998 r., z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania wystąpiła po upływie wskazanego w ustawie terminu. Stosownie do art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. roszczenie G. K. wygasło z dniem 31 grudnia 2005 r., a tym samym w chwili złożenia wniosku już nie istniało. Termin wskazany przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 powoływanej ustawy jest tzw. terminem zawitym (prekluzyjnym). Skoro G. K. w momencie zgłoszenia wniosku nie przysługiwało roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania, to postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, co stanowi przesłankę do umorzenia tego postępowania. Dlatego zachodził konieczność zmiany decyzji Starosty z uwagi na naruszenie przez organ I instancji art. 105 § 1 kpa.

Nadto Wojewoda Wielkopolski wskazał, że uprzednie wydanie ostatecznej decyzji Wojewody o przejściu nieruchomości na własność Skarbu Państwa i ujawnienie tego faktu w księdze wieczystej nie jest warunkiem koniecznym do złożenia przez właściciela nieruchomości wniosku o odszkodowanie za zajęte nieruchomości. Decyzja organu w tym zakresie ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że nie przenosi ona własności nieruchomości, a jedynie stwierdza stan prawny i stan faktyczny już istniejący. Sam brak takiej decyzji nie pozbawia osoby uprawnionej możliwości złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Organ II instancji za bezzasadny uznał również zarzut naruszenia art. 9 k.p.a., twierdząc, że obowiązki wynikające z tego przepisu odnoszą się tylko do postępowania będącego w toku postępowania, a zatem dopiero od wszczęcia postępowania do jego zakończenia decyzją, nie zaś do wszystkich kontaktów pomiędzy obywatelem a organem administracji. Jak wynika z treści art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. postępowanie w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania wszczynane jest na wniosek osób uprawnionych. Zatem niepodjęcie przez G. K. jakichkolwiek kroków zmierzających do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za zajętą nieruchomość pod drogę publiczną doprowadziło do wygaśnięcia jej roszczenia.

Decyzję Wojewody Wielkopolskiego G. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez umorzenie postępowania, chociaż jej zdaniem nie stało się ono bezprzedmiotowe. Skarżąca stwierdziła ponadto, że formalnie nie wiedziała o tym, że część jej nieruchomości. została przejęta pod drogę, a zatem "bulwersujące" należy uznać stanowisko organu o braku działań zmierzających do dochodzenia przez nią roszczenia.

W złożonej odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 24 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.), skargę G. K. oddalił.

W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) reguluje stan prawny gruntów zajętych pod drogi publiczne, wprowadzając szczególny tryb wywłaszczenia z mocy prawa takich gruntów. Powołany przepis był kilkakrotnie przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07 stwierdzono, że art. 73 ust. 4 omawianej ustawy, w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcie roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że art. 73 nie przewiduje bezpośredniego związku pomiędzy postępowaniem wojewody w sprawie potwierdzenia wywłaszczenia a sprawą odszkodowawczą prowadzoną przez starostę. Nie wprowadza też obowiązku legitymowania się ostateczną decyzją wojewody do samego zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego. Jakkolwiek decyzja deklaratoryjna wojewody wydana na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. konkretyzuje przedmiot wywłaszczenia, to jednak okoliczność ta nie przesądza, że jej wydanie stanowiło warunek zgłoszenia żądania o odszkodowanie. Złożenie w tym okresie (art. 73 ust. 4) wniosku, było wystarczającą czynnością, by uzyskać prawo do odszkodowania za wywłaszczenie. Wniosek ten stanowił bowiem oświadczenie, że były właściciel zamierza skorzystać z prawa do odszkodowania, a dopiero w dalszej kolejności zawierał żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w przewidzianej prawem procedurze. W konsekwencji Trybunał stwierdził, że to, kiedy wojewoda wydał decyzję, nie stanowiło przeszkody do skorzystania przez każdego z byłych właścicieli z prawa do zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego.

Przytoczone rozważania Trybunału Konstytucyjnego wiążą się bezpośrednio z zarzutami skarżącej. Skoro wszystkie kwestie związane z tym zarzutami, w tym natury konstytucyjnej, były już analizowane przez Trybunał Konstytucyjny, to argumenty skargi nie mogły być uwzględnione. Nie budzi bowiem wątpliwości, że złożenie przez skarżącą wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania w maju 2008 r. było bezskuteczne. Z powyższych względów uznać należy, że z uwagi na upływ terminu zawitego przewidzianego w art.73 ust.3 ustawy z dnia 13 października 1998 r., od którego zachowania zależy możliwość dochodzenia przez stronę określonego uprawnienia, umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art.105 § 1 kpa było uzasadnione. W sprawie wystąpiła bowiem bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku przedmiotu rozpoznania-uprawnienia do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Sąd I instancji dodał ponadto, że gdyby nawet uznać, że określone w art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. kryterium czasowe zgłoszenia wniosków odszkodowawczych stanowi jedną z materialnoprawnych przesłanek rozstrzygnięcia, skutkującą - przy braku jej spełnienia - wydaniem negatywnej dla strony decyzji, to zaskarżona decyzja nie może być wzruszona. Wydanie w niniejszej sprawie decyzji o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego z podanej wyżej przyczyny jest korzystniejsze dla strony niż odmowa przyznania odszkodowania z uwagi na przesłankę materialnoprawną, a w żadnym razie nie pogarsza sytuacji prawnej skarżącej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła G. K., reprezentowana przez radcę prawnego, domagając się uchylenia tego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. i art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. polegające na zaakceptowaniu błędnego stanowiska Starosty Krotoszyńskiego i Wojewody Wielkopolskiego, że droga na przedmiotowej nieruchomości została wybudowana do końca 1998 r. oraz że wywłaszczenie nastąpiło dnia 1 stycznia 1999 r., tj. na uznaniu, że organy prawidłowo oceniły stan faktyczny sprawy i w konsekwencji dokonały prawidłowej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod normy zastosowanych przepisów prawa materialnego i procesowego, podczas, gdy stan faktyczny w sprawie został błędnie ustalony.

- art. 134 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. polegające na błędnej ocenie, że wydanie decyzji odmawiającej ustalenia i wypłatę odszkodowania jest bardziej niekorzystne dla skarżącej niż umorzenie postępowania;

- art. 174 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez niedostrzeżenie przez WSA w Poznaniu istotnego naruszenia prawa przez organy, co świadczy o zaniechaniu lub niewłaściwej funkcji kontrolnej tego Sądu,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, mimo, że zaskarżona decyzja powinna być uchylona, gdyż decyzja ta nie odpowiadała prawu.

W motywach skargi kasacyjnej jej autor podał, że nie jest prawdą, że droga na nieruchomości skarżącej została wybudowana do końca 1998 r. Nieruchomość ta przylegała tylko do drogi krajowej. Na przełomie XX i XXI wieku (albo jeszcze później) przystąpiono do prac drogowych modernizujących drogę krajową. Prace polegały głównie na wybudowaniu chodnika. To dopiero wtedy część nieruchomości została skarżącej zabrana. A zatem jest wątpliwe, aby przepis art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. miał w niniejszej sprawie zastosowanie. Organy (a także WSA w Poznaniu) nie ustaliły jednak kto i kiedy wykonywał prace geodezyjne, w jakich okolicznościach zostało dokonane wywłaszczenie oraz w jakich okolicznościach część nieruchomości faktycznie została przejęta we władanie przez zarządcę drogi.

W ocenie kasatora niezłożenie przez skarżącą wniosku w ustawowo zakreślonym terminie powinno skutkować wydaniem decyzji odmawiającej ustalenia i wypłaty odszkodowania, gdyż nie może ulegać najmniejszej wątpliwości, że roszczenie nadal istnieje. Inną natomiast kwestią jest to, czy takie roszczenie jest zasadne czy nie. Błędna jest zatem ocena WSA w Poznaniu, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku przedmiotu rozpoznania. W zależności od wydanej decyzji strona podejmie działania i środki adekwatne do zaistniałej sytuacji. Uchybienie to nie tylko mogło, ale miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto Sąd I instancji niewłaściwie zastosował swoją funkcję kontrolną. Przemilczenie naruszenia prawa przez sąd jest naruszeniem obowiązku przedstawienia stanu sprawy wynikającego z art. 141 § 4 P.p.s.a. Nie dostrzeżono również tego, że organy administracji rozpoznające sprawę w istocie nie ustaliły stanu faktycznego i tym samym uniemożliwiły prawidłowe rozpoznanie skargi.

Reasumując autor skargi kasacyjnej uznał, że WSA w Poznaniu nieprawidłowo zastosował art. 151 P.p.s.a., oddalając skargę, podczas gdy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. powinien zaskarżoną decyzję uchylić.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym nie mogła być uwzględniona.

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej jej autor wytknął Sądowi I instancji złamanie przede wszystkim art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. i art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., które miało polegać na przyjęciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanu faktycznego ustalonego bez wyjaśnienia przez organy wszystkich okoliczności faktycznych związanych z zajęciem nieruchomości skarżącej, a zatem z naruszeniem podstawowych zasad procedury administracyjnej. W związku z tym w pierwszej kolejności zauważyć należy, że wynikający z art.7, art.77 § 1 i art.80 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia przez organy administracji publicznej całego materiału dowodowego sprowadza się do zgromadzenia dowodów mających znaczenie prawne dla konkretnej sprawy oraz poczynienia na ich podstawie niezbędnych ustaleń faktycznych. O tym, jakie ustalenia faktyczne są konieczne dla załatwienia danej sprawy decyduje nie subiektywne przekonanie strony, ale prawidłowo wyłożone przepisy mające zastosowanie w takiej sprawie.

Przypomnienia ponadto wymaga treść art. 134 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Po przeprowadzeniu kontroli legalności działania organu administracji, sąd administracyjny może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze. Jednakże nie będąc związany granicami skargi, sąd administracyjny zawsze związany jest granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. Zatem rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem oceny legalności innej sprawy administracyjnej, aniżeli ta, w której wniesiono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, właściwie pojmując regulację zawartą w art. 134 § 1 P.p.s.a., mógł i poddał ocenie wyłącznie kontrolowaną decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania odszkodowawczego. Jeżeli Sąd I instancji orzekał w granicach przedmiotu zaskarżenia, którym był konkretny akt kwestionowany przez stronę, to bezpodstawne są zastrzeżenia autora skargi kasacyjnej, że Sąd ten nie ocenił także przebiegu postępowania w sprawie zajęcia i przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa oraz nie zakwestionował ustaleń organów poczynionych w odrębnej sprawie administracyjnej, zakończonej inną decyzją administracyjną. Ustalenia dotyczące okoliczności i daty zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną G. K. mogła zwalczać, podejmując prawem przewidziane działania tylko w stosunku do decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r., stwierdzającej, że nieruchomość ta z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa stała się własnością Skarbu Państwa jako grunt zajęty przed dniem 31 grudnia 1998 pod publiczną drogę krajową. Skoro nie skorzystała z takich uprawnień, to powyższa decyzja stała się ostateczna. Korzystała ona z domniemania legalności i była ona wiążąca dla organów orzekających w sprawie odszkodowawczej. W rezultacie skarżąca nie mogła oczekiwać, że WSA w Poznaniu, rozpatrując skargę na zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2009r nr [...], zajmie się również kontrolą legalności decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r., gdyż takie założenia byłyby w sposób oczywisty sprzeczne z zasadą przewidzianą w art.134 § 1 P.p.s.a. Tym samym niezasadne jest kwestionowanie w skardze kasacyjnej pominięcia przez Sąd I instancji zbadania legalności postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. w ramach orzekania w sprawie ze skargi na decyzję odszkodowawczą z dnia [...] lipca 2009r nr [...]. Z tych względów powyższe zarzuty uznać należy za całkowicie chybione.

Z kolei zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 134 § 2 P.p.s.a nie poddaje się w ogóle kontroli kasacyjnej, gdyż w skardze kasacyjnej brak jest jakichkolwiek argumentów jurydycznych mogących wskazywać na czym zdaniem kasatora miało polegać złamanie tego przepisu przez Sąd I instancji. Dodatkowo zauważyć należy, że powyższy przepis stanowi, że " sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W niniejszej sprawie skarga G. K. została oddalona, a zatem w postępowaniu sądowym nie doszło do pogorszenia sytuacji prawnej skarżącej, czyli o naruszeniu powołanego przepisu w ogóle nie może być w mowy.

Istota pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej koncentruje się wokół wykładni i zastosowania art.105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie, a także literaturze prawniczej poświęconej temu przepisowi, zwraca się uwagę na to, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Podnosi się również, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Umorzenie postępowania zamyka więc drogę do konkretyzacji praw i obowiązków strony oraz kończy postępowanie w danej instancji.

Mając powyższe na uwadze w zaskarżonym wyroku trafnie uznano, że w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wnioskowanego przez G. K. odszkodowania. Zasadne i dobrze umotywowane jest stanowisko Sądu I instancji, iż celem rozwiązania przyjętego w art.73 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. było jednorazowe uregulowanie stanu prawnego gruntów zajętych pod drogi publiczne. W ustępie pierwszym tego artykułu przyjęto zasadę, że przejęcie takich nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nastąpi za odszkodowaniem. Jednocześnie jednak ustawodawca w ustępie czwartym zakreślił okres, w jakim mogły być składane stosowne wnioski. Stwierdził przy tym, że po upływie tego okresu (czyli po 31 grudnia 1985 r.) roszczenie do odszkodowania wygasa.

Termin określony w art.73 ust.4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. jest niewątpliwie zawitym terminem prawa materialnego. Taki termin ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a jego skuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożliwość jego realizacji. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość dopuszczają przepisy określające dany termin (por. także uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 14 października 1996r. sygn. OSP 19/96 - ONSA z. 2 z 1997r. poz. 56). Ustawa z dnia 13 października 1998 r. nie przewiduje możliwości przywrócenia terminu, o jakim mowa w jej art.73 ust.4. Nie ma zatem znaczenia, z jakich przyczyn osoba uprawniona w stosownym czasie nie złożyła wniosku. Skutku w postaci wygaśnięcia przedmiotowego roszczenia nie eliminuje w szczególności fakt niewydania decyzji przewidzianej w art.73 ust.1 ustawy, bowiem bieg omawianego terminu- na co również prawidłowo zwrócił uwagę Sąd I instancji (a poprzednio Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 września 2009r sygn. akt P 33/07)- nie został powiązany ani z faktem ani datą wydania takiej deklaratoryjnej decyzji.

W razie uchybienia terminu materialnego, odnośnie do którego ustawodawca nie przewidział dopuszczalności jego przywrócenia, administracyjny stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, gdyż nie istnieje przedmiot postępowania administracyjnego. Oznacza to, że postępowanie nie może być wszczęte, a gdy jednak zostało wszczęte, musi zostać umorzone jako bezprzedmiotowe (B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2006 r., str. 327 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2007r sygn. I OSK 602/07).

W sprawie bezsporne jest, że G. K. wniosek o odszkodowanie złożyła dopiero w maju 2008 r., a zatem wówczas gdy przysługujące jej z tytułu przejęcia jej nieruchomości prawo do odszkodowania wygasło. Skoro przedmiotowe uprawnienie w momencie wydania decyzji przez organ I instancji już nie istniało (wygasło), to nie było roszczenia, które mogłoby być przedmiotem postępowania. W takiej sytuacji nie można uznać by decyzja Wojewoda Wielkopolskiego uchylająca rozstrzygnięcie Starosty Krotoszyńskiego i umarzająca postępowanie w sprawie była niezgodna z prawem.

W związku z powyższym nie znajdują uzasadnienia wszystkie pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie naruszył art. 105 § 1 k.p.a. ani art. 145 § 1pkt.1 lit. a i c oraz art. 151 P.p.s.a, czy też art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Zaskarżony wyrok oddalający skargę G. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2009r nr [...] odpowiada prawu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.