Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1652/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] odmówił M. H. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. B. nieruchomości poza obecnymi granicami R.P. w miejscowości K., gmina B., powiat H., w dawnym województwie [...] (F. B. była matką M. H.). W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, iż nie zostało udowodnione, że F. B. była właścicielką powyższej nieruchomości.

W szczególności Wojewoda wskazał, iż M. H. złożyła w Sądzie Okręgowym w G. pozew przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie [...] o ustalenie, że F. B. pozostawiła w K., gmina B., nieruchomość, której była właścicielką. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2007 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w G. powództwo oddalił, natomiast Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia [...] grudnia 2007 r., sygn. akt [...], oddalił apelację M. H. od tego wyroku.

Po przeprowadzeniu analizy całości zgromadzonych w sprawie dokumentów Wojewoda [...] ustalił, że w dniu [...] listopada 1937 r. F. B. oraz J. S. zawarli notarialną umowę przedwstępną kupna – sprzedaży nieruchomości. Na podstawie tej umowy J. S. zobowiązał się w terminie do dnia [...] lutego 1938 r. za cenę [...] złotych przenieść na F. B. prawo własności działki gruntu ornego o powierzchni [...] ha położonej w K., gmina B., powiat H., zabudowanej domem mieszkalnym, stodołą i oborą. F. B. weszła w posiadanie przedmiotowej nieruchomości.

Z ustaleń przeprowadzonych przez Sąd Apelacyjny w G. podczas prowadzenia sprawy w trybie art. 189 K.p.c. wynika, że F. B. zamieszkiwała w sąsiedztwie na posesji swej matki, podczas gdy na nieruchomości objętej aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1937 r. zamieszkiwał zarządca, który w jej imieniu prowadził gospodarkę. Po rozpoczęciu II wojny światowej i wkroczeniu wojsk sowieckich F. B. została wywieziona do [...].Następnie wraz z [...] trafiła do [...]. Do Polski wróciła w 1949 r.

Z brzmienia art. 62 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań wynika, że treścią umowy przedwstępnej było zobowiązanie jej stron do zawarcia w przyszłości oznaczonej umowy, zwanej umową przyrzeczoną. Zatem dopiero zawarcie tej przyrzeczonej umowy sprzedaży przeniosłoby na F. B. prawo własności nieruchomości. Inną formą nabycia byłby prawomocny wyrok sądu powszechnego, na co wskazuje § 3 art. 62 Kodeksu zobowiązań. Żadnego z wymienionych dokumentów na potwierdzenie prawa własności M. H. nie przedstawiła, ani też jakichkolwiek innych dowodów, które potwierdzałyby, że F. B. zawarła rzeczywiście umowę kupna – sprzedaży przedmiotowej nieruchomości oraz, że była jej właścicielką.

Wnioskodawczyni swe twierdzenia oparła na zeznaniach świadków, które w ocenie Wojewody [...] są co najwyżej dowodem tego, że F. B. była jedynie posiadaczem i użytkownikiem omawianej nieruchomości.

Notarialne zeznanie świadka J. M. z dnia [...] maja 2006 r., w ocenie Wojewody [...] jest nieprzekonywujące, gdyż nie zawiera istotnych twierdzeń dotyczących prawa własności F. B. do przedmiotowej nieruchomości. Podczas prowadzenia rozprawy sądowej w trybie art. 189 K.p.c. Sąd Apelacyjny w G. ustalił, że świadek nie wiedziała, kiedy F. B. kupiła przedmiotową nieruchomość, od kogo i za jaką cenę.

Z notarialnych zeznań świadka B. S. z dnia [...] maja 2006 r. wynika, że świadek bywał na przedmiotowej nieruchomości. Jednakże, skoro świadek urodził się w [...] r., to w 1937 r., tj. w dacie podpisania umowy notarialnej przez F. B. miał [...] lata, natomiast w dacie wywiezienia F. B. do [...] w 1941 r. – miał [...] lat. Z ustaleń Sądu Apelacyjnego w G. wynika, że B. S. o nabyciu nieruchomości słyszał od F. B.

W związku z powyższym w ocenie Wojewody [...] B. S. nie posiada własnej, przekonywującej wiedzy na temat przedmiotowej nieruchomości, co jest oczywiste zważywszy na jego ówczesny wiek ([...] lat).

Z zeznań świadka T. I. z dnia [...] maja 2006 r. ustalić można jedynie, że F. B. po zawarciu umowy przedwstępnej objęła nieruchomość w posiadanie. Zeznanie jej nie zawiera żadnych konkretnych treści odnośnie przeniesienia własności nieruchomości. Ponadto wskazać należy, że świadek w 1939 r. miała zaledwie [...] lat i w ocenie Wojewody [...] nie posiada przekonywującej wiedzy na temat tego, że F. B. była właścicielką nieruchomości w K.

W aktach sprawy znajdują się również zeznania L. G. z dnia [...] marca 2010 r., B. S. z dnia [...] marca 2010 r. i G. K. z dnia [...] czerwca 2010 r. Jednakże w ocenie Wojewody [...] wymienieni świadkowie nie posiadają wiedzy, z której jednoznacznie wynikałoby, że F. B. była właścicielką spornej nieruchomości. W szczególności świadkowie informacje na temat nieruchomości położonej w K. posiadają na podstawie opowiadań krewnych. Dlatego w ocenie Wojewody [...] wskazane zeznania świadków nie mogą stanowić przekonywującego dowodu w prowadzonym postępowaniu.

W ocenie Wojewody dowodem nabycia przez F. B. prawa własności nieruchomości nie może być fakt zapłacenia ceny zakupu w pełnej wysokości, co jest okolicznością bezsporną.

Wnioskodawczyni wystąpiła również do archiwum zagranicznego celem uzyskania dokumentów potwierdzających przeniesienie prawa własności przedmiotowej nieruchomości, jednak z odpowiedzi Konsula Generalnego RP w L. z dnia [...] czerwca 2007 r. wynika, że nie odnaleziono poszukiwanych dokumentów.

W tej sytuacji Wojewoda [...] odmówił M. H. potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Odwołanie od tej decyzji wniosła M. H., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. – dalej: ustawa o rekompensacie) oraz art. 75 § 1 i art. 80 K.p.a. W uzasadnieniu wskazała m. in., że ustawodawca przyznaje taką samą moc dowodową dowodom z dokumentów i dowodom z zeznań świadków, a jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Organ skupił się natomiast na skutkach umowy notarialnej z [...] listopada 1937 r., opierając się w tej mierze na ocenach sądu powszechnego, niewłaściwie i w sposób niepełny oceniając dowody z zeznań świadków przeprowadzone w sprawie. Tym samym naruszył art. 80 K.p.a.

Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podkreślił, iż sądy powszechne w powołanych wyżej wyrokach ustaliły, że z oświadczeń świadków ani z aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1937 r. nie wynika, aby F. B. była właścicielką nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Wskazał również na ustalenia sądów, iż F. B. była jedynie posiadaczem i użytkownikiem nieruchomości położonej w K. Zatem za niedopuszczalną uznał sytuację, aby w postępowaniu administracyjnym można było skutecznie podważać treść prawomocnego wyroku domagając się poczynienia przez organ administracyjny odmiennych ustaleń w oparciu o dowody, którym sąd odmówił wiary. W szczególności nie można uznać aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1937 r. za wystarczający dowód na potwierdzenie prawa własności F. B., w sytuacji, gdy Sąd Okręgowy w G. odmówił mu mocy dowodowej. Umowa ta, jak wskazał Sąd Okręgowy w G., stanowiła jedynie przyrzeczenie (zobowiązanie) zawarcia umowy kupna – sprzedaży w przyszłości. Minister podkreślił, iż Wojewoda [...] nie mógł, zgodnie z żądaniem strony, uznać aktu notarialnego z [...] listopada 1937 r. za dowód potwierdzający przysługujące F. B. prawo własności, ponieważ godziłoby to w zasadę powagi rzeczy osądzonej.

Ponadto, zdaniem Ministra Skarbu Państwa, Wojewoda [...] czyniąc zadość dyspozycji zawartej w art. 77 § 1 K.p.a., w sposób należyty zebrał materiał dowodowy.

W odniesieniu do twierdzenia strony zawartego w odwołaniu, iż z art. 6 ust. 5 ustawy o rekompensacie wynika, że ustawodawca przyznaje taką samą moc dowodową dowodom z dokumentów i dowodom z zeznań świadków, Minister Skarbu Państwa wskazał, iż argument ten jest błędny. Z literalnego brzmienia wskazanego wyżej przepisu jasno bowiem wynika, iż dopiero w przypadku braku dowodu z dokumentów, dowodami na okoliczności wskazane w art. 6 ust. 1 pkt 1 mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego zeznania, którzy dodatkowo spełniają wymogi określone w ustawie. Oświadczenia świadków mogą stanowić dowód wyłącznie w odniesieniu do okoliczności wskazanych w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, zatem mogą stanowić dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, jak również mogą one stanowić dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3. W przypadku istnienia dokumentów, dotyczących wyżej wskazanych okoliczności, to one, a nie oświadczenia świadków mają większą moc dowodową.

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa Wojewoda [...] należycie uzasadnił powody, dla których odmówił mocy dowodowej oświadczeniom świadków: L. G., B. S. oraz G. K. Organ odwoławczy uznając za w pełni słuszną argumentację Wojewody [...] w tym zakresie wskazał, iż oświadczenie G. K., na które powołuje się skarżąca, nie może stanowić dowodu w sprawie, ponieważ świadek był spokrewniony z F. B., a zatem nie spełnia wymogów ustawy o rekompensacie. Pozostali dwaj świadkowie tj. B. S. oraz L. G. złożyli oświadczenia, które są niespójne, a ponadto nie znajdują odzwierciedlenia w dokumentach zgromadzonych w sprawie. B. S. w oświadczeniu z dnia [...] marca 2010 r. wskazuje, iż co prawda rodzice F. B. kupili jej nieruchomość tuż przed wybuchem wojny, ale jednocześnie świadek wskazuje, iż F. B. "miała dołożyć tam jeszcze ostatnią ratę, ale nie zdążyła bo już wybuchła wojna" – co stoi w sprzeczności z pokwitowaniem wpłaty ostatniej raty z dnia [...] listopada 1937 r., a ponadto z twierdzeniem strony postępowania. Ponadto z oświadczenia świadka nie wynika, iż F. B. nabyła własność wskazanej nieruchomości, ponieważ nie wpłaciła ostatniej raty, co było jednym z wielu warunków, o których mowa w akcie notarialnym z dnia [...] listopada 1937 r. Powyższe przemawia za uznaniem twierdzenia M. H. o wzajemnym uzupełnianiu się przedstawionych dokumentów i oświadczeń świadków za nietrafione. Zeznania świadków są rozbieżne też między sobą. L. G. stwierdza bowiem, iż F. B. "mieszkała i gospodarzyła na tej nieruchomości", natomiast B. S. stwierdza, iż F. B. "częściowo już tam zamieszkiwała (...), pomagała, chodziła tam". Ponadto Minister podzielił pogląd Wojewody [...], że świadkowie nie posiadają istotnej wiedzy dotyczącej nabycia prawa własności do przedmiotowej nieruchomości przez F. B.

Wszystko to uzasadniało więc odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy o rekompensacie.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. H. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy o rekompensacie,

- art. 365 § 1 K.p.c.,

- art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w zw. z art. 136 K.p.a.

W obszernym uzasadnieniu skarżąca podniosła między innymi, że organ II instancji rozstrzygając niniejszą sprawę oparł się wyłącznie na prawomocnym wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] kwietnia 2007 r. (sygn. akt [...]) i wychodząc z założenia, iż stan faktyczny sprawy ustalił już Sąd Okręgowy, zbagatelizował zeznania świadków G. K., B. S. i L. G. Tym samym naruszył art. 365 § 1 K.p.c., gdyż organ był związany jedynie rozstrzygnięciem, a nie ustaleniami sądu. Pominął też zeznania świadków T. I., J. M. i B. S. oraz bezpodstawnie odrzucił dowód w postaci aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1937 r.

Według skarżącej organ zamiast dokonać rzetelnej oceny zeznań świadków, jak tego wymaga art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w związku z art. 136 K.p.a., "skupił się" na wynajdowaniu okoliczności, które miałaby podważać ich zeznania. W szczególności do G. K. nie ma zastosowania ograniczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 5 pkt 2 ustawy o rekompensacie, gdyż z F. B. łączył ją jedynie [...] stopień pokrewieństwa w linii bocznej. Pozorna jest także sprzeczność w zeznaniach L. G. i B. S., na którą wskazuje organ. Oboje zeznali bowiem, że F. B. otrzymała gospodarstwo od rodziców, a nikt z nich nie precyzował, jaki charakter miało jej zamieszkanie w tym gospodarstwie.

Bardzo istotne jest przy tym, iż strona może udowadniać za pomocą świadków okoliczności najważniejsze tj., iż miała nieruchomość za granicą, ale musiała ją pozostawić poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Skarżąca oparła swój wniosek o zeznania świadków, a dodatkowo zeznania te wzmocniła posiadanymi dokumentami. Przede wszystkim skarżąca wskazuje na pokwitowanie notarialne z dnia [...] listopada 1937 r. Doświadczenie życiowe i logika przemawiają za tym, iż skoro F. B. zapłaciła całą cenę za nieruchomość, to z pewnością przeszło na nią prawo własności tej nieruchomości. Świadkowie S. i G. jednoznacznie stwierdzili, iż F. B. w przedmiotowym gospodarstwie miała zarządcę. Tak jak poprzednio doświadczenie życiowe wskazuje, iż jeżeli właściciel zgodził się na wprowadzenie w jego gospodarstwo zarządcy F. B., to stało się tak dlatego, że gospodarstwo to było jej własnością.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Organy obydwu instancji odmówiły skarżącej M. H. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. B. (matkę skarżącej) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości K., gmina B., powiat H., w dawnym województwie [...], uznając, że skarżąca nie udowodniła, że F. B. była właścicielką powyższej nieruchomości (art. 2 w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy o rekompensacie).

Dla wykazania pozostawienia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej własności nieruchomości przez matkę, M. H. powołała się na notarialną umowę przedwstępną kupna – sprzedaży nieruchomości z dnia [...] listopada 1937 r. zawartą przez F. B. (w akcie notarialnym F.) oraz J. S., a także na pokwitowanie wpłaty ostatniej raty z dnia [...] listopada 1937 r. oraz na zeznania i oświadczenia świadków: T. I., J. M., B. S., G. K., B. S. i L. G.

Minister Skarbu Państwa, a wcześniej Wojewoda [...], uznali, że umowa z dnia [...] listopada 1937 r., pokwitowanie wpłaty oraz oświadczenia świadków: T. I., J. M. i B. S. były przedmiotem oceny sądów powszechnych, które oddaliły powództwo o ustalenie pozostawienia własności nieruchomości (art. 189 K.p.c.), w związku z czym odmienne ustalenia organów administracji godziłyby w zasadę powagi rzeczy osądzonej. Natomiast przedłożone później zeznania świadków G. K., B. S. i L. G. nie zmieniają tej oceny, gdyż świadkowie ci nie posiadają istotnej wiedzy dotyczącej nabycia prawa własności do przedmiotowej nieruchomości przez F. B.

Wbrew skardze, taką ocenę sąd w niniejszej sprawie podziela.

Zauważyć należy, że "od czasu wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zamiar dochodzenia w postępowaniu administracyjnym roszczeń na podstawie przepisów tej ustawy nie uzasadnia interesu prawnego do wytoczenia powództwa o ustalenie, że powód poza obecnymi granicami państwa pozostawił nieruchomość do której jemu samemu bądź jego poprzednikom przysługiwało prawo własności" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2010 r. III CSK 169/09, LEX nr 578081, OSNC-ZD 2010/4/109). Pogląd ten sąd w niniejszej sprawie w zupełności podziela.

Jednak to nie ten fakt (braku interesu prawnego w ustaleniu) przesądził o prawomocnym oddaleniu powództwa M. H. przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie [...] o ustalenie, że F. B. pozostawiła w K., gmina B., nieruchomość, której była właścicielką. Wyroki: Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] kwietnia 2007 r., sygn. akt [...], który oddalił powództwo i Sądu Apelacyjnego w G. z dnia [...] grudnia 2007 r., sygn. akt [...], oddalającego apelację M. H., wskazują, że obydwa sądy (odmiennie niż Sąd Najwyższy) uznały interes prawny M. H. w ustaleniu, ale jej powództwo oddaliły uznając, że F. B. nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości.

Ta okoliczność nie może być więc bez znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż wyznacza granice prawomocności materialnej wyroku. A skoro tak, to w tej konkretnej sytuacji nie jest prawdziwe twierdzenie skarżącej, że związanie organu prawomocnym rozstrzygnięciem sądu (art. 365 § 1 K.p.c.) dotyczy jedynie sentencji wyroku oddalającego powództwo.

"Oczywiście, moc wiążącą na podstawie art. 365 § 1 k.c. ma tylko sentencja orzeczenia, nie mają jej zaś zawarte w uzasadnieniu motywy rozstrzygnięcia sądu (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, LEX nr 51062, i z dnia 23 maja 2002 r., IV CKN 1073/00, LEX 55501), niemniej w niektórych przypadkach ze względu na ogólność rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji orzeczenia okoliczności objęte uzasadnieniem mogą służyć do sprecyzowania zakresu mocy wiążącej tego rozstrzygnięcia, czyli granic jego prawomocności materialnej. Możliwość odwołania się do tych okoliczności nie budzi wątpliwości zarówno w piśmiennictwie, jak judykaturze (por. w szczególności orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 18 czerwca 1955 r., III CR 199/54, OSN 1956, nr IV, poz. 100, z dnia 17 września 1957 r., I CO 20/57, OSP 1958, z. 10, poz. 261, i z dnia 13 października 2005 r., I CK 217/05, LEX nr 187004), gdy chodzi o określenie granic przewidzianej w art. 366 k.p.c. powagi rzeczy osądzonej. Ze względu na ścisły związek powagi rzeczy osądzonej z prawomocnością materialną wspomniana możliwość nie powinna budzić wątpliwości również, gdy chodzi o określenie granic prawomocności materialnej orzeczenia.

Granice przedmiotowe powagi rzeczy osądzonej, którą w procesie ma tylko wyrok, wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia sądu w związku z podstawą sporu, zakresem zaś podmiotowym powagi rzeczy osądzonej objęte są strony. Zasadniczy, niejako negatywny, aspekt powagi rzeczy osądzonej wyraża się w niedopuszczalności ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Natomiast prawomocność materialna, w którą wyposażone są w procesie, oprócz rozstrzygających sprawę co do istoty wyroków, orzeczenia proceduralne, wyraża nakaz przyjmowania, że w danej sytuacji stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z zawartego w orzeczeniu rozstrzygnięcia. Przepis art. 365 § 1 k.p.c. adresuje ten nakaz nie tylko do stron, ale i sądu, który wydał orzeczenie, oraz innych sądów, organów państwowych i organów administracji publicznej, a w sytuacjach w ustawie przewidzianych także do innych osób.

W przypadku wyroku treścią nakazu wynikającego z art. 365 § 1 k.p.c. jest więc powinność uwzględniania przez wymienione w tym przepisie osoby i instytucje stanu prawnego wynikającego z utożsamianego z powagą rzeczy osądzonej prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Wobec powyższego, zupełnie byłoby niezrozumiałe, gdyby dopuścić odwoływanie się do okoliczności objętych uzasadnieniem wyroku przy ustalaniu granic powagi rzeczy osądzonej, a nie dopuścić odwoływania się do tych okoliczności przy ustalaniu granic prawomocności materialnej wyroku" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r. II CSK 452/06, LEX nr 274151).

W okolicznościach niniejszej sprawy fakt ustalenia przez sąd powszechny w prawomocnym wyroku, że F. B. nie była właścicielką wskazywanej przez skarżącą nieruchomości – przy odwołaniu się przez sąd do znaczenia określonych dowodów, w szczególności do umowy z dnia [...] listopada 1937 r., pokwitowania wpłaty ostatniej raty z dnia [...] listopada 1937 r. a także nieprzydatności oświadczeń osób fizycznych analizowanych przez sąd (podstawa sporu) – ma ten skutek, że organy nie mogły przyjąć innej oceny prawnej, gdyż w tym zakresie były związane granicami prawomocności materialnej wyroku.

W sytuacji, jaką wytworzył prawomocny wyrok sądu powszechnego, ocenę tego sądu mogłyby zmienić jedynie inne, nowe dowody, w szczególności takie, które wskazywałyby na zawarcie umowy przyrzeczonej w umowie z dnia [...] listopada 1937 r. Takich dowodów skarżąca jednak nie przedstawiła, a na niej spoczywał ten obowiązek. "To na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (zob. wyrok NSA z dnia 22 marca 2011 r. I OSK 742/10, LEX nr 990282).

Jeśli fakt zawarcia umowy przedwstępnej został wykazany dowodem z dokumentu (co zamknęło pewną fazę dochodzenia do własności nieruchomości, potwierdzoną dowodem z dokumentu), a umowa ta nie przenosiła własności nieruchomości, będąc tylko podstawą objęcia jej w posiadanie, jak ustalił sąd powszechny, to dopuszczony przez art. 6 ust. 5 ustawy o rekompensacie dowód ze świadków, na okoliczność pozostawienia nieruchomości (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o rekompensacie), powinien w zasadzie sprowadzać się do wskazania faktu zawarcia umowy przyrzeczonej oraz okoliczności i warunków jej zawarcia. W opisanej sytuacji tylko ta faza "dochodzenia do własności" mogła być potwierdzona dowodem ze świadków, gdyż tylko to, co działo się po [...] listopada 1937 r., jako nieudokumentowane, mogło być potwierdzone dowodami osobowymi. W tym zakresie Minister Skarbu Państwa prawidłowo interpretuje art. 6 ust. 5 ustawy o rekompensacie twierdząc, że dowód ze świadków można prowadzić tylko co do okoliczności, o jakich mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, dla których strona nie dysponuje dowodami z dokumentów. W tej sprawie tylko wówczas, na gruncie art. 80 K.p.a., w oparciu o całokształt materiału dowodowego można byłoby uznać, że dana okoliczność (przejście prawa własności) została udowodniona.

Tymczasem dowody z zeznań świadków (G. K., B. S. i L. G.) przedstawione przez skarżącą w żaden sposób nie wskazują na zawarcie umowy przyrzeczonej. Rację ma organ II instancji, że to co tych troje świadków zeznało nie stanowi osobistej wiedzy świadków, lecz wiadomości zasłyszane od innych osób, a wiadomości te nie wskazują na bezpośrednie fakty nabycia prawa własności do przedmiotowej nieruchomości przez F. B. Można dodać, zwłaszcza na okoliczności dotyczące zawarcia umowy przyrzeczonej.

Nie jest też prawdą, że organy nie dokonały, z naruszeniem art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., oceny zeznań świadków – z jednym wyjątkiem, o czym niżej – w tym również oświadczeń świadków: T. I., J. M. i B. S. Przeczą temu uzasadnienia obydwu decyzji. To, że w stosunku do oświadczeń tych trojga świadków organy podzieliły ocenę sądu powszechnego, nie oznacza, że nie dokonały własnej oceny. Ocena ta jest tylko odmienna od tej, jak postrzega to skarżąca. Miało to też związek z granicami prawomocności materialnej wyroku, o czym była mowa wyżej (podstawa sporu przy powadze rzeczy osądzonej, która ma ścisły związek z prawomocnością materialną wyroku). Oceny zeznań B. S. i L. G. organy dokonały w ocenie sądu w sposób właściwy.

Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje w tej sytuacji fakt, iż rację ma skarżąca, że do G. K. nie ma zastosowania ograniczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 5 pkt 2 ustawy o rekompensacie, gdyż z F. B. łączył ją jedynie [...] stopień pokrewieństwa w linii bocznej. Zeznania G. K., mimo że z powodu powyższego błędu nie ocenione przez organ II instancji, nie wnoszą jednak nic nowego, jeśli chodzi o jej własną wiedzę na temat okoliczności nabycia własności przez F. B., w szczególności o zawarcie umowy przyrzeczonej.

W tej sytuacji uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w oparciu o art. 151 P.p.s.a. sąd skargę oddalił.