Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2791/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 71 ust. 2, art. 73 ust. 1, art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 3 ust. 1 pkt 8, art. 62 ust. 1, art. 77 ust. 1, art. 79 ust. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1405
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant ref. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2019 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji planowanego przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz W. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...], której datę wydania określono na [...] sierpnia 2017 r., wydaną na skutek odwołania T. S. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] odmawiającej ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia pn. [...] na działce nr [...] położonej w [...] - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji i ustaliło środowiskowe uwarunkowania realizacji dla planowanego przedsięwzięcia, określając warunki jego realizacji.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

W dniu [...] czerwca 2017 r. T. S. złożył do Wójta Gminy [...] wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie dwóch budynków inwentarskich - chlewni o obsadzie łącznej do 3.100 sztuk tuczników (434 DJP) wraz z infrastrukturą towarzyszącą, na działce nr [...] położonej w [...]. Do wniosku został załączony raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Organ I instancji w dniu [...] lipca 2017 r. wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie i wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (PPIS) oraz do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] (RDOŚ) o uzgodnienie warunków realizacji planowanego przedsięwzięcia, o czym zawiadomiono strony postępowania oraz społeczeństwo.

PPIS w [...] w dniu [...] lipca 2017 r. wydał opinię sanitarną nr [...], mocą której zaopiniował negatywnie planowaną inwestycję. W uzasadnieniu organ współdziałający wskazał, iż planowane przedsięwzięcie ma być zlokalizowane na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu [...], jest to obszar atrakcyjny krajobrazowo, który zaspokaja potrzeby mieszkańców

miejscowości [...] związane z turystyką i wypoczynkiem. Planowana inwestycja będzie generować odory, co będzie negatywnie (drażniąco) oddziaływać na zdrowie mieszkańców; emisje substancji zapachowo czynnych wykroczą poza teren planowanej inwestycji, budowa dwóch chlewni doprowadzi do konfliktów społecznych, a realizacja planowanej inwestycji naruszy zasadę zrównoważonego rozwoju oraz zasadę równości wobec prawa.

W dniu [...] sierpnia 2018 r. uwagi do planowanej inwestycji wniósł G. S. wskazując m.in., iż planowana inwestycja będzie generować nieprzyjemne zapachy i zmniejszy się atrakcyjność miejscowości [...], co może doprowadzić do jej wyludnienia. Uwagi i zastrzeżenia o identycznej treści zgłosił również D. R.. W dniu 7 sierpnia 2017 r. sołtys wsi [...] przesłał do organu I instancji sprzeciw mieszkańców wsi [...] (30 podpisów) przeciwko realizacji planowanej inwestycji. Wnioskodawcy wskazali, iż planowana inwestycja będzie się wiązała z powstawaniem niebezpiecznych dla środowiska odpadów, chów bezściółkowy jest najbardziej niebezpieczny (powstaje gnojowica), chlewnie będą emitować niebezpieczne dla ludzi odory, inwestor już prowadzi podobną działalność we wsi, planuje kolejne chlewnie, a już teraz smród jest nie do wytrzymania, realizacja przedsięwzięcia zdecydowanie zmniejszy komfort życia mieszkańców i wpłynie negatywnie na cenne przyrodniczo tereny Natura 2000.

W dniu [...] sierpnia 2017 r. organ I instancji wystąpił o uzgodnienie planowanego przedsięwzięcia do Marszałka Województwa [...]

W dniu [...] sierpnia 2017 r. RDOŚ w [...] wezwał do uzupełnienia raportu oddziaływania na środowisko w zakresie gospodarki wodno-ściekowej (czyszczenie i mycie pomieszczeń) oraz ochrony przyrody (zaprezentowanie elementów przyrodniczych środowiska oraz uzupełnienie zaprezentowanych wyników waloryzacji przyrodniczej). Na wniosek inwestora organ I instancji w dniu [...] września 2017 r. zawiesił postępowanie, które podjęto w dniu [...] października 2017 r.. Raport we wskazanym zakresie został uzupełniony w dniu [...] października 2017 r..

W dniu 13 września 2017 r. o uzupełnienie raportu zwrócił się Marszałek Województwa [...]. Inwestor przedłożył uzupełniony w żądanym zakresie raport w dniu [...] października 2017 r..

RDOŚ w [...] w dniu [...] grudnia 2017 r. wydał postanowienie nr [...], mocą którego uzgodnił realizację przedsięwzięcia i określił warunki, pod jakimi inwestycja może zostać zrealizowana. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], Marszałek Województwa [...] zaopiniował pozytywnie planowane przedsięwzięcie i określił warunki jego realizacji.

W dniu 22 stycznia 2018 r. Wójt Gminy [...] wezwał inwestora do uzupełnienia raportu w zakresie określonym w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy środowiskowej - o charakterystykę całego przedsięwzięcia i warunki użytkowania terenu w fazie budowy i eksploatacji lub użytkowania, w tym w odniesieniu do obszarów szczególnego zagrożenia powodzią. Uzupełnienie w żądanym zakresie inwestor przedłożył w dniu 8 lutego 2018 r..

W dniu 29 stycznia 2018 r. swoje uwagi do raportu (negatywne, dotyczące głównie emisji odorów, hałasu, konfliktów społecznych, obszaru Natura 2000 itd.) złożył do organu I instancji W. W.. Zarzuty identycznej treści sformułował w piśmie z dnia 19 stycznia 2018 r. B. S.. Ze sprzeciwem wobec realizacji planowanej inwestycji wystąpili w dniu 6 lutego 2018 r. mieszkańcy wsi [...] (30 podpisów).

W dniu 9 lutego 2018 r. organ I instancji ponownie wystąpił do organów uzgadniających, tj. PPIS w [...], RDOŚ w [...] oraz Marszałka Województwa [...] o uzgodnienie planowanego przedsięwzięcia.

Marszałek Województwa [...] w piśmie z dnia 23 lutego 2018 r. oświadczył, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w opinii z dnia [...] grudnia 2017 r.. RDOŚ w [...] w dniu [...] marca 2018 r. wydał postanowienie nr [...], mocą którego uzgodnił realizację przedsięwzięcia i określił warunki jego realizacji.

W dniu [...] czerwca 2018 r. Wójt Gminy [...] wydał decyzję nr [...], w której orzekł o odmowie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanego przedsięwzięcia. W uzasadnieniu organ I instancji przedstawił przebieg postępowania oraz zebrane w sprawie dowody oraz wskazał, iż przyczyny wydania decyzji odmownej były następujące:

- planowana inwestycja będzie emitować amoniak, siarkowodór, pył i zanieczyszczenia energetyczne,

- aktualny stan prawny nie pozwala na dokonanie właściwej oceny uciążliwości odorowej (brak standardów zapachowej jakości powietrza i metod oceny zapachowej jakości powietrza), jednakże można stwierdzić, że wymienione wyżej substancje będą negatywnie oddziaływać na ludzi i środowisko (emisje wykroczą poza zasięg oddziaływania inwestycji),

- przemysłowy chów tuczników stanowi zagrożenie dla zdrowia mieszkańców, spowoduje spadek komfortu ich życia (mieszkańcy protestowali przeciw mającemu powstać przedsięwzięciu, zgłaszali liczne zarzuty i wnioski), natomiast w raporcie nie przewidziano wystąpienia sprzeciwu lokalnej społeczności,

- w raporcie nie wskazano, w jaki sposób można zupełnie wyeliminować lub ograniczyć negatywne oddziaływania inwestycji, podkreślono brak tego typu oddziaływań, co świadczy o braku obiektywizmu i wiarygodności raportu,

- nie można dokonać miarodajnych analiz emisji substancji złowonnych, a więc także prawidłowej i właściwej oceny oddziaływania na środowisko, a tym samym określić środowiskowe uwarunkowania dla planowanego przedsięwzięcia,

- organ kierował się również zasadą przezorności, Gmina ma obowiązek zaspokajania zbiorowych potrzeb mieszkańców, zwłaszcza w zakresie ochrony środowiska, przyrody oraz zdrowia i bezpieczeństwa obywateli,

- wzięto również pod uwagę zasadę zapobiegania, która zakłada przeciwdziałanie negatywnym skutkom szkodliwych emisji,

- organ podzielił wszelkie obawy zgłaszane przez społeczeństwo uważając, że realizacja planowanej inwestycji zaszkodzi okolicznym mieszkańcom (chlewnie mają być zlokalizowane w bliskiej odległości od siedzib ludzkich),

- raport narusza uregulowanie określone w art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej - jakkolwiek bowiem w raporcie zawarto opis wariantu alternatywnego oraz wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, to jednak nie określono przewidywanego oddziaływania na środowisko analizowanych wariantów, w tym w sytuacji wystąpienia poważnej awarii przemysłowej oraz możliwego transgranicznego oddziaływania na środowisko, a w przypadku drogi w transeuropejskiej sieci drogowej również wpływu planowanej drogi na bezpieczeństwo ruchu drogowego,

- w raporcie i uzupełnieniach do niego wariantowość ma charakter pozorny, brak wariantu innej lokalizacji, oddziaływania analizowanych wariantów są lakoniczne i ogólnikowe,

- w raporcie brak jest określenia przewidywanego oddziaływania na środowisko analizowanych wariantów, a nie tylko wariantu inwestorskiego, nie wskazano dlaczego wariant proponowany jest najkorzystniejszy dla środowiska, w związku z powyższym nie dano organowi wyboru wariantu istotnie najkorzystniejszego z punktu widzenia środowiska,

- raport nie określa, jakie skutki inwestycja wywrze na działki sąsiadujące z jej terenem, dla Gminy i całego regionu, a realizacja inwestycji ograniczy sposób użytkowania i zagospodarowania gruntów sąsiednich.

Mając na względzie wagę postępowania prowadzonego z udziałem społeczeństwa, wzięcie pod rozwagę oraz uwzględnienie uwag i wniosków społeczeństwa, tym bardziej w zakresie uciążliwości zapachowej, co do której brak jest uregulowań i unormowań pod względem prawnym i metodycznym, a której wpływ na zdrowie ludzkie może mieć nieodwracalne negatywne skutki - ma na celu również zapobieżenie potencjalnym konfliktom lub kontrowersjom społecznym, jakie wzbudzała planowana realizacja tej inwestycji.

Uwzględniając opinie mieszkańców wsi oraz właścicieli nieruchomości graniczących z terenem inwestycji, organ I instancji stwierdził, iż długotrwałe i ciągłe emisje substancji zapachowo czynnych (amoniak, siarkowodór) nawet zakładając, że normy w powyższym zakresie nie zostaną przekroczone, wykroczą poza obszar planowanej inwestycji, a eksploatacja chlewni spowoduje uciążliwości dla mieszkańców, głównie dzieci i młodzieży.

Od decyzji powyższej T. S. złożył odwołanie, w którym wskazał, iż jest ona wadliwa. Wniósł o jej uchylenie i określenie przez organ odwoławczy środowiskowych uwarunkowań dla planowanej inwestycji. Zdaniem odwołującego:

- przedsięwzięcie zostało uzgodnione ze wskazanymi prawem organami współdziałającymi, uzgodnienie RDOŚ ma charakter wiążący,

- organ nieprawidłowo przyjął, iż wariant alternatywny nie spełnia kryteriów ustawowych, gdyż racjonalny wariant alternatywny realizacji przedsięwzięcia różni się istotnie od wariantu inwestorskiego,

- nie było obowiązku przedstawienia w raporcie innej lokalizacji inwestycji,

- za nieuprawniony należy uznać zarzut braku możliwości dokonania analiz rozprzestrzeniania się emisji odorów, raport zawiera prawidłowo (zgodnie z obowiązującym prawem) sporządzone analizy oddziaływania substancji na powietrze,

- zasięg ewentualnych uciążliwości zapachowych nie będzie wykraczał poza granice terenu inwestycji,

- prawidłowo dokonano analizy akustycznej,

- organ ocenił zgromadzony materiał dowodowy w sposób subiektywny, nie odniósł się w ogóle do postanowienia RDOŚ (korzystnego dla strony), nieprawidłowo zastosował w sprawie zasadę przezorności,

- organ kierował się głównie sprzeciwem mieszkańców (w chwili składania wniosku ewentualne konflikty społeczne nie były inwestorowi znane), ponadto sam sprzeciw mieszkańców nie może determinować treści decyzji środowiskowej,

- organ nie wykazał, iż istotnie inwestycja wpłynie negatywnie na środowisko,

- wnioskodawca przedłożył spójny i rzetelny raport, dokonał jego uzupełnień na żądanie organów współdziałających i należycie wykazał, iż inwestycja nie wpłynie negatywnie na środowisko,

- w sprawie nie zaistniała jakakolwiek przesłanka negatywna, która uzasadniałaby wydanie decyzji odmawiającej określenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanego przedsięwzięcia,

- wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył art. 20 i 21 Konstytucji RP w związku z art. 140 Kodeksu cywilnego, naruszając prawo własności skarżącego.

Rozpatrując przedmiotową sprawę w trybie odwoławczym Kolegium zważyło, że materialnoprawną podstawę do rozpoznania przedmiotowej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2017 r. poz. 1405: dalej: uioś) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 71; dalej: rozporządzenie).

Planowane przedsięwzięcie należy do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 uioś oraz w § 2 ust. 1 pkt 51 rozporządzenia, tj. chów lub hodowla zwierząt, w liczbie nie mniejszej niż 210 dużych jednostek przeliczeniowych inwentarza (DJP).

Planowana inwestycja ma polegać na budowie dwóch chlewni do chowu tuczników na rusztach, w ilości łącznej 3.100 sztuk (434 DJP), przewidziano 6 cykli hodowlanych w ciągu roku.

W ramach inwestycji planowane jest wybudowanie dwóch budynków inwentarskich o powierzchni zabudowy odpowiednio [...] m2 i [...] m2 oraz wysokości 6 m każdy. Chlewnie mają być wyposażone w systemy pojenia (woda z lokalnego wodociągu), systemy zbierania, usuwania i magazynowania odchodów (gnojowicy); będą to szczelne, bezodpływowe kanały podrusztowe (gnojowica będzie mogła być przechowywana minimum 4 miesiące), systemy wentylacyjne wymiany powietrza (dachowe wentylatory wyciągowe) oraz niezbędne instalacje. Planowane jest również wybudowanie 4 silosów paszowych o pojemności ok. 30 Mg każdy.

Teren inwestycyjny to działka niezabudowana o powierzchni ok. 1,72 ha, sąsiadująca z terenami rolniczymi i leśnymi. Najbliższa zabudowa mieszkaniowa znajduje się w odległości ok. 186 m od granicy terenu inwestycji.

Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 79 ust. 1 uioś, organ I instancji zapewnił społeczeństwu udział w prowadzonym postępowaniu na każdym jego etapie, poprzez wywieszenie w Urzędzie Gminy [...] oraz w miejscu planowanego przedsięwzięcia (miejscowość [...]) zawiadomienia wydanego w trybie art. 33 ust. 1 uioś oraz poprzez zamieszczenie na stronie internetowej Urzędu. W aktach sprawy znajduje się raport oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko przedłożony przez inwestora i następnie kilkukrotnie uzupełniany.

Ponadto organ I instancji uzyskał wymagane przepisem art. 77 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 uioś uzgodnienie dla planowanego przedsięwzięcia od Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...], który jednocześnie uzgodnił warunki, pod którymi przedsięwzięcie to może być realizowane oraz negatywną opinię Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...]. Organ I instancji uzyskał również stanowisko (pozytywna opinia określająca warunki realizacji planowanej inwestycji) Marszałka Województwa [...]

W przywołanych aspektach postępowanie w sprawie wydania przedmiotowej decyzji było zatem zgodne z obowiązującym prawem, jednakże sama decyzja zawierała inne wady, uniemożliwiające utrzymanie jej w obrocie prawnym.

Organ odwoławczy przypomniał, iż przepisy uioś wskazują wprost, jak również z ustawy tej należy wnioskować a contrario, jakie są warunki konieczne do spełnienia w celu uzyskania decyzji określającej uwarunkowania środowiskowe (np. art. 80 ust. 2). Z kolei przesłankami wydania decyzji odmawiającej zgody na realizację przedsięwzięcia mogą być :

- niezgodność planowanej inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego,

- odmowa uzgodnienia warunków realizacji przez organy uzgadniające,

- brak zgody inwestora na realizację przedsięwzięcia w wariancie proponowanym przez organ innym niż zawarty we wniosku,

- niezgodność z przepisami szczególnymi,

- wykazany w raporcie oddziaływania na środowisko negatywny wpływ danego przedsięwzięcia na obszar Natura 2000.

- gdy z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika, że przedsięwzięcie może spowodować nieosiągnięcie celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza.

Organ podkreślił, iż decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie jest decyzją o charakterze uznaniowym i organ jest zobligowany do jej wydania wraz z określeniem warunków realizacji planowanego przez inwestora przedsięwzięcia, gdy zostały spełnione wszystkie warunki wymagane przez uioś.

Przepisy tej ustawy, odnoszące się do decyzji środowiskowej wydawanej po przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w szczególności stanowią w art. 80 ust 1, że jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę:

1) wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1;

2) ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko;

3) wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa;

4) wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone.

Art. 80 ust. 2 uioś stanowi, że właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach po stwierdzeniu zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony (...).

To na Wójcie Gminy [...], jako organie właściwym do wydania decyzji środowiskowej, ciąży zgodnie z dyspozycją art. 61 ust. 2 uioś obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, zaś pod pojęciem oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko rozumie się, stosownie do regulacji przyjętej w art. 3 ust. 1 pkt 8, w szczególności:

a) weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko,

b) uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień,

c) zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu.

Z kolei przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko zgodnie z art. 85 ust. 2 pkt 1 uioś, obliguje organ do zawarcia w uzasadnieniu wydanej decyzji, niezależnie od wymagań określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego :

a) informacji o przeprowadzonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa,

b) informacji, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione:

- ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko,

- uzgodnienia regionalnego dyrektora ochrony środowiska oraz opinie organu, o którym mowa w art. 78,

- wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone,

c) uzasadnienie stanowiska, o którym mowa w art. 82 ust. 1 pkt 4.

Uzgodnienie dokonane przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] ma dla organu orzekającego w sprawie "środowiskowej" charakter wiążący. Kolegium zwróciło uwagę na stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w tezie pierwszej wyroku z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2544/11 (LEX nr 1138181), gdzie stwierdził, że wydanie postanowienia w sprawie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia wiąże organ wydający decyzję w zakresie kwestii środowiskowych i praktycznie tę decyzję kształtuje. Konieczność uzasadnienia tego postanowienia podkreśla przy tym merytoryczny charakter takiego postanowienia, rozstrzygającego faktycznie sprawę, co do istoty.

Kolegium podkreślio, iż organy współdziałające mogą działać w różnych formach, możliwe jest bowiem zarówno wyrażenie opinii, zgody lub wyrażenie stanowiska w innej formie (tak jak w przypadku RDOŚ w drodze postanowienia), jednakże owo zajęcie stanowiska może mieć różną moc prawną. W ramach współdziałania organ wyraża opinię lub uzgodnienie. Rozróżnienie to jest o tyle ważne, iż uzgodnienie, w przeciwieństwie do opinii jest formą o znaczeniu stanowczym, bowiem wiąże organ decydujący w postępowaniu głównym. Treść stanowiska zajętego przez organ uzgadniający może przesądzić o treści decyzji, która wydawana jest po uzgodnieniu przez organ decydujący. Stanowisko takie jest szeroko podzielane tak przez doktrynę, jak i judykaturę i nie budzi już wątpliwości brak mocy wiążącej opinii organu w ramach współdziałania. A skoro tak, to opinia taka nie musi być zbieżna z poglądem organu, który wystąpił o jej wydanie, ani wnioskiem strony postępowania. A więc reasumując, opinia wydawana w toku postępowania środowiskowego przez PPIS ma charakter niewiążący, zaś uzgodnienie RDOŚ charakter wiążący.

W przedmiotowej sprawie planowane przedsięwzięcie zostało uzgodnione pozytywnie przez RDOŚ w [...], tak więc jego treść powinna zdeterminować przyjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie. Opinia zaś (w tym przypadku negatywna) PPIS w [...] (jak to wskazano powyżej) nie mogła mieć decydującego wpływu na podjęte orzeczenie. Pozytywną opinię wydał w sprawie (i określił warunki realizacji przedsięwzięcia) także Marszałek Województwa [...].

Ponadto, w myśl unormowania przyjętego w art. 80 ust. 2 uioś, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach po stwierdzeniu zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeśli plan ten został uchwalony. W przedmiotowej sprawie, co wynika z akt sprawy, teren przedmiotowej inwestycji nie jest objęty planem miejscowym, a zatem uznać należało, iż planowane przedsięwzięcie nie pozostaje w sprzeczności z zapisami planu.

Nie stwierdzono również niezgodności planowanej inwestycji z przepisami szczególnymi. Planowana inwestycja zlokalizowana będzie w Obszarze Chronionego Krajobrazu Międzyrzecze [...] utworzonym na podstawie rozporządzenia Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., [...]. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 przywołanego rozporządzenia, zakazuje się realizacji na wskazanym terenie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, jednakże w § 3 ust. 2 stwierdza się, iż ów zakaz nie dotyczy realizacji przedsięwzięć służących obsłudze ruchu komunikacyjnego, turystyce oraz przedsięwzięć bezpośrednio związanych z rolnictwem i przemysłem spożywczym. Planowana inwestycja zakładająca produkcję rolną nie narusza zapisów przywołanego rozporządzenia.

Planowana inwestycja nie będzie negatywnie wpływać na prawnie chroniony teren Natura 2000. Jakkolwiek ma być ona zlokalizowana w bezpośrednim sąsiedztwie obszaru specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 [...], to zgodnie z planem zadań ochronnych dla tego obszaru ustanowionym zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] i Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] marca 2014 r. w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 [...][...], w bezpośrednim sąsiedztwie planowanej inwestycji nie występują stanowiska ochrony wskazanego obszaru Natura 2000, a więc gatunki objęte ochroną oraz ich siedliska. Z raportu wynika, iż teren inwestycyjny nie ma kluczowego (priorytetowego) znaczenia dla ochrony powyższego obszaru ochronnego ze względu na przekształcenie antropogeniczne.

Nie zaistniała również sytuacja, w której organy współdziałające odmówiłyby uzgodnienia warunków realizacji - w przedmiotowej sprawie została wydana opinia PPIS w [...] (jakkolwiek negatywna), zaś RDOŚ w [...] uzgodnił realizację przedsięwzięcia i określił warunki realizacji inwestycji, pozytywnie ocenił planowaną inwestycję także Marszałek Województwa [...].

Nie miał również miejsca przypadek, w którym organ zaproponowałby inwestorowi realizację przedsięwzięcia w innym wariancie, zaś wnioskodawca nie zgodziłby się na to.

Ponadto z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko nie wynika, że przedsięwzięcie może spowodować nieosiągnięcie celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza.

Tak więc, zdaniem organu odwoławczego uznać należalo, iż nie wystąpiły przesłanki negatywne uzgodnienia warunków realizacji planowanego przedsięwzięcia określone w prawie materialnym.

Ponadto Kolegium wskazało na tezę zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 450/15 (LEX Nr 1932834), w którym stwierdzono, że środowisko stanowi dobro publiczne, natomiast jego ochrona, zgodnie z art. 74 ust. 2 Konstytucji RP jest obowiązkiem władz publicznych, dlatego inwestor jest obowiązany przedłożyć taki raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w którym zostanie rzetelnie przedstawiona analiza wszystkich wariantów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 uioś, a nie tylko wariantu, którym inwestor jest zainteresowany.

Kolegium również podkreśliło, iż tylko raport zawierający wszelkie wymagane ustawowo elementy może stanowić dowód w sprawie "środowiskowej". Zastanowić się zatem należało, co w istocie należy uznać za "racjonalny wariant alternatywny" planowanego przedsięwzięcia w rozumieniu uioś. Ustawodawca tego pojęcia nie precyzuje, odpowiedzi na postawione pytanie nie daje również orzecznictwo sądowo-administracyjne. Na podstawie literatury przedmiotu można jedynie wysnuć wniosek, iż po pierwsze wariantowość przedstawionych rozwiązań nie może mieć charakteru pozornego (sytuacja taka mogłaby wystąpić przy wariantach przedsięwzięcia, zakładających jego realizację dokładnie w tym samym miejscu i z technicznego punktu widzenia niewiele różniących się od siebie), po drugie zaś alternatywne warianty przedsięwzięcia mogą się różnić między sobą oceną tak co do lokalizacji, jak np. tras dojazdu dla części lub całości przedsięwzięcia, zastosowanymi technologiami (np. zasilanie gazowe zamiast węglowego) itp.. Biorąc pod uwagę znaczenie wskazanych sformułowań w języku polskim należy uznać, iż "alternatywa" to "konieczność wyboru jednej z dwu wykluczających się możliwości", "wariant" to "odmiana", zaś za "racjonalny" należy uznać "oparty na nowoczesnych metodach naukowych, dobrze przemyślany i uzasadniony; dający dobre wyniki".

Przenosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy Kolegium wskazało, iż przedłożony przez inwestora raport (trzykrotnie uzupełniany) zawiera racjonalny wariant alternatywny. W raporcie autor wskazuje, iż wariant ów miałby polegać na zmianie technologii chowu, tj. z rusztowego zakładanego w wariancie inwestorskim na chów na ściółce. Ściółka ma kilka zastosowań - można ją wykorzystywać jako podłoże oraz jako pokarm uzupełniający (słoma). W systemie płytkiej ściółki konieczne jest ścielenie na bieżąco świeżą ściółką podłoża oraz systematyczne usuwanie obornika. Ściółka musi być sucha i czysta oraz dostarczana w takiej ilości, aby każde zwierzę mogło sobie stworzyć higieniczne stanowisko. Wilgotna ściółka prowadzi do powstawania zwiększonej ilości pary wodnej, co przy wyższej temperaturze stwarza znakomite warunki do rozwoju patogennej mikroflory, która stwarza niebezpieczeństwo występowania chorób układu oddechowego u zwierząt hodowlanych. Właśnie w systemie chowu ściołowego rozwijają się grzyby i bakterie. Najczęściej występują pałeczki gram-ujemne z rodzaju Salmonella, Klebsiella, Pseudomonas i Escherichia coli oraz bakterie z grupy ziarniniaków, głównie Staphylococcus, Streptococcus, Aerococcus, Micrococcus; wśród grzybów dominują Candida, Cryptococcus, Trichosporon oraz Aspergillus.

W systemie chowu ściółowego należy ścielić wszystkie kojce, na jedno stanowisko wypada od 0,1 do 1,0 kg ściółki. W Polsce źródłem ściółki jest przede wszystkim słoma, którą należy ciąć na sieczkę, co zwiększa zapylenie w pomieszczeniu. Drobne cząstki zanieczyszczeń (głównie kurzu) prowadzą do nasilenia odczynów i reakcji alergicznych. Zaletą chowu na ściółce jest małe znaczenie ciepłochronności przegród budowlanych, gdyż obornik w procesie fermentacji produkuje ciepło wystarczające nawet do ogrzania zwierząt.

Porównując oba systemy chowu, tj. ściołowy i rusztowy należy uznać, iż w obu nie występują duże różnice w zachorowalności i śmiertelności zwierząt, jednakże chów na ściółce zwiększa ryzyko występowania nosicielstwa Salmonelli. Ponadto świnie hodowane na ściółce rosną latem wolniej, niż chowane na rusztach (zimą różnice w przyrostach były mało widoczne). Poza tym świnie chowane na ściółce charakteryzują się większym otłuszczeniem, wyższe są również koszty utrzymania obiektów ze ściółką.

Autor raportu dokonał analiz i obliczeń dla obu systemów chowu i określił, iż w racjonalnym wariancie alternatywnym zakładającym chów na płytkiej ściółce, przy takim samym obłożeniu powstanie 7.750 m2/rok obornika, produkcja azotu w kg/m wyniesie 18.600 kg/rok, ilość gnojówki wyniesie 6.820 m3/rok, produkcja azotu w kg/m3 wyniesie 24.552 kg/rok, tak więc w wariancie alternatywnym powstawałoby łącznie 43.152 kg azotu. W wariancie proponowanym przez inwestora ilość gnojowicy wyniesie 10.850 m3/rok, zaś produkcja gnojowicy w kg/m3 wyniesie 39.060 kg. Z powyższych danych wynika, że w wariancie zaproponowanym przez inwestora do realizacji (chów na rusztach) powstanie o 4.092 kg/rok azotu mniej niż w racjonalnym wariancie alternatywnym (chów na płytkiej ściółce).

Ponadto podkreślono, iż w myśl przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. Nr 4, poz. 44), dawka nawozu naturalnego zastosowana w ciągu roku, nie może przekroczyć 170 kg azotu w czystym składniku na 1 ha użytków rolnych, co jest przeliczane na 40 ton obornika, 45 m3/rok gnojowicy i gnojówki. W technologii płytkiej ściółki byłoby potrzeba 253,84 ha gruntów rolnych, zaś w systemie rusztowym (wariant inwestorski) ilość ta wyniosłaby odpowiednio 229,76 ha gruntów rolnych.

Wskazano również, przy hodowli na ściółce zwiększony byłby ruch samochodowy - do wywozu obornika należałoby użyć ok. 323 samochodów ciężarowych (naczepa 24 Mg), do wywozu gnojówki 228 samochodów ciężarowych (naczepa asenizacyjna 30 m3), a więc 551 samochodów ciężarowych w ciągu roku. Przy chowie na rusztach (w której to technologii nie powstaje obornik, ale wyłącznie gnojowica) potrzeba byłoby 362 samochodów ciężarowych w ciągu roku do wywozu gnojowicy (a więc o 189 samochodów mniej w roku).

Dokonano również obliczeń emisji amoniaku, siarkowodoru oraz pyłu PM10 i pyłu PM2,5 w wariancie inwestorskim oraz w wariancie alternatywnym i po analizie danych stwierdzono, że emisje siarkowodoru oraz pyłu PM 10 i PM2,5 będą porównywalne w obu wariantach, natomiast emisje amoniaku będą korzystniejsze dla środowiska w wariancie zaproponowanym do realizacji.

Autor raportu dokonał również stosownych obliczeń i analiz w zakresie emisji hałasu dla wariantu inwentarskiego oraz dla racjonalnego wariantu alternatywnego. W wyniku tychże stwierdzono, iż wariant zaproponowany do realizacji byłby korzystniejszy dla środowiska, jako że codzienne wybieranie obornika doprowadziłoby do zwiększenia emisji hałasu do środowiska o równoważnym poziomie mocy akustycznej 96,10 dB. W wariancie alternatywnym konieczne byłoby wykorzystywanie (codziennie) ładowarki do zbierania obornika, która musiałaby pracować 4 godziny na dobę, w przypadku hodowli na ściółce zwiększony byłby także ruch samochodowy (do wywozu gnojowicy w systemie chowu rusztowego użytych będzie 362 samochodów ciężarowych, natomiast do wywozu gnojowicy i obornika odpowiednio 323 samochody i 228 samochodów, razem 551 samochodów ciężarowych na rok. W wyniku analiz zużycia wody dla obu wariantów ustalono, iż rodzaj prowadzonej hodowli nie wpływa na zużycie wody. Jeśli chodzi o odpady przy obu technologiach chowu, w wariancie inwestorskim (chów na rusztach) powstawałyby odchody zwierzęce w ilości 10.850 m3/rok, natomiast w wariancie alternatywnym (chów na płytkiej ściółce) oprócz gnojówki (6.820 Mr/rok), powstawałby także obornik (7.750 m3/rok).

Tak więc reasumując, wariant zaproponowany przez inwestora będzie korzystniejszy dla środowiska niż racjonalny wariant alternatywny z uwagi na :

- mniejszą emisję amoniaku (NH3),

- mniejszą ilość generowanego azotu,

- mniejszy ruch samochodowy,

- mniejszą emisję hałasu,

- łatwiejszy sposób gospodarowania nawozami naturalnymi (przy hodowli na rusztach powstaje wyłącznie gnojowica, zaś przy hodowli na ściółce także obornik).

Mając na uwadze powyższe oraz analizę budowy przedmiotowych chlewni, wariant objęty opracowaniem jest korzystny z uwagi na mniejsze zapotrzebowanie terenu potrzebnego dla jednego zwierzęcia, ułatwiony sposób gospodarki nawozami naturalnymi (powstaje tylko gnojowica), bardziej przyjazny dla zwierząt system chowu niż przy innych obecnie stosowanych rozwiązaniach w budownictwie inwentarskim. Ponadto wadą ściółki jest konieczność pozyskiwania słomy, co generuje koszty (prasowanie i zbiór), okresowe wywożenie obornika i przywożenie słomy jest bardzo uciążliwe i niekorzystne w zimie. Technologia rusztowa również ułatwia usuwanie odchodów. Jest łatwiejsza w utrzymaniu czystości. Planowane do zastosowania rozwiązania techniczne i technologiczne dają gwarancję prawidłowego funkcjonowania obiektu i ograniczenie wpływu na stan środowiska przyrodniczego w tym rejonie.

W konkluzji autor raportu stwierdził, iż w przypadku wariantu inwestorskiego (hodowla na rusztach) mniejsze będą: emisje amoniaku, ruch samochodowy oraz emisje hałasu, niż w przypadku chowu ściółkowego. Jego zdaniem, wariant proponowany przez inwestora jest korzystniejszy dla środowiska, bowiem jako nawóz naturalny będzie powstawała wyłącznie gnojowica (przy chowie ściółkowym także obornik, konieczne byłoby wybudowanie płyty obornikowej), technologia rusztowa jest bardziej przyjazna dla zwierząt i ułatwia usuwanie odchodów, przy zastosowaniu systemu rusztowego powstaną mniejsze emisje NH3 (amoniaku).

Ponadto stwierdzono, że racjonalny wariant alternatywny (hodowla na ściółce) byłby mniej korzystny dla środowiska niż wariant proponowany przez inwestora (hodowla na rusztach). Wariant proponowany przez wnioskodawcę jest najbardziej uzasadniony i racjonalny (najkorzystniejszy wariant dla środowiska) zarówno ze względów ekonomicznych, technologicznych jak i środowiskowych. Przyjęty wariant budowy polegający na budowie budynków inwentarskich w miejscowości [...] wraz z niezbędną infrastrukturą spełnia wszystkie warunki ochrony środowiska. Po analizie stwierdzono, że właściwym rozwiązaniem jest zastosowanie wariantu polegającego na podjęciu przedsięwzięcia w wariancie przedstawionym przez wnioskodawcę, ponieważ jest on korzystny zarówno z punktu widzenia ochrony środowiska, jak i również najbardziej uzasadniony ekonomicznie.

Autor raportu podkreślił, iż brał pod uwagę tak poziom produkcji, jak i program technologiczny założony przez inwestora, istniejące uwarunkowania terenowe (kształt działek, sąsiedztwo terenu inwestycji, lokalizację już istniejących budynków) oraz wymagania określone w przepisach branżowych (rozporządzenia, normy, wytyczne). Analizował również sprawę lokalizacji inwestycji z punktu widzenia wielkości działki i odległości od już istniejących w sąsiedztwie gospodarstw rolnych. Umiejscowienie projektowanego budynku charakteryzuje się dobrymi parametrami lokalizacyjnymi ze względu na nieuciążliwy dojazd do terenu inwestycji oraz możliwie największe oddalenie go od sąsiadujących budynków mieszkalnych.

W konkluzji stwierdzono, iż wariant proponowany przez inwestora będzie najkorzystniejszy dla środowiska z uwagi na: mniejsze zapotrzebowanie terenu dla jednego zwierzęcia, łatwiejszy sposób gospodarki nawozami naturalnymi (przy chowie rusztowym powstaje wyłącznie gnojowica, przy chowie na ściółce także obornik, trzeba okresowo pozyskiwać słomę, co zwiększa koszty i wywozić obornik, co jest uciążliwe zwłaszcza zimą, konieczna do wybudowania płyta obornikowa zakłóciłaby również istniejący krajobraz), system chowu rusztowego jest bardziej przyjazny dla zwierząt, technologia ta ułatwia usuwanie odchodów i jest łatwiejsza do utrzymania w czystości, w wariancie inwestorskim będą ponadto mniejsze emisje do powietrza amoniaku i hałasu itp., tak więc wariant inwestorski jest najbardziej korzystny dla środowiska tak ze względów ekonomicznych, technologicznych i środowiskowych.

Zdaniem organu odwoławczego, przedstawiony przez inwestora wariant alternatywny należało uznać za racjonalny. Jednocześnie wariant proponowany przez inwestora (hodowla na rusztach) będzie bardziej korzystny dla środowiska niż racjonalny wariant alternatywny (przewidujący hodowlę na ściółce). Uznać zatem należało, iż inwestor udowodnił w sposób prawidłowy, iż wariant przez niego proponowany będzie korzystniejszy dla środowiska niż racjonalny wariant alternatywny, głównie z uwagi na brak odpadów w postaci obornika (przy chowie na ruszcie powstaje wyłącznie gnojowica), który z uwagi na konieczność wywożenia generowałby substancje złowonne, mniejszą ilość wytwarzanego i emitowanego do powietrza amoniaku oraz mniejszą emisję hałasu na terenach chronionych akustycznie (przy chowie na płytkiej ściółce konieczne byłoby stosowanie ładowarki obornika i większej ilości samochodów ciężarowych, co zwiększyłoby emisje hałasu).

Reasumując tę część rozważań Kolegium podkreśliło, iż inwestor w raporcie przedstawił wariant alternatywny, wykonał stosowne pomiary i w wyniku obliczeń oraz analiz uznał, że wariant przedstawiony do realizacji będzie korzystniejszy dla środowiska, niż racjonalny wariant alternatywny. SKO nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, jakoby racjonalny wariant alternatywny był pozorny, zaś inwestor wskazał jako wariant najkorzystniejszy wariant przez siebie proponowany. Nie potwierdziło się również stanowisko organu I instancji, iż analiza wariantów wykonana została w sposób szczątkowy, wpływ wariantu alternatywnego na środowisko został przedstawiony w sposób lakoniczny, ogólnikowy i niespójny, co nie pozwoliło Wójtowi Gminy [...] na dokonanie oceny zasadności realizacji inwestycji w wariancie innym niż zaproponowany przez inwestora (zdaniem organu odwoławczego przedstawione warianty pozwalały na dokonanie właściwego wyboru). Wariant alternatywny jest dokładnie opisany, dokonano także stosownych obliczeń i analiz pozwalających na ustalenie, który z wariantów (tj. czy wariant inwestorski, czy wariant alternatywny) będzie korzystniejszy dla środowiska. Jak wykazano powyżej, wariant przedstawiony przez inwestora należało uznać za racjonalny wariant alternatywny; nie ma przeszkód aby to właśnie wariant inwestorski został uznany za wariant najkorzystniejszy dla środowiska; według organu II instancji te warianty mogą się pokrywać, niezgodne z prawem byłoby wyłącznie, gdyby racjonalny wariant alternatywny był identyczny z wariantem inwestorskim. Ponadto podkreślenia wymaga, iż skoro gospodarzem postępowania o wydanie decyzji określającej środowiskowe uwarunkowania był w niniejszej sprawie Wójt Gminy [...], to na nim ciążył obowiązek przeprowadzenia wszechstronnego postępowania dowodowego, tak więc skoro organ uznał, iż dane w raporcie są niewystarczające, niedokładne, czy niejasne, mógł wezwać inwestora do dokonania stosownych uzupełnień (z akt sprawy wynika, że z takiej instytucji organ korzystał, wzywał bowiem inwestora do uzupełnienia raportu nie tylko z uwagi na wezwania organów współdziałających, ale także z własnej inicjatywy).

Natomiast przyczyny odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanej inwestycji organ I instancji sprowadza do braku norm odorowych, co nie pozwala na prawidłowe ustalenie rzeczywistych emisji do powietrza, sprzeciwu mieszkańców, ochrony ich życia i zdrowia (inwestycja będzie emitowała szkodliwe dla zdrowia substancje odorowe), wierności zasadzie przezorności i zapobiegania, pozorności racjonalnego wariantu alternatywnego (do tej kwestii Kolegium odniosło się w poprzedniej części swoich rozważań) itp.. Natomiast do przesłanek ustawowych określonych w uioś w uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji odniósł się w sposób szczątkowy, zasygnalizowano jedynie, że dla terenu objętego inwestycją brak jest miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, brak natomiast jakichkolwiek odniesień do innych zgodności z przepisami szczególnymi, wpływu na obszar Natura 2000 itp., nie mówiąc już o pogłębionej analizie tych aspektów sprawy.

Kolegium podkreśliło, iż organ I instancji uzasadniał odmowę określenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanej inwestycji m.in. zdecydowanym oporem społeczeństwa przeciwko jej realizacji. Zdaniem SKO, zasada udziału społeczeństwa w postępowaniu o wydanie decyzji określającej środowiskowe uwarunkowania dla planowanej inwestycji nie może być utożsamiana z zasadą uwzględniania w toku postępowania wszystkich uwag i zastrzeżeń społeczeństwa, czy też wydawania decyzji w sprawach środowiskowych zgodnie z wolą społeczeństwa. Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie jest decyzją uznaniową. Ustawa wymienia wprost przypadki, kiedy organ może odmówić wnioskodawcy jej wydania. Zapewnienie zaś udziału społeczeństwu w toku postępowania ocennego ma na celu doprowadzenie do pewnego kompromisu, np. poprzez nałożenie na inwestora określonych obowiązków, zastosowania nowoczesnych technologii (...). Nie oznacza to jednak, iż organ może odmówić wydania decyzji, tylko z tej przyczyny, że nie ma zgody społeczeństwa na realizację. Tak więc sprzeciw mieszkańców gminy nie może stanowić podstawy do wydania negatywnej decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Przepisy nakazują jedynie zapewnienie udziału społeczeństwa w postępowaniu i umożliwienie zgłoszenia uwag i wniosków, natomiast nie nakładają obowiązku uzyskania społecznej akceptacji dla przedsięwzięcia. Zapewnienie udziału społeczeństwa w postępowaniu nie może być zatem rozumiane jako swoiste referendum nad dopuszczalnością proponowanej inwestycji.

Jak to określił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1620/12, celem postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest możliwie najlepsze zabezpieczenie środowiska przed negatywnym oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia, a nie jej zablokowanie. W przedmiotowej sprawie RDOŚ w [...], a więc organ posiadający specjalistyczną wiedzę uzgodnił realizację przedsięwzięcia i określił warunki jego realizacji w taki sposób, aby planowane przedsięwzięcie jak najmniej negatywnie oddziaływało na środowisko. Uzgodnienia (pozytywnego dla inwestora) dokonał również Marszałek Województwa [...].

Kolegium dokonało również analizy koronnego dowodu w sprawie, tj. raportu oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko oraz uzupełnienia do raportu i stwierdziło, że planowane przedsięwzięcie należy do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 uioś oraz § 2 ust. 1 pkt 51 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, tj. chów lub hodowla zwierząt, w liczbie nie mniejszej niż 210 dużych jednostek przeliczeniowych inwentarza (DJP).

Przedmiotowe przedsięwzięcie polega na budowie dwóch chlewni, gdzie prowadzony będzie chów tuczników na rusztach w ilości łącznej do 3.100 szt. (434 DJP). W skali roku przewiduje się 6 cykli hodowlanych.

W ramach inwestycji planowana jest realizacja dwóch budynków inwentarskich o wysokości ok. 6 m każdy i powierzchni zabudowy odpowiednio ok. 1.605 m2 i ok. 1.500 m2. Chlewnie zostaną wyposażone m.in. w systemy pojenia (zasilane wodą z lokalnego wodociągu) oraz systemy zbierania, usuwania i magazynowania odchodów zwierzęcych (gnojowicy), tj. szczelne, bezodpływowe kanały podrusztowe (o pojemności gwarantującej możliwość przetrzymania produkowanej gnojowicy w okresie minimum 4 miesięcy), systemy wentylacyjne wymiany powietrza (dachowe wentylatory wyciągowe) oraz niezbędne instalacje. W ramach przedmiotowego przedsięwzięcia planuje się również montaż 4 silosów paszowych o pojemności ok. 30 Mg każdy.

Obszar inwestycyjny stanowi niezabudowana działka o powierzchni ok. 1,72 ha. Otoczenie stanowią tereny rolnicze oraz tereny leśne. Najbliższa zabudowa mieszkaniowa zlokalizowana jest w odległości ok. 186 m od granicy terenu inwestycyjnego.

Teren planowanej inwestycji nie jest objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.

W trakcie realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia wystąpi emisja substancji do powietrza oraz hałasu, spowodowane eksploatacją sprzętu budowlanego i środków transportu. Uciążliwości związane z realizacją planowanej inwestycji będą okresowe i ustąpią po zakończeniu prac budowlanych. W celu zminimalizowania emisji substancji do powietrza, podczas prowadzenia prac budowlanych będzie stosowany sprzęt sprawny technicznie, eksploatowany i konserwowany w sposób prawidłowy, a materiały pyliste zostaną zabezpieczone przed rozwiewaniem (np. poprzez przykrywanie plandekami). W celu minimalizacji emisji hałasu na etapie realizacji przedsięwzięcia prace budowlane prowadzone będą w godzinach od 6.00 do 22.00.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż na etapie realizacji inwestycji wykopy pod fundamenty prowadzone będą do głębokości ok. 1,6 m p.p.t.. Z uwagi na płytki wykop, niesięgający zwierciadła wody podziemnej, nie wystąpi konieczność prowadzenia prac odwodnieniowych. W celu zabezpieczenia środowiska gruntowo-wodnego przed wyciekami płynów technicznych i paliw, prace budowlane wykonywane będą przy użyciu sprawnego technicznie sprzętu, eksploatowanego i konserwowanego w sposób prawidłowy. Ponadto teren planowanego przedsięwzięcia zostanie wyposażony w środki (sorbenty) do neutralizacji substancji ropopochodnych. W przypadku awaryjnego wycieku substancji ropopochodnych, zanieczyszczenie będzie niezwłocznie usuwane, a zużyte sorbenty przekazane uprawnionym odbiorcom do zagospodarowania. Na etapie realizacji ścieki bytowe odprowadzane będą do szczelnych zbiorników bezodpływowych - przewoźnych toalet. Zbiorniki będą systematycznie opróżniane, bez możliwości ich przepełnienia, przez uprawnione do tego celu podmioty, a ich zawartość wywożona będzie do oczyszczalni ścieków.

Prace ziemne zostaną poprzedzone usunięciem z podłoża (na obszarze planowanych prac ziemnych) warstwy urodzajnej gleby. Gleba będzie magazynowana w wyznaczonym miejscu, w sposób który zabezpieczy ją przed zanieczyszczeniem. Po zakończeniu robót budowlanych gleba będzie wykorzystywana w miarę możliwości (tylko gdy nie będzie zanieczyszczona substancjami niebezpiecznymi) na terenie ww. przedsięwzięcia w ramach zagospodarowania powierzchni. Nadmiar gleby zostanie przekazany uprawnionym podmiotom.

Powstające na etapie realizacji przedsięwzięcia odpady inne niż niebezpieczne magazynowane będą selektywnie w wyznaczonym miejscu, w sposób który zabezpieczy przed pyleniem, rozwiewaniem odpadów oraz zanieczyszczeniem środowiska gruntowo-wodnego.

Powstające na etapie eksploatacji przedmiotowego przedsięwzięcia i mogące powstać na etapie realizacji planowanej inwestycji odpady niebezpieczne magazynowane będą selektywnie w zamkniętych, szczelnych i oznakowanych pojemnikach lub innych opakowaniach odpornych na działanie składników umieszczonych w nich odpadów, zlokalizowanych w wyznaczonym, ogrodzonym, zadaszonym miejscu o utwardzonym podłożu. Miejsca magazynowania odpadów niebezpiecznych zostaną oznaczone i zabezpieczone przed wstępem osób nieupoważnionych i zwierząt.

Powstałe na etapie eksploatacji przedsięwzięcia odpady inne niż niebezpieczne magazynowane będą selektywnie w pojemnikach, zlokalizowanych w wyznaczonym, zadaszonym miejscu o utwardzonym podłożu. Odpady o kodach 20 03 01 i 20 03 03 magazynowane będą w zamykanych kontenerach, zlokalizowanych w wyznaczonym do tego celu miejscu, o utwardzonym podłożu. Wszystkie ww. odpady przekazywane będą uprawnionym odbiorcom do odzysku lub unieszkodliwienia.

Najbliższa zabudowa podlegająca ochronie akustycznej zlokalizowana jest w odległości ok. 150 m od planowanych obiektów inwentarskich. W czasie eksploatacji planowanego przedsięwzięcia głównymi źródłami emisji hałasu będą wentylatory budynków inwentarskich oraz środki transportu poruszające się po terenie inwestycji. W celu ograniczenia emisji hałasu ruch pojazdów po terenie inwestycji prowadzony będzie w godzinach od 6.00 do 22.00. Przeprowadzona w raporcie o oddziaływaniu na środowiski analiza oddziaływania w zakresie emisji hałasu wykazała, że eksploatacja planowanego przedsięwzięcia nie spowoduje przekroczeń dopuszczalnych poziomów hałasu na terenach chronionych akustycznie.

Źródłami emisji substancji do powietrza na etapie eksploatacji planowanego przedsięwzięcia będzie system wentylacyjny budynków inwentarskich oraz środki transportu (wykorzystywane do zasiedlania budynków, dowozu paszy, odbioru gnojowicy, ścieków i sztuk padłych) poruszające się po terenie planowanej inwestycji. W celu zminimalizowania emisji substancji odorotwórczych transport gnojowicy do miejsc przeznaczenia prowadzony będzie w sposób zabezpieczający przed niezorganizowaną emisją odorów, za pomocą specjalistycznych pojazdów. Sztuki padłe, do czasu ich wywozu z terenu planowanego przedsięwzięcia, przechowywane będą w warunkach minimalizujących uciążliwość odorową. Ponadto emisja substancji do powietrza będzie ograniczana dzięki sprawnemu czyszczeniu budynków chlewni i systematycznemu wywozowi sztuk padłych. Dodatkowo w celu minimalizacji emisji pyłu do powietrza zapewniona będzie systematyczna konserwacja silosów paszowych, a odpowietrzniki silosów zaopatrzone zostaną w worki odpylające. Przeprowadzona w raporcie analiza rozprzestrzeniania się substancji w powietrzu na etapie eksploatacji planowanego przedsięwzięcia wykazała, że przy zachowaniu warunków określonych w sentencji, dopuszczalne poziomy substancji w powietrzu zostaną dotrzymane.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż planowana inwestycja nie będzie powodowała istotnego oddziaływania na klimat.

W chwili obecnej w Polsce brak jest możliwości oceny uciążliwości odorowej planowanej inwestycji, gdyż brak jest odpowiednich aktów prawnych regulujących te kwestie. Jednakże przeprowadzona ocena oddziaływania planowanej inwestycji na powietrze wykazała, że na etapie eksploatacji przedmiotowego przedsięwzięcia, poziomy substancji odoroczynnych, takich jak amoniak czy siarkowodór, pochodzących z procesu technologicznego, nie spowodują przekroczenia aktualnie obowiązujących norm w tym zakresie, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 16, poz. 87).

Gnojowica będzie magazynowana w szczelnych, bezodpływowych kanałach podrusztowych/zbiornikach, a następnie przekazywana uprawnionym podmiotom do odzysku lub unieszkodliwiania i/lub do nawożenia gleb.

Na etapie eksploatacji woda na potrzeby funkcjonowania inwestycji pobierana będzie z sieci wodociągowej. W celu kontroli zużycia wody, wielkość jej poboru będzie monitorowana i ewidencjonowana. Do pojenia zwierząt stosowany będzie automatyczny system, minimalizujący zużycie wody. Czyszczenie pomieszczeń inwentarskich prowadzone będzie przy użyciu czystej wody. Wody z mycia pomieszczeń inwentarskich oprowadzane będą do systemu magazynowania gnojowicy. Na etapie eksploatacji ścieki bytowe odprowadzane będą do planowanego, szczelnego zbiornika bezodpływowego, który będzie systematycznie opróżniany (bez możliwości jego przepełnienia) przez uprawnione do tego celu podmioty, a jego zawartość wywożona będzie do oczyszczalni ścieków. Wody opadowe i roztopowe z powierzchni utwardzonych oraz z powierzchni dachów odprowadzane będą powierzchniowo na własny teren nieutwardzony, w sposób niepowodujący zalewania terenów sąsiednich oraz niezmieniający kierunku oraz natężenia odpływu wód opadowych, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. System wodno-ściekowy oraz system gromadzenia gnojowicy będzie regularnie i terminowo poddawany próbom szczelności i konserwacjom, a wszelkie wykryte nieszczelności bądź awarie będą niezwłocznie usuwane.

Najbliżej położony obszar Natura 2000, obszar specjalnej ochrony ptaków Doliny [...], zlokalizowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie terenu przewidzianego pod inwestycję. Według raportu teren, na którym ma być zlokalizowana inwestycja nie stanowi fragmentu o znaczeniu kluczowym/priorytetowym dla ochrony ww. obszaru z uwagi na przekształcenie antropogeniczne.

Ponadto zgodnie z planem zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 [...], ustanowionego Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] i Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] marca 2014 r. w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 [...], w bezpośrednim sąsiedztwie planowanej inwestycji nie występują gatunki będące przedmiotami ochrony oraz ich siedliska.

Inwestycja zlokalizowana będzie w Obszarze Chronionego Krajobrazu [...], dla którego aktualnym aktem prawnym jest rozporządzenie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., [...] - w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu [...]. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia, w obszarze zakazuje się realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Jednak § 3 ust. 2 ww. rozporządzenia mówi, że powyższy zakaz nie dotyczy realizacji przedsięwzięć służących obsłudze ruchu komunikacyjnego, turystyce oraz przedsięwzięć bezpośrednio związanych z rolnictwem i przemysłem spożywczym.

Przedmiotowa inwestycja należy do przedsięwzięć związanych z rolnictwem i przemysłem spożywczym, wobec czego nie narusza zakazów wynikających z ww. rozporządzenia. Z raportu wynika, iż teren przeznaczony pod inwestycję zlokalizowany jest na gruntach użytkowanych rolniczo - uprawiane jest cyklicznie zboże (wówczas teren był przeorany). Działka stanowi niejednorodną powierzchnię, jeśli chodzi o użytkowanie rolnicze, bowiem w zachodniej części działki znajduje się teren leśny. W obrębie analizowanego terenu nie zinwentaryzowano drzew bądź krzewów przewidzianych do usunięcia.

Inwentaryzowany obszar zasiedlają chwasty typowe dla prowadzonej działalności rolniczej. Antropogeniczny charakter roślinności świadczy o przeciętnych walorach florystycznych analizowanego obszaru. Na analizowanym gruncie nie można wykluczyć występowania ptaków, związanych z terenami rolnymi, takich jak skowronek. Budowa budynków, może zniszczyć siedlisko tych ptaków. Dlatego, żeby zapobiec ewentualnym szkodom nałożono warunek prowadzenia prac budowlanych, ingerujących w ich siedliska poza sezonem lęgowym.

W celu poprawy walorów krajobrazowych, tj. wartości przyrodniczych, kulturowych oraz estetyczno-widokowych tego terenu, a także zminimalizowania uciążliwości powstających w wyniku eksploatacji inwestycji dla obszarów sąsiednich, nałożono warunek wykonania zieleni izolacyjnej. W związku z powyższym, po zapoznaniu się z charakterem przedsięwzięcia, biorąc pod uwagę lokalizację i brak ingerencji w cenne przyrodniczo tereny, organ odwoławczy stwierdził, iż realizacja przedmiotowej inwestycji zarówno w sposób bezpośredni, jak również pośredni nie będzie skutkowała wystąpieniem negatywnych oddziaływań dla prawidłowego funkcjonowania gatunków roślin i zwierząt oraz ich siedlisk, będących przedmiotem ochrony ww. obszarze Natura 2000. Mając na uwadze skalę, zakres oraz położenie inwestycji organ stwierdził też, iż na etapie realizacji i eksploatacji przedmiotowe przedsięwzięcie nie wpłynie znacznie negatywnie na środowisko przyrodnicze.

Zgodnie z przedłożoną dokumentacją na terenie przedsięwzięcia i w jego otoczeniu nie występują zabytki chronione na podstawie przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Regionalny Dyrektor prowadząc postępowanie nie stwierdził konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 uioś, biorąc pod uwagę w szczególności następujące okoliczności:

1) posiadane na etapie wydawania postanowienia dane na temat planowanego przedsięwzięcia i elementów przyrodniczych środowiska objętych zakresem przewidywanego oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko pozwalają wystarczająco ocenić jego oddziaływania na środowisko i ustalić warunki jego realizacji;

2) ze względu na rodzaj i charakterystykę przedsięwzięcia oraz jego brak powiązania z innymi przedsięwzięciami w chwili obecnej nie istnieje możliwość ponadnormatywnego kumulowania się oddziaływań tego przedsięwzięcia z innymi przedsięwzięciami zlokalizowanymi poza terenem należącym do inwestora;

3) nie stwierdzono możliwości negatywnego oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na obszary wymagające specjalnej ochrony ze względu na występowanie gatunków roślin i zwierząt lub ich siedlisk lub siedlisk przyrodniczych objętych ochroną, w tym obszary Natura 2000 oraz pozostałe formy ochrony przyrody.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy stwierdził, że planowane przedsięwzięcie nie będzie w sposób znaczący negatywnie oddziaływać na środowisko.

Kolegium uznało zatem, iż skoro w przedmiotowej sprawie nie zaistniała jakakolwiek negatywna przesłanka uzasadniająca odmowę uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań dla planowanego przedsięwzięcia, analiza raportu i uzupełnienia do niego wykazała, iż eksploatacja planowanej inwestycji nie spowoduje negatywnych, ponadnormatywnych emisji do środowiska, RDOŚ w [...] (organ wyspecjalizowany) uzgodnił środowiskowe uwarunkowania planowanej inwestycji, realizację inwestycji uzgodnił także Marszałek Województwa [...], opinię w sprawie wydał również PPIS w [...] (jakkolwiek negatywną), zaś organ I instancji nie wykazał w zaskarżonej decyzji, iż w sprawie miały miejsce określone przepisami prawa okoliczności uzasadniające odmowę uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań, to należało uchylić zaskarżoną decyzję w całości i uzgodnić środowiskowe warunki dla planowanego przedsięwzięcia.

Wobec tego SKO uznało, iż o ile zostaną zachowane warunki określone w sentencji decyzji, realizacja planowanego przedsięwzięcia nie będzie w sposób znaczący negatywnie oddziaływać na środowisko.

Na zakończenie organ jeszcze raz podkreślił, iż decyzja o ustaleniu środowiskowych uwarunkowań nie jest decyzją uznaniową, zaś katalog podstaw wydania decyzji negatywnych ma charakter zamknięty i szczegółowo odnosi się do poszczególnych kwestii. Skoro zatem w toku postępowania odwoławczego Kolegium ustaliło, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała jakakolwiek z przesłanek ustawowych, warunkujących odmowę określenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanej inwestycji, to odmowną decyzję organu I instancji należało uchylić w całości i określić środowiskowe uwarunkowania dla planowanego przedsięwzięcia. Decyzja środowiskowa jest etapem wstępnym i poprzedza uzyskanie kolejnych stosownych decyzji zmierzających do realizacji i finalizacji planowanego przedsięwzięcia. Realizacja warunków określonych w kolejnych decyzjach będzie kontrolowana przez organy właściwe, np. organy budowlane i nadzoru budowlanego oraz inne organy powołane na podstawie obowiązujących przepisów, np. do kontroli korzystania ze środowiska. Zatem decyzja ta nie przesądza jeszcze o realizacji przedmiotowej inwestycji, ma ona bowiem charakter przygotowawczy dla postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej warunki zabudowy, czy udzielającej pozwolenia na budowę.

Z tych to względów organ II instancji orzekł jak w sentencji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniósł W. W., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie przepisów prawa, które powinno skutkować nieważnością decyzji, a to:

1. art. 30 i art. 33 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 11 uioś, poprzez nieprzeprowadzenie przez organ II instancji prawidłowej procedury informowania społeczeństwa o toczącym się postępowaniu i tym samym niezapewnienie społeczeństwu udziału w kontrolowanej procedurze zarówno przez organ I jak i II instancji, co stanowiło rażące naruszenie prawa i zgodnie z art. 156 §1 pkt 2 kpa winno skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji;

2. art. 15 kpa, poprzez nierozpoznanie sprawy merytorycznie na nowo w jej całokształcie i nieodniesienie się do kwestii wskazanych przez skarżącego w piśmie z dnia 19 stycznia 2018 r., a w szczególności przez niezweryfikowanie postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. pod względem jego zgodności z prawem, co stanowiło rażące naruszenie prawa i zgodnie z art. 156 §1 pkt 2 kpa winno skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji;

3. naruszenie przepisów postępowania, skutkujące wznowieniem postępowania, tj. art. 10 § 1 kpa, poprzez niezapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nieumożliwienie im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

4. naruszenie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2014/52/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r., zmieniającej dyrektywę 2011/52/UE w sprawie oceny wpływu wywieranego przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko, poprzez brak osób dysponujących fachową wiedzą niezbędną do wnikliwej i kompleksowej oceny raportu (art. 5 ust. 3 lit, b Dyrektywy 2011/52/EU).

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, które powinno skutkować wznowieniem postępowania, tj. art. 28 kpa, poprzez naruszenie prawa stron do czynnego udziału w postępowaniu na skutek wadliwego ustalenia kręgu stron i przyjęcie, że stronami są wyłącznie właściciele nieruchomości bezpośrednio sąsiadujących z nieruchomością, na której planowana jest inwestycja i brak ustaleń co do oddziaływania planowanej inwestycji na inne nieruchomości, na które inwestycja będzie oddziaływała.

W. W. zarzucił także zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 80 ust. 1 pkt 3 uioś, poprzez wydanie decyzji bez uwzględnienia wyników postępowania z udziałem społeczeństwa;

2. art. 62 ust. 1 pkt a, b, d i ust. 2 w związku z art. 3 ust. 2 uioś, poprzez ich niezastosowanie i niedokonanie ustaleń co do wpływu planowanej inwestycji na życie i zdrowie ludzi oraz na dobra materialne;

3. art. 66 ust. 1 pkt 2, 5, 6, 19 oraz ust. 5 uioś, poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji z pominięciem tego przepisu, podczas gdy z akt sprawy wynika, że raport był niekompletny;

4. art. 77 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 2, 5, 6, 19 oraz ust. 5 uioś, poprzez uzgodnienie realizacji przedsięwzięcia oraz określenie warunków tej realizacji w sytuacji, gdy raport złożony w niniejszej sprawie był niekompletny;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.:

1. art. 85 ust. 2 pkt 1 lit. c uioś, poprzez nieuzasadnienie swego stanowiska dotyczącego stwierdzenia braku konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1;

2. art. 85 ust. 2 pkt 1 lit. a uioś, poprzez niezawarcie w uzasadnieniu decyzji informacji o przeprowadzonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa;

3. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa, poprzez niepodejmowanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przede wszystkim poprzez:

1. brak weryfikacji spełnienia przez raport wymogów określonych w art. 66 uioś;

2. brak weryfikacji treści raportu oraz jego uzupełnień;

4. art. 36 uioś i art 89 § 2 kpa, poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej otwartej dla społeczeństwa, pomimo iż w niniejszym postępowaniu ujawniły się konflikty społeczne związane z planowaną inwestycją, a w toku sprawy zostały zgłoszone liczne protesty;

5. art. 84 § 1 kpa, poprzez niezwrócenie się do biegłego o wydanie opinii w sprawie, pomimo iż rozstrzygnięcie sprawy wymagało wiadomości specjalnych, takich jak np. kwestia weryfikacji emisji poszczególnych substancji do powietrza.

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 kpa, poprzez brak podjęcia wszelkich czynności celem ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności decyzji organu II instancji w całości, zaś w przypadku uznania przez Sąd, iż nie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Wniósł również o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji w całości, a w przypadku uznania przez Sąd, iż nie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności - o jej uchylenie w całości. Wniósł także o uchylenie postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2017 r. w całości, a także o zasądzenie na swoją rzecz od organu kosztów postępowania sądowo-administracyjnego oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 ppsa, rozstrzygając w granicach danej sprawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2018 r. poz. 2081 ze zm.). Celem tej ustawy jest zidentyfikowanie niekorzystnych oddziaływań inwestycji na środowisko oraz wprowadzenie adekwatnych środków łagodzących i kompensujących te oddziaływania. Osiągnięcie tego celu ma zaś być wspierane przez udział w postępowaniu organów uzgadniających oraz społeczeństwa. Postępowanie w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia nie prowadzi bezpośrednio do udzielenie zezwolenia na lokalizację lub realizację inwestycji, to następuje bowiem dopiero na etapie decyzji o warunkach zabudowy, a następnie decyzji o pozwoleniu na budowę. Postępowanie to sprowadza się do ustalenia czy inwestycja w kształcie opisanym przez inwestora we wniosku zagraża środowisku oraz czy spełnia wymagania i parametry w zakresie ochrony środowiska. Dlatego postępowanie w sprawie uwarunkowań środowiskowych przedsięwzięcia przeprowadza się przed wydaniem decyzji zezwalającej na inwestycję.

W myśl art. 71 ust. 2 uioś, uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wymagane jest dla przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Postępowanie w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wszczyna się na wniosek podmiotu, planującego podjęcie realizacji przedsięwzięcia (art. 73 ust. 1 uioś). Częścią postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko ustawodawca obligatoryjnie wymaga w przypadku realizacji planowanego przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (art. art. 59 ust. 1 pkt 1 uioś). W przypadku przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, ocena ta jest przeprowadzana, jeżeli obowiązek przeprowadzenia oceny został stwierdzony w formie postanowienia wydanego na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy (art. 59 ust. 1 pkt 2 uioś).

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 pkt 8 powołanej ustawy, przez ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko rozumie się postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, obejmujące w szczególności:

a) weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko,

b) uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień,

c) zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu.

Stosownie zaś do treści art. 62 ust. 1 uioś, w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia:

1) bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na:

a) środowisko oraz zdrowie i warunki życia ludzi,

b) dobra materialne,

c) zabytki,

d) wzajemne oddziaływanie między elementami, o których mowa w lit. a-c,

e) dostępność do złóż kopalin;

2) możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko;

3) wymagany zakres monitoringu.

Uregulowanie cytowanego wyżej art. 62 ust. 1 uioś wskazuje na zakres postępowania ocenowego, a więc elementy analizy i oceny w tym postępowaniu. Właściwy etap tego postępowania obejmuje prognozowanie i ocenę oddziaływania zaproponowanych w raporcie rozwiązań, rozpatrzenie alternatyw oraz zaproponowanie środków łagodzących ewentualny negatywny wpływ na środowisko. Punktem wyjścia dla tej oceny jest właśnie raport, którego formalną treść określa regulacja zawarta w art. 66 uioś.

Następnie, zgodnie z art. 77 ust. 1 uioś, jeżeli wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach poprzedza ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, przed wydaniem decyzji organ właściwy uzgadnia warunki realizacji przedsięwzięcia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska oraz zasięga opinii właściwego organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Nadto, przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do jej wydania zapewnia możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu, w ramach którego przeprowadza ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko (art. 79 ust. 1 uioś).

Na mocy art. 80 ust. 1 uioś, jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa wart. 77 ust. 1, ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa oraz wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone.

W ocenie Sądu, niezasadne są zarzuty skargi w zakresie nieprzeprowadzenia przez organ II instancji prawidłowej procedury informowania społeczeństwa o toczącym się postępowaniu i tym samym niezapewnienia społeczeństwu udziału w kontrolowanej procedurze zarówno przez organ I jak i II instancji. To samo dotyczy zarzutu niezapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nieumożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, czy też naruszenia prawa stron do czynnego udziału w postępowaniu na skutek wadliwego ustalenia kręgu stron. Wynika to wprost z akt postępowania administracyjnego, w szczególności z czynności podejmowanych przez organy w tym względzie.

Równie nietrafione są zarzuty niezweryfikowania postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. pod względem jego zgodności z prawem, czy braku w tym organie osób dysponujących fachową wiedzą niezbędną do wnikliwej i kompleksowej oceny raportu. Podkreślić bowiem należy, że RDOŚ jest wyspecjalizowanym organem ochrony środowiska i dokonywanie wskazanych wyżej czynności należy do jego ustawowych kompetencji.

Zważywszy na powyższe, w okolicznościach niniejszej sprawy nie było podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, ani Sąd nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Wbrew zarzutom skargi, w sprawie przeprowadzona została ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i znalazła ona odzwierciedlenie w załączonym do wniosku inwestora raporcie oddziaływania na środowisko. Był on zresztą był podstawą procedowania, podlegał późniejszym uzupełnieniom i stał się fundamentem, na którym oparta została zaskarżona decyzja.

W ocenie Sądu, raport ten jest jednak nierzetelny. Wynika to z faktu, że wynikająca z niego, a przyjęta przez organ ilość gnojowicy (10.850 m3) odnosi się do jednego cyklu hodowlanego, których ma być sześć w ciągu roku. Daje to łączną ilość gnojowicy wynoszącą 65.100 m3 w ciągu roku. Pociąga to za sobą dalsze konsekwencje, w postaci błędnych ustaleń w zakresie np. ilości azotu, który powstanie, ilości gruntów rolnych potrzebnych do zagospodarowania tej ilości gnojowicy, czy liczby samochodów potrzebnych do jej wywiezienia, jak również ilości wszelkich emisji. W konsekwencji stawia to pod znakiem zapytania również analizę porównawczą wariantów inwestorskiego i alternatywnego.

W związku z powyższym powstaje kolejne istotne zagadnienie, a mianowicie dotyczące zagospodarowania tak ogromnej ilości gnojowicy. Brak jest w aktach administracyjnych dowodów na jakiekolwiek możliwości inwestora w tym względzie.

Słusznie organ wskazał na wiążący charakter uzgodnienia RDOŚ, a niewiążący opinii PPIS. Jednak zwrócić należy uwagę na to, że związanie to odnosi się to samej treści uzgodnienia, lecz nie przesądza o meritum decyzji wydawanej na skutek tego uzgodnienia. Z drugiej zaś strony, mimo niewiążącego charakteru opinii, niepodzielenie jej wymaga pogłębionej analizy i właściwego uzasadnienia.

Zwrócić należy uwagę na fakt, że ustalenia raportu w odniesieniu do emisji m.in. amoniaku i siarkowodorów dotyczą tych substancji występujących pojedynczo. Natomiast w praktyce występują one łącznie, stąd też pomimo zachowania norm ich stężenia co do każdej z nich osobno nie oznacza, że występujące wspólnie nie będą powodować znacznych uciążliwości odorowych. W tym przedmiocie zasadne wydają się ustalenia dokonane przez organ I instancji. Jest to o tyle istotne, że odległość terenu planowanej inwestycji od najbliższych zabudowań jest niewielka i wynosi niespełna 190 m.

W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że co do zasady Sąd podzielił stanowisko organu w kwestii uznania braku pozorności wariantu alternatywnego. Czym innym jednak jest uznanie go w okolicznościach niniejszej sprawy za wariant racjonalny – przy uwzględnieniu powyższych zastrzeżeń, tj. po ustaleniu prawidłowych danych w ramach raportu.

W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że organ naruszył art. 80 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 uioś, gdyż:

1) w niedostateczny sposób wziął pod uwagę opinię organu sanitarnego (PPIS w [...]),

2) oparł się na błędnych ustaleniach zawartych w raporcie oddziaływania na środowisko co do ilości gnojowicy oraz wynikających z tego dalszych ustaleniach, zwłaszcza w kwestii porównania wariantu inwestorskiego z alternatywnym (co z kolei nie pozwala aktualnie ustalić czy jest on racjonalny),

3) niedostatecznie uwzględnił wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa, które zresztą wskazują na błędne założenia raportu w tym przedmiocie).

Konsekwencją naruszenia prawa materialnego było też naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kpa, wyrażającego zasadę prawdy obiektywnej i art. 77 § 1 kpa, nakładającego na organ administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Organ nie podjął bowiem wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także w sposób niewyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, zważywszy na szczególne okoliczności sprawy, zwłaszcza jej społeczny wydźwięk, tj. stanowisko lokalnej społeczności oraz różnice pomiędzy wnioskami raportu o braku możliwości wystąpienia konfliktów społecznych, a rzeczywistym stanem rzeczy – organ rozważy zasadność przeprowadzenia rozprawy administracyjnej.

Wskazane okoliczności powodują też, że zasadne może okazać się powołanie biegłego rzeczoznawcy z zakresu rolnictwa, posiadającego odpowiednią wiedzę z zakresu hodowli trzody chlewnej, celem oceny przedłożonego w sprawie raportu.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, Sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji.

O kosztach postępowania w punkcie 2. wyroku orzeczono na podstawie art. 200 ppsa. Na koszty te składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi w kwocie 200 zł, ustalony na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).