Wyrok NSA, sygn. akt III SA 131/03
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2003-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 72 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, ale potwierdzenie - wynikającego z Konstytucji - obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych.

TEZY

Skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, ale potwierdzenie - wynikającego z Konstytucji - obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi "CR-M." S.A. w W. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 16 grudnia 2002 r. (...) w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku od towarów i usług za okres: styczeń 2000 - czerwiec 2001 r. - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 grudnia 2002 r. (...) Izba Skarbowa w W. na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1, art. 73 par. 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej utrzymała w mocy decyzję Pierwszego Urzędu Skarbowego W.-Ś. z dnia 6 września 2002 r. odmawiającą "CR-M." S.A. w W. zwrotu nadpłaty w podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2000 r. do czerwca 2001 r. w łącznej kwocie 2.608.851 zł.

W uzasadnieniu decyzji Izba Skarbowa odpowiadając na zarzuty zawarte w odwołaniu wyjaśniła, iż ustawą z dnia 30 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 95 poz. 1100/ wprowadzono istotne zmiany w zakresie zwrotu podatku od towarów i usług zakładom pracy chronionej polegające m.in. na:

- zastąpieniu możliwości zatrzymania kwoty należnego podatku od towarów i usług prawem do uzyskania częściowego lub całkowitego zwrotu tej kwoty na wniosek zainteresowanego,

- przesunięciu terminu, w którym prowadzący zakład pracy chronionej uzyskuje zwrot podatku,

- wprowadzenie mechanizmów zmniejszających kwotę zwracaną prowadzącemu zakład pracy chronionej przez obniżenie stosowanego mnożnika dla osób o lekkim lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Nowa regulacja spowodowała zmniejszenia wielkości zwracanej kwoty podatku w porównaniu z kwotą, którą podatnik prowadzący zakład pracy chronionej mógł zatrzymać na podstawie przepisów obowiązujących do 31.12.1999 r. Zmiana ta w niektórych zakładach pracy chronionej, które zaangażowały się w realizację długofalowych programów inwestycyjnych mających na celu stworzenie odpowiednich warunków pracy dla osób niepełnosprawnych, mogła doprowadzić do utraty płynności finansowej oraz wstrzymania rozpoczętych przedsięwzięć.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 25 czerwca 2002 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż wprowadzone zmiany znajdują podstawę w wartościach konstytucyjnych oraz że ustawodawca, realizując usprawiedliwione, cele mógł wprowadzić zmiany na niekorzyść prowadzących zakłady pracy chronionej. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zmiany te nie mogą naruszać interesów tych zakładów pracy chronionej, które w zaufaniu do dotychczasowych regulacji prawnych przystąpiły do realizacji długofalowych programów inwestycyjnych mających na celu stworzenie odpowiednich warunków pracy dla niepełnosprawnych. Pomimo, że opracowano i realizowano programy celowe, mające na celu złagodzenie negatywnych konsekwencji wprowadzonych zmian podatkowych i ochrona płynności finansowej zakładów pracy chronionej, to stosowne rozwiązania muszą zostać ustanowione przez ustawę. "Brak odpowiednich rozwiązań ustawowych, które spełniałyby przedstawione wymagania, stanowi podstawę do stwierdzenia naruszenia zasady ochrony praw nabytych i zasady ochrony interesów w toku". W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że Trybunał Konstytucyjny nie kwestionuje istoty wprowadzonych zmian, a stwierdza jedynie niezgodność z Konstytucją zaskarżonych przepisów w zakresie, w jakim pomijają one niezbędne regulacje. Skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, ale potwierdzenie - wynikającego z Konstytucji - obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych.

Potwierdzeniem zasadności odmowy żądania zwrotu nadpłaty jest również stanowisko Ministerstwa Finansów zajęte w przedmiotowej kwestii, w odpowiedzi na pytania podatników dotyczących wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r.

Ministerstwo Finansów w piśmie z dnia 30.08.2002 r. Nr PB 3-2015-8214-200/DZ/02 wyjaśnia, że Trybunał Konstytucyjny w omawianym wyżej wyroku orzekł o niezgodności zaskarżonych przepisów ustaw podatkowych z zasadą ochrony praw nabytych i zasadą ochrony interesów w toku, wyrażonymi w art. 2 Konstytucji, w zakresie, w jakim nie przewidują regulacji przejściowych niezbędnych dla zapewnienia ochrony interesów prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy - w zaufaniu do dotychczasowych przepisów - rozpoczęli realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach. Skutkiem tego orzeczenia nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów, ale potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych w zakresie praw nabytych.

W pinii Izby Skarbowej zaskarżona decyzja nie narusza art. 72 i art. 73 Ordynacji podatkowej dotyczących nadpłaty. Zgodnie z art. 72 par. 2 lit. "b" Ordynacji podatkowej za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. W przedmiotowej sprawie nie występuje ani nadpłata, ani podatek nienależnie zapłacony, skoro wyżej omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie orzeka utraty mocy obowiązującej kwestionowanych przepisów. Z powyższego wynika, że w przedmiotowej sytuacji przepisy ustawy Ordynacja podatkowa dotyczące stwierdzenia nadpłaty nie mają zastosowania. Wnioski podatników o ewentualną rekompensatę utraconych korzyści w związku z zakwestionowanymi przepisami, będą mogły być rozpatrywane w odrębnych, indywidualnych postępowaniach, dopiero po uchwaleniu stosownej ustawy.

W odwołaniu strona zarzuca naruszenie art. 120 i art. 121 Ordynacji podatkowej.

Izba Skarbowa zarzut ten uznała za chybiony. Organ podatkowy I instancji wydając zaskarżoną decyzję działał na podstawie przepisów prawa i podjął wszelkie kroki celem dokładnego wyjaśnienia sprawy.

W złożonej skardze Strona wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej i poprzedzającej ją decyzję Pierwszego Urzędu Skarbowego W.-Ś.

Skarżący decyzji Izby Skarbowej zarzuca naruszenie:

1/ przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie art. 7 Kpa w zw. z art. 77 Kpa oraz art. 6, art. 8 Kpa w związku z brakiem obiektywnego i wyczerpującego rozpoznania materiału w sprawie naruszenia zasady pogłębiania zaufania do państwa,

2/ przepisów prawa materialnego w zakresie:

- naruszenia art. 2 Konstytucji poprzez naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej

- art. 7 Konstytucji poprzez naruszenie zasady działania organów administracji na podstawie i w granicach prawa,

- art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji poprzez naruszenie zasady ostateczności i powszechnego obowiązywania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego

- art. 72-73, art. 120 oraz art. 121 Ordynacji podatkowej.

W uzasadnieniu strona powiela argumenty przedstawione w odwołaniu od decyzji Urzędu Skarbowego.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 72 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku.

Świadczenie jest uiszczone niezależnie, gdy podatnik dokonuje zapłaty określonej kwoty pieniężnej, mimo że nie jest do tego zobowiązany a także w sytuacji gdy w chwili dokonania świadczenia istniała wprawdzie podstawa świadczenia, jednakże po jego dokonaniu podstawa ta odpadła. Sytuacja taka może mieć miejsce między innymi w wypadku utraty mocy obowiązującej przez akt normatywny, wskutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

W sytuacji utraty mocy obowiązującej przez akt normatywny na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wysokość nadpłaty określana jest przez podatnika we wniosku o jej zwrot i skorygowanej deklaracji.

Skarżąca Spółka upatruje powstanie nadpłaty w podatku od towarów i usług na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. K 45/01.

W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził, iż art. 1 pkt 8 w związku z art. 3 ustawy z dnia 20 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, w zakresie w jakim zmienia zasady wyliczenia kwot podatku od towarów i usług podlegającego zwrotowi na rzecz zakładu pracy chronionej, przed upływem trzyletniego okresu przewidzianego w art. 30 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 listopada 1999 r. - jest niezgodny z zasadą ochrony praw nabytych i zasadą ochrony interesów w toku, wyrażoną w art. 2 Konstytucji, w zakresie w jakim nie przewiduje regulacji przejściowych niezbędnych dla zapewnienia ochrony interesów prowadzących zakłady pracy chronionej (...).

Przytoczona teza wyroku Trybunału Konstytucyjnego świadczy jednoznacznie, że stwierdzając niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie stanowi ona o utracie mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, ale potwierdza, wynikający z Konstytucji, obowiązek ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych.

Wobec tego zasadne jest twierdzenie organów podatkowych, iż w sprawie podatku od towarów i usług nie zaistniała nadpłata.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.