Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 363/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.3a i 3b
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant spec. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 marca 2022 r., nr UP-241/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.T. (dalej: skarżący/wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia 25 marca 2022 r. nr UP-241/2022, utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 20 sierpnia 2021 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek powołując się na trudną sytuację życiową, finansową i zdrowotną.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą od 2018 r. Jego przeważający kod PKD to produkcja konstrukcji metalowych i ich części. Podkreślił, że w działalności uzależniony był od jednego klienta – K. Sp. z o. o., która miała swoje problemy finansowe i nie była w stanie zabezpieczyć materiałów na produkcję. Z tego powodu firma często miała tzw. postojowe, a firma ponosiła koszty. Podał, że firma w latach 2018 - 2020 wygenerowała olbrzymia stratę - 435660,53 zł. Wyjaśnił, że na taką sytuację miały wpływ głównie brak zamówień klienta, postojowe, brak systematycznych zapłat. Z tego powodu firma miała problemy z regulowaniem swoich zobowiązań publiczno-prawnych i wobec dostawców. Dodał, że na jego sytuację miała także pandemia COVID-19, gdy pracownicy byli na kwarantannie, klient miał wstrzymaną sprzedaż, nie można było nic produkować, kupować podzespołów z rynku włoskiego, który miał wysoką liczbę zakażeń i zgonów. Nadmienił, że firma nie otrzymała żadnej pomocy z "tarczy COVID", a jedynie rozłożenie składek ZUS na raty, gdyż na dzień 31 grudnia 2019 r. posiadał zobowiązania podatkowe. Z uwagi na egzekucję Urzędu Skarbowego nigdy nie otrzymał żadnego kredytu w rachunku obrotowym, aby mogła poprawić swoją płynność finansową. Wskazał, że firma posiada zajęcie rachunku bankowego dokonane przez Urząd Skarbowy z tytułu niezapłaconego podatku VAT. Podkreślił, że sytuacja firmy jest bardzo ciężka i zapłata należności z tytułu składek jest niemożliwa.

ZUS, decyzją z dnia 22 grudnia 2021 r. nr 2843/2021, działając na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.",

odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek; należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 224.968,58 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 12/2018-03/2020; 05-12/2020; 04-06/2021 w łącznej kwocie 181.633,94 zł, w tym z tytułu: składek-147.364,94 zł, odsetek liczonych na 20 sierpnia 2021 r. - 34.269,00 zł, w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych -14.572,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 12/2018-03/2020; 05-12/2020; 04-07/2021 w łącznej kwocie 19.827,23 zł, w tym z tytułu: składek-9.960,23 zł, odsetek liczonych na 20 sierpnia 2021 r. - 9.867,00 zł, w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych - 8.813,00 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres:

12/2018-12/2019; 02-03/2020; 05-12/2020; 04-06/2021 w łącznej kwocie 23.507,41 zł, w tym z tytułu: składek-20.803,41 zł, odsetek liczonych na 20 sierpnia 2021 r. - 2.704,00 zł;

2.art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem",

odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 14.290,63 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 02/2019-03/2020 w łącznej kwocie 3.276,40 zł, w tym z tytułu: składek - 2.850,40 zł, odsetek liczonych na 20 sierpnia 2021 r. -426,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 12/2018-03/2020; 05-12/2020; 04-07/2021 w łącznej kwocie 11.014,23 zł, w tym z tytułu: składek - 9.960,23 zł, odsetek liczonych na 20 sierpnia 2021 r. - 1.054,00 zł.

W ocenie organu nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Nadto wnioskodawca nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Zdaniem ZUS nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, jak również że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że spełnia prawem przewidziane warunki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek. Podniósł, że zaprzestał prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności. Podkreślił, że sam fakt zarejestrowania działalności nie jest równoznaczny z faktem prowadzenia działalności. Wyjaśnił, że zwolnił wszystkich pracowników. Nie posiada istotnego majątku, który mógłby zbyć celem pozyskania środków na spłatę zaległości z tytułu składek. Podkreślił, że od kilku lat leczy się na schorzenia jelita grubego oraz cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawów. Wskazał, że od dnia 10 maja 2018 r. posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym.

Po rozpoznaniu wniosku, ZUS decyzją z dnia 25 marca 2022 r. nr UP-241/2022 utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 grudnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji ZUS przytoczył przepisy prawne dotyczące kwestii umorzenia należności tj. art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. stwierdzając, że żadna z nich w przedmiotowej sprawie nie występuje a także wskazał przesłanki umorzenia określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz.1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W zakresie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Podkreślił, że jeżeli w danym okresie wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest on zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.

ZUS wskazał, że wnioskodawca przedstawił orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przyznane do 31 maja 2020 r. oraz 5 kart informacyjnych leczenia szpitalnego. Organ podkreślił, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i waloryzowane każdego roku. Nadal prowadzi działalność gospodarczą, co stwarza możliwość uzyskiwania dochodu z tego tytułu.

W ocenie organu istnienie schorzeń wnioskodawcy nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. W związku z tym przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Zdaniem ZUS ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Organ podkreślił, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ wskazał, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Organ podkreślił, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne. Zdaniem ZUS zadeklarowany stan majątkowy jest niejednoznaczny co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy a zatem nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna ma charakter definitywny.

ZUS zwrócił uwagę na fakt, że wnioskodawca nie korzystał ze środków z pomocy społecznej

ZUS podkreślił, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin.

Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej, czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości.

Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie zadłużenie z tytułu składek jest wynikiem prowadzonej działalności gospodarczej. Negatywne skutki działalności gospodarczej mieszczą się w sferze działań objętych ryzykiem gospodarczym, a skutków tego ryzyka gospodarczego, nie powinno się przerzucać bezpośrednio na Skarb Państwa, a pośrednio na całe społeczeństwo.

W ocenie organu, w toku postępowania, wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna oraz zdrowotna definitywnie uniemożliwia mu spłatę należności z tytułu składek.

Wnioskodawca nie zgodził się z decyzją ZUS z dnia 25 marca 2022 r. i zaskarżył ją do WSA wnosząc o umorzenie należności wobec ZUS.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

- art. 28 ust. 2 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzi wskazana w tym przepisie przesłanka umorzenia postępowania w postaci całkowitej nieściągalności składek, ewentualnie poprzez niezasadne przyjęcie, iż sytuacja zdrowotna, życiowa i materialna skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mimo braku ich całkowitej nieściągalności.

- § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwą wykładnię i błędne uznanie że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu zaległych składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, kiedy to skarżący udzielił organowi wszelkich żądanych informacji oraz przedłożył wszelkie żądane dokumenty.

Skarżący podkreślił, że nie zgadza się treścią ww. decyzji., gdyż w jego odczuciu ZUS oparł się na nieprawidłowych ustaleniach okoliczności faktycznych.

Ponownie wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową i przytoczył okoliczności związane z jego stanem zdrowia oraz kwestie dotyczące wykonywania działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Organ nie naruszył prawa przy wydawaniu decyzji odmawiającej umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że skarżący domagał się umorzenia zaległości jakie powstały z tytułu składek ponoszonych na rzecz ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, jak także należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne, co do których był płatnikiem tychże składek. Ma to istotne znaczenie przy ocenie możliwości dokonania umorzenia z uwagi na różne przesłanki, których wypełnienie umożliwia ZUS umorzenie zaległości.

Umorzenie zaległych należności od osób ubezpieczonych ponoszonych przez płatnika składek nie będących zarazem ich płatnikami możliwe jest tylko w oparciu o przesłanki określone w przepisie art. 28 ust. 2 i 3 usus. Przepis art. 28 ust.2 usus stanowi wprost ,że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Nie rozróżnia on zatem jakiego rodzaju składki mogą być umarzane w ramach tej instytucji. Przesłanką jednak umorzenia jest zaistnienie stanu całkowitej nieściągalności. Stan ten został natomiast zdefiniowany w przepisie art. 28 ust. 3 usus, który wymienia enumeratywnie wszystkie okoliczności wypełniające znamię stanu całkowitej nieściągalności. ZUS każdorazowo rozpatrując wniosek o umorzenie składek musi rozpatrzyć, czy któraś z tych okoliczności będzie miała w sprawie zastosowanie. Tylko bowiem w przypadku zaistnienia którejś z nich możliwe będzie umorzenie składek

W przedmiotowej sprawie ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a wcześniej w decyzji ja poprzedzającej wskazał na wszystkie okoliczności jakie zostały w treści art. 28 ust.3 usus wymienione i odniósł się do każdej z nich każdorazowo wskazując, że nie zaistniały one w sytuacji skarżącego. Tak więc dłużnik żyje, nie nastąpiła odmowa ogłoszenia upadłości lub umorzenie takiego postepowania z przyczyn braku środków na jego przeprowadzenie, nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie zaspokojono zaległości w postepowaniu likwidacyjnym ani w umorzonym postepowaniu upadłościowym, nie ogłoszono upadłości dłużnika, koszty upomnienia nie przekraczają wysokości zaległości, nie stwierdzono bezskuteczności egzekucji , jak też nie wykazano aby było oczywiste, że egzekucja będzie bezskuteczna.

W skardze nie przedstawiono istotnych argumentów, z których by wynikało w sposób jednoznaczny i bezsporny, aby któraś z tych okoliczności wystąpiła.

Dlatego też w przypadku skarżącego nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, a tym samym wobec jej braku organ nie mógł orzec o umorzeniu składek na ubezpieczenie osób nie będących płatnikami tych składek w części obciążającej płatnika.

Dodatkowe przesłanki umorzenia należności w przypadku braku całkowitej ściągalności rozumianej w sposób zdefiniowany w art. 28 ust.3 usus przewiduje przepis art. 28 ust.3 a usus. Stanowi on, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jak wynika z brzemienia tego przepisu obejmuje on jedynie te składki, które nie zostały zapłacone przez płatnika składek na własne ubezpieczenie społeczne. Nie dotyczy on zaległości opłacanych przez płatnika składek ze środków własnych na rzecz innych ubezpieczonych. Stad też, jak wynika z treści decyzji pierwszej w tym zakresie, na podstawie tej przesłanki organ rozważał umorzenie jedynie należności w wysokości 14.290, 63 złotych.

Przepis art. 28 ust.3b usus przewiduje dla właściwego ministra upoważnienie do wydania rozporządzenia określającego szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Przesłanki te zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U.2003.141.1365 ). W przepisie § 3 Minister wskazał, że zaległości takie mogą być umarzane, w sytuacji:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przesłanki te zostały przez organ w tym zakresie przeanalizowane i wykazano, że w stosunku do skarżącego one nie zaistniały. Wobec skarżącego nie zaistniała choroba przewlekła lub konieczność sprawowania takiej opieki, co pozbawiłoby go możliwości uzyskiwania dochodu. Występujące u niego schorzenia nie mają takiego charakteru i pomimo ich skutków nie uniemożliwiają prowadzenia pracy czy działalności gospodarczej .

Nie zaistniała klęska żywiołowa czy tez inne nadzwyczajne zdarzenie, które powodowałoby, że opłacenie składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący swoich problemów finansowych upatrywał w wycofaniu się kontrahenta.

I w końcu słusznie organy przyjęły, że nie wykazano aby opłacenie składek pozbawiło skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W tym zakresie należy zgodzić się ze skarżącym, że na organie ciąży obowiązek zbierania dowodów. To jednak osoba odpowiedzialna za zapłatę składek tymi dowodami dysponuje i w sytuacji, gdy ich nie przedstawi to organ nie jest w stanie ich zgromadzić. Stad też twierdzenia, że brak ich przedstawienia nie może powodować korzystnych skutków dla ubiegającego się o umorzenie zaległości.

Zestawienie wysokości należności rozpatrywanych w ramach przesłanki umorzenia z art. 28 ust.3a usus z przychodami prowadzonej prze skarżącego firmy prowadzi do wniosku, że ich zaplata nie stanowiła kwoty przekraczającej te przychody. Skarżący podjął decyzję prowadzącą do zapłaty innych należności i stąd powstały zaległości w składkach ZUS. W tych okolicznościach to z jego decyzji wynikł brak zapłaty składek. Uzyskane środki musiały zostać przekazane na inne cele. Zapłata składek nie stanowiła więc przyczyny niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący nie wskazał na co środki te zostały przeznaczone.

Aktualnie zaplata takich zaległości w sytuacji, gdy zostały by ujawnione środki u skarżącego nie naraża go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skoro posiada rozdzielność majątkowa z żoną, a jest ona zobowiązana pomimo takiego ustroju małżeńskiego do zapewnienia mu utrzymania. Także środki deklarowane przez niego w sprawie niniejszej nie podlegają egzekucji z uwagi na ich wysokość.

Miały zatem prawo organy przyjąć ,że również ta przesłanka nie jest wykazana.

Z tych względów sąd skargę oddalił w myśl art. 151 ppsa.