Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 522/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 134
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Olga Białek Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Protokolant starszy asystent sędziego Aleksandra Dobosiewicz po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Z. Ś., po rozpatrzeniu wniosku Pełnomocnika Syndyka Masy Upadłości Biura Handlowo-Usługowego "E.F." W.D., na podstawie art. 104 § 1 i art. 107 kpa oraz art. 99 pkt 7, art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) zatwierdził projekt podziału działki nr [...] o powierzchni 0,9310 ha, opisanej w KW nr[...], położonej w obrębie S., gmina Z.Ś., będącej współwłasnością J. D. oraz W. D., w ten sposób, że w wyniku podziału powstaną nowo utworzone działki nr [...] o powierzchni 0,2155 ha i nr [...]o powierzchni 0,7155 ha.

Od decyzji tej odwołanie złożyli J. i W. D., przedstawiając merytoryczne zarzuty stawiane kwestionowanemu rozstrzygnięciu.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 134 oraz art. 127 § 1 i § 2 kpa stwierdziło niedopuszczalność powyższego odwołania.

W uzasadnieniu organ II instancji podał, że w pierwszej kolejności należało zbadać dopuszczalność złożenia przez J.i W. D. odwołania, a przede wszystkim ich statusu w tej sprawie. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zachodzą wątpliwości co do tego, czy wnoszący odwołanie mają prawa stron. Wynikają one z różnych zapisów co do prawa własności w odpisie księgi wieczystej oraz przedstawionej przez J. i W. D. majątkowej umowy małżeńskiej z dnia [...] r. i kontraktu z dnia [...] r. w sprawie wspólnego prowadzenia gospodarstwa rolnego (bez daty pewnej). W opinii organu odwoławczego, przede wszystkim należy jednak mieć na uwadze wejście przedmiotowej nieruchomości w skład masy upadłości, a okoliczność ta "umknęła organowi I instancji, który przyjął bez przeprowadzenia badania, że J. i W. D. mają prawa stron w tym postępowaniu".

Przywoławszy art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami Kolegium stwierdziło, że organy nie mogą ograniczać się do zbadania, czy wnioskodawca jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości i za każdym razem dochodzić do konkluzji, że osoby nie posiadające powyższego statusu wyłączone są z kręgu stron postępowania. Na organach ciąży obowiązek poczynienia rozważań, czy fakt podziału nieruchomości nie ma, czy też ma wpływ na zakres praw, którymi dysponuje osoba domagająca się podziału nieruchomości.

Zaznaczając, że w przypadku, gdy nieruchomość mająca ulec podziałowi stanowi współwłasność podział może być dokonany tylko za zgodą wszystkich współwłaścicieli oraz że za zgodę współwłaściciela uważa się także orzeczenie sądu wydane w trybie art. 199 kc, organ II instancji podniósł, że o tym, kto jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości w przypadku prowadzenia księgi wieczystej decyduje wpis w tej księdze. Kolegium wskazało, że w księdze wieczystej w dziale II wpisano: "J. D. c.J. i H. oraz W. D. s.H. i W. na prawach wspólności ustawowej na podstawie aktów notarialnych z dnia [...]r,[...]r,[...] r.". W dziale II Ciężary i ograniczenia wpisano: "W stosunku do W. D. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Handlowo-Usługowe "E.F." z/s w S. została ogłoszona upadłość".

Stwierdzając, że skoro upadłość ogłoszono postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] r. sygn. akt VI GU 37/04, to postępowanie upadłościowe prowadzone jest na podstawie przepisów nowego prawa upadłościowego i naprawczego z dnia [...] r., organ odwoławczy wywodził, iż ogłoszenie upadłości powoduje, że "upadły traci z mocy prawa możliwość rozporządzania swoim majątkiem, które wchodzi w skład masy upadłości zarządzanej przez syndyka. W skład tej masy wchodzi w razie ogłoszenia upadłości jednego z małżonków między którymi panował ustawowy ustrój majątkowy lub wspólność dorobku także majątek objęty tym ustrojem lub wspólnotą".

Przedstawiwszy następnie szerokie wywody odnoszące się do statusu prawnego syndyka organ II instancji stwierdził, iż syndyk jest stroną w postępowaniach dotyczących masy upadłości i jemu przysługuje legitymacja do występowania w tych postępowaniach. Syndyk jest stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), to znaczy działa on w postępowaniu we własnym imieniu. Stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się na rzecz upadłego. Upadły będąc stroną w znaczeniu materialnym pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach.

Powołując się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 lutego 2008 r. sygn. akt I CA 611/07 (LEX 503255) Samorządowe Kolegium Odwoławcze wywodziło, że zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej prowadzi do konieczności wyłączenia z masy upadłości tych wszystkich składników, które weszły do majątku małżonka upadłego. Aby jednak określony składnik "wyszedł z masy upadłości" powinno dojść do jego wyłączenia, czy to na wniosek zainteresowanego, czy też z inicjatywy syndyka i dopóki to nie nastąpi, dopóty określony składnik (udział) znajduje się w masie upadłości. W opinii Kolegium, przedmiotowa nieruchomość weszła do masy upadłości na podstawie art. 53 Prawa upadłościowego i naprawczego jako nieruchomość objęta wspólnością ustawową upadłego i jego żony. Okoliczność, że upadły zawarł z żoną w 1996 r. umowę o rozdzielności majątkowej bez podziału majątku nie wprowadzoną do księgi wieczystej – zdaniem Kolegium – "nie stanowi sama przez się podstawy do obalenia domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wobec braku podziału majątku małżeńskiego pozostał on majątkiem wspólnym i wszedł do masy upadłości. Obalenie wymienionego domniemania mogło nastąpić nie na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece lecz na podstawie przepisów szczególnych o wyłączeniu składników majątkowych z masy upadłości znajdujących się w p.u.i n.".

Samorządowe Kolegium następnie wywodziło, iż bezskuteczność zniesienia małżeńskiej wspólności majątkowej w stosunku do wierzycieli oznacza, że składniki majątkowe wchodzące do wspólności przed jej zniesieniem należy traktować tak, jakby nadal były objęte wspólnością i w konsekwencji przyjąć, iż zgodnie z art. 124 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego wchodzą one do masy upadłości. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dotyczy to także przypadku, gdy po zniesieniu wspólności dokonano już podziału majątku wspólnego, bowiem zniesienie ustawowej (lub umownej) małżeńskiej wspólności majątkowej nie jest równoznaczne z podziałem majątku między małżonków (art. 567 § 1 kpc). Wskutek zniesienia wspólności majątkowej, wspólność określana jako łączna staje się współwłasnością w częściach ułamkowych (art. 42 kro). Podział majątku wspólnego następuje po ustaniu ustawowego lub umownego ustroju wspólności i może być dokonany przez małżonków w drodze umowy albo na podstawie orzeczenia sądu. Bezskuteczność zniesienia wspólności majątkowej oznacza, że syndyk (zarządca, nadzorca sądowy) może żądać przekazania do masy upadłości przedmiotów, które w wyniku podziału przypadały drugiemu małżonkowi, o ile jeszcze do niego należą (unormowanie art. 125 nie może naruszać praw osób trzecich). Jest to konsekwencja unormowania art. 124 ust. 1, z którego wynika, iż cały majątek wspólny wchodzi do masy upadłości i służy zaspokojeniu wierzycieli upadłościowych. Przekazaniu do masy upadłości nie podlegają tylko te przedmioty, które na podstawie art. 63 nie wchodzą do masy upadłości. Poza tym prawa małżonka upadłego w postępowaniu upadłościowym ograniczają się do zgłoszenia wierzytelności, o której mowa w art. 124 ust. 3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż brak jest w aktach sprawy jakichkolwiek dowodów na to, aby doszło do wyłączenia z masy upadłości udziału skarżącej w wysokości ½. Organ podkreślił, że nie powołują się na to ani J. D., ani W. D. Kolegium podniosło następnie, że w postępowaniu upadłościowym ocenia się również żądania dotyczące wpisania w księdze wieczystej prawa własności (udziału) na rzecz osoby żądającej w miejsce wpisanego upadłego, zaś podstawę prawną takiego żądania stanowią przepisy art. 28 i 31 Prawa upadłościowego. Orzekając po myśli art. 31 sędzia komisarz nie rozstrzyga sprawy ani w trybie postępowania procesowego ani w trybie postępowania nieprocesowego, lecz w trybie przewidzianym w art. 63 i nast. Prawa upadłościowego, do którego z mocy art. 67 mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego i bez względu na to, w jakim trybie – gdyby nie została zgłoszona upadłość, roszczenie, o które chodzi, byłoby rozpoznane, jego ocena w razie ogłoszenia upadłości podlega reżimowi z art. 31 § 3 w związku z art. 63 i nast. Prawa upadłościowego. Jeżeli więc przedmiotowa nieruchomość nie została wyłączona z masy upadłości, to – w opinii Kolegium – wniosek o zatwierdzenie podziału nieruchomości złożyć może syndyk, co wyklucza możliwość udziału w tym postępowaniu właścicieli nieruchomości, choćby byli oni wpisani w księdze wieczystej.

Wskazując na powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze wywiodło, że J. D. i W. D. nie mają praw strony w postępowaniu o zatwierdzenie planu podziału i dlatego należało stwierdzić niedopuszczalność odwołania. W tej zaś sytuacji organ odwoławczy zwolniony był z obowiązku ustosunkowania się do merytorycznych zarzutów odwołania.

Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła J. D.

Skarżąca – wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości – zarzuciła temu rozstrzygnięciu rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na jego wydanie, a mianowicie:

- art. 28 kpa (oraz art. 127 kpa i art. 134 kpa) – poprzez "całkowicie sprzeczne uznanie iż współwłaściciel nieruchomości nie jest stroną postępowania działowego swojej własnej nieruchomości";

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 kpa w związku z art. 80 kpa – poprzez "nie rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego, które doprowadziło do powzięcia nielogicznych wniosków przez organ administracyjny, dowolnej oceny dowodów i w efekcie – nie rozpoznania istoty sprawy";

- art. 107 § 1 i 3 kpa – poprzez "wydanie decyzji, której uzasadnienie nie spełnia wymogów prawem przewidzianych – uzasadnienie prawne nie ma żadnego odniesienia do stanu faktycznego sprawy – w szczególności do zarzutów postawionych decyzji organu administracji I-ej instancji".

W uzasadnieniu skargi wskazano, że istotą niniejszej sprawy jest "kwestia bycia przez J.D. stroną postępowania administracyjnego, a więc podmiotem uprawnionym do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Z. Ś.". Przywołując treść art. 28 kpa oraz powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego skarżąca wywodziła, że: "Oczywistym jest, iż współwłaściciel nieruchomości, jakim jest J. D., ma prawo do decydowania swoim udziałem we współwłasności, co gwarantują ogólne zasady prawa cywilnego wywiedzione jeszcze z czasów rzymskich". Podkreśliła, że: "W sytuacji, gdy na wiele lat przed upadłością firmy swojego męża doszło między nimi do skutecznej rozdzielności majątkowej, w chwili upadłości firmy jej męża (a nie jej!) istniały dwie odrębne masy majątkowe – masa majątkowa J. D. i masa majątkowa W. D.". Na poparcie swojego stanowiska skarżąca powołała się na wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2007 r. sygn. akt I ACa 401/07 i zaznaczyła, że to, iż nie doszło między małżonkami do fizycznego podzielenia składników majątku nie ma żadnego znaczenia.

Rozwijając dalsze zarzuty stawiane zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca podkreśliła, że gdyby organ odwoławczy nie naruszył przepisów postępowania, to "doszedłby do jedynie uprawnionego wniosku, iż współwłaściciel to właściciel udziału w nieruchomości i ma z tego tytułu nie tylko prawo o niej decydować, jak nade wszystko – uczestniczyć w postępowaniach jej dotyczących".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W.wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i wywody prawne zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Akt administracyjny jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej (postanowienia), względnie stwierdzenie jej (jego) nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.

Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do tego, czy w sytuacji, gdy uprzednio ogłoszono upadłość męża skarżącej J.D., przysługuje skarżącej przymiot strony w postępowaniu dotyczącym zatwierdzenia projektu podziału działki nr[...], położonej w obrębie S., gmina Z. Ś., stanowiącej współwłasność J. D. i W.D.

Jako podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało art. 134 oraz art. 127 § 1 i § 2 kpa, a w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przywoływało przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (t.jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 z późn. zm.), ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.), kodeksu postępowania cywilnego (kpc) oraz kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (kro). Tak więc przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy mieć na uwadze zarówno przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, jak i pozostałych przywoływanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaw.

Przepis art. 28 kpa stanowi, iż stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W myśl art. 127 kpa, od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji (§ 1), przy czym właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (§ 2).

Stosownie do art. 134 kpa, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

Po myśli art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny.

Zgodnie z art. 124 Prawa upadłościowego i naprawczego, z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa, o której mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.). Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny (ust. 1). Małżonek upadłego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając tę wierzytelność sędziemu-komisarzowi (ust. 3). Domniemywa się, że majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa przez upadłego został nabyty ze środków pochodzących z dochodów tego przedsiębiorstwa (ust. 4). Do masy upadłości nie wchodzą przedmioty służące wyłącznie małżonkowi upadłego do prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, choćby były objęte majątkową wspólnością małżeńską, z wyjątkiem przedmiotów majątkowych nabytych do majątku wspólnego w ciągu dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (ust. 5).

W myśl art. 125 cytowanej ustawy, ustanowienie rozdzielności majątkowej na podstawie orzeczenia sądu w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, chyba że pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej został złożony co najmniej na dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (ust. 1). Po ogłoszeniu upadłości nie można ustanowić rozdzielności majątkowej z datą wcześniejszą niż data ogłoszenia upadłości (ust. 2). Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, gdy rozdzielność majątkowa powstała z mocy prawa w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w wyniku rozwodu, separacji albo ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, chyba że pozew lub wniosek w sprawie został złożony co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (ust. 3).

Stosownie do art. 126 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, ustanowienie rozdzielności majątkowej umową majątkową jest skuteczne w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy umowa zawarta została co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (ust. 1). Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, gdy umową majątkową ograniczono wspólność majątkową (ust. 2).

Zgodnie z art. 53 wyżej wymienionej ustawy, postanowienie o ogłoszeniu upadłości podaje się niezwłocznie do publicznej wiadomości przez obwieszczenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym oraz opublikowanie w dzienniku o zasięgu lokalnym (ust. 1). Postanowienie w przedmiocie ogłoszenia upadłości doręcza się syndykowi, nadzorcy sądowemu albo zarządcy, upadłemu albo jego spadkobiercy oraz wierzycielowi, który żądał ogłoszenia upadłości. Postanowienie w przedmiocie upadłości przedsiębiorstwa państwowego albo jednoosobowej spółki Skarbu Państwa doręcza się także odpowiednio organowi założycielskiemu albo ministrowi właściwemu do spraw Skarbu Państwa (ust. 2). Jeżeli upadły jest uczestnikiem systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych w rozumieniu ustawy, o której mowa w art. 22 ust. 1 pkt 4, postanowienie o ogłoszeniu upadłości doręcza się także Prezesowi Narodowego Banku Polskiego, po uprzednim powiadomieniu go o godzinie wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości (ust.3). Jeżeli upadły jest spółką publiczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych, postanowienie o ogłoszeniu upadłości doręcza się także Przewodniczącemu Komisji Nadzoru Finansowego (ust. 4). O ogłoszeniu upadłości powiadamia się Komisję Nadzoru Finansowego, a także właściwą izbę skarbową i właściwy oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powiadomienie Komisji Nadzoru Finansowego następuje w dniu ogłoszenia upadłości i dokonuje się go przy zastosowaniu środków bezpośredniego przekazu informacji, takich jak telefon, faks, poczta elektroniczna (ust. 5). Jeżeli upadły jest operatorem publicznej sieci telekomunikacyjnej lub dostawcą publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 171, poz. 1800 z późn. zm.), o ogłoszeniu upadłości powiadamia się Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Powiadomienie następuje w dniu ogłoszenia upadłości i dokonuje się go przy zastosowaniu środków bezpośredniego przekazu informacji, takich jak telefon, faks, poczta elektroniczna (ust. 6).

Przepis art. 61 Prawa upadłościowego i naprawczego stanowi, iż z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego.

Po myśli art. 62 tej ustawy, w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z zastrzeżeniem art. 63-67.

Stosownie do art. 63 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, nie wchodzi do masy upadłości: 1) mienie, które jest wyłączone od egzekucji według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego; 2) wynagrodzenie za pracę upadłego w części niepodlegającej zajęciu; 3) kwota uzyskana z tytułu realizacji zastawu rejestrowego lub hipoteki, jeżeli upadły pełnił funkcję administratora zastawu lub hipoteki, w części przypadającej zgodnie z umową powołującą administratora pozostałym wierzycielom.

W myśl ust. 2 tego artykułu, uchwała zgromadzenia wierzycieli może wyłączyć z masy upadłości inne składniki mienia upadłego.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (ust. 1). Domniemywa się, że prawo wykreślone nie istnieje (ust. 2).

Po myśli art. 10 tej ustawy, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności (ust. 1). Roszczenie o usunięcie niezgodności może być ujawnione przez ostrzeżenie. Podstawą wpisu ostrzeżenia jest nieprawomocne orzeczenie sądu lub postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia. Do udzielenia zabezpieczenia nie jest potrzebne wykazanie, że powód ma interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (ust. 2).

Stosownie do art. 567 § 1 kpc, w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd rozstrzyga także o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi.

Przepis art. 31 § 1 kro stanowi, iż z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

W myśl art. 47 § 1 kro, małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.

Zgodnie z art. 51 kro, w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później.

Stosownie do art. 51¹ kro, każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.

Po myśli art. 53 kro, rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa, w razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości jednego z małżonków (§ 1). W razie uchylenia ubezwłasnowolnienia, a także umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępowania upadłościowego, między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy (§ 2).

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., przedmiotowa nieruchomość weszła do masy upadłości na podstawie art. 53 Prawa upadłościowego i naprawczego, jako nieruchomość objęta wspólnością ustawową upadłego i jego żony. Okoliczność, że upadły zawarł z żoną w 1996 r. umowę o rozdzielności majątkowej, bez podziału majątku nie wprowadzoną do księgi wieczystej – w opinii Kolegium – nie stanowi sama przez się podstawy do obalenia domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wobec braku podziału majątku małżeńskiego pozostał on majątkiem wspólnym i wszedł do masy upadłości. Obalenie wymienionego domniemania mogło nastąpić nie na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, lecz na podstawie przepisów szczególnych o wyłączeniu składników majątkowych z masy upadłości znajdujących się w prawie upadłościowym i naprawczym. zdaniem Kolegium następnie wywodziło, że bezskuteczność zniesienia małżeńskiej wspólności majątkowej w stosunku do wierzycieli oznacza, że składniki majątkowe wchodzące do wspólności przed jej zniesieniem należy traktować tak, jakby nadal były objęte wspólnością i w konsekwencji przyjąć, iż zgodnie z art. 124 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego wchodzą one do masy upadłości. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dotyczy to także przypadku, gdy po zniesieniu wspólności dokonano już podziału majątku wspólnego, bowiem zniesienie ustawowej (lub umownej) małżeńskiej wspólności majątkowej nie jest równoznaczne z podziałem majątku między małżonków (art. 567 § 1 kpc). Wskutek zniesienia wspólności majątkowej, wspólność określana jako łączna staje się współwłasnością w częściach ułamkowych (Zauważyć wypada, że Kolegium powołując się w tym miejscu na art. 42 kro w istocie powołało się na dawne brzmienie tego przepisu, bowiem od dnia 20 stycznia 2005 r. art. 42 kro brzmi: "Wierzyciel małżonka nie może w czasie trwania wspólności ustawowej żądać zaspokojenia z udziału, który w razie ustania wspólności przypadnie temu małżonkowi w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku", podczas gdy uprzednio brzmiał: "Od chwili ustania wspólności ustawowej stosuje się odpowiednio do majątku, który był nią objęty, przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów poniższych"). Wskazując, że podział majątku wspólnego następuje po ustaniu ustawowego lub umownego ustroju wspólności i może być dokonany przez małżonków w drodze umowy albo na podstawie orzeczenia sądu, Kolegium wywodziło, iż bezskuteczność zniesienia wspólności majątkowej oznacza, że syndyk (zarządca, nadzorca sądowy) może żądać przekazania do masy upadłości przedmiotów, które w wyniku podziału przypadały drugiemu małżonkowi, o ile jeszcze do niego należą, zaznaczając przy tym, iż unormowanie art. 125 Prawa upadłościowego i naprawczego nie może naruszać praw osób trzecich. Stwierdzając, że jest to konsekwencja unormowania art. 124 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, z którego wynika, iż cały majątek wspólny wchodzi do masy upadłości i służy zaspokojeniu wierzycieli upadłościowych, Samorządowe Kolegium podniosło, iż przekazaniu do masy upadłości nie podlegają tylko te przedmioty, które na podstawie art. 63 cytowanej ustawy nie wchodzą do masy upadłości. Poza tym prawa małżonka upadłego w postępowaniu upadłościowym ograniczają się do zgłoszenia wierzytelności, o której mowa w art. 124 ust. 3 Prawa upadłościowego i naprawczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż brak jest w aktach sprawy jakichkolwiek dowodów na to, aby doszło do wyłączenia z masy upadłości udziału skarżącej w wysokości ½. Organ podkreślił, że nie powołują się na to ani J. D., ani W. D. Kolegium podniosło następnie, że w postępowaniu upadłościowym ocenia się również żądania dotyczące wpisania w księdze wieczystej prawa własności (udziału) na rzecz osoby żądającej w miejsce wpisanego upadłego, zaś podstawę prawną takiego żądania stanowią przepisy art. 28 i 31 Prawa upadłościowego i naprawczego. Orzekając po myśli art. 31 sędzia komisarz nie rozstrzyga sprawy ani w trybie postępowania procesowego ani w trybie postępowania nieprocesowego, lecz w trybie przewidzianym w art. 63 i nast. Prawa upadłościowego i naprawczego, do którego z mocy art. 67 tej ustawy mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego i bez względu na to, w jakim trybie – gdyby nie została zgłoszona upadłość, roszczenie, o które chodzi, byłoby rozpoznane, jego ocena w razie ogłoszenia upadłości podlega reżimowi z art. 31 § 3 w związku z art. 63 i nast. Prawa upadłościowego i naprawczego. Jeżeli więc przedmiotowa nieruchomość nie została wyłączona z masy upadłości, to – w opinii Kolegium – wniosek o zatwierdzenie podziału nieruchomości złożyć może syndyk, co wyklucza możliwość udziału w tym postępowaniu właścicieli nieruchomości, choćby byli oni wpisani w księdze wieczystej.

Z powyższym stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. nie można się zgodzić.

Podkreślić przede wszystkim trzeba, że istotą rozpatrywanej sprawy, będącej sprawą administracyjną, jest to, czy skarżącej przysługiwał status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie podziału nieruchomości, której J. D. jest współwłaścicielem. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 134 oraz art. 127 § 1 i § 2 kpa, a więc jest rozstrzygnięciem procesowym i nie rozstrzyga merytorycznie sprawy administracyjnej toczącej się w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału działki, ani – tym bardziej – nie rozstrzyga kwestii wynikających z Prawa upadłościowego i naprawczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie miało zatem uprawnień do stosowania w tej sprawie przepisów ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze.

Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma w tej sytuacji unormowanie zawarte w art. 28 kpa, a więc konieczne jest ustalenie, czy skarżąca ma interes prawny w postępowaniu podziałowym.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia zauważyć wypada, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w istocie nie zakwestionowało istnienia po stronie J. D. interesu prawnego w sprawie toczącej się w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału działki stanowiącej jej współwłasność, a braku przymiotu strony u skarżącej dopatrywało się w treści unormowań zawartych w ustawie – Prawo upadłościowe i naprawcze. Jak już wyżej zaznaczono, stosowanie przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego nie leżało w gestii Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., które winno było w przedmiotowej sprawie – będącej sprawą administracyjną – stosować jedynie przepisy prawa administracyjnego, w tym w szczególności unormowania zawarte w kodeksie postępowania administracyjnego.

Z akt sprawy nie wynika, aby istniały podstawy do przyjęcia, że skarżąca nie miała interesu prawnego w postępowaniu podziałowym. Z przepisów zaś ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zwłaszcza z jej art. 97 wynika, że będąc współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości J. D. ma interes prawny w takim postępowaniu. Jak trafnie podkreślono w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1518/05 (LEX nr 230645), w przypadku podziału nieruchomości na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, o zatwierdzenie projektu podziału nieruchomości może wystąpić jej właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty lub współużytkownik wieczysty, gdyż tylko te podmioty są władne dysponować nieruchomością w ramach przysługującego im prawa, mają więc interes prawny, aby żądać czynności organu. Podmioty te są tym samym stronami postępowania administracyjnego. Te podmioty również - jako strony postępowania podziałowego - mogą żądać wszczęcia postępowania w przedmiocie wznowienia decyzji podziałowej i uczestniczyć w tym postępowaniu.

Abstrahując od tego, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. mogło w ogóle zajmować się w swym rozstrzygnięciu zagadnieniami regulowanymi w ustawie – Prawo upadłościowe i naprawcze, nie można podzielić poglądu tego organu, że przedmiotowa nieruchomość weszła do masy upadłości na podstawie art. 53 Prawa upadłościowego i naprawczego jako nieruchomość objęta wspólnością ustawową upadłego i jego żony. Nie była to bowiem nieruchomość objęta taką wspólnością. Małżeńska wspólność majątkowa pomiędzy skarżącą i jej mężem została zniesiona majątkową umową małżeńską z dnia [...] r. (Rep. A nr[...]), a zatem przedmiotowa nieruchomość nie mogła wejść do masy upadłości jako nieruchomość objęta wspólnością ustawową upadłego i jego żony, gdyż taka wspólność pomiędzy nimi w dniu ogłoszenia upadłości W. D. (to jest w dniu [...]r.) nie istniała już od 8 lat.

Wątpliwości budzi też stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że wobec braku podziału majątku małżeńskiego pozostał on majątkiem wspólnym i wszedł do masy upadłości. Jak trafnie podkreślano w piśmiennictwie, umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej wywołuje skutek od chwili zawarcia umowy lub we wskazanym w niej późniejszym terminie (Sokołowski Tomasz [w:] Andrzejewski Marek, Dolecki Henryk, Lutkiewicz-Rucińska Anita, Olejniczak Adam, Sokołowski Tomasz, Sylwestrzak Anna, Zielonacki Andrzej, Komentarz do art.51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, LEX 2010). Zniesienie małżeńskiej wspólności majątkowej następuje zatem w chwili zawarcia umowy lub we wskazanym w niej późniejszym terminie, a nie dopiero z chwilą podziału majątku małżeńskiego. Ponieważ w umowie małżeńskiej z dnia [...] r. (Rep. A nr[...]) skarżąca i jej mąż nie wskazali terminu późniejszego, rozdzielność majątkowa pomiędzy nimi powstała z dniem [...] r. Od tego zatem dnia przedmiotowa nieruchomość nie była objęta małżeńską wspólnością ustawową J. D. i W. D.

Zauważyć przy tym wypada, że stosownie do art. 124 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny w sytuacji, gdy małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej. Skoro zatem skarżąca i jej mąż nie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej w dniu ogłoszenia upadłości (art. 124 ust. 1), a umowa ustanawiająca rozdzielność majątkową została zawarta prawie 8 lat przed ogłoszeniem upadłości (art. 125 i art. 126), to Kolegium nie wykazało, aby w sprawie tej mogły mieć zastosowanie unormowania zawarte w art. 124 – 126 Prawa upadłościowego i naprawczego.

Jak zresztą już wyżej zaznaczono, rozpatrywana sprawa jest sprawą administracyjną i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie miało podstaw do rozstrzygania w niej kwestii regulowanych w ustawie – Prawo upadłościowe i naprawcze.

W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie uznać należy za wadliwe, naruszające w szczególności art. 134 kpa. Gdyby bowiem organ odwoławczy prawidłowo rozważył wszystkie istotne okoliczności tej konkretnej sprawy, najprawdopodobniej nie znalazłby podstaw do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania skarżącej J. D.

Mając na względzie powyższe – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji.