Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 799/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Asesor Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant Referent stażysta Izabela Wędrak, po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę. -


UZASADNIENIE

Sygn. akt: II SA / Łd 799 / 04

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie przepisów art. 2 i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy T. R. – uchylił decyzję własną z dnia [...], Nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne i odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.).

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podniósł, iż T. R. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego ze względu na niezachowanie terminu określonego w art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W ocenie organu wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy zasługuje na uwzględnienie, bowiem wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003 roku w sprawie sygn. akt P 24/02 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku z przepisem art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W tym stanie rzeczy zasadne było uchylenie decyzji o umorzeniu postępowania.

Rozpoznając sprawę merytorycznie organ administracji wskazał, iż pojęcie represji w rozumieniu powołanej wyżej ustawy zawiera przepis art. 2 pkt 2 lit."a", który stanowi, iż represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku, na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach

1939 – 1945. Zdaniem organu z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że T. R. w czasie wojny pracował w Ł. i w okolicach W., a więc na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia l września 1939 roku i w miejscu swojego zamieszkania przed wojną (Ł.). Nie nastąpił więc fakt deportacji wskazany w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku.

Kierownik Urzędu wskazał, iż nie neguje faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. "a" omawianej ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej.

We wniosku z dnia 19 grudnia 2003 roku T. R. podniósł, że podczas pracy w okolicach W. przebywał w obozie pracy przymusowej. W ocenie organu informacja ta sprzeczna jest z wcześniejszym pismem z dnia 29 listopada 2002 roku, w którym strona wskazała: "zostałem wywieziony do pracy przy budowie okopów niemieckich w okolice W." oraz zapisem zawartym w zaświadczeniu ZUS Oddział w Ł. z dnia [...], w którym strona potwierdziła: "1944 – 09.05.1945 okopy w okolicach W.".

Zdaniem organu T. R. nie potrafił także określić, gdzie dokładnie znajdował się obóz wskazując jedynie: "mieszkaliśmy w dużej stodole ogrodzonej płotem na końcu wsi, której nazwy nie znam, ulic tam nie było". Informacje podane przez stronę wskazują, że pracował on przy budowie okopów, lecz nie było to osadzenie w obozie pracy przymusowej w rozumieniu przepisów ustawy.

Kierownik Urzędu kierując się wskazanymi powyżej okolicznościami faktycznymi i prawnymi odmówił stronie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku.

W dniu 20 sierpnia 2004 roku od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi wywiódł T. R. wskazując, iż nie zgadza się z powyższą decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W szczególności nie zgadza się ze stwierdzeniem, że w okresie okupacji niemieckiej pracował w Ł. i okolicach W., a więc na terytorium państwa polskiego i nie był deportowany (wywieziony) do Rzeszy niemieckiej, oraz nie był osadzony w obozie pracy przymusowej.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż do pracy przymusowej został skierowany w dniu 16 kwietnia 1942 roku w wieku dziecięcym. Miał wówczas 14 lat i 6 miesięcy. Początkowo pracował w niemieckiej fabryce obuwia "A" w Ł.. Następnie został wywieziony przymusowo w okolice W. do kopania okopów niemieckich.

W ocenie skarżącego praca przymusowa w wieku dziecięcym była represją. Także wywiezienie z miejsca zamieszkania do odległej miejscowości, "poza granice administracyjno – policyjne" i tam zatrudnienie było bezsporną deportacją, gdyż każdy Polak musiał pracować tam gdzie go Niemcy dostarczyli.

Zdaniem skarżącego, jak można określić inaczej obozu, z którego rano konwojowany był przez uzbrojonych żołnierzy niemieckich do pracy przy budowie okopów, a po pracy, o zmroku, z powrotem do obozu. W pracy też był pilnowany przez żołnierzy niemieckich, którzy wymierzali i rozdzielali pracę. W ocenie skarżącego był to obóz pracy przymusowej, a osoby w nim osadzone nie miały żadnego kontaktu z miejscową ludnością.

Skarżący wskazał, iż organ "nie aprobuje oryginalnej niemieckiej karty ubezpieczeniowej "02"przy zaświadczeniu ZUS – u". Mylnie ocenia w wydanej decyzji końcową część zdania ustawy art.2 pkt.2 – "na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945". Ponadto organ wymaga od strony, dopiero w szóstym piśmie, szczegółowych danych takich jak: daty rozpoczęcia pracy w kolejnych miejscach, ze wskazaniem dnia, miesiąca i roku, podania charakteru obozu, jego nazwy i miejsca położenia ze wskazaniem ulicy przy której się znajdował, wskazania kto przebywał w obozie, jaki był jego stan liczebny, wskazania okoliczności deportacji i przysłania ankiety i karty osobowej z lat 50 – tych. W ocenie skarżącego te drobiazgowe pytania nie mają wpływu na całość sprawy. Ważne są zdaniem skarżącego dokumenty potwierdzone przez ZUS i SPP O/Ł., oraz trzy lata pracy przymusowej.

Skarżący wskazał, iż ma 77 lat i stara się w miarę możliwości i pamięci odpowiedzieć na pytania sprzed 60 – ciu lat. Ponadto wskazał, iż w podobnej sprawie wniesiono rewizję nadzwyczajną do Sądu Najwyższego, w której zwrócono uwagę, że żadne przepisy nie określiły wieku osoby zmuszanej do pracy, a więc represje mogły dotknąć również dzieci. W oceni skarżącego Sąd Najwyższy stwierdził, że świadczenie należy się każdemu kto w czasie okupacji przymusowo wykonywał pracę, bez względu na wiek.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (w skrócie: u.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 u.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1 uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji opisanych powyżej uchybień, a tym samym wobec nieuwzględnienia skargi oddalił ją (art. 151 u.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Stosownie do treści art. 2 tejże ustawy represją uzasadniającą przyznanie stosownego świadczenia są dwie okoliczności. Pierwszą z nich jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 – 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych (art. 2 ust. 1 omawianej ustawy). Drugą okolicznością jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku, na terytorium III Rzeszy i terytoria przez nią okupowane w okresie wojny w latach 1939 –1945 (art. 2 ust. 2 "a" omawianej ustawy). (vide wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2000 roku w sprawie V SA 674/00, opublikowany LEX Nr 50166). Dalej ustawa ta stanowi, iż świadczenie z tytułu represji opisanej w przywołanym powyżej przepisie przysługuje w wysokości odpowiedniego wskaźnika przeciętnego wynagrodzenia określonego we wskazany w ustawie sposób, za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej, nie więcej jednak łącznie niż 10% tego wynagrodzenia (art. 3 ust. 1 omawianej ustawy).

Oceniając legalność działań organów administracji, wyjaśnienia wymaga oddzielnie każda z dwóch sytuacji mogąca rodzić uprawnienie do świadczenia pieniężnego.

Jest poza sporem, iż podstawą do nabycia uprawnień do świadczenia pieniężnego, o którym mówi ustawa z dnia 31 maja 1996 roku jest deportacja do pracy przymusowej. Przywołany powyżej przepis art. 2 ust. 2"a" nie z każdą pracą przymusową wykonywaną na rzecz III Rzeszy łączy konieczność przyznania stosownego świadczenia pieniężnego. Dodatkowo przepis ów stawia wymagania, które kwalifikują ową pracę. I tak praca ta musiała być wykonywana przymusowo. Przesłankę tą spełnia skarżący bowiem zarówno jego praca wykonywana w Ł. jak i w okolicach W. miała taki charakter. Kolejną przesłanką jest deportacja, a więc wywiezienia do pracy. Przesłankę tą spełnia jedynie praca skarżącego pod W.. Skoro skarżący zamieszkiwał w Ł., to nie sposób bronić tezy o deportacji (wywiezieniu) do wykonywania tej pracy. Ustawodawca wprowadził jednak dalsze określenie pojęcia deportacji wskazując, iż musi to być wywiezienie z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku. Mając na uwadze, iż W. i jego okolice przed dniem 1 września 1939 roku znajdowały się w granicach państwa polskiego, wskazać wypada, iż prawidłowo uznał organ, iż deportacja skarżącego pod W. nie spełnia ustawowych kryteriów uzasadniających przyznanie stosownego świadczenia pieniężnego na gruncie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku.

Jak to zostało już powiedziane powyżej samodzielną sytuacją uprawniającą do przyznania świadczenia pieniężnego jest osadzenie w obozie pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 – 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych (art. 2 ust. 1 omawianej ustawy) i to bez względu na to gdzie ów obóz pracy przymusowej się znajdował. W tym jednak zakresie organ prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy wskazując, iż skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających tezę o osadzeniu w obozie pracy. W szczególności organ prawidłowo zauważył moment podniesienia przez skarżącego okoliczności wskazujących na osadzenie w takim obozie i brak korelacji owych nowo podnoszonych okoliczności z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, w szczególności z wcześniejszymi oświadczeniami samego skarżącego. Jeśli do tego weźmiemy pod uwagę stwierdzenie skarżącego wskazujące, iż nie pamięta okoliczności indywidualizujących ów obóz, w szczególności miejsca jego lokalizacji, a posługuje się jedynie pojęciem "okolice W.", to niepodobna postawić organowi jakiegokolwiek zarzutu w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego.

Okoliczności związane z wiekiem skarżącego i odległością czasową od zdarzeń będących podstawą do przyznania świadczenia pieniężnego nie mogą zwalniać organu z obowiązku wszechstronnego zgromadzenia i oceny materiału dowodowego. W szczególności bazowanie przez organ wyłącznie na twierdzeniach strony, które nie tylko nie znajdują oparcia w materiale dowodowym, ale wręcz nie dają się zweryfikować – a tego jak się wydaje domaga się skarżący – stanowiłoby naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 par. 1 k.p.a.

Powyższej oceny legalności działań organu administracji nie zmieniają zarzuty podniesione w skardze. Organ w toku niniejszego postępowania prawidłowo ocenił dokumenty wystawione przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł.. Szczególnie zasadna jest teza, iż dokumenty te nie wskazują, ani na deportację skarżącego poza granice państwa polskiego sprzed 1 września 1939 roku, ani na osadzenie w obozie pracy przymusowej, a więc na okoliczności mogące uzasadniać przyznanie świadczenia pieniężnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku.

Nie jest usprawiedliwiony również zarzut spóźnionego domagania się przez organ od skarżącego przytoczenia informacji identyfikujących miejsce osadzenia w okolicach W.. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego domaganie się podania określonych informacji było bezpośrednią reakcją organu na tezę skarżącego o pobycie w obozie pracy przymusowej. Skoro teza ta nie była wcześniej podnoszona przez samego skarżącego, a okoliczności tyczące pobytu w takim obozie nie wynikały z akt postępowania, to domaganie się przez organ wskazania informacji identyfikujących obóz na – obiektywnie rzecz ujmując – stosunkowo późnym etapie postępowania, nie może być negatywnie ocenione.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak powyżej.