Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 477/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 75, art. 77
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 9a i pkt 10, art. 7 ust. 1, 1a ust. 2, art. 3, art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 2 lit. a i b, art. 30
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi Gospodarstwa M spółki jawnej na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012 oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 15 maja 2012r. K.P. wystąpił o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012. W złożonym wniosku wnioskodawca zadeklarował:

– do jednolitej płatności obszarowej (JPO) działki rolne A, B, C, CC, D, E, F, G, GG, H, I, J, K, L, Ł, M, N, O, P, R o łącznej powierzchni 51,40 ha;

– do uzupełniającej płatności obszarowej do grupy upraw podstawowych (UPO) działki rolne B1, D1, H1, I1, J1, K1, L1, Ł1, M1, N1, O1, P1 o łącznej powierzchni 8,93 ha.

Dnia 29 czerwca 2012r. Gospodarstwo M Sp.j złożyło wniosek o przyznaniu płatności obszarowej oraz płatności uzupełniającej na rok 2012 w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego. Do powyższego wniosku dołączona została umowa przekazania zawarta [...] maja 2012 r. zgodnie z którą K.P. przekazał całość gospodarstwa rolnego o pow. 52,21 ha wraz ze wszystkimi zobowiązaniami w użytkowanie Gospodarstwu M Sp.j.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji Modernizacji i Restrukturyzacji (określany dalej jako Kierownik BP ARiMR) postanowił przeprowadzić dowód z dokumentów tj. protokołów z zeznań świadków i podejrzanych (oskarżonych) zgromadzonych w toku postępowania prokuratorskiego i sądowego w sprawie karnej sygn. akt [...].

Dnia [...] czerwca 2014r. Kierownik BP ARiMR wydał decyzję nr [...] powołując się na art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 i 2 w zw. z art. 21 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U z 2008r., nr 170, poz. 1051 ze zm. – określanej dalej jako ustawa o płatnościach), art. 6, art. 23 ust.1 art. 28 ust. 1 lit.c, art. 82 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do

zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. L 316 z 2.12.2009, str. 65), art. 17 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31.01.2009 r., str. 16, ze zm. – określanego dalej jako rozporządzenie nr 73/2009) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – określana dalej jako k.p.a. ) o odmowie przyznania Gospodarstwu M Sp.j. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012.

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż podstawą rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy przyznania płatności był fakt stwierdzenia nieposiadania przez powyższą spółkę działek rolnych zgłoszonych do płatności w 2012 r., w związku ze stworzeniem sztucznego podziału swoich gruntów przez M.W. na osoby fizyczne oraz spółki jawne, a tym samym stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności.

Kierownik BP ARiMR przeanalizował dokumentację przekazaną przez Prokuratora Okręgowego, z której wynikało, że M.W. będący właścicielem ponad tysiąca hektarów gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami w tym m.in. z S.M., reprezentującą Gospodarstwo M doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. Działki rolne zadeklarowane we wniosku Gospodarstwa M Sp.j. były w rzeczywistości posiadane, tj. zarządzane przez M.W., który dokonał sztucznego podziału swoich ziem w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji obszarowych. M.W. prowadząc od kilkunastu lat działalność rolniczą zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi do prac rolnych. Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej od M.W., powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko nabywała dla pozoru ziemię, które w rzeczywistości pozostawały we władaniu M.W.. Zakup ziemi odbywał się na polecenie i za pieniądze M.W. w celu uzyskania przez niego pełnych dopłat unijnych, omijając w ten sposób ograniczenia wynikające z degresywności płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PRO W 2004-2006), płatności z tytułu płatności rolno środowiskowej PRO W (2007-2013). O pozorności nabycia gruntów rolnych jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Część osób za namową W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi. W rzeczywistości cała ziemia była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jego polecenia fikcyjni właściciele i dzierżawcy składali wnioski o dotacje do ARiMR. Kwoty płatności przyznane w ramach złożonych wniosków do ARiMR były przekazywane M.W., który odbierał także korespondencję z ARiMR przeznaczoną dla beneficjentów tj. wezwania, decyzje, protokoły z kontroli na miejscu. Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne dotacje w tym m.in. S.M., K.P.. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez m.in. S.M., a później współdziałał w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Służyć temu miał podział jego gruntów rolnych pomiędzy fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości.

Powyższe ustalenia poparte są dowodami w postaci wyjaśnień samych podejrzanych oraz zeznań świadków, którzy byli zatrudnieni i poznali funkcjonowanie mechanizmu polegającego na wyłudzaniu dopłat do gruntów rolnych posiadanych przez M.W. i jego w tym roli jako jedynego decydenta i jednocześnie beneficjenta.

Materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym i włączony do postępowania administracyjnego, w postaci zeznań świadków i oskarżonych, organ ocenił jako wiarygodny oraz miarodajny, albowiem zeznające osoby zostały pouczone o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i miały pełną świadomość o odpowiedzialności karnej w przypadku zeznawania nieprawdy.

Kierownik BP ARiMR zakwestionował fakt przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego przez K.P. na rzecz Gospodarstwa M Sp.j. w myśl art. 21 ust. 1 ustawy o płatnościach, gdyż jak ustalono K.P. nie był w posiadaniu gruntów rolnych, które zgłosił do płatności na rok 2012. Wobec powyższego w ocenie Kierownika BP ARiMR wniosek transferowy złożony przez Gospodarstwo M Sp.j. nie spełnia wymogu przekazania gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 82 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1122/2009, o którym mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o płatnościach, albowiem K.P. nie będąc posiadaczem gospodarstwa rolnego zgłoszonego do płatności nie mógł skutecznie przekazać (przenieść posiadania) gospodarstwa rolnego na rzecz Gospodarska M Sp. j.

W świetle powyższych ustaleń organ stwierdził, że Gospodarstwo M Sp.j nie było posiadaczem gruntów rolnych. W niniejszej sprawie ustalony stan faktyczny, który w znaczącym zakresie wynika z zeznań złożonych przez świadków oraz wyjaśnień podejrzanych potwierdzają, iż S.M. reprezentująca Gospodarstwo M nie prowadziła działalności rolniczej. Świadkowie w trakcie przesłuchań jednoznacznie wskazali, że to M.W. był właścicielem i użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2012 przez Gospodarstwo M. Kierownik wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań świadków i wyjaśnień podejrzanych jednoznacznie wynika, że M.W. sam decydował co będzie uprawiane oraz na jakim areale, używał do tego swojego sprzętu rolniczego i zatrudnionych przez siebie pracowników, sam osiągał korzyści finansowe, albowiem fikcyjni użytkownicy przekazywali mu pieniądze z dopłat. M.W. posiadał całość dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności składanych przez świadków i podejrzanych. Wydawał polecenia wyznaczonym osobom do przygotowania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie oraz wykorzystywał ich faksymile do podpisu części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności.

Zdaniem Kierownika BP ARiMR całokształt okoliczności faktycznych potwierdza zaistnienie swoistego "mechanizmu" mającego na celu obejście przez M.W. przepisów ograniczających uprawnienie do uzyskanych płatności. Organ wskazał, że M.W. podzielił gospodarstwo rolne pomiędzy następujące osoby składające wnioski o przyznanie płatności w ARiMR tj.: M.C., K.S., J.J., M.B., P.S., T.S., S.B., J.M., S.M., J.G., J.B., B.P., K.P., T.P. oraz P Sp.j., Spółka M Sp.j., Gospodarstwo M sp.j.

Wobec powyższych ustaleń Kierownik stwierdził, że grunty rolne zgłoszone przez Gospodarstwo M Sp.j. oraz przez powyższe osoby zarządzane były przez M.W. i nie stanowią samodzielnych, odrębnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Prowadzeniem działalności na przedmiotowych gruntach zajmował się faktycznie M.W., a dzieląc swoje gospodarstwo pomiędzy powyższe osoby zmierzał do obejścia przepisów prawa związanych z ograniczeniami dotyczącymi maksymalnych kwot wsparcia dla działek powyżej 300 ha dla płatności ONW oraz ominięcie degresywnych stawek płatności stosowanych dla ONW i PRŚ - rolnictwo ekologiczne.

Organ wskazał, iż celem systemu wsparcia jest finansowe wspieranie rolników czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne tzn. decydują jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Wobec braku sformułowania oddzielnych definicji "posiadania gospodarstwa rolnego" na potrzeby rozdziału pomocy finansowej dla rolnictwa oraz z uwagi na posługiwanie się tym pojęciem we wszystkich powołanych aktach prawnych dotyczących pomocy dla rolnictwa organ odwołał się do definicji posiadania zawartej w art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 – określanej dalej jako k.c.), zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Organ zauważył, że samo istnienie tytułu prawnego wywołującego skutki w zakresie regulowanym prawem cywilnym nie przesądza o posiadaniu. Wyłączone jest uznanie za posiadacza osoby, która legitymuje się, co prawda, tytułem prawnym do władania rzeczą, ale uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która choć ma tytuł prawny do władania rzeczą, nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą.

W ocenie organu S.M., reprezentująca Gospodarstwo M Sp.j. składając wniosek o przyznanie płatności na 2012 r. nie była posiadaczem gospodarstwa deklarowanego do płatności, ponieważ gospodarstwo to było nadal w posiadaniu M.W.. "Gospodarstwo" rozpatrywane jest jako całość wszystkich gruntów będących przedmiotem posiadania, a nie są to poszczególne działki ewidencyjne. Programy realizowane są w gospodarstwach, a nie na poszczególnych działkach ewidencyjnych, które nie stanowią przecież odrębnego gospodarstwa. To M.W. prowadził zabiegi agrotechniczne na wskazanych we wniosku przez Gospodarstwo M działkach rolnych.

W ocenie organu I instancji poczynione ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że powyższe działanie wyczerpało przesłanki określone w art. 30 rozporządzenia nr 73/2009, który stanowi, że nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Nadto organ podniósł, że w niniejszej sprawie nie został spełniony przez wnioskodawcę warunek, o którym mowa w art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. Urz. UE. L. 2008.321.14 – określanego dalej jako rozporządzenie nr 1166/2008). W przypadku, gdy warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc jest przyznawana temu współposiadaczowi gruntu, na którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę ( art. 7 ust. 7 ustawy o płatnościach ). W przedmiotowej sprawie M.W. nie występował jako współposiadacz gospodarstwa zgłoszonego do płatności i ukrywał przed organami ARiMR fakt posiadania zgłoszonych we wniosku na rok 2012 gruntów rolnych. Nie udzielił też pisemnej zgody wnioskodawcy na zgłoszenie działek do płatności.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Gospodarstwo M Sp.j., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika.

W uzasadnieniu strona podniosła, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie administracyjnej, oparł się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, a takie postępowanie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej spółki ustalenia faktyczne oparte na zeznaniach świadków, którym przedstawiono zarzuty nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto nie można czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie karnej, albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 k.k., co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. W związku z powyższym zarzucono organowi oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie.

Pełnomocnik odwołującej stwierdził, że organ winien przesłuchać w charakterze świadka K.P., a w charakterze strony przedstawicieli skarżącej, gdyż dopiero wtedy organ mógłby czynić prawidłowe ustalenia faktyczne. Pełnomocnik podniósł, iż K.P. od 2005 r. składał wnioski o przyznanie płatności, a organy ARiMR przyznawały powyższe środki na rachunek wskazany przez beneficjenta. Ponadto K.P. brał udział w kontrolach na miejscu przeprowadzanych przez przedstawicieli ARiMR, które potwierdzały, że jest on posiadaczem gospodarstwa. Pełnomocnik dodał, iż K.P. uzyskiwał certyfikaty rolnictwa ekologicznego wydawane przez P Sp. z o.o. i brał udział w certyfikacji. Ponadto K.P. przyznawane były również płatności uzupełniające do suszu paszowego, co wiązało się z zawieraniem przez wyżej wymienionego stosownych umów z przedsiębiorstwami skupującymi susz paszowy. K.P. prowadził wszelkie wymagane przez ARiMR rejestry zarówno działalności rolnośrodowiskowej i rejestr zabiegów. Ponadto zlecał wykonywanie ekspertyz wyspecjalizowanym podmiotom, utrzymywał grunty w dobrej kulturze rolnej prowadząc stosowne zabiegi agrotechniczne. Co więcej brał udział w postępowaniach administracyjnych, tzn. składał środki zaskarżenia od wydawanych rozstrzygnięć, jak również uzupełniał wszelkie braki formalne do których był wzywany. Wskazując na powyższe okoliczności pełnomocnik skarżącej spółki stanął na stanowisku, iż nie może być mowy o tym, że K.P. nie był posiadaczem gospodarstwa.

Pełnomocnik spółki zarzucił organowi dowolne i błędne ustalenie, polegające na przyjęciu, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności. Nie powołano bowiem ani jednego dowodu przemawiającego za tym twierdzeniem. Ponadto w odwołaniu zarzucono zaskarżonej decyzji, iż organ oparł się jedynie na domysłach, a nie dowodach. Z faktów takich jak reprezentowanie przez tego samego pełnomocnika kilku producentów, wysyłanie wniosków za pośrednictwem Poczty Polskiej, czy posiadanie faksymile, nie można wysuwać stwierdzenia, że podmiot stworzył sztuczne warunki dla uzyskania płatności. Pełnomocnik podkreślił, że Gospodarstwo M Sp.j. jest posiadaczem wszystkich działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności, które utrzymuje w dobrej kulturze rolnej i spełnia wszelkie wymogi do przyznania płatności. Ponadto wskazuje, że postępowanie wyjaśniające winno być przeprowadzone zgodnie z ogólnymi regułami postępowania administracyjnego.

Odwołanie złożyła również S.M., która zarzuciła brak podstaw prawnych do wydania zaskarżonej decyzji. Wskazała na szereg uchybień organu w tym dotyczących pomyłek w uzasadnieniu co do osób w nim wskazanych.

W dniu 2 października 2014 r. do Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (określanego dalej jako Dyrektor OR ARiMR ) wpłynął wniosek dowodowy w którym wniesiono o przesłuchanie w charakterze świadka J.H., S.M., M.W..

Wobec powyższego Dyrektor OR ARiMR zlecił organowi I instancji przeprowadzenie postępowania uzupełniającego. Przesłuchany został jedynie K.P. i J.H., bowiem pomimo kilkukrotnego wezwania S.M. i M.W. nie stawili się w celu złożenia zeznań, usprawiedliwiając swoją nieobecność złym stanem zdrowia. W związku z powyższym organ pismem z dnia [...] października 2016 r. wezwał S.M. i M.W. - wspólników spółki Gospodarstwo M Sp.j., do złożenia wyjaśnień na piśmie w zakresie jakie były powody zawiązania spółki Gospodarstwo M Sp.j., przedstawienia dowodów potwierdzających prawo własności do gruntów objętych wnioskiem oraz wykonywanie prac rolniczych, w jaki sposób jest zarządzana spółka, kto podejmuje decyzje odnośnie prac rolniczych, przez kogo były wykonywane prace rolnicze na wspomnianych działkach, jakie produkty rolne zostały wytworzone w gospodarstwie na powyższych działkach, co się stało z produktami. S.M. i M.W. nie udzielili żadnych wyjaśnień, a jedynie S.M. poinformowała, iż wyjaśnienia zostaną przesłane niezwłocznie po poprawie stanu zdrowia wspólników.

W wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] Dyrektor OR ARIMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach, art. 30 rozporządzenia nr 73/2009

Organ odwoławczy uznał postępowanie organu I instancji za prawidłowo przeprowadzone oraz przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.

Wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością - zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009. Wskazany w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach rolnik oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast za działalność rolnicza należy rozumieć produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska.

Organ podkreślił, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów Unii Europejskiej, określonych w art. 33 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. System dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności wskazuje na posiadanie jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku i odnosi to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów k.c. Stosownie do treści art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten kto, nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny) jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy przez właściciela, czyli inaczej mówiąc władanie we własnym imieniu i dla siebie jest posiadaniem samoistnym, a władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy w ramach innego prawa niż własność czyli władanie podporządkowane posiadaniu samoistnemu innej osoby jest posiadaniem zależnym. Wskazane wyżej rozróżnienie rodzajów posiadania ma istotne znaczenie, z uwagi na to, że konstrukcja instytucji płatności obszarowych wynika ze wspólnej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznie użytkownikami gruntów rolnych. Tak więc dla uzyskania płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów k.c., ale ponadto należy je rolniczo użytkować. W tym stanie rzeczy oczywistym jest, iż ustawowa przesłanka "faktycznego posiadania", kwalifikująca do uzyskania płatności, nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg nie został sformułowany w żadnym przepisie prawa.

Organ powołał się na definicję gospodarstwa w rozumieniu art. 2 lit. a i b rozporządzenia nr 73/2009 oznaczającą wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Natomiast w art. 2 lit. a rozporządzenia nr 1166/2008 określono, że gospodarstwo rolne lub gospodarstwo oznacza wyodrębnioną jednostkę zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną. Dodatkowo organ wskazał, iż w załączniku II do rozporządzenia nr 1200/2009 wyodrębniono kategorie gospodarstw tj. osoba fizyczna, która jest wyłącznym użytkownikiem, w przypadku gdy gospodarstwo jest niezależne, jedna lub więcej osób fizycznych będących partnerami, w przypadku gdy gospodarstwo jest gospodarstwem grupowym (co odpowiada pojęciu współposiadaczy gospodarstwa rolnego), osoba prawna.

Na tle wskazanych powyżej przepisów w oparciu o przedłożone dokumenty Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że Gospodarstwo M Sp.j. nie wypełniło wskazanych powyżej przesłanek, na podstawie których przyznawane są płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, albowiem działania spółki skierowane były na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w przedmiotowym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania dotacji do gruntów rolnych. Dyrektor OR ARiMR wskazał, iż grunty rolne zgłoszone do płatności na rok 2012 przez Gospodarstwo M Sp.j. wchodziły w rzeczywistości w skład gospodarstwa rolnego M.W. i były przez niego zarządzane, a co za tym idzie doszło do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość. Przedmiotowy podział ma na celu obejście przepisów prawa i uzyskanie przez osobę M.W. nienależnych uprawnień do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (oraz innych rodzajów pomocy finansowej realizowanych przez ARiMR). Organ odwoławczy w omawianym zakresie zgodził się z ustaleniami dokonanymi w niniejszej sprawie przez organ I instancji.

Dyrektor OR ARiMR - na potwierdzenie tezy dotyczącej faktu sztucznego podziału gospodarstwa przez M.W., jak również faktu, iż Gospodarstwo M Sp.j. nie jest wyodrębnionym, samodzielnym producentem rolnym - przedstawił mechanizm stosowany przez M.W., mający na celu zmaksymalizowanie wysokości otrzymanych płatności oraz uzyskać płatności do działek, do których na mocy przepisów szczególnych płatność nie zostałaby przyznana z powodu przekroczenia maksymalnej powierzchni do jakiej na mocy przepisów prawa przysługują płatności.

Mając na uwadze powyższe przepisy oraz zgromadzony materiał dowodowy, w tym włączoną do akt sprawy dokumentację z postępowania prokuratorskiego ([...]) oraz sądowego ([...]), organ podał, że M.W. prowadził od kilkunastu lat działalność gospodarczą o nazwie P, mieszczącej się w [...]. Od kilku lat zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi prac rolnych. Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej czy powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko, nabywała dla pozoru ziemie, które w rzeczywistości pozostawały we władaniu M.W.. Nabywały za jego pieniądze w celu uzyskania przez niego w pełnej wysokości dopłat unijnych. Omijał on w ten sposób ograniczenia wynikające z modulacji stawki podstawowej zmniejszającej się w zależności od wielkości użytkowanego obszaru. O pozorności nabycia nieruchomości jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Część osób za namową M.W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi, które podobnie, jak właścicielowi użytkującemu nieruchomości rolne, po spełnieniu pozostałych wymogów, pozwalały uzyskać dotacje. W rzeczywistości ziemia była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jego polecenia były składane przez fikcyjnych właścicieli i dzierżawców, jako użytkowników, wnioski do ARiMR o dotacje. Kwoty przyznawanych przez Agencję świadczeń były przelewane na konto M.W., bądź fizycznie mu przekazywane. Miał on wgląd w konta tych beneficjentów posiadając tokeny umożliwiające monitoring (śledzenie) operacji na ich rachunkach. Odbierał także korespondencje z ARiMR przeznaczoną dla beneficjentów, pierwszy zapoznawał się z podjętymi decyzjami Agencji w przedmiocie przyznania dotacji. Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne im dotacje następujące osoby – P.S., jako właściciel; M.C., jako dzierżawca; J.G., jako dzierżawca; M.B., jako dzierżawca; J.B., jako dzierżawca; J.M., jako właściciel; S.M., jako właściciel; S.B., jako właściciel; K.S., jako dzierżawca; T.S., jako dzierżawca; B.P.; K.P. i T.P., jako właściciele, a J.J. usiłował uzyskać dotacje jako dzierżawca. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez wyżej wymienione osoby, a później współdziałał z nimi w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Służyć miał temu podział jego gruntów rolnych pomiędzy wymienionych powyżej fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości.

Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że zeznania świadków uzyskane w toku prowadzonego postępowania prokuratorskiego i sądowego potwierdzają fikcyjne prowadzenie działalności rolniczej przez Gospodarstwo M Sp.j, w celu uzyskania przez M.W. płatności obszarowych do gruntów rolnych w zwiększonej wysokości. Wynika to z zeznań pracowników zatrudnionych przez a M.W. w P, którzy opisali mechanizm polegający na wyłudzaniu dopłat do gruntów rolnych będących w posiadaniu przez M.W. i jego w tym roli, jako jednego decydenta i jednocześnie beneficjenta. Potwierdzają to również zeznania osób przesłuchanych w charakterze świadków oraz podejrzanych, którzy złożyli obszerne, spójne ze sobą wyjaśnienia, z których wynika, że nie byli użytkownikami gruntów, a występowali jedynie w roli figurantów we wnioskach o dopłaty unijne.

Jednocześnie organ podkreślił , że proceder podziału gruntów pomiędzy wyżej wymienione osoby potwierdził sam M.W. w zeznaniach z dnia [...] września i [...] listopada 2011 r.

Organ zwrócił uwagę, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego B.P. (siostra ojca M.W.), T.P. (kuzyn M.W.) i K.P. (kuzyn M.W.), jako osoby podejrzane odmówili składania zeznań w Prokuraturze Okręgowej.

Organ nadmienił, że przywołane zeznania dotyczą lat 2004 - 2011, jednak jak wynika ze zgromadzonych dokumentów, mechanizm podziału gruntów M.W. funkcjonował także w roku 2012. Przywołane zeznania potwierdzają zatem, że M.W. stworzył mechanizm umożliwiający zwiększenie uzyskiwanych dopłat do posiadanych przez siebie gruntów rolnych w znacznym areale. W przypadku płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stosowany jest tzw. mechanizm modulacji płatności, tzn. po przekroczeniu określonych pułapów kwotowych, płatności bezpośrednie są odpowiednio zmniejszane.

Organ przedstawił degresywny system płatności określony w § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm. – określanego dalej jako rozporządzenie ONW) oraz § 14 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm. – określanego dalej jako rozporządzenie PRŚ).

Dokonując analizy zadeklarowanych gruntów w 2012 r. przez osoby fizyczne i spółki prawa handlowego organ stwierdził, że do płatności zgłoszone zostały grunty o powierzchni 1068,79 ha. Organ wyliczył, że M.W. dzieląc swoje gospodarstwo pomiędzy poszczególne osoby, które występowały o płatności uzyskał płatność ONW z jednego roku, która wynosiła 167.049,10 zł, podczas gdyby powierzchnię tą zgłosił jednym wnioskiem otrzymałby płatność w wysokości 22.375 zł. Tak więc dzieląc swoje gospodarstwo w jednym tylko roku M.W. mógł uzyskać dodatkową kwotę 144.674,10 zł z tytułu płatności ONW.

Natomiast w zakresie płatności rolnośrodowiskowej, mając na uwadze przepisy § 14 rozporządzenia PRŚ oraz fakt, iż tylko osoby, tj. J.M., J.J., K.S., K.P., S.B., i S.M., T.S., P.S. oraz M.W. ubiegały się o płatności PRŚ w ramach 2007-2013, to powierzchnia zgłoszona razem przez powyższe osoby wyniosła 706,23 ha. W świetle degresywnych stawek płatności kwota płatności do gospodarstwa o powierzchni 706,23 ha, przyjmując najniższą ze stawek (określoną w rozporządzeniu PRŚ w zakresie rolnictwa ekologicznego) w gospodarstwie ekologicznym, powinna wynieść 154 442,17 zł. Natomiast w wyniku podziału gospodarstwa na wyżej wymienione osoby, gdzie każda z osób nie posiadała więcej niż 100 ha, kwota płatności wyniosła 557 919,90 zł. Tym samym zysk z takiej operacji wynosi 403 477,73 zł.

Jak wynika zatem ze zgromadzonego materiału dowodowego M.W. - posiadacz ponad 1000 hektarowego gospodarstwa, stworzył mechanizm pozwalający na obejście wyżej wskazanych uregulowań prawnych, co umożliwiło mu zmaksymalizowanie uzyskiwanych płatności w ramach wsparcia dystrybuowanego przez ARiMR. Mechanizm ten polegał na ubieganiu się o przyznanie płatności do gruntów rolnych, będących w posiadaniu M.W., przez podstawione osoby lub spółki osobowe, przez co powierzchnia gruntów zadeklarowana w poszczególnych wnioskach byle relatywnie mała (ok. 50 ha), co pozwalało na uniknięcie 3 zmodulowanych, tj. zmniejszających się stawek płatności bezpośrednich, ONW oraz płatności rolnośrodowiskowych wraz ze wzrostem powierzchni gospodarstw. Powyższe potwierdzają zeznania świadków, w szczególności J.J., J.B., M.C., K.S., J.W.. Wynika to również z zeznań pozostałych świadków, którzy w charakterze fikcyjnych użytkowników gruntów rolnych składali wnioski o przyznanie dopłat, tj. M.B., J.M., P.S., S.B., J.G.. Zatem faktycznym użytkownikiem ziem zgłoszonych we wnioskach składanych na nazwiska powyższych osób, był M.W., który nadzorował zarówno proces składania wniosków o dopłaty obszarowe, jak również nadzorował uprawę ziem zgłoszonych w wyżej wymienionych wnioskach.

Organ II instancji potwierdził ustalenia dokonane przez Kierownika BP ARiMR, uznając za zasadne zastosowanie konsekwencji wynikających art. 30 rozporządzenia nr 73/2009.

W ocenie Dyrektora OR ARiMR, M.W. świadomie podzielił należący do niego areał gruntów rolnych, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż stawki płatności do 1 ha uzależnione są od wielkości gospodarstwa i maleją wraz z wzrostem jego powierzchni. To wyłącznie M.W. decydował o tym co będzie uprawiane na działkach rolnych, które rozdysponował fikcyjnie pomiędzy podstawione osoby i spółki. Prace polowe prowadzone były przy użyciu sprzętu M.W., a prace agrotechniczne na zlecenie M.W. wykonywali pracownicy jego prywatnej działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą A. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci zeznań świadków pozwala obronić tezę, iż to wyłącznie M.W. osiągał korzyści finansowe z tytułu dopłat realizowanych przez ARiMR. Wymienione w niniejszej decyzji osoby w przypadku otrzymania z ARiMR jakichkolwiek środków finansowych przekazywały je M.W., który był inicjatorem składania wniosków o przyznanie płatności unijnych z ARiMR przez te osoby, nakłonione wcześniej do udziału w opisanym procederze. Fikcyjni użytkownicy przekazywali mu pieniądze z przyznanych dopłat zawsze w ten sam sposób tj. nigdy przelewem, a wyłącznie gotówką, przeważnie w kopercie, którą wrzucali do specjalnej skrzynki zlokalizowanej w siedzibie firmy M.W.. Ponadto to M.W. posiadał hasła i loginy do kont bankowych fikcyjnych użytkowników działek i wydawał polecenia kiedy osoby te mają wypłacić z banku dotacje i mu je dostarczyć. Dodatkowo na podstawie spójnych, obszernych i powtarzających się zeznań świadków, to nie podstawione osoby, a M.W. był w posiadaniu całości dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności, które składali fikcyjni posiadacze. Ponadto M.W. ingerował w to jak zarządzane mają być grunty, które rozdysponował względem fikcyjnych użytkowników oraz wydawał polecenia wyznaczonym osobom przygotowywania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie, a często bez wiedzy podstawionych osób wykorzystywał faksymile do podpisywania części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności, który to fakt został potwierdzony przez Prokuraturę Rejonową w sprawie [...]. Osoby występujące w roli fikcyjnych użytkowników nie miały żadnego wpływu na uprawę gruntów, tj. nie decydowały o sposobie zagospodarowania działek rolnych, o rodzaju prowadzonych upraw. Również nie podejmowały żadnych decyzji związanych z prowadzeniem zabiegów agrotechnicznych na tych działkach, tj. siewu, nawożenia, oprysków, zbioru czy sprzedaży płodów rolnych. W przypadku niektórych osób, tj. w przypadku J.J., J.G., osoby te wprawdzie wykonywały niektóre zabiegi agrotechniczne na przedmiotowych gruntach, aczkolwiek działo się to wyłącznie na polecenie M.W. - jako faktycznego posiadacza tych gruntów. W innych sprawach osoby występujące w roli formalnych wnioskodawców o dopłaty bezpośrednie, nie znały wielkości gruntu zgłoszonego do płatności, a nawet nie wiedziały, gdzie te grunty się znajdują. Ze wskazanych faktów wynika, iż powyższym osobom nie można przypisać statusu posiadacza gruntu rolnego, co jest koniecznym wymogiem do ubiegania się o płatności obszarowe. W opinii Dyrektora OR ARiMR takiego statusu nie można przypisać również Gospodarstwu M Sp.j., ponieważ spółka ta pełniła w opisanym mechanizmie taką samą rolę, jak osoby, których zeznawały w sprawie.

Zdaniem Dyrektora OR ARiMR jedyną intencją powołania Gospodarstwa M Sp.j. przez jej wspólników, tj. M.W. i S.M., było uzyskanie przez M.W. wyższych płatności poprzez rozdrobnienie potencjału produkcyjnego wchodzącego w skład gospodarstwa będącego w jego posiadaniu.

Dalej organ podkreślił, że przedmiotem deklaracji we wniosku Gospodarstwa M Sp.j. za rok 2010 i 2011, są działki ewidencyjne wydzielone z "zasobów" będących w posiadaniu M.W.. Większość działek jest jego własnością, część działek należy natomiast do B.P., a 2 działki są własnością Gospodarstwa M Sp.j., którego z kolei jednym ze wspólników jest M.W.. Fakty te potwierdzają zeznania świadków, z których wynika, iż działki, którymi dysponował M.W. są częściowo jego własnością, a częściowo należą formalnie do jego rodziny i innych osób. Ponadto w kolejnym roku gospodarczym, tj. 2012, przedmiotem deklaracji we wniosku o przyznanie płatności Gospodarstwa M Sp.j. były te same działki ewidencyjne. Dodatkowo powyższa spółka przejęła grunty zadeklarowane przez K.P., który w opinii organu odwoławczego był również uczestnikiem procederu wykreowanego przez M.W. m.in. z tego względu, iż deklarował ziemie, którymi w rzeczywistości władał M.W.. Zatem Gospodarstwo M Sp.j. zostało powołane w celu ukrycia sztucznego podziału gospodarstwa przez M.W., co z kolei umożliwiało uzyskiwanie dotacji na te ziemie w zawyżonej wysokości.

Organ wskazał, że oprócz Gospodarstwa M Sp.j M.W. wraz z S.M. zawiązali jeszcze w 2011 roku kolejne spółki tj. Spółkę M Sp.j., P Sp.j. oraz U Sp.j., które to spółki w roku 2011 złożyły wnioski o przyznanie płatności obszarowych, płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowych, w wyniku przejęcia posiadania gospodarstwa rolnego. W ocenie organu powołanie w przybliżonym czasie 3 spółek, które kilkanaście dni później składają wnioski o przyznanie płatności obszarowych, miało na celu kontynuowanie przez M.W. procederu związanego ze sztucznym podziałem gruntów będących w jego posiadaniu, aby uzyskiwać dotacje w kwocie wyższej, aniżeli w przypadku zgłoszenia wszystkich gruntów w jednym wniosku. Wyżej wymienione spółki zostały powołane po rozpoczęciu śledztwa, pierwsze wnioski w wyniku przejęcia posiadania złożyły w roku 2011, a pierwsze "własne" wnioski o obszarowe, złożyły w roku 2012. W opinii organu odwoławczego powyższe spółki zostały utworzone w celu formalnego przejęcia przez te spółki gruntów deklarowanych do roku 2011 przez osoby, które przyznały się do występowania o dopłaty w roli figurantów. Organ podkreślił, że w roku 2011 P Sp. J. złożyło do ARiMR wniosek, w którym zadeklarowało przejęcie gruntów od J.B.. U Sp. J. złożyło wniosek, w którym zadeklarowało przejęcie gruntów od K.S. natomiast Spółka M Sp.j. złożyła wniosek, w którym zadeklarowała przejęcie gruntów od M.C.. Natomiast od J.J. grunty przejął J.K., a w roku 2012 przejęła te grunty Spółka M Sp.j., a w przypadku roku 2012 grunty T.S. i P.S. przejęła S.M., a od J.M. grunty przejęła Spółka M Sp.j. Wyżej wymienione działania ukazują zatem swobodę, z jaką M.W. dokonywał przekazywania gruntów rolnych będących w jego posiadaniu, pomiędzy różne osoby fizyczne (pozostające z nim w zależności) a spółki osobowe. Przekazanie zaś gruntów przez K.P. na rzecz Gospodarstwa M Sp.j., na tle zgromadzonego materiału dowodowego, jest jedną ze składowych mechanizmu wykreowanego przez M.W..

Organ wywiódł, że grunty rolne były swobodnie przekazywane pomiędzy spółkami, w których wspólnikiem był M.W.. Dodatkowo przekazywanie gruntów następowało pomiędzy osobami fizycznymi a spółką, czyli w tym przypadku pomiędzy osobami powiązanymi rodzinnie z M.W., tj. B.P. (siostra ojca M.W.), Z.W. (ojciec M.W.) a także osobami pozostającymi w zależności służbowej i towarzyskiej.

W ocenie organu odwoławczego przeniesienia posiadania powyższych działek mają charakter pozorny i stanowią jedynie formalny tytuł do pozornego wydzielenia gruntów o areale gwarantującym uzyskanie dopłat przez spółki, których wspólnikiem jest M.W.. S.M. oraz M.W. dokonali multiplikacji spółek celem zmaksymalizowania wysokości otrzymanych płatności. M.W. odmiennie niż w latach 2004 - 2010 jednakże z zastosowaniem podobnego mechanizmu podziału gospodarstwa rozdysponowuje grunty będące w swoim posiadaniu na poszczególne spółki.

W ocenie organu odwoławczego poczynione ustalenia potwierdzają stanowisko Kierownika BP ARiMR dotyczące stworzenia przez M.W. i S.M. pozorów samodzielności działania stworzonych spółek poprzez luźne przypisywanie gruntów poszczególnym podmiotom. Jednocześnie należy wskazać, iż dysponent lub właściciel większości gruntów M.W. rozdzielając wyżej grunty na poszczególne podmioty de facto dokonał podziału własnego potencjału produkcyjnego, który to podział w ocenie organu odwoławczego miał tylko na celu niezgodne z celami działania obejście przepisów ograniczających kwoty wypłacane czyli zwielokrotnienie otrzymywanych płatności w ramach systemów wsparcia.

Jednocześnie organ zwrócił uwagę na fakt, iż idea płatności wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy - co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego - pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (zgodnie z normami). Chodzi tu zatem o wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie. Prowadzenie działalności rolniczej obejmuje również swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie samodzielnie bądź przy udziale innych osób plonów itp. Biorąc powyższe pod uwagę, prowadzenie działalności rolniczej można definiować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści. Fakt wyodrębniania i zawiązywania przez M.W. i S.M. Gospodarstwa M Sp.j. oraz innych spółek i dzielenie łącznie posiadanego przez M.W. areału na mniejsze gospodarstwa/podmioty jest w sposób daleko idący działaniem pozostającym w sprzeczności z celem i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników gospodarujących na swoich gruntach. Organ stwierdził, że grunty rolne zgłaszane przez Gospodarstwo M Sp.j. do płatności w roku 2011 były zarządzane przez M.W., a grunty zgłaszane do płatności przez osoby i spółki wymienione w niniejszej decyzji, nie stanowią odrębnych, samodzielnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Gospodarstwo M Sp.j. zostało zawiązane przez M.W. (faktyczny posiadacz jednego gospodarstwa) i powiązanym z nim wspólnika S.M. w celu podzielenia łącznie posiadanych gruntów przez wyżej wymienionego areału ziemi na mniejsze gospodarstwa, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom jest chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z wzrostem jego powierzchni.

W ocenie organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie została uwzględniona całość okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności, a aplikowanie o pomoc finansową przez te same osoby w ramach kilku spółek osobowych należy postrzegać jako skierowane na ominięcie kwotowego limitu dofinansowania przysługującego jednemu beneficjentowi. Prowadzenie działalności rolniczej w formie spółki nie może stanowić uzasadnienia dla obchodzenia przepisów prawa, regulujących przyznawanie wsparcia producentom rolnym. Za takie może zostać uznane działanie polegające na zawieraniu, przez te same osoby (nawet w różnych konfiguracjach), wielu umów spółek i zgłaszanie przez nowe podmioty gruntów/pozostających we władaniu M.W. do płatności. Kwestia, czy to swoiste "multiplikowanie" spółek stanowi uzasadnioną okolicznościami formę prowadzenia działalności rolniczej czy też jest tylko przejawem działania nastawionego na uzyskanie pomocy (płatności) w wyższej niż dopuszczalna kwocie, została rozstrzygnięta przez upoważniony organ administracji publicznej tj. Kierownika BP ARiMR na tle okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim konkretnych przepisów prawa regulujących cel, zasady oraz warunki przyznawania wsparcia z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Mając na uwadze problematykę tworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania płatności do gruntów rolnych organ podkreślił, iż do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności. W ramach istnienia elementu obiektywnego do organu należy zatem rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, iż nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich (EFRROW). Natomiast w ramach drugiego z elementów (subiektywnego) należy rozważyć obiektywne dowody pozwalające na stwierdzenie, iż poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie opierać się należy nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w przedsięwzięcie, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

Jednocześnie organ podkreślił, że nie można negować prawa strony do zakładania określonych podmiotów gospodarczych, zarówno co do form organizacyjnych przewidzianych przez prawo, przedmiotu działalności, czy też liczby tworzonych podmiotów, co wynika już choćby z niepodważanej przez organ zasady swobody działalności gospodarczej. Niemniej, prawo to o charakterze ogólnym może doznawać ograniczeń w przepisach szczególnych, w tym także przepisach regulujących postępowanie w przedmiocie płatności.

W tym stanie rzeczy w ocenie Dyrektora OR ARiMR działania M.W., musiały zostać uznane za działanie prowadzące do obejścia obowiązującego prawa . Organ podkreślił, że środki pomocowe pochodzące z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w większości są finansowane z budżetu Unii Europejskiej, w związku z powyższym podlegają ochronie zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. WE L 312/1 z dn. 23.12.1995 r. ). Stosownie do rozporządzenia środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności. Prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i Kraje Członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. W ocenie organu - w świetle okoliczności niniejszej sprawy wykazanych w niniejszej decyzji - przyznanie płatności na rok 2012 Gospodarstwu M Sp.j. stałoby w oczywistej sprzeczności nie tylko ze wskazanymi wyżej zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale przede wszystkim z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ uznał je za chybione. Wskazując na treść art. 75 k.p.a., zgodnie z którym jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, organ nie znalazł podstaw odmowy wykorzystania materiału dowodowego zebranego w ramach innego postępowania. Za nieuzasadniony uznał także podniesiony w odwołaniu zarzut dotyczący braku pouczenia osób zeznających o treści art. 233 § 1 k.k.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika organu Dyrektor OR ARiMR uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji przyjmujące, iż spółka nie była posiadaczem gospodarstwa, mimo wskazanych przez pełnomocnika odwołującej okoliczności dotyczących przyznawania płatności za wcześniejsze okresy, przeprowadzanych przez organ kontroli, utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej, prowadzenia stosownych zabiegów. Organ wskazał, iż organy ARiMR o fikcyjnym podziale gruntów przez M.W. dowiedziały się w 2011 r., tym samym nie było wcześniej dowodów na stworzenie procederu związanego ze sztucznym podziałem gruntów przez M.W..

Odnosząc się natomiast do zeznań świadka K.P. organ odwoławczy podał, że wskazane przez świadka fakty nie znajdują oparcia w zgromadzonej dokumentacji, a ponadto są sprzeczne z zeznaniami wielu świadków przesłuchanych w sprawie karnej. Również pozostałe zarzuty odwołania organ uznał za bezzasadne. Organ zauważył, że kwestia wniosków o przyznanie płatności K.P. dobrze wpisuje się w schemat mechanizmu stworzonego przez M.W., tj. powierzchnia deklarowana we wniosku K.P. była zbliżona do powierzchni gospodarstw innych fikcyjnych użytkowników. Ponadto położenie gruntów deklarowanych przez K.P., tj. działka nr [...] - położona jest w [...], działki nr [...] - położone są w [...], znajdują się z dala od jego miejsca zamieszkania, a jednocześnie położone są w rejonie działek będących w posiadaniu M.W.. Zdaniem organu prowadzenie działalności na działkach położonych tak daleko od miejsca zamieszkania jest pozbawione racjonalności, co zresztą wskazał sam K.P. w złożonych zeznaniach. Ponadto prawa własności do powyższych działek nie należą do K.P., a do osób pozostających w ścisłej zależności z M.W.. A zatem podobnie jak w przypadku osób, które zeznały, iż nie są faktycznymi użytkownikami deklarowanych gruntów, bazę produkcyjną stanowiły ziemie będące w faktycznym władaniu przez M.W., a których prawa własności były swobodnie przekazywane pomiędzy osobami fizycznymi (będącymi w zależności służbowej, towarzyskiej lub rodzinnej względem M.W.) i spółkami osobowymi (w których wspólnikiem był M.W.).

W ocenie organu odwoławczego tak wiele zbieżnych faktów dotyczących osoby K.P. oraz innych osób uczestniczących w procederze M.W. potwierdza wiarygodność zeznań J.J., K.S., M.C., a jednocześnie osłabia zeznania K.P., jakoby jego gospodarstwo było w pełni autonomiczne, tj. niezależne od M.W.. K.P. pełnił rolę uczestnika mechanizmu pozwalającego na zwiększenie uzyskiwanych dopłat. Potwierdzają to wyżej wymienione zbieżne i spójne ze sobą fakty prowadzące do wniosku, iż działalność rolnicza K.P. była pozorna, a faktyczną władzę nad wszystkimi gruntami posiadał M.W..

Odnosząc się natomiast do wniesionego odwołania przez S.M. organ zawartą w nim argumentację uznał za bezzasadną, przeprowadzając szczegółową analizę zebranego materiału dowodowego i wyjaśniając dlaczego uznał za wiarygodne dowody, na podstawie których poczynił ustalenia.

Skargę na decyzję Dyrektora OR ARiMR złożyło Gospodarstwo M Sp.j wnosząc o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego;

2. dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 k.p.k. nie może stanowić dowodu w sprawie - bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 k.k., co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie;

3. pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu, czego próby sanowania tych czynności przez organ drugiej instancji, nie mogą zastąpić ;

4. pominięcie dowodu z zeznań stron w sytuacji gdy z powodu choroby strony nie mogły zostać przeprowadzone, co w istocie potwierdza, że całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy k.p.a.;

5. błędne przyjęcie, że skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów ;

6. naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( aktualny t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – określanej dalej jako p.p.s.a.) poprzez pominięcie przez organ I instancji oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w sprawach:

– sygn. akt II SA/Go 531/13 z dnia 8 sierpnia 2013 r.

– sygn. akt II SA/Go 532/13 z dnia 8 sierpnia 2013r.

– sygn. akt II SA/Go 533/13 z dnia 8 sierpnia 2013r.

7. przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania płatności za rok 2012 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

Strona skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci powołanych w pkt 6 skargi wyroków WSA w Gorzowie Wlkp. na okoliczność wykazania, iż postępowanie administracyjne nie pozostaje w związku z postępowaniem karnym, gdyż akt oskarżenia obejmuje okres sprzed 2010 r. oraz nie jest skierowany przeciwko Gospodarstwu M Sp.j. oraz z protokołu rozprawy przed Sądem Okręgowym z dnia [...] marca 2016r. w sprawie [...] i z dnia [...] grudnia 2015 r. w sprawie [...] na okoliczność wykazania, że S.M. nie przyznaje się do winy i wskazuje, że jest posiadaczem gruntów oraz celem wykazania, iż współoskarżeni B., M., B., B. zmienili wyjaśnienia i nie potwierdzają tez organów ARiMR.

W motywach skargi pełnomocnik strony stwierdził, że bezpodstawne pozostaje stanowisko zawarte w decyzji, iż Gospodarstwo M nie było posiadaczem gruntów objętych wnioskiem na rok 2011 . Podnosił, iż organ bezpodstawnie powołał się na akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarzuty nim objęte dotyczą okresu sprzed 2010 r., jak też, że nie dotyczy on strony postępowania, którą pozostaje Gospodarstwo M, a nie S.M., zatem postępowanie karne nie ma żadnego wpływu na postępowanie administracyjne dotyczące płatności na 2011 r. Brak toczącego się postępowania karnego przeciwko spółce jest jednoznaczny z brakiem podstaw do zawieszenia postępowania, gdyż nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie o płatności na rzecz Gospodarstwa. Pełnomocnik zarzucał, iż w aktach administracyjnych brak jest powoływanego przez organy aktu oskarżenia, nadto nieprawdą jest by S.M. zarzucano przedłożenie sfałszowanych czy podrobionych dokumentów obrazujących prowadzenie działalności rolniczej. Konsekwentnie podnosiła ona, że jest posiadaczem gruntów do których wystąpiła o dotacje i nie przyznaje się do winy, co potwierdza powołany protokół rozprawy.

W dalszej kolejności pełnomocnik ponowił argumentację odwołania o zaniechaniu przez organy postępowania dowodowego i bezpodstawnym posłużeniu się protokołami przesłuchań z postępowania karnego z naruszeniem przepisu art. 182 § 3 k.p.k. Wywodził, iż organ całkowicie błędnie i dowolnie ustalił jakoby spółka nie była posiadaczem w sytuacji, gdy we wcześniejszych latach już otrzymywała płatności, brała udział w przeprowadzanych kontrolach na miejscu, uzyskiwała certyfikaty, zawierała umowy na skup paszowy, prowadziła wymagane rejestry i zlecała ekspertyzy, utrzymywała grunty w dobrej kulturze rolnej, była stroną postępowań administracyjnych. Zarzucił, iż okoliczności te wynikają z akt karnych, z których organ przeprowadził jedynie wyrywkowe dowody. Zdaniem pełnomocnika, równie bezpodstawne pozostawały ustalenia organów dotyczące "stworzenia sztucznych warunków" do przyznania płatności. W podsumowaniu wywodził, iż wobec niepodważenia oświadczeń Gospodarstwa, iż jest posiadaczem wszystkich działek zgłoszonych we wniosku o płatności do gruntów, które utrzymuje w dobrej kulturze rolnej, spełnia ono wszystkie przesłanki do ich uzyskania. W rozpoznawanej sprawie organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, naruszając w szczególności przepis art. 7 oraz 77 k.p.a., nakazujące zebranie i rozważenie całego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2016 r. , poz. 1066 ) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 p.p.s.a wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w oparciu o akta administracyjne sprawy wg stanu na dzień wydania zaskarżonego aktu ( i w granicach sprawy administracyjnej, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie podlegała decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] marca 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] czerwca 2014 r. o odmowie przyznania skarżącej płatności bezpośrednich na rok 2012. Przy czym w komparycji decyzji organu odwoławczego wskazano błędnie datę decyzji organu I instancji tj. [...] lipca 2014 r., zamiast [...] czerwca 2014 r., co jednak stanowi oczywistą omyłkę, którą organ może sprostować w trybie art. 113 § 1 k.p.a.

Przeprowadzone w tak określonych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonej decyzji nie można bowiem zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego czy procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego reguluje ustawa płatnościach, której przepisy zostaną powołane w brzmieniu mającym zastosowanie do płatności za 2012 r.

Stosownie do przepisu art. 2 pkt 9 a) i pkt 10 ustawy o płatnościach przez płatność bezpośrednią należy rozumieć jednolitą płatność obszarową, natomiast przez płatność uzupełniającą - przejściowe wsparcie krajowe, o którym mowa w art. 133b rozporządzenia nr 73/2009. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach gospodarstwo rolne to gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 lit. b rozporządzenia nr 73/2009, znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rozporządzenie nr 73/2009 w art. 2 b stanowi zaś, że "gospodarstwo" oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Zgodnie z art. 7 a ust. 1a ustawy o płatnościach jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W myśl art. 7 ust. 2 ustawy o płatnościach rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługują płatności uzupełniające do powierzchni upraw: roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, innych roślin i do powierzchni gruntów ornych, na których nie jest prowadzona uprawa roślin (uzupełniająca płatność podstawowa) - do których została przyznana jednolita płatność obszarowa.

Zgodnie z art. 21 ust.1 ustawy o płatnościach w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 82 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1122/2009 jednolita płatność obszarowa, płatność uzupełniająca, o której mowa w art. 7 ust. 2 i 2a, lub wsparcie specjalne, o które ubiega się przekazujący, są przyznawane przejmującemu, jeżeli:

1) przekazanie zostało dokonane nie później niż do dnia 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;

2) przejmujący złoży wniosek do dnia 30 czerwca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności.

Z powyższych unormowań wynika, że jednym z koniecznych warunków uzyskania płatności bezpośrednich jest posiadanie działek rolnych o minimalnym areale wynoszącym 1 ha na dzień 31 maja roku, którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności. "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się zaś osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą.

Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą i to w dacie złożenia wniosku. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo odmówiły skarżącej spółce wnioskowanych płatności bezpośrednich na 2012 r.

Zważywszy na tak określony przedmiot kontroli sądowej jak też zawarte w skardze zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. należy podkreślić, że dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji musi być przeprowadzona z uwzględnieniem obowiązującego modelu postępowania administracyjnego w sprawach o przyznanie płatności bezpośrednich.

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie wszczynane jest przez złożenie przez podmiot ubiegający się o płatności wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Wniosek taki zawiera deklarację ( oświadczenie ) wnioskodawcy co do posiadania zgłoszonych do płatności działek rolnych i co do określenia sposobu ich rolniczego wykorzystania ( tj. prowadzenia na nich działalności rolniczej ). Podmiot ubiegający się o płatność wraz z wnioskiem składa jednocześnie oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej z art. 297 § 1 Kodeksu karnego.

W postępowaniu administracyjnym o przyznanie płatności bezpośrednich znajduje zastosowanie przepis art. 3 ustawy o płatnościach. Jego ust. 1 stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy k.p.a, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według art. 3 ust. 2 tej ustawy o płatnościach w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a, nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 3 ustawy o płatnościach stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W świetle przytoczonych regulacji stwierdzić należy, że ustawa o płatnościach bezpośrednich zawiera szczególną, w stosunku do przepisów k.p.a. regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy ( tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności ). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa bowiem na stronie ( por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 810/11).

W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie wnioskowanych płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Jego rola – jak już wskazano - ogranicza się bowiem do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zatem to nie organy powinny w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności bezpośrednich samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, efektywnie i rzeczywiście korzysta z gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, czy użytkuje rolniczo wskazane przez siebie działki w imieniu własnym, na swoje ryzyko i rachunek, czy ma zatem pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o rodzaju działalności rolniczej i o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. Jak już bowiem podniesiono ciężar wykazania posiadania gruntów i ich rolniczego użytkowania spoczywa na stronie postępowania, gdyż to ona wywodzi z nich skutek prawny w postaci uprawnienia do płatności.

W toku postępowania przed organem I instancji skarżące Gospodarstwo (podmioty uprawnione do jego reprezentacji w postępowaniu - tj. jak wynika w Krajowego Rejestru Sądowego - każdy ze wspólników spółki jawnej samodzielnie) musiało mieć, ze względu na działania procesowe organu (zawieszenie postępowania w związku ze sprawą karną, wydawane postanowienia dowodowe) świadomość, iż organ ma co najmniej wątpliwości w zakresie rzeczywistego posiadania przez ten podmiot zgłoszonych działek rolnych, jak i prowadzenia przez nią na tych gruntach deklarowanej we wniosku działalności rolniczej we własnym imieniu, na własny rachunek i ryzyko. Mimo to spółka jawna (zastępowana w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adw. D.K.) nie podjęła aktywności dowodowej. To organ I instancji podejmował inicjatywę dowodową nakierowaną na wykazanie, iż formalnie zadeklarowane przez Gospodarstwo we wniosku warunki do uzyskania płatności bezpośrednich były rezultatem celowych działań innego podmiotu, pozostającego poza postępowaniem, a to dla wykazania zaistnienia przesłanek do zastosowania przepisu zastosowania przepisu art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 dotyczącego sytuacji sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności. Odmawiając stronie przyznania płatności bezpośrednich na 2012 r. organ I instancji oparł się zasadniczo na materiałach ze sprawy karnej. Z uzasadnienia jego decyzji jednoznacznie wynika, że posiadanie przez skarżącą zadeklarowanych do płatności działek rolnych jak i ich rolnicze użytkowanie przez Gospodarstwo we własnym imieniu i na własny rachunek zostało zakwestionowane. Dopiero w odwołaniu od decyzji organu I instancji pełnomocnik Gospodarstwa przejawił aktywność dowodową w kwestii wykazania, Gospodarstwo było posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych i prowadziło na nich działalność rolniczą zgłaszając wniosek o przesłuchanie wspólników spółki jawnej i K.P.. Z treści odwołania zdaje się przy tym wynikać przekonanie strony skarżącej, iż to organ I powinien w tym zakresie przejawić inicjatywę dowodową i dowód taki przeprowadzić z urzędu. W złożonym następnie piśmie procesowym zgłosił wniosek o przesłuchanie świadka J.H.. Dowody z przesłuchania świadków zaoferowane przez pełnomocnika strony zostały przeprowadzone. Treść zeznań J.H. okazała się przy tym nieprzydatna dla ustaleń faktycznych gdyż świadek zeznał, iż nie posiada jakiejkolwiek wiedzy o Gospodarstwie M od 2009 r., a wcześniej jedynie wykonywał prace rolne zlecone mu przez M.W.. Zeznania natomiast świadka K.P. zasadnie zostały zakwestionowane przez organ w konfrontacji z obszernymi i spójnymi ze sobą zeznaniami (wyjaśnieniami ) K.S., M.C. i J.J. co do możliwości samego przeniesienia posiadania gospodarstwa przez wyżej wymienionego świadka na skarżącą spółkę w kontekście jego roli w działaniach z udziałem M.W. na wcześniejszym etapie w latach 2004 -2011. Ponadto świadek ten nie był wskazać, kto wykonywał czynności agrotechniczne na działkach objętych wnioskiem o płatności bezpośrednie za 2012 r.

Jednocześnie wobec przedłużającej się niezdolności do stawiennictwa (kilkakrotne terminy przesłuchań ) pismem z dnia [...] października 2015 r. organ zobowiązał pełnomocnika Gospodarstwa do złożenia przez wspólników pisemnych wyjaśnień i poparcia ich dokumentami. W wezwaniu wyszczególnił okoliczności, do których strona powinna się odnieść i poprzeć je dokumentami. Również treść tego wezwania nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż organ II instancji poddaje w wątpliwość posiadanie przez stronę zgłoszonych do płatności działek rolnych, jak też prowadzenie na nich działalności rolniczej, dając jednocześnie stronie możliwość wykazania istnienia uprawnień do wnioskowanej płatności.

Na to zobowiązanie pełnomocnik profesjonalny strony nie odpowiedział. Odpowiedzi udzielił jeden ze wspólników – S.M. wskazując jednak jedynie , że wyjaśnienia stanowiące odpowiedź na wezwanie zostaną przesłane niezwłocznie po poprawie stanu zdrowia. Organ II instancji wydał decyzję [...] marca 2016 r., kilkakrotnie wcześniej zawiadamiając pełnomocnika o przedłużeniu terminu do zakończenia sprawy i o prawach z art. 10 k.p.a. Gospodarstwo, reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika nie podjęło jakiejkolwiek aktywności procesowej ani współdziałania z organem administracji w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy mimo, iż to na nim spoczywał ciężar dowodu w zakresie wykazania uprawnienia do płatności. Zdaniem Sądu, niemożność stawiennictwa wspólników na rozprawę administracyjną nie usprawiedliwia zignorowania zobowiązania organu do pisemnego wypowiedzenia się w sprawie czy też nadesłania dokumentów, szczególnie w sytuacji gdy w postępowaniu administracyjnym strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Tak więc należy uznać, że przyjęcie przez organy, iż skarżące Gospodarstwo nie było posiadaczem deklarowanych działek rolnych pozostawało w okolicznościach sprawy uzasadnione. Organ miał bowiem oczywiście uzasadnione podstawy, zważywszy na uzyskany materiał dowodowy ze sprawy karnej, na powzięcie istotnych wątpliwości, czy podmiot wnioskujący o płatności bezpośrednie (działający w formie spółki jawnej, utworzonej przez wspólników w osobach S.M. i M.W., a więc osób przeciwko którym wniesiony został akt oskarżenia) rzeczywiście spełnia zadeklarowane we wniosku pomocowym warunki do nabycia prawa do wnioskowanych płatności. Nie może budzić najmniejszych wątpliwości, że z materiału dowodowego postępowania karnego przygotowawczego (następnie sądowego [...], a aktualnie [...]) wynikały jednoznacznie okoliczności rodzące podejrzenie o zaistnieniu mechanizmu służącego uzyskiwaniu nienależnych środków pomocowych ( w którym mieli uczestniczyć m.in. wspólnicy spółki jawnej ), które miały istotne znaczenie dla oceny wiarygodności danych zawartych we wniosku skarżącego Gospodarstwa o przyznanie płatności bezpośrednich na 2012 r. Z treści protokołów przesłuchań świadków i podejrzanych zgromadzonych w sprawie karnej wynika, że w latach 2004 – 2011, S.M. (oraz inne osoby ) jak też przede wszystkim M.W. uczestniczyli w mechanizmie stworzonym przez tego ostatniego, aplikując jako fikcyjni posiadacze sztucznie wydzielonego gospodarstwa rolnego o płatności rolne. Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym i włączonego do badanej sprawy administracyjnej wynika, że S.M. i inne osoby w okresie objętym aktem oskarżenia nie były posiadaczami deklarowanych do dopłat gruntów, nie prowadziły na nich działalności rolniczej i nie posiadały wiedzy na ten temat. Nadto organ posiadał urzędową wiedzę, iż w okresie późniejszym w miejsce osób fizycznych te same grunty były deklarowane do płatności przez nowo utworzone spółki jawne, których wspólnikami pozostawali głównie S.M. i M.W. oraz osoby powiązane z nim rodzinnie, towarzysko lub z tytułu zatrudnienia w jego firmie.

Okoliczności te dawały organom uzasadnione podstawy do weryfikacji oświadczeń skarżącego Gospodarstwa zawartych we wniosku i jego zmianach co do posiadania deklarowanych działek i prowadzenia na nich działalności rolniczej. Mimo skierowania do skarżącego Gospodarstwa wskazanego wezwania nie podjęło ono współdziałania z organem i w postępowaniu nie zrealizowało ciążących na nim obowiązków procesowych w zakresie rozkładu ciężaru dowodu. Nie wykazało więc, iż wywołane materiałami z postępowania karnego istotne wątpliwości organu co do posiadania przez nie zadeklarowanych we wniosku działek rolnych , jak i prowadzenia na nich we własnym imieniu i na własny rachunek działalności rolniczej są nieuzasadnione, a posiadanie i prowadzenie działalności rolniczej rzeczywiście miało miejsce.

Ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć "beneficjentów", a więc podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności, jednakże jest to wynikiem celowych i zamierzonych działań wnioskodawcy lub też podmiotów pozostających poza postępowaniem administracyjnym ( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 878/14 ).

Płatność jest bowiem udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu podmiotowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi zatem o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw. Kwestia posiadania tytułów prawnych do zgłoszonych do płatności gruntów przez spółkę jawną czy też jej wspólnika nie jest wystarczająca . Zaniechanie przedstawienia dowodów potwierdzających prowadzenie przez skarżącą spółkę odrębnego gospodarstwa rolnego, przez które - zgodnie z art. 2 lit. a rozporządzenia nr 1166/2008 – należy rozumieć wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą, wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną powoduje, że prawidłowo organy przyjęły, iż skarżąca nie wykazała tej okoliczności.

Zatem w sytuacji, gdy skarżąca spółka nie wykazała, iż pozostawała posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i że prowadziła działalności rolniczą, to nie przysługują jej płatności, gdyż nie spełnia warunków określonych w art. 7 ust. 1 ustawą o płatnościach. W tej sytuacji nie zaistniały przesłanki do zastosowania regulacji przewidzianej w art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 . W przypadku skarżącej spółki jawnej w zakresie płatności za rok 2012 te warunki nie zostały skutecznie stworzone, albowiem skarżąca spółka nie była posiadaczem gruntów i nie prowadziła na nich działalności rolniczej i już z tego względu nie mogła otrzymać płatności.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy w badanej sprawie stwierdzić przyjdzie, że tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej. Nie doszło bowiem do naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a. , jak też zasady dwuinstancyjności postępowania, której realizację w sprawie oceniać należy w uwzględnieniem obowiązujących w postępowaniu o płatności reguł rozkładu ciężaru dowodu i przejawów aktywności procesowej strony, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności z których wywodzi skutki prawne.

Nie został też naruszony przepis art. 75 k.p.a. Brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego ( por. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn.. akt II GSK 798/09, ).

W odniesieniu do zarzutu 2 skargi mieć też należy na uwadze, iż w istocie materiał dowodowy uzyskany z postępowania karnego należy ocenić jako wywołujący wątpliwości co do prawdziwości deklaracji zawartych we wniosku o płatność, co – na wezwanie organów – nakładało na stronę obowiązek wykazania rzeczywistego spełnienia deklarowanych we wniosku pomocowym przesłanek do nabycia wnioskowanych płatności.

Bezpodstawne pozostawało też powoływanie się na wyroki z dnia 8 sierpnia 2013 r. w sprawach II SA/Go 531/13, II SA/Go 532/13, II SA/Go 533/13. Zwrócić należy uwagę, iż były to sprawy dotyczące kwestii wpadkowej jaką pozostawało zawieszenie postępowania administracyjnego z uwagi na uznanie toczącego się postępowania karnego za kwestię wstępną do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Ponadto dotyczyły one płatności za rok 2011 i w sprawach tych Sąd uznał, iż postępowanie karne zważywszy na jego przedmiot nie stanowi kwestii prejudycjalnej w postępowaniu administracyjnym, co obligowało organ do prowadzenia postępowania administracyjnego bez oczekiwania na zakończenie postępowania karnego. Udzielone wskazania organ zrealizował. Natomiast odrębną, omówioną już kwestią, pozostaje ocena przez organ w postępowaniu administracyjnym, materiału dowodowego uzyskanego z postępowania karnego i jego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.

Zważywszy na omówiony zakres obowiązków procesowych organu w sprawie o przyznanie płatności, bezzasadne okazały się wywody pełnomocnika strony, iż organy orzekające w sprawie nie uzyskały z postępowania karnego tych dowodów, które miałyby świadczyć o tym, że to skarżące Gospodarstwo było posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych oraz podejmowało na nich działania opisane w skardze, świadczące o ich rolniczym wykorzystywaniu. Stanowisko prezentowane w tym zakresie pozostaje sprzeczne z powołanymi już regulacjami art. 3 ustawy płatnościach. Rozstrzygając w przedmiotowej sprawie Sąd uznał, iż nie zasługują na uwzględnienie także pozostałe wnioski dowodowe zgłoszone w skardze. Odnośnie protokołów rozpraw z dnia [...] marca 2016 r. i z dnia [...] grudnia 2015 r., to obrazują one jedynie aktualne we wskazanych datach stanowiska procesowe oskarżonych w odniesieniu do stawianych im zarzutów obejmujących okres lat 2004-2011, nadto pierwszy z protokołów jest dokumentem powstałym już po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Z przedstawionych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.