Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1767/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 1, art. 6 pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...], 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz P. C. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia K. C., P. C. i M. Z. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez S. J..

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z [...] maja 1990 r. K. J., A. J. i J. C. wystąpili do Naczelnika Miasta w [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowościach [...] i [...], woj. [...], które stanowiły własność ich ojca S. J., zmarłego na zesłaniu na [...] w czerwcu 1940 r. Z załączonego do wniosku postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 1990 r. [...] wynikało, że spadek po S. J. nabyli po ½ części żona – M. J. i syn – K. J., który także po śmierci matki (w 1986 r.) nabył po niej spadek w całości. Spadek po K. J. nabyli: żona – T. J. oraz rodzeństwo – J. C. i A. J. (post. SR w [...] z [...] lipca 2011 r.[...]). Po A. C. dziedziczyła J. C. (post. SR w [...] z [...] listopada 2017 r.). Po niej zaś spadek nabył syn – S. C. (post. SR w [...] z [...] marca 2005 r. [...]). Po S. C. spadek nabyli żona – K. C. i syn – P. C. (akt poświadczenia dziedziczenie rep. A nr [...]). Po T. J. spadek nabyła siostrzenica -M. Z. (post. SR w [...] z [...] czerwca 2017 r. [...]).

Do wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska", wniosek ten nie został rozpoznany. W konsekwencji czego podlegał on rozpoznaniu na gruncie tej ustawy przez Wojewodę [...]. Ten zaś decyzją z [...] października 2019 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] maja 2020 r., działając na podstawie art. 7 ust. 2 w zw. z art. 2, art. 5 ust. 3 pkt 4, art. 6 ust. 1 i 2 i art. 27 ustawy zabużańskiej, odmówił potwierdzenia K. C., P. C. i M. Z. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości przez S. J..

Podstawą odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty było ustalenie, że właściciel nieruchomości, który zmarł [...] czerwca 1940 r. w miejscowości [...] (co potwierdza treść postanowienia spadkowego z [...] września 1990 r.) nie opuściła byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r. i w konsekwencji nie przemieścił się na obecne terytorium państwa polskiego. Nie spełniona została zatem względem niego jedna z podstawowych przesłanek art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 ustawy zabużańskiej. W konsekwencji czego prawa do rekompensaty za pozostawione na kresach mienie nie mogli nabyć jego następcy prawni, gdyż prawo spadkobierców do uzyskania rekompensaty jest pochodnym prawa przysługującego byłemu właścicielowi nieruchomości. Dokonując wykładni ww. przepisów ustawy zabużańskiej i wyprowadzając wniosek o konieczności opuszczenia przez właściciela byłych Kresów oraz repatriacji do Polski w jej powojennych granicach, jako warunku nabycie prawa do rekompensaty, organy odwoływały się do poglądów prawnych prezentowanych w tym aspekcie w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł P. C., zarzucając jej naruszenie:

1. art. 1, art. 2 i art 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej poprzez błędną wykładnię wyrażającą się w założeniu, że poprzednik prawny osoby uprawnionej, albo osoba uprawniona, musiały repatriować się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy przepisy takiego wymogu nie zawierają (a zatem wydanie decyzji w oparciu o przesłankę pozaustawową wyinterpretowaną bezpodstawnie przez organ);

2. art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, przez pominięcie przy wydaniu decyzji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. SK 11/12 i przyjęcie, że stan prawny określa wymóg repatriacji na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy na skutek ww. orzeczenia wyeliminowano z ustawy przesłankę miejsca zamieszkania na dzień 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w konsekwencji zaś niewskazanie, skąd mieliby repatriować się uprawnieni, skoro nie musieli zamieszkiwać na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 939 r. ani później;

3. art. 7 w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się przyjęciem, że tezy z orzeczeń sądów i "socjalny" czy też "pomocowy" charakter świadczenia - nie zaś przepisy prawa - mogą być podstawą orzekania o prawach i obowiązkach obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, w konsekwencji rozpoznanie sprawy nie na podstawie przepisów prawa, ale na podstawie przesłanki pozaustawowej wyinterpretowanej przez organ we własnym zakresie;

4. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty z powołaniem się na przesłankę, która nie była podstawą odmowy w innych sprawach w analogicznych stanach faktycznych, co więcej, przesłanka powołana przez organ jest przesłanką nieznaną ustawie, jedynie wyinterpretowaną we własnym zakresie przez organ;

5. art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niewskazanie w osnowie decyzji podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. pominięcie w osnowie decyzji przyjętego przez organ "socjalnego" czy też "pomocowego" charakteru prawa do rekompensaty, co było rzeczywistą, ale pozaprawną podstawą rozstrzygnięcia;

6. art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty, na rzecz stron spełniających wymogi z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej, pod niewynikającym z prawa pretekstem braku repatriacji Pana S. J. na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

7. art. 6 i art. 7 k.p.a., poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, tj. w oparciu o przesłankę pozaustawową (nie występującą w ustawie zabużańskiej);

8. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez przyjęcie, że S. J. nie opuścił byłego terytorium RP, podczas gdy z dokumentacji zebranej w sprawie bezsprzecznie wynika, że S. J. został przesiedlony na terytorium [...] i tam też zmarł w miejscowości [...], zatem niewątpliwie opuścił byłe terytorium RP,

9. art. 107 § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób rażąco naruszający zasady logiki, przyjmując, że fakt przesiedlenia S. J. na terytorium [...] (w głąb ZSRR, gdzie zmarł on w miejscowości [...]), nie stanowi opuszczenia przez niego byłego terytorium RP;

10. art. 8 § 1 k.p.a., poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na okoliczność braku repatriacji S. J. na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, która to przesłanka nie była podstawą odmowy prawa w innych sprawach, w analogicznym stanie faktycznym;

11. art. 8 § 2 i art. 11 k.p.a., poprzez brak wskazania jakie okoliczności skłoniły organy administracji do odstąpienia od dotychczasowej (i zgodnej z prawem) praktyki potwierdzania prawa do rekompensaty w stanie faktycznym odpowiadającym stanowi faktycznemu niniejszej sprawy, tj. w przypadku braku repatriacji właściciela utraconej nieruchomości na obecne terytorium RP;

12. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na wadliwym przyjęciu, że S. J. nie opuścił byłego terytorium RP, podczas gdy z dokumentacji zebranej w sprawie bezsprzecznie wynika, że został on przesiedlony na terytorium [...] i tam też zmarł w miejscowości [...], zatem niewątpliwie opuścił byłe terytorium RP.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnosił o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], względnie stwierdzenie ich nieważności oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowanie, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentacje przedstawiona w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna, aczkolwiek zasadniczo z innych względów niż w niej podniesione, a same zarzuty w niej sformułowane nie są trafne.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle jej przepisów, prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).

Przepisy ustawy nie wymagają by w samej dacie opuszczenia nieruchomości położonych na dawnych kresach, opuszczający je byli ich właścicielami - o czym szerzej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej w skardze uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r. I OPS 11/13 (ONSAiWSA 2014/6/90). Niemniej nie powinno budzić wątpliwości, że prawo do rekompensaty wiązać należy z faktem opuszczenia dawnych terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej, a przez to pozostawienia zlokalizowanych tam nieruchomości, w okolicznościach pozostający w związku z wojną. Prawo to – jak zresztą trafnie zwracały uwagę organy - nie jest bowiem i nigdy nie było świadczeniem odszkodowawczym za straty w majątku obywateli polskich mieszkających na dawnych [...] związane z działaniami wojennymi (w tym obywateli, którzy na [...] pozostali), ale świadczeniem ex gratia przyznawanym tym, którzy w związku z wojną i ukształtowanym po jej zakończeniu porządkiem geopolitycznym zmuszeni byli do przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego i pozostawienia w związku z tym na opuszczonych ternach należącego do nich mienia nieruchomego.

Zasadniczy spór pomiędzy organami a skarżącym, czemu dał on także wyraz w zarzutach skargi, dotyczy tego, czy prawo do rekompensaty przysługuje byłemu właścicielowi nieruchomości (a przez to także jego spadkobiercom) w sytuacji gdy wprawdzie w okolicznościach związanych z drugą wojną światową opuścił on w warunkach przymusu dawne [...], pozostawiając tam swoje mienie, ale nie przemieścił się na tereny państwa polskiego w jego powojennych granicach - co w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy organ wiąże z zatrzymaniem i zsyłką S. J. (właściciela nieruchomości) na [...], gdzie zmarł on [...] czerwca 1940 r. Skarżący stoi natomiast na stanowisku, że przepisy ustawy zabużańskiej warunku repatriacji do Polski w jej powojennych granicach nie ustanawiają. W konsekwencji czego rozstrzygnięcie sprawy rekompensaty, odwołujące się do takiego wymogu, jako oparte na przesłance pozaustawowej (wykreowanej przez organy) pozostaje nie tylko w sprzeczności z przepisami tej ustawy, ale godzi także w konstytucyjną zasadę legalizmu (art. 7 Konstytucji).

Sąd w składzie orzekającym w sprawie poglądu prezentowanego przez skarżącego nie podziela. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcie spornego zagadnienia ma wykładnia art. 1 ust. 2 powołanej ustawy, stanowiącego, że "przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Literalna wykładnia tego przepisu wprawdzie prowadzić może do wniosku, że uprawniona do uzyskania prawa do rekompensaty jest każda osoba która, na skutek innych niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie okoliczności związanych z drugą wojną światową zmuszona była opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od tego, gdzie po ich opuszczeniu się przeniosła (o ile spełnia przesłanki z art. 2 ustawy). Takie jednak zdekodowanie normy prawnej w nim zawartej byłoby w ocenie składu orzekającego sprzeczne z ratio legis ustawy i charakterem przewidzianego nią świadczenia. Celem ustawodawcy było wszak z jednej strony udzielenie pomocy socjalnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić dawne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z drugiej zaś wypełnieniem zobowiązań publicznoprawnych (zawartych we wspomnianych umowach republikańskich z 1944 r. wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3) dotyczących przyznania w obywatelom polskim kompensacji w związku z utratą mienia nieruchomego pozostawionego na tych terenach. Koniecznymi przesłankami zaś, od których umowy republikańskie uzależniały przyznanie w prawie wewnętrznym kompensacji były, jak podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w przywoływanym przez Ministra wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04, "w szczególności: posiadanie we wrześniu 1939 r. obywatelstwa polskiego (narodowości polskiej lub żydowskiej) oraz wymóg przemieszczenia się tychże obywateli polskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Ratio legis unormowań służących uzyskaniu kompensacji za utracone mienie nieruchome pozostawało w nierozerwalnym związku ze spełnieniem obu tych warunków i to kumulatywnie. Uzasadnieniem tak pomyślanej kompensacji było bowiem umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego (tj. polskiej przynależności państwowej), wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach lub, co najmniej, wyrażeniem na to zgody." Wprawdzie powyższy wyrok wydany został na tle oceny konstytucyjności przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), gdzie uprawnienie zabużan realizowano w oparciu o prawo zaliczenia, to jednak ocena tego uprawnienia jako swoistego prawa majątkowego o charakterze publicznoprawnym z dominującym elementem socjalnym nadal pozostaje aktualna, choć niewątpliwie w świadczeniach tych występuje także element odszkodowawczy (aczkolwiek o innym charakterze niż w art. 21 ust. 2 Konstytucji), wyrażający się w powiązaniu wysokości rekompensaty z wartością pozostawionego mienia. Element ten na gruncie obecnie obowiązującej ustawy wzmocniony został możliwością realizacji rekompensaty w formie świadczenie pieniężnego. Uwzględniając zatem historyczne uwarunkowania w jakich powstało zobowiązanie Państwa do uregulowania praw zabużan związanych utratą własności nieruchomości znajdujących się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wspomniany socjalno-odszkodowawczy charakter prawa do rekompensaty przewidzianej ustawą z dnia 8 lipca 2005 r., aktualny także pozostaje pogląd o nierozerwalnym związku tego prawa z koniecznością przybycia byłego właściciela nieruchomości na obecne terytorium państwa polskiego. Gdyby bowiem celem ustawodawcy było przyznanie uprawnień do uzyskania rekompensaty za pozostawione nieruchomości wszystkim osobom, które w następstwie okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone zostały do opuszczenie terenów II Rzeczypospolitej (czego konsekwencją była utrata przez nich znajdujących się tam nieruchomości), niezależnie od tego czy po ich opuszczeniu przybyli oni do kraju w granicach ukształtowanych po drugiej wojnie światowej czy nie, zbędne byłoby nawiązywanie w brzmieniu art. 1 ust. 1 powołanej ustawy do układów i umowy, w oparciu o które następowały pierwsze sformalizowane ewakuacje obywateli polskich zamieszkałych na [...] do Polskich. Wystarczająca w tym względzie byłaby (przy odpowiedniej modyfikacji) regulacja zawarta w ust. 2 tego artykułu. Zbędne również, z punktu widzenia założonego celu ustawodawczego, byłoby nałożenie na wnioskujących o rekompensatę spadkobierców właścicieli pozostawionych nieruchomości, obowiązku dokumentowania miejsca zamieszkania tych właścicieli (lub współwłaścicieli) "po ich przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" - o czym stanowi art. 6 pkt 3 ustawy - skoro do takiego przybycia w ogóle nie musiałoby dojść. W tej sytuacji art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej, winien być rozumiany jako przyznający prawo do uzyskania rekompensaty osobom, które w związku z okolicznościami związanymi z II wojną światową były zmuszone do opuszczenia terenów byłej Rzeczypospolitej Polskiej, a opuszczając je uczyniły to poza przewidzianą procedurą ewakuacyjną i w ten sposób przemieściły się w celu zamieszkania na terytorium państwa polskiego w granicach ostatecznie utrwalonych na podstawie umowy granicznej z dnia 15 lutego 1951 r. Oczywiście nie wyklucza to późniejszej zmiany miejsca zamieszkania takich osób. Na konieczność łącznego spełnienia warunków dotyczących opuszczenie [...] i przemieszczenia na terytorium państwa polskiego, jako podstawy uzyskania prawa do rekompensaty wskazuje także orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tytułem przykładu można tu wymienić poza przywoływanymi w decyzji Ministra wyrokami z 9 października 2014 r. I OSK 2763/13 (lex nr 2006622), z 9 marca 2018 r. I OSK 1038/16 (lex nr 2486257), choćby stanowisko wyrażone w uzasadnienie do uchwały składu 7 sędziów NSA z 9 października 2017 r. I OPS 3/17 (ONSAiWSA 2018/1/2), czy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2020 r. I OSK 3077/99 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To, że efektem wykładni przepisu jest zrekonstruowanie przesłanki explicite w nim niewyrażonej, nie stanowi o jej wykreowaniu – jak usiłuje to wykazać skarżący. Normy prawne rekonstruuje się wszak z całokształtu obowiązujących przepisów, z uwzględnieniem kontekstu historycznego i racji jakie stoją za ich wprowadzeniem do systemu. Przywoływany z kolej w skardze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 października 2012 r. SK 11/12, przesądził jedynie o niekonstytucyjności ujętego w pierwotnym brzmieniu art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej wymogu zamieszkiwania przez byłego właściciela na dawnych [...] w ściśle określonej dacie (1 września 1939 r.), a nie samym wymogu zamieszkiwania tam. Stąd chybiona pozostaje argumentacja skarżącego, oparta na założeniu, że skoro zniesiony został w efekcie ww. wyroku warunek zamieszkiwania przez właściciela nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. na były terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to nie może być także obowiązujący względem niego warunek repatriacji, gdyż nimiałby się on skąd repatriować. Wskazując zatem na konieczność przeniesienia przez właściciela położonych na [...] nieruchomości swojego centrum życiowego na terytorium Polski w jej powojennych granicach jako jednego z warunków uzyskania przez niego prawa do rekompensaty, prawidłowo organy zinterpretowały mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy zabużańskiej, a tym samym zarzuty ich naruszenia, jak też konstruowane w tym kontekście zarzuty naruszenia przywołanych w skardze przepisów Konstytucji RP, nie są trafne.

Mimo jednak prawidłowo zinterpretowanych przepisów prawa materialnego, podjęte w okolicznościach niniejszej sprawy rozstrzygnięcie, nie może być uznane za zgodne z prawem. Przede wszystkim bowiem błędem organu było rozpoznanie i rozstrzyganie sprawy w oparciu o założenie, że osobą pozostawiającą mienie był S. J., co przełożyło się na dokonanie w kontekście jego uprawnienia oceny możliwości ustalenia prawa do rekompensaty na rzecz jego dalszych spadkobierców. Tymczasem analiza treści wniosku z 1990 r. i załączonych do niego dokumentów, tego rodzaju założenie, pozwala czynić co najmniej wątpliwym. Wynika z niej bowiem jedynie, że intencją osób składających wniosek było uzyskanie gratyfikacji za pozostawione w miejscowościach [...] i [...] nieruchomości, nabyte wprawdzie przed wybuchem II Wojny Świtowej przez ich ojca (S. J.), ale za które to oni "po powrocie do kraju nie otrzymali (...) żadnej rekompensaty". Powołanie się na własny "powrót do kraju", wskazuje zatem, że wnioskodawcy - wśród których był K. J., będący wraz matką (M. J.) spadkobiercą zmarłego [...] czerwca 1940 r. S. J. - mogli być objęci przesiedleniem. Ma to zaś o tyle znaczenie, że gdyby się potwierdziło, że ww. bezpośredni spadkobiercy S. J. do jego śmierci zamieszkiwali na terenie dawnych [...], wówczas to oni, winni być uznani za właścicieli nieruchomości, którzy je pozostawili. Prawa majątkowe spadkodawcy przechodzą bowiem z chwilą jego śmierci na spadkobierców (vide art. 922 § 1 k.c.). W takiej zaś sytuacji przewidziane ustawą zabużańską uprawnienie do rekompensaty byłoby względem nich prawem pierwotnym. Przez co żądanie obecnie ubiegających się o rekompensatę mogło być rozpatrywane jako prawo pochodne względem ich uprawnia, a nie S. J.. Podkreślić przy tym wypada, że możliwości uznania K. J. i M. J. za byłych właścicieli pozostawionych nieruchomości w rozumieniu ustawy zabużańskiej, nie stoi na przeszkodzie to, że nabycie przez nich prawa rzeczowego nastąpiło dopiero w roku 1940. Artykuł 2 omawianej ustawy, ani żaden inny jej przepis, nie ustanawia bowiem wymogu by własność nieruchomości przypisana była osobie przemieszczającej się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach w konkretnej dacie. Owszem w punkcie 1 art. 2 znajduje się odesłanie do daty 1 września 1939 r., jednakże wyłączenie w kontekście legitymowania się przez właściciela nieruchomości obywatelstwem polskim. Punkt ów, podobnie jak punkt 2 art. 2 reguluje bowiem wyłącznie warunki jakie "właściciel nieruchomości pozostawionych" musi spełniać aby skutecznie ubiegać się o rekompensatę, a nie to w jakich granicach czasowych przynależał mu tytuł własności. Wobec czego – jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - pod pojęciem "właściciela nieruchomości pozostawionych" - zważywszy na ratio legis unormowania - rozumieć natomiast należy osobę, która była właścicielem nieruchomości położonych na tzw. [...] przed wojną rozpoczętą w 1939 r. i zachowała to prawo w momencie jej wybuchu lub która nabyła takie nieruchomości po wybuchu tej wojny, a przed ich pozostawieniem (por. wyroki WSA w Warszawie; z 9 kwietnia 2019 r. I SA/Wa 1996/18, lex nr 2975041; z 10 marca 2020 r. I SA/Wa 1930/19, lex nr 3043478).

Mając zatem na względzie, że w sprawie zainicjowanej w 1990 r. nie można wykluczyć, że M. J. i K. J. należeli do kręgu osób, które po wybuchu wojny, a przed opuszczeniem dawnych [...], nabyli prawa do nieruchomości położonych w [...] i [...] (w drodze dziedziczenia), koniecznym do zakończenia postępowania i wydania na gruncie ustawy zabużańskiej rozstrzygnięcia, uwzględniającego słuszny interes strony, jest zbadanie: czy ww. istotnie zamieszkiwali (bądź jedno z nich) na terenie II Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przedwojennych przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 lit. a do c ustawy zabużańskiej, czy na datę 1 września 1939 r. legitymowali się oni obywatelstwem polskim i czy opuścili te tereny po 6 czerwca 1940 r. Takich jednak ustaleń dotychczas organy nie poczyniły. Przez co stan faktyczny sprawy nie został przez nie ustalony w sposób umożliwiający prawidłowe zastosowanie norm prawa materialnego. Podjęta zatem w takich uwarunkowaniach zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] oceniane być muszą jako wydane w warunkach istotnego naruszenie przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co prowadzi do ich uchylenia.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).

Rozpoznając ponownie sprawę organ wezwie strony do wyjaśnienie, czy K. J. i M. J. zamieszkiwali na terenowych gdzie zlokalizowane są nieruchomości, za pozostawienie których dochodzone jest prawo do rekompensaty, a jeśli tak, wskazanie kiedy je opuścili i czy posiadali w dacie relewantnej w sprawie polskie obywatelstwo polskie. Ponadto o przedłożenie dowodów potwierdzających ww. okoliczności. W zależności zaś od poczynionych na bazie tak poszerzonego materiał dowodowy ustaleń stanu faktycznego podejmie w sprawie rozstrzygniecie, którego treści skład orzekający obecnie nie przesądza, uwzględniające ocenę prawną sformułowaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

-----------------------

1