Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 601/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 38 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia del. WSA Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 334/11 w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2011 r. o sygn. akt II SA/Bk 334/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], działając na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania K. C. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Białegostoku przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Białymstoku z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] o odmowie przyznania zasiłku okresowego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku podkreśliło, że ustalenie stanu faktycznego w sprawach pomocowych może nastąpić tylko w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Rzetelne przeprowadzenie wywiadu wymaga współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, w tym przede wszystkim w celu umożliwienia przeprowadzenia takiego wywiadu, aby na jego podstawie można było ustalić, czy wnioskodawca spełnia ustawowe warunki do przyznania wnioskowanej pomocy. W rozpoznawanej sprawie, mimo kilkakrotnych wizyt we wskazanym przez wnioskodawcę miejscu pobytu oraz dwukrotnym wezwaniu go do określenia miejsca zamieszkania lub pobytu, K. C. nie określił jednoznacznie, gdzie mieszka lub przebywa. Powyższa postawa wnioskującego o pomoc zadecydowała, zdaniem organu, o odmowie przyznania mu pomocy. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 ww. ustawy o pomocy społecznej, który nakazuje osobom i rodzinom korzystającym z pomocy społecznej współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnych sytuacji życiowych, brak takiego współdziałania – stosownie do art. 11 ust. 2 cyt. ustawy – może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższą decyzję K. C. zarzucił organom nieuwzględnienie okoliczności nocowania w piwnicy lub na klatce schodowej oraz nocowania w czasie soboty i niedzieli u wujka (skarżący nie podał jego imienia ani nazwiska), który nie wyraził zgody na przeprowadzenie u niego wywiadu środowiskowego. W obszernej skardze oraz w piśmie z dnia 14 lipca 2011 r. skarżący opisał swoją trudną sytuację materialną, problemy ze sprawą rozwodową i podziałem majątku dorobkowego, skarżąc się również na pracowników socjalnych, którzy – jego zdaniem – źle wykonują swoje obowiązki. Do skargi załączył także zdjęcia, mające świadczyć o tym, że śpi w piwnicy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, rozpoznając sprawę, uznał skargę za nieuzasadnioną. Wyjaśnił, że organy obu instancji wydały swoje decyzje na podstawie przepisów ww. ustawy o pomocy społecznej, której art. 38 stanowi, że zasiłek okresowy przysługuje ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobom spełniającym kryteria wyszczególnione w tymże przepisie. Sąd wskazał także, że zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei z art. 3 ust. 4 oraz art. 4 przedmiotowej ustawy wynika, że potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ponadto, osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Zdaniem Sądu, dla prawidłowego rozpoznania wniosku skarżącego, żądającego pomocy finansowej, niezbędnym było ustalenie jego faktycznej sytuacji rodzinnej i majątkowej, a więc koniecznym było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, bowiem decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy). Ma on na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy). Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe. Sporządzany jest on na urzędowym kwestionariuszu i stanowi formę protokołu, w rozumieniu art. 67 § 2 pkt 2 i 3 kpa, do którego znajdzie zastosowanie art. 68 § 2 kpa. Rola takiego wywiadu w sprawach o udzielnie pomocy jest niezwykle ważna, gdyż stanowi on sposób zbierania informacji o sytuacji rodzinnej i majątkowej osoby, która ubiega się o pomoc społeczną.

Sąd wskazał, że z przepisów art. 107 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz. U. Nr 114, poz. 1220) wynika, że na wywiad środowiskowy składa się szereg czynności organu (wykonywanych przez pracownika socjalnego), a w szczególności przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji (§ 5 ust. 1 rozporządzenia), wykorzystanie dokumentów wskazanych w § 7, a także przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, a w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę. Natomiast z treści § 2 ust. 2 rozporządzenia, nakazującego przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, wynika, że osoba ubiegająca się o pomoc społeczną, a także jej rodzina, w ramach obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym, zobowiązana jest mu okazać wszelkie zajmowane przez siebie pomieszczenia, przy czym obserwacje dokonywane przez pracownika socjalnego w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego (rodzinnego) nie są oględzinami, w rozumieniu art. 85 kpa, a więc nie ma do nich zastosowania reżim określony w art. 79 kpa.

WSA w Białymstoku podkreślił, że specyfika postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej wymaga jednocześnie aktywności ze strony wnioskodawców. Obowiązani są oni do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a przyjęcie biernej postawy stanowić może podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy). Obowiązek współdziałania osoby z organem dotyczy również sporządzania wywiadu środowiskowego (udzielenie organowi niezbędnych informacji, wskazanie, sprecyzowanie potrzeb). W rozpoznawanej sprawie skarżący dwukrotnie był wzywany przez organ (k. 24 i 93) do podania miejsca swego zamieszkania lub pobytu i wskazywał piwnicę lub klatkę schodową bloku przy ulicy [...], w którym mieszka jego była żona w dwupokojowym własnościowym lokalu, wchodzącym w skład dzielonego przed sądem powszechnym majątku dorobkowego byłych małżonków. Skarżący wskazywał także fakt przebywania w soboty i niedziele u bliżej nieokreślonego wujka, który nie życzył sobie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jego lokalu. Z tych względów organ starał się ustalić prawdziwość jego twierdzeń. W tym celu aż 10 – krotnie, o różnych porach dnia, dokonywał kontroli klatki schodowej i piwnicy (w dniu 28 września 2010 r. – k. 19, w dniu 5 października 2010 r. – k. 22, w dniu 12 października 2010 r. – k. 25, w dniu 14 października 2010 r. – k. 26, w dniu 18 października 2010 r. – k. 34, w dniu 21 października 2010 r. – k. 35, w dniu 29 października 2010 r. – k. 39, w dniu 2 listopada 2010 r. – k. 40, w dniu 5 listopada 2010 r. – k. 45 i w dniu 10 listopada 2010 r. – k. 42), stwierdzając jednoznacznie, iż skarżący nie przebywa w wyżej wymienionych miejscach, bowiem nie było tam żadnych oznak, świadczących o jego nocowaniu. Wprawdzie skarżący określił godziny przebywania w piwnicy: "od 22 – 23 i do 7 rano" – niemniej organy pracują w określonych godzinach w porze dziennej, a w tej sprawie nie istniały okoliczności uzasadniające interwencję pracowników socjalnych w godzinach nocnych. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący pracował tylko 10 godzin tygodniowo (tylko przez dwa dni), a zatem gdyby rzeczywiście przebywał w piwnicy lub na klatce schodowej, to organ podczas 10 wizyt zauważyłby ślady bytności skarżącego lub zastał go w miejscu jego rzekomego pobytu. Toteż dwa zdjęcia przedstawione przez skarżącego na okoliczność nocowania w piwnicy – w świetle faktów ustalonych przez organy – w ocenie Sądu, należy uznać za zrobione wyłącznie dla uzyskania korzystnych dla siebie skutków prawnych. Nie są one jednak odzwierciedleniem stanu faktycznego. W takiej sytuacji, nie mogąc ustalić miejsca zamieszkania lub pobytu skarżącego z uwagi na niepodanie przez niego rzeczywistych danych w tym zakresie, organy nie mogły sporządzić wywiadu środowiskowego, będącego podstawą wydania decyzji, i zasadnie odmówiły przyznania wnioskowanej pomocy.

Dlatego też, uznając zarzuty skarżącego za nieuzasadnione, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, stosując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę, informując jednocześnie, że nie jest właściwy do rozpoznawania skarg na pracę wykonywaną przez pracowników administracji państwowej, gdyż te nie należą do spraw wymienionych w art. 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie ma również kompetencji do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania skargowego w trybie przepisów Działu VIII kpa.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył K. C., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672 ze zm.), w tym § 2 ust. 3 tegoż rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz. U. Nr 114, poz. 1220) w sytuacji, gdy na datę wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, tj. w dniu [...] grudnia 2010 r., obowiązywało już ww. rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r., które utraciło moc z dniem 2 lutego 2011 r. na podstawie art. 10 ustawy z dnia 10 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 842), natomiast na datę wydania decyzji przez organ II instancji obowiązywało już nowe rozporządzenie MPiPS z dnia 25 stycznia 2011 r.; art. 4 i art. 11 ust. 2 ww. ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezasadnym, bo przedwczesnym zaaprobowaniu stanowiska organów administracji co do braku po stronie skarżącego wymaganego tymi przepisami współdziałania z pracownikami socjalnymi (uzasadniającego odmowę przyznania świadczeń z pomocy społecznej); art. 38 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu za prawidłowe decyzji administracyjnych o odmowie przyznania K. C. zasiłku okresowego.

Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autor skargi kasacyjnej postawił zarzut naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 80 i art. 77 § 1 kpa, poprzez ich niezastosowanie w sytuacji uchybienia przez organ II instancji regułom swobodnej oceny dowodów, zwłaszcza w zakresie ustaleń, czy skarżący podał organowi rzeczywiste dane co do swego miejsca pobytu i czy było obiektywnie możliwe przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego w warunkach, jakich żyje oraz zignorowanie faktu nieprzeprowadzenia przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego w porze godzinowej, wskazanej przez skarżącego jako czas jego stałego przebywania (nocowania) w piwnicy blokowej; art. 141 § 4 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez wadliwe umotywowanie zaskarżonego wyroku, przejawiające się w zaniechaniu wyjaśnienia, dlaczego niemożliwym było przeprowadzenie przez pracowników socjalnych wywiadu środowiskowego w godzinach nocnych lub wczesnoporannych, a także niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w oparciu o całokształt materiału dowodowego; art. 106 § 3 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego niezastosowanie, polegające na zaniechaniu przez Sąd zwrócenia się do MOPR w Białymstoku o informację dotyczącą uprzednio skutecznie zrealizowanego wywiadu środowiskowego w piwnicy bloku przy ul. [...], z ewentualnym wnioskiem o przekazanie także protokołu z tego wywiadu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, co sprawia, że nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedstawione w podstawach kasacyjnych zarzuty dotyczą zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, gdyż tylko w przypadku prawidłowo przeprowadzonego postępowania przez Sąd I instancji, możliwe było wydanie zaskarżonego wyroku.

Zarzuty podniesione w tym zakresie dotyczą zarówno wadliwości uzasadniania wyroku Sądu I instancji, jak i samego rozstrzygnięcia, bowiem autor skargi kasacyjnej twierdzi, że skarga winna zostać uwzględniona z przyczyn proceduralnych z uwagi na naruszenie art. 80 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), gdyż organ II instancji uchybił regułom swobodnej oceny dowodów na kanwie zgromadzonego materiału dowodowego, zwłaszcza w zakresie ustaleń, czy skarżący podał organowi rzeczywiste dane co do swego miejsca pobytu i czy było obiektywnie możliwe przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego w warunkach, jakich żyje oraz zignorowanie faktu nieprzeprowadzenia przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego w porze godzinowej, wskazanej przez skarżącego jako czas jego stałego przebywania (nocowania) w piwnicy blokowej, przy jednoczesnym braku umotywowania, dlaczego niemożliwym było przeprowadzenie przez pracowników socjalnych wywiadu środowiskowego w godzinach nocnych lub wczesnoporannych i niewyjaśnienie w trybie art. 106 § 3 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi warunków, w jakich żyje skarżący, w oparciu o ustalenia wcześniej skutecznie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w piwnicy bloku przy ul. [...].

W związku z tak sformułowanymi zarzutami, należy wyjaśnić, że naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale jedynie w przypadku, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), co oznacza, że na stronie skarżącej ciąży obowiązek wykazania, że gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia procedury, to wyrok, jaki by zapadł, byłby zupełnie odmiennej treści. Tymczasem autor skargi kasacyjnej nie wykazał takiej zależności ani w samych podstawach kasacyjnych, ani w ich uzasadnieniu. Niewykazanie rzeczonej zależności wynika jednak z faktu, że Sąd I instancji w pełni zasadnie uznał, iż wydane w sprawie decyzje są zgodne z prawem, a przedstawione w motywach zaskarżonego wyroku przepisy prawa, jak również ich prawidłowa wykładnia i zastosowanie, nie dają podstaw ani do kwestionowania samego rozstrzygnięcia, jak i jego uzasadnienia, które odpowiada treści art. 141 § 4 ww. ustawy – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przepis art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności, wyrażonej w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Organy pomocy społecznej są zobowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie ów brak współdziałania strony skarżącej z pracownikiem socjalnym sprawił, że zasiłek okresowy nie został przyznany. Nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że w sprawie istniały podstawy do odmiennej oceny materiału dowodowego, i że organ administracji zaniechał ustalenia, czy miejsce, które podał skarżący, jest faktycznie miejscem jego zamieszkiwania. Obowiązek współdziałania osoby z organem dotyczy również przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (udzielenie organowi niezbędnych informacji, wskazanie, sprecyzowanie potrzeb). Ze sprawy wynika, że skarżący dwukrotnie był wzywany przez organ do podania miejsca swego zamieszkania lub pobytu i wskazywał piwnicę lub klatkę schodową bloku przy ulicy [...], w którym mieszka jego była żona, jako miejsce, w którym wywiad środowiskowy miałby zostać przeprowadzony. Skarżący wskazywał również na fakt przebywania w soboty i niedziele u wujka, którego personaliów i adresu jednak nie podał, gdyż ten – jak wyjaśnił – nie życzył sobie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jego lokalu. Okoliczności te wskazują, że organ czynił starania, celem ustalenia prawdziwości twierdzeń strony. W tym celu aż 10 – krotnie, o różnych porach dnia, dokonywał kontroli klatki schodowej i piwnicy, stwierdzając, że skarżący nie przebywa we wskazanym miejscu, bowiem nie było tam żadnych oznak jego bytności. Nie można wobec tego uznać, że strona we właściwy sposób współdziałała z organem w celu ustalenia jej sytuacji życiowej. Istotne jest, że w trakcie prowadzonego postępowania skarżący pracował tylko 10 godzin tygodniowo, co dodatkowo wzmacnia stanowisko organu o braku z jego strony chęci do współdziałania. Skoro bowiem czas pracy nie ograniczał możliwości skarżącego do ujawnienia warunków, w jakich żyje, w miejscu, które wskazał, to nie sposób uznać, by organ pomocy społecznej w takiej sytuacji miał przeprowadzać wywiad środowiskowy w godzinach nocnych lub wczesnoporannych (skarżący określił godziny przebywania w piwnicy od 22 – 23 i do 7). Co więcej, gdyby skarżący istotnie przebywał w piwnicy lub na klatce schodowej, to organ podczas 10 wizyt zauważyłby ślady jego przebywania lub zastał go we wskazanym miejscu. Tymczasem tak się nie stało i to bynajmniej nie z winy organu. Osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia z pomocy społecznej jest zobowiązana do współdziałania z organem, a jeśli tego nie czyni, to musi to mieć wpływ na podejmowaną w jej sprawie decyzję. Jednocześnie ze sprawy nie wynika, by wcześniej organ pomocy społecznej przeprowadził we wskazanym przez stronę miejscu wywiad środowiskowy, tym samym trudno uznać, że Sąd I instancji uchybił treści art. 106 § 3 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd ten właściwie ocenił, że podane przez skarżącego miejsce zamieszkiwania jest tylko jego rzekomym miejscem pobytu, natomiast zdjęcia przedstawione przez skarżącego na okoliczność nocowania w piwnicy zrobione zostały wyłącznie dla uzyskania korzystnej decyzji. Jednak nie mogą one stanowić miarodajnych dowodów w sprawie, gdyż nie potwierdzają w tym zakresie jej stanu faktycznego. W takiej sytuacji niemożność ustalenia miejsca zamieszkiwania lub pobytu skarżącego z uwagi na niepodanie przez niego rzeczywistych danych w tym zakresie udaremniła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, będącego podstawą wydania decyzji.

Stosownie do treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu, jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Sąd w zaskarżonym wyroku w pełni zasadnie wywiódł, że uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa podjęcia współdziałania z organem, poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zobowiązuje organ do negatywnego załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2008 r. o sygn. akt I OSK1424/07, niepubl.). W takim przypadku nie może więc być mowy o naruszeniu art. 38 ust. 1 przedmiotowej ustawy, wszak przepis ten nie mógł stanowić podstawy pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.

Rację ma autor skargi kasacyjnej, twierdząc, że Sąd I instancji przy rozpoznaniu sprawy błędnie posłużył się tekstem nieobowiązującego już rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz. U. Nr 114, poz. 1220), jednak uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, bowiem zarówno ten akt prawny, jak i rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672 ze zm.), a także rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138) oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 7, poz. 12) w kwestii wywiadu środowiskowego niezmiennie posługują się wskazaniem, że wywiad ten przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Zatem niewłaściwe przywołanie podstawy prawnej nie ma wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia, zważywszy że podstawa prawna w tym względzie istnieje, a jej brzmienie w zakresie będącym przedmiotem zainteresowania jest tożsame z zastosowanym w sprawie.

Należy także wyjaśnić stronie skarżącej, że właściwym do przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, świadczonej z urzędu, jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (art. 209, art. 210, art. 250, art. 258 § 2 pkt 8 i § 3 oraz art. 259 i art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2007 r. o sygn. akt I GSK 144/07, LEX nr 365811). Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik winien złożyć Sądowi I instancji stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.