Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2470/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1 pkt 1 i § 2, art. 107 § 2 pkt 1 i 4
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 11 ust. 1, 1a i 2, art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 498
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran (sprawozdawca), sędzia WSA Beata Sobocha, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od lutego do czerwca 2016 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, D. Sp. z o. o. (dale jako: "spółka") złożyła deklaracje DEK-I-0 za okres od lutego do czerwca 2016 r., jednak nie dokonała wpłat należnych zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON. Powyższe zobowiązania zostały objęte tytułami wykonawczymi Prezesa Zarządu PFRON (dalej jako: "organ pierwszej instancji", "Prezes"):

- z dnia 28 października 2016 r. nr [...];

- z dnia 31 października 2016 r. nr [...].

Zawiadomieniem z dnia 18 listopada 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. zawiadomił o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Wskazał, że istnieje prawdopodobieństwo braku uzyskania kwoty przekraczającej koszty i wydatki egzekucyjne w wyniku postępowania prowadzonego wobec majątku spółki.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. Prezes Zarządu PFRON wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności K.K. (dalej jako: "skarżący", "strona") jako prezesa zarządu solidarnie ze spółką za zaległości D. Sp. z o. o. z tytułu wpłat na PFRON za okres luty-czerwiec 2016 roku.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Prezes Zarządu PFRON orzekł o odpowiedzialności K.K. jako prezesa zarządu solidarnie ze spółką za zaległości tej spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres luty-czerwiec 2016 w kwocie głównej w wysokości 14.591 zł oraz w odsetkach w wysokości 1.463 zł naliczonych na dzień wydania decyzji.

Od ww. decyzji K.K. wniósł odwołanie, zaskarżając decyzję w całości oraz zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 116 § 1 i 2, art. 120, art. 121 § 1, art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej także "ordynacja podatkowa") poprzez prowadzenie postępowania z pominięciem podstawowych zasad postępowania podatkowego, niepodjęcie działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, nierozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Nadto, zdaniem skarżącego, organ winien był przeanalizować sytuację finansową spółki w kontekście ewentualnej odpowiedzialności strony;

2. sprzeczność ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, wynikającego z przyjęcia, iż strona ponosi odpowiedzialność w trybie art. 116 ordynacji podatkowej i odpowiada solidarnie ze spółką za jej zobowiązania.

Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i zwolnienie strony z odpowiedzialności za zaległości spółki oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej jako: "organ odwoławczy", "minister") utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji minister wskazał, że do odpowiedzialności strony w przedmiotowej sprawie, jak prawidłowo ustalił organ pierwszej instancji, znajduje zastosowanie art 116 ordynacji podatkowej. Minister ustalił w oparciu o treść Uchwały nr [...] Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki z dnia 16 września 2002 r. oraz Informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców KRS nr [...] że od dnia 16 września 2002 r. K.K. pełni funkcję prezesa zarządu w spółce. Zobowiązanie spółki za okres luty-czerwiec 2016 r. powstało w ww. czasie, wobec czego pierwsza pozytywna przesłanka odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki została spełniona.

Organ odwoławczy wskazał, że druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności członka zarządu spółki - bezskuteczność egzekucji przeciwko samej spółce – została również spełniona w niniejszej sprawie. Wynika ona – wskazał minister - z Zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia 18 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie nieprzystąpienia do egzekucji przedmiotowych zobowiązań z majątku spółki.

W odniesieniu do właściwego czasu dla złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, minister wskazał, że spółka posiadała szereg nieuiszczonych zobowiązań wobec PFRON za 2016 r., zaś pierwszym z nich jest zobowiązanie za luty 2016 r., wymagalne od dnia 20 marca 2016 roku. Wobec jego nieuiszczenia – stwierdził minister - wniosek o ogłoszenie upadłości, zgodnie z powołanymi w decyzji przepisami, powinien zostać przez skarżącego złożony do 19 maja 2016 roku. Wniosek w tym terminie nie został złożony; strona w ogóle nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 116 § 2 ordynacji podatkowej, odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Zatem odpowiedzialność odwołującego za ww. zobowiązanie spółki jest bezsporna.

Odnosząc się do wyjaśnień odwołującego, że brak dokonania wpłat na PFRON (oraz złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki) był podyktowany intencją utrzymania spółki na rynku, minister podzielił pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, że odwołujący - jako prezes zarządu - ponosi odpowiedzialność za zaniechanie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy spółka zaprzestaje regulowania wymagalnych zobowiązań. Zaniechanie podjęcia odpowiednich działań wynikających z istoty pełnionej funkcji zarządczej nie może prowadzić do zwolnienia z odpowiedzialności opartej o art. 116 ordynacji podatkowej. Zdaniem ministra byłoby to oczywiście niesprawiedliwe wobec innych podatników, którzy dokładają starań, aby sprawowaną funkcję pełnić zgodnie z prawem i wypełniać nałożone na nich obowiązki (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3178/17). Minister wskazał, że w przedmiotowej sprawie, obowiązek odprowadzania składek na PFRON powstał z mocy prawa. W okresie sprawowania przez skarżącego funkcji prezesa zarządu w spółce zaległości wobec PFRON stopniowo narastały, począwszy od należności za luty 2016 roku. Narastające zadłużenie spółki i trwałe zaprzestanie płacenia należności publicznoprawnych były wiadome stronie. Stan niewypłacalności jest stanem istniejącym obiektywnie i nie wymaga ustalania przyczyn, dla których dłużnik nie wykonuje ciążących na nim zobowiązań. W szczególności, niewypłacalność zaistnieć może również wówczas, gdy dłużnik zaniecha wykonania zobowiązań kierując się chęcią podjęcia gospodarczego ryzyka.

Minister podniósł również, że w przedmiotowej sprawie nie można stwierdzić braku winy w braku złożenia stosownego wniosku po stronie skarżącego, ponieważ miał on wpływ na podejmowane przez spółkę działania, w tym zmierzające do zaspokojenia przez nią zobowiązań wobec PFRON, ewentualnie do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Ponadto minister wskazał, że jedną z przesłanek egzoneracyjnych, uwalniających członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości spółki jest wykazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Organ odwoławczy zaznaczył, że w toku niniejszego postępowania strona nie wskazała mienia wpółki.

Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących niepodjęcia działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i braku rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący minister wskazał, że są one bezzasadne.

Pismem z dnia 5 listopada 2020 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję organu odwoławczego. Decyzja została zaskarżona w całości i zarzucono jej:

1. naruszenie przepisów postępowania:

- art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 2056 ze zm., dalej także "K.p.a.") poprzez niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 116 § 1, 2 i 4 ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że skarżącego obciąża obowiązek spłacenia zadłużenia spółki, przy czym nie było podstaw do stwierdzenia, że spółka jest niewypłacalna i tym samym odpowiedzialności solidarnej prezesa zarządu ze spółką za zaległości D. Sp. z o. o., poprzez błędną interpretację stanu faktycznego wynikającego z dowodów złożonych przez skarżącego;

- art. 122 i art. 187 § 1 ordynacji podatkowej poprzez niepodjęcie wszelkich działań mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w zakresie przyczyn powstania zaległości spółki wobec PFRON, poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów podatkowych, mający wyłącznie na celu osiągnięcie założonego celu poprzez ustalenie, że skarżący był odpowiedzialny za niepłacenie należnych składek na rzecz PFRON;

- art. 187 § 1 w zw. z art. 197 § 1 ordynacji podatkowej poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu księgowości i finansów w celu zbadania faktycznej sytuacji finansowej spółki w kontekście ewentualnej odpowiedzialności strony;

- art. 191 ordynacji podatkowej poprzez rozstrzygnięcie sprawy w sposób wykraczający poza swobodną ocenę dowodów poprzez wyprowadzenie niepoprawnych wniosków na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, co spowodowało, że w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją zasada swobodnej oceny dowodów przekształciła się w dowolną;

- art. 199a § 1 ordynacji podatkowej poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy dotyczących statusu skarżącego i funkcji wykonywanej przez niego jako prezesa zarządu spółki opierając się wyłącznie na literalnym brzmieniu art. 116 ordynacji podatkowej;

- art. 210 § 4 ordynacji podatkowej z uwagi na istotne uchybienia uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tj. niewskazanie chwili powstania niewypłacalności spółki, niewskazanie argumentów, które świadczyłyby o obowiązku zapłaty przez skarżącego zaległości spółki;

- art. 115 § 1 ordynacji podatkowej przez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki,

- art. 371 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm., dalej także "K.c.") w zw. z art. 91 ordynacji podatkowej przez niezastosowanie tego przepisu i błędne ustalenie, że za zobowiązania spółki wobec PFRON odpowiada solidarnie skarżący podczas, gdy zobowiązania te odpowiedzialna jest wyłącznie spółka.

Mając powyższe zarzuty na względzie strona wniosła:

1) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o braku odpowiedzialności K.K. jako prezesa zarządu solidarnie ze spółką za zaległości D. Sp. z o. o. z tytułu wpłat na PFRON za okres luty-czerwiec 2016 r., w kwocie głównej w wysokości 14.591 zł oraz w odsetkach w wysokości 1.463 zł, naliczonych na dzień wydania decyzji,

2) ewentualnie, na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji,

3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę minister wniósł o jej odrzucenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "ppsa") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy również wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zgodnie z treścią art. 15zzs4 ust. 2 tej ustawy, w brzmieniu z daty rozpoznania sprawy, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Natomiast w myśl ust. 3 ww. art. 15zzs4 przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Zarządzenie w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy, zostało wydane w niniejszej sprawie 17 maja 2021 roku (zarządzenie k. 38 akt postępowania sądowego).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji organu odwoławczego we wskazanych wyżej granicach, sąd doszedł do przekonania, że decyzja ta odpowiada prawu, zaś skarga jest niezasadna.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest orzeczenie o odpowiedzialności skarżącego, jako członka zarządu spółki D. spółka z o.o. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od lutego do czerwca 2016 roku.

W sprawie niniejszej ma zastosowanie przepis art. 116 ordynacji podatkowej, z tym, że w jego brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 roku. Przepis art. 116 § 1 pkt 1) ordynacji podatkowej stanowił, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. poz. 978) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy.

Natomiast zgodnie z treścią art. 116 § 2 ordynacji podatkowej, odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Odpowiedzialność członka zarządu za odsetki od zaległości podatkowych i koszty egzekucyjne wynika z art. 107 § 2 pkt 1 i 4 ordynacji podatkowej.

Z treści powołanych przepisów, jak zgodnie podnosi się w literaturze i orzecznictwie sądów administracyjnych, wynika, że organy podatkowe zobowiązane są do wykazania przesłanek pozytywnych odpowiedzialności członka zarządu. Te przesłanki, w ocenie sądu – jak wskazano w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego zostały wykazane w toku postępowania w niniejszej sprawie.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że skarżący pełnił funkcję członka (prezesa) zarządu spółki, w czasie, gdy upływał termin płatności przedmiotowych wpłat na PFRON. Termin płatności wymienionych w decyzji należności upływał bowiem 20 dnia każdego miesiąca, od marca do lipca 2016 roku.

Ze znajdującej się w aktach sprawy informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców (KRS [...]), wynika, że skarżący został ujawniony w tym rejestrze – jako prezes zarządu spółki – 23 grudnia 2002 roku i figurował w nim co najmniej do 7 lipca 2020 roku, tj. daty aktualności wydruku ww. informacji z KRS (odpis pełny k. 90 akt administracyjnych). Data faktycznego powołania skarżącego w skład zarządu spółki wynika protokołu notarialnego (Rep. A nr [...]) Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki D. sp. z o.o. z siedzibą w N. z 16 września 2002 roku. W tej dacie skarżący został powołany w skład zarządu ww. spółki na funkcję prezesa zarządu – zgodnie z uchwałą nr [...] (protokół notarialny k. 20 akt administracyjnych). Zaznaczyć należy, że w toku postępowania w sprawie, na żadnym jej etapie, skarżący nie kwestionował faktu pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki w dacie wymagalności należności będących przedmiotem postępowania.

W ocenie sądu, w toku postępowania spełniona została także druga z pozytywnych przesłanek odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o., o której mowa w art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, tj. bezskuteczność egzekucji.

Bezskuteczność egzekucji w całości lub w części, o której mowa w art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, oznacza stan, gdy wierzyciel podatkowy nie uzyskał zaspokojenia mimo przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Może być ona stwierdzona każdym prawnie dopuszczalnym dowodem i świadczyć o niej może również brak skuteczności czynności egzekucyjnych dokonanych w toku innego postępowania egzekucyjnego (uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2008 r. sygn. akt II FPS 6/08; ONSAiWSA 2009/2/19, CBOSA). Może ona wynikać po prostu z szeregu nieskutecznych czynności egzekucyjnych.

Zdaniem sądu, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, bezskuteczność egzekucji znajduje potwierdzenie w zawiadomieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z [...] listopada 2016 roku. W piśmie tym zostało wskazane, że istnieje prawdopodobieństwo, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty i wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny wyjaśnił też, że w wyniku przeprowadzonej analizy stwierdzono, że kwota zaległości objęta postępowaniem egzekucyjnym w znacznym stopniu przewyższa wartość majątku dłużnika (zawiadomienie k. 38 akt administracyjnych).

Przesłanka bezskuteczności egzekucji znajduje dodatkowo potwierdzenie w piśmie organu egzekucyjnego z 15 grudnia 2016 roku. Wskazano w nim m. in., że wobec spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne z wniosku kilku wierzycieli, wobec których spółka posiada znaczne zadłużenie. Z otrzymanych przez organ egzekucyjny informacji wynika, że wiele spośród stosowanych przez niego środków egzekucyjnych, okazało się nieskutecznymi. W piśmie poinformowano również, że zaległości objęte postępowaniem egzekucyjnym w znacznym stopniu przewyższają majątek dłużnika (pismo k. 41 akt administracyjnych).

Tym samym - zdaniem sądu - organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do spełnienia dwóch pozytywnych przesłanek pozwalających na wydanie orzeczenia w przedmiocie odpowiedzialności skarżącego.

Z okoliczności niniejszej sprawy i zgormadzonego w niej materiału dowodowego wynika również, że skarżący nie wykazał żadnej z przesłanek egzoneracyjnych, o których mowa w art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, jak prawidłowo wskazał minister.

W ocenie sądu, nieprawidłowe jest jednak stanowisko organu odwoławczego, w którym uznał on, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki powinien zostać złożony do 19 maja 2016 roku.

Wskazać należy, że definiowanie właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości powinno zostać oparte o przepisy ustawy dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 roku. Zgodnie z treścią art. 10 prawa upadłościowego, upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny. Z kolei zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 i art. 11 ust. 1a prawa upadłościowego, dłużnik jest niewypłacalny jeśli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Z kolei z art. 11 ust. 2 prawa upadłościowego wynika, że dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Jak stanowi natomiast przepis art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego, dłużnik jest obowiązany nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnik jest osobą prawną lub inną jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1 spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 2 prawa upadłościowego).

W sprawie niniejszej minister uznał, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki winien być złożony 19 maja 2016 roku. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, organ odwoławczy ustalenie takie powiązał z brakiem zapłaty należności na rzecz PFRON za luty 2016 roku, jako pierwszej z szeregu nieuiszczonych zaległości. Wobec wyjaśnienia w decyzji takiego stanowiska organu odwoławczego niezasadny jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 210 § 4 ordynacji podatkowej z uwagi na niewskazanie chwili powstania niewypłacalności spółki. Ta "chwila" została przez organ ustalona, lecz w sposób nieprawidłowy, o czym będzie mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

Sąd nie zgadza się z ministrem, że brak zapłaty jednej należności może stanowić podstawę do uznania dłużnika za niewypłacalnego. Ze stanowiskiem tym szczególnie nie sposób zgodzić się w okolicznościach sprawy niniejszej, w sytuacji gdy pierwsze z nieuregulowanych zobowiązań na rzecz PFRON (za luty 2016 roku) wynosiło niewiele ponad 3 000 zł (łącznie z odsetkami). Z tego powodu, nie mają znaczenia w niniejszej sprawie wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego powołane przez ministra na stronie czwartej decyzji. Przykładowo w wyroku w sprawie II FSK 3737/14 jest mowa o znacznej wierzytelności, a w sprawie II FSK 3005/16 – o wielomilionowych zobowiązaniach o charakterze publicznoprawnym.

Sąd przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku tutejszego sądu z 26 listopada 2020 roku w sprawie sygn. akt III SA/Wa 2755/19. Zdaniem sądu brak zapłaty jednej należności nie może stanowić podstawy do uznania dłużnika za niewypłacalnego, gdyż w art. 11 ust. 1 ustawy prawa upadłościowego ustawodawca posługuje się liczbą mnogą – "wymagalnych zobowiązań pieniężnych" – zarówno w brzmieniu tego przepisu obowiązującym do 31 grudnia 2015 roku, jak i od 1 stycznia 2016 roku. Jednocześnie NSA w wyroku z 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2839/12, odnosząc się do twierdzenia, że w sytuacji, gdy istnieje tylko jeden wierzyciel, upadłości nie ogłasza się, wskazał, że z art. 11 ust. p.u.n., nie da się takiego twierdzenia wywieść. Przepis ten stanowi, że dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Liczba mnoga może być odnoszona do niewykonywanych zobowiązań, a nie do ilości wierzycieli. Pogląd ten wyrażony na gruncie prawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 roku, jest – z daniem sądu – aktualny również w stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie niniejszej.

Zatem – zdaniem sądu – należy przyjąć, że dłużnik jest niewypłacalny jeżeli nie ureguluje drugiego w kolejności zobowiązania. W ocenie sądu właściwy czas na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości należy więc wiązać z brakiem zapłaty drugiej z kolei należności z tytułu wpłat na PFRON. W okolicznościach niniejszej sprawy jest to należność za marzec 2016 roku – płatna do 20 kwietnia 2016 roku. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki winien zostać złożony do 19 maja 2016 roku. Nie wyjaśnił jednak w jaki sposób ta data została prze niego ustalona. Niewątpliwie jednak w takim swoim ustaleniu pominął treść art. 11 ust. 1a prawa upadłościowego. Zgodnie z jego treścią domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Mając zatem na uwadze wyżej 20 kwietnia 2016 roku jako datę braku zapłaty drugiego z kolei zobowiązania, przyjąć należy, że zarządzana przez skarżącego spółka utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań 21 lipca 2016 roku. Zatem w tej dacie – w ocenie sądu – spełniła się przesłanka niewypłacalności spółki (będąca podstawą ogłoszenia jej upadłości) wskazana w treści art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego.

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Mając na uwadze wskazane wcześniej okoliczności, wniosek o ogłoszenie upadłości spółki D. sp. z o.o. powinien być zgłoszony 20 sierpnia 2016 roku (a nie 19 maja 2016 roku – jak to wskazano w decyzji).

W ocenie sądu, wskazane wyżej błędne ustalenie daty niewypłacalności spółki nie ma jednak wpływu na wynik postępowania w sprawie. Powyższe ustalenie sądu nie zmienia okoliczności, że skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości. W tym zakresie ustalenia organów są – co do zasady prawidłowe. Jednakże nie znajduje oparcia w materiale dowodowym stwierdzenie ministra, że "(...) odwołujący również w późniejszym czasie w ogóle nie złożył takiego wniosku" (chodzi o wniosek o ogłoszenie upadłości). Jak bowiem wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w okresie późniejszym. Z adnotacji w Rubryce 5 Działu 6 KRS spółki wynika, że upadłość została ogłoszona postanowieniem Sądu Rejonowego w R. Wydział [...] Gospodarczy Sekcja ds. Restrukturyzacyjnych i Upadłościowych z [...] marca 2018 roku ([...]). Natomiast ze znajdującej się w katach sprawy kopii ww. postanowienia, wynika, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony przez wierzyciela spółki – Gminę N.

Raz jeszcze należy podkreślić, że powyższe uchybienia nie mają wpływu na wynik postępowania w sprawie. Jak to zostało bowiem wyjaśnione we wcześniejszej części uzasadnienia, wniosek o ogłoszenie upadłości spółki powinien zostać złożony 20 sierpnia 2016 roku. Jedynie uzupełniająco należy wskazać, że poza zaległościami z tytułu wpłat na PFRON, po stronie spółki istniały liczne zaległości podatkowe na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., ujawnione w Dziale 4 KRS spółki (k. 83v-87v akt administracyjnych). Podkreślić należy, że pierwsza ujawniona egzekucja w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez ww. organ została wszczęta już w maju 2009 roku, zaś kolejne (w oparciu o następne tytuły wykonawcze) były wszczynane w kolejnych okresach.

W świetle powyższego, niezasadny jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 116 ordynacji podatkowej. Podnosząc go skarżący stanął na stanowisku, że nie było podstaw do stwierdzenia, że spółka jest niewypłacalna. Okoliczności przedstawione we wcześniejszej części uzasadnienia dowodzą tezy przeciwnej.

Wskazać również należy, że wobec spełnienia przesłanki ogłoszenia upadłości wynikającej z treści art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego, nie ma podstaw do badania wystąpienia drugiej przesłanki upadłościowej, tj. sytuacji, w której zobowiązania dłużnika przekraczają wartość jego majątku. Wymienione w przepisach art. 11 prawa upadłościowego przesłanki zgłoszenia wniosku o upadłość, mają charakter alternatywny i równorzędny i dlatego zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości przedsiębiorców. Skoro zatem w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka utraty zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, nie było konieczności wykazania zaistnienia drugiej przesłanki (z art. 11 ust. 2 prawa upadłościowego) – nadwyżki zobowiązań spółki nad wartością jej majątku, przez okres przekraczający 24 miesiące.

Z uwagi na powyższe nie są zasadne podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, odnoszące się np. do nieprzeprowadzenia wnioskowanego przez skarżącego wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu księgowości i finansów. Ten wniosek dowody ma związek ze stanowiskiem skarżącego, który wskazywał na sytuację finansową spółki. Zatem skarżący usiłował wykazać, że nie istniała druga – ze wskazanych w prawie upadłościowym – przesłanek ogłoszenia upadłości. Raz jeszcze należy podkreślić, że w sytuacji wystąpienia przesłanki niewypłacalności z art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego, zbędne jest wystąpienie drugiej z nich (o której mowa w art. 11 ust. 2 prawa upadłościowego).

Zarazem wystąpienie choćby jednej z przesłanek niewypłacalności spółki obligowało skarżącego do wystąpienia do sądu z wnioskiem o ogłoszenie jej upadłości. Jak to już zostało wyjaśnione – z wnioskiem takim skarżący nie wstąpił we właściwym czasie. Okoliczności sprawy nie pozwalają uznać, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki nastąpiło bez jego winy.

Sąd wyjaśnia, że brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 265/10).

Sąd przyjmuje za własny wyrażany w orzecznictwie pogląd, że członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki jedynie wtedy, gdy wykaże, że nie przewidywał i nie mógł w żaden sposób z przyczyn obiektywnych - przewidzieć, że zaistniała w spółce sytuacja finansowa wymagała zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego w celu zapewnienia ochrony interesów jej wierzycieli przed niewypłacalnością. Profesjonalizm wymagany od członka zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność, pozwala na przyjęcie, że jest on obowiązany kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, że jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie. (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 listopada 2020 roku w sprawie sygn. akt III SA/Wa 57/20).

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący wyjaśnił, że w swoich działaniach kierował się tym, aby spółka funkcjonowała na rynku jak najdłużej, m. in. zaciągają pożyczki i kredytu, pomimo licznych zobowiązań spółki. W odniesieniu do tej argumentacji za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu należy wskazać, że subiektywne przekonanie członka zarządu, że mimo niepłacenia długów spółce uda się jeszcze poprawić kondycję, a więc przekonanie, że niespłacanie długów jest spowodowane przejściowymi trudnościami, nie ma znaczenia dla oceny przesłanki egzoneracyjnej członka zarządu od odpowiedzialności, jeżeli nie jest poparte obiektywnymi faktami uzasadniającymi ocenę, że spółka rzeczywiście miała szanse, w możliwym do przewidzenia, krótkim czasie, uzyskać środki na spłatę długów, co uzasadniałoby wstrzymanie się z wnioskiem o upadłość (por. wyrok z 18 grudnia 2019 roku, sygn. akt I SA/Po 470/19).

W sprawie niniejszej nie zaistniała przesłanka egzoneracyjna z art. 116 § 1 pkt 2) ordynacji podatkowej. W toku postępowania w sprawie skarżący nie powoływał się na istnienie aktualnie mienia spółki, z którego możliwe byłoby zaspokojenie zaległości podatkowej spółki w znacznej części.

Podsumowując powyższe, należy wskazać, że w odniesieniu do skarżącego spełnione zostały wszystkie przesłanki z art. 116 ordynacji podatkowej, pozwalające na przypisanie mu odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres luty – czerwiec 2016 roku.

Odnosząc się do pozostałych zgłoszonych w skardze zarzutów, należy wskazać, że przepis art. 115 § 1 ordynacji podatkowej nie mógł zostać naruszony przez organ odwoławczy, bowiem przepis ten – dotyczący odpowiedzialności wspólnika spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariuszs spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej – nie ma zastosowania w sprawie niniejszej. Skarżący odpowiada bowiem jako członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

W sprawie nie naruszono również przepisu art. 371 kodeksu cywilnego w zw. z art. 91 ordynacji podatkowej. Skarżący – z nieznanych przyczyn wywodzi z treści tych przepisów, nie ponosi odpowiedzialności solidarnej wraz ze spółką. Tymczasem solidarna odpowiedzialność skarżącego wynika wprost z treści art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, zaś wskazane w tym przepisie przesłanki zostały w spełnione.

Zdaniem sądu, bezzasadne są również postawione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania ( art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ordynacji podatkowej). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla jej rozpoznania. Błędy popełnione przez organ odwoławczy przy jego ocenie nie mają wpływu na wynik sprawy, o czym była mowa we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia.

Mając na uwadze powyższe, skarga – jako niezasadna – podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa – o czym sąd orzekł w sentencji wyroku.

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.