Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 85/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty Powiatu O. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem O. a Miastem K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków w związku z umieszczeniem małoletniego N.M. w instytucjonalnej pieczy zastępczej postanawia: wskazać Miasto K. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

W dniu 5 października 2020 r. pracownik socjalny Ośrodka Pomocy Społecznej w C., poinformował, że A. i A.M. wraz z dzieckiem, N., aktualnie przebywają w C. Jako adres ich zamieszkania podano hostel usytuowany w C., gdzie rodzina miała wynajmować pokój przez ok. 3 tygodnie.

W wyniku współpracy służb społecznych, ustalono, że rodzina przeprowadziła się do K. i przebywa przy ul. [...], zatem pismem z dnia 20 października 2020 r. przekazano postanowienie Sądu Rejonowego w O. sygn. akt [...] z dnia [...].09.2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w celu jego wykonania.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. pismem 15 grudnia 2020 r. poinformował Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w O., że 5 listopada 2020 r. A. i A.M. wraz z synem, N., zgłosili się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w celu uzyskania wsparcia i pomocy, dotyczącej ich nowonarodzonej córki, A., nadal przebywającej w Zespole Szpitali Miejskich w C. W piśmie zawarto ponadto informację, że według stanu na dzień 13 listopada 2020 r. rodzina nie przebywa przy ul. [...] i nie jest znany jej obecny adres pobytu. Poza powyższym wskazano również, [pic]że dnia 4 grudnia 2020 r. funkcjonariusz Komendy Miejskiej Policji w K. poinformował, że cyt. "pani A.M. może przebywać pod adresem [...], ul. [...]. [pic](dowód: pismo Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. znak MOPSDPR.025.312.2020.AO z dnia 04.12.2020 r. - w załączeniu).

Pismem z dnia 16 grudnia 2020 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w T., nawiązując do powyższej korespondencji, [pic]poinformował, że na wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., dnia 27 listopada 2020 r., jego pracownicy udali się pod adres zamieszkania rodziny, tj. [...]. W miejscu zamieszkania rodziny nikogo nie zastano, [pic]a z informacji pozyskanych od jej sąsiadów, ustalono, że pod wskazanym adresem od dłuższego czasu nikt nie przebywa. A.M. zastano w domu jego rodziców w T. Ww. oświadczył, że "przyjechał tylko [pic]odwiedzić rodziców" oraz poinformował, że nie przebywa na terenie Gminy T., natomiast w niedzielę, tj. 29 listopada 2020 r. wyjeżdża do pracy w delegację "gdzieś pod niemiecką granicę". Na pytanie natomiast o miejsce pobytu żony A. i syna N., poinformował, [pic]że "w sobotę, tj. 21.11.2020 r., A. została zatrzymana przez Policję, a N. trafił do jakiegoś ośrodka we W."

W dniu 22 grudnia 2020 r. do tut. jednostki wpłynęła informacja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., skierowana do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., o przyjęciu w dniu 21 listopada 2020 r. do Zespołu Placówek Opiekuńczo - Wychowawczych "[...]" Placówki nr [...], przy ul. [...] we W., w wyniku interwencji Komendy Miejskiej Policji W. [pic], małoletniego N.M., dziecka A.M. i A.M. "zam. w O. przy ul. [...]".

W ślad za powyższym pismem, Kierownik Działu Opieki nad Rodziną i Dzieckiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., w oparciu o art. 65 § 1 K.p.a. przekazał tut. jednostce wyżej wskazane pismo Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wraz z załącznikami.

Pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej w T. ustalił, że małoletni N.M. od dnia 1 września 2020 r. nie uczęszcza do Publicznego Przedszkola w T., a matka dziecka nie podejmuje kontaktu z jego pracownikami.

Do przedmiotowego pisma dołączono kopie zaświadczeń potwierdzających ostatni adres [pic]zameldowania na pobyt stały:

1) małoletniego N.M.: ul. [...] K.,

2) A.M.: ul. [...] K.[pic]

3) A.M., ul. T.

(dowód: pismo Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w T. znak - w załączeniu).

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O., działający z upoważnienia Starosty O. zajął stanowisko, że niemożliwym jest ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego N.M. oraz jego rodziców w dniu wydania postanowienia o jego umieszczeniu w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Opierając się zatem na art. 191 ust. 2 wyżej powołanej ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, uznał, że powiatem właściwym do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem dziecka w Zespole Placówek Opiekuńczo - Wychowawczych jest Miasto K..

Zdaniem tut. organu w przedmiotowej sytuacji, w związku z niemożnością ustalenia miejsca zamieszkania A. i A.M. oraz ich małoletniego dziecka, N.M., należy rozważyć rozwiązanie wynikające z art. 191 ust. 2 wyżej powołanej ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Z uwagi na nieznajomość miejsca zamieszkania małoletniego N.M., dziecka A. i A.M., Powiat O. nie uznał się za właściwy do ponoszenia wydatków na jego utrzymanie w instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Organ wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość na podstawie ostatniego zameldowania dziecka, tj. na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz wskazanie organu właściwego do załatwienia niniejszej sprawy.

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K., w odpowiedzi na wniosek Starosty O. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Powiatu O. a Prezydentem Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego N.M. w pieczy zastępczej wniósł o wskazanie Powiatu O. jako właściwego do ponoszenia kosztów pobytu małoletniego w pieczy zastępczej.

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. ustalił, że z notatki funkcjonariuszy dokonujących zatrzymania A.M.- ojca małoletniego wynika adres ojca, czyli T., [pic]ul. [...]. Jest to ostatni adres wynikający z dokumentów urzędowych na okres przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że adres powyższy stanowi adres [pic]zamieszkania rodziców małoletniego.[pic]

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. ustalił, że rodzice małoletniego N.M. tylko czasowo przebywali w K. przy ul. [...] u matki A.M.- Ż.M. w miesiącu październiku 2020 r. W pierwszym tygodniu listopada 2020 r. zgodnie z oświadczeniem Ż.M. wyprowadzili się od matki z ul. [...] w K.

Jednocześnie organ wspomniał, że mimo chwilowego pobytu na terenie Miasta K. w [pic]wyżej wymienionym okresie rodzina A.M. nie korzystała z pomocy finansowej tut. [pic]Ośrodka czy też ze świadczeń rodzinnych z Biura Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta K. w związku z czym potwierdza się fakt, iż tylko czasowo przebywali w K. przy [pic]ul. [...].

Z informacji uzyskanej z Komendy Miejskiej Policji w K., Wydział Prewencji i Profilaktyki Społecznej wynika, że w toku przeprowadzonych czynności służbowych ustalono, że A.M. wraz z rodziną może przebywać pod adresem [...] T. ul. [...].

Z zebranych w sprawie dokumentów przez MOPS w K. wynika, że A.M. do dnia 31 stycznia 2020 r. pobierała świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł miesięcznie na syna N.M. z Biura Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta K. W dniu 12 lutego 2020 r. do Biura Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta K. wpłynęła prośba z Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o przekazanie dokumentów dotyczących świadczenia wychowawczego do OPS T. z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania przez A.M. Również PCPR w O. w piśmie z dnia 05 stycznia 2021 r. wskazał, że A. i A.M. mieszkali w T. przy ul. [...], podając jednocześnie iż wielokrotnie zmieniali miejsce zamieszkania. Jednak zdaniem tut. Ośrodka nie można uznać, iż chwilowe przebywanie w innych miejscowościach wiązało się z zamiarem stałego pobytu.[pic]

Ponadto Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wnioskami z dnia 23 października 2020 r. oraz z dnia 13 listopada 2020 r. wystąpił do Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta w K. o udzielenie informacji na temat adresu zameldowania na pobyt stały oraz adresu zameldowania na pobyt czasowy małoletniego N.M. jak i jego matki A.M. W odpowiedzi na powyższe Prezydent Miasta K. pismami z dnia 5 listopada 2020 oraz z dnia 24 listopada 2020 r. poinformował, iż zarówno małoletni N.M. jak i jego matka A.M. nie posiadają zameldowania na pobyt stały.

Biorąc pod uwagę przytoczone wyżej okoliczności faktyczne i prawne, w ocenie organu[pic] Prezydenta Miasta K., podmiotem właściwym do pokrywania wydatków za pobyt małoletniego N.M. w pieczy zastępczej jest Powiat O.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Starostą O. a Prezydentem Miasta K. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego N.M. w pieczy zastępczej. Wniosek niniejszy jest dopuszczalny, bowiem organy pozostające w sporze nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia.

W myśl art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. 2019 r., poz. 1111 ze zm.) powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka. Stosownie zaś do art. 191 ust. 2 tej ustawy, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Ostatecznie, art. 191 ust. 3 przewiduje, że jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej.

Stosownie do art. 26 kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1).

Małoletni N.M. po raz pierwszy w pieczy zastępczej został umieszczony na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] września 2020 r., sygn. akt [...]. Zatem kwestią wymagającą ustalenia jest miejsce zamieszkania małoletniego do 23 września 2020 r.

Wyjaśnić należy, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", zatem przy jego ustaleniu należy posłużyć się uregulowaniem zawartym w art. 25 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle tego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania – corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu – animus). Zatem o stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka.

Jak wynika z powyższych ustaleń organów administracji nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego. Zarówno matka dziecka, jak i ojciec wielokrotnie zmieniali miejsce pobytu, nawet na krótkie okresy. Ze szczegółowych i bardzo dokładnych ustaleń w tej mierze Starosty O., popartych stosowną dokumentacją nie można wnioskować, aby gdziekolwiek, zarówno ojciec dziecka, jak i jego matka deklarowali chęć stałego pobytu. Nie jest tym miejscem zarówno K., gdzie rodzice przebywali jedynie czasowo (ok. miesiąc), jak i T., gdzie ojciec dziecka wprawdzie posiada mieszkanie, jednakże nie ma żadnych dowodów na to, że tam przebywa sam , czy też z rodziną.

Prawidłowo zatem Starosta O. uznał, na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy, że właściwość organu należy ustalić na podstawie ostatniego miejsca zameldowania małoletniego. Z akt wynika, że wprawdzie obecnie zarówno matka dziecka, jak i dziecko nie mają miejsca stałego zameldowania, jednakże ostatnim miejscem zameldowania był K., ul. [...].

Świadczy o tym zaświadczenie o ostatnim adresie zameldowania na pobyt stały małoletniego N.M. z dnia 27 listopada 2020 r. oraz zaświadczenie o ostatnim adresie zameldowania A.M. z dnia 27 listopada 2020 r.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, organem właściwym do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego N.M. jest Miasto K.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.