Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 328/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.35 ust.3, art.35 ust.4 zd. 2
journal: Dz.U. 1989 nr 25 poz 137
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 21 kwietnia 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.
article: art.24 ust. 4 i 5, art.109, art.122 ust. 1 pkt 1, art. 127 pkt 1
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu nr [...] z dnia [...] r. odmawiającą M.Ż. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należnych za zatrudnionych pracowników za okres lipiec – sierpień 1994 r. oraz za okres od grudnia 1994 r. do maja 1995 r.

Dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie przedstawiał się następująco:

Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2013 r. M.Ż. (zwany dalej "Stroną", bądź "Skarżącym") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej "Zakładem" bądź "Organem") o umorzenie należności z tytułu składek powstałych w latach 1994-1995, podnosząc, że przedawnienie przedmiotowych należności nastąpiło po 10 latach. Na poparcie swojego stanowiska Skarżący przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2008 r. o sygn. akt V SA/Wa 662/08.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek, z uwagi na brak całkowitej nieściągalności zadłużenia o którym mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W wyniku rozpoznania wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją Nr [...] z dnia [...]r., Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wyrokiem z dnia 29 października 2014 r. o sygn. akt I SA/Sz 803/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu. Sąd wskazał, że w sprawie niesporne jest, iż należności będące przedmiotem postępowania dotyczą okresu 07-1994 r. - 08.1994 r. i 12.1994 r. - 05.1995 r., i zaległości te powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U.z 1989 r. nr 25, poz. 137 ze zm., zwanej dalej: "u.o.f.u.s."). Zgodnie zaś z art. 35 ust. 3 u.o.f.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Natomiast stosownie do art. 35 ust. 4 zdanie 2 u.o.f.u.s., składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne.

Sąd wskazał także, że powyższa ustawa została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; zwanej dalej: "u.s.u.s."), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. W ustawie tej, według pierwotnego brzmienia art. 24 ust. 4 i ust. 5 u.s.u.s., przewidziano, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Sąd wyjaśnił dalej, że z dniem 1 stycznia 2003 r., w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.), nastąpiła zmiana art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s., w wyniku której należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto bieg terminu przedawnienia uzyskał nowe cechy w zakresie podstaw przerwania i zawieszenia. Ustało również ograniczenie skutków przerwania terminu przedawnienia związane z upływem czasu od daty płatności składek i niemożnością dochodzenia należności.

Sąd odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2009 r. o sygn. II GSK 835/08, który zapadł w sprawie analogicznej do rozpatrywanej (w sprawie ze skargi kasacyjnej M.Ż.) i w którym rozstrzygnięto kwestię wpływu zmian stanu prawnego na bieg terminu i inne cechy przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji, gdy wymagalność i terminy płatności składek przypadały pod rządami ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

Sąd przywołał także stanowisko Sądu Najwyższego w kwestii dopuszczalności wydłużania terminu przedawnienia, wyrażone m.in. w: wyroku z dnia 12 lipca 2007 r., sygn. akt I UK 37/07 (OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266); uchwale z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17); uchwale z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), gdzie przyjęto generalnie, że: dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu nadanym ww. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych.

Sąd uznał za prawidłową argumentację Organu, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli i ocenie, czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie względnie zawieszenie terminu przedawnienia, co jest niezbędne dla pełnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Akta sprawy nie zawierają bowiem żadnych dokumentów pozwalających na ustalenie przerwania, ewentualnie zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Sąd wskazał na brak w aktach sprawy: 1) tytułów wykonawczych z 1994 r. i 1995 r., które potwierdzałyby skuteczne prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co powodowałoby przerwanie biegu przedawnienia należności; 2) dokumentacji potwierdzającej zawarcie w dniu 19 sierpnia 1996 r. układu ratalnego, jak też wskazania, na jaki okres układ ten zawarto, co czyni niemożliwym ustalenie, czy i kiedy nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia; 3) tytułów wykonawczych z 1999 r.; 4) dokumentacji ilustrującej postępowanie restrukturyzacyjne oraz decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, w związku z którą nastąpić miało zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że, wbrew twierdzeniom Organu, nie sposób w oparciu o zgromadzony materiał ocenić, czy i jakie czynności podejmowane w sprawie skutecznie przerwały 5-letni, a następnie 10-letni bieg przedawnienia należności, co uzasadniałoby dalsze ich dochodzenie. W tej sytuacji Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ winien zgromadzić i ocenić cały materiał dowodowy, pozwalający na zweryfikowanie kwestii przedawnienia.

Sąd w dniu 26 stycznia 2015 r. przekazał ww. wyrok wraz z aktami do Zakładu (wpływ do Organu - 29 stycznia 2015 r.), a Strona, pismem z dnia 3 lutego 2015 r., powołując się na to orzeczenie, ponownie zwróciła się do Organu z wnioskiem o umorzenie należności.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Zakład wydał decyzję z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję własną Nr [...] z dnia [...]r., którą odmówiono M. Ż. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami. Organ nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją ostateczną Zakładu, Skarżący zaskarżył ją w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wyrokiem z dnia 24 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 594/15 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu w sprawie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że Organ nie wykonał zaleceń Sądu i wyjaśnił, że w wyroku z dnia 29 października 2014 r., określając niedostatki materiału dowodowego, Sąd wskazał na brak m.in. tytułów wykonawczych wystawionych w latach 1994-1995, które potwierdzałyby skuteczne prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co powodowałoby przerwanie biegu przedawnienia należności. Stwierdził, że o ile Organ wskazał na przeanalizowanie 6 tytułów wykonawczych z tego okresu, o tyle w przedstawionym Sądowi materiale dowodowym znajduje się tylko 5 z nich (k. 54-63 akt administracyjnych). Wskazał na brak tytułu nr [...] z dnia [...] r. za okres [...] r. Podobnie materiał dowodowy nie zawiera wymienionych przez Organ tytułów wykonawczych od [...] do [...] z dnia [...] r. za okres [...] r. i [...] r. Nie sposób bowiem dokonać ich oceny tylko na tej podstawie, że o tytułach tych wzmiankuje się w innych pismach (k. 53, 100 akt administracyjnych), zwłaszcza, że niektóre z tych pism nie sposób uznać za dokument urzędowy (mają postać komputerowego wydruku, nie są opatrzone ani urzędową pieczęcią, ani własnoręcznym podpisem osoby je sporządzającej).

Sąd zwrócił uwagę, że z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, w jaki sposób Zakład dokonał analizy zgromadzonego materiału pod kątem przedawnienia przedmiotowych należności, i jak doszedł do ogólnego wniosku, że należności Skarżącego pozostają nadal wymagalne, a bieg terminu przedawnienia został skutecznie przerwany bądź zawieszony. W części odnoszącej się do kwestii przedawnienia, Zakład zasadniczo wymienił tylko podjęte czynności bądź dokumenty świadczące o ich podjęciu, które w świetle właściwych przepisów oznaczać miały zaistnienie zdarzeń wywołujących ww. skutki. W jednym tylko miejscu Organ przedstawił swoją analizę, wskazując, że z uwagi na toczące się postępowanie restrukturyzacyjne bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu na przedmiotowych należności zawieszenie trwało 533 dni, stąd składka za miesiąc 07.1994 r. uległaby przedawnieniu 31.01.2006 r., kolejne składki odpowiednio. Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy, mając na uwadze zarówno wskazania płynące z wyroku z dnia 29 października 2014 r., jak i wyroku z dnia 24 września 2015 r., Organ zgromadził i ocenił cały materiał dowodowy pozwalający na zweryfikowanie kwestii przedawnienia, a w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia jednoznacznie wskazał, czy i jakie czynności podejmowane w sprawie skutecznie przerwały bądź zawieszały 5-letni, a następnie 10-letni bieg przedawnienia należności, co uzasadniałoby dalsze ich dochodzenie.

W ponownym rozpoznaniu sprawy organ uzupełnił materiał dowodowy, zgodnie ze wskazanymi wyżej zaleceniami Sądu, o następujące dokumenty:

- wystawione przez ZUS tytuły wykonawcze nr [...] z dnia [...]r. za okres [...] r. i [...] r., wraz z pismami ZUS z 6 października 2004 r. o wznowieniu egzekucji z dniem 20 września 2004 r.

- skierowane do Skarżącego pismo ZUS z dnia 31 lipca 2002 r. o zerwaniu układu ratalnego w dniu 30 lipca 2002 r.,

W uzasadnieniu zaskarżonej do Sądu opisanej wyżej decyzji z dnia [...] r., podlegającej obecnie ocenie Sądu, Organ stwierdził, że ciążące na Skarżącym na dzień złożenia wniosku, tj. 29 sierpnia 2013 r. zaległości za okres lipiec – sierpień 1994 r. oraz za okres od grudnia 1994r. do maja 1995r. były nadal wymagalne, a zarzut ich przedawnienia nie zasługuje na uwzględnienie.

Dalej organ przywołał regulacje prawne odnoszące się do terminu przedawnienia, stwierdził, że przedawnienie należności powinno być oceniane według stanu prawnego obowiązującego w momencie faktycznego upływu terminu przedawnienia. Organ wskazał, że wobec przedmiotowych zaległości zostały podjęte czynności, które skutecznie przerwały bieg przedawnienia, co powoduje, że po ustaniu przyczyny przerywającej ten bieg, bieg ten rozpoczyna się od nowa.

Następnie organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji, odrębnie w odniesieniu do każdej należności, regulacje prawne wskazujące na termin przedawnienia oraz na zaistniałe okoliczności skutkujące przerwaniem biegu tego terminu. Stwierdził nadto, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na opisaną wyżej decyzję, Skarżący, reprezentowany przez adwokata, zarzucił:

- błędne przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. albowiem objęcie zadłużenia postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. nie doprowadziło do stwierdzenia braku majątku wobec przekazania w 2013 r. wpłat egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł co ma skutkować niemożnością stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia podczas gdy, zgodnie z art. 8 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z płatności w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki, co w konsekwencji obligowało organ do stwierdzenia, iż zadłużenie jest całkowicie nieściągalne i należy umorzyć postępowanie,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, iż należności z tytułu składek za okresy lipiec – sierpień 1994r. i za okres od grudnia 1994 r. do maja 1995 r. są nadal wymagalne, podczas gdy uległy one przedawnieniu najpóźniej w czerwcu 2006 r., a zatem zobowiązanie z tego tytułu wygasło, a to wskutek naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 109 ustawy o s.u.s. poprzez jego niezastosowanie przy ocenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należnych za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. ,

a w konsekwencji, naruszenie:

- art. 35 ust. 4 u.o.f.u.s. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy z art. 109 u.s.u.s. wynika, że do składek należnych za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. stosować należy przepisy dotychczasowe,

- art. 24 ust. 4, 5a, 5b u.s.u.s. poprzez ich zastosowanie, podczas gdy zgodnie z art. 109 u.s.u.s. do składek należnych za okres do dnia 31 grudnia 1998 stosować należy przepisy dotychczasowe, a zatem przepisy które obowiązywały przed wejściem w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Skarżący złożył w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodów z:

1) umowy o prowadzenie rachunku bankowego z 19 lipca 2013 r.,

2) umowy o dofinansowanie z 29 lipca 2013 r.

3) pisma Naczelnika US w K. z 28 sierpnia 2013 r.

- na okoliczność zajęcia przez urząd skarbowy środków pochodzących z dotacji z rachunku przeznaczonego wyłącznie do celu obsługi tejże dotacji. Wraz ze skargą przedłożył ww. dokumenty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 16 czerwca 2016 r. Sąd oddalił wniosek dowodowy Skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, sprowadzający się zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) do kryterium jej zgodności z prawem, ma istotne znaczenie dla katalogu możliwych rozstrzygnięć sądu, który został wskazany w art. 145 § 1 p.p.s.a. Przepis ten bowiem stanowi, iż w razie uwzględnienia skargi na decyzję sąd może ją uchylić w całości albo w części (pkt 1), stwierdzić jej nieważność w całości lub w części (pkt 2) lub też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa (pkt 3). Przy czym, zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Z kolei stosownie do art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości lub w części.

Przeprowadzone w powyżej zakreślonych ramach badanie sprawy wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że zaskarżona decyzja w sprawie odmowy umorzenia M. Ż. należności za okres lipiec – sierpień 1994 r. oraz za okres od grudnia 1994 r. do maja 1995 r. jest kolejną decyzją wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy przez ZUS. Dwie poprzednie decyzje wydane w tym trybie podlegały ocenie tutejszego sądu i zostały uchylone z opisanych wyżej powodów.

Jak stanowi przepis art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie, należy rozumieć wyrażony przez sąd pogląd co do wartości prawnej sprawy w jej warstwie materialnej i procesowej. Pogląd ten wyrażony zatem na gruncie prawa materialnego lub procesowego dotyczyć będzie wykładni przepisów prawa materialnego lub procesowego, prawidłowości ustalenia przez organ stanu faktycznego oraz prawidłowości zastosowania przepisów mających w sprawie zastosowanie. Ocena prawna może także dotyczyć poprawności skorzystania przez organ administracji z uznania administracyjnego (vide: T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis, 2005; wyrok NSA-OZ w Poznaniu z dnia 16 października 1997 r. o sygn. akt I SA/Po 263/97, LEX nr 30884).

Dla organu administracji ponownie rozpatrującego sprawę, jak też każdego innego organu orzekającego w danej sprawie, zawarty w orzeczeniu kasacyjnym pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak również ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego. Jak podkreślał niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, konsekwencją związania oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku jest to, że stanowisko sądu pierwszej instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego, powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej wyrażonej w poprzednim orzeczeniu, a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wcześniejszym poglądem (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OSK 886/07, LEX nr 541851).

W sprawie z wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek, pierwotnie wydane przez Zakład rozstrzygnięcie z dnia 20 grudnia 2013 r. zostało uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 października 2014 r. o sygn. akt I SA/Sz 803/14. Sąd ten podzielił w pełni stanowisko Organu co do tego, iż do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia.

W tym miejscu podkreślić należy, że z uwagi na niewniesienie przez żadną ze stron postępowania skargi kasacyjnej od powyższego orzeczenia, wyrok ten stał się prawomocny i wiąże zarówno skarżony Organ, jak i Sąd orzekający w niniejszym składzie. Oznacza to, że skoro w sprawie nie nastąpiła zmiana przepisów, Sąd nie mógł poddać ocenie tych zarzutów skargi, które de facto zmierzały do podważenia oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 29 października 2014 r. Niezastosowanie się przez Sąd do oceny prawnej przewidzianej w art. 153 p.p.s.a. stanowiłoby bowiem naruszenie prawa stanowiące podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).

Zatem stwierdzić należy, że jest w sprawie niesporne, że należności będące przedmiotem postępowania dotyczą okresu 07-1994 r. - 08.1994 r. i 12.1994 r. - 05.1995 r. A zatem zaległości powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz.137 ze zm., dalej przywoływana jako "u.o.f.u.s.").

Zgodnie z art. 35 ust. 3 u.o.f.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Ustawodawca przewidział w tej ustawie sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia.

Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, u.o.f.u.s., składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne.

Ustawa powyższa została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej przywoływana jako: " u.s.u.s."), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r.

Ustaleniem wpływu zmian stanu prawnego na bieg terminu i inne cechy przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji, gdy wymagalność i terminy płatności składek przypadały pod rządami ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, zajął się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 2009 r. (sygn. II GSK 835/08). Uzasadniając orzeczenie w analogicznej sprawie Sąd wskazał: "Sąd I instancji stanął na stanowisku, że w opisanej sytuacji zastosowanie znajdują przepisy u.o.f.u.s., mimo uchylenia, z dniem 25 listopada 1998 r., art. 35 ust. 3 i ust. 4 tego aktu normatywnego przez art. 122 ust. 1 pkt 1 i art. 127 pkt 1 u.s.u.s.. Podstaw takiego poglądu Sąd I instancji upatruje w unormowaniu zawartym w art. 109 u.s.u.s." W konkluzji NSA uznał, iż "WSA dokonał błędnej wykładni art. 109 u.s.u.s., przyjmując, że odnosi się on do instytucji przedawnienia".

NSA podniósł, iż, regulacje ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązujące do 31 grudnia 2002 r. dotyczące przedawnienia nie odbiegały od tych, jakie zawierała ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 35 ust. ust. 3 i 4 tej ostatnio powołanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna a bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik, przy czym składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat.

Według pierwotnego brzmienia art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

W przytoczonym orzeczeniu NSA stanął na stanowisku, że uznanie, iż należności z tytułu składek uległy przedawnieniu najpóźniej w czerwcu 2006 r., gdyż upłynął 10-letni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 35 ust. 4 zdanie 2, ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, który to przepis miał zastosowanie do składek dochodzonych od dłużnika za okres lipiec – sierpień 1994 i grudzień 1994 – maj 1995, jest konsekwencją pominięcia w rozważaniach zmian stanu prawnego, jakie nastąpiły z dniem 1 stycznia 2003 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.). Po wprowadzonych powołaną ustawą zmianach art. 24 ust. 4 – 6 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu od dnia zawarcia umowy o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

Bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Bieg terminu przedawnienia przerywało ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczynał się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następowało po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

Bieg przedawnienia terminu ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Jak wynika z przytoczonych unormowań termin przedawnienia uległ wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne.

Bieg terminu przedawnienia uzyskał nowe cechy w zakresie podstaw przerwania i zawieszenia. Ustało również ograniczenie skutków przerwania terminu przedawnienia związane z upływem czasu od daty płatności składek i niemożnością dochodzenia należności.

NSA uznał także, iż należności, które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. włącznie, podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. W uzasadnieniu swojego stanowiska NSA wskazał na kompetencję ustawodawcy do dowolnego regulowania kwestii przedawnienia roszczeń, w tym wydłużania terminu przedawnienia. Podniósł przy tym, iż nie wpływa to w żaden sposób na wysokość zobowiązania, która jest stała oraz że nie ma też podstaw do przyjęcia, że istnieje "prawo do przedawniania", które jako prawo nabyte dłużnika podlegałoby ochronie. Skoro w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, to jest nowy termin przedawnienia. Nie dochodzi tu do działania prawa wstecz, albowiem jak już zaznaczono zobowiązanie jest nadal to samo. Ustawodawca nie możne jedynie wydłużyć terminu przedawnienia roszczenia, który już upłynął. W takim wypadku dochodziłoby do działania prawa wstecz, albowiem wygasłe roszczenie "odżyłoby" na nowo.

W tym miejscu wskazać należy, iż w kwestii dopuszczalności wydłużania terminu przedawnienia wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2007 r. (I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266), który zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Do przytoczonego poglądu nawiązał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r. I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17), w której przyjęto, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074)". Z kolei w uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), również uznano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z 12 listopada 2007 r. I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.". Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 listopada 2006 r. III SA/Wa 2425/06 (LEX nr 328643) zauważył, że "z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania.".

Oceniając natomiast sprawę pod kątem wywiązania się przez Zakład z zaleceń zawartych w wyroku z dnia 24 września 2015 r., Sąd stwierdził, że Organ sprostał temu zadaniu.

Organ dołączył do materiału dowodowego tytuły wykonawcze od [...] do [...] z dnia [...] r. za okres [...]r. i 12.1994 r.-05.1995 r., a w treści zaskarżonej decyzji wskazał w jaki sposób Zakład dokonał analizy zgromadzonego materiału pod kątem przedawnienia przedmiotowych należności, i jak doszedł do ogólnego wniosku, że należności Skarżącego pozostają nadal wymagalne, a bieg terminu przedawnienia został skutecznie przerwany bądź zawieszony. W części odnoszącej się do kwestii przedawnienia, Zakład wymienił podjęte czynności bądź dokumenty świadczące o ich podjęciu, dokonał analizy w odniesieniu do każdego miesiąca.

Sad stwierdza, że Organ w ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnił zarówno wskazania płynące z wyroku z dnia 29 października 2014 r., jak i wyroku z dnia 24 września 2015 r., zgromadził i ocenił cały materiał dowodowy pozwalający na zweryfikowanie kwestii przedawnienia, a w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia jednoznacznie wskazał, jakie czynności podejmowane w sprawie skutecznie przerwały bądź zawieszały 5-letni, a następnie 10-letni bieg przedawnienia należności, co uzasadnia dalsze ich dochodzenie. Organ prawidłowo stwierdził, przywołując właściwe przepisy prawa, w odniesieniu do każdej składki, że są one należne, między innymi, z uwagi na prowadzone obecnie postępowanie egzekucyjne. Należy stwierdzić, że zarzut przedawnienia należności okazał się nieuzasadniony.

W ocenie Sądu nieuzasadniony okazał się również zarzut naruszenia art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w związku z art. 8 pkt 15 u.p.e.a. Przypomnieć wypada, że stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, w tym odsetki za zwłokę, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazuje, że całkowita nieściągalność zadłużenia zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu prawidłowo Organ stwierdził, że na obecnym etapie postępowania brak jest możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, powołując się na prowadzone postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione w dniu 29 czerwca 2001 r. oraz przekazane przez organ egzekucyjny wpłaty egzekucyjne z 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł.

Zgodnie z przywołanym w skardze przepisem art. 8 pkt 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599, dalej zwanej: "u.p.e.a."), w brzmieniu obowiązującym w 2013 roku, nie podlegają egzekucji administracyjnej wkłady oszczędnościowe złożone w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych w wysokości określonej przepisami ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych. Z kolei z dniem 8 kwietnia 2014 r. przepis art. 8 pkt 15 u.p.e.a. otrzymał następujące brzmienie: "nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że przedmiotem kontroli Sądu jest aktualnie decyzja ZUS odmawiająca umorzenia zaległości Skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należne za zatrudnionych pracowników wraz z odsetkami. Ocena przez Sąd w niniejszym postępowaniu czynności egzekucyjnych dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., dotycząca kwoty [...] zł, stanowiłaby przekroczenie granic sprawy, z naruszeniem przywołanego wyżej przepisu art. 134 §1 p.p.s.a. Zatem do dokonania oceny podjętych czynności egzekucyjnych Sąd byłyby uprawniony jedynie w razie złożenia przez uprawniony podmiot skargi do Sądu na działanie organu w tym zakresie (art. 3 § 2 p.p.s.a.). Z tych względów należało oddalić złożony w skardze, opisany wyżej, wniosek dowodowy, na podstawie art. 106 § 3 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a.. Stosownie bowiem do przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.