Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1035/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2 ust. 1 i 2 (pkt 2), art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
article: art. 11 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 21 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2014 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lipca 2014 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S.[...] z dnia [...] 2014 roku Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania R. K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S.[...] (zwanego dalej "Wójtem") z dnia [...] 2014 r. ([...]), którą odmówiono wnioskodawcy przyznania zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawnym stryjem J. K.

Powyższe decyzje w wydano w następującym stanie faktycznym.

Decyzją Kolegium z dnia [...] września 2011 r. nr [...] zostało przyznane R. K. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad stryjem J. K. na okres od 1 sierpnia 2011 r. na stałe.

W dniu 23 maja 2014 r. R. K. wystąpił do Wójta (Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.[...] - dalej "GOPS") o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od 15 maja 2014 r. na stałe w związku z opieką nad niepełnosprawnym stryjem J. K.

J. K. został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów ze względu na ogólny stan zdrowia (orzeczenie z dnia [...] 1994 r.) i jest osobą ubezwłasnowolnioną, ustanowionym (od [...] 1992 r.) opiekunem prawnym dla J. K. jest wnioskodawca. Wnioskodawca jako bratanek jest najbliższym krewnym J. K., którego rodzice i brat nie żyją.

Wnioskodawca oświadczył, że od 1 lipca 2013 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad J. K.. Z zaświadczania KRUS z dnia 22 maja 2014 r. wynika, że od 1 lipca 2014 r. "do nadal" wnioskodawca podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników "w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako domownik".

Decyzją z dnia [...] 2014 r. Wójt (działający z upoważnienia Wójta Kierownik GOPS) – powołując się na art. 2, art. 4, art. 5, art. 6, art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567 - dalej "u.u.w.z.") w zw. art. 17, art. 23, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456, z późn. zm - dalej "u.ś.r.") – odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. wraz z ustawowymi odsetkami oraz od 15 maja 2014 r. na stałe.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 1 u.u.w.z. zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. W tym zakresie podniósł m.in., że zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Ponadto przybliżył treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: matce albo ojcu, a ponadto innym osobom innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59, z późn. zm. [dalej "K.r.o."]) ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekunowi faktycznemu dziecka, gdy są spełnione określone ustawowo warunki.

Dalej Wójt wyjaśnił, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. określa, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki.

Organ stwierdził, że z art. 128 K.r.o. wynika, iż obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, a konsekwencji uznał, że bratanka nie można uznać za inną osobę, na której zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny. Wobec tego organ uznał, ze wnioskodawca, który jest bratankiem względem osoby wymagającej opieki - J. K., a zatem jako osoba sprawująca opiekę nie spełnia określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia.

Nadto organ podniósł, że żona wnioskodawcy na podstawie decyzji [własnej organu] z dnia [...] 2014 r. ([...]) nabyła prawo do przedmiotowego zasiłku w związku ze sprawowaniem opieki nad swoim ojcem.

W odwołaniu od decyzji Wójta wnioskodawca podniósł, że nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem i domagał się uwzględnienia dowołania. Podał, że sprawuje opiekę nad "[swoim] wujkiem" J. K., który jest kawalerem i nie ma dzieci. Ponadto zwrócił uwagę na fakt, że jest opiekunem prawnym tej osoby.

Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "K.p.a."), Kolegium stwierdziło, że stanowisko organu pierwszej instancji jest trafne. Organ odwoławczy – opisując ustalony stan faktyczny – przyznał m.in., że wnioskodawca sprawuje opiekę nad swoim całkowicie ubezwłasnowolnionym stryjem wymagającym stałej opieki, którego jest opiekunem prawnym, a ponadto był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na stałe, które wygasło z mocy prawa w dniu 30 czerwca 2013 r. Jednocześnie organ wskazał, że wnioskodawcą jest bratankiem wymagającego opieki J. K.

Dalej Kolegium, powołując się na przepisy art. 2, art. 5 ust. 1 i art. 10 ust. 1 u.u.w.z. oraz art. 17 ust. 1a oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r. i art. 128 K.r.o., stwierdziło, że wnioskodawca nie jest zobowiązany do alimentacji względem swojego stryja i nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zarazem, odwołując się do art. 17 ust. 5 u.ś.r., podniosło, że zasiłek dla opiekuna nie może być wnioskodawcy przyznany, ponieważ członek rodziny (jego żona) nabyła prawo do przedmiotowego zasiłku na podstawie decyzji Wójta z dnia [...] 2014 r. w związku z opieką nad swoim ojcem.

W skardze na decyzję Kolegium R. K. podniósł, że nie zgadza się z tą decyzją i poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, w związku z czym domaga się przyznania prawa do przedmiotowego zasiłku. Przedstawił historię sprawowania opieki nad ubezwłasnowolnionym niepełnosprawnym stryjem. W jego ocenie odmówienie mu przedmiotowego świadczenia rodzinnego z tego powodu, że jest bratankiem osoby wymagającej opieki jest niesprawiedliwe i bardzo krzywdzące, skoro ustawa nie przewidziała sytuacji, w której jedyną najbliższą osobą względem wymagającego opieki będzie bratanek. Powołał się na konstytucyjną zasadę równości wobec prawa i podniósł, że nie jest sprawiedliwe, iż nie jest ważne, czy dana osoba wymaga stałej opieki, a liczy się tylko stopień pokrewieństwa. Zdaniem skarżącego, z tą sprawą nie powinien być łączony fakt, że jego żona nabyła prawo do zasiłku w związku z opieka sprawowaną nad swoim ojcem. W tym zakresie argumentował, że zarówno jego stryj, jak i ojciec żony wymagają stałej i bezpośredniej opieki przez całą dobę, a jedna osoba nie jest w stanie opiekować się dwiema osobami niepełnosprawni i wymagającymi stałej pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Dalej wywodził, że właśnie z uwagi na dobro ich bliskich razem z żoną zrezygnowali z prowadzenia gospodarstwa rolnego, przekazując je synowi, aby sami mogli zająć się całodobową opieką nad niepełnosprawnymi.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Organ zauważył, że skarżący jest bratankiem względem osoby wymagającej opieki, czego skutki organ szczegółowo opisał w zaskarżonej decyzji, a ponadto z uwagi na fakt, że członek rodziny skarżącego (żona) ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, odmówiono stronie przyznania przedmiotowego świadczenia, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżonej decyzji jest prawo do zasiłku dla opiekuna określone w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), a zgodnie z art. 1 tej ustawy określa ona "warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". Przepis art. 2 ust. 1 u.u.w.z. stanowi z kolei, że "zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r.".

Mając na uwadze powyższe, nie budzi wątpliwości, że ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wiąże się z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13, który orzekł, że przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) – na podstawie których wygasły dotychczasowe decyzje o świadczeniach pielęgnacyjnych – są niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z uzasadnieniem wyroku Trybunału przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją, to jest przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które świadczenie to utraciły od dnia 1 lipca 2013 r., wymagało bezzwłocznej interwencji ustawodawcy, który powinien wprowadzić stosowne korekty w systemie prawnym.

W niniejszej sprawie skarżącemu odmówiono przyznania zasiłku dla opiekunów za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. wraz z ustawowymi odsetkami oraz od 15 maja 2014 r. na stałe - powołując się m.in. na art. 2 ust. 1 i ust. pkt 1 i 2 u.u.w.z. oraz przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. a ponadto także na przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r.

Zgodnie ze wskazanym wyżej art. 2 ust. 2 u.u.w.z. "zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych [...] w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.".

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowił, że "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy [...], "ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.". W ust. 1a powołany art. 17 przewidywał natomiast, że "osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.".

Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu z dnia 31 grudnia 2012 r. stanowił, że "świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli [...] osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną".

Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy uznały niejako za oczywiste, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad stryjem J. K. W tym zakresie organy przyjęły, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego było wyłączone ze względu na art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r., który znajduje zastosowanie w związku z przepisem art. 2 ust. 2 oraz art. 10 ust. 1 u.u.w.z., a tym samym nie można było przyznać skarżącemu zasiłku dla opiekunów.

W ocenie Sądu argumentacja organów nie jest prawidłowa, zwłaszcza gdy uwzględni się szczególne okoliczności sprawy, oraz fakt, że wniosek skarżącego dotyczył świadczenia stanowiącego docelowo rekompensatę za niekonstytucyjnie "wygaszone" świadczenie pielęgnacyjne.

W sprawie okolicznością bezsporną jest, że decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] zostało przyznane R. K. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad stryjem J. K. na okres od 1 sierpnia 2011 r. na stałe. W uzasadnieniu tej decyzji dostrzeżono pewne wątpliwości jakie wiązały się ze stosowaniem przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie tych osób, które, nie będąc obciążonymi obowiązkiem alimentacyjnym, wykonują opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, jednakże powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 608/07 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 210/08) uznano, że w stanie faktycznym sprawy dopuszczalna i konieczna jest taka wykładnia tego przepisu, która umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego takiej osobie – będącej jedynym członkiem rodziny osoby niepełnosprawnej – która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sparowania opieki nad członkiem rodziny wymagającym opieki w sytuacji, gdy na osobie sprawującej opiekę nie ciąży obowiązek alimentacyjny.

Pokreślić w tym miejscu trzeba, że rozpatrując wniosek o przyznanie skarżącemu zasiłku dla opiekunów, który przysługuje niejako "w miejsce" świadczenia pielęgnacyjnego, organy ponownie oceniają dokładnie ten sam stan faktyczny i operują dokładnie tymi samymi normami prawnymi (ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nakazuje sięgać do ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu z 31 grudnia 2012 r.), jak we wcześniejszej sprawie dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organy przyjęły jednak w niniejszej sprawie radykalnie odmienną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zdaniem Sądu takie działanie należy uznać za nieprawidłowe.

Jak już wspomniano, w niniejszej sprawie o świadczenie dla opiekunów ubiega się osoba, której już wcześniej przysługiwało szeroko rozumiane świadczenie opiekuńcze w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, które wygasło z końcem czerwca 2013 r. na mocy niezgodnego z ustawą zasadniczą art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548).

Podkreślić trzeba, że przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, którym "wygaszono" dotychczasowe świadczenia pielęgnacyjne, było stwierdzenie, iż ustawodawca dopuścił się do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Z całokształtu rozważań Trybunału zawartych w wyroku sygn. akt K 27/13 wynika, że uznał on zastosowanie przyjętego w nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych rozwiązania za nieadekwatne do celu, jakim było wyeliminowanie nadużyć związanych z pobieraniem świadczeń pielęgnacyjnych przez osoby w rzeczywistości nie świadczące opieki. Trybunał z jednej strony wskazał, że "w imię wartości doniosłych konstytucyjnie ustawodawca może wyjątkowo odstąpić od zasady stabilności decyzji administracyjnych, modyfikując je na niekorzyść jednostki, a nawet wygasić wynikające z nich prawa podmiotowe", jednakże zaraz dodał, że "warunkiem koniecznym takiego zabiegu jest jednak działanie w celu urzeczywistnienia jakiejś normy konstytucyjnej, w sposób niearbitralny, oraz zagwarantowanie mechanizmów ochronnych podmiotom, których sytuacja uległa pogorszeniu. W związku z tym Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie przekonuje teza, że dopiero wygaszenie wszystkich decyzji administracyjnych i poddanie wymogom nowej regulacji podmiotów posiadających dotychczas uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego pozwoliło na ograniczenie kręgu osób, które nie sprawują faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną, a zarazem korzystają ze świadczeń, przez co nadużywają środków publicznych".

Mając na uwadze powyższe, przyjmując za punkt wyjścia opisane przez Trybunał zasady konstytucyjne takie jak zasada ochrony praw nabytych oraz zasada zaufania obywatela do Państwa, uznać należy za niedopuszczalne ograniczanie dostępu do świadczeń opiekuńczych (obecnie w postaci zasiłku dla opiekunów) osobom, którym te świadczenia (w postaci świadczeń pielęgnacyjnych) przysługiwały do końca czerwca 2013 r. na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych i wobec których nie można wykazać, że świadczeń tych nadużywały.

Innymi słowy, jeżeli beneficjent do 30 czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne przyznane na stałe decyzją ostateczną, opartą o określoną i dopuszczalną prawnie wykładnię ustawy o świadczeniach rodzinnych i zarazem decyzję wydaną w warunkach faktycznie usprawiedliwionych (ze względu na rzeczywistą opiekę beneficjenta świadczenia nad niepełnosprawnym), to przyznając obecnie zasiłek dla opiekunów w niezmienionym stanie faktycznym, organ nie może kwestionować tej przyjętej wcześniej w takim stanie faktycznym wykładni. Zasiłek dla opiekunów należy bowiem przede wszystkim postrzegać jako świadczenie rekompensujące niekonstytucyjne odebranie prawa nabytego do świadczenie pielęgnacyjnego, wtórnie natomiast dopiero jako świadczenie nowe.

Zasiłek dla opiekunów służy przede wszystkim restytucji dotychczasowego uprawnienia opiekuńczego. Odmowa więc zasiłku dla opiekunów osobie, która świadczeń opiekuńczych nie nadużywała, prowadzi do rezultatu niweczącego wskazania wyroku sygn. akt K 27/13. W istocie bowiem prowadziłaby do braku pełnego zrekompensowania szeroko rozumianych świadczeń opiekuńczych tym osobom, które świadczeń tych nie nadużywały i które zdaniem Trybunału nie powinny być ich pozbawione ze względu na konstytucyjnie chronioną zasadę ochrony praw nabytych i zaufania do organów państwa.

Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy trzeba mieć na względzie, że decyzją Kolegium z dnia [...] września 2011 r. nr [...] statuowała dla skarżącego prawo nabyte, a jako takie chronione konstytucyjnie, które nie powinno być odebrane, np. z takich powodów, jak zmiana polityki przyznawania świadczeń, czy z powodu wykładni przepisów. Co więcej, strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne w zaufaniu do organów państwa jako świadczenie należne i ze względu na nie, między innymi, kształtowała swoją sytuację osobistą i zawodową na przyszłość.

Sąd dodatkowo zauważa, że żadne okoliczności sprawy nie wskazują też, że skarżący jest osobą, która faktycznie nadużywała świadczeń opiekuńczych (świadczenia pielęgnacyjnego) przyznanych jej decyzją administracyjną, a więc osobą, która w świetle wyroku Trybunału sygn. akt K 27/13 nie zasługiwałaby na objęcie jej konstytucyjną ochroną ze względu na ochronę praw słusznie nabytych i skonkretyzowanych decyzją administracyjną. Uwypuklenia wymaga fakt, że z decyzji Kolegium objętej skargą wynika jednoznacznie, że skarżący rzeczywiście sprawował opiekę nad stryjem, a ustalenia tego nigdy nie podważono. Nie podważono też ustaleń wynikających z decyzji z dnia [...] września 2011 r. nr [...], z której wynikało, że już w 2011 r. R. K. – niewątpliwie bratanek J. K. – opiekował się swoim stryjem, a nie było innych, bliższych krewnych.

Podsumowując, w sprawie nie wykazano, aby jakiekolwiek ustalenia decyzji z dnia [...] 2011 r. były rażąco błędne, w szczególności w zakresie ówczesnej wykładni prawa bądź by nastąpiła jakakolwiek zmiana stanu faktycznego względem sytuacji skarżącego, jaka istniała w dacie, gdy przyznawano stronie świadczenie pielęgnacyjne decyzją, która następnie wygasła z mocy prawa. Odmowa przyznania zasiłku dla opiekuna podyktowana została natomiast przede wszystkim przyjęciem radykalnie odmiennej – jakkolwiek aktualnie trafnej i obowiązującej – aniżeli dotychczas przyjęta w decyzji o świadczeniu pielęgnacyjnym, interpretacji przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W konsekwencji powstał stan nie do zaakceptowania w świetle zasad konstytucyjnych uwypuklonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 27/13, skoro skarżący, który należał do kręgu osób rzeczywiście świadczących opiekę nad bliską osobą krewną (pokrewieństwo boczne w III stopniu) wymagającą tej opieki, został pozbawiona świadczeń opiekuńczych.

W niniejszej sprawie występuje jeszcze jedna okoliczność, która rzutuje na całokształt sprawy. Otóż, nie może ujść z pola widzenia fakt, że względem skarżącego organ administracji publicznej (Kolegium) w ostatecznej decyzji administracyjnej z dnia [...] września 2011 r. nr [...] orzekł, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych brak po stronie wnioskodawcy obowiązku alimentacyjnego względem stryja nie jest przeszkodą do korzystania przez skarżącego ze świadczeń pielęgnacyjnych na stałe z tytułu opieki nad J. K. W takich okolicznościach skarżący miał prawo od dnia [...] 2011 r. zakładać, że spełnia warunki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przyjmowanie zaś obecnie, ze skutkiem wstecznym, że skarżący warunku określonego w tym przepisie jednak nie spełnia, naruszałoby zatem zasadę zaufania obywatela do organów państwa.

Uzupełniając powyższe Sąd wyjaśnia, że nie miał wątpliwości, co do tego, że wcześniejsza decyzja o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego kształtowała dla tej strony skonkretyzowane nabyte prawo, co do którego brak było podstaw do stwierdzenia, że zostało ono nabyte w oczywisty sposób niesłusznie. Słuszności nabycia prawa do tego świadczenia nie podważa fakt, że w orzecznictwie ówcześnie występowały wątpliwości, co do sposobu wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd podkreśla, że przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego opierało się na umotywowanej prawnie przez organ prokonstytucyjnej wykładni wymienionego wyżej przepisu, z odwołaniem się do stanowiska orzecznictwa, którego niejednolitość finalnie doprowadziła do uczynienia kwestii możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w dniu 9 grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 5/2013 (ONSAiWSA 2014/3/36) w składzie 7 sędziów podjął uchwałę, przesądzając, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny wymagającego opieki, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. uchwała ta nie obowiązywała jednak w 2011 r., jak również ówczesne orzecznictwo, a co za tym idzie i wykładnia prawa nie były jednolite, zatem o decyzji wcześniej przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w żadnym razie nie można twierdzić, że rażąco narusza ona prawo; względnie, że przyznaje ona uprawnienie osobie oczywiście nieuprawnionej. To z kolei nakazuje poszanować wynikające z niej skonkretyzowane uprawnienie skarżącego.

Odnosząc się do argumentacji organu, iż zasiłek dla opiekuna nie może być wnioskodawcy przyznany, ponieważ członek rodziny (jego żona) nabyła prawo do przedmiotowego zasiłku na podstawie decyzji Wójta z dnia [...] 2014 r. w związku z opieką nad swoim ojcem zauważyć zaś należy, iż zgodnie z art., 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów zasiłek dla opiekuna przysługuje:

1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;

2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. stanowi zaś, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną.

W świetle literalnego brzmienia powyższego przepisu wątpliwości budzić może czy przez świadczenie rodzinne o jakim mowa w tym przepisie rozumieć należy wyłącznie świadczeniem rodzinne, czy tez świadczenie rodzinne, specjalny zasiłek opiekuńczy i zasiłek dla opiekuna w rozumieniu przepisów aktualnie obowiązujących. Okoliczności te winny zostać przez organ wyjaśnione, to jest winien on dokonać wykładni art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Niezależnie od powyższego w świetle brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. oczywistym jawi się, iż jako okoliczność wyłączająca prawo do zasiłku dla opiekuna może być oceniane wyłącznie ustalenie dla innej osoby prawa do świadczeń w przepisie tym wskazanych. Ustalenie prawa do świadczeń następuje z dniem uzyskania przymiotu ostateczności przez decyzję administracyjną prawo to stwierdzającą i co za tym idzie dopiero z tą data aktualizuje się przesłanka negatywna dla przyznania zasiłku dla opiekuna.

Co za tym idzie ewentualne przyznanie żonie skarżącego prawa do zasiłku dla opiekuna na inną osobę w roku 2014 r. nie może stanowić negatywnej przesłanki dla przyznania zasiłku dla opiekuna za okresy poprzedzające uprawomocnienie się decyzji przyznającej świadczenie, o ile w okresach tych D. K. nie miała ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna, względnie do innych świadczeń z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Informacji o dacie uprawomocnienia się decyzji Wójta Gminy S.[...] z dnia [...] 2014 r. skierowanej do D. K. brak zaś w aktach kontrolowanej sprawy, co stanowi naruszenie wymogów wynikających z art. 77 § 1 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę, Kolegium powinno uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu.