Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 50/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 maja 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. D. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. K., dalej: skarżący, od decyzji z dnia [...], nr [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., ustaliło odpłatność skarżącego za pobyt ojca – W. K. w domu pomocy społecznej począwszy od 20 maja 2011 r. w ten sposób, że:

- od 20-31 maja 2011 r. w wysokości 448,92 zł,

- od 1 czerwca 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. w wysokości 1.084,93 zł miesięcznie,

- we wrześniu 2011 r. w wysokości 1.217,58 zł,

- od 1 października 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. w wysokości 1.104,98 zł miesięcznie,

- od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012r. w wysokości 1033,08 zł miesięcznie,

- od 1 maja 2012r. w wysokości 616,08 zł miesięcznie,

Jednocześnie ustalono, że łączna odpłatność do 31 sierpnia 2012 r. w wysokości 14.832,87 zł płatna w terminie 14 dni od daty odebrania decyzji, natomiast opłaty od 1 września 2012 r. płatne do 15-go każdego miesiąca za miesiąc poprzedni na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].:

1) uchyliło decyzję I instancji w części dotyczącej ustalenia terminów płatności ustalonych kwot odpłatności na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. i w tym zakresie umorzyło postępowanie I instancji,

2) uchylono decyzję I instancji w pozostałej części i ustalono odpłatność skarżącego za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej "P." w B., dalej: Dom Pomocy Społecznej, począwszy od 20 maja 2011 r. w ten sposób, że:

- od 20-31 maja 2011 r. w wysokości 344,49 zł,

od 1 czerwca 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. w wysokości 889,93 zł miesięcznie,

- we wrześniu 2011 r. w wysokości 1.022,58 zł,

- od 1 października 2011r. do 31 grudnia 2011 r. w wysokości 922,58 zł miesięcznie,

- od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. w wysokości 838,08 zł miesięcznie,

- od 1 maja 2012 r. w wysokości 421,08 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu wskazano, że pismem nr DI.4411/63/11 z dnia 12 maja 2011 r. organ I instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt jego ojca w Domu Pomocy Społecznej.

Decyzją z dnia [...], nr [...] organ I instancji ustalił obowiązek odpłatności skarżącego za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości 1.084,93 zł miesięcznie, począwszy od 1 czerwca 2011 r.

Na skutek odwołania skarżącego od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji, decyzją z dnia [...], nr [...] orzekł w przedmiocie:

odmowy zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, 2) ustalenia odpłatności skarżącego za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, w wysokości 1.084,93 zł miesięcznie, począwszy od 20 maja 2011 r., płatne do 15-go każdego miesiąca za miesiąc poprzedni.

W wyniku wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...], nr [...] uchyliło decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Następnie decyzją z dnia [...], nr [...] organ I instancji orzekł w przedmiocie:

1) ustalenia od 20 maja 2011 r. odpłatności skarżącego za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, w wysokości 1.084,93 zł miesięcznie, płatne do 15-go każdego miesiąca za miesiąc poprzedni,

2) ustalenia od 1 września 2011 r. odpłatności skarżącego za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, w wysokości 1.217,58 zł miesięcznie, płatne jak wyżej,

3) ustalenia od 1 października 2011 r. odpłatności skarżącego za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, w wysokości 1.576,26 zł miesięcznie, płatne jak wyżej,

4) ustalenia od 1 listopada 2011 r. odpłatności skarżącego za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, w wysokości 1.204,98 zł miesięcznie, płatne jak wyżej,

5) ustalenia od 1 stycznia 2012r. odpłatności skarżącego za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, w wysokości 1.133,08 zł miesięcznie, płatne jak wyżej.

Na skutek odwołania skarżącego od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] uchyliło wydaną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji, wydał w dniu [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności skarżącego za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, począwszy od 20 maja 2011 r. w ten sposób, że:

od 20-31 maja 2011 r. w wysokości 448,92 zł,

od 1 czerwca 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. w wysokości 1.084,93 zł miesięcznie,

we wrześniu 2011 r. w wysokości 1.217,58 zł,

od 1 października 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. w wysokości 1.104,98 zł miesięcznie,

od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012r. w wysokości 1.033,08 zł miesięcznie,

od 1 maja 2012 r. w wysokości 616,08 zł miesięcznie,

Ustalono, że łączna odpłatność do 31 sierpnia 2012 r. w wysokości 14.832,87 zł płatna jest w terminie 14 dni od daty odebrania wymienionej decyzji, natomiast opłaty od 1 września 2012 r. płatne do 15-go każdego miesiąca za miesiąc poprzedni.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał treść art. 60 i 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) dalej ustawa. Wskazał, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, wynoszącego w Domu Pomocy Społecznej w 2011 r. kwotę 3.055 zł, zgodnie z zarządzeniem nr 2/2011 Starosty L. z dnia 5 stycznia 2011 r. Natomiast w 2012 r. średni miesięczny koszt utrzymania w w/w placówce został ustalony zarządzeniem nr 2/2012 Starosty L. z dnia 4 stycznia 2012 r. w wysokości 3.285 zł. Organ wymienił decyzje wydane w sprawach skierowania i umieszczenia ojca skarżącego w Domu Pomocy Społecznej, gdzie przebywa od 12 kwietnia 2010 r. Wskazał, że zgodnie z decyzją nr DI.4413/226/11 z dnia 9 maja 2011 r., ojciec skarżącego wnosił opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 1.051,35 zł miesięcznie. Od 1 kwietnia 2012 r., zgodnie z decyzją nr DI.4413/180/12 z dnia 24 maja 2012 r. wnosi miesięczną opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 1.097,95 zł. Rozeznano sytuację u wszystkich osób z kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. Ojciec skarżącego ma dwóch synów. W sierpniu 2012 r. ponownie rozeznano sytuację S. K., którego dochód w dalszym ciągu nie przekracza 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zgodnie z ustawą. W związku z tym nie jest on zobowiązany do wnoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Wskazano, że w trakcie postępowania administracyjnego skarżący pomimo, iż jego dochód przekracza ustawowe kryterium osoby samotnie gospodarującej, nie wyraził zgody na podpisanie umowy na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy na ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. W związku z tym, w dniu 20 maja 2011 r. zostało wszczęte postępowanie z urzędu w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w Domu Pomocy Społecznej. W dniu 15 czerwca 2012 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy (cz. II) w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej strony. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący ma 43 lata, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z należności przysługujących po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Ma syna, na którego płaci regularnie alimenty w wysokości 500 zł zgodnie z wyrokiem sądu. Skarżący oświadczył, że jego stosunek do ojca jest negatywny. Ojciec nigdy nie interesował się jego losem i nie zajmował się nim. W związku z tym nie poczuwa się do obowiązku dopłacania do kosztów pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej.

Organ I instancji stwierdził, że z przedstawionego materiału dowodowego wynika, iż dochód skarżącego był wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (1.431 zł), ponadto w trakcie postępowania ulegał zmianie. W związku z tym ustalono dochód i wynikającą z niego odpłatność skarżącego za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w poszczególnych miesiącach, od dnia wszczęcia postępowania z urzędu w tej sprawie tj. od 20 maja 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r. Dochód skarżącego i wynikająca z niego odpłatność przedstawia się następująco:

- dochód od kwietnia 2011 r. do lipca 2011 r. - 2515,93 zł miesięcznie - odpłatność od 20-31 maja 2011 r. w wysokości 448,92 zł, odpłatność od 1 czerwca 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. w wysokości 1.084,93 zł miesięcznie,

- dochód w sierpniu 2011 r. – 2.648,58 zł, odpłatność we wrześniu 2011 r. – 1.217,58 zł,

- dochód od września 2011 r. do listopada 2011 r. – 2.535,98 zł, odpłatność od 1 października 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. w wysokości 1.104,98 zł miesięcznie,

- dochód od grudnia 2011 r. do marca 2012 r. – 2.464,08 zł, odpłatność od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. w wysokości 1.033,08 zł miesięcznie, dochód od kwietnia 2012 r. – 2.047,08 zł, odpłatność od 1 maja 2012 r. w wysokości 616,08 zł miesięcznie.

Wskazano, że ustalając odpłatności skarżącego za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej uwzględniono sytuację finansową skarżącego, średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej, opłatę wnoszoną przez mieszkańca oraz kwotę pozostałą do zapłaty zastępczo wnoszoną przez gminę. W rozpatrywanej sprawie bezsporny jest dochód skarżącego, który udokumentował swoje wydatki miesięczne (alimenty, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania oraz zobowiązania wobec banków). Podano że, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy nie ma możliwości odliczenia od dochodu kosztów utrzymania mieszkania i zobowiązań wobec banków. Wysokość opłaty została ustalona od 20 maja 2011 r., tj. od dnia wszczęcia postępowania z urzędu w tej sprawie. Ponadto wyjaśniono, że wniosek skarżącego z dnia 6 października 2011 r. w sprawie zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej może zostać rozpatrzony dopiero, gdy decyzja w przedmiocie ustalenia opłaty stanie się ostateczna.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący podnosząc, że:

1) od samego początku wykazywał brak możliwości partycypowania w kosztach utrzymania ojca w Domu Pomocy Społecznej z powodu dużych zobowiązań wobec banków, powstałych wcześniej niż żądania MOPS, świadczenia alimentacyjnego oraz kosztów codziennego utrzymania. Brak jego dobrej woli do ponoszenia opłat wynika również z jego negatywnego stosunku do ojca, z którym nie utrzymywał kontaktów od wczesnego dzieciństwa z racji jego rozwodu z matką,

2) zarówno wywiad środowiskowy przeprowadzany przez pracownika MOPS w Międzyrzeczu, jak i analiza zebranych dokumentów przez Kolegium, jednoznacznie wskazują na jego nienajlepszą kondycję finansową i 100% uzasadnione ryzyko, że sam zmuszony będzie zostać "klientem" MOPS-u. Jego sytuację szczegółowo brał pod uwagę nawet sąd w sprawie ustalania świadczenia alimentacyjnego dla jego syna, a nie uwzględnił organ I instancji. Wskazywane było niejednokrotnie, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe (w tej chwili już jako emeryt), a z powodu nabytych schorzeń nie może podjąć jakiejkolwiek dodatkowej pracy, która nie przyczyniałaby się do pogorszenia jego stanu zdrowia; środki pozostałe po opłaceniu zobowiązań nie są w stanie zapewnić mu choćby najmniejszego komfortu życia i tytko pomoc znajomych pozwala mu na jako takie egzystowanie,

3) organ I instancji stawia ponad wszystkie przytoczone argumenty interes tylko jednej ze stron. Niejednokrotnie wskazywano na możliwość przeniesienia pensjonariusza do zakładu o znacznie niższych kosztach utrzymania; w gestii pracowników MOPS jest przeprowadzenie wywiadu wielostronnego, po tak znacznym podniesieniu opłat powinien być wskazany inny, tańszy dom pomocy społecznej,

4) w ciągu półtora roku nie dowiedział się, jaki jest status ojca - czy jest w pełni praw oraz zupełnie władny w podejmowaniu decyzji dot. swojej osoby, czy też jest reprezentowany przez opiekuna lub innego kuratora wskazanego przez siebie lub sąd,

5) nie uzyskał żadnej innej, oprócz niespełnienia kryterium dochodowego, rzetelnej informacji o możliwościach partycypacji w kosztach drugiego syna – S. K. Skarżący zasugerował możliwość powrotu ojca do miejsca swojego zamieszkania jeżeli nie wymaga ciągłego nadzoru medycznego,

6) wydawanie ciągłych decyzji w sprawie płatności przez organ I instancji jest dla niego niezobowiązujące, ponieważ to nie on godził się na pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, nie on jestem jego opiekunem i w żadnym wypadku nie czuje się jego synem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania stwierdziło, że podstawę do ustalenia wysokości odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej stanowią przepisy ustawy.

Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przyznaje się prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (ust. 2 powołanego przepisu). Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy) wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W przypadku nie wywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2 a z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (ust. 3).

Wskazano, że po wydaniu decyzji przez organ I instancji uległy zmianie przepisy określające wysokość kryterium dochodowego, mianowicie z dniem 1 października 2012 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z dnia 17 lipca 2012 r., poz. 823). Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a tego rozporządzenia ustala się zweryfikowane kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 542 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wydając niniejszą decyzję obowiązane jest zatem uwzględnić stan prawny, jaki obowiązuje w chwili podejmowania tej decyzji. Oznacza to, że jeżeli przepisy prawa materialnego ulegną zmianie w czasie między wydaniem decyzji w I instancji, a rozpatrzeniem odwołania w II instancji, to organ odwoławczy obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny chyba, że przepisy przejściowe stanowią inaczej, gdyż tylko normy międzyczasowe mogą wprowadzić odstępstwo od stosowania nowych przepisów. Natomiast prawodawca nie ustanowił przepisów przejściowych odnoszących się do stosowania nowych kryteriów dochodowych.

W związku z powyższym, organ odwoławczy obowiązany jest stosować nowe kryterium dochodowe. Zatem aktualne 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.626 zł.

Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej. W przypadku odmowy zawarcia umowy wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się, zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy, w drodze decyzji administracyjnej.

Za dochód, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone przepisami o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Osobą samotnie gospodarującą, zgodnie z art. 6 pkt 10 ustawy, jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, że miesięczny koszt utrzymania ojca skarżącego w Domu Pomocy Społecznej do stycznia 2012 r. wynosił 3.055 zł, zgodnie z zarządzeniem Starosty L. nr 2/2011 z dnia 5 stycznia 2011 r., w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej na terenie powiatu l. 2011 r. (Dz. Urz. Województwa D. nr 14, poz. 192 z dnia 21 stycznia 2011 r.).

Natomiast od lutego 2012 r. wynosi 3.285 zł, na podstawie zarządzenia Starosty L. nr 2/2012 z dnia 4 stycznia 2012 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej na terenie powiatu l. w 2012 r. (Dz. Urz. Województwa D. z dnia 17 stycznia 2012 r., poz. 190), w związku z art. 60 ust. 3 ustawy.

Ojciec skarżącego ponosi odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 70% swojego miesięcznego dochodu, które nie pokrywają w pełni kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej.

W dniu 28 marca 2011 r. został przeprowadzony ze skarżącym wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że jest osobą rozwiedzioną i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest żołnierzem zawodowym i z tego tytułu uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 2.915,93 zł netto. Uzyskiwany dochód po odliczeniu alimentów płaconych na syna w wysokości 400 zł miesięcznie, wynosi 2.515,93 zł i przekracza 300 % ustawowego kryterium dochodowego 1.431 zł (3 x 477 zł) o kwotę 1.084,93 zł. Ustalono ponadto, że skarżący ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i z tytułu spłaty rat kredytów. Skarżący nie wyraził zgody na zawarcie umowy określającej wysokość opłaty za pobyt ojca w domu pomocy. W trakcie wywiadu środowiskowego, także w pismach kierowanych do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, skarżący oświadczył, że nie poczuwa się do obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania ojca w Domu Pomocy Społecznej, ponieważ ojciec pozostawił go, gdy był jeszcze dzieckiem i nigdy się nim nie interesował. Wskazał, że nie łączy ich żadna więź poza wspólnym nazwiskiem. Ponadto ojciec ma syna z drugiego małżeństwa, który zgodnie z posiadaną przez niego wiedzą zobowiązał się do opieki nad ojcem w zamian za prawo do mieszkania. Z tej racji w ocenie skarżącego, to on jest zobowiązany do zapewnienia ojcu opieki. Środki finansowe, które posiada są bardzo ograniczone, a nałożenie obowiązku ponoszenia opłaty z tytułu pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej powoduje, że sam będzie zmuszony ubiegać się o pomoc.

Następny wywiad środowiskowy został przeprowadzono 6 października 2011 r., podczas którego ustalono, że dochód skarżącego wynosi 2.960,15 zł, a przy tym skarżący płaci alimenty w kwocie 400 zł miesięcznie oraz ponosi opłaty i spłaca kredyty bankowe. Skarżący jest w trakcie wypowiedzenia stosunku służbowego w związku z zamiarem przejścia na emeryturę. Skarżący podał też, że nie utrzymuje z ojcem żadnych kontaktów i nie deklaruje żadnej formy pomocy. Do wywiadu został dołączony wniosek skarżącego z 6 października 2011 r. o całkowite zwolnienie z obowiązku partycypowania w kosztach pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej.

Z powyższego wynika, że skarżący odmówił zawarcia umowy dotyczącej wnoszenia opłaty za pobyt swojego ojca w Domu Pomocy Społecznej.

Kolejny wywiad środowiskowy przeprowadzono ze skarżącym 15 czerwca 2012 r., podczas którego podał, że uzyskuje świadczenie pieniężne wypłacane przez Wojskowe Biuro Emerytalne w wysokości 2.547,08 zł, a przy tym płaci alimenty w wysokości 500 zł. Ponadto ustalono wysokość ponoszonych wydatków mieszkaniowych i zobowiązań wobec banków.

W toku całego postępowania skarżący składał pisma, w których nie wyrażał zgody na ponoszenie odpłatności za pobyt swojego ojca w Domu Pomocy Społecznej. Dalej Kolegium Odwoławcze podało, że ustawodawca w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy obciążył zstępnych obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt ich wstępnych w domu pomocy społecznej, a jednocześnie nie przewidział, aby istnienie tego obowiązku zależało od zgody tych zstępnych, ale jedynie od ich sytuacji dochodowej, tj. od ustalenia, czy dochód przekracza, czy też nie przekracza 300 % kryterium dochodowego odpowiednio osoby w rodzinie, lub osoby samotnie gospodarującej.

Stąd organ I instancji po ponownym rozpoznaniu w sierpniu 2012 r. sytuacji dochodowej drugiego zstępnego ojca – syna S. K., gdy ustalił, że jego dochód w dalszym ciągu nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie w sprawie ustalenia jego odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej

W ocenie Kolegium Odwoławczego okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej nie mają zatem znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Wobec tego nie mogły zostać uwzględnione podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące jego negatywnego stosunku do ojca jak też braku możliwości ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej związane ze spłacaniem powstałych wcześniej dużych zobowiązań wobec banków, braku możliwości podjęcia pracy z powodu nabytych schorzeń, a przy tym istnienia obowiązku uiszczania alimentów na rzecz syna. Okoliczności dotyczące trudności w wywiązaniu się przez stronę z ustawowego obowiązku partycypowania w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ustawy, które mogą być przedmiotem odrębnych postępowań administracyjnych. Z tego względu wniosek strony o zwolnienie z opłaty winien być rozpatrzony, gdy decyzja w przedmiocie ustalenia opłaty stanie się ostateczna.

W ocenie Kolegium, choć nie został określony obowiązek ponoszenia opłaty przez członków rodziny w decyzji z 30 marca 2010 r., kierującej ojca skarżącego do Domu Pomocy Społecznej, jak też w decyzji z 13 maja 2010 r. dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przez ojca skarżącego, to nie pozbawia to organu pomocy społecznej możliwości wydania odrębnej decyzji administracyjnej określającej ten obowiązek w stosunku do członka rodziny spełniającego ustawowe przesłanki, tj. należącego do kręgu osób zobowiązanych i spełniającego kryterium dochodowe. Organ I instancji wprawdzie nie powołał w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 59 ust. 1 ustawy, jednakże przepis ten zastosował, ponieważ wydał ją w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Jak wynika z powyższych regulacji ponoszenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości uzyskiwanego dochodu, bowiem kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty, nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Z akt sprawy wynika, że wysokość dochodu skarżącego za poszczególne miesiące od kwietnia 2011 r. do marca 2012 r. została podana przez Jednostkę Wojskową w piśmie z 26 lipca 2012 r., natomiast za miesiące od kwietnia 2012 r. w piśmie z dnia 10 kwietnia 2012 r. Wojskowego Biura Emerytalnego w Z..

Skarżący w oświadczeniu z dnia 15 czerwca 2012 r. podał, że na mocy wyroku sądowego uiszczał alimenty na syna w kwocie 400 zł, które od 1 września 2011 r. zostały podwyższone do kwoty 500 zł miesięcznie. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów bankowych wynika, że wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego.

Uwzględniając wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów i uiszczanych alimentów, ustalono odpłatność strony za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej i zaprezentowano stosowne wyliczenie.

Zdaniem organu odwoławczego, ustalając odpłatność należało zastosować przepis art. 106 ust. 3b ustawy, zgodnie z którym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10 % odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Uwzględniając treść cytowanego przepisu należało przyjąć, że pomimo, iż dochód, który uzyskał skarżący we wrześniu 2011 r. (jak też w tej samej wysokości w październiku i listopadzie 2011 r.) zmniejszył się w porównaniu do dochodu z sierpnia 2011 r. o kwotę 12,60 zł, to jednak z uwagi na to, że kwota ta nie przekroczyła 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. kwoty 54,20 zł) należało przyjąć, iż zmiana dochodu nie ma wpływu na wysokość odpłatności. Stąd do ustalenia odpłatności za miesiące od września 2011 r. do listopada 2011 r. należało przyjąć dochód z sierpnia 2011 r. W pozostałych przypadkach, gdy następowała zmiana dochodu, kwota o jaką zmienił się dochód (w porównaniu do dochodu, który był podstawą do ustalenia odpłatności) przekracza 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wobec tego należało obliczając odpłatność uwzględnić zmiany dochodu. Ponadto ustalając odpłatność należy uwzględnić treść art. 8 ust. 3 ustawy, według którego za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Kierując się treścią wskazanego przepisu, w związku z nie wystąpieniem utraty dochodu, należało ustalić odpłatność za każdy poszczególny miesiąc na podstawie dochodu uzyskanego w miesiącu poprzednim. Wyjaśniono, że obowiązek ponoszenia odpłatności przez skarżącego za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej nie obejmuje pełnego miesiąca maja 2011 r. - bowiem wysokość opłaty należało ustalić od 20 maja 2011 r. tj. od dnia wszczęcia postępowania z urzędu w tej sprawie - ustalając odpłatność za ten miesiąc podzielono kwotę należną za cały miesiąc maj 2011 r. (889,93 zł) przez liczbę dni w miesiącu maju (31) oraz pomnożono przez liczbę dni za który opłata winna zostać poniesiona (12), w tym przypadku kierowano się treścią art. 106 ust. 3 ustawy.

Organ I instancji rozstrzygnął o terminach płatności ustalonych kwot odpłatności na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie ma to podstaw do rozstrzygania w decyzji, co skutkowało uchyleniem decyzji w tej części i umorzeniem postępowania w tym zakresie. Zgodnie z art. 62 ust. 2 ustawy osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a, wnoszą opłatę ustaloną zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 i ust. 2c do kasy lub na rachunek bankowy gminy, z której mieszkaniec domu został skierowany; opłatę tę gmina wraz z opłatą, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 3, przekazuje na rachunek bankowy właściwego domu pomocy społecznej. Zatem zgodnie z powyższym przepisem skarżący ma obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej do kasy lub na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący winien wnosić opłatę do 15-go każdego miesiąca za miesiąc poprzedni.

Odnosząc się do argumentów skarżącego dotyczących przeniesienia ojca do domu pomocy społecznej, w którym byłyby mniejsze koszty pobytu niż w tym, w którym aktualnie przebywa, jak też rezygnacji przez niego z korzystania z pomocy w formie pobytu w domu pomocy społecznej stwierdzono, że kwestie te leżą poza przedmiotem niniejszego postępowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił rażące zaniedbania poprzez nie wyjaśnienie kwestii nie wywiązywania się przez S. K. opieki nad ojcem w zamian za prawo do mieszkania, co jest zdaniem skarżącego, decydujące w sprawie; całkowity brak reakcji na wykazywaną wielokrotnie nawet przez pracowników MOPS, trudną sytuację finansowa skarżącego, wykluczającą jakąkolwiek możliwość ponoszenia przez niego opłat za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. Podkreślił jednocześnie, że nie czuje się zobowiązany w żaden sposób do odpowiedzialności za losy ojca z którym nie utrzymuje kontaktu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i powołało się na argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, gdyż stoi ono na straży podmiotowych praw strony, zapewniając stronie w procesie stosowania prawa administracyjnego pozycję gwarantującą skuteczną obronę jej praw. Zasadność tych zarzutów należy ocenić w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b i c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tylko bowiem w przypadku naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (lit. b), lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c") - sąd uwzględnia skargę.

Rozpatrując skargę Sąd nie stwierdził, aby wydana w sprawie zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem prawa, o jakim mowa wyżej. Skarga zatem nie mogła zostać uwzględniona.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] jak i poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej ustalająca odpłatność skarżącego za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) dalej ustawa.

Kwestię zasadniczą w niniejszej sprawy jest ustaleniu prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujących ustalanie opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

W rozpoznawanej sprawie wyjaśnienia wymaga kwestia formy, w jakiej następuje wskazanie osób zobowiązanych do ponoszenia opłat oraz ustalenia zakresu ich zobowiązań. Analiza tego zagadnienia musi uwzględniać nie tylko literalne brzmienie przepisów, na których oparto zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzję, ale również cały kontekst uregulowań prawnych w tym zakresie.

Materialnoprawne uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej zawierają przepisy rozdziału 3 ustawy o pomocy społecznej (art. 54 – 66). Zgodnie z w art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do art. 59 ust. 1 decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

W art. 61 ust. 1 ustawy ustawodawca określił podmioty zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Wymieniono w nim w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Kolejności podmiotów wskazana w powołanym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie. W art. 61 ust. 3 przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z tego obowiązku nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2, tj. mieszkaniec domu, jego małżonek, zstępni bądź wstępni. Gminie przysługuje prawo występowania o zwrot wniesionych w tym celu opłat. Wskazać należy, że na podstawie art. 64 osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można, na ich wniosek, zwolnić częściowo lub całkowicie z tej opłaty.

W świetle powyższych uregulowań ustawy o pomocy społecznej, uwzględniając treść zawartych w tej ustawie przepisów odnoszących się do postępowania w sprawach udzielania świadczeń z pomocy społecznej, należy rozpatrywać kwestię formy, w jakiej następuje określenie osoby (bądź osób) zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz zakresu tego zobowiązania (wysokości należnych od nich kwot). W szczególności wyjaśnienia wymaga, czy następuje to w drodze decyzji administracyjnej, czy też wyłącznie w drodze umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy.

Należy mieć na uwadze, że stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także skierowanie do domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny).

Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1).

Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje więc przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 ustawy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Jej adresatami mogą być: osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także (a niekiedy wyłącznie) osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 ustawy, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64 ustawy, w całości lub w części z ustalonej opłaty.

Obowiązek wnoszenia opłat przez konkretną osobę spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy postanawia nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy.

Obowiązek uczestniczenia w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej powinien zostać określony już w decyzji o skierowaniu do DPS i o ustaleniu opłaty za pobyt. Zobowiązany winien mieć możliwość wcześniejszego zapoznania się z warunkami realizacji ciążącego na nim obowiązku; powinien znać warunki odpłatności za pobyt osoby sobie bliskiej w DPS, aby nie być zaskakiwanym wysokością tej opłaty, ustalanej dopiero decyzją nakazującą zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 204/10, LexPolonica nr 2379305; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 636/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 marca 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1086/10, LexPolonica nr 2563082; wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1411/10, LexPolonica nr 3848017). Nawet udokumentowana okoliczność odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy nie może stanowić wyłącznej podstawy do wydania decyzji o obowiązku zwrotu na rzecz gminy części opłaty przez nią ponoszonej przez taką osobę. Odmowa podpisania umowy dotyczącej obowiązku ponoszenia kosztów powoduje po stronie organu obowiązek wydania decyzji ustalającej tę odpłatność (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 75/09, LexPolonica nr 2132259; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 września 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 284/09, LexPolonica nr 2451668).

Zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, ma na celu określenia wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09, LexPolonica nr 2237493)

Przenosząc powyższe ustalenia na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać zatem, że na skarżącym ciąży obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej.

Ustawodawca w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy obciążył zstępnych obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt ich wstępnych w domu pomocy społecznej, a jednocześnie nie przewidział, aby istnienie tego obowiązku zależało od zgody tych zstępnych, ale jedynie od ich sytuacji dochodowej, tj. od ustalenia, czy dochód przekracza, czy też nie przekracza 300 % kryterium dochodowego odpowiednio osoby w rodzinie, lub osoby samotnie gospodarującej.

Zasadnie zatem organy po rozpoznaniu sytuacji dochodowej drugiego zstępnego ojca – jego syna S. K., ustalając, że jego dochód w dalszym ciągu nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej stwierdzili, że nie jest on zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt swojego ojca w domu pomocy społecznej. W oparciu o te ustalenia organ I instancji decyzją z dnia 15 grudnia 2011 r., umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności S. K. za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej.

Natomiast co do skarżącego wysokość dochodu za poszczególne miesiące od kwietnia 2011 r. do marca 2012 r. została podana przez Jednostkę Wojskową w piśmie z dnia 26 lipca 2012 r., natomiast za miesiące od kwietnia 2011 r. w piśmie z dnia 10 kwietnia 2012 r. Wojskowego Biura Emerytalnego.

Skarżący w oświadczeniu z dnia 15 czerwca 2012 r. wyjaśnił, że na mocy wyroku sądowego uiszczał alimenty na syna w kwocie 400 zł, które od 1 września 2011 r. zostały podwyższone do kwoty 500 zł miesięcznie Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów bankowych wynika, że wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego.

Prawidłowo zatem uwzględniając wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów i uiszczanych alimentów, ustalono odpłatność strony za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej i zaprezentowano stosowne właściwe wyliczenie.

Zasadnie Kolegium uznało, że choć nie określono obowiązku ponoszenia opłaty przez członków rodziny w decyzji z dnia 30 marca 2010 r., kierującej ojca skarżącego do Domu Pomocy Społecznej, jak też w decyzji z dnia 13 maja 2010 r. dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przez ojca skarżącego, to nie umożliwia to organu pomocy społecznej wydania odrębnej decyzji administracyjnej określającej ten obowiązek w stosunku do członka rodziny spełniającego ustawowe przesłanki, tj. należącego do kręgu osób zobowiązanych i spełniającego kryterium dochodowe.

Kwestie przy tym dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej nie miały, jak prawidłowo zauważa organ odwoławczy wpływu na ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Nie mogły więc zostać uwzględnione podnoszone przez skarżącego okoliczności w zakresie negatywnego stosunku do ojca, jak również nie możności ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w sytuacji spłacana powstałych wcześniej dużych zobowiązań wobec banków, braku możliwości podjęcia pracy z powodu nabytych schorzeń, a przy tym istnienia obowiązku uiszczania alimentów na rzecz syna. Okoliczności dotyczące trudności w wywiązaniu się przez stronę z ustawowego obowiązku partycypowania w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ustawy.

Przy tym kwestie ustalania wysokości opłaty oraz zwolnienia z jej ponoszenia winny być przedmiotem odrębnych postępowań administracyjnych. Dlatego wniosek strony o zwolnienie z opłaty winien być rozpatrzony, gdy decyzja w przedmiocie ustalenia opłaty stanie się ostateczna.

Zdaniem Sądu organu odwoławczy, ustalając odpłatność prawidłowo zastosował przepis art. 106 ust. 3b ustawy, zgodnie z którym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10 % odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Uwzględniając treść cytowanego przepisu należało więc uznać, że pomimo, że dochód, który uzyskał skarżący we wrześniu 2011 r. (jak też w tej samej wysokości w październiku i listopadzie 2011 r.) zmniejszył się w porównaniu do dochodu z sierpnia 2011 r. o kwotę 12,60 zł, to jednak z uwagi na to, że kwota ta nie przekroczyła 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. kwoty 54,20 zł) należało przyjąć, iż zmiana dochodu nie ma wpływu na wysokość odpłatności. Stąd do ustalenia odpłatności za miesiące od września 2011 r. do listopada 2011 r. należało uwzględnić dochód z sierpnia 2011 r. W pozostałych przypadkach, gdy następowała zmiana dochodu, kwota o jaką zmienił się dochód (w porównaniu do dochodu, który był podstawą do ustalenia odpłatności) przekracza 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wobec tego należało obliczając odpłatność uwzględnić zmiany dochodu. Ponadto ustalając odpłatność należy wziąć po uwagę treść art. 8 ust. 3 ustawy, według którego za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Kierując się treścią wskazanego przepisu, w związku z nie wystąpieniem utraty dochodu, należało ustalić odpłatność za każdy poszczególny miesiąc na podstawie dochodu uzyskanego w miesiącu poprzednim.

Zasadnie organ odwoławczy stwierdził brak podstaw do rozstrzygania w decyzji w kwestii terminu zapłaty odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, co skutkowało uchyleniem decyzji w tej części i umorzeniem postępowania w tym zakresie. Wskazano, iż zgodnie z art. 62 ust. 2 ustawy osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a, wnoszą opłatę ustaloną zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 i ust. 2c do kasy lub na rachunek bankowy gminy, z której mieszkaniec domu został skierowany; opłatę tę gmina wraz z opłatą, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 3, przekazuje na rachunek bankowy właściwego domu pomocy społecznej. Stosownie zatem do tego przepisu skarżący ma obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej do kasy lub na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący winien wnosić opłatę do 15-go każdego miesiąca za miesiąc poprzedni.

Słusznie również organ II instancji zauważył, ustosunkowując sie do argumentów skarżącego dotyczących przeniesienia ojca do domu pomocy społecznej, w którym byłyby mniejsze koszty pobytu niż w tym, w którym aktualnie przebywa, jak też w zakresie rezygnacji przez wymienionego z korzystania z pomocy w formie pobytu w domu pomocy społeczne, iż kwestie te leżą poza przedmiotem postępowania, gdyż dotyczy ono ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w Domu Pomocy Społecznej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji

Orzeczenie o przyznaniu ustanowionemu dla skarżącego z urzędu pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uzasadnia treść art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).