Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 620/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77, art. 75
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 2, art. 7 ust. 1, art. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16  art. 2 lit. a, art. 30
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2008 nr 321 poz 14  art. 2 lit. a
law: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i  badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 11 maja 2009r. J.G. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich za rok 2009. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w części dotyczącej części działki rolnej J, J1 o powierzchni 0,26 ha, części działki rolnej K, K1 o powierzchni 0,14 ha, części działki rolnej N, N1 o powierzchni 0,20. Organ orzekł nadto o przyznaniu J.G. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 w wysokości 66 839,66 zł. Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2010r., umorzył postępowania w sprawie przyznania J.G. jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w części dotyczącej części działki rolnej J, J1 o powierzchni 0,26 ha, części działki rolnej K, K1 o powierzchni 0,14 ha, części działki rolnej N, N1 o powierzchni 0,20, jak i części działki rolnej I, I1 o powierzchni 0,04 ha oraz orzekł o przyznaniu wnioskodawcy płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 67426,81 zł.

Decyzją z dnia [...] marca 2012r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stwierdził nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] z dnia [...] lipca 2010r.

W toku ponownego rozpoznawania wniosku strony o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2009, w związku uzyskaniem z Prokuratury Rejonowej informacji o prowadzonym postępowaniu karnym przeciwko J.G. dotyczącym wyłudzenia dopłat unijnych za lata 2004-2011, Kierownik Biura Powiatowego postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2012r. zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie dopłat za rok 2009. Postanowienie to zostało uchylone przez Dyrektora OR ARiMR.

W związku z wpływem w dniu 18 lutego 2013r. do organu odpisu aktu oskarżenia m.in. przeciwko J.G., Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postanowieniem z dnia [...] lutego 2012r., nr [...], powołując się na przepis art. 97 § 1 pkt 4, art. 101, art. 123, art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r, Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071), zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie przyznania ww. wnioskodawcy płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2009.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpatrzeniu zażalenia J.G., na podstawie art. 123, art. 126, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że regulacja art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, zgodnie, z którą organ administracji obowiązany jest z urzędu zawiesić postępowanie, gdy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego zależy nie tylko rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji, potwierdza tezę, że przeszkoda, jaką stanowi zagadnienie wstępne ma bezpośredni wpływ na sprawę administracyjną. Organ odwoławczy podkreślił, że ustalenie przez Sąd Okręgowy, czy złożone przez J.G. dokumenty nie zostały sfałszowane, podrobione lub też poświadczające nieprawdę ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie merytoryczne i zakończenie sprawy przez organ I instancji w zakresie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Ustalenia Sądu Okręgowego oraz prowadzone postępowanie administracyjne Kierownika Biura Powiatowego ARiMR są od siebie wzajemnie zależne.

Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. (II SA/Go 564/13), po rozpoznaniu skargi J.G., uchylił zaskarżone postanowienie stwierdzając, że brak jest przesłanek do zawieszenia postępowania.

Postanowieniem nr [...] z [...].12.2013 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił w całości zaskarżone postanowienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] z dnia [...].02.2013 r. o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania J.G. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W dniu [...].01.2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał postanowienie nr [...] o wyznaczeniu nowego terminu do załatwienia sprawy i przeprowadzeniu dowodu z dokumentów tj. protokołów zeznań świadków i podejrzanych (oskarżonych) zgromadzonych w toku postępowania prokuratorskiego i sądowego. Tym samym do akt sprawy włączone zostały:

– akt oskarżenia Prokuratora Okręgowego przeciwko m.in. J.G.,

– protokoły zeznań świadków i podejrzanych (oskarżonych) zgromadzonych w toku postępowania prokuratorskiego i sądowego.

W dniu [...].12.2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał postanowienie nr [...] o przeprowadzeniu w ramach prowadzonego postępowania w sprawie przyznania J.G. płatności w ramach systemów wsparcia dowodu z następujących dokumentów:

– protokół przesłuchania z dnia [...].12.2014 r. J.J., przeprowadzonego w Biurze Powiatowym ARiMR,

– protokół przesłuchania z dnia [...].12.2014 r. M.C. przeprowadzonego w Biurze Powiatowym ARiMR,

– protokół przesłuchania z dnia [...].12.2014 r. J.B. przeprowadzonego w Biurze Powiatowym ARiMR,

– protokół przesłuchania dnia [...].01.2015 r. K.S. przeprowadzonego w Biurze Powiatowym ARiMR.

W oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poddał wniosek J.G. o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 kontroli administracyjnej prowadzonej w myśl art. 24 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w Rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w Rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. U. WE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18, ze zm.) - zwanego dalej Rozporządzeniem Komisji (WE) nr 796/2004.

W trakcie kontroli administracyjnej sprawy J.G. prowadzonej z wniosku o przyznanie płatności na rok 2009 Kierownik Biura Powiatowego uwzględnił sporządzony przez Prokuratora Okręgowego akt oskarżenia ([...]) przeciwko m.in. J.G. przekazany organom ARiMR przez Sąd Okręgowy Wydział Karny. W przedmiotowym akcie oskarżenia J.G. został oskarżony m.in. o to, iż w okresie od roku 2006 do roku 2011 w [...], działając wspólnie i w porozumieniu z M.W., w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził ARiMR do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że złożył w ARiMR poświadczające nieprawdę dokumenty, z których wynikało, iż jest on użytkownikiem gruntów rolnych i z tego tytułu uzyskał nienależne płatności obszarowe, płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz płatności rolnośrodowiskowe. W związku z powyższym J.G. postawiono zarzuty o czyn z art. 297 § 1 kk i art. 286 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 12 kk. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w trakcie kontroli wniosku J.G. o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 uwzględnił zeznania świadków i oskarżonych zgromadzone w toku przeprowadzonego postępowania prokuratorskiego oraz sądowego - w trakcie przesłuchania przeprowadzonego w dniu [...].08.2011 r. w Prokuraturze Rejonowej (vide: protokół przesłuchania podejrzanego sygn. akt [...] - w aktach sprawy). Śledztwo prowadzone względem m.in. J.G. dotyczyło wyłudzenia dopłat unijnych realizowanych przez ARiMR w okresie 2004 - 2011 r. (vide: pismo Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia [...].11.2011 r. sygn, akt [...] - w aktach sprawy). Wobec powyższego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR rozpatrując wniosek o przyznanie płatności na rok 2009 złożony przez J.G. postanowił uwzględnić materiał dowodowy w postaci zeznań świadków i podejrzanych (oskarżonych) zgromadzonych w toku przeprowadzonego postępowania prokuratorskiego i sądowego oraz akt oskarżenia albowiem przedmiotowy materiał dowodowy ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie.

W trakcie kontroli administracyjnej wniosku o przyznanie płatności na rok 2009, na podstawie dokumentacji pozyskanej z organów ścigania, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż J.G. w roku 2009 jedynie fikcyjnie użytkował grunty należące do M.W., który pozornie podzielił jedno duże gospodarstwo rolne na wiele mniejszych w celu pozyskania wyższych płatności, pomijając w ten sposób przepisy o degresywności płatności. Wskazane okoliczności zostały potwierdzone nie tylko przez J.G. (vide: zeznania złożone w dniu [...].09.2011 r. w Prokuraturze Rejonowej), który przed organami ścigania przyznał się do zarzucanych mu czynów, ale również przez inne osoby, które uczestniczyły w fikcyjnym użytkowaniu gruntów rolnych wydzielonych z gospodarstwa M.W. (vide: zeznania M.C. złożone: w Prokuraturze Rejonowej w dniu [...].08.2011 r., w Prokuraturze Okręgowej w dniu [...].04.2012 r, oraz w Biurze Powiatowym ARiMR w dniu [...].12.2014r., zeznania J.J. złożone w dniu [...].08.2011r. w trakcie przesłuchania przeprowadzonego w Komendzie Powiatowej Policji oraz zeznania złożone w dniu [...].04.2012 r. w Prokuraturze Okręgowej, zeznania K.S. złożone w trakcie przesłuchania przeprowadzonego w Prokuraturze Rejonowej w dniu [...].08.2011 r. oraz zeznania złożone w dniu [...].04.2012 r. w Prokuraturze Okręgowej, jak również zeznania złożone w trakcie przesłuchania przeprowadzonego w Biurze Powiatowym ARiMR w dniu [...].01.2015 r., zeznania J.B. złożone w dniu [...].09.2011 r. w Prokuraturze Rejonowej oraz zeznania złożone w dniu [...].12.2014 r. w Biurze Powiatowym ARiMR, zeznania M.B. złożone w dniu [...].09.2012r. w trakcie przesłuchania przeprowadzonego w Prokuraturze Okręgowej, zeznania J.M. złożone w dniu [...].09.2011 r. w Prokuraturze Rejonowej oraz zeznania M.W. złożone w dniu [...].11.2011 r. w trakcie przesłuchania przeprowadzonego w Prokuraturze Rejonowej gdzie oskarżony potwierdził zeznania innych - w/w osób - w aktach sprawy).

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż w roku 2009 J.G. nie prowadził działalności rolniczej na działkach gruntu rolnego zgłoszonych we wniosku z dnia [...].05.2009r. o płatności na rok 2009.

Ponadto na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w wyniku kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, iż brak jest przesłanek by uznać, iż J.G. samodzielnie prowadził działalność rolniczą, posiadając autonomię w zakresie zarządzania. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż działalność rolniczą na gruntach zgłoszonych do płatności na rok 2009 przez J.G. prowadził w rzeczywistości M.W., który sztucznie podzielił będące w jego posiadaniu gospodarstwo rolne i który w rzeczywistości sam decydował o pracach wykonywanych na gruntach, których był posiadaczem. Grunty rolne zgłaszane przez J.G. do płatności na rok 2009 były zarządzane przez tę samą osobę – M.W., a grunty zgłaszane do płatności przez podstawione osoby będące w różnym stopniu powiązane z M.W. nie stanowią odrębnych gospodarstw, samodzielnych, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż to nie J.G. i inne fikcyjnie podstawione osoby, a M.W. prowadził działalność rolniczą. Działalność ta była działalnością zarobkową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, prowadzoną na własny rachunek. To M.W. uzyskiwał przychody oraz ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był w ocenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego, sztucznie podzielonego i zgłaszanego oddzielnie przez podstawione osoby zarejestrowane w ewidencji producentów jako odrębni producenci rolni. W wyniku przytoczonych okoliczności Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził tym samym, iż J.G. nie jest producentem rolnym, o którym mowa w art. 3 pkt 3 Ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r. poz. 86 ze zm.), jak również nie był posiadaczem deklarowanych do płatności na rok 2009 gruntów w rozumieniu art. 7 ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2012 r. poz. 1164), który uzależnia przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego od posiadania gruntów rolnych. Krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności nie wskazuje definicji "posiadania", a zatem zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa posiadanie - jako ustawowo określona przesłanka warunkująca skuteczne rozpoznanie wniosku - odnosi się do "posiadania" w rozumieniu przepisów art. 336 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459). W następstwie ustaleń poczynionych w trakcie kontroli administracyjnej, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż w niniejszej sprawie prowadzonej z wniosku J.G. zastosować należy art. 30 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. WE L 30 z 31.01.2009 r., str. 16) - zwanego dalej Rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009 - w myśl którego nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. W niniejszym przypadku J.G. współuczestniczył w procederze sztucznego podziału gospodarstwa rolnego będącego w posiadaniu M.W..

Mając na uwadze całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu [...].01.2017 r. wydał decyzję nr [...] w sprawie odmowy przyznania J.G. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. W uzasadnieniu w/w decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż w świetle okoliczności niniejszej sprawy przyznanie wnioskowanej płatności byłoby sprzeczne z przepisami art. 7 ust. 1 Ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm.) albowiem J.G. nie był posiadaczem gruntów zgłoszonych do płatności na rok 2009. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał w uzasadnieniu w/w decyzji, iż wypłacenie J.G. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 było by sprzeczne z regulacją wyrażoną art. 30 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, jak również w art. 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L z dnia 23 grudnia 1995 r.), w myśl którego działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Odwołanie od powyższej decyzji nr [...] złożył o J.G., który wskazał, iż organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie, a oparł się jedynie na protokołach z postępowania przygotowawczego, co jest sprzeczne z zasadami postępowania administracyjnego. Zdaniem odwołującego organ nie może czynić ustaleń faktycznych w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym postawiono zarzuty, albowiem takowe zeznania zgodnie z art. 182 § 3 Kpk nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto w ocenie strony nie można również czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 Kodeksu Karnego, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. Strona podniosła, iż Kpa nie przewiduje dowodu z akt sprawy karnej.

Decyzją nr [...] z dnia [...].05.2017 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 107 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 23), art. 10 ust. 2 Ustawy z dnia 9 maj 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1512), art. 7 ust. 1, art. 18 ust. 1 Ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm.), art. 30 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. WE L 30 z 31.01.2009 r. str. 16), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W pierwszej kolejności Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał na przepisy stanowiące o zasadach przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w odniesieniu do wniosków składanych w roku 2009.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, iż posiadanie w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego, może stanowić element prawa podmiotowego, będąc przejawem prawa przysługującego właścicielowi (posiadanie zgodne z prawem), ale może także wskazywać na stan faktycznego władztwa nad rzeczą i to w sytuacji, gdy prawo wykonywane faktycznie przez posiadacza służy innemu podmiotowi (posiadanie bezprawne) (vide: K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2005, s. 799). W ocenie Dyrektora dla uzyskania płatności - w tym płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego, ale ponadto należy je rolniczo użytkować. Dla przyznania płatności istotne jest, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem, przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z Ustawy. Wnioskodawca – J.G. musi zatem wykazać, że faktycznie posiadał w dniu 31 maja danego roku (w niniejszym przypadku rok 2009) grunty rolne i utrzymywać je zgodnie z normami. Uprawnionym do płatności jest zatem właściciel gruntu, gdy grunt nie jest oddany w posiadanie zależne i jest we władaniu właściciela, dzierżawca gruntu rolnego oraz posiadacz samoistny i zależny bez tytułu prawnego (bez względu na jego dobrą czy złą wiarę). Faktyczne władztwo na daną rzeczą oznacza również, że istnieje swoboda, co do podejmowania decyzji np.: co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, kiedy zbierać plony oraz kiedy gdzie i komu je sprzedawać. Samoistność posiadania oznacza, że posiadacz zachowuje się wobec rzeczy tak jak właściciel.

Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 75 Kpa jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Organ administracyjny realizując zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa) oraz gromadząc materiał dowodowy w sprawie, uznał za dowód zeznania złożone przez stronę (oraz inne osoby) w ramach postępowania prowadzonego przez organa ścigania tj. Prokuraturę Rejonową oraz Prokuraturę Okręgową. Dyrektor podał, iż brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, iż J.G. na dzień [...].05.2009 roku nie był posiadaczem działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności z dnia [...].05.2009 r. W konsekwencji powyższego J.G. nie spełnił wymagań określonych w art. 2 pkt 14 oraz art. 7 ust. 1 Ustawy tj. nie jest rolnikiem albowiem nie prowadził w roku 2009 działalności rolniczej oraz nie był posiadaczem działek gruntu rolnego deklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2009. W efekcie brak jest podstaw - w świetle wskazanych w niniejszej decyzji przepisów art. 2 pkt 14 oraz art. 7 ust. 1 Ustawy - do przyznania J.G. płatności do działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności z dnia [...].05.2009 r. Zdaniem organu II instancji za takim twierdzeniem przemawia zgromadzony materiał dowodowy, z treści którego można w sposób bezsporny (potwierdzony przez stronę oraz świadków) stwierdzić, iż J.G. nie wykonywał jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych na działkach zgłoszonych do płatności na rok 2009 albowiem były one faktycznie w posiadaniu M.W., sprawującego faktyczne władztwo nad gruntami rolnymi deklarowanymi do płatności przez J.G., jak i inne osoby. Przedstawione powyżej stanowisko potwierdzili: sam wnioskodawca (vide: zeznania złożone w trakcie przesłuchania prowadzonego w Prokuraturze Rejonowej w dniu [...].09.2011 r., który przed organami ścigania przyznał się do zarzucanych mu czynów opisując dokładnie mechanizm stosowany przez M.W. w celu zwielokrotnienia wysokości dopłat, jakie miałby otrzymać z ARiMR, ale również przez inne osoby, które uczestniczyły w fikcyjnym użytkowaniu gruntów rolnych wydzielonych z gospodarstwa M.W..

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, iż do kompetencji organów ARiMR w postępowaniu w sprawie z wniosku o przyznanie płatności należy ustalenie, kto faktycznie posiada grunt rolny objęty wnioskiem, czy prowadzi na nim działalność rolniczą i czy czyni to z zamiarem wykonywania tego dla siebie. Stanowi to konsekwencję tego, że jak wynika z regulacji unijnych i krajowych istota płatności obszarowych wyraża się w udzielaniu pomocy tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. W świetle opisanych wyżej zeznań Wnioskodawcy ustalono, iż J.G. potwierdził, że nie prowadził działalności rolniczej na gruntach deklarowanych do płatności na rok 2009 oraz potwierdził, iż nie był ich posiadaczem na dzień [...].05.2009r.,jak również potwierdził, iż to M.W. sprawował faktyczne władztwo nad gruntami rolnymi deklarowanymi do płatności na rok 2009 przez J.G..

Organ podał, iż prowadzenie działalności rolniczej można definiować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści. W niniejszej sprawie, jak wielokrotnie wskazywał J.G. w swoich zeznaniach, iż wszelkie decyzje i czynności agrotechniczne prowadzone na w/w działkach wykonywane były wyłącznie przez lub na zlecenie M.W., który czerpał korzyści z uprawy gruntów rolnych deklarowanych do płatności przez J.G.. Powyższa okoliczność potwierdza zasadność ustaleń dokonanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR odnośnie faktu, iż J.G. nie był na dzień [...].05.2009 r. posiadaczem działek deklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2009. Jak już zostało wskazane w niniejszej decyzji płatności przysługują właścicielowi gruntu, gdy grunt nie jest oddany w posiadanie zależne łub dzierżawcy gruntu rolnego lub posiadaczowi samoistnemu i zależnemu bez tytułu prawnego. W ocenie organu w niniejszej sprawie, w zakresie posiadania w/w działek, J.G. nie sposób jest zaliczyć do którejkolwiek z wyżej wskazanych osób uprawnionych do płatności.

Podkreślić należy, iż okoliczności przedstawione przez J.G. tj. fakt, iż nie był on w posiadaniu gruntów deklarowanych do płatności, jak również fakt, iż faktycznym posiadaczem gruntów rolnych był M.W., który sztucznie podzielił swoje gospodarstwo celem zwielokrotnienia możliwych do uzyskania płatności zostały potwierdzone również przez inne osoby, względem których prowadzone było postępowanie prokuratorskie.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdza, iż wyjaśnienia złożone przez Stronę niniejszego postępowania tj. J.G. oraz inne osoby tj. J.J., M.C., K.S., J.M., M.B., J.B., H.Z. oraz P.S. pozwalają – w świetle uwarunkowań uzależniających przyznanie płatności od posiadania działek - potwierdzić słuszność ustaleń dotyczących uznania, iż to nie J.G. był na dzień [...].05.2009 r. (ale również przed tą datą oraz po tej dacie) faktycznym posiadaczem wszystkich działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2009 z dnia [...].05.2009 r. W ocenie Dyrektora w przedmiotowym zakresie zeznania J.G. złożone przed organami ścigania w dniu [...].09.2011 r., jak również wyjaśnienia wymienionych wyżej osób są ze sobą zbieżne i należy im przypisać walor wiarygodności. Co istotne, zeznania J.G. oraz pozostałych osób przesłuchiwanych w charakterze podejrzanych potwierdził M.W. (vide: protokół z dnia [...].11.2011 r. przesłuchania podejrzanego [...]), a zatem okoliczności podnoszone w trakcie przeprowadzonych przez organy ścigania przesłuchań organ uznał za dalece wiarygodne.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, iż strona nie tylko nie uprawdopodobniła faktu posiadania poprzez działania organizacyjne oraz osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej na w/w działkach, ale potwierdziła wprost, iż posiadaczem w/w działek był M.W., który zresztą potwierdził w trakcie przesłuchania fakty dotyczące dopłat i twierdzenia świadków w tymże zakresie. Okoliczność dotycząca tego, iż to M.W. był posiadaczem gruntów rolnych deklarowanych do płatności przez różne osoby została także potwierdzona przez wskazanych wyżej świadków, którzy - podobnie jak J.G. - składali w ARiMR wnioski o przyznanie płatności do gruntów rolnych będących w posiadaniu M.W..

Przedstawione przez stronę i świadków okoliczności - w ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR - potwierdzają, iż M.W. dzieląc areał, na którym prowadził działalność rolniczą - również w roku 2009 tj. roku, którego dotyczy niniejsza sprawa, kierował się chęcią obejścia przepisów modulacyjnych, w świetle których im mniejsze gospodarstwo rolne tym wyższa możliwa do uzyskania kwota dopłat.

Ogólna powierzchni gruntów zgłoszona do płatności na rok 2009 przez M.W. wyniosła 888,75 ha. Dokonując analizy zadeklarowanych powierzchni zgodnie z przepisami prawa tj. § 3 ust. 3 Rozporządzenia ONW wskazać należy, iż M.W. dzieląc swoje gospodarstwo na poszczególne osoby, które występowały o płatności, że kwota płatności ONW tylko z jednego roku wyniosłaby 137 671,55 zł. Natomiast jeśli M.W. zadeklarowałby w/w powierzchnię tylko jednym wnioskiem otrzymałby kwotę płatności ONW w wysokości 22 375 zł (max. do 300 ha). Tak więc dzieląc swoje gospodarstwo na mniejsze, w jednym tylko roku 2009, M.W. mógł zyskać 115 296,55 zł z tytułu płatności ONW,

Dokonując natomiast analizy zadeklarowanych powierzchni w roku 2009 do płatności PRŚ wskazano, iż powierzchnia zgłoszona razem do płatności PRŚ wyniosła 888,75 ha. Mając na względzie § 14 ust. 1 rozporządzenia PRŚ M.W. dzieląc swoje gospodarstwo poszczególne osoby, w świetle degresywnych stawek płatności, kwota pomocy finansowej do gospodarstwa o wskazanej powierzchni (przyjmując najniższą ze stawek 790 zł/ha w gospodarstwie ekologicznym) wyniosłaby 172911,25 zł., natomiast w wyniku podziału przez M.W. gospodarstwa na poszczególne osoby - gdzie żadna z osób nie posiadała więcej niż 100 ha - kwota płatności PRŚ wyniosła 702 112,50 zł. Tym samym zysk M.W. tylko w zakresie jednego wariantu płatności PRŚ i tylko w jednym roku tj. 2009 mógłby wynieść 529 201,25 zł.

Organ odwoławczy nadmienił, iż wspieranie działalności rolniczej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest jednym z programów pomocy dla rolnictwa z funduszy europejskich, o które corocznie wnioskuje strona przedmiotowego postępowania. Podział łącznie posiadanego przez M.W. - areału gruntów rolnych zgłaszanych do płatności na rok 2009 na szereg mniejszych, zmultiplikowanych gospodarstw fikcyjnie prowadzonych przez podstawione w tym celu osoby spowodował, iż w przypadku wypłaty tymże podmiotom mogłoby dojść do ominięcia modulacji wynikającej z unormowań prawnych wyrażonych w w/w przepisach prawa. Innymi słowy suma płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności PRŚ, jak i płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (realizowanych na tych samych działkach rolnych) wypłaconych odrębnie każdej z podstawionych fikcyjnie osób wielokrotnie przekroczyłaby kwotę płatności należnych M.W. jako posiadaczowi wszystkich gruntów zgłoszonych do płatności przez osoby z nim powiązane przede wszystkim ze względu na związki biznesowe i podległość służbową. Organ odwoławczy wskazał iż w obowiązującym stanie prawnym (vide: wskazane wyżej przepisy prawa) podział dużego gospodarstwa na mniejsze części, przekazane w fikcyjne użytkowanie różnym osobom (tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), przekładałby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne, jedynie pod warunkiem, że dojdzie do rzeczywistego podziału dużego gospodarstwa na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejmą w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi, co w przypadku J.G. (oraz innych osób deklarujących grunty będące w posiadaniu M.W.) nie ma miejsca.

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR M.W. świadomie podzielił należący do niego areał gruntów rolnych, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z wzrostem jego powierzchni.

Odnosząc się do treści odwołania organ odwoławczy stwierdził, iż nie zawiera ono wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, iż zgodnie z art. 3 ust. 3 Ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W kontekście powyższego organ odwoławczy stwierdził, iż ani w piśmie odwoławczym z dnia [...].02.2017 r., ani w toku prowadzonego postępowania strona lub jej pełnomocnik nie przedłożyli dokumentów potwierdzających wskazania wynikające z pisma odwoławczego, jak również nie wskazali - mając wielokrotnie taką możliwość - przesłanek, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Strona nie kwestionowała również swoich wcześniejszych składanych przed organami ścigania zeznań, co dodatkowo je uwiarygadnia. W opisywanym zakresie, w ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, organ I instancji uczynił zadość wszelkim normom wynikającym z przepisów prawa.

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w przedmiotowej sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uczynił zadość wymogom prawa, a zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania. Analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR prawidłowo rozpatrzył oraz ocenił zebrany materiał dowodowy, jak również ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie oceny całokształtu materiału dowodowego. Ocena ta jest prawidłowa i mieści się w granicach swobodnej oceny dozwolonej obowiązującymi przepisami.

Skargę na powyższą decyzję złożył J.G., który zarzucił:

1. naruszenie art. 7 kpa. w zw. z art. 77 kpa, polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego,

2. dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 kpk nie może stanowić dowodu w sprawie - bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie,

3. pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strona winna być przesłuchana z urzędu,

4. błędne przyjęcie, iż skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów,

5. przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania płatności za rok 2009 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak nie pozostaje w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie od Dyrektora Oddziału Agencji i Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w oparciu o akta administracyjne sprawy wg stanu na dzień wydania zaskarżonego aktu (i w granicach sprawy administracyjnej), a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie podlegała decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] maja 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] stycznia 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu płatności bezpośrednich na rok 2009.

Przeprowadzone w tak określonych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaskarżonej decyzji nie można bowiem zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego czy procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1164), zwana dalej ustawą o płatnościach. Stosownie do przepisu art. 2 pkt 9a oraz 10 ustawy przez płatność bezpośrednią należy rozumieć a) jednolitą płatność obszarową natomiast przez płatność uzupełniającą - przejściowe wsparcie krajowe, o którym mowa w art. 133b rozporządzenia nr 73/2009. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy gospodarstwo rolne to gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 lit. b rozporządzenia nr 73/2009, znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rozporządzenie nr 73/2009 w art. 2b stanowi zaś, że "gospodarstwo" oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W myśl ust. 1a jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Stosownie do treści ust. 2a rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej i złożył wniosek o przyznanie tej płatności, przysługuje płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu, do której przyznano mu płatność uzupełniającą do powierzchni uprawy chmielu za 2006 r., zwana dalej "płatnością uzupełniającą do powierzchni uprawy chmielu niezwiązaną z produkcją".

Z powyższych unormowań wynika, że jednym z koniecznych warunków uzyskania płatności bezpośrednich jest posiadanie działek rolnych o minimalnym areale wynoszącym 1 ha na dzień 31 maja roku, którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności. "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się zaś osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą.

Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą i to na dzień 31 maja roku, którego dotyczy wniosek. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do oceny, czy organy prawidłowo odmówiły skarżącemu wnioskowanych płatności bezpośrednich na 2009 r., uznając że nie był posiadaczem deklarowanych gruntów.

Zważywszy na tak określony przedmiot kontroli sądowej jak też zawarte w skardze zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. należy podkreślić, że dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji musi być przeprowadzona z uwzględnieniem obowiązującego modelu postępowania administracyjnego w sprawach o przyznanie płatności bezpośrednich.

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie wszczynane jest przez złożenie przez podmiot ubiegający się o płatności wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Wniosek taki zawiera deklarację (oświadczenie) wnioskodawcy co do posiadania zgłoszonych do płatności działek rolnych i co do określenia sposobu ich rolniczego wykorzystania (tekst jedn.: prowadzenia na nich działalności rolniczej). Podmiot ubiegający się o płatność wraz z wnioskiem składa jednocześnie oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej z art. 297 § 1 k.k.

W postępowaniu administracyjnym o przyznanie płatności bezpośrednich znajduje zastosowanie przepis art. 3 ustawy o płatnościach. Jego ust. 1 stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według art. 3 ust. 2 tej ustawy w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 3 ustawy o płatnościach stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W świetle przytoczonych przepisów stwierdzić należy, że ustawa o płatnościach bezpośrednich zawiera szczególną, w stosunku do przepisów k.p.a., regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanych przepisów ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy (tekst jedn.: jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa bowiem na stronie (vide: wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 810/11, wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2016 r., II GSK 907 /15 i II GSK 475/15, wyrok NSA z dnia 1 lipca 2016 r., II GSK 407/15 - baza orzeczeń nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 863/11, LEX nr 1217430).

W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie wnioskowanych płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Jego rola - jak już wskazano - ogranicza się bowiem do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zatem to nie organy powinny w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności bezpośrednich samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, efektywnie i rzeczywiście korzysta z gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, czy użytkuje rolniczo wskazane przez siebie działki w imieniu własnym, na swoje ryzyko i rachunek, czy ma zatem pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o rodzaju działalności rolniczej i o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. Jak już bowiem podniesiono ciężar wykazania posiadania gruntów i ich rolniczego użytkowania spoczywa na stronie postępowania gdyż to ona wywodzi z nich skutek prawny w postaci uprawnienia do płatności.

W toku postępowania przed organem I instancji strona musiała mieć, ze względu na działania procesowe organu (zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa usiłowania wyłudzenia płatności na 2009 r., zawieszenie postępowania w związku ze sprawą karną, wydawane postanowienia dowodowe) świadomość, iż organ ma co najmniej wątpliwości w zakresie rzeczywistego posiadania przez nią zgłoszonych działek rolnych jak i prowadzenia przez nią na tych gruntach deklarowanej we wniosku działalności rolniczej we własnym imieniu, na własny rachunek i ryzyko. Mimo to (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) strona nie podjęła aktywności dowodowej w kierunku wykazania, że faktyczne uprawiała – jako posiadacz - deklarowane działki gruntu. To organ I instancji podejmował inicjatywę dowodową nakierowaną na wykazanie, iż formalnie zadeklarowane we wniosku warunki do uzyskania płatności bezpośrednich były rezultatem celowych działań innego podmiotu, pozostającego poza postępowaniem, a to dla wykazania zaistnienia przesłanek do zastosowania przepisu art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 dotyczącego sytuacji sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności.

Odmawiając stronie przyznania płatności bezpośrednich na 2009 r. organ pierwszej instancji oparł się zasadniczo na materiałach ze sprawy karnej. Z uzasadnienia jego decyzji jednoznacznie wynika, że posiadanie przez skarżącego zadeklarowanych do płatności działek rolnych jak i ich rolnicze użytkowanie we własnym imieniu i na własny rachunek skarżącego zostało zakwestionowane. Mimo to w odwołaniu profesjonalny pełnomocnik strony również nie przejawił aktywności dowodowej w kwestii wykazania spełnia przesłanek do uzyskania płatności, opisując jedynie jakie działania strona podejmowała, mające świadczyć o tym, że była posiadaczem gruntów i prowadziła na nich działalność rolniczą we własnym imieniu i na własny rachunek. Z treści odwołania zdaje się przy tym wynikać przekonanie strony skarżącej, iż to organ powinien w tym zakresie przejawić inicjatywę dowodową.

Wezwany w celu złożenia zeznań w charakterze świadka w toku analizowanego postępowania administracyjnego na dzień [...] grudnia 2014 r., skarżący nie stawił się, nie usprawiedliwiając swego niestawiennictwa.

Należy wskazać, że w toku postępowania administracyjnego w charakterze świadków przesłuchano J.J., M.C., J.B., K.S.. Zeznania złożone przez wskazane osoby są logiczne oraz ze sobą spójne. Wprawdzie zeznania dotyczyły konkretnie płatności wnioskowanych na 2011 r., jednak z ich treści wynika pewien celowo wykreowany mechanizm fikcyjnego podziału gruntów pomiędzy m.in. w.w. osoby, który trwał w latach od 2004 – do 2011 oraz przez lata następne. Osoby te zeznały, że nie uprawiały deklarowanych gruntów, niejednokrotnie były przymuszane do składnia wniosków o dopłaty, nie posiadały niezbędnej wiedzy rolniczej, kwoty uzyskanych dopłat w całości były przekazywane M.W.. W toku postępowania karnego również skarżący wyjaśnił, iż nie uprawiał deklarowanej do dopłat ziemi jako jej posiadacz, lecz czynił to na zlecenie M.W., który podejmował istotne decyzje związane z jej uprawą, a uzyskane dopłaty do gruntów skarżący przekazywał w całości M.W..

Tak więc należy uznać, że przyjęcie przez organy, iż skarżący nie był posiadaczem deklarowanych działek rolnych pozostawało w okolicznościach sprawy było uzasadnione. Organ miał bowiem do takich ustaleń uzasadnione podstawy, zważywszy na uzyskany materiał dowodowy ze sprawy karnej, na powzięcie istotnych wątpliwości, czy strona spełnia zadeklarowane we wniosku pomocowym warunki do nabycia prawa do wnioskowanych płatności. Nie może budzić najmniejszych wątpliwości, że z materiału dowodowego postępowania karnego przygotowawczego (następnie sądowego ) wynikały jednoznacznie okoliczności rodzące podejrzenie o zaistnieniu mechanizmu służącego uzyskiwaniu nienależnych środków pomocowych, mające istotne znaczenie dla weryfikacji i oceny wiarygodności danych zawartych we wniosku skarżącej o przyznanie płatności bezpośrednich na 2009 r. Z treści aktu oskarżenia oraz protokołów przesłuchań świadków i podejrzanych zgromadzonych w sprawie karnej wynika, że w latach 2004 - 2011, skarżący (oraz inne osoby) uczestniczył w mechanizmie stworzonym przez M.W., aplikując jako fikcyjny posiadacz sztucznie wydzielonego gospodarstwa rolnego o płatności rolne. Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym i włączonego do badanej sprawy administracyjnej wynika, że skarżący w okresie objętym aktem oskarżenia nie był posiadaczem deklarowanych do dopłat gruntów i nie prowadził na nich działalności rolniczej, a faktyczne władztwo nad gruntami zadeklarowanymi przez skarżącego oraz i inne osoby, sprawował M.W.. Należy zauważyć, że wskazane okoliczności wynikają z zeznań skarżącego złożonych w postępowaniu karnym, podczas których skarżący wprost wskazywał, że nie był posiadaczem deklarowanych do dopłat gruntów.

W sytuacji niewykazania przez stronę (na skutek niepodjęcia aktywności dowodowej) podstawowych warunków przyznania wnioskowanej płatności w postaci posiadania i prowadzenia działalności rolniczej, kwestia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności traci na znaczeniu. W związku ze stanowiskiem organów należy bowiem zauważyć, że ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć "beneficjentów", a więc podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności. Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie wykazał, iż pozostawał posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i że prowadził działalność rolniczą, to nie przysługują mu płatności, gdyż nie spełnia warunków określonych ustawą o płatnościach bezpośrednich. Zatem zbędne pozostaje badanie sztucznego stworzenia warunków w rozumieniu art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009. Płatność jest bowiem udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu podmiotowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi zatem o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw. Powoływanie się zatem przez skarżącą na tytuł prawny do zgłoszonych do płatności gruntów nie jest wystarczające.

Zaniechanie przedstawienia dowodów potwierdzających prowadzenie przez skarżącego odrębnego gospodarstwa rolnego, przez które - zgodnie z art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej - należy rozumieć wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą, wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną powoduje, że prawidłowo organy przyjęły, iż skarżący nie wykazał tej okoliczności.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy w badanej sprawie stwierdzić przyjdzie, że tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej. Nie doszło bowiem do naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a., jak też zasady dwuinstancyjności postępowania, której realizację w kontrolowanej sprawie oceniać należy w uwzględnieniem obowiązujących w postępowaniu o płatności reguł rozkładu ciężaru dowodu.

Nie został też naruszony przepis art. 75 k.p.a. Brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego (vide: wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., II GSK 798/09, Lex).

W odniesieniu do zarzutu 2 skargi należy mieć na uwadze, iż w istocie materiał dowodowy uzyskany z postępowania karnego trzeba ocenić jako wywołujący wątpliwości co do prawdziwości deklaracji wnioskodawcy zawartych we wniosku o płatność, co - na wezwanie organów - nakładało na stronę obowiązek wykazania rzeczywistego spełnienia deklarowanych we wniosku pomocowym przesłanek do nabycia wnioskowanych płatności bezpośrednich.

Zważywszy na omówiony zakres obowiązków procesowych organu w sprawie o przyznanie płatności, bezzasadne okazały się wywody pełnomocnika strony, iż organy orzekające w sprawie nie uzyskały z postępowania karnego tych dowodów, które miałyby świadczyć o tym, że to skarżący był posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych oraz podejmował na nich działania opisane w skardze, świadczące o ich rolniczym wykorzystywaniu. Stanowisko prezentowane w tym zakresie pozostaje sprzeczne z powołanymi już regulacjami art. 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich.

Z przedstawionych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.