Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 1132/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2014-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Grzegorz Panek / spr./ WSA Tomasz Smoleń Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 lutego 2014r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych składek wraz z odsetkami na: ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2008r. do maja 2010r., na ubezpieczenie zdrowotne za listopad 1999r., za maj 2000r., za okresy od października 2000r. do lutego 2001r., od kwietnia 2001r. do listopada 2001r., od lutego 2002r. do listopada 2002r., od stycznia 2003r. do marca 2006r., za maj 2006r., za okres od lipca 2006r. do maja 2007r., za lipiec 2007r., Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008r. do maja 2010r. - oddala skargę-


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2013 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, powstałych w związku z prowadzoną przez J.Z. pozarolniczą działalnością gospodarczą.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 określanej dalej w skrócie jako k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej w skrócie: u.s.u.s.).

Z akt administracyjnych wynika, że J.Z. (dalej: skarżący, wnioskodawca), w piśmie z dnia 3 września 2012 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) o umorzenie należności z tytułu składek:

- na ubezpieczenie społeczne za okres: od czerwca 2008 r. do maj 2010 r.,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres: listopad 1999 r., maj 2000 r., od października 2000 r. do lutego 2001 r., od kwietnia 2001 r. do listopada 2001 r., od lutego 2002 r. do listopada 2002 r., od stycznia 2003 r. do marca 2006 r., maj 2006 r., od lipca 2006 r. do maja 2007 r., lipiec 2007 r.,

- na Fundusz Pracy za okres: od stycznia 2008 r. do maja 2010 r.

W toku prowadzonego postępowania ZUS ustalił, że wnioskodawca do 13 listopada 2011 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej, prowadzonej poza siecią sklepową, straganami i targowiskami. Działalność ta została zawieszona w dniu 14 listopada 2011 r. Z zeznań podatkowych PIT-32 za 1999 r. oraz PIT-36 za lata 2000-2011 r. wynika, że wnioskodawca uzyskiwał dochody w przedziale od 270,96 zł do 12 688,68 zł. W latach 2001-2002 i 2004 wnioskodawca uzyskał stratę. W analizowanym okresie J.Z. deklarował również przychód i dochód z emerytur-rent oraz innych świadczeń krajowych. Według stanu na dzień 24 września 2012 r. wnioskodawca posiadał zaległość podatkową z tytułu podatku VAT w kwocie 5.016,20 zł, której spłata została rozłożona na raty.

Z oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że J.Z. nie posiada majątku ruchomego oraz nieruchomości. Zamieszkuje w mieszkaniu małżonki M.Z, z którą w dniu 19 lutego 1998 r. zawarł umowę o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej.

W stosunku do wnioskodawcy wdrożono postępowanie egzekucyjne, dotyczące dochodzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 r. do maj 2010 r. oraz sierpień 2011 r. poprzez zajęcie świadczenia rentowego.

Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] ZUS odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenie społeczne - za okres: od czerwca 2008 r. do maja 2010 r. w łącznej kwocie 16.730,26 zł; w tym z tytułu składek: 11.968,26 zł i odsetek naliczonych na dzień 2 października 2012 r. zgodnie z wpływem wniosku - 4.762,00 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres: listopad 1999 r., maj 2000 r., od października 2000 r. do lutego 2001 r., od kwietnia 2001 r. do listopada 2001 r., od lutego 2002 r. do listopada 2002 r., od stycznia 2003 r. do marca 2006 r., maj 2006 r., od lipca 2006r. do maja 2007 r., lipiec 2007 r. w łącznej kwocie 17.979,10 zł, w tym z tytułu: składek: 8.926,10 zł i odsetek, naliczonych na dzień 2 października 2012 r., zgodnie z wpływem wniosku - 9.053,00 zł,

- Fundusz Pracy za okres: od stycznia 2008 r. do maja 2010 r. w łącznej kwocie 1.861,29zł, w tym z tytułu: składek: 1.307,29 zł i odsetek naliczonych na dzień 2 października 2012 r., zgodnie z wpływem wniosku - 554,00 zł.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w sytuacji zobowiązanego brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie należności. W oparciu o ustalony stan faktyczny organ wykluczył wystąpienie całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., nie stwierdził również przesłanek do umorzenia zaległości z tytułu składek ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej.

Nie zgadzając się z przyjętym przez organ stanowiskiem, J.Z. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu wskazał, że w latach: 1999-2011 prowadził działalność gospodarczą, polegającą na handlu obwoźnym odzieżą i materiałami BHP. Nie wiedział jednak, że od 2008 r. weszła w życie ustawa, zobowiązująca rencistów do pełnej opłaty składek na ubezpieczenie społeczne, dlatego też do maja 2010 r. nie wywiązywał się z tego obowiązku. W związku z egzekucją ww. należności zlicytowano samochód osobowy, służący wnioskodawcy do pracy. Zobowiązany wskazał, że był zmuszony do zawieszenia działalności gospodarczej w listopadzie 2011 r. Do sierpnia 2012 r. kwota 3.026,89 zł została ściągnięta w wyniku zajęcia świadczenia rentowego natomiast zaległość w wysokości 6.482,64 zł wpłacono poprzez Urząd Skarbowy.

W ocenie wnioskodawcy, spełnia on przesłanki umorzenia, określone w art. 28 u.s.u.s. Dalsze egzekwowanie należności uniemożliwi bowiem zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawca podniósł, że po opłaceniu wszystkich wydatków w postaci opłat i kosztów leczenia, kwota przeznaczona na codzienne utrzymanie dwóch osób wynosi 510 zł. Ponadto organ wydający decyzję nie wziął pod uwagę, że wnioskodawca posiada dodatkowe zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego. Podkreślił, że cierpi na chorobę wieńcową, cukrzycę i nadciśnienie tętnicze. W związku z powyższym podniósł, że nie jest w stanie spłacić zobowiązań w wysokości 25.226,18 zł, łącznie z należnymi odsetkami.

ZUS nie przychylił się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ stwierdził, że posiadanie bądź spłata zobowiązań wobec innych wierzycieli rzutuje na możliwości płatnicze wnioskodawcy, nie jest jednak przesłanką przemawiającą za umorzeniem należności z tytułu składek.

Ponadto po analizie materiału dowodowego organ uznał, że zobowiązany nie znajduje się w sytuacji, w której brak umorzenia należności spowoduje drastyczne pogorszenie się sytuacji materialnej rodziny. Mimo, że realizowana na bieżąco egzekucja zaległości ze świadczenia rentowego wpływa na obniżenie dochodu, nie daje jednak wystarczającej podstawy aby zobowiązanie umorzyć.

Na skutek skargi wniesionej przez J.Z., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Rz 171/13 uchylił decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r. nr 6/2013 i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...].

Jak wynika z uzasadnienia tegoż wyroku, przyczyną uchylenia powyższych decyzji było naruszenie prawa procesowego polegające na tym, że organ nie wyjaśnił czy i które należności uległy przedawnieniu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenie społeczne - za okres: od czerwca 2008 r. do maja 2010 r. w łącznej kwocie 16.730,26 zł; w tym z tytułu składek: 11.968,26 zł i odsetek naliczonych na dzień 2 października 2012 r. zgodnie z wpływem wniosku - 4.762,00 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres: listopad 1999 r., maj 2000 r., od października 2000 r. do lutego 2001 r., od kwietnia 2001 r. do listopada 2001 r., od lutego 2002 r. do listopada 2002 r., od stycznia 2003 r. do marca 2006 r., maj 2006 r., od lipca 2006 r. do maja 2007 r., lipiec 2007 r. w łącznej kwocie 17.979,10 zł, w tym z tytułu: składek: 8.926,10 zł i odsetek, naliczonych na dzień 2 października 2012 r., zgodnie z wpływem wniosku - 9.053,00 zł,

- Fundusz Pracy za okres: od stycznia 2008 r. do maja 2010 r. w łącznej kwocie 1.861,29 zł, w tym z tytułu: składek: 1.307,29 zł i odsetek naliczonych na dzień 2 października 2012 r., zgodnie z wpływem wniosku - 554,00 zł.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w sytuacji zobowiązanego brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości.

Z poczynionych ustaleń wynika bowiem, że zobowiązany pobiera świadczenie rentowe z tytułu orzeczonej niezdolności do pracy w wysokości miesięcznej:

kwota brutto 727,99 zł,

zaliczka na podatek 28,00 zł,

składka na ubezpieczenie zdrowotne 65,52 zł,

potrącenie na poczet zajęcia egzekucyjnego kwota 181,99 zł,

kwota netto 452,48 zł.

Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką M.Z., która pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w wysokości 1.519,75 zł brutto, 1.273,97 zł netto. Nieudokumentowane stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą:

- z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz) - około 670,00 - 770,00 zł,

- koszty związane z leczeniem - około 280,00 - 350,00 zł.

Łącznie nieudokumentowane wydatki kształtują się w wysokości około od 950,00 zł do 1.120,00 zł miesięcznie. Przy dochodzie rodziny 2.247,74 zł brutto, 1.726,45 zł netto, średniomiesięczny dochód przypadający na 1 członka rodziny to kwota około 1.123,87 zł brutto, 863,22 zł netto.

Po odliczeniu wydatków wskazanych w oświadczeniu, które nie uwzględniają rat z tytułu zaległości podatkowej wobec Urzędu Skarbowego, wydatków na żywność i środki czystości rodzinie skarżącego pozostaje do dyspozycji kwota około 776,45 zł - 606,45 zł miesięcznie. Zdaniem organu należy stwierdzić, że miesięczne dochody rodziny skarżącego pokrywają miesięczne zestawienie wydatków mieszkaniowych oraz wydatków związanych z leczeniem.

Odnosząc się do spłacanych rat zaległości podatkowych, organ podkreślił, że konieczność regulowania innych posiadanych przez skarżącego zobowiązań nie może mieć wpływu na umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek, ponieważ zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być przedkładane i spłacane z pominięciem zadłużenia wobec ZUS.

Organ wyjaśnił, że wykonując wyrok Sądu z dnia 16 kwietnia 2013 r. dokonał szczegółowej analizy zadłużenia w zakresie przedawnienia nieopłaconych składek.

W ocenie organu względem zaległości z tytułu nieopłaconych składek dotyczących należności na ubezpieczenie zdrowotne m. in. za okres: listopad 1999 r., maj 2000 r. , od października 2000 r. do lutego 2001 r., od kwietnia 2001 r. do listopada 2001 r. (tj. okres najstarszych zaległości), będących przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia ponieważ mają zastosowanie następujące przepisy dotyczące przedawnienia w poszczególnych okresach:

od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2003 r., zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r., Nr 28, poz. 153 ze zm.), należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna,

od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r., zgodnie z art. 33 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003r., Nr 45, poz. 391 ze zm.), obowiązywały zasady analogiczne, do zasad wyżej wymienionych,

od 1 lipca 2004 r. do 30 września 2004 r., zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu na zasadach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych - obowiązywał 10-letni okres przedawnienia,

od 1 października 2004 r. zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) na podst. art. 93 do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne mają wprost zastosowanie przepisy art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 24 ust. 4 stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

od dnia 1 stycznia 2012 r. - tj. daty wejścia w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) skróceniu uległ okres przedawnienia należności z tytułu składek z dotychczasowych 10 do 5 lat. W stosunku do należności z tytułu składek gdzie bieg rozpoczął się 1 stycznia 2012 r., lub później, okres przedawnienia wynosi 5 lat, natomiast gdy bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej.

Jeżeli w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, tj. nowy termin przedawnienia. Nie dochodzi tu również do działania prawa wstecz, gdyż zobowiązanie jest nadal to samo.

Organ wskazał ponadto, że w stosunku do należności z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: listopad 1999 r., czerwiec 2001 r., lipiec 2001 r.,. sierpień 2001 r., wrzesień 2001 r., październik 2001 r., listopad 2001 r., luty 2002 r., marzec 2002 r., kwiecień 2002 r., maj 2002 r., czerwiec 2002 r., lipiec 2002 r., sierpień 2002 r., wrzesień 2002 r., październik 2002 r., listopad 2002 r., styczeń 2003 r., luty 2003 r., marzec 2003 r., kwiecień 2003 r., maj 2003 r., czerwiec 2003 r., lipiec 2003 r., sierpień 2003 r., wrzesień 2003 r., październik 2003 r., listopad 2003 r., grudzień 2003 r. w dniu 4 czerwca 2007 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], które zostały odebrane w dniu 22 października 2007 r.

Powyższa czynność zawiesiła bieg terminu przedawnienia, do dnia 15 marca 2012 r. (zakończenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego).

W związku z powyższym np. dla składki za miesiąc listopad 1999 r. 10 letni okres przedawnienia przypadający na dzień 16 grudnia 2009 r. uległ wydłużeniu o 1606 dni, a zatem przedawnienie należnej składki za miesiąc listopad 1999 r., nastąpiłoby 9 maja 2014 r. Natomiast biorąc pod uwagę zapisy wynikające z ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, stosując krótszy okres przedawnienia wprowadzony ustawą czyli 5 - letni oraz licząc bieg przedawnienia jak wskazuje ustawa od 1 stycznia 2012 r. nieopłacona należność za miesiąc listopad 1999 r. przedawniłaby się dopiero 1 stycznia 2017 r. Zastosowano więc korzystniejszy dla skarżącego 10 - letni okres przedawnienia ustalony na dzień 9 maja 2014 r., a zatem w dacie wcześniejszej niż 1 stycznia 2017 r.

Analogicznie obliczono terminy przedawnienia dla pozostałych składek, które były objęte powyższym postępowaniem egzekucyjnym i były przedmiotem niniejszej decyzji.

Ponadto w stosunku do skarżącego Dyrektor Oddziału ZUS jako organ egzekucyjny wdrożył postępowanie egzekucyjne dotyczące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 r. do maja 2010 r. oraz sierpień 2011 r. poprzez zajęcie świadczenia rentowego.

Ponieważ względem tych składek została wszczęta egzekucja administracyjna, bieg terminu przedawnienia został zawieszony i składki te nie uległy przedawnieniu na dzień złożenia wniosku o umorzenie tj., na dzień 2 października 2012 r., jak również na dzień wydania przedmiotowej decyzji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podał, że ze względu na sytuację rodzinną i majątkową nie jest w stanie opłacić należności , gdyż nawet ratalne spłacanie zaległości pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Organ stwierdził, że w sprawie brak jest wystarczających przesłanek do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek.

Podkreślił, że nie kwestionuje faktu, że zobowiązany nie jest w stanie spłacić należności jednorazowo, niemniej jednak sytuacja finansowa rodziny, gdzie dwie osoby posiadają stały dochód nie uzasadnia umorzenia zobowiązania, gdyż istnieje możliwość spłaty zobowiązań w dłuższym okresie. Skarżący bowiem posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia rentowego, z którego realizowana jest skutecznie egzekucja administracyjna. Ponadto wypłacane świadczenie jest pomniejszane o kwotę 181,99 zł miesięcznie, a więc skarżący realizuje dobrowolną spłatę zaległości podatkowej wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego. Organ wskazał, że konieczność regulowania innych zobowiązań nie może mieć wpływu na umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek. Zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być przedkładanie i spłacane z pominięciem zadłużenia wobec ZUS.

W ocenie organu również udokumentowane przez skarżącego problemy zdrowotne oraz ustalona okresowo częściowa niezdolność do pracy nie wyłączają go z kręgu osób aktywnych zawodowo. Organ zauważył, że pomimo już wcześniej ustalonych uprawnień do świadczenia rentowego z powodu orzeczonej niezdolności do pracy, skarżący wykonywał pozarolniczą działalność gospodarczą.

Na powyższe rozstrzygnięcie J.Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.

W skardze, jako argument przemawiający za umorzeniem należności powołał trudną sytuację materialną i zły stan zdrowia. Podkreślił, że nie jest w stanie w żaden sposób spłacić zaległych należności.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - określanej dalej jako p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Skarga nie jest zasadna.

W ocenie Sądu decyzja ZUS odpowiada przepisom prawa. Sąd nie dopatrzył się po stronie orzekającego organu naruszenia prawa. Stan faktyczny sprawy został dokładnie wyjaśniony, zebrano w sposób wyczerpujący i rozpatrzono cały materiał dowodowy, a po dokonaniu jego oceny prawidłowo uznano, że nie zostały udowodnione okoliczności dotyczące istnienia przesłanek umorzeniowych. Nadto brak w rozpatrywanej sprawie także podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego.

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji (jak również decyzji ją poprzedzającej) stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - określanej dalej jako u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej rozporządzeniem.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacji całkowitej nieściągalności składek, która zachodzi w przypadkach opisanych w ust. 3 pkt od 1 do 6. Natomiast ust. 3a art. 28 u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, wskazane rozporządzenie nakłada na zobowiązanego wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek" w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, kiedy nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić.

Wyjaśnić należy, iż wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z w/w przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285). Decyzja w tym zakresie podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać jednakże z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W tym zakresie, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Podkreślić także należy, że negatywne rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania administracyjnego, powinno być jednak szczegółowo uzasadnione, zarówno, co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, tj. tak w pierwotnym wniosku jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądanie swoje w zakresie umorzenia zaległości, uzasadniał trudną sytuacją materialną i finansową. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Okoliczności te nie zostały zatem pominięte przez organ orzekający, zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy.

Należy tutaj podkreślić, iż treść § 3 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że nie jest wystarczające samo wskazanie na trudności w spłacie należności, gdyż w takich wypadkach istnienie uciążliwości jest oczywiste, konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną lub zdrowotną zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka rodziny.

W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek.

Ponadto w uzasadnieniu decyzji ZUS odniósł się także do kwestii przedawnienia składek. Wyjaśnił szczegółowo jakie reguły obowiązywały w tej mierze w okresie dotyczącym zaległych składek. Wyjaśnił także, że w stosunku do poszczególnych składek wystawione były tytuły wykonawcze co spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia i ostatecznie spowodowało przy zastosowaniu wskazanych przez organ przepisów intertemporalnych, że składki za najwcześniejszy okres tj. listopad 1999 r. przedawnią się dopiero z dniem 9 maja 2014 r. Stanowisko organu w tej kwestii należy uznać za prawidłowe. W związku z tym, że początkowo w stosunku do najwcześniejszych zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie w przypadku skarżącego obowiązywał pięcioletni okres przedawnienia należy jedynie wskazać, że dopuszczalność wydłużania terminu przedawnienia wielokrotnie była przedmiotem analizy Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 12 lipca 2007 r. (sygn. akt: I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266). Sąd Najwyższy zauważył, że ,,prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z 12 listopada 2007 r., sygn. akt: I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że ,,przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione w dniu 1 stycznia 2003 r.". Natomiast Sąd Najwyższy w uchwale z 8 lipca 2008 r., sygn. akt: I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17) stwierdził, że ,,do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw". Z kolei w uchwale z 2 lipca 2008 r., sygn. akt: II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), Sąd Najwyższy również uznał, że ,,dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu nadanym ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 9 grudnia 2008 r., sygn. akt: II GSK 547/08, z 20 stycznia 2009 r., sygn. akt: II GSK 651/08, z 18 marca 2009 r., sygn. akt: II GSK 835/08 z 27 sierpnia 2009r., sygn. akt: II GSK 15/09, z 27 sierpnia 2009r., sygn. akt: II GSK 20/09, z 14 grudnia 2010r., sygn. akt: II GSK 1073/09 zajął jednolite stanowisko, że do instytucji przedawnienia należy stosować przepisy nowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w powołanych orzeczeniach.

Należy także podkreślić, że wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 stycznia 2013 r. nr 6/2013 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 listopada 2012 r. nr 113/2012 wskazując w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, że organ nie wyjaśnił czy i które należności uległy przedawnieniu. W niniejszym postępowaniu kwestie te zostały wyjaśnione tym samym organ wypełnił wskazania i zalecenia odnośnie dalszego postępowania, które zostały wskazane w powołanym wyroku.

Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.