Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 1290/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Przejęto sprawę do rozpoznania w składzie siedmiu sędziów NSA
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 2, pkt 3, art. 12 ust. 4, 5, 6
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
article: art. 860 § 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 2 ust. 1, § 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 34 poz 200
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 18 ust. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 39 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2 lit. a
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych P. M. oraz Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 156/10 w sprawie ze skargi "A. E. P." Spółki z o.o. w B. oraz P. M. – wspólników "P. A." s.c. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolniczych postanawia: 1. zamkniętą rozprawę otworzyć na nowo; 2. na podstawie art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przedstawić do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej, wspólnikom spółki cywilnej, czy też wspólnikowi spółki cywilnej, o którym mowa w art. 12 ust. 5 tej ustawy?"; 3. rozprawę odroczyć.


UZASADNIENIE

Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. M., A. E. P. Spółki z o.o. z siedzibą w B. – wspólników spółki cywilnej P. A. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości oraz zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że na skutek wniosku z dnia [...] maja 2008 r. złożonego do Biura Powiatowego ARiMR w B., decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. przyznał P. M. oraz A. E. P. Spółce z o.o. z siedzibą w B., jako wspólnikom P. A. spółki cywilnej, płatność rolnośrodowiskową na 2008 rok w pomniejszonej wysokości, tj. w łącznej wysokości 162.702,10 zł. Płatność została naliczona zgodnie z § 8, § 14 i załącznikiem nr 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 (Dz. U. Nr 34, poz. 200), dalej jako: rozporządzenie rolnośrodowiskowe. Organ dodał, że na podstawie art. 107 § 4 k.p.a. odstąpił od uzasadnienia decyzji, jako uwzględniającej w całości żądanie strony.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył P. M. działający w imieniu spółki cywilnej P. A., zarzucając błędne określenie kwoty przyznanej płatności. Następnie, pismem z dnia 31 sierpnia 2009 r. P. M. jako wspólnik ww. spółki cywilnej, oświadczył, że wycofuje odwołanie, bowiem decyzja w całości jest zgodna z wolą strony i nie narusza obowiązującego prawa. Nadto, ze względu na treść pisma organu I instancji przekazującego odwołanie, wniósł o interwencję organu odwoławczego w trybie nadzoru nad pracą Biura Powiatowego ARiMR w B.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania przed organem I instancji. Uzasadniając podał, że postępowanie w sprawie przyznania P. A. spółce cywilnej płatności rolnośrodowiskowej na 2008 r. zostało błędnie wszczęte i nie powinno być prowadzone ze względu na brak podmiotowości spółki cywilnej. Podmiotami prawa i obowiązków w stosunkach, w których występuje spółka cywilna, są wspólnicy. Tymczasem wspólnicy spółki cywilnej P. A. – P. M. oraz A. E. P. Sp. z o.o. zarejestrowani są w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni (każdy z osobna), dlatego też organ nie jest władny do przyznania płatności, o którą wnosi spółka cywilna P. A., na rzecz jej wspólników. W zaistniałej sytuacji, wniosek złożony w imieniu spółki, nie może być uznany za wniosek złożony faktycznie przez jej wspólników, stąd też nie ma możliwości wydania w przedmiotowej sytuacji decyzji.

Skargę na powyższą decyzję złożyli P. M. i A. E. P. Spółka z o.o. jako wspólnicy spółki cywilnej P. A.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uzasadniając uwzględnienie skargi podał, że zgodnie z art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny (tzw. reformationis in peius). Tymczasem w niniejszej sprawie na podstawie decyzji organu I instancji spółce cywilnej P. A. przyznano płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 162.702,10 zł, a następnie w decyzji organu odwoławczego uznano, że ta płatność w ogóle spółce nie przysługuje. Tym samym doszło według WSA do wydania decyzji na niekorzyść strony. Tym bardziej, że wspólnik spółki cywilnej cofnął odwołanie. Nadto z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika, że decyzja organu I instancji rażąco naruszała prawo lub rażąco naruszała interes społeczny, co mogłoby uzasadniać ewentualne odstępstwo od stosowania zasady reformationis in peius.

W ocenie Sądu I instancji organ odwoławczy również nieprawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., błędnie uznając, że postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe. Okolicznością powodującą w ocenie organu bezprzedmiotowość postępowania był brak podmiotowości spółki cywilnej przy ubieganiu się o płatność rolnośrodowiskową. Zdaniem Sądu, posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego nie jest konieczne dla bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych. Sąd I instancji stwierdził, że przy uwzględnieniu treści art. 29 k.p.a. także jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status. W ocenie Sądu przepisami prawa materialnego umożliwiającymi spółce cywilnej ubieganie się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej jest art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L z dnia 21 października 2005 r.), dalej rozporządzenie nr 1698/2005. Także na podstawie na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427), dalej: ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, pomoc, która na mocy art. 5 ust. 1 pkt 14 tej ustawy dotyczy m.in. programu rolnośrodowiskowego, jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a/ rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (...) (Dz. Urz. UE Nr L 270 z dnia 21 października 2003 r., s. 1 ze zm.), dalej: Rozporządzenie Nr 1782/2003, m.in. jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Z kolei z ostatniego ww. przepisu wynika, że "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą. W ocenie WSA, spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, może być zatem również uznana za grupę osób fizycznych lub prawnych, o których mowa w ww. przepisach.

Sąd I instancji podzielił pogląd organu, że art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), dalej jako: ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów, nie pozwala na przyjęcie, że spółka cywilna została wyposażona w zdolność prawną w sprawie dochodzonej płatności rolnośrodowiskowej. W przepisie tym uregulowano bowiem jedynie kwestię nadania numeru identyfikacyjnego m.in. producentom rolnym działającym w formie spółki cywilnej. Z przepisu tego WSA wywiódł też, że numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. Tak więc, w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników – tego, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Również temu wspólnikowi płatność zostaje przyznana. Tymczasem, organ nie wyjaśnił, kto figuruje w ewidencji producentów rolnych pod nr identyfikacyjnym [...], który został wskazany we wniosku spółki cywilnej o przyznanie płatności. Z akt nie wynika również, czy jest to numer nadany spółce cywilnej P. A., czy też jednemu z jej wspólników, tj. P. M. lub A. E. P. Sp. z o.o. Tym samym, organ nie wyjaśnił, czy wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej nie były składane przez wspólnika, na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, czym naruszył art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. WSA wskazał, że przy ponownym postępowaniu organ II instancji powinien przede wszystkim wyjaśnić, kto jest producentem rolnym wpisanym do ewidencji pod numerem identyfikacyjnym wskazanym we wniosku z dnia [...] maja 2008 r., a następnie wydać merytoryczne a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania skarżącym płatności rolnośrodowiskowej na 2008 r. Biorąc powyższe pod uwagę WSA orzekł, powołując w podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie:

a) art. 29 i 30 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż spółka cywilna posiada osobowość prawną i jest stroną postępowania administracyjnego, kiedy z treści tych przepisów, jak i orzecznictwa NSA, wynika, iż spółka cywilna, jako tzw. ułomna osoba prawna, nie posiada osobowości prawnej i nie jest stroną w postępowaniu administracyjnym, jak i takiego przymiotu nie dają jej przepisy szczególne będące podstawą przyznawania płatności,

b) art. 33 i art. 1 k.c. w zw. z art. 30 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyznaniem osobowości prawnej, a tym samym zdolności administracyjnej spółce cywilnej, uznaniem spółki cywilnej za stronę postępowania,

c) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wynikającej z tego przepisu i uznanie, iż skarżący Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., działający w sprawie jako organ II instancji, nie miał podstaw prawnych do wydania decyzji uchylającej decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B., w sytuacji gdy organ I instancji nieprawidłowo, z naruszeniem przepisów, wydał decyzję przyznającą płatności spółce cywilnej, w sytuacji gdy spółka taka nie posiada osobowości prawnej, a zatem nie może być adresatem decyzji,

d) art. 139 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem wydana decyzja była rozstrzygnięciem formalnym, a nie rozstrzygnięciem merytorycznym, nie mogła być więc decyzją na niekorzyść strony,

e) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż postępowanie przed organem II instancji nie stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy stroną postępowania rozpoznawanego przez skarżącego była spółka cywilna,

f) art. 145 § 1 p.p.s.a. przez nieprawidłową wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, choć przepis ten nie przewiduje takiej podstawy do uwzględnienia skargi na decyzję,

g) art. 153 p.p.s.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie, w sytuacji gdy w wyroku o sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 WSA w W. stwierdził, iż spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania,

h) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na stworzeniu w taki sposób wytycznych dla organu ponownie rozpoznającego sprawę, iż w zasadzie Sąd orzekający zajął stanowisko merytoryczne w sprawie, gdyż stwierdził – "(...) mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, wydać merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności (...)", a więc orzekł w imieniu organu, nie zaś zgodnie z brzmieniem powyższego przepisu przedstawił wskazania co do dalszego postępowania.

Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej organ, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych, podniósł m.in., że skoro spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, to w jej imieniu mogą występować jedynie jej wspólnicy. Także w zakresie prawa administracyjnego spółka cywilna nie ma zdolności prawnej, gdyż żadne przepisy szczególne w materii objętej skargą nie przyznają jej podmiotowości prawnej. Tymczasem w sprawie wniosek o przyznanie płatności został złożony przez spółkę cywilną. W związku z tym organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż nie miał podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie mogło być także potraktowane jako wydane na niekorzyść strony, bo nie było rozstrzygnięciem merytorycznym, a jedynie takie rozstrzygnięcie mogłoby ewentualnie stanowić naruszenie art. 139 k.p.a.

Jednocześnie organ podkreślił, że podmiot, będący zarejestrowanym producentem rolnym, nie może złożyć wniosku w imieniu spółki cywilnej – innego producenta rolnego, w sytuacji która oznaczałaby, że wnioskujący składa faktycznie dwa wnioski, w imieniu dwóch podmiotów, choć posiada jeden numer producenta rolnego, a więc może występować tylko w swoim imieniu.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA złożył również P. M. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego zmianę w części, w której została zawarta błędna ocena prawna i wskazania co do dalszego prowadzenia sprawy. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zawarcie w orzeczeniu błędnej oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, wskutek niewłaściwego zastosowania i błędnej wykładni art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.

Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że uprawnionymi do płatności w przypadku spółki cywilnej są wszyscy wspólnicy spółki jako grupa osób fizycznych lub prawnych, grupa wypełniająca definicję rolnika zawartą w art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr 1782/2003. Zgodnie bowiem z art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 1698/2005 beneficjentami dopłat rolnośrodowiskowych są rolnicy. Zdaniem skarżącego z powyższych regulacji wynika, że odrębną kategorię podmiotów uprawnionych do dopłat stanowią osoby fizyczne lub prawne, a odrębną kategorię grupy tych osób, choćby te osoby występowały niezależnie, na własny rachunek, jako beneficjenci dopłat rolniczych. W świetle powyższych zasad oraz prawa krajowego, które traktuje spółki cywilne jako związki obligacyjne, decyzje w sferze płatności rolniczych dla spółek cywilnych były wydawane dla wszystkich wspólników, ze wskazaniem firmy spółki (takie oznaczenie strony będzie wskazywać zarówno grupę osób, jak i wszystkich jej członków), a doręczone były wspólnikowi uprawnionemu według ewidencji producentów, chyba że ustanowiono w trybie szczególnym innego pełnomocnika.

Zdaniem skarżącego nie jest uprawniony pogląd, że wniosek o płatność może skutecznie złożyć jedynie wspólnik, któremu nadano związany ze spółką cywilną numer ewidencyjny. Tym samym niezasadny jest pogląd, iż to temu wspólnikowi, który może samoistnie nie wypełniać definicji rolnika, przyznawana jest płatność.

W ocenie skarżącego nadanie numeru identyfikacyjnego jednemu ze wspólników spółki cywilnej oznacza w swojej istocie, iż w ewidencji producentów rolnych funkcjonuje odrębne konto, na którym rejestruje się wszystkie istotne zdarzenia związane z daną spółką cywilna, rozumianą jako odrębnego rolnika, czyli odrębnego producenta rolnego w myśl art. 3 pkt 3 lit. b/ ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Inne rozumienie spełnienia warunku określonego w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oznaczałoby ograniczenie dostępu do płatności dla danej kategorii rolników, tj. grupy osób tworzących spółkę cywilną.

Ustawowa definicja producenta rolnego odwołuje się bowiem do definicji rolnika. To oznacza, że każdy wspólnik spółki cywilnej i grupa wspólników (spółka) mogą stanowić odrębnych producentów rolnych.

W piśmie z dnia 12 września 2010 r. P. M. wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną organu, wnioskując o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości – czy w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej, wspólnikom spółki cywilnej, czy też wspólnikowi spółki cywilnej, o którym mowa w art. 12 ust. 5 tej ustawy.

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy w istocie kwestii prawnej, czy spółka cywilna ma zdolność prawną, a w konsekwencji zdolność administracyjnoprawną.

Na występujące w tej materii kontrowersje zarówno w doktrynie, jak i w judykaturze zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 marca 2009 r. (sygn. akt P 80/08, opubl. OTK-A 2009/3/26). W konkluzji Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że w sferze prawa cywilnego w obowiązującym stanie prawnym najbardziej trafne wydaje się uznanie spółki cywilnej za wielostronny trwały (ciągły) stosunek prawny, a równocześnie – przynajmniej co do zasady – za jednostkę organizacyjną nieposiadającą zdolności prawnej. Jednocześnie analizując orzecznictwo sądowe w zakresie objetym pytaniem prawnym Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że status prawny spółki cywilnej w sferze prawa podatkowego nie jest ujmowany w sposób jednolity.

W związku z powyższym należy zwrócić uwagę, że poglądy dotyczące statusu spółki cywilnej w orzecznictwie Sądu Najwyższego są jednolite. Pogląd, że spółka prawa cywilnego nie ma osobowości prawnej jest utrwalony (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1993 r., III CZP 176/92, opubl. OSNCP 1993, nr 10, poz. 171). Z kolei w uchwale z dnia 26 stycznia 1996 r., III CZP 111/95 (opubl. OSNP 1996 r., nr 5, poz. 63) składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego stwierdzono, że spółka prawa cywilnego nie ma zdolności prawnej także w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Na poparcie przyjętej argumentacji wyjaśniono, że w świetle przepisów kodeksu cywilnego (art. 860 § 1 k.c.) spółka cywilna jest stosunkiem prawnym, którego strony (wspólnicy) zobowiązane są dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w oznaczony sposób, w szczególności przez wniesienie wkładów. Według uregulowania przyjętego w art. 860 § 1 kodeksu cywilnego źródłem powstania stosunku spółki cywilnej jest umowa (umowa spółki), zawarta przez co najmniej dwóch wspólników. Spółka cywilna jest spółką osobową, zespołem wspólników niewyposażonym w osobowość prawną, która mogłaby być przeciwstawiona podmiotowości prawnej wspólników. Podmiotami są tylko wspólnicy. W spółce cywilnej istnieje wielość podmiotów powiązana wspólnością majątkową, tj. wspólnością łączną, którą stanowi wspólny majątek wspólników. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 października 2003 r. (sygn. akt I CK 201/02, zbiór lex nr 151608), dodatkowo podkreślając, że mimo wprowadzenia od 25 września 2003 r. nowych uregulowań, w świetle których koncepcja podmiotów prawa cywilnego uległa zasadniczej zmianie, ustawodawca nie uznał za celowe znowelizowanie przepisów dotyczących spółki cywilnej i przyznania jej osobowości prawnej. Ponadto nie została także przyznana spółce cywilnej zdolność prawna, co nie pozwala jej zaliczyć nawet do jednostek organizacyjnych w rozumieniu art. 331 kodeksu cywilnego, do których odpowiednio stosuje się przepisy o osobach prawnych. W wyroku tym jednoznacznie stwierdzono, że kwalifikowanie spółki cywilnej wyłącznie jako stosunku obligacyjnego znajduje usprawiedliwienie także w świetle innych regulacji prawnych przyjętych zarówno w prawie prywatnym, jak i publicznym.

W kwestii podmiotowości spółki cywilnej w sferze prawa publicznego zarówno doktryna, jak i judykatura nie są jednolite.

Prezentowane jest stanowisko, iż spółki cywilne nie mieszczą się w żadnej kategorii podmiotów wymienionych w art. 29 k.p.a. (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Inf. Praw., lex 39/2011 oraz powołane tam orzecznictwo NSA).

Przeciwstawny pogląd głosi, że katalog podmiotów posiadających zdolność administracyjnoprawną, określony w art. 29 k.p.a. nie jest wyczerpujący. W zdolność administracyjnoprawną, w oparciu o przepisy szczególne prawa administracyjnego, mogą być wyposażone również spółki cywilne (A. Matan [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", SJP, lex 39/2011 oraz powołane tam orzecznictwo NSA).

Istota spółki prawa cywilnego rozumiana w sposób wynikający z powołanych wyżej uchwał Sądu Najwyższego została szczegółowo przedstawiona w motywach uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt II GPS 5/08 (opubl. ONSAiWSA 2009 r., nr 1, poz. 3 i OPS 2009 r. nr 2, poz.17), w których podkreślono, że jest ona przede wszystkim stosunkiem zobowiązaniowym wywołującym skutki między wspólnikami. Podkreślono przy tym, że poprzednio występujące w literaturze poglądy, iż spółka cywilna ma cechy jednostki organizacyjnej i może występować jako podmiot w stosunkach zewnętrznych, utraciły na aktualności po wejściu w życie ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), gdyż w świetle jej art. 2 ust. 3 za przedsiębiorców uznawano jedynie wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywania przez nich działalności gospodarczej. Podobne rozwiązanie przyjęto w art. 4 ust. 2 obowiązującej ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.). Ostatnio powołana ustawa definitywnie wyklucza możliwość występowania w obrocie gospodarczym spółki cywilnej jako samodzielnego podmiotu (jednostki gospodarczej). Wszelkie atrybuty wynikające z posiadania zdolności prawnej mogą przysługiwać wyłącznie jej wspólnikom. W uchwale tej jednakże podkreślono, że z samej istoty cywilnoprawnego pojęcia spółki wynika, że podmiotowość prawną spółce cywilnej można przypisać tylko wtedy, gdy w akcie normatywnym dopuszcza się do obrotu w określonej sferze prawnej jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej bez wymogu przyznania im podmiotowości na podstawie ustaw. Są to jednak sytuacje wyjątkowe nieuzasadniające tezy, że spółce cywilnej przysługuje podmiotowość prawna, chociażby ułomna, a tym bardziej ułomna osobowość prawna. Zbieżne z powyższym poglądem jest stanowisko prezentowane np. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2006 r. (sygn. akt I OSK 106/06), z dnia 10 października 2008 r. (sygn. akt II GSK 366/08) czy też w wyrokach: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 maja 2009 r. (sygn. akt VI SA/Wa 18/09) i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 14 stycznia 2010 r. (sygn. akt II SA/Bd 117/09). W orzeczeniach tych argumentowano, że analizowane przepisy szczególne prawa administracyjnego nie kreowały zdolności prawnej spółki cywilnej, wobec czego podmiotami praw i obowiązków w sferze stosunków zewnętrznych są wszyscy wspólnicy. Podkreślono też, że tylko wówczas gdy wyraźny przepis prawa dopuszcza możliwość nałożenia na spółkę cywilną niebędącą osobą prawną obowiązków lub przyznania uprawnień, ma ona w takiej sprawie zdolność prawną i może być stroną postępowania administracyjnego.

Na gruncie prawa publicznego w sferze prawa podatkowego spółka cywilna jest podatnikiem podatku od towarów i usług (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów oraz o podatku akcyzowym; Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.; art. 15 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług; Dz. U. Nr 54, poz.. 535 ze zm.) oraz podatku akcyzowego (art. 11 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym; Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.; art. 13 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym; Dz. U. Nr 3, poz. 11 ze zm.). Takie stanowisko reprezentowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle poprzednio obowiązującego oraz aktualnego stanu prawnego dotyczącego powyższej kwestii (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Lu 1267/99, uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 marca 2005 r., FPS 1/04 opubl. ONSAiWSA 2005, nr 3, poz. 51, wyrok NSA z dnia 14 września 2005 r., I FSK 483/05, lex nr 173129; wyrok NSA z dnia 12 października 2005 r. sygn. I FSK 168/05, lex nr 173269; wyrok NSA z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. I FSK 1374/07, lex nr 575387). W wyroku NSA z dnia 21 grudnia 2006 r. (sygn. akt I FSK 355/06) wprost stwierdzono, że wejście w życie od dnia 1 stycznia 2001 r. ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), według której to nie spółka cywilna a jej wspólnicy mają status przedsiębiorców (art. 2 ust. 3 tej ustawy; tak samo art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej – Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), nie spowodowało zmian w prawie podatkowym. Na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym nadal podatnikiem pozostawała spółka cywilna, a nie jej wspólnicy, a zatem spółka ta jest adresatem decyzji organów podatkowych.

W powołanych orzeczeniach na uzasadnienie stanowiska, że spółka cywilna jest podatnikiem, a nie wspólnicy spółki cywilnej, wyjaśniono, iż jest ona jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, czyli podmiotem wskazywanym w tychże przepisach. Argumentowano więc, że spółce cywilnej jako organizacji wspólników przyznano podmiotowość podatkowoprawną. Bliżej nie wyjaśniono pojęcia "jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej". Jedynie w uzasadnieniu ww. uchwały z dnia 14 marca 2005 r. (sygn. FPS 1/04) Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, iż polski prawodawca nie zdefiniował tego pojęcia. Odwołując się do poglądów doktryny wskazał, że: "Najszerzej ujmując, będą to wszelkie podmioty o zróżnicowanych formach organizacyjno-prawnych, które nie są osobami fizycznymi ani osobami prawnymi. W szczególności zaliczyć można do nich spółki osobowe, w tym spółkę cywilną (B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: "Ordynacja podatkowa. Komentarz 2003", Wrocław 2003, s. 63)".

Podobne poglądy stanowiły podstawę do przyznania spółce cywilnej podmiotowości prawno-podatkowej na gruncie ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych – t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm. (por. uchwała składu pięciu sędziów NSA z dnia 1 lipca 2002 r., sygn. FPK 4/02, opubl. ONSA 2003, nr 2, poz. 51; wyrok NSA z dnia 31 marca 2004 r. sygn. akt FSK 567/04 opubl. POP 2007, nr 3, poz. 51; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 226/07, wyrok WSA w K. z dnia 3 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Kr, wyrok WSA w W. z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 376/10).

W powołanych orzeczeniach przyznając spółce cywilnej podmiotowość prawną argumentowano, że chociaż nie posiada ona osobowości prawnej, jest powszechnie uznawana za korporację, to jest zrzeszenie osób mające na celu realizację określonych wspólnych zadań. Wskazywano, że spółka cywilna stanowi określoną organizację, a więc jest zindywidualizowaną i konkretną jednostką organizacyjną. W wyroku NSA z dnia 18 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II FSK 538/06) podkreślono, że: "Jeżeli nawet z odpowiednich przepisów normujących działalność gospodarczą może wynikać, że przedsiębiorcą nie jest spółka cywilna, ale jej wspólnicy, to i tak nie będzie to działalność poszczególnego, wyodrębnionego i wyabstrahowanego od spółki wspólnika, ale działalność gospodarcza wszystkich wspólników danej spółki cywilnej, określona jej konkretną umową oraz zindywidualizowaną organizacją, strukturą, wykorzystywanym majątkiem, celem i przedmiotem działalności".

Jednakże pogląd co do podmiotowości spółki cywilnej na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie jest już jednolity. W orzecznictwie prezentowane są poglądy przeciwne (por. wyrok WSA w G. z dnia 28 marca 2006 r., sygn. akt I SA/Gd 287/04). Także w zdaniu odrębnym do wyroku NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II FSK 226/07) nie podzielono poglądu, że podatnikiem przedmiotowego podatku jest spółka cywilna, a nie jej wspólnicy, podkreślając, że spółki cywilnej nie można zaliczyć do jednostek organizacyjnych w rozumieniu art. 331 kodeksu cywilnego oraz argumentując, iż" "w najnowszej literaturze przedmiotu, poddającej analizie podmiotowość spółki cywilnej, jednoznacznie neguje się fakt uznawania jej za jednostkę organizacyjną posiadającą zdolność prawną (tak: M. Podleś, Charakter prawny spółki cywilnej na tle prawa polskiego i niemieckiego, Warszawa 2008, s. 227 i n.)".

Pogląd, iż to spółka cywilna jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej jest podatnikiem podatku od nieruchomości, spotkał się z zasadniczą krytyką doktryny (por. G. Dudar "Glosa do wyroku WSA w Krakowie z dnia 3 marca 2009 r." opubl. "Finanse komunalne" 2010/4/69, także J. Olesiak opubl. w POP 2010/4/317; B. Pahl "Glosa do wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 376/10 – opubl. lex/01.2010; G. Bieniek "Problematyka podmiotowości spółki cywilnej na gruncie podatku od nieruchomości", opubl. PP L i FS 2010/9/13, L. Etel "Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt P 80/08" – opubl. ZNSA 2011, nr 4, s. 153 i nast.).

Dla porządku w przedstawionej analizie dotyczącej statusu spółki cywilnej należy wskazać, że spółka cywilna w niektórych dziedzinach działalności gospodarczej ujmowana jest podmiotowo, gdyż posiada własny numer ewidencji podatkowej (NIP), może uzyskać wpis do urzędowego rejestru gospodarki narodowej (REGON) i być pracodawcą.

Na gruncie regulacji dotyczących płatności rolniczych problem zdolności prawnej spółki cywilnej był dotychczas jedynie analizowany w sprawach dotyczących płatności obszarowej ONW. W tej kwestii w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowano pogląd, że spółka cywilna nie mogła być stroną postępowania administracyjnego, zamiast jej wspólników. Na poparcie przyjętego stanowiska argumentowano, iż spółka cywilna jest przede wszystkim stosunkiem zobowiązaniowym, a więc węzłem obligacyjnym. Odwołując się do poglądów wyrażonych w motywach uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 15 października 2008 r. (sygn. akt II GPS 5/08) wyjaśniono, że obecnie podmiotowość prawną można przypisać spółce cywilnej wówczas, gdy w akcie normatywnym prawa materialnego dopuszcza się do obrotu w określonej sferze prawnej pewne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Argumentowano, że takiego rozwiązania nie ma w art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, w którym to przepisie uregulowano jedynie kwestię nadania numeru identyfikacyjnego m.in. producentom rolnym działającym w formie spółki cywilnej. W sprawach tych, z uwagi na zakres zarzutów skargi kasacyjnej, nie analizowano czy inne przepisy prawa materialnego regulujące kwestię płatności rolniczych pozwalają na przyjęcie, iż to spółka cywilna została wyposażona w zdolność prawną (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt II GSK 415/09, wyrok NSA z dnia 16 marca 2010r., sygn. akt II GSK 454/09, wyrok NSA z dnia 31 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 459/09, wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 659/09, baza CBOSA orz.gov.nsa).

Sąd I instancji w sprawie, w której aktualnie przedstawiono zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia, stanął na stanowisku – interpretując art. 29 k.p.a. – że także jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, a za takie uznał spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status. Sąd uznał, że spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, może być również uznana za grupę osób fizycznych lub prawnych, o których mowa w art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 1698/2005, art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej – zdaniem Sądu – w przypadku spółki cywilnej powinien złożyć wspólnik tej spółki, któremu nadano numer identyfikacyjny. Również przyznanie samej płatności winno nastąpić dla tego wspólnika, na którego wpis do ewidencji producentów wyrazili pozostali wspólnicy.

Sąd I instancji jak się wydaje podziela ten pogląd prezentowany w orzecznictwie NSA, który przyjmuje, że spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej z tego tytułu, że powszechnie jest uznawana za korporację, zrzeszenie osób (grupę osób), a zatem, że stanowi zindywidualizowaną i konkretną jednostkę organizacyjną.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, zasługują na rozważenie poglądy prezentowane przez NSA w odmiennych orzeczeniach, zgodnie z którymi spółka cywilna jest wyłącznie stosunkiem obligacyjnym i jako wyodrębniona jednostka nie może nabywać praw i obowiązków. Sam fakt zaś posiadania majątku przez spółkę cywilną nie jest wystarczający do przyjęcia, że jest to jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, skoro majątek spółki cywilnej stanowi współwłasność łączną jej wspólników. Spółka cywilna nie posiada zdolności prawnej na podstawie odrębnej ustawy. Do grupy podmiotów, o których stanowi art. 331 kodeksu cywilnego, zalicza się jedynie spółki osobowe prawa handlowego (art. 8 k.s.h.), spółki kapitałowe w organizacji (art. 11 k.s.h.), wspólnoty mieszkaniowe (art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokalu – t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.), główny oddział zagranicznego zakładu ubezpieczeniowego (art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej – Dz. U. z 2010 r. Nr 11, poz. 66 ze zm.). Spółka cywilna nie może być uznana za spółkę osobową, gdyż ustawodawca nie wymienił jej w art. 4 § 1 pkt 1 kodeksu spółek handlowych.

Wymaga rozważenia, że pojęcie: "jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej" nie zostało zdefiniowane w systemie prawa.

Należy zwrócić uwagę, że treść art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w sposób samoistny nie kształtuje zdolności prawnej spółki cywilnej. Przepis ten jedynie "informuje" o tym kto może złożyć wniosek o przyznanie pomocy, wymieniając m.in. jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Natomiast przepis art. 10 ust. 1 pkt 2 tej ustawy wskazuje, poprzez stosowne odesłanie, które przepisy prawa materialnego określają wymagane warunki do uzyskania stosownej pomocy finansowej. Wskazany w ten sposób art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 1698/2005 stanowi jedynie, że do płatności uprawniony jest rolnik, a zatem nie przyczynia się do określenia formy organizacyjnoprawnej podmiotu uprawnionego do płatności rolnośrodowiskowej.

Z kolei przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi, że płatność przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr 1782/2003 m.in., że jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny (§ 2 ust. 1 pkt 1); jeżeli rolnik posiada działki rolne o wskazanej powierzchni, na których prowadzona jest działalność rolnicza. Z § 17 ust. 1 tego rozporządzenia wynika też, że wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej zawiera numer identyfikacyjny wnioskodawcy. Kwestie związane z nadaniem numeru identyfikacyjnego zostały uregulowane w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, do której odsyła § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Z regulacji zawartych w art. 11 ust. 1 i 3 oraz w art. 12 ust. 1 i 2 tej ustawy wynika, że producent podlega wpisowi do ewidencji producentów na podstawie złożonego wniosku do właściwego organu, który to wniosek składa nie później niż na 21 dni przed dniem złożenia pierwszego wniosku o przyznanie płatności (z wyjątkami, które nie mają prawnego znaczenia dla omawianego zagadnienia). Jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów nadaje się numer identyfikacyjny, który jest niepowtarzalny i nie przechodzi na następcę prawnego. W myśl art. 3 pkt 2 tej ustawy producentem jest m.in. producent rolny. Skoro według § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego uprawnionym do płatności jest rolnik, jeżeli nadano mu numer identyfikacyjny, to tym uprawnionym jest producent rolny. Tytułem uwagi należy wskazać, że w poprzednio obowiązującym stanie prawnym uprawnionego do płatności rolnośrodowiskowej określono jako producenta rolnego (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich – Dz. U. Nr 174, poz. 109 ze zm., a także art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z SGEFOiGR – Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.).

Zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów – producent rolny to osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca:

a) posiadaczem gospodarstwa rolnego lub

b) rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr 1782/2003 (w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 marca 2010 r.), lub

c) posiadaczem zwierzęcia.

Przepis art. 3 pkt 3 powołanej ostatnio ustawy nie definiuje w żaden sposób jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, a jedynie wskazuje po spełnieniu jakich warunków podmiot ten uzyskuje status producenta rolnego.

Z definicji rolnika zawartej w art. 2 lit. a/ rozprowadzenia nr 1782/2003, do której odsyła ustawodawca w art. 3 pkt 3 lit. b/ ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów wynika, że status rolnika przyznano nie tylko osobom fizycznym lub osobom prawnym, ale też grupie osób fizycznych i prawnych bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, o ile spełnia pozostałe przesłanki wymienione w tym przepisie. Rolnikiem w rozumieniu powyższej definicji jest przy tym podmiot, który włada gospodarstwem rolnym, prowadząc w nim działalność rolniczą. Z art. 3 pkt 3a tej ustawy wynika, iż status producenta rolnego ma też wskazany podmiot będący posiadaczem gospodarstwa rolnego, które to pojęcie zostało z kolei zdefiniowane w art. 3 pkt 1 tej ustawy poprzez m.in. stosowane odesłanie do art. 2 lit. b/ rozporządzenia nr 1782/2003. Istota powyższych regulacji sprowadza się do stwierdzenia, że wymienione w art. 3 pkt 3 ww. ustawy podmioty – w tym jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, aby uzyskać status producenta rolnego powinny posiadać gospodarstwo rolne, czy też władając nim powinny prowadzić w nim działalność rolniczą. Kryterium wyróżniającym pojęcie gospodarstwa rolnego jest władanie przez jeden podmiot wszystkimi nieruchomościami będącymi w jego posiadaniu lub zarządzaniu.

Przy przyjęciu stanowiska, że spółka cywilna to wyłącznie umowa wspólników dotycząca prowadzenia wspólnie działalności (w tym wypadku działalności rolniczej), to "umowa" tego rodzaju nie może być posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie może prowadzić działalności rolniczej. Zatem posiadaczami czy też współposiadaczami gospodarstwa rolnego w tej sytuacji mogą być wspólnicy związani umową spółki cywilnej, a w konsekwencji status producenta rolnego może przysługiwać wspólnikom spółki cywilnej. Podmiotami prawa mogą więc być wspólnicy (osoby fizyczne i osoby prawne) powiązani wspólnością majątkową. Za poglądem, że spółka cywilna nie jest na gruncie omawianych przepisów jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej przemawiałyby także regulacje dotyczące złożenia wniosku o wpis do ewidencji producentów. Przepis art. 12 ust. 5 omawianej ustawy zawiera uregulowania odnoszące się wprost do producentów rolnych działających w formie spółki cywilnej. Już z tego sformułowania wynika, że w świetle ustawy spółka cywilna stanowi tylko formę, w której działają producenci rolni, tj. wspólnicy spółki cywilnej. Użycie przez ustawodawcę w tym przepisie przy wskazaniu producentów rolnych liczby mnogiej sugerowałoby, iż status producenta rolnego mają wspólnicy, o ile spełniają warunki określone w art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Kwestia nadania numeru identyfikacyjnego, która została uregulowana w art. 12 ust. 5 i ust. 6 tej ustawy oznacza jedynie, że w przypadku producentów rolnych będących wspólnikami spółki cywilnej, nadany w ten sposób numer jednemu z nich, służy do identyfikacji podmiotów ubiegających się o stosowne płatności rolnicze, w tym grupy osób fizycznych i osób prawnych działających w formie umowy spółki cywilnej. Na powyższe wskazują regulacje zawarte w art. 4 pkt 1, 2 i 3 tej ustawy. Także z treści art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że system ten wykorzystuje się w zakresie przyznawania i wypłaty płatności. Stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 1, 2, 3, 6 tej ustawy ewidencja producentów zawiera m.in. imię i nazwisko albo nazwę producenta, numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12, numer REGON, numer rachunku bankowego producenta lub osoby, o której mowa w pkt 5.

Można też prezentować pogląd odmienny, mianowicie, że producentem rolnym w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów jest wspólnik spółki cywilnej, o którym mowa w art. 12 ust. 5 tej ustawy. Z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego wynika, że płatność przysługuje rolnikowi, jeżeli nadano mu numer identyfikacyjny. W przypadku producentów rolnych działających w formie spółki cywilnej takim rolnikiem jest wspólnik, któremu nadano numer identyfikacyjny w trybie art. 12 ust. 5 i ust. 6 tej ustawy. Z treści § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego wynika, że posiadanie gospodarstwa rolnego przez beneficjenta ubiegającego się o przyznanie płatności jest jednym z warunków uzyskania tej pomocy. Z kolei z art. 18 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich wynika, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. Zgodnie z art. 18 ust. 3 tej ustawy, zgodę, o której mowa w art. 2, dołącza się do wniosku o przyznanie pomocy. Z powyższych unormowań wynikałoby, że współposiadacz gruntu, co do którego pozostali wyrazili zgodę na piśmie, któremu jednocześnie nadano numer identyfikacyjny w trybie art. 12 ust. 5 i ust. 6 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, jest jedynym podmiotem uprawnionym do płatności, a zatem do złożenia wniosku, o którym stanowi art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Okoliczność, że wspólników spółki cywilnej w tej sytuacji łączy umowa spółki, może mieć jedynie znaczenie dla ich wzajemnych rozliczeń związanych z uzyskaniem tego rodzaju płatności.

Za takim rozumieniu powyższych unormowań przemawiałyby odmienne i jednoznaczne w swej treści regulacje zawarte w § 4 i § 6 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" (Dz. U. Nr 193, poz. 1397), z których wynika, że o pomoc mogą ubiegać się wspólnicy spółki cywilnej, jeżeli każdy ze wspólników spełnia warunki określone w tym akcie prawnym, wymagane do udzielenia pomocy, a pomoc przyznaje się wspólnikom spółki cywilnej, jeżeli są spełnione warunki określone w § 4 oraz jeżeli jednemu ze wspólników, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, został nadany numer identyfikacyjny.

Także z regulacji zawartych w art. 12 ust. 4 i 6 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów wynika, że w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny, tj. jednemu z małżonków lub współposiadaczy. Małżonek lub współposiadacz, który uzyskał w tym trybie numer identyfikacyjny jest uprawnionym do płatności rolniczych. Kwestie rozliczeń pomiędzy małżonkami i współposiadaczami uzyskanych w ten sposób należności pozostają poza sferą rozstrzyganą w decyzji o przyznaniu płatności.

Z przedstawionych wyżej rozważań wynika, że nadal w orzecznictwie występują rozbieżności co do oceny statusu spółki cywilnej w prawie publicznym. Ponadto wątpliwości co do tego komu przysługuje status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji, w sytuacji gdy grupa osób fizycznych i prawnych związana jest umową spółki cywilnej, są poważne głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych mających w tej sprawie zastosowanie.

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wprost dotyczy wykładni art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, który to przepis nie został wymieniony przez Sąd I instancji ani jako podstawa prawna rozstrzygnięcia, ani też jako regulacja, która powinna być brana pod uwagę w procesie wykładni innych przepisów, o których Sąd ten się wypowiadał. Mimo tego wykładnia art. 3 pkt 3 ww. ustawy pozostaje w zakresie badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną (art. 183 § 1 p.p.s.a.), celem ustalenia wpływu tej regulacji na ocenę prawidłowości wyroku Sądu I instancji.

Z tych względów uzasadnione było podjęcie na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. postanowienia o treści określonej w sentencji.