Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 67/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7 i 77
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 627
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1787/18 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2016 r., nr [...]; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz [...] kwotę 737 (siedemset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 grudnia 2018r., sygn. akt VI SA/Wa 1787/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę [...] (dalej też: "strona", "skarżąca") na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej też: "Prezes NFZ") z [...] lipca 2018r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] pismem z [...] lutego 2016r., wystąpił do Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie kwestii podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu [...] (dalej też: "zainteresowana") z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych, zawartych z płatnikiem składek - [...] w okresach: od dnia 2 [...] października 2013r. do dnia [...] października 2013r., od dnia [...] listopada 2013r. do dnia [...] listopada 2013r., od dnia [...] grudnia 2013r. do dnia [...] grudnia 2013r., od dnia [...] stycznia 2014r. do dnia [...] stycznia 2014r., od dnia [...] lutego 2014r. do dnia [...] lutego 2014r., od dnia [...] marca 2014r. do dnia [...] marca 2014r., od dnia [...] kwietnia 2014r. do dnia [...] kwietnia 2014r., od dnia [...] maja 2014r. do dnia [...] maja 2014r., od dnia [...] czerwca 2014r. do dnia [...] czerwca 2014r., od dnia [...] lipca 2014r. do dnia [...] lipca 2014r., od dnia [...] września 2014r. do dnia [...] września 2014r., od dnia [...] października 2014r. do dnia [...] października 2014r., od dnia [...] listopada 2014r. do dnia [...]listopada 2014r. oraz od dnia [...] grudnia 2014r. do dnia [...] grudnia 2014r.

Przedmiotem ww. umów było przeprowadzenie diagnoz [...] i opracowanie planów terapii. Z danych z Centralnego Wykazu [...] wynika, że zainteresowana w okresie objętym kontrolą wykonywała prace na podstawie umowy o pracę u innego płatnika składek oraz wykonywała prace na podstawie umowy zlecenia u innego płatnika składek.

Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją z [...] marca 2016r.,nr [...] ustalił istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego [...] z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług zawartych z płatnikiem w wymienionych okresach.

Po rozpatrzeniu odwołania [...] od tej decyzji Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z [...] lipca 2018r., działając m.in. na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2017r., poz. 1938 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z protokołem kontroli z [...] czerwca 2015r. oraz wyjaśnieniami płatnika składek przedmiot umów obejmował pisemne diagnozy dzieci dotyczące logopedii i integracji sensorycznej opracowane na materiałach dostarczonych głównie przez rodziców oraz plany terapii opracowywane na podstawie wcześniejszych diagnoz. Kwota wynagrodzenia była uzależniona głównie od ilości dostarczonych dokumentów do opracowania.

Zdaniem organu, czynności wykonywane przez [...] w żaden sposób nie zmierzały do powstania nowego bądź zmodyfikowanego, określonego w sposób dokładny, samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umów. W przypadku pracy polegającej najpierw na zorganizowaniu spotkania, przeprowadzeniu wywiadu z rodzicami, a następnie dopasowaniu odpowiedniego dla danego schorzenia planu terapii nie występuje wymagany rezultat. Wprawdzie czynności wykonywane przez stronę umowy były ukierunkowane na powstanie określonego skutku w postaci przeprowadzenia diagnoz integracji sensorycznej czy w efekcie, jak twierdzi odwołująca, osiągnięcia określonego planu terapii (w jakimś aspekcie), jednak ten skutek pracy był uzależniony wyłącznie od starannego działania wykonawcy umów. W chwili zawierania spornych umów, żadna ze stron nie mogła zagwarantować osiągnięcia konkretnego rezultatu umowy. Sporne umowy nie precyzują, na czym miałaby polegać weryfikacja dzieła i do czego konkretnie miał doprowadzić jego wykonawca.

Oddalając skargę na powyższą decyzję WSA przytoczył zawarte w orzecznictwie i literaturze poglądy dotyczące sposobu odróżnienia umowy o dzieło od umowy zlecenia, wyjaśnił następnie pojęcie integracji sensorycznej i stwierdził, że wprawdzie czynności wykonywane przez stronę umowy były ukierunkowane na powstanie określonego skutku w postaci przeprowadzenia diagnoz integracji sensorycznej czy w efekcie osiągnięcia określonego planu terapii, jednak ten skutek pracy był uzależniony wyłącznie od starannego działania wykonawcy umów. Zainteresowana posiada wyuczoną wiedzę, która pozwala jej dopasować zachowania zaobserwowane w czasie spotkań, czy też wynikające z dostarczonych materiałów do konkretnych wzorców zachowań, co umożliwia postawienie diagnozy. Sporne umowy nie precyzują, czego ma dokonać wykonawca, jaki weryfikowalny i mierzalny rezultat w wyniku wykonania dzieła miał powstać. Z tych przyczyn Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organu, że [...] podlegała, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego we wskazanym w decyzji okresie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła [...], zaskarżając wyrok w całości.

Skarżąca zarzuciła temu wyrokowi naruszenie:

1. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 k.p.a. poprzez bezkrytyczne przyjęcie w ślad za organem, że nie było konieczne uzupełnienie materiału dowodowego o dowód z przesłuchania skarżącej, ani dokonanie przez organ analizy zawieranych przez skarżącą umów oraz sporządzanych w jej wyniku przez zainteresowaną diagnoz, i że za wystarczające uznać należy oparcie się na treści protokołu z kontroli ZUS;

2. przepisów prawa materialnego, które miało istotne znaczenie dla wyniku sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 627 k.c. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie, co doprowadziło do uznania, że zawierane przez skarżącą z zainteresowaną umowy nie były umowami o dzieło.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie nieistnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego [...] z tytułu umów zawartych ze skarżącą.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podniosła, że konkretyzacja przedmiotu umowy następowała w trakcie jej wykonywania. Ćwiczenia zawarte w planie terapii były opracowywane przez [...] w oparciu o posiadane przez nią doświadczenie i przez nią były samodzielnie komponowane na potrzeby danego dziecka. Także sama diagnoza była indywidualnie sporządzona skoro dotyczyła konkretnego dziecka w dodatku dziecka, które miało zaburzenia na styku logopedycznym i integracji sensorycznej. W sytuacji, gdy nie ma możliwości, aby dwoje dzieci miało takie same schorzenia, wynikające z takich samym przyczyn, zasadne jest twierdzenie, że diagnoza i plan terapii są dokumentami zawierającymi elementy indywidualne i oryginalne i zawierają unikalny zestaw ćwiczeń dla danego dziecka, który jest efektem zaburzeń danego dziecka oraz wiedzy i doświadczenia osoby, która tę diagnozę i plan terapii sporządza. Wskazała, że w toku swojej pracy każdy terapeuta posługuje się takimi ćwiczeniami, jakie uznaje za najbardziej odpowiednie, korzysta z innych przedmiotów jako stymulatorów, tym bardziej, że wszystko zależy od tego, jakimi sprzętami i materiałami dysponuje. Zdaniem skarżącej, efektem (rezultatem) realizacji umów były z góry określone, indywidualne diagnozy i plany terapii sporządzone w oparciu o przekazane ubezpieczanej przez płatnika dokumenty (kwestionariusze, formularze badań, opinie) dotyczące konkretnego dziecka i to one powinny podlegać ocenie.

Pismem z dnia [...] maja 2019r. pełnomocnik strony oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie. Wskazała również, iż wyrokami Sądu Apelacyjnego w Warszawie z [...] marca 2019r., sygn. akt [...]i z [...] marca 2019r., sygn. akt [...] (dostępnymi na Portalu Informacyjnym Sądów Powszechnych) dot. podlegania ubezpieczeniom społecznym w związku z zawarciem z innymi osobami analogicznych umów, jak te, będące przedmiotem badania w obecnie rozpatrywanej sprawie, Sąd ten uznał, że łączące strony umowy były umową o dzieło. Nadesłała także kserokopie wyroków Sądu Apelacyjnego w Warszawie: z [...] marca 2019r., sygn. akt [...] oraz z [...] marca 2019r.,sygn. akt [...].

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uczestniczka postępowania nie zajęła stanowiska w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi strony na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że przeprowadzone w sprawie ustalenia faktyczne, będące podstawą kontrolowanej zaskarżonej decyzji były wystarczające, aby przyjąć, że umowy zawarte przez stronę skarżącą z uczestniczką postępowania były umowami o świadczenie usług, do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu, nie zaś jak określiły to strony tej umowy umową o dzieło.

Zmierzające do podważenia zgodności z prawem zaskarżonego wyroku zarzuty kasacyjne, które oparte zostały na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a., należy według Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać za usprawiedliwione, bowiem ustalenia faktyczne, które były podstawą wydania zaskarżonej decyzji oraz formułowane na ich podstawie oceny są niewystarczające dla przyjęcia stanowczego stanowiska, że wymienione umowy były z całą pewnością umową o świadczenie usług, do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu, a nie umowami o dzieło.

W tej mierze trzeba podkreślić, że przedmiot umów obejmował pisemne diagnozy dzieci dotyczące logopedii i integracji sensorycznej opracowane na materiałach dostarczonych głównie przez rodziców oraz plany terapii opracowywane na podstawie wcześniejszych diagnoz. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że ćwiczenia w planach terapii były samodzielnie komponowane przez uczestniczkę na indywidualne potrzeby danego dziecka, co oznacza, że jeżeli nawet stwierdzane deficyty czy zaburzenia miały podobny charakter, to występowały w różnych wymiarach, różnych uwarunkowaniach i przy współistnieniu różnych czynników zależnych.

Należy też wskazać na rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące umów zawieranych przez skarżącą zawarte w wyrokach z 26 lutego 2020r., sygn. akt: II GSK 1211/19 oraz II GSK 873/19.

W sprawach tych Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do przedłożonych przez stronę wyroków Sądu Apelacyjnego w Warszawie między innymi z [...] marca 2019r., sygn. [...], i z [...] marca 2019r., sygn. akt [...], (wskazanych przez skarżącą również w niniejszym postępowaniu) zaznaczył, że Sąd Apelacyjny stwierdził, że sporne umowy nie miały charakteru umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego o zleceniu, lecz miały - zgodnie z nazwą, charakter umów o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c. W ocenie NSA we wskazanych powyżej sprawach omawiane wyroki ukształtowały sytuację prawną skarżącej w zakresie obowiązku ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego. Wartość ta nie może być obojętna z punktu widzenia oceny analogicznych okoliczności faktycznych z perspektywy tych samych kryteriów pozostających w sferze prawa cywilnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie również prowadzi do wniosku, że nie istnieją wyraźne i zasadnicze różnice, które pozwalałyby przyjąć, że w sprawie dotyczącej obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego umowy zawarte przez skarżącą obejmujące opracowywanie diagnoz integracji sensorycznej oraz planów terapii powinny być inaczej traktowane, niż na gruncie ubezpieczeń społecznych.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenia oraz formułowane na ich podstawie oceny odnośnie charakteru spornych umów, a także kontrola prawidłowości tych ustaleń i ocen przeprowadzona przez Sąd I instancji nie mogły być uznane za prawidłowe, jeżeli ograniczyły się do prezentacji formułowanych na gruncie doktryny oraz orzecznictwa sądowego stanowisk odnośnie cech odróżniających umowę o dzieło od umowy o świadczenie usług, do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu. Jeżeli więc, przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do powstania samoistnego, jednorazowego oraz weryfikowalnego rezultatu (w tym niematerialnego) i to bez względu na rodzaj oraz intensywność świadczonej w tym celu pracy i staranności którego pewność stanowi filar umowy, o której mowa w art. 627 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 21 czerwca 2017r., sygn. akt I UK 273/16; 14 września 2017r., sygn. akt III UK 201/16), to tym bardziej za uzasadnione należało uznać to, aby przeprowadzone w sprawie szczegółowe ustalenia oraz formułowane na ich podstawie oceny umożliwiały z jednej strony przekonujące zaprzeczenie przez organ administracji, iż zawarta umowa odpowiada właściwościom umowy o dzieło, z drugiej zaś przekonujące wykazanie, że strony tej umowy łączył inny stosunek prawny. Dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, są warunkiem niezbędnym wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.) - por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994r., sygn. akt III ARN 55/94.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w celu rzetelnego rozpatrzenia i załatwienia sprawy organ administracji publicznej nie był pozbawiony możliwości przeprowadzenia innych jeszcze, a istotnych w sprawie dowodów. Zwłaszcza, że co nie jest sporne i wynika z akt sprawy wnioskowała o to skarżąca domagając się przesłuchania strony oraz uczestniczki postępowania, co zostało uznane przez organy za zbędne.

Z przedstawionych powodów za usprawiedliwione należało więc uznać zarzuty oparte na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a., co w konsekwencji nie pozostawało bez wpływu na wniosek, że deficyty ustaleń faktycznych a także dowolność i niejednoznaczność ich oceny, zwalniają z potrzeby badania zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Stwierdzając w związku z powyższym, że kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i powinien podlegać uchyleniu, wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii, korzystając na podstawie art. 188 p.p.s.a. z kompetencji do rozpoznania skargi strony na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle wszystkich przedstawionych argumentów skarga ta jest zasadna, w rezultacie czego należało ją uwzględnić i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, co oznacza, że ponownie orzekając we wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego organy administracji publicznej będą zobowiązane uwzględnić przedstawione argumenty i wynikające z nich konsekwencje.

Z uwagi na powyższe, wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz. 1800 ze zm.).