Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 562/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Gabriela Nowak, asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 28 grudnia 2021 r. nr KO-1307/4103/698/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku decyzją z 28 grudnia 2021 r., nr KO-1307/4103/698/21, po rozpatrzeniu odwołania M. G., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z [...] listopada 2021 r., nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z [...] listopada 2021 r. M. G. (dalej jako skarżąca) wystąpiła do Wójta Gminy L. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – W. G.

Po rozpatrzeniu wniosku Wójt Gminy L. decyzją z [...] listopada 2021 r., nr [...], odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem – W. G.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczył treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujących zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz w szczegółowy sposób opisał przebieg postępowania w sprawie. Stwierdził, że M. G. nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania osobistej, całodobowej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem W. G. Dodał, że sprawowana opieka uniemożliwia jej podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy - jednak z uwagi na to, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność u W. G., nie jest możliwe przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zaznaczył, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Jednakże skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie przepisu art. 17, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenie pielęgnacyjne, a także wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1 b ustawy, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Poza tym, od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, pomimo kilkukrotnych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, zapis ten nie został uchylony - w związku z tym należy uznać, że obowiązuje on w niezmienionym brzmieniu.

Ponadto, powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy - zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem w niniejszej sprawie W. G. pozostaje w związku małżeńskim z M. G., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżąca złożyła odwołanie.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku decyzją z 28 grudnia 2021 r., nr KO-1307/4103/698/21, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako ustawa.

Zauważyło, że organ I instancji jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał: po pierwsze, na fakt powstania niepełnosprawności u męża odwołującej po ukończeniu przez niego wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy; po drugie, pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z odwołującą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zwróciło także uwagę, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tym zakresie przywołało wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 2 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2407/16; 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16.

W związku z tym Kolegium stwierdziło, że jeśli nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w tej sprawie oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

Następnie podniosło, że - biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy -przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie łub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż skarżąca - żona W. G. jest osobą, na której - w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ciąży obowiązek alimentacyjny względem małżonka.

Odwołując się do utrwalonego poglądu prawnego Kolegium zauważyło, że również małżonek należy do kręgu osób, obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle powyższego niezasadnie zatem organ I instancji uznał, iż wystąpiła negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium przywołało wyrok WSA w Poznaniu z 26 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 39/18.

Wobec powyższego uznało, że okoliczność braku legitymowania się przez skarżącą orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż osoba sprawująca opiekę jest współmałżonkiem osoby wymagającej opieki.

Kolegium wskazało też, iż okolicznością niesporną jest także to, że mąż skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - ustalonym w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] grudnia 2019 r., nr [...] wydanym do dnia 3 stycznia 2022 r. Przy czym w orzeczeniu tym stwierdzono, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2014 r.

Natomiast wątpliwości Kolegium wzbudziła ocena charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez skarżąca nad mężem i powód niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Podniosło, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w ww. art., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności - bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem małżonka - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być też traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W konsekwencji sprawowana opieka, a ściślej mówiąc jej wymagany, konieczny i wykonywany w stosunku do danej osoby niepełnosprawnej zakres, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje.

Następnie Kolegium stwierdziło, że w toku postępowania przed organem I instancji skarżąca oświadczyła, że opiekuje się niepełnosprawnym mężem. Podaje mężowi leki, pomaga w codziennej toalecie oraz ubieraniu, przygotowuje posiłki, robi zakupy. Jej mąż jest po zawale, choruje na cukrzycę, tarczycę, ma zaniki mięśni kręgosłupa oraz problemy z chodzeniem - porusza się przy pomocy kuli lub chodzika. W nocy budzi męża ból kręgosłupa, wówczas ona podaje mu leki przeciwbólowe, wykonuje masaż kręgosłupa i smaruje go maścią. Zawozi męża na wizyty do kardiologa, endokrynologa, neurologa, poradni cukrzycowej oraz na rehabilitację i towarzyszy mu podczas tych wizyt. Z uwagi na całodobową opiekę nad mężem nie może podjąć zatrudnienia.

Natomiast z oświadczenia skarżącej oraz jej męża złożonych w dniu [...] listopada 2021 r., a także z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Źródłem utrzymania rodziny jest renta inwalidzka w wysokości 1653,17 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł.

Skarżąca nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, leczy się z powodu nadciśnienia oraz cholesterolu. Skarżąca w okresie od 1 sierpnia 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. odbyła staż w Urzędzie Gminy w L., a w okresie od 2 lutego 2015 r. do 3 lutego 2015 r. zatrudniona była na podstawie umowy - zlecenia. Od momentu zakończenia stażu do chwili obecnej nie pozostaje w zatrudnieniu. Skarżąca wraz z mężem nie posiadają dzieci, zaś rodzice zarówno jej, jak i jej męża nie żyją.

Skarżąca podała, że sprawuje całodobową opiekę nad mężem. O godzinie 6:30 rozpala w piecu, po czym pomaga mężowi w czynnościach higienicznych, ubraniu się, co zajmuje jej około 30 minut. Następnie około godziny 8:00 przygotowuje śniadanie, podaje leki i insulinę, które to czynności zajmują jej około 1 godziny. Po wykonaniu powyższych czynności udaje się na zakupy, gdzie spędza około 1-1,5 godziny. Po powrocie wykonuje czynności porządkowe w domu, a około 12:00 przygotowuje obiad. Około godziny 13:30 podaje mężowi leki i obiad, przy czym musi pilnować męża, żeby się nie zakrztusił. Po zakończeniu posiłku sprząta, a około godziny 16:00 dokłada do pieca, robi porządki na działce oraz pranie. O godzinie 18:00 robi kolację i podaje mężowi leki, sprząta po posiłku, a od godziny 21:00 pomaga mężowi podczas czynności higienicznych i przygotowuje go do snu. Wykonuje też mężowi masaże i nakłada maści przeciwbólowe - co zajmuje jej około 1 godziny.

Mąż skarżącej dodał, że porusza się przy pomocy kuli lub chodzika, a przy wchodzeniu po schodach pomaga mu żona, gdyż występują u niego przykurcze nogi i szybko się męczy oraz "robi mu się ciemno przed oczami". Zdarza się też, iż skarżąca wstaje w nocy dwukrotnie, ponieważ miewa on w nocy "ból, który trzeba rozmasować", ma także problemy z pójściem do łazienki i wtedy skarżąca podaje mu kaczkę sanitarną. Ponadto zawozi go na wizyty lekarskie oraz na rehabilitację i towarzyszy mu podczas tych wizyt. Przy czym jego stan zdrowia pogarsza się, nie może schudnąć z uwagi na cukrzycę. Poza tym jest po zawale, ma wstawione stenty, ma także zwyrodnienie kręgosłupa, stawu biodrowego i kolanowego.

W związku z powyższym skarżąca stwierdziła, że nie może podjąć zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze - gdyż musi być cały czas dyspozycyjna z uwagi na stan zdrowia męża.

Następnie Kolegium podniosło, że w toku postępowania odwoławczego skarżąca zeznała, iż jej mąż w 2011 r. przeszedł zawał serca, a w 2012 r. wrócił do pracy. Natomiast w 2014 roku zaczął mieć problemy z kręgosłupem, stawami biodrowymi i kolanowymi, nie miał żadnej operacji, ale od tego czasu przebywa na rencie. Ponadto choruje on na cukrzycę i nadczynność tarczycy. Jest pod opieką kardiologa, neurologa, diabetologa i ortopedy. Przy czym wizyty kontrolne u kardiologa odbywają się co 3 miesiące, u neurologa - co 3-4 miesiące, u diabetologa raz w roku, a u ortopedy 3 razy w roku. Mąż korzysta również z rehabilitacji, przeciętnie 4 razy w roku, zabiegi wykonywane są przez 10 dni przez około 1-1,5 godziny dziennie, w zależności od rodzaju zleconych zabiegów. Mąż nie jest osobą leżącą, po domu porusza się przy pomocy kuli bądź chodzika. Nie jest też pampersowany, samodzielnie korzysta z toalety, tylko czasem pomaga mu z uwagi na jego otyłość. Przyjmuje on leki i insulinę trzy razy dziennie, które przepisuje lekarz rodzinny przez teleporady, a także ortopeda i neurolog. Podczas teleporad z lekarzem rozmawia mąż. Skarżąca pomaga mężowi umyć się, ubrać, podaje mu leki, smaruje plecy, biodra i kolana maścią przeciwbólową. Przygotowuje też posiłki, które mąż spożywa samodzielnie. Ponadto robi zakupy, pali w piecu oraz wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem domu. Towarzyszy także mężowi w domu i podczas wizyt lekarskich oraz zawozi męża na rehabilitację.

Skarżąca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem w domu jednorodzinnym położonym w L. przy ul. [...], stanowiącym ich własność. Źródłem utrzymania rodziny jest renta męża z ZUS w wysokości około 1600 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny z GOPS. Nie posiadają dzieci, rodzice zarówno jej, jak i jej męża nie żyją.

Skarżąca w 1983 r. ukończyła technikum rolnicze w T. Od 1 sierpnia 1983 r. do 31 grudnia 1983 r. pracowała w Urzędzie Gminy w G. Potem wyszła za mąż. Od 1 lutego 1984 r. do 30 czerwca 1994 r. pracowała w P. w G., potem przebywała na zasiłku dla bezrobotnych, zaś od 1 maja 1996 r. do 1 maja 1997 r. pracowała w hurtowni w L. Potem przez rok ponownie przebywała na zasiłku dla bezrobotnych. Następnie od 1 marca 2010 r. do 28 lutego 2011 r. była zatrudniona w hurtowni w L., od 15 kwietnia 2013 r. do 14 października 2013 r. była na stażu w [...] w P., od 1 sierpnia 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. pracowała w Urzędzie Gminy w L., a od 2 lutego 2015 r. do 3 lutego 2015 r. zatrudniona była na umowę zlecenie, tylko na 2 dni, ponieważ nie było dla niej pracy.

Skarżąca stwierdziła również, iż jest osobą zdrową, nie ma przeciwskazań do podjęcia pracy ze względu na stan zdrowia, nie posiada też orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W ocenie SKO z materiału dowodowego wynika, że skarżąca wspiera swojego męża w codziennym funkcjonowaniu - jednakże opieka przez nią sprawowaną nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.

Jak wynika z jej zeznań - mąż przemieszcza się po domu samodzielnie, samodzielnie korzysta też z toalety, czasami tylko pomaga mu przy tej czynności, również posiłki spożywa samodzielnie. Skarżąca zaś przygotowuje mu posiłki, podaje leki i insulinę, pomaga w ubieraniu i myciu oraz robi zakupy, sprząta i pali w piecu.

Zatem podstawowe czynności dnia codziennego jej mąż wykonuje samodzielnie lub przy nieznacznej jej pomocy. Przy czym pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych codziennych czynności, takich, jakie wykonuje się zazwyczaj w każdym gospodarstwie domowym, także w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują.

Kolegium uznało zatem, iż nie można przyjąć, że wykonywane względem męża czynności wypełniają skarżącej cały dzień - w stopniu uniemożliwiającym podjęcie jej pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, podawanie leków, smarowanie maściami przeciwbólowymi, robienie zakupów, sprzątanie, pranie, palenie w piecu, czy też wykonywanie czynności porządkowych na działce - nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącej. Również zapewnienie wizyt lekarskich nie wymaga od skarżącej zaprzestania aktywności zawodowej. Z jej zeznań wynika, że wizyty kontrolne u kardiologa odbywają się co 3 miesiące, u neurologa co 3-4 miesiące, u diabetologa raz w roku, zaś u ortopedy 3 razy w roku. Natomiast rehabilitacja odbywa się przeciętnie 4 razy w roku, zabiegi wykonywane są przez 10 dni, przez około 1-1,5 godziny dziennie, w zależności od rodzaju zleconych zabiegów.

Podkreśliło, że skarżąca w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż jej mąż nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia, leczenia odleżyn czy ran. Nie potrzebuje też pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz nie używa pampersów. Skarżąca pomaga mężowi - jeśli chodzi o czynności pielęgnacyjne - jedynie przy myciu oraz ubieraniu, a czynności te zasadniczo wykonuje się rano i wieczorem. Natomiast plecy masuje mężowi w nocy, jak ból kręgosłupa go obudzi.

Powyższe nie wskazuje więc, by mąż skarżącej wymagał ciągłej (całodziennej) jej obecności.

W ocenie Kolegium zakres deklarowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych względem męża, obiektywny czas i sposób ich wykonywania przez skarżącą - mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający jej podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, gdyż mogą one być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego (także przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy), co tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania małżonków nie może usprawiedliwiać jej w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) od wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

W świetle powyższego Kolegium uznało, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Świadczona przez skarżącą opieka nad mężem nie ma bowiem charakteru ciągłego, sprawowana jest o określonych porach. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że na czynności opiekuńcze wykonywane przy mężu skarżąca przeznacza około 4,5 godziny dziennie (30 minut - poranne czynności higieniczne, pomoc w ubieraniu; 1 godzina - podanie leków, insuliny, śniadania; 1, 5 godziny podanie leków, obiadu; 1,5 godziny - podanie kolacji, leków, pomoc przy czynnościach higienicznych i przygotowanie do snu, smarowanie maściami przeciwbólowymi). Poza tym skarżąca przygotowuje posiłki oraz robi zakupy, pierze, sprząta, pali w piecu, a czynności te wykonywane są zazwyczaj w każdym gospodarstwie domowym, gdzie wszyscy członkowie rodziny pracują zawodowo.

Zatem skarżąca sprawuje opiekę w takim zakresie, który nie wyklucza możliwości jednoczesnego wykonywania przez nią pracy. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze. Ponadto ustalony zakres pomocy, jakiej skarżąca udziela mężowi, nie wykracza poza przeciętne ramy pomocy świadczonej przez małżonka na rzecz drugiego z małżonków i obiektywnie nie wyklucza to możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W związku z tym powyższe ustalenia przesądzają o niespełnieniu przesłanek do przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Dlatego też skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Świadczenie pielęgnacyjne - o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy - nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zatem traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez żonę swojemu mężowi - a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia jej wniosku. Skarżąca bowiem - z uwagi na ciążący na niej obowiązek alimentacyjny wobec małżonka - ma obowiązek udzielenia mężowi pomocy i wsparcia.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu I instancji należało utrzymać w mocy, gdyż jest ono zgodne z prawem - aczkolwiek z innych przyczyn, niż wskazał to ten organ w uzasadnieniu swojej decyzji.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca, zarzucając zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje,

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi przytoczyła argumenty na poparcie swojego stanowiska.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wydanym w niniejszej sprawie, o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Stwierdziło, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś motywy i przesłanki podjęcia decyzji o takiej treści zostały podane w jej uzasadnieniu.

Ponownie wskazało, iż powodem negatywnego załatwienia wniosku skarżącej jest brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad mężem - gdyż opieka sprawowana przez nią względem męża, a ściślej mówiąc jej wymagany, konieczny i wykonywany zakres oraz częstotliwość czynności opiekuńczych, nie stanowi w sposób oczywisty przeszkody do wykonywania przez nią jakiejkolwiek pracy zawodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z 28 grudnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. z [...] listopada 2021 r. o odmowie przyznania M. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem – W. G.

Podstawą prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć jest ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako ustawa.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek.

Pierwsza - dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Druga - dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Rozpatrując niniejszą sprawę należy stwierdzić, że prawidłowe jest stanowisko SKO, iż w sprawie znajduje zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Jak podkreśla się bowiem w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie, na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz czy zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze godzin.

Nie budzi wątpliwości, iż skarżąca, będąc żoną osoby wymagającej opieki, należy do grona osób określonych w art. 17 ust. 1 ustawy.

Bezsporne jest również, że mąż skarżącej – W. G. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] grudnia 2019 r., nr [...], które wydano do dnia [...] stycznia 2022 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2014 r., przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Wskazano też na konieczność korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przy czym orzeczenie to ma charakter okresowy, ponieważ zgodnie z oceną lekarską rokowanie trudne jest do przewidzenia.

Nie są również kwestionowane ustalenia organów obu instancji, że skarżąca ukończyła technikum rolnicze w T. w 1983 r. i od 1 sierpnia 1983 r. do 31 grudnia 1983 r. pracowała w Urzędzie Gminy w G. Następnie od 1 lutego 1984r. do 30 czerwca 1994 r. pracowała w PSS w G., potem przebywała na zasiłku dla bezrobotnych, zaś od 1 maja 1996 r. do 1 maja 1997 r. pracowała w hurtowni w L. Potem przez rok ponownie przebywała na zasiłku dla bezrobotnych. Następnie od 1 marca 2010 r. do 28 lutego 2011 r. była zatrudniona w hurtowni w L., od 15 kwietnia 2013 r. do 14 października 2013 r. była na stażu w [...] w P., od 1 sierpnia 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. pracowała w Urzędzie Gminy w L., a od 2 lutego 2015 r. do 3 lutego 2015 r. zatrudniona była na umowę zlecenie.

Z powyższych okoliczności jednoznacznie wynika, że skarżąca - przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad mężem - nie pozostawała w zatrudnieniu, ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej. Przy czym, skoro od dnia 4 lutego 2015 r. pozostawała bez pracy - to należy przyjąć, że stan ten miał charakter trwały.

Przechodząc do oceny zakresu, charakteru i rodzaju czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem wskazać należy, iż z niespornych ustaleń faktycznych organów orzekających wynika, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad mężem. O godzinie 6:30 rozpala w piecu, po czym pomaga mężowi w czynnościach higienicznych, ubraniu się, co zajmuje jej około 30 minut. Następnie około godziny 8:00 przygotowuje śniadanie, podaje leki i insulinę, które to czynności zajmują jej około 1 godziny. Po wykonaniu powyższych czynności udaje się na zakupy, gdzie spędza około 1-1,5 godziny. Po powrocie wykonuje czynności porządkowe w domu, a około 12:00 przygotowuje obiad. Około godziny 13:30 podaje mężowi leki i obiad, przy czym musi pilnować męża, żeby się nie zakrztusił. Po zakończeniu posiłku sprząta, a około godziny 16:00 dokłada do pieca, robi porządki na działce oraz pranie. O godzinie 18:00 robi kolację i podaje mężowi leki, sprząta po posiłku, a od godziny 21:00 pomaga mężowi podczas czynności higienicznych i przygotowuje do snu. Wykonuje też mężowi masaże i nakłada maści przeciwbólowe. Powyższe czynności zajmują jej około 1 godziny.

Ponadto skarżąca podniosła, że jej mąż jest po zawale serca, choruje na cukrzycę, tarczycę i zanik mięśni kręgosłupa, ma problemy z chodzeniem. Ona zawozi męża na wizyty do kardiologa, endokrynologa, neurologa, do poradni cukrzycowej oraz na rehabilitację i towarzyszy mężowi podczas tych wizyt. Źródłem ich utrzymania jest renta inwalidzka męża w wysokości 1653,17 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Dodała, że nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, jednakże leczy się z powodu nadciśnienia oraz cholesterolu.

Skarżąca stwierdziła, że nie może podjąć zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze, gdyż musi być cały czas dyspozycyjna z uwagi na stan zdrowia męża.

Wskazała, iż mąż nie jest osobą leżącą, po domu porusza się przy pomocy kuli bądź chodzika. Nie jest pampersowany i samodzielnie korzysta z toalety, tylko czasem mu pomaga z uwagi na jego otyłość. Pomaga też mężowi umyć się, ubrać, podaje leki, smaruje mu też plecy, biodra i kolana maścią przeciwbólową. Skarżąca mieszka razem z mężem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe w domu jednorodzinnym w L. przy ul. [...], stanowiącym ich własność. Nie posiadają dzieci, rodzice zarówno jej, jak i jej męża nie żyją.

W świetle powyższych okoliczności za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że opieka sprawowana przez skarżącą nie ma charakteru o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Podany w toku postępowania administracyjnego przez skarżącą zakres i forma faktycznie sprawowanej opieki nad mężem nie stanowią czynności, które wskazują na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem - bowiem pomoc świadczona przez skarżącą nie wykracza poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w przeciętnym gospodarstwie domowym, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieszczą się w zakresie prawidłowych relacji małżeńskich, jakie powinny występować pomiędzy małżonkami.

Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 23 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodzinny, którą przez swój związek założyli.

Wprawdzie, jak wynika z akt sprawy, mąż skarżącej posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, to jednak w świetle zeznań skarżącej, nie wymaga on przy czynnościach życiowych (pielęgnacyjnych) ciągłej jej obecności, nie jest bowiem osobą leżącą, samodzielnie spożywa posiłki, nie wymaga też leczenia odleżyn, czy ran. Nie wymaga także pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych.

Należy przyznać rację organowi odwoławczemu, że czynności opiekuńcze sprawowane przez żonę należą do kategorii czynności wykonywanych w ramach codziennego funkcjonowania człowieka. Nie są one niczym nadzwyczajnym, czy niezwykłym, nie wykraczają bowiem poza ramy normalnego funkcjonowania człowieka.

Wobec tego, jak słusznie stwierdziło Kolegium, charakter czynności wskazanych przez skarżącą, nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy bowiem stanowczo podkreślić, iż świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru wynagrodzenia za świadczenie pomocy mężowi przez żonę.

W konsekwencji stwierdzić należy, że SKO prawidłowo uznało, iż w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowego między wykonywanymi czynnościami opiekuńczymi a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Biorąc zaś pod uwagę rodzaj i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą, a także fakt, że mąż skarżącej nie wymaga ciągłej pomocy, gdyż w zasadniczych czynnościach życiowych radzi sobie samodzielnie - należy jednoznacznie stwierdzić, iż wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze nie powodują konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Prawidłowo zatem organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W tych warunkach zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione - z uwagi na brak ich zasadności.

Podsumowując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a organ odwoławczy wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył cały materiał dowodowy zebrany w sprawie oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.