Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt SA/Po 466/92
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1992-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatki inne
Budżetowe prawo
Działalność gospodarcza
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 1992 nr 6 poz. 27
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych.
article: ze zm.
journal: Dz.U. 1934 nr 57 poz. 502
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy.
Teza: Istota prawna dywidendy pobieranej na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, jest odmienna od prywatno-prawnej instytucji dywidendy przewidzianej w Kodeksie handlowym /rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Dz.U. nr 57 poz. 502 ze zm./ i jest formą opodatkowania czynników produkcji przedsiębiorstw państwowych.

TEZY

Istota prawna dywidendy pobieranej na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, jest odmienna od prywatno-prawnej instytucji dywidendy przewidzianej w Kodeksie handlowym /rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Dz.U. nr 57 poz. 502 ze zm./ i jest formą opodatkowania czynników produkcji przedsiębiorstw państwowych.


UZASADNIENIE

W dniu 13 grudnia 1991 r. Przedsiębiorstwo Budowlane w Z. złożyło w Urzędzie Skarbowym w Z. uaktualnioną deklarację o wysokości funduszu założycielskiego oraz należnej dywidendy na dzień 29 października 1991 r., w której wykazało 100 proc. zmniejszenia funduszu założycielskiego. Podstawą przedstawienia ww. deklaracji była decyzja Wojewody P. z dnia 22 października 1991 roku orzekająca o prawie własności przedsiębiorstwa do budynków, budowli i urządzeń będących do tej pory w jego zarządzie. W związku z powyższym przedsiębiorstwo wystąpiło z wnioskiem o zaniechanie naliczenia dywidendy.

W decyzji z dnia 30 grudnia 1991 r. Urząd Skarbowy w Z. uznał, że złożona przez przedsiębiorstwo deklaracja dywidendy została sporządzona nieprawidłowo. Art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych /Dz.U. 1990 nr 26 poz. 152 ze zm./ stanowi, że podstawą naliczania dywidendy stanowi fundusz założycielski. W art. 4 tejże ustawy określono natomiast przypadki zmian wysokości funduszu założycielskiego, w tym z tytułu kwot zapłaconych z powodu nabytych, na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, budynków i budowli. Organ podatkowy działając zgodnie z dyspozycją art. 4 ust. 5 ustawy dokonał zmniejszenia funduszu założycielskiego o kwotę zapłaconą z tytułu nabycia budynków z zastrzeżeniem ust. 7, tj. mnożąc wartość nabytych budynków przez współczynnik udziału funduszu założycielskiego o kwotę zapłaconą z tytułu łącznej wartości funduszu założycielskiego i funduszu przedsiębiorstwa według stanu na dzień 1 stycznia 1991 r. Organ podatkowy jednocześnie w decyzji tej ustalił wysokość miesięcznej zaliczki dywidendy od dnia 1 listopada 1991 r. w kwocie 23.153.400 zł.

Przedsiębiorstwo odwołując się od powyższej decyzji stwierdziło, iż jest jedynym właścicielem majątku, w związku z czym żadna jego część nie odzwierciedla wartości wydzielonej mu części mienia ogólnonarodowego. Brak zatem podstaw do wykazywania w deklaracji funduszu założycielskiego, a co się z tym wiąże do płacenia dywidendy.

Izba Skarbowa w P. decyzją z dnia 10 lutego 1992 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję I instancji. Uzasadniła swe rozstrzygnięcie m.in. tym, że przedsiębiorstwa istniejące w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych winny ustalić fundusz założycielski w wysokości funduszu statutowego w środkach trwałych oraz funduszu w środkach obrotowych do wysokości 25 proc. stanu zapasów na ten dzień. Wysokość funduszu założycielskiego przedsiębiorstwo ustaliło zatem zgodnie z obowiązującymi w momencie ustalania przepisami. Aktualne możliwości zmniejszenia funduszu założycielskiego dokonane mogą być w przypadku odwołującego się przedsiębiorstwa jedynie z tytułu kwot zapłaconych z uwagi na nabyte na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ budynki i lokale. Kwotę zmniejszenia tego funduszu w takiej sytuacji określa ust. 7 ww. artykułu. Różnica pomiędzy kwotą zapłaconą za nabycie prawa własności mienia a kwotą wyliczoną zgodnie z ww. przepisem wpływa na zmniejszenie funduszu przedsiębiorstwa, stosownie do art. 6 ust. 2 pkt 5 tejże ustawy. Dlatego też zdaniem izby brak podstaw prawnych, aby w sytuacji opisanej przez przedsiębiorstwo mogło nastąpić zmniejszenie funduszu założycielskiego o całą kwotę zapłaconą za nabyte mienie.

W swej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Przedsiębiorstwo Budowlane wnosi o uchylenie decyzji Izby Skarbowej. Uzasadnia swe żądanie przede wszystkim tym, iż wszystkie środki trwałe będące od listopada 1991 r. w jego posiadaniu, tj. budynki, budowle i inne urządzenia stanowią jego własność, w związku z tym fundusz założycielski nie odzwierciedla żadnej wartości wydzielonej mu części mienia ogólnonarodowego. Drugi człon stanowiący podstawę do ustalenia funduszu założycielskiego był również pokryty w całości funduszem własnym przedsiębiorstwa, który powstał również z podziału zysku przedsiębiorstwa i nie stanowi części mienia ogólnonarodowego.

W odpowiedzi na skargę, Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, przytaczając argumenty zawarte w uzasadnieniu swej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Art. 12 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych nakazuje przekazywanie przedsiębiorstwom państwowym na rzecz budżetu państwa tzw. dywidendy od funduszu założycielskiego przedsiębiorstwa, obciążającej zysk po opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych i podatkiem od ponadnormatywnych wypłat wynagrodzeń. Istota prawna dywidendy w literaturze prawno-finansowej nie budzi wątpliwości, iż jest to podatek, nowa forma opodatkowania czynników produkcji przedsiębiorstw państwowych, identyczna w swej treści do stosowanych w poprzednich okresach oprocentowania środków trwałych czy też obciążenia funduszów własnych finansujących środki trwałe. Potwierdzeniem powyższych poglądów doktryny nauki prawa finansowego jest zapis art. 18 ust. 1 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, który stanowi, iż do dywidendy stosuje się przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Istota więc prawna dywidendy pobieranej od funduszu założycielskiego przedsiębiorstwa państwowego przez budżet państwa jest więc zupełnie odmienna od prywatnoprawnej instytucji dywidendy przewidzianej w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - kodeks handlowy.

Podstawą opodatkowania dywidendą przedsiębiorstw istniejących w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstwa państwowego był fundusz założycielski ustalony w wysokości sumy funduszu statutowego w środkach trwałych, według stanu na dzień 31 grudnia 1983 r., pomniejszonego o wartość netto zakładowych domów mieszkalnych, żłobków i przedszkoli oraz majątku trwałego zakładowej działalności socjalnej i także obrony cywilnej, a także obrony cywilnej, a powiększonego o wykorzystane dotacje budżetowe na inwestycje według stanu na dzień 1 stycznia 1989 r. i funduszu statutowego w środkach obrotowych według stanu na dzień 31 grudnia 1983 r. do wysokości 25 proc. stanu zapasów /łącznie z kosztami przyszłych okresów/ na ten sam dzień. Tak ustalona wyjściowa podstawa obciążenia dywidendą ulegać może zwiększeniu albo zmniejszeniu w zależności od szeregu okoliczności. I tak na podstawie art. 2 ust. 2 pkt "b" ustawy z dnia 19 lipca 1991 r. o zmianie ustaw o przedsiębiorstwach państwowych oraz o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych /Dz.U. nr 75 poz. 329/ dodano do dotychczasowego art. 4 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw ust. 5 i 7, które mają zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia skargi.

Zgodnie z powyższym ust. 5 art. 4 ustawy - fundusz założycielski /będący podstawą opodatkowania/ ulega zmniejszeniu o kwoty zapłacone z tytułu nabytych na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości budynków i lokali z zastrzeżeniem metody zmniejszenia funduszu określonej w ust 7. Przewiduje ona, że kwotę zmniejszenia funduszu założycielskiego z tytułu budynków i lokali ustalić należy mnożąc wartość nabytych budynków i lokali przez współczynnik udziału funduszu założycielskiego w łącznej wartości funduszu założycielskiego i funduszu przedsiębiorstwa według stanu na dzień 1 stycznia roku, w którym mienie to zostało nabyte.

Z powyższych więc względów brak podstaw prawnych, by można było dokonywać zmniejszenia funduszu założycielskiego o całą kwotę zapłaconą za nabyte budynki, budowle i urządzenia przez Przedsiębiorstwo Budowlane w Z. i tym samym całkowite zaniechanie naliczania dywidendy. Skarga jest w tym określonym stanie prawnym bezzasadna. Toteż Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę oddalił.