Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 652/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wartości celnej towaru I. uchyla zaskarżona decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego J.K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ B. Koś /-/ T. M. Geremek /-/ M. Górecka


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego w P. decyzją nr [...] z dnia [...] - wydaną na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262, 23 § 1, 65 § 4 pkt. 2 lit. b i c, art. 83 § 1 i § 3, art. 85 §1, art. 209 § 3 oraz art. 221 Kodeksu celnego oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19.12.1997r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej - uznał za nieprawidłowe zgłoszenie celne nr [...] z dnia [...]r w części dotyczącej kwoty długu celnego.

W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, iż J.K. - działając w imieniu W.W. - sprowadził do Polski z Belgii uszkodzony samochód osobowy marki Audi [...] z 1993r., deklarując obniżoną stawkę celną. W spornej deklaracji celnej J.K. figuruje jako zgłaszający, a W.W. jako odbiorca pojazdu. Administracja celna Belgii poinformowała polskie organy celne o procederze zaniżania wartości celnej pojazdów wysyłanych do Polski, dokonywanym przez A.S. poprzez fałszowanie faktur. Ujawniono fakturę dotyczącą przedmiotowego samochodu nr [...] z [...]r., opiewającą na kwotę 155.000 BEF, podczas gdy w trakcie odprawy celnej posłużono się fakturą wystawioną na kwotę 60.000 BEF. Porównując zadeklarowaną wartość celną towaru ze średnią wartością rynkową pojazdów tego typu

( wskazywaną w specjalistycznych katalogach motoryzacyjnych ) ustalono jego wartość celną na kwotę 22.079,00 PLN, która to suma była bardziej zbliżona do kwoty zawartej w ujawnionej fakturze

( 155.000 BEF wraz z kosztami frachtu zagranicznego - 2.000 BEF, czyli po przeliczeniu 15.473,00 zł ). Ponieważ zgodnie z art. 209 § 3 Kodeksu celnego dłużnikiem jest zgłaszający, osoba na rzecz której dokonano zgłoszenia oraz osoby, które przyczyniły się do podania nieprawdziwych danych w zgłoszeniu celnym, organ I instancji skierował swoją decyzję wobec W.W. i J.K. uznanych za dłużników solidarnych.

W odwołaniach od powyższego orzeczenia J.K. i W.W wnieśli o jego uchylenie w całości, zarzucając organowi ograniczenie terminu do wypowiedzenia się w sprawie ( art. 189 § 1 Ordynacji podatkowej ), brak ( art. 23 § 7 i art. 24-29 Kodeksu celnego ) i zastosowanie błędnych podstaw prawnych ( powołanie złej wersji Kodeksu celnego ), błędne uzasadnienie faktyczne ( poprzez dowolną i wybiórczą ocenę dowodów oraz zbyt arbitralne przyjęcie zaniżenia wartości celnej w fakturze ) oraz niewłaściwe ustalenie wartości celnej towaru, w tym pominięcie opinii z dowodu biegłego, uwzględniającej stopień uszkodzenia samochodu itd.

Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...]. uchylił decyzję I instancji w części dotyczącej W.W. i w tym zakresie umorzył postępowanie organu I instancji, pozostawiając ją w mocy w pozostałym zakresie. Zdaniem organu odwoławczego należało uwzględnić fakturę przekazaną z Belgii na zasadzie art. 1138 kpc, zrównującego zagraniczne dokumenty urzędowe z dokumentami polskimi. W celu ustalenia realnej wartości samochodu należało posłużyć się metodą "ostatniej szansy" z art. 29 Kodeksu celnego z wykorzystaniem danych ze specjalistycznych katalogów. Ponieważ decyzja I instancji została podjęta w stosunku do W.W. po upływie 3 lat od przyjęcia zgłoszenia celnego, należało - zgodnie z art. 65 § 5 Kodeksu celnego - umorzyć względem niego przedmiotowe postępowanie celne.

W skardze na orzeczenie II instancji J.K. wniósł o jej uchylenie i orzeczenie o umorzeniu postępowania w stosunku do niego. Podniósł zarzuty zawarte w odwołaniu oraz powołał się na fakt, iż był on tylko przewoźnikiem, działającym w imieniu W.W., zwolnionego od obowiązku uiszczenia długu celnego.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w swojej decyzji. Odpowiedzialność J.K. za dług celny wynika -jego zdaniem- z art. 209 § 3 i art. 221 Kodeksu celnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje :

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże nie z powodu zarzutów w niej podniesionych.

Na wstępie wskazać należy, iż jednym z głównych obowiązków organów celnych było jednoznaczne ustalenie w toku przeprowadzonego postępowania, jakie okoliczności przesądziły o powstaniu długu celnego w niniejszej sprawie i jakiemu podmiotowi dług ten winien być przypisany w świetle dokonanych przez te organy ustaleń faktycznych i obowiązujących przepisów prawa materialnego - ustawy z dnia 09.01.1997r. Kodeks celny ( t. j. - Dz. U. Nr 75 z 2001r., poz. 802 ze zm. )

Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie był fakt sprowadzenia do Polski przedmiotowego pojazdu przez J.K., który dokonał w dniu [...] r. zgłoszenia celnego, zweryfikowanego następnie przez organy na zasadzie art. 83 w zw. z art. 65 § 4 pkt. 2 lit. b i c Kodeksu celnego. Jako adresatów decyzji organu I instancji wskazano zarówno W.W. w imieniu którego dokonano zgłoszenia, jak i J.K., działającego na podstawie pełnomocnictwa W., udzielonego notarialnie w dniu [...]. Obejmowało ono umocowanie skarżącego do przywozu pojazdu zakupionego przez mocodawcę oraz "załatwienia wszelkich spraw celnych z tym związanych, do odprawy celnej ostatecznej, do odbioru dokumentów oraz do regulowania należności celnych" ( k. [...] akt administracyjnych ).

Organy celne badając krąg osób zobowiązanych do uiszczenia długu celnego wskazały prawidłowo na przepis art. 209 § 3 Kodeksu celnego, określający podmioty zobowiązane z tytułu długu celnego w przywozie, powstającego z mocy prawa w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego ( art. 209 § 1 pkt. 1 i § 2 Kodeksu ).

Art. 209 § 3 Kodeksu celnego normował zatem przesłanki podmiotowe powstania długu celnego w legalnym przywozie towarów na terytorium Polski. Taką konieczną przesłanką było niewątpliwie istnienie podmiotu, któremu można było przypisać przymiot dłużnika - w pierwszej kolejności ustawa wskazywała na zgłaszającego. Chodziło przy tym o zgłaszającego w rozumieniu art. 3 § 1 pkt. 23 Kodeksu celnego, czyli osobę dokonującą zgłoszenia celnego we własnym imieniu i na własną rzecz, we własnym imieniu i na cudzą rzecz ( czyli przedstawiciela pośredniego ) oraz osobę w imieniu której dokonano danego zgłoszenia ( w przypadku przedstawicielstwa bezpośredniego ). Zdanie drugie art. 209 § 3 Kodeksu celnego wprowadzało odpowiedzialność celną osoby na rzecz której dokonywano zgłoszenia w ramach przedstawicielstwa pośredniego.

W zdaniu trzecim komentowanego artykułu uregulowano natomiast szczególna sytuację powstania wielości dłużników wynikającej z nieprawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym ( zob. m. in. J. Borkowski i in., Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 407 ). Za dłużnika uznawano bowiem każdego, kto dostarczył danych wymaganych do sporządzenia danego zgłoszenia i kto wiedział lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że dane te są nieprawdziwe - jednakże jedynie w sytuacji, gdy podanie w zgłoszeniu nieprawdziwych danych spowodowało, iż nie pobrano w ogóle należności celnych przywozowych, bądź też pobrano je w kwocie niższej niż prawnie należna.

W ocenie Sądu organy celne uznały trafnie za dłużnika celnego W. W. - na zasadzie art. 209 § 3 zd. pierwsze w zw. z art. 3 § 1 pkt. 23 Kodeksu celnego - albowiem był on niewątpliwie podmiotem zgłaszającym, jako osoba na rzecz której dokonano przedmiotowego zgłoszenia celnego. Biorąc pod uwagę okres przedawnienia trafne więc było umorzenie postępowania celnego w stosunku do W. W.

Wątpliwości Sądu budzi natomiast prawidłowość uznania za dłużnika J.K. Faktem bezspornym jest, iż działał on w niniejszej sprawie jako pełnomocnik W.W. w ramach przedstawicielstwa bezpośredniego, wskazanego w art. 253 § 1 pkt. 1 Kodeksu celnego. Podejmował on bowiem czynności w imieniu W.W. i na jego rzecz, co wynika z zakresu udzielonego pełnomocnictwa, deklaracji celnej oraz ustaleń samych organów celnych ( k. [...] akt ). Nie ulega wątpliwości, iż ze względu na omówione powyżej uregulowania prawne nie było podstaw do przypisania skarżącemu przymiotu dłużnika celnego z powodu występowania w charakterze przedstawiciela bezpośredniego importera ( zob. też wyrok SN z 03.10.2003r., III RN 135/02, Prokuratura i Prawo 2004/1/46; wyrok NSA z 28.07.2004r., GSK 90/04, LEX nr 158055 ).

Z lakonicznych uzasadnień orzeczeń organów celnych wynika jedynie, iż podstawą uznania skarżącego za dłużnika celnego w rozumieniu art. 209 § 3 Kodeksu celnego było zaliczenie go do kategorii osób, które dostarczyły danych wymaganych do sporządzenia przedmiotowego zgłoszenia i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że dane te są nieprawdziwe.

Dyrektor Urzędu Celnego , jak również organ odwoławczy nie poczyniły jednak żadnych szerszych rozważań w tym zakresie. Skarżący był wprawdzie osobą dokonującą zgłoszenia celnego i przedkładającą przedmiotową deklarację celną, jednakże podejmował wszystkie czynności celne wyłącznie w imieniu i na rzecz mocodawcy W.W., który był właściwą stroną umowy kupna-sprzedaży importowanego pojazdu ( dowód : faktura - k. 2 akt ). Organy nie poczyniły żadnych ustaleń faktycznych w zakresie jednoznacznego stwierdzenia, czy J.K. prowadził osobiste negocjacje dotyczące zawarcia powyższej umowy w zakresie wysokości ceny pojazdu, czy miał bądź mógł mieć wiedzę na temat prawdziwości złożonych organowi celnemu dokumentów ( co uzasadniałoby przyjęcie tezy, iż wiedział lub mógł się dowiedzieć o zaniżeniu ceny pojazdu ) , czy też jego rola sprowadziła się wyłącznie do przywozu zakupionego pojazdu na teren Polski i załatwienia należności celnych z tym związanych, poprzez złożenie otrzymanych jedynie dokumentów. Chodziło zatem o ustalenie, czy miał on realny wpływ na ostateczną treść dokumentów celnych, czy też jego zadaniem było jedynie ich przedłożenie w trakcie dokonywania zgłoszenia.

Warunkiem koniecznym uznania danej osoby za dłużnika w rozumieniu art. 209 § 3 Kodeksu celnego był ponadto faktyczny związek pomiędzy podaniem w zgłoszeniu nieprawdziwych danych a zaniechaniem poboru należności celnych przywozowych, bądź też pobraniem ich w kwocie niższej niż prawnie należna. W ocenie Sądu organy celne winny rozważyć, czy w niniejszej sprawie zaistniała w ogóle ta przesłanka. W wyniku weryfikacji przedmiotowego zgłoszenia celnego organ celny I instancji uznał je za nieprawidłowe w części dotyczącej określenia wartości celnej importowanego samochodu, jednakże nie miało to wpływu na realne zwiększenie kwoty długu celnego ( 5.713,40 zł ), uiszczonego w ramach dokonywanego zgłoszenia - k. [...] akt. Zwiększona wartość celna pojazdu skutkowała natomiast podwyższeniem kwoty należnego podatku od towarów i usług ( z 2.601,10 zł na 4.661,00 zł ).

Należności podatkowe nie mogą jednak zostać zakwalifikowane do kategorii należności celnych przywozowych, gdyż nie są one cłem czy inną opłatą związaną z przywozem towarów ( w rozumieniu art. 3 § 1 pkt. 8 Kodeksu celnego ). W ocenie Sądu nie ma bowiem żadnych podstaw do utożsamiania cła z podatkiem, jakkolwiek wykazuje ono daleko idące podobieństwa do podatku. Co prawda w sensie ekonomicznym jest ono postrzegane jako rodzaj podatku pośredniego, stanowiącego źródło dochodów Skarbu Państwa, jednakże ze względu na liczne specyfiki i różnice istniejące między szeroko rozumianym systemem prawa podatkowego i celnego uznaje się za uzasadnione odrębne traktowanie ceł i podatków w ujęciu normatywnym ( zob. m. in. Gerard Mosiej, Pojęcie cła. Analiza doktrynalna i dogmatyczna w Polsce, Państwo i Prawo, 2004, nr 4, s. 57-68 ). Jakkolwiek w Kodeksie celnym nie ma precyzyjnej definicji cła, jednakże cały szereg postanowień kodeksowych pozwala określić poszczególne elementy tej kategorii prawnej, dające podstawę do odrębnego traktowania ceł od podatków.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w przypadku podania nieprawdziwych danych w zgłoszeniu celnym, które nie skutkowało jednak ostatecznie zaniechaniem pobrania należności celnych lub pobraniem ich w niższej wysokości, nie ma podstaw do uznawania podmiotów odpowiedzialnych za podanie tych danych za dłużników celnych w rozumieniu art. 209 § 3 zd. trzecie Kodeksu celnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny winien wziąć pod uwagę powyższe okoliczności - dotyczy to w szczególności kwestii możliwości przypisania skarżącemu odpowiedzialności za dług celny na zasadzie art. 209 § 3 Kodeksu celnego.

Mając powyższe na uwadze uznano, że zebrany materiał dowodowy nie dał wystarczających podstaw do wydania zaskarżonej decyzji, która nadto narusza przepisy prawa materialnego zawarte w art. 209 § 3 Kodeksu celnego i z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/ M. Górecka /-/ T. M. Geremek /-/ B. Koś