Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 488/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 pkt 2 i art. 59 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 4 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i ust. 3a ( od 9 października 2015 r.)
journal: Dz.U. 2014 poz 1204
law: Ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200 i art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz, WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Bartmińska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 września 2017 r. przy udziale W. P. sprawy ze skargi P. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz P. kwotę [...](sto siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia P. (wierzyciel, skarżąca) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny, organ pierwszej instancji) z [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec W. P. (zobowiązanej).

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. prowadził w stosunku do zobowiązanej W. P. postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez P. S.A. tytułu wykonawczego z [...]., którym objęto zaległe opłaty abonamentowe za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych za okres od stycznia 2010 r. do lipca 2015 r.

Postanowieniem z [...] organ I instancji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wyżej wymienionego tytułu wykonawczego z uzasadnieniem, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 z późn. zm.) – dalej: "ustawa abonamentowa", zwalnia się od opłat abonamentowych osoby, które ukończyły 75 lat. Stosownie zaś do postanowień art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1324) obowiązującego od 9 października 2015 r. zwolnienie osób określonych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy abonamentowej przysługuje od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba ukończyła 75 lat (art. 4 ust. 3a). W związku z powyższym, w okolicznościach analizowanej sprawy, w ocenie organu egzekucyjnego, zaistniała przyczyna umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) dalej: "u.p.e.a" .

Z tym stanowiskiem nie zgodził się wierzyciel. W zażaleniu argumentował, że nie zaistniała żadna z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, a wskazane przez organ egzekucyjny przepisy ustawy abonamentowej i ustawy ją nowelizującej nie dają podstawy do przyjęcia, że dotyczą one zobowiązań powstałych przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych, to jest przed 9 października 2015 r. Podkreślił przy tym, że w myśl art. 4 ust 3 ustawy abonamentowej w brzmieniu przed nowelizacją ustawy, zwolnienia od opłaty abonamentowej nie przysługiwały co do zasady z mocy prawa, ale wymagały złożenia stosownego oświadczenia o skorzystaniu z tych zwolnień i przedstawienia dokumentów potwierdzających uprawnienie do tych zwolnień. W ocenie wierzyciela przepisy znowelizowanej ustawy nie oznaczają abolicji długów abonamentowych dla osób, które ukończyły 75 lat przed wejściem w życie nowelizacji i nie dotyczą osób, które nie dopełniły formalności związanych z uzyskaniem zwolnienia, tak jak ma to miejsce w przypadku zobowiązanej, ustawa bowiem nie działa wstecz. Ponadto uprawnienie do umarzania lub rozkładania na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych u osób, które ukończyły 75 lat przed wejściem w życie nowelizacji, ma wyłącznie, na mocy art. 10 ust. 1 ustawy abonamentowej Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. Dla potwierdzenia swych argumentów, wierzyciel odwołał się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2010 r. sygn. akt K 24/08, podkreślając, że opłata abonamentowa jest opłatą, o której mowa w art. 2 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), a zatem ma tu zastosowanie art. 70 § 1 tej ustawy.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, rozpoznając sprawę w wyniku zażalenia, w pierwszej kolejności przypomniał, że podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego w analizowanej sprawie jest art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., według którego postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Uzasadniał, że pomimo, iż organ egzekucyjny nie jest w zasadzie uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jest jednak obowiązany chociażby do sprawdzenia, czy wierzytelność jeszcze istnieje. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie ma ocena obowiązywania znowelizowanego przepisu art. 4 ustawy abonamentowej. Wskazał, że w wyniku nowelizacji przepisów wymienionej ustawy od 9 października 2015 r., zgodnie z art. 4 ust 1 pkt 2 ustawy, zwalnia się od opłat abonamentowych osoby, które ukończyły 75 lat i w myśl art. 4 ust. 4 ustawy osoby te nie mają obowiązku składania oświadczenia o spełnieniu warunków do korzystania ze zwolnienia od tych opłat. Zwolnienie to stosownie do art. 3 ust. 3a ustawy przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba ukończyła 75 lat. Znowelizowane przepisy nie zawierają przepisów intertemporalnych. W sytuacji braku wyraźnego rozstrzygnięcia tej kwestii przez ustawodawcę przyjmuje się zasadę bezpośredniego działania nowego prawa. N. prawo od momentu wejścia w życie reguluje zdarzenia prawne powstałe po jego wejściu w życie, jak również zdarzenia z przeszłości, które trwają nadal, po wejściu w życie nowej ustawy. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej taka interpretacja nowych przepisów nie narusza zasady niedziałania prawa wstecz. W ocenie organu przede wszystkim należy zauważyć, że sytuacja, która występuje w niniejszej sprawie nie jest przykładem retroaktywnego działania prawa, lecz przypadkiem jego retrospektywnego działania. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa zaś mamy do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy. Na poparcie swojego stanowiska organ odwołał się do uchwały NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06, oraz wyroku do NSA z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II FSK 884/09.

W ocenie organu odwoławczego, wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu zmienione nowelizacją z 23 lipca 2015 r. przepisy art. 4 ustawy abonamentowej dotyczą także należności powstałych przed tą datą, których skutki trwają nadal (a więc także należności dochodzonych na podstawie wyżej wymienionego tytułu wykonawczego). Zobowiązana W. P. nabyła bowiem zwolnienie z opłat abonamentowych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy abonamentowej, w związku z ukończeniem 75 roku życia w 2009 r.

Organ odwoławczy podkreślił również, że rozstrzygając w sprawie działał w ramach swych uprawnień i nie wszedł w kompetencje Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, gdyż jego rozstrzygnięcie dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego, a nie umorzenia zaległych opłat abonamentowych. Wyjaśnił też, że opłaty abonamentowe za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, których obowiązek uiszczenia wynika z ustawy o opłatach abonamentowych podlegają przedawnieniu według norm regulujących przedawnienie zobowiązań podatkowych, zawartych w art. 70 § 1 - 8 Ordynacji podatkowej. Tym samym podstawowy termin przedawnienia opłaty abonamentowej wynosi 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności tej opłaty. Wskazał, że na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego dochodzone są między innymi zaległości z tytułu opłaty abonamentowej za używanie odbiorników RTV za poszczególne miesiące lat 2010 - 2011. Zatem, podstawowy 5-letni okres przedawnienia tych opłat za poszczególne miesiące 2010 r. upłynął z końcem 2015 r., natomiast za poszczególne miesiące 2011 r. upłynął z końcem 2016 r. a w sprawie, jak wynika to z akt, nie wystąpiły żadne okoliczności, o których mowa w art. 70 § 2 - 8 Ordynacji podatkowej, które powodowałyby zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia wyżej wymienionych należności.

W skardze do sądu na postanowienie organu odwoławczego wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zarzucając naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 i art. 59 § 3 u.p.e.a, przez błędne ich zastosowanie i błędne przyjęcie, że zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieistnienie obowiązku, związane z osiągnięciem przez zobowiązaną wieku 75 lat oraz naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy abonamentowej, w związku z art. 1 pkt 1lit. b ustawy z dnia 23 lipca 2015 roku o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych przez błędną jego wykładnię i zastosowanie.

W uzasadnieniu zarzutów skargi wierzyciel potrzymał argumentację zażalenia. W jego ocenie ustalenia organu odwoławczego są błędne i dokonane zostały z naruszeniem art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) – "k.p.a." a zaprezentowana wykładnia sprzeczna jest z rzeczywistym stanem prawnym. W zaskarżonym postanowieniu błędnie uznano, powołując się na przepis art. 4 ust. 1 pkt. 2 i 3a ustawy abonamentowej oraz art.1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych, że zobowiązana nabyła prawo do zwolnienia z opłaty abonamentowej, ze względu na ukończenie 75 lat w 2009 r. Skarżący wskazał, że prawem materialnym regulującym obowiązki związane z posiadaniem odbiorników RTV jest ustawa abonamentowa, która obowiązuje od dnia 16 czerwca 2005 r., i która to ustawa do dnia 9 października 2015 r. (daty wejścia w życie nowelizacji) uzależniała skorzystanie ze zwolnienia od złożenia stosownego udokumentowanego oświadczenia o ukończeniu 75 lat. Opłaty abonamentowe za używanie odbiorników RTV są to należności publicznoprawne, analogiczne do obciążeń podatkowych, obciążające osoby, które posiadają i używają odbiorniki telewizyjne lub radiofoniczne, a obowiązek rejestracji odbiorników, tak samo jak sama opłata, ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli. Opłaty te pobiera się za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych, przy domniemaniu, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Oznacza to, że każdy, kto posiada odbiorniki radiowe i telewizyjne, musi je zarejestrować i opłacać abonament, jeżeli nie jest z tego obowiązku ustawowo zwolniony.

Z danych, którymi dysponuje P. wynika, że na dzień wszczęcia egzekucji W. P. była zobowiązana do uiszczania opłat abonamentowych. Zobowiązana dokonała rejestracji odbiornika telewizyjnego w 1996 r., czego dowodem była wydanie jej imiennej książeczki radiofonicznej oraz następnie nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Zobowiązana nie złożyła oświadczenia, o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia oraz dokumentów potwierdzających stosowne uprawnienie. Dlatego obowiązek wskazany w tytule wykonawczym nie wygasł. Wobec powyższego, ukończenie 75 roku życia przed dniem 9 października 2015 r., to jest zaistnienie u osoby uprawnionej ustawowej przesłanki do zwolnienia z opłat abonamentu za używanie odbiorników RTV, nie powodował zmiany stanu prawnego, do czasu, kiedy uprawnienia nie zostały zgłoszone przez uprawnionego w urzędzie pocztowym, a tym bardziej nie stanowiło podstawy do zaprzestania uiszczania opłat abonamentowych. Dopiero z dniem 1 listopada 2015 r. zobowiązana uzyskała z mocy prawa status osoby zwolnionej z opłat abonamentowych, w myśl postanowień zawartych w znowelizowanym art. 4 ust. 3a ustawy abonamentowej. Skarżący stanowczo podkreślił, że nowelizacja ustawy abonamentowej nie wprowadziła abolicji długów abonamentowych dla osób, które ukończyły 75 lat przed dniem jej wejścia w życie, a nie dopełniły wcześniej obowiązku prowadzącego do zwolnienia z opłat abonamentowych, jak to ma miejsce w przypadku zobowiązanej. Wierzyciel nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że do zmian ustawy abonamentowej będzie miała zastosowanie zasada bezpośredniego działania nowego prawa (tak jak rozumiał ją organ) a więc faktycznie działanie prawa wstecz. Wierzyciel na poparcie swoich argumentów odwołał się do orzecznictwa sądów powszechnych wyrażonego na tle zasady lex retro non agit, o jakiej mowa w art. 3 Kodeksu cywilnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumenty zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, ponieważ zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa.

Obowiązki związane z posiadaniem odbiorników RTV reguluje ustawa abonamentowa. Zgodnie z art. 1 tej ustawy opłaty abonamentowe pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 z późn. zm.), przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika wprost z przepisu prawa - z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej - powstaje on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej P. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych. Stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych.

Kwestia opłat z tytułu abonamentu RTV była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych wskazał, że "zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika".

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 marca 2010 r. uznał, że ustalanie wysokości należnego abonamentu - czy to w drodze samoobliczenia (gdy abonent sam ustala kwotę, którą winien uiścić na rachunek Centrum Obsługi Finansowej za jeden albo kilka miesięcy), czy też w trybie pozaprocesowym przez kierownika Centrum Obsługi Finansowej, jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa, a zatem tryb decyzyjny nie jest konieczny. W tej sytuacji brak decyzji administracyjnej nie stanowi przeszkody w przeprowadzeniu egzekucji administracyjnej abonamentu. Stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Nie nastręcza to obecnie problemów, ponieważ każdy zarejestrowany użytkownik wpłaca należność na konto bankowe (nawet jeśli czyni to w pocztowym "okienku"), w którego numerze zakodowany jest jego indywidualny numer identyfikacyjny, o którym mowa w rozporządzeniu rejestracyjnym.

Z obowiązku uiszczania opłat abonamentowych ustawa zwalnia osoby wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy. Jedną z grup osób zwolnionych od opłat są, zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy, osoby które ukończyły 75 lat.

Z art. 4 ust. 3 ustawy abonamentowej w brzmieniu przed nowelizacją wynika jednoznacznie, że zwolnienie, o którym wyżej mowa, podobnie jak większość innych zwolnień wymienionych w art. 4 ust. 1 ustawy przysługiwało od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień.

Dopiero od dnia 9 października 2015 r. zwolnienie na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 (dla osób, które ukończyły 75 lat), przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba ukończyła 75 lat. Ta ostania regulacja wynika z art. 4 ust. 3a ustawy abonamentowej dodanego na podstawie art. 1 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych - Dz. U. z 2015 r. poz. 1324), która weszła w życie z dniem 9 października 2015 r. Podkreślić należy, że przed tą datą, zwolnienie od opłat przysługiwało stosownie do art. 4 ust. 3 ustawy, od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce operatora pocztowego, oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do zwolnienia.

Dokumenty, o których mowa w art. 4 ust. 3 ustawy abonamentowej określone zostały w rozporządzeniu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 16 lutego 2010 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 29, poz. 152 z późn. zm.). Zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym przed 9 października 2015 r., dokumentem potwierdzającym uprawnienie do zwolnienia od opłat abonamentowych osób, które ukończyły 75 lat był dowód osobisty. Natomiast wzór oświadczenia, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy, określony został zgodnie z § 2 rozporządzenia w załączniku do rozporządzenia.

Przepisy obowiązujące w roku 2009, a więc w chwili ukończenia przez zobowiązaną 75 lat, aż do 9 października 2015 r. jednoznacznie wymagały zatem dopełnienia obowiązku zgłoszenia ukończenia 75 lat przez złożenie stosownego oświadczenia i potwierdzenia tego faktu przez przedstawienie dowodu osobistego. Z dniem 9 października 2015 r. ustawa o opłatach abonamentowych została znowelizowana - jak wcześniej już wyjaśniono - przez dodanie przepisu art. 4 ust. 3a, natomiast przepis § 1 pkt 2 rozporządzenia został uchylony. Od tej dopiero zatem daty przestał obowiązywać wymóg złożenia oświadczenia i okazania dowodu osobistego.

W rozpoznawanej sprawie dotychczas nie ustalono, aby zobowiązana, która miała obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, złożyła po ukończeniu 75 lat wymagane oświadczenie i przedstawiła dowód osobisty w celu skorzystania ze zwolnienia od opłat abonamentowych. Z akt administracyjnych, w których przed postanowieniem organu I instancji zamieszczono jedynie wniosek o przeprowadzenie egzekucji oraz tytuł wykonawczy, nic innego nie wynika. W toku postępowania egzekucyjnego oraz przed Sądem zobowiązana nie przedstawiła swojego stanowiska.

Należy wskazać, że organ I instancji powołał się w sentencji postanowienia na przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., nie wskazując, która z czterech, wymienionych w tym przepisie, odrębnych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, zdaniem organu, zaistniała w niniejszej sprawie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem zaakceptował rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji przypominając, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a, postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, albo jeżeli nie istniał. Z uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego zdaje się wynikać, że według stanowiska organu podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest nieistnienie obowiązku. Taki wniosek można wywodzić z faktu, że organ odwołał się do wydania przez organ I instancji postanowienia ze wskazaniem, że postanowienie to zostało wydane na podstawie przepisu nakazującego umorzenie postępowania egzekucyjnego, z uwagi na nieistnienie obowiązku oraz stwierdził, że organ egzekucyjny w przypadku stwierdzenia, że obowiązek nie istnieje, zobowiązany jest do wydania z urzędu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Według organu odwoławczego zmienione nowelizacją z 23 lipca 2015 r. przepisy art. 4 ustawy o opłatach abonamentowych dotyczą także należności powstałych przed tą datą, których skutki trwają nadal, a więc także należności dochodzonych od zobowiązanej W. P., bowiem nabyła ona zwolnienie z opłat abonamentowych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o opłatach abonamentowych, w związku z ukończeniem 75 roku życia w 2009 r.

Takie stanowisko organu odwoławczego nie może być uznane za prawidłowe. Przepisy ustawy o opłatach abonamentowych a także ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych nie dają podstawy do przyjęcia, że dodany tą ustawą art. 4 ust. 3a dotyczy zobowiązań powstałych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, czyli przed 9 października 2015 r.

Ustawa z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych nie zawiera przepisów intertemporalnych. Rzeczą organów stosujących prawo jest więc ustalenie zasad stosowania nowego prawa. Jedną z naczelnych zasad systemu prawa jest zasada niedziałania prawa wstecz (zasada "lex retro non agit"). Zakaz działania prawa wstecz, stanowi jeden z elementów zasady demokratycznego państwa prawnego. Zasada niedziałania prawa wstecz, chociaż nie została wprost wyrażona w Konstytucji, stanowi podstawową zasadę porządku prawnego w państwie, opartego na założeniu, że każdy przepis normuje przyszłość, nie zaś przeszłość. Zasada niedziałania prawa wstecz jest dyrektywą legislacyjną skierowaną do organów stanowiących prawo, jak również dyrektywą interpretacyjną dla organów stosujących prawo, dokonujących wykładni przepisów.

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że odstępstwa od zasady niedziałania prawa wstecz dopuszczalne są w wyjątkowych okolicznościach, jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a jednocześnie realizacja jej nie jest możliwa bez dopuszczenia wstecznego działania prawa.

W przypadku nowelizacji ustawy o opłatach abonamentowych ustawodawca nie zdecydował się na rozciągnięcie działania nowego przepisu art. 4 ust. 3a, obowiązującego od 9 października 2015 r. do stanów powstałych przed tą datą, mimo że nowe uregulowanie jest korzystniejsze dla osób, które ukończyły 75 lat. Nie ma też żadnych podstaw do przyjęcia wstecznego działania omawianego przepisu w drodze wykładni dokonywanej przez organy stosujące prawo.

Nie sposób podzielić poglądu organu odwoławczego, że nowe unormowania stosować należy do należności z tytułu opłat abonamentowych powstałych przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazuje, że nowe przepisy stosować należy do zdarzeń prawnych z przeszłości, które trwają dalej po wejściu w życie nowych przepisów. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w sprawie niniejszej. Nie ulega wprawdzie wątpliwości, że osoba, która ukończyła 75 lat przed wejściem w życie art. 4 ust. 3a ustawy o opłatach abonamentowych, także po wejściu w życie tego przepisu jest osobą, która ukończyła 75 lat, nie oznacza to jednak, że w tym przypadku występuje zdarzenie ciągłe, trwające nadal po wejściu w życie nowego prawa, uzasadniające zastosowanie nowej regulacji z mocą wsteczną. Ukończenie 75 roku życia jest zdarzeniem, które ma miejsce w określonej dacie. Jeśli nastąpiło to pod rządem przepisów obowiązujących przed 9 października 2015 r., skutki prawne związane z tym faktem oceniać należy na podstawie przepisów obowiązujących w tej dacie, zgodnie z zasadą niedziałania prawa wstecz.

Przypomnieć należy, że przed wejściem w życie przepisu art. 4 ust. 3a ustawy o opłatach abonamentowych warunkiem uzyskania zwolnienia od opłat było złożenie odpowiedniego oświadczenia i dokumentu, a zwolnienie następowało dopiero od następnego miesiąca po dokonaniu tych czynności. Niedokonanie wymaganych przepisami czynności powodowało, że skutek w postaci zwolnienia od opłat nie następował, mimo ukończenia przez daną osobę 75 lat. Dopiero z dniem 9 października 2015 r. zniesiony został wymóg składania oświadczeń i dokumentów, a zatem dopiero od tej daty nastąpić mógł skutek w postaci zwolnienia z opłat w związku z ukończeniem 75 roku życia. Dotyczy to zarówno osób, które ukończyły 75 lat po dniu 9 października 2015 r., jak i osób, które ukończyły 75 lat przed dniem 9 października 2015 r., nie uzyskały jednak przed tą datą zwolnienia z opłat z powodu niedopełnienia formalności.

Okoliczność, że nowe uregulowania są korzystniejsze nie uzasadnia sama przez się stosowania ich z mocą wsteczną. Ustawodawca nie zdecydował o stosowaniu tych korzystniejszych rozwiązań do zdarzeń sprzed ich wejścia w życie. Nie przewidział też swego rodzaju abolicji dla osób, które zaprzestały płacenia opłat w związku z ukończeniem 75 roku życia, ale nie dopełniły jednocześnie formalności, wymaganych przed 9 października 2015 r.

Wprowadzenie nowych korzystniejszych rozwiązań ustawowych nie może być uznane za naruszenie zasady równości i równego traktowania przez władze publiczne, określonej w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. N. uregulowania dotyczą bowiem wszystkich osób które ukończyły 75 lat, a nie tylko części z nich i stosowane są w taki sam sposób do wszystkich osób znajdujących się w jednakowej sytuacji. Przeciwnie, rozciągnięcie obowiązywania tego przepisu wstecz, czyli udzielenie abolicji tym osobom, które nie dopełniły czynności prowadzących do skorzystania ze zwolnienia a równocześnie nie opłacały opłat abonamentowych, doprowadziłoby do nierównego potraktowania tych, które w takiej samej sytuacji opłacały opłaty.

Dodać również należy, że obowiązujący przed 9 października 2015 r. wymóg złożenia stosownego oświadczenia mógł dla niektórych osób być trudny do spełnienia z uwagi na ich indywidualną, szczególną sytuację, nie był to jednak wymóg nadmiernie utrudniający możliwość uzyskania zwolnienia od opłat lub czyniący to zwolnienie niemożliwym. Zgodnie z rozporządzeniem Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 16 lutego 2010 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych, urzędy pocztowe udostępniały zainteresowanym gotowe wzory oświadczeń, w których wpisać należało tylko swoje dane (imię, nazwisko i adres) oraz numeru dowodu osobistego, co stanowiło niewątpliwie znaczne ułatwienie dla osób ubiegających się o zwolnienie od opłat. Nie było wymagane złożenie dodatkowych dokumentów, z których uzyskaniem wiązałyby się dodatkowe koszty lub utrudnienia.

W świetle powyższego nie było podstaw do uznania, że istniała podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na zastosowanie 4 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 4 ust. 3a ustawy abonamentowej. Wejście w życie tego ostatniego przepisu nie może prowadzić do stwierdzenia, że zobowiązania osób, które wcześniej ukończyły 75 lat i nie dokonały czynności umożliwiających skorzystanie ze zwolnienia z opłaty abonamentowej, nie istniały od daty ukończenia przez te osoby 75 lat (tak jak zdawał się przyjmować organ odwoławczy) albo wygasły. Nie było więc uzasadnione umorzenie z tej przyczyny postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Rozpatrując sprawę ponownie organ egzekucyjny będzie związany przedstawionym wyżej poglądem prawnym, co do braku podstaw do stosowania art. 4 ust. 3a ustawy o opłatach abonamentowych do zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej ustawę o opłatach z dniem 9 października 2015 r., a w konsekwencji poglądem o braku abolicyjnego charakteru nowelizacji w stosunku do zobowiązań z tytułu abonamentu tych osób, które ukończyły 75 lat przed dniem wejścia w życie nowelizacji i nie złożyły wymaganego prawem oświadczenia, koniecznego do uzyskania zwolnienia przewidzianego ustawą o opłatach abonamentowych przed nowelizacją.

Nie oznacza powyższe, że w sprawie występuje oczywisty brak podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego w jakiejkolwiek części. Przeciwnie, nie można wykluczyć, że część zobowiązań uległa przedawnieniu. Na tę okoliczność wskazał zresztą organ odwoławczy w końcowej części uzasadnienia swojego postanowienia, stwierdzając, że jak wynika z akt sprawy, nie wystąpiły żadne okoliczności, które spowodowałyby zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązań za lata 2010-2011. Stwierdzenie, że wynika to z akt sprawy jest jednak dowolne. Akta te w części dotyczącej organu I instancji nie zawierają bowiem niczego innego oprócz wniosku o przeprowadzenie egzekucji oraz tytułu wykonawczego i postanowienia organu I instancji. Ustalenie na podstawie takich akt, że nie wystąpiły żadne okoliczności, które spowodowałyby zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia wymaga pewności, że akta te są kompletne. Tej okoliczności organ odwoławczy nie zweryfikował.

Ta okoliczność powinna być wyjaśniona przez organ I instancji ponownie rozpatrujący sprawę.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 tej ustawy. Na koszty te składa się wpis od skargi oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa.