Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 671/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2, art. 24 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 10, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Maciej Guziński, Magdalena Jankowska-Szostak, (sprawozdawca), , Protokolant Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek ZUS oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. skarżąca M. S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we W. (zwanym w dalszej części uzasadnienia w skrócie "Zakład") o umorzenie należności z tytułu niepłacenia składek ubezpieczeniowych (tym samym pismem wnioskodawczyni cofnęła swoją prośbę o rozłożenie powstałej zaległości na raty). Uzasadniając wniosek wskazała, że jej sytuacja finansowa pogorszyła się z powodu rosnącego zadłużenia w banku oraz w związku z utratą zarobków z prowadzonej działalności gospodarczej. Do wniosku zostały dołączone kopie dokumentów wskazujących na sytuację materialną i życiową skarżącej.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład odmówił skarżącej umorzenia zaległych składek: na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] r. do [...] r., [...] r., [...] r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami liczonymi na dzień [...] r. – [...] zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami liczonymi na dzień [...] r. – [...] zł; na Fundusz Pracy za okres od [...] r. do [...] r., [...] r., [...] r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami liczonymi na dzień [...] r. [...] zł. W uzasadnieniu decyzji streszczono stan faktyczny i wskazano, że od dnia [...] r. skarżąca pobiera emeryturę, którą w zaliczkowej kwocie od dnia [...] r. wynosiła [...] zł netto. Zakład wyjaśnił, że do dnia [...] r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą [...] i zgodnie z przedstawionymi kopiami deklaracji podatkowych za [...] r. osiągnęła przychód w wysokości [...] zł, natomiast za [...] r. przychód w wysokości [...] zł. Według deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 za [...] r. skarżąca osiągnęła przychód za [...] r. - [...] zł, [...] r. -[...] zł, [...] r. - [...] zł, [...] r. - [...] zł, [...] r. - [...] zł, [...] r. - [...] zł. z przedstawionego bilansu obliczonego progresywnie wynika ,że skarżąca na koniec [...] r. osiągnęła przychód w wysokości [...] zł. Dodatkowo Zakład wskazał, że skarżąca jest właścicielką mieszkania [...] i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z [...] R. K. Na [...] utrzymaniu pozostaje [...] J. K., [...] nie pracuje, pobiera [...] na rzecz [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. [...] skarżącej posiada lekki stopień niepełnosprawności, może jednak wykonywać pracę nie wymagającą dużego wysiłku fizycznego, a także nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zakład stwierdził, że [...] skarżącej A. S., z którym skarżąca pozostawała w separacji [...] (pozew o separację złożyła w dniu [...] r.) pobiera [...] w wysokości [...] zł netto. Zakład ustalił, że skarżąca posiada zobowiązania w "A", który spłaca w ratach miesięcznych w wysokości: [...] zł, [...] oraz [...] zł. Zakład podkreślił, że zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z dnia [...] r. miesięczne wydatki skarżącej w gospodarstwie domowym wynoszą : [...] zł - utrzymanie mieszkania, [...] zł - energia elektryczna, [...] zł - telefon, [...] zł - Internet, [...] zł - żywność, [...] zł - lekarstwa i rehabilitacja. Zakład zaznaczył, że na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z dnia [...] r. wydatki skarżącej w gospodarstwie domowym wynoszą: energia elektryczna - [...] zł, żywność - [...] zł, lekarstwa - [...] zł. Ponadto Zakład wskazał, ze skarżąca od [...] miesięcy nie płaci rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania ([...] zł), jak również nie spłaca kredytów, dodatkowo organ wskazał, że skarżącej finansowo pomaga [...] i dalsza rodzina. Biorąc pod uwagę powyższe dane faktyczne Zakład przyjął, że dochód osiągany przez skarżąca w gospodarstwie domowym wynosi [...] zł, natomiast deklarowane wydatki stanowią łącznie kwotę [...] zł.

Uzasadniając pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że na podstawie art. 28 ust. 2 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie "u.s.u.s.") Zakład może umorzyć należności z tytułu składek (według art. 24 ust. 2 za należności z tytułu składek uznaje się składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkową opłatę) jedynie w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przypadki zostały przez ustawodawcę taksatywnie określone przepisami art. 28 ust. 3, zgodnie z którymi całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.)

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot na wydatki egzekucyjne.

Organ ustosunkował się do powyższych przesłanek i wyjaśnił, że wobec skarżącej nie znajdują one zastosowania. W szczególności wskazał, że skarżąca jest właścicielką mieszkania [...] położonego we W. oraz samochodu i pobiera świadczenia [...].

Organ powołał w treści uzasadnienia art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osób, będących jednocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności. W uzasadnieniu decyzji przywołano treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które precyzuje w § 3 zasady wyrażone w art.28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ administracyjny pierwszej instancji uznał, że od dnia [...] r. skarżąca otrzymuje [...] w formie zaliczkowej z uwagi na toczące się postępowanie wyjaśniające, [...] zł miesięcznie. Natomiast z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za [...] r. osiągnęła przychód w wysokości [...] zł czyli około [...] zł miesięcznie, natomiast na koniec [...] r. wykazała przychód w wysokości [...] zł czyli [...] zł miesięcznie. Dodatkowo organ przyjął, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z [...], [...] i [...], tym samym, w opinii organu, nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie przesłanka ujęta w § 3 pkt 1 rozporządzenia, od której wystąpienia uzależnione jest umorzenie zadłużenia. Organ administracyjny wskazał nadto, że w sytuacji skarżącej nie występują również pozostałe przesłanki określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r., które pozwałaby organowi na umorzenie zaległości, w szczególności przewlekłej choroby skarżącej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności.

Podsumowując organ pierwszej instancji podkreślił, że umorzenie zadłużenia uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek i dopiero zaistnienie którejkolwiek z nich daje możliwość umorzenia powstałego wobec zakładu zadłużenia a brak spełnienia przynajmniej jednej z przesłanek nie daje Zakładowi podstaw do umorzenia zaległości.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca dodatkowo wskazała, iż nieprawidłowo zostały wyliczone jej dochody za [...] r., [...] r. i [...] r. nadto podkreśliła, że musiała zrezygnować z prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż nie otrzymała zapłaty ([...] zł) za wykonany przez jej przedsiębiorstwo [...] przy ul. [...]. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nie mieszka z [...] od ponad [...] lat i zaliczanie jego [...] do dochodów jej gospodarstwa domowego jest nieuzasadnione. Skarżąca wyjaśniła, że [...] trudno jest znaleźć pracę, ponieważ zakłady pracy chronionej już nie istnieją i nikt nie chce przyjąć osoby niepełnosprawnej. W trakcie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego organ stwierdził, że w związku z zakończonym postępowaniem dokonano wstecznego wyliczenia [...] skarżącej i wynosi ona [...] zł dodatkowo ustalono, że postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy we W., Wydział [...] Cywilny Rodzinny orzekł separację małżeństwa M. i A. S. i ustalił, że nie zajmują oni wspólnego mieszkania. Dodatkowo organ ustalił, że [...] skarżącej w dniu [...] r. zawarła umowę o pracę na czas określony do [...] r. na stanowisku [...] z wynagrodzeniem miesięcznym brutto [...] zł. Dodatkowo skarżąca wskazała, że jest zadłużona wobec banku na około [...] zł i zawarła ugodę na podstawie której będzie spłacać powyższe zadłużenie w ratach miesięcznych po [...] zł. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę organ orzekający ustalił, że dochód z gospodarstwa domowego skarżącej wynosił [...] zł, deklarowane wydatki to kwota [...] zł. z tym ,że organ wyliczając dochód skarżącej z jej gospodarstwa nie wziął pod uwagę [...] otrzymywanej przez jej [...] Dodatkowo wyjaśnił, że Zakład wydając decyzję z dnia [...] r, nie brał pod uwagę osiąganego przez skarżącą dochodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, a jedynie przychód.

Decyzją dnia [...] r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany w dalszej części uzasadnienia "Prezesem Zakładu") działając w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu podtrzymując argumentację Zakładu stwierdził, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek powinna być stosowana w wyjątkowych i szczególnie trudnych sytuacjach, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne oraz znikome źródło dochodów na utrzymanie, nie jest możliwe wywiązanie się z zobowiązania wobec Zakładu natomiast, w opinii Prezesa Zakładu , wobec skarżącej taka sytuacja nie zachodzi. Prezes Zakładu zgodził się z uzasadnieniem decyzji z dnia [...] r., że zadłużenie na rzecz banków nie może być realizowane przez zobowiązanego kosztem jego zadłużenia wobec Skarbu Państwa. Podsumowując Prezes Zakładu zgodziła się z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 i 28 ust. 3a u.s.u.s.

W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżąca powoływała się na okoliczności, które przywoła we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, podkreśliła dodatkowo, że jej sytuacja życiowa i materialna ulega ciągłym zmianom, obecnie nie może już korzystać z pomocy [...], która zachorowała na [...] i zamieszkała z [...], natomiast [...] coraz częściej pomieszkuje wspólnie z [...] i skarżąca może liczyć tylko na swoją [...]. Skarżąca wniosła o umorzenie jej długu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie szczegółowo wskazując sytuację materialną skarżącej oraz okoliczności ustalone w trakcie prowadzonego w sprawie postępowania wyjaśniającego.

Prezes Zakładu podkreślił, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenia zaległości nie ma obowiązku ich umorzenia, natomiast w przypadku stwierdzenia, że żadna z przesłanek nie wystąpiła – organ rozpatrujący wniosek nie może wydać decyzji stwierdzającej umorzenie wnioskowanych należności, a taka sytuacja w opinii organu administracji drugiej instancji miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy przyjął co następuje;

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153. poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art.1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracyjnej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne na co wskazuje treść art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr `153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a"), w tym także na decyzje wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Prezesa tego Zakładu.

Kryterium legalności przewidziane w art.1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzje administracyjne uchybiające prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 §1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcie dotknięte wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b) , a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c).

Podkreślenia wymaga, że wojewódzkie sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie prowadzą postępowania dowodowego we własnym zakresie, Sąd wskazuje, że jest kompetentny jedynie do oceny legalności zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, nie ma natomiast uprawnień do umorzenia ww. należności zgodnie z wnioskiem skarżącej. Nie może tego uczynić nawet w przypadku uwzględnienia skargi, nie może bowiem orzekać w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka więc argumentacja skarżącej nie mogła spowodować umorzenia przedmiotowych należności składkowych i ich pochodnych przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Należy również podkreślić, że Sąd nie ocenia zaskarżonej decyzji z punku widzenia jej celowości czy słuszności.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, to jest oceniając czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego Sąd nie dopatrzył się naruszeń, które dawałyby podstawę do wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego.

Materialna możliwość umorzenia należności z tytułu składek przewidziana została w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s."), nadto w myśl art. 32 u.s.u.s przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych. Pod pojęciem należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s).

Analizując przepisy dotyczące umorzenia należności z tytułu składek Sąd zauważa, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s należności te mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie to stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia tych należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednak wyłącznie należności ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek ( art. 4 pkt 2 u.s.u.s. zawiera definicję płatnika składek). Przesłanki umorzenia należności w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Podkreślenia jednak w tym miejscu uzasadnienia wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia mamy doczynienia z uznaniem administracyjnym, gdyż ustawodawca wyraźnie podkreśla, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład" (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.), "mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności" (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.), "mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Powyższe oznacza, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym czy składki powinny być umorzone czy też nie rozstrzyga nie Sąd a Zakład, który może ale nie musi je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i § 3 rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W uchwale z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt IIUZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust.3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Wskazać także należy, że w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W szczególności Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art.107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest bowiem szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w ramach uznania administracyjnego, zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwą kontrolę ze strony sądu (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08; por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1320/01, LEX nr 137809).

Skarga w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestionowania dokonanej przez organy administracji publicznej oceny sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej.

Na podstawie analizy zebranego materiału dowodowego Sąd nie dopatrzył się jednak, aby organy nie dopełniły formalności wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącej opisanej przez nią w trakcie postępowania administracyjnego. Wnioskom wyciągniętym z ustaleń co do sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny, nie można zarzucić, że są dowolne. Nie ulega wątpliwości, że organy administracji publicznej wnikliwie ustaliły wysokość osiąganych przez skarżącą miesięcznych dochodów z emerytury a także wysokość ponoszonych przez skarżącą miesięcznych wydatków na które składają się: koszty związane z utrzymaniem: w tym opłaty za mieszkaniem, telefon, elektryczność wyżywienie, wydatki związane z leczeniem i koszty jakie ponosi skarżąca w związku z zadłużeniem bankowym. W oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy organy uzasadniając sytuację finansową skarżącej wskazały na wysokość wynagrodzenia za pracę [...], wysokość otrzymywanych przez [...] alimentów dla [...], a [...] skarżącej, wobec faktu, że skarżąca prowadzi z [...] wspólne gospodarstwo domowe.

Niekwestionując niewielkich dochodów skarżącej i jej obciążeń, organy wskazały jednak, że skarżąca jest właścicielem mieszkania położonego we W., otrzymuje comiesięczną [...] i dysponuje samochodem jest więc w stanie spłacić powstałe zaległości.

Dlatego zdaniem Sądu ocena Prezesa Zakładu, że w sprawie nie zachodzi przesłanka określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z którą wymaga się od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałej należności jest wydana w ramach dozwolonej prawem zasady swobodnej oceny dowodów.

Podobnie organ był uprawniony do twierdzenia, że skarżąca również nie wykazała, aby zachodziła przesłanka z § 3 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia. W prawidłowy i wyczerpujący sposób organ odniósł się do sytuacji życiowej skarżącej w świetle całkowitej ich nieściągalności i prawidłowo przyjął, że wobec skarżącej nie zachodzą żadne przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W świetle powyższych ustaleń, należało stwierdzić, że dokonana przez organ ocena, iż opłacenie należności tytułu składek nie pozbawi skarżącej i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie narusza przepisów prawa.

W tym miejscu uzasadnienia należy dodatkowo podkreślić szczególny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przede wszystkim ich publicznoprawny charakter oraz fakt, że zobowiązania tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają, co do zasady, zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Ponadto zaznaczenia wymaga, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Jednocześnie Sąd wskazuje, że opłacanie składek na ubezpieczenia zdrowotne i społeczne jest obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą zaś ich niepłacenie uzasadnić można tylko nadzwyczajnymi określonymi w ustawie i rozporządzeniu okolicznościami, które w niniejszej sprawie nie miały miejsca.

Wskazać przy tym trzeba, że przy podjęciu decyzji o umorzeniu należności tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi być uwzględniony nie tylko interes zobowiązanego, ale również interes publiczny. W tym kontekście trzeba stwierdzić, że nadmiernie szerokie stosowanie instytucji umorzenia składek, wobec ich powszechności mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju, jak powszechnie wiadomo stale mającego problemy z niedoborem środków. Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, uwzględniając cele na które są przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobowiązane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi, jeżeli więc właściwy organ dostrzeże jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III S.A./Wa 2426/06, Lex nr 328891).

Dodatkowo odnosząc się do ponoszonych przez skarżącą okoliczności powstania zaległości i ich wpływu na ocenę zasadności umorzenia Sąd wyraźnie stwierdza, ze nie mogą one stanowić podstawy do umorzenia należności, ponieważ zapis art. 28 ust. 3 zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających Zakład do umorzenia należności. Wskazane okoliczności nie mogą również stanowić podstawy do umorzenia składek w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Należy wskazać, ze dopiero w skardze M. S. wskazała okoliczność, iż jej [...] coraz częściej mieszka z [...] i że zmuszona jest pokrywać wydatki związane z mieszkaniem wyłącznie z własnej [...]. Podnoszenie tej okoliczności dopiero w skardze jest spóźnione bowiem organy prowadzące postępowanie nie miały możliwości, aby zbadać, czy istotnie ta okoliczność miała miejsce. W sytuacji, gdy sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, bada jedynie zgodność z prawem zaskarżonych decyzji, czyli ocenia prawidłowość podjęcia przez organ rozstrzygnięcia w dacie decyzji i na podstawie tego materiału dowodowego, którym dysponował organ takie działanie skarżącego jest spóźnione. Obowiązkiem strony, która ubiega się o udzielenie ulgi, jest wskazanie z jakich powodów jej wniosek powinien być uwzględniony, przedstawienie dowodów na poparcie podnoszonych okoliczności i współdziałanie z organem w wyjaśnianiu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów. Z akt sprawy wynika, ze skarżąca była wzywana do udokumentowania aktualnej sytuacji materialnej, stanu majątkowego i rodzinnego (k. 260, k. 106 akt adm.).

W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji świadczy o racjonalnej ocenie sytuacji skarżącej opartej na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Nie można tej ocenie przypisać znamion dowolności. Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużeń z tytułu składek organ władny był dać bowiem pierwszeństwo interesowi społecznemu, kierując się szczególnym publicznoprawnym charakterem spornych należności

Reasumując należało stwierdzić, że organ rozpatrzył całokształt zebranego sprawie materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w przepisach wskazanego rozporządzenia o umarzaniu składek. Prezes Zakładu przed wydaniem decyzji umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, realizując w ten sposób prawo skarżącej do czynnego udziału w postępowaniu i dając możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Nie doszło również do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącej, zasady zaufania obywateli do organów państwa. Wydając rozstrzygniecie organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów.

Na końcu Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego, skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie zadłużenia. Ponadto przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość uzyskania ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego polegającego między innymi na rozłożeniu na raty zaległych należności składkowych.

Na marginesie Sąd zauważył, że decyzja z dnia [...] r. Nr [...] była z niezrozumiałych powodów rozstrzygnięciami podjętymi kolegialnie (liczba podpisów widniejąca na tej decyzji). Powyższe opinii Sądu nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż żaden z pracowników organu biorących udział wydaniu tej decyzji nie uczestniczył w wydaniu decyzji z dnia [...] r.

Ponieważ sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia prawa według art. 145 § 1 p.p.s.a. należało, zgodnie z dyspozycją art. 151 p.p.s.a., orzec jak w sentencji wyroku.