Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1506/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl (spr.) Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Grażyna Radzicka Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N. J., J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 1 czerwca 2006 r. sygn. akt II SA/Bk 78/06 w sprawie ze skargi N. J. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz N. J. i J. G. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargi N. J. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego A. z dnia [...] lipca 1949 r. w sprawie przejścia na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR, w części dotyczącej przejęcia nieruchomości ziemskiej P. G.. położonej na terenie gminy S..

Sąd stwierdził, iż w wyniku wniosku skarżących z dnia 19 lipca 2005 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisarza Ziemskiego na Powiat A. w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność ojca skarżących, w którym podnosili, że grunty zostały przejęte z naruszeniem art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odmówiło decyzją z dnia [...] stwierdzenia nieważności orzeczenia w części dotyczącej przejęcia nieruchomości ziemskiej wskazując, iż nieruchomość została przejęta na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostawionego po osobach przesiedlonych do ZSRR, co potwierdza orzeczenie Starosty Powiatowego A. z dnia [...] lipca 1949 r. o przejściu nieruchomości ziemskiej P. G. na własność Państwa z dniem 1 kwietnia 1945 r., wydane na podstawie art. 1 i art. 3 w/w dekretu.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie. Kolegium stwierdziło, że orzeczenie Starosty z dnia [...] lipca 1949 r. jest zgodne z dyspozycją art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. i podjęte zostało przez właściwy organ, wskazany w art. 3 dekretu. Zawiera także wszelkie wymagane elementy wskazane w § 3 i zostało ogłoszone zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministrów Skarbu i Rolnictwa oraz Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 37, poz. 271). Organ wskazał, że okoliczności dotyczące powodów, dla których właściciel wraz z rodziną wyjechał do ZSRR nie miały wpływu na decyzję.

W skardze do sądu administracyjnego skarżący podnieśli, że Kolegium błędnie przyjęło, iż ich ojciec z rodziną został przymusowo przesiedlony do ZSRR, podczas gdy faktycznie wyjechali z własnej woli i to do miasta J. pod G., które było wówczas miastem polskim. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalając skargę stwierdził, iż bezspornym jest, że gospodarstwo rolne ojca skarżących zostało przejęte na podstawie dekretu o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR, co potwierdza orzeczenie Starosty Powiatowego A. dnia [...] lipca 1949 r. i nie zostało zakwestionowane przez skarżących, którzy potwierdzają, że P. G. w marcu 1945 r. wyjechał wraz z rodziną w okolice G., gdzie zamieszkał na stałe.

Zdaniem Sądu I instancji orzeczenie z dnia [...] lipca 1949 r. jest zgodne z dyspozycją art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r., który wskazuje, iż wszelkie mienie ruchome i nieruchome osób przesiedlonych do ZSRR przechodzi na z mocy samego prawa z chwilą przesiedlenia tych osób na własność Państwa bez odszkodowania, a przejście mienia na własność Państwa stwierdził właściwy organ, zgodnie z art. 3 tego dekretu. Orzeczenie spełnia także warunki określone w § 3 i 4 rozporządzenia w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR, zatem organ należycie wykazał, iż nie było podstaw do uznania, że orzeczenie jest dotknięte jedną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 kpa. Zdaniem Sądu nie zachodzą przesłanki powołane w tym przepisie. W ocenie Sądu o możliwości przejęcia nieruchomości po osobach przesiedlonych do ZSRR decydował sam fakt ich przesiedlenia się na te tereny, niezależnie z jakiej przyczyny zdarzenie to następowało. Sąd I instancji powołał się na zawarte w Słowniku języka polskiego pod red. M. Szymczaka, wyd. PWN, Warszawa 1979 r., tom II, s. 1004 znaczenie zwrotu "przesiedlić się", co oznacza "zmienić miejsce stałego pobytu, zamieszkania, osiedlić się w innej miejscowości, w innym kraju", a przesiedleniec, to "ten, który został przesiedlony lub sam przesiedlił się, osiadł w innym miejscu". Zdaniem Sądu element dobrowolności bądź przymusu nie stanowiły o istocie rozstrzygnięcia w sprawie, ponieważ pojęciu przesiedlenia nie należy nadawać odmiennego znaczenia niż powyżej powołane.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik skarżących zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 1 dekretu o przejęciu na własność Państwa mienia pozostawionego po osobach przesiedlonych do ZSRR i wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez stwierdzenie nieważności decyzji Starosty Powiatowego A. i przyznanie odszkodowania na rzecz skarżących lub uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżący konsekwentnie podnosili, że ich ojciec nie został przesiedlony, lecz dobrowolnie wyjechał z rodziną do miasta J. pod G., które wówczas leżało na ziemiach polskich, zatem art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. nie mógł stanowić podstawy do przejęcia na własność państwa gospodarstwa ich ojca. W skardze kasacyjnej podniesiono, że przejęcia majątków osób przesiedlonych do ZSRR dotyczyły grupowych i przymusowych przesiedleń, a nie dobrowolnej zmiany miejsca zamieszkania i to w obrębie państwa polskiego, jak miało miejsce w tym przypadku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy . W myśl art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa nmienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. Nr 59,poz.318 ze zm.) wszelkie mienie ruchome i nieruchome osób przesiedlonych do Z.S.R.R. pozostałe na obszarze Państwa Polskiego przechodzi z mocy samego prawa z chwilą przesiedlenia tych osób na własność Państwa bez odszkodowania. Pojęciem kluczowym dla oceny czy powołany przepis został naruszony w sposób rażący jest pojęcie przesiedlenia. Próbę ustalenia treści tego pojęcia podjął wprawdzie Sąd I Instancji ale rozważań swoich, w oparciu o definicje zawarte w Słowniku języka polskiego pod redakcją M.Szymczaka, PWN, Warszawa 1979, s.1004 nie doprowadził do końca, powołując się jedynie na definicję przesiedleńca i przesiedlenia się. Zgodnie z powołanym Słownikiem terminy "przesiedlić, przesiedlać" i "przesiedlić się " mają odmienną treść. Pojęcie "przesiedlić, przesiedlać " do którego odwołuje się powołany przepis dekretu oznacza "przenieść kogoś na inne miejsce pobytu, zamieszkania, osiedlić w innej miejscowości, w innym kraju". W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie odpowiada dyspozycji powołanego przepisu. Skarżący z rodziną nie byli przesiedleni – zmienili miejsce zamieszkania z własnej woli, z uwagi na niemożność zamieszkiwania w dawnym miejscu pobytu i przesiedlili się tymczasowo, zmuszeni okolicznościami, do miejscowości J. pod G. znajdującej się wówczas na obszarze państwa polskiego. Tych okoliczności faktycznych nie zakwestionował Sąd I Instancji, nie związał z nimi jednak odpowiednich konsekwencji prawnych. Skarżący nie zostali grupowo "przesiedleni" do Z.S.R.R. W tej sytuacji zarzut błędnej wykładni art. 1 powołanego dekretu jest uzasadniony. Uzasadnia to także uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej które również oparte zostały na błędnej wykładni powołanego przepisu i poprzestawały na ocenie jedynie formalnej strony orzeczenia Starosty Powiatowego Augustowskiego z dnia 12 lipca 1949 r.

W związku z powyższym , na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.) ,należało orzec jak w sentencji i zasądzić koszty postępowania.