Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 887/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 135, art. 152, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1pkt 5, art. 151 par. 1pkt 1, art. 154 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sposobie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2012 roku Nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 200,- zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych,


UZASADNIENIE

W dniu 12 maja 2011 r. T. K. złożył w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z dnia 23 lipca 1996 r., Nr 87, poz. 395 ze zm.).

We uzasadnieniu wniosku T. K. podniósł, iż w okresie od marca 1942 r. do stycznia 1945 r. przymusowo pracował w gospodarstwie rolnym należącym do obywatela Niemiec P. P., przy czym w okresie tym pozbawiony był możliwości utrzymywania kontaktów z rodziną, która została wysiedlona z miejscowości K. do miejscowości D..

Do wniosku T. K. dołączył dokumenty w postaci kopii protokołów zeznań świadków H. C. i J. P. złożonych z postępowaniu rentowym potwierdzających jego pracę w charakterze robotnika rolnego w okresie od marca 1942 r. do stycznia 1945 r. oraz zaświadczenie wystawione przez Archiwum Państwowe w P. Oddział w K. potwierdzające, iż w okresie okupacji hitlerowskiej istniało w miejscowości K., gmina Tuliszków gospodarstwo rolne, którego zarządca był obywatel Niemiec P. P..

W toku prowadzonego postępowania organ administracji uzyskał z Archiwum Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie odpisy protokołów zeznań świadków H. C. i J. P. złożonych na potrzeby postępowania prowadzonego przez w/w Fundację, którzy to świadkowie potwierdzili, iż T. K. pracował w gospodarstwie rolnym P. P. w K.ach jako robotnik rolny od marca 1942 r. do stycznia 1945 r., a praca ta była nakazana pod przymusem przez władze niemieckie.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] 2011 r., nr [...] orzekł o odmowie przyznania T. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż pojęcie represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. oświadczeniu pieniężnym (...) zawiera przepis art. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy. Stosownie do tej regulacji represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Co za tym idzie w ocenie organu nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Dalej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania w miejscowości K., co uzasadniało podjęcie rozstrzygnięcia wskazanego w części wstępnej decyzji.

Decyzja powyższa została doręczona wnioskodawcy 6 czerwca 2011 r. i wobec niezaskarżenia jej w terminie prawem przewidzianym uzyskała przymiot ostateczności.

Pismem z dnia 15 lipca 2011 r. T. K. wniósł o ponowne rozpoznanie jego sprawy, precyzując następnie w piśmie z dnia 19 sierpnia 2011 r., iż w nosi o zmianę decyzji z dnia 1 czerwca 2011 r. w trybie art. 154 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] 2011 r. Nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że we wniosku strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie pierwotnej decyzji.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, iż konstrukcja art. 154 k.p.a. powoduje, iż prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym - rozpoznawczym), lecz ocenę wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 k.p.a. Tymi kryteriami są interes społeczny lub słuszny interes strony. Wprawdzie w doktrynie, jak i w judykaturze nie ma definicji interesu społecznego lub słusznego interesu własnego, tym niemniej art. 6 k.p.a. statuujący zasadę praworządności stanowi, iż organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa. Nadto organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 października 2004 r., sygn. II SA/Bk 428/04, w którym wskazano, iż nie można uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 k.p.a., jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją.

Organ skazał dalej, iż ocena dowodów przedstawionych przez stronę na okoliczność wykazania istnienia przesłanek decydujących o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przeprowadzona została w trakcie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2011 r., kiedy to organ rozpoznając sprawę ustalił, iż strona nie podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 cyt. ustawy, gdyż została skierowana do pracy przymusowej w miejscu swojego zamieszkania.

Podsumowując, Kierownik Urzędu na podstawie zgromadzonych dokumentów uznał za udowodniony fakt pracy przymusowej, jednakże wskazał, iż nie został spełniony ustawowy warunek deportacji do pracy przymusowej, ponieważ strona wykonywała pracę w swojej rodzinnej miejscowości. Tymczasem ustawa do wydania decyzji pozytywnej wymaga, aby wystąpiły jednocześnie dwie przesłanki, to jest osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej oraz aby praca ta była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił nadto, iż nie zaprzecza ciężkiemu losowi wnioskodawcy i trudnościom, które były spowodowane zbrodniczą polityką III Rzeszy, jednak nie ma możliwości samodzielnego ustalania w jakich okolicznościach osoba składająca wniosek może nabyć uprawnienia z tytułu deportacji do pracy przymusowej, ponieważ art. 6 k.p.a. nakłada na organ obowiązek działania wyłącznie na podstawie przepisów prawa.

Z decyzją powyższą nie zgodził się T. K., który złożył od niej odwołanie wskazując, iż represjom okupanta był poddawany od czasu jak miał 12 lat, jego rodzina została wysiedlona z miejscowości K. do miejscowości D., skąd następnie został przymusem skierowany do przymusowej pracy w gospodarstwie prowadzonym przez niemieckiego gospodarza w miejscowości K..

Po rozpoznania powyższego odwołania Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 26 października 2011 r., nr DO-III/K0910/0015746028/3/2011 orzekł o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z dnia 13 września 2011 r.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia 13 września 2011 r. oraz wskazał, iż nie kwestionuje faktu wykonywania przez stronę pracy przymusowej w miejscowości D., sąsiadującej z rodzinną miejscowością zainteresowanego — K., jednakże w ocenie organu brak jest podstaw do twierdzenia, iż zainteresowany podlegał represjom określonym w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. W ukształtowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym "deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej" rozumiana jest bowiem nie jako sama zmiana miejsca pobytu, ale jako powiązana z egzystencją w znacznym oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania i w izolacji od dotychczasowego środowiska, w trudnych warunkach bytowych, klimatycznych. Sytuacja wnioskodawcy w trakcie działań wojennych z pewnością wiązała się z określonymi uciążliwościami. Jednakże sytuacja ta, mimo wszystko, była dużo lepsza w porównaniu do osób, które wywiezione zostały kilkaset czy kilka tysięcy kilometrów od domu i oderwane od znanego im otoczenia, które nie wiedziały gdzie znajduje się ich rodzina i czy kiedykolwiek w ogóle powrócą do kraju i bliskich. Zgromadzone dokumenty potwierdzają, iż wysiedlenie strony nie wiązało się z pogorszeniem warunków klimatycznych, społecznych, czy językowych. Niewątpliwie sytuacja wnioskodawcy w czasie okupacji była bardzo ciężka, jednakże z przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym i wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy wywieść wniosek, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie.

Z decyzją powyższą nie zgodził się T. K., który wywiódł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W uzasadnieniu skargi ponownie wskazał, iż decyzje Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych są dla niego krzywdzące i niesprawiedliwe, bowiem jako 12-letnie dziecko został przymusowo wywieziony do niemieckiego gospodarstwa do innej miejscowości, a jego rodzina został wysiedlona.

Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. II SA/Po 1202/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę T. K.. Wyrok powyższy uprawomocnił się z dniem 15 maja 2012 r. wobec niezaskarżenia go przez którąkolwiek ze stron.

Nie zostało sporządzone przez Sąd uzasadnienie wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 r. ze względu na złożenie przez skarżącego wniosku o jego sporządzenie z uchybieniem terminu.

W dniu 21 czerwca 2012 r. T. K. nadał w Urzędzie Pocztowym nr 1 w T. wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia 1 czerwca 2011 r. i ponowne rozpatrzenie sprawy ze względu na odnalezienie przez niego nowych świadków, których zeznania opisują dokładnie jego wyrwanie jako 12-letniego dziecka od matki oraz uzyskanie nowego dowodu w postaci opinii Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę. Do wniosku T. K. załączył datowane na 10 i 11 czerwca 2012 r. oświadczenia świadków J. W. i J. B., opinię Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, Zarządu Oddziału Terenowego w K. wystawioną dnia 18 czerwca 2012 r. oraz kserokopię legitymacji członkowskiej tegoż Stowarzyszenia.

Postanowieniem z dnia [...] 2012 r. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 149 § 1-2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] 2011 r., nr [...].

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję, zaś do skargi dołączono nowe dowody w sprawie.

Decyzją z dnia [...] 2012 r. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 2, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1,2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 1 czerwca 2011 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, iż wniosek strony o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem załączone do wniosku oświadczenia świadków J. W. i J. B., potwierdziły fakty znane organowi w dniu wydania poprzednich decyzji, a więc fakt wysiedlenia rodziny strony z miejscowości K. do odległej około 1 km miejscowości D. oraz pracę wnioskodawcy w niemieckim gospodarstwie rolnym w rodzinnej miejscowości K..

Pozostałe dowody, na które powołała się strona, to jest. wydana w dniu 18 czerwca 2012 r. opinia Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę oraz kserokopia legitymacji Stowarzyszenia, nie wnoszą do sprawy nowych okoliczności. Ponadto opinia została wystawiona po wydaniu decyzji, zaś jej brak nie miał wpływu na treść orzeczeń w sprawie.

Z decyzją tą nie zgodził się T. K., który w terminie prawem przewidzianym wywiódł wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.

Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 2012 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, iż stosownie do art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w k.p.a. Z powyższego przepisu - wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach k.p.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydal decyzjię Oznacza to, iż w przypadku zaistnienia tej przesłanki organ ponownie przeprowadza postępowanie wyjaśniające i rozstrzyga, uwzględniając zmieniony stan faktyczny. Zgodnie z dyspozycją art. 151 § 1 kpa organ administracji publicznej po przeprowadzeniu wskazanego w art. 149 § 2 kpa postępowania wydaje decyzję, w której:

- odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a,

- uchyla decyzji dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, i wydaje nową decyzji rozstrzygającą o istocie sprawy.

Uchylenie decyzji ostatecznej może więc nastąpić wtedy, gdy okoliczności stanowiące podstawę wznowienia (w rozpatrywanym przypadku nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody) okażą się na tyle istotne, że wywrą bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ostatecznej.

Przedłożone zaś przy wniosku o wznowienie postępowania oświadczenia świadków potwierdzają fakty znane już organowi w dniu wydania decyzji z dnia 1 czerwca 2011 r., a pozostałe dowody w postaci opinii stowarzyszenia oraz legitymacji członkowskiej również nie maja wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia.

Nadto Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że ocena dowodów przedstawionych przez stronę na okoliczność wykazania istnienia przesłanek decydujących o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przeprowadzona została w trakcie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 czerwca 2011 r., w którym to postępowaniu Kierownik Urzędu rozpoznając sprawę ustalił, iż strona nie podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 cyt. ustawy.

Organ podniósł nadto, że powyższa decyzja była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego który wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r. oddalił skargę strony.

Kierując się wskazanymi powyżej okolicznościami faktycznymi i prawnymi Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego.

Skargę na powyższą decyzję w terminie prawem przewidzianym wywiódł T. K. zarzucając, iż jest ona rozstrzygnięciem niesprawiedliwym i krzywdzącym.

W uzasadnieniu skargi T. K. podniósł, iż nie wykonywał pracy w miejscu zamieszkania, czyli w D., a w oddalonej o około 5 km miejscowości K..

Skarżący podkreślił, iż okoliczność, że K. były jego miejscowością rodzinną nie ma znaczenia, bowiem wraz z rodziną wysiedlony został z K. do D., skąd następnie już samotnie przesiedlony został z powrotem do miejscowości K. celem wykonywania pracy przymusowej jako robotnik rolny. T. K. podkreślił, że pomiędzy miejscem zamieszkania matki i siostry w miejscowości D., a gospodarstwem do którego skierowany został do pracy przymusowej było około 5 kilometrów, gospodarstwa tego nie mógł opuszczać i przez trzy lata nie pojawiał się w miejscu zamieszkania matki i siostry, z którymi nie miał kontaktu.

Reasumując skarżący wskazał, iż spełnia ustawowe warunki do uzyskania świadczenia, bowiem został siłą wywieziony przez żandarmów do odległego o około 5 kilometrów gospodarstwa rolnego prowadzonego przez obywatela Niemiec i przez okres 35 miesięcy przymusowo wykonywał pracę w tym gospodarstwie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Występujący samodzielnie na rozprawie w dniu 4 grudnia skarżący podtrzymał skargę, podniósł, że z miejscowości K. wraz z matką i dwiema siostrami wysiedlony został do miejscowości D. w 1941 roku, a następnie w roku 1942 samodzielnie przesiedlony został z D. do K.. Skarżący przedłożył nadto do akt sądowych oświadczenie siostry M. G., w którym potwierdza ona fakty podnoszone przez skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż uprawnienia sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy w pierwszym rzędzie wskazać należy, iż błędnym jest twierdzenie organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakoby decyzja z dnia [...] 2011 r. była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, który to sąd wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r. oddalił skargę strony.

Zauważyć bowiem należy, iż wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w P. z dnia 12 kwietnia 2012 r.. sygn. II SA/Po 1202/11 zapadł nie w sprawie skargi na decyzję z dnia [...] 2011 r. odmawiającą przyznania świadczenia pieniężnego, lecz w wyniku rozpoznania skargi na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2011 r. odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej tego samego organu z dnia [...] 2011 r. w trybie określonym w art. 154 §1 k.p.a.

Wobec uprawomocnienia się wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. II SA/Po 1202/11 bez sporządzenia uzasadnienia uznać należy, iż wyrok ten przesądził tylko i wyłącznie o tym, iż trafne było stanowisko Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wyrażone w decyzji z dnia [...] 2011 r., co do braku podstaw do zmiany decyzji ostatecznej z dnia [...]2011 r. odmawiającej przyznania T. K. świadczenia pieniężnego w trybie art. 154 § 1 k.p.a.

Powyższy prawomocny wyrok nie przesądził natomiast zarówno o zgodności z prawem decyzji z dnia [...] 2011 r., jak i o dopuszczalności wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego w innym trybie wzruszania decyzji ostatecznych niż przewidziany w art. 154 § 1 k.p.a., albowiem przedmiotem badania ze strony sądu w sprawie sygn. II SA/Po 1202/11 nie była decyzja z dnia 1 czerwca 2011 r., lecz zapadła w odrębnym postępowaniu decyzja z dnia [...] 2011 r. Pamiętać bowiem należy, iż postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

Dalej zauważyć trzeba, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Analiza akt sprawy pozwala przy tym na stwierdzenie, iż takową nową, istotną dla sprawy okolicznością nieznaną organowi, który wydał decyzję ostateczną z dnia [...] 2011 r., jest okoliczność, iż wnioskodawca pierwotnie wraz z matką i rodzeństwem został przez okupanta niemieckiego w roku 1941 przymusowo wysiedlony z rodzinnej miejscowości K. do miejscowości D., a następnie w roku 1942 zmuszony został do opuszczenia zamieszkującej już w D. rodziny i skierowany do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym w miejscowości K..

W świetle twierdzeń T. K. składanych już po uostatecznieniu się decyzji z dnia [...] 2011 r. oraz przedstawionych przez niego wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją oświadczeń świadków J. W. i J. B. jawi się bowiem obraz specyficznego stanu faktycznego sprawy sprowadzającego się do pierwotnego wysiedlenia skarżącego wraz z rodziną w roku 1941 do miejscowości D., a następnie w marcu 1942 roku sui generis "redeportacji" już samego skarżącego do pracy przymusowej w miejscowości K., w której to miejscowości był oddzielony od najbliższej rodziny, albowiem matka i siostry pozostały w D., a ojciec zginął rąk okupantów.

Okoliczność powyższa jak wynika zarówno z uzasadnienia decyzji z dnia 1 czerwca 2011 r., jak i akt sprawy nie była znana orzekającemu w sprawie organowi.

Okoliczności te nie były bowiem szczegółowo opisane, w pierwotnym wniosku T. K., nieporadny sposób sformułowania którego zdawał się sugerować, że skierowanie go do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym w miejscowości K. nastąpiło równocześnie z wysiedleniem reszty rodziny do miejscowości D., jak również nie znalazły jakiegokolwiek odzwierciedlenia w zeznaniach świadków H. C. i J. Ł., którzy skoncentrowali się wyłącznie na świadczeniu przez T. K. pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym, pomijając w swych oświadczeniach okoliczności skierowania go do tej pracy.

Również z samego uzasadnienia decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2011 r. nie wynika, by organ te posiadał wiedzę o uprzednim wywiezieniu skarżącego wraz z matką i siostrami w roku 1941 do miejscowości D., śmierci ojca skarżącego w roku 1941 oraz ponownym wywiezieniu skarżącego w marcu 1942 roku z D. do miejscowości K. oraz by dokonał oceny prawnej tych faktów pod kątem spełniania przez skarżącego przesłanek do przyznania mu świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej przez III Rzeszę. Całość rozważań organu odnośnie ustalenia stanu faktycznego sprawy i jego oceny prawnej zamknęła się bowiem w lakonicznym stwierdzeniu, iż strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania, w miejscowości K., a nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie.

Bez jakiegokolwiek znaczenia prawnego pozostaje przy tym fakt, iż o okolicznościach powyższych organ wiedział prowadząc postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 października 2011 r. Poddane kontroli sądowej w niniejszej sprawie postępowanie wznowieniowe nie dotyczy bowiem postępowania zakończonego tą decyzją ostateczną, lecz postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] 2011 r., które to postępowania w sensie procesowym są od siebie odrębne. Co za tym idzie stan wiedzy organu stanowiący przesłankę wznowienia postępowania (jak wynika bowiem z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. podstawę wznowienia postępowania może stanowić tylko ujawnienie nowych faktów lub dowodów nie znanych organowi) w niniejszym postępowaniu odnosić należy tylko i wyłącznie do daty wydania decyzji ostatecznej w postępowaniu pierwotnym, a nie w postępowaniu nadzwyczajnym zmierzającym do zmiany decyzji ostatecznej z [...] 2011 r. Postępowanie prowadzone w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie można bowiem uznać za kontynuację postępowania w sprawie zakończonej decyzją, której uchylenia lub zmiany domaga się strona, a jest ono samodzielnym, odrębnym postępowaniem administracyjnym.

Reasumując uznać należy, iż w sprawie zaistniała przesłanka wznowieniowa, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i co za tym idzie wadliwym było wydanie przez Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji odmawiającej uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia 1 czerwca 2011 r. na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.

Decyzja o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. nie stanowi bowiem rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Wydanie tej decyzji jest następstwem ustalenia przez organ braku podstaw wznowieniowych, co wyłącza dopuszczalność rozstrzygania o istocie sprawy por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2010 r., sygn. II OSK 768/09, dostępny w LEX nr 597846).

Zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2012 r. oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja tegoż organu z [...]2012 r. zapadły zatem z naruszeniem przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało ich uchylenie przez sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.

Uchylenie zarówno decyzji zaskarżonej skargą, jak i decyzji "pierwszoinstancyjnej" uzasadnione jest potrzebą przeprowadzenia przy ponownym rozpoznaniu sprawy postępowania dowodowego co do istoty sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych winien, wobec stwierdzenia przez sąd w niniejszym wyroku że zaistniała przesłanka wznowienia, dokonać rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną dnia [...] 2011 r., w której postępowanie zostało wznowione.

W pierwszej kolejności organ winien procesowo zweryfikować twierdzenia T. K. odnośnie przebiegu wydarzeń w latach 1941-1945 (na przykład poprzez przesłuchania świadków, w tym sióstr skarżącego), a następnie po poczynieniu w tym zakresie własnych ustaleń faktycznych dokonać oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego pod kątem ewentualnego spełniania przez skarżącego kryteriów przyznania świadczenia pieniężnego z ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

W zależności od poczynionych ustaleń i ich oceny prawnej organ winien wydać kończącą postępowanie wznowieniowe decyzję o treści określonej w art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. albo w art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 146 § 2 k.p.a.

Wyniki przeprowadzonego postępowania organ winien uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. i zawierającym odniesienie do wszystkich podnoszonych przez stronę argumentów.

W szczególności organ winien bardzo wnikliwie ustosunkować się do specyficznej sytuacji faktycznej skarżącego związanej z pierwotnym wywiezieniem go w roku 1941 wraz z rodziną z miejscowości K. do miejscowości D., a następnie wywiezieniem go w roku 1942, już w oderwaniu od rodziny do pracy przymusowej ponownie do miejscowości K., o ile oczywiście twierdzenia skarżącego co do takowego przebiegu wypadków znajdą potwierdzenie w zgromadzonym przez organ materiale dowodowym. W ocenie Sądu istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy będzie także ustalenie przez organ, czy w następstwie przesiedlenia w roku 1941 rodziny skarżącego z K. do D. doszło do zmiany stałego miejsca zamieszkania skarżącego i jego rodziny.

Dokonując powyższej oceny organ winien mieć na względzie powszechnie wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych i aprobowany również przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd, iż ustawowy termin "deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej" należy rozumieć nie tylko jako samą zmianę miejsca pobytu, ale powiązaną z egzystencją w oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania i w izolacji od dotychczasowego środowiska, w trudnych warunkach bytowych. Deportacja musi łączyć się z przymusowym wywiezieniem, "wyrwaniem" i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. Stan deportacji wiąże się z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania mentalnościowego, kulturowego i językowego. Przy tym wykonywanie pracy przymusowej nawet w miejscowości położonej w niewielkiej, bo kilku, czy kilkunastokilometrowej odległości od miejsca zamieszkania, nie przesądza jeszcze o braku przesłanki deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2012 r., sygn. II OSK 1256/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Podkreślić w tym miejscu należy, iż Sąd, nie mógł przeprowadzić samodzielnie odpowiednich ustaleń i dokonać oceny prawnej okoliczności, odnośnie których organ jakichkolwiek ustaleń nie poczynił, albowiem prowadziłoby to do zastąpienia organu przez sąd w wydaniu orzeczenia w sprawie administracyjnej. Pamiętać bowiem trzeba, iż sądy administracyjne nie dokonują własnych ustaleń, a ich rolą jest jedynie kontrola organów administracji publicznej, polegająca - między innymi - na stwierdzeniu, czy wydawane przez te organy decyzje lub inne akty są zgodne z prawem.

Odnosząc się do zarzutów skargi sprowadzających się do wskazania, iż jest ona krzywdząca dla skarżącego wskazać zaś należy, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury, która doprowadziła do wydania zaskarżonego aktu.

O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W świetle powyższego oczywistym jest zasadność przyznania skarżącemu zwrotu kosztów obejmujących wpis od skargi o wynoszący 200 zł.

Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonany. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa art. 152 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd.

Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy lub zakazy, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony.

W niniejszej sprawie Sąd uchylił decyzję odmawiającą uchylenia przez organ własnej decyzji ostatecznej w trybie postępowania wznowieniowego. Z uwagi zatem na charakter prawny uchylonego aktu, który nie wiąże się z nałożeniem na stronę jakiegokolwiek obowiązku, bądź przyznaniem uprawnienia, uznać należy, iż jako taki nie nadaje się on do wykonania (nie ma przymiotu wykonalności). Stąd też nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art. 152 p.p.s.a.

W ocenie Sądu sposób sformułowania przez ustawodawcę art. 152 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż obligatoryjnym jest każdorazowe dokonanie przez sąd w przypadku uwzględnienia skargi na akt lub czynność oceny dopuszczalności ich wykonania, przepis ten nie przesądza jednakże w żaden sposób o treści rozstrzygnięcia, na co wskazuje sformułowanie, iż "sąd w wyroku określa, czy (...) zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane", co wyraźnie wskazuje na dopuszczenie przez ustawodawcę do sytuacji, gdy nawet w przypadku uwzględnienia skargi nie zostanie wydane orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Gdyby bowiem racjonalny ustawodawca chciał nałożyć na sąd obowiązek każdorazowego orzekania o niemożności wykonania uchylonego aktu, to użyłby sformułowania wskazującego na obligatoryjność rozstrzygnięcia o takowej treści, na przykład poprzez sformułowanie, iż sąd orzeka, iż uchylony akt nie może być wykonywany w całości lub części.