Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 511/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1,  art. 134 par. 1,  art. 152 i  art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz (sprawozdawca) Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2009 I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na rzecz W. K. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071, ze. zm.),art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. nr 98, poz. 634 ze zm.),po rozpatrzeniu odwołania złożonego do Prezesa ARiMR w W., a następnie przekazanego do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] r. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2009 W. K. w wysokości [...] zł, wydanej z upoważnienia Prezesa ARiMR przez Zastępcę Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcie wskazał, że u podstaw jej wydania doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] r W. K. /dalej skarżący,strona/ złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w J.G. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2009.

W dniu [...] roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości [...] zł, w tym [...] zł - z tytułu jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz [...] zł - z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych.

W dniu [...] roku przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu [...] roku Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR we W. wydał z urzędu decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] roku w sprawie przyznania płatności za rok 2009,albowiem została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W dniu [...] roku po rozpoznaniu odwołania Prezes ARiMR utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Dnia [...] roku Kierownik BP ARiMR w J.G. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na podstawie której przyznał płatność z uwzględnieniem pomniejszeń powierzchni kwalifikowanej w łącznej wysokości [...] zł w tym [...] zł - z tytułu jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz [...] zł - z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych.

W dniu [...] roku wystosowano do strony informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności, z czego strona nie skorzystała.

W dniu [...] roku wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2009.

Decyzją z dnia [...] r.działajacy z upoważnienia Prezesa ARiMR Zastępca Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.),art.104 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 73 ust. 4 cyt. rozporządzenia Komisji (WE) z dnia 21 kwietnia 2004 r. w przedmiocie szczegółowych zasad wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady/WE/ nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników /Dz.U.WE nr L 141 z 30.04.2004r. ze zm/ ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w kwocie 517,12 zł, powiększonej o odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych naliczonych, od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W dniu [...] roku strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR we W. utrzymał mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podniósł, że przedmiotem tego postępowania jest powtórne rozpatrzenie sprawy dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Natomiast zarzuty zawarte we wniosku, dotyczą sprawy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, która stanowiła przedmiot odrębnego postępowania, zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J.G. z dnia [...] roku, od której przysługiwało stronie prawo wniesienie odwołania. Z możliwości tej skarżący nie skorzystał. Decyzja ta jest prawomocna. Zarzuty skarżącego, co do prawidłowego określenia powierzchni działki ewidencyjnej nr [...] były już rozpatrywane w postępowaniu odwoławczym od decyzji Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] roku o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] roku w sprawie przyznania płatności za rok 2009, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego w J. G., utrzymanej w mocy przez Prezesa ARiMR decyzją z dnia [...] roku.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych płatności Prezes ARiMR był zobowiązany do ustalenia czy skarżący pobrał nienależnie lub nadmierne płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W analizowanej sprawie kwotą nienależną w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów prawa jest różnica kwoty wypłacona na podstawie decyzji Kierownika BP ARiMR w J. G. z dnia [...] roku a kwotą przyznaną na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...]roku, czyli: [...] zł- [...] zł = [...] zł, w tym JPO: [...] zł- [...] zł = [...] zł.

Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR we W. dokonując analizy materiału zgromadzonego w sprawie stwierdził, iż decyzja Prezesa ARiMR z dnia [...] r. wydana została w sposób prawidłowy. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz w prawidłowy sposób zastosował obowiązujące przepisy prawa.

Organ II instancji wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności o których mowa w art. 40 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o płatnościach, w myśl którego Prezes ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności obszarowych, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006 r., str. 52, z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1913/2006.

Według art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006, terminem operacyjnym dla kursu wymiany jest data określona w art. 45 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005. Zgodnie z art. 45 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005 r., str. 1, z późn. zm.) państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Kurs wymiany euro na dzień [...]r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, wynosił [...]zł. Zatem równowartość kwoty [...] euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi [...]zł.

Kwota stanowiąca równowartość [...] euro, od ustalania której odstępuje organ dotyczy poszczególnych schematów pomocowych w ramach sprawy o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w ramach jednej kampanii, dla tego samego rolnika i jest ustalana oddzielnie dla schematów pomocowych: Jednolita Płatność Obszarowa oraz Płatność Uzupełniająca. Ustalona przedmiotową decyzją kwota nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2009 w części dotyczącej jednolitej płatności obszarowej, przekraczała kwotę stanowiącą równowartość [...] euro /[...]zł/.

Organ wskazał również, iż zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze, (art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004).

W niniejszej sprawie przepisy te nie mają zastosowania, ponieważ wypłata płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła dnia [...] roku, natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego zostało skutecznie doręczone w dniu [...] roku a więc przed upływem czterech lat od daty płatności.

Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w ust. 4 art.73 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez stronę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2009. Na podstawie wskazanego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnych płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W niniejszej sprawie płatność przekazana na rachunek bankowy, strona uzyskała na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] roku, wydanej na podstawie wniosku zawierającego określone deklaracje co do wielkości i sposobu użytkowanych gruntów. Jednak przy wydawaniu decyzji z [...]r. Kierownik BP nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie i nie wyjaśnił istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a to nie uwzględnił maksymalnej powierzchni kwalifikującej się do płatności /PEG/,co winno nastąpić w czasie przeprowadzanej kontroli administracyjnej wniosku o przyznanie płatności w oparciu o bazę referencyjną w systemie informacji geograficznej oraz na podstawie bezpośredniego pomiaru wykonanego przez pracownika agencji na aktualnym obrazie ortofotomapy. W konsekwencji stanowiło to podstawę do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Jednocześnie w przedmiotowej sprawie, w ocenie organu ,nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, bowiem skarżący, składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2009, złożył podpis pod oświadczeniem, że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co oznacza, że we wniosku o przyznanie płatności powinien zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami, obejmujące m.in. grunty rolne, trwałe użytki zielone, uprawy trwałe oraz ogródki przydomowe, a także elementy krajobrazu podlegające zachowaniu w obrębie działki rolnej obejmujące: drzewa będące pomnikami przyrody (objęte ochroną na podstawie przepisów o ochronie przyrody), oczka wodne o łącznej powierzchni mniejszej niż 100 m2 oraz rowy do 2 m szerokości. Maksymalny obszar kwalifikowany jest więc uznawany jako różnica pomiędzy powierzchnią całkowitą działki ewidencyjnej a powierzchniami nieuprawnionymi do płatności (drogi, nieużytki). Jest to więc powierzchnia odpowiadająca powierzchni rzeczywistej. Składając zatem wniosek o przyznanie płatności na rok 2009, skarżący powinien podać powierzchnię działek rolnych zgodnie ze stanem faktycznym na gruncie. Jeżeli więc zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności powierzchnię wykraczającą poza powierzchnię rzeczywistą spełniającą kryteria, nie została spełniona , przesłanka uzasadniająca odstąpienie od obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności.

Organ zważył, że w rozpatrywanej sprawie, płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy. Niemniej jednak według organu błąd ten mógł zostać wykryty przez stronę. Tak więc nie zachodzą łącznie przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu JPO wynikające z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Kwestionując zasadność rozstrzygnięcia organu II instancji w skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we W. skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji, że jest nie zrozumiała i krzywdząca. Skarżący podniósł, iż decyzja zawiera wiele niezrozumiałych paragrafów, nie interesują go żadne przeliczenia z euro na złotówki zastosowane w zaskarżonej decyzji. Oświadczył, że na wszystkie pisma, które otrzymywał złożył odwołania, niemniej ze względu na liczną korespondencję nie wie, na które udzielił odpowiedzi. Zarzucił, iż Kierownik Biura Powiatowego nie chciał udzielić informacji na temat działki nr [...], twierdząc iż decyzja jest prawidłowa, nie biorąc pod uwagę aktu notarialnego, wypisu z rejestru gruntów, kontroli z PGK "[...]" uważając, że są to dokumenty niewiarygodne. Skarżący żądał odpowiedzi, na jakiej podstawie działka została zmniejszona, dlaczego gmina pobiera podatek od działki [...]o pow. [...] ha i nie miała zastrzeżeń, co do jej wielkości. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR we W. podtrzymał swoją argumentację i stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Organ podniósł, że zarzuty strony dotyczą sprawy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, która to stanowiła przedmiot odrębnego postępowania. Płatności bezpośrednie za rok 2009 przyznane stronie pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na finansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy. Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianymi dla danej płatności. Ponieważ przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej znaczenia należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu, jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury.

W sprawie niniejszej płatności dokonano na podstawie decyzji, która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego w wyniku jej unieważnienia. Następnie wydano stronie decyzję przyznającą płatność na kwotę mniejszą. Wobec powyższego z chwilą gdy decyzja stała się ostateczna, płatności bezpośrednie w wysokości [...] zł wypłacone rolnikowi na podstawie wyeliminowanej z obrotu prawnego decyzji stały się płatnościami nienależnymi w rozumieniu obowiązujących przepisów.

Organ zwrócił uwagę, że składając wniosek o przyznanie płatności, skarżący powinien przed jego złożeniem, dokonać pomiaru faktycznie użytkowanych gruntów rolnych i wprowadzić poprawne dane do wniosku. Zdaniem organu jest to o tyle konieczne, gdyż powierzchnia faktycznie użytkowana często odbiega od całkowitej wielkości powierzchni działki ewidencyjnej umieszczonej na posiadanych dokumentach np. akcie notarialnym lub wypisie z ewidencji gruntów i budynków. Dane z EGiB są wykorzystywane jedynie w zakresie identyfikacji i lokalizacji przestrzennej działki rolnej oraz powierzchni całkowitej działki ewidencyjnej. Definicja gruntów rolnych kwalifikujących się do płatności, różni się od definicji użytków rolnych określonych w rozporządzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r. Nr 38, poz. 454 ze zm.), na podstawie, której określane są powierzchnie użytków rolnych w EGiB. Powierzchnie użytków rolnych określone w systemie EGiB nie mogą stanowić powierzchni referencyjnej dla płatności bezpośrednich. Według organu obowiązkiem strony było dokonanie wszelkiej staranności przy określeniu powierzchni kwalifikującej się do płatności, ponieważ własnoręcznym podpisem potwierdziła oni prawdziwość danych wskazanych we wniosku.

W piśmie procesowym skarżący zarzucił, że składając wniosek opierał się na danych zawartych w akcie notarialnym i danych a ewidencji gruntów i budynków a błędy organów agencji nie mogą obciążać rolnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (vide. T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym miejscu wskazać należy - co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 października 2007 r. - iż rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (por. postanowienie NSA z 23 października 2007 r., sygn. akt I GSK 2218/06).

Wobec powyższego zaznaczyć na wstępie trzeba, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z [...]r. oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] r., mocą których ustalono wysokość nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2009. Nie mogło być przedmiotem rozważań Sądu postępowanie, w wyniku którego stwierdzono nieważność decyzji Kierownika Biura z [...] r. z powodu wydania jej z naruszeniem prawa oraz decyzji z [...]r. przyznającej płatności w pomniejszonej wysokości, która wobec jej niezaskarżenia stała się ostateczna. Zarzuty strony w tym zakresie dotyczące zasadności przyznanej płatności z uwzględnieniem powierzchni referencyjnych nie mogły być w tym zakresie uwzględnione. Postępowanie to było bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na odrębnych przesłankach faktycznych i prawnych. Natomiast niniejsze postępowanie było już tylko następstwem stwierdzenia, iż płatności za 2009 r. nie były należne w części, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych.

Podstawą kompetencyjną do wydania decyzji przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w przedmiocie zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez agencję pomocy przyznanej w drodze decyzji administracyjnej jest art. 29 ust 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Natomiast podstawą materialnoprawną mającą zastosowanie do zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności jest art. 73 ust.1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady(WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników Dz. Urz. (WE) z 2004r. nr L 141 z 30 kwietnia 2004 r.

W rozpoznawanej sprawie wobec tego, iż decyzja z [...]r. o przyznaniu płatności na 2009 rok w pomniejszonej wysokości w kwocie [...] zł stała się ostateczna, obowiązkiem organu stało się wypełnienie dyspozycji zawartej w art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r., zgodnie z którym w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem (art. 73 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004).

Dla ustalenia prawidłowości kontrolowanej decyzji decydujące znaczenie ma zatem ustalenie, czy uzyskane przez skarżącego płatności są "nienależne". Wobec tego wskazać należy, że pierwotnie płatności w kwocie [...] zł dokonano na podstawie decyzji z [...]r., która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego w wyniku jej unieważnienia. Następnie wydano stronie decyzję przyznającą płatność na kwotę mniejszą w wysokości [...] zł. Kwotą nienależną jest różnica kwoty wypłacona na podstawie decyzji Kierownika BP ARiMR w J.G. z dnia [...] roku a kwotą przyznaną na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...] roku, czyli [...] zł. Zatem różnica środków w kwocie [...] zł, które w rzeczywistości zasiliły rachunek bankowy strony z powyższego tytułu winna podlegać zwrotowi jako płatność nienależna. Z powyższych względów stwierdzić należy, iż ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich za 2009 rok nastąpiło w sposób prawidłowy a decyzja administracyjna w tym zakresie odpowiada prawu.

Jednak dokonując dalej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd orzekający stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu kwalifikującym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego i skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sporu w niniejszym postępowaniu jest rozważenie istnienia przesłanek do wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności i ocena prawidłowości działania organu decydującego o ustaleniu zwrotu płatności.

Zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu art. 73 ust.4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady(WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników Dz. Urz. (WE) z 2004r. nr L 141 z 30 kwietnia 2004 r. obowiązek zwrotu przez rolnika nienależnie dokonanej płatności, powiększonej o odsetki/ ust.1 art.73/, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Nie ulega zatem wątpliwości, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia łącznie dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, po drugie: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Organ twierdził, że w rozpatrywanej sprawie, płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy. Jednak według organu błąd ten mógł zostać wykryty przez stronę. Tak więc nie zachodzą łącznie przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu JPO wynikające z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Takiego stanowiska Sąd nie podziela. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że płatność przekazana na rachunek bankowy, strona uzyskała na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] roku, wydanej na podstawie wniosku zawierającego określone deklaracje co do wielkości i sposobu użytkowanych gruntów. Decyzja ta została unieważniona. Przy wydawaniu decyzji z [...]r. Kierownik BP nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie i nie wyjaśnił istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a to nie uwzględnił maksymalnej powierzchni kwalifikującej się do płatności /PEG/,co winno nastąpić w czasie przeprowadzanej kontroli administracyjnej wniosku o przyznanie płatności w oparciu o bazę referencyjną w systemie informacji geograficznej oraz na podstawie bezpośredniego pomiaru wykonanego przez pracownika agencji na aktualnym obrazie ortofotomapy. Wydanie przez Kierownika Biura Powiatowego decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem art.17 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 oraz art.24 ust 1 lit.c rozporządzenia Komisji(WE) 796/2004, art. 3 ust.2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 i art.7 i 77 k.p.a. bez uwzględnienia wartości maksymalnego kwalifikowalnego obszaru(PEG) wyznaczonego na działce ewidencyjnej o numerze 50/4. Na tej działce ewidencyjnej nr 50/4 skarżący zadeklarował powierzchnie gruntów rolnych wynoszącą 1,98 ha, podczas gdy wartość maksymalnego kwalifikowalnego obszaru(PEG) wyznaczonego na tej działce ewidencyjnej wynosi 1,64 ha. W konsekwencji stanowiło to podstawę do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Natomiast według twierdzeń organu nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, bowiem skarżący, składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2009, złożył podpis pod oświadczeniem, że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co oznacza, że we wniosku o przyznanie płatności powinien zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami, obejmujące m.in. grunty rolne, trwałe użytki zielone, uprawy trwałe oraz ogródki przydomowe, a także elementy krajobrazu podlegające zachowaniu w obrębie działki rolnej obejmujące: drzewa będące pomnikami przyrody (objęte ochroną na podstawie przepisów o ochronie przyrody), oczka wodne o łącznej powierzchni mniejszej niż [...] m2 oraz rowy do 2 m szerokości. Maksymalny obszar kwalifikowany jest więc uznawany jako różnica pomiędzy powierzchnią całkowitą działki ewidencyjnej a powierzchniami nieuprawnionymi do płatności (drogi, nieużytki). Jest to więc powierzchnia odpowiadająca powierzchni rzeczywistej. Składając zatem wniosek o przyznanie płatności na rok 2009, skarżący powinien podać powierzchnię działek rolnych zgodnie ze stanem faktycznym na gruncie. Jeżeli więc zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności powierzchnię wykraczającą poza powierzchnię rzeczywistą spełniającą kryteria, nie została spełniona przesłanka uzasadniająca odstąpienie od obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności.

Tak więc niewątpliwie pierwsza przesłanka z art.73 ust 4 cyt. rozporządzenia zaistniała albowiem płatność została dokonana na skutek pomyłki organu rolnego. Osią sporu jest więc ustalenie czy wystąpiła druga przesłanka uwalniająca od obowiązku zwrotu nienależnej płatności, a to czy błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Czy skarżący mógł wykryć błąd, a tym samym czy winien jest on zwrócić nienależnie pobraną płatność w kwocie [...] zł.

Skarżący w toczących się postępowaniach i w skardze podnosił ,że jeżeli władza dokonała pomyłki w obliczeniu hektarów, to dlaczego jako rolnik, który podał z wiarygodnych źródeł powierzchnie działki nr [...] – aktu notarialnego, wypisu z rejestru gruntów miał wykryć błąd urzędników i ponosić tego konsekwencje.

Pomijając dalsze regulacje zawarte w ust. 4 in fine, a także w ust. 5 art. 73 rozporządzenia Komisji (WE), które w sprawie nie mają znaczenia, w ocenie Sądu przyjąć trzeba, że nałożenie na skarżącego obowiązku zwrotu nienależnej płatności nie jest uzasadnione w świetle powołanego wyżej przepisu. Organ w żadnej mierze w motywach zaskarżonej decyzji nie wykazał, że błąd mógł zostać wykryty przez rolnika.

Przy rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy pomocne okazać się mogą motywy wyroku WSA w Warszawie z dnia 6 września 2010 r., sygn.akt V SA/Wa 427/10, w której NSA skargę kasacyjną Prezesa ARiMR oddalił (wyrok z dnia 16 listopada 2011 r.,sygn.akt II GSK 1142/10).

Nawiązując do poczynionych tam konstatacji wskazać należy, że również w niniejszej sprawie: " ... nie zostało w jakikolwiek sposób wykazane, że błąd mógł być obiektywnie wykryty przez rolnika. Na tę okoliczność nie przeprowadzono żadnego postępowania wyjaśniającego – chociażby w postaci przesłuchania strony - a poczynione konstatacje to czysta – niczym nie poparta – spekulacja. Z motywów decyzji administracyjnej wynika, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności obszarowych złożył podpis pod oświadczeniem, że znane są mu zasady jej przyznawania. Oznacza to tym samym, że strona skarżąca potwierdziła znajomość przepisów określających zasady uzyskania tego świadczenia, jak również przepisów z których wynika, że w przypadku otrzymania płatności, uznanych następnie za nienależne, powstaje obowiązek zwrotu płatności nienależnie pobranych.

Okazuje się, że brak kompetencji organów rozpatrujących złożony wniosek jest nieistotny; mogą one wykazywać całkowitą ignorancję ,a i tak za brak elementarnej umiejętności w stosowaniu przez nich prawa materialnego odpowie rolnik. Takie stanowisko narusza konstytucyjną zasadę praworządności – art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ("Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa").

Wskazać też trzeba, że złożone przez stronę skarżącą zapewnienie o znajomości zasad przyznania płatności nie zwalnia kadry urzędniczej ze znajomości przepisów rządzących przesłankami jej przydzielania (aparat urzędniczy działa przecież w ramach zapisu art. 7 Konstytucji i art. 6 k.p.a.). Zdaniem Sądu osoby oceniające wnioski winny posiadać o wiele doskonalszą znajomość przepisów, które stosują aniżeli rolnik, którego domeną jest produkcja rolna..."

"... w efekcie jest uprawniona konstatacja, że w niniejszej sprawie obowiązek dokonywania zwrotu nie powinien mieć miejsca, albowiem płatność została dokonana na skutek pomyłki organu oraz błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika, zwłaszcza, że sami decydenci zorientowali się o wydanej błędnej decyzji z dnia [...]r., wszczynając w dniu [...]r. postępowanie z urzędu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, a dysponowali kompetentnym aparatem urzędniczym i osobami sprawującymi obsługę prawną. Trudno wymagać, aby rolnik u siebie zatrudniał osoby, które zajmowałyby się kontrolą urzędników..."

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2009, skarżący powinien podać powierzchnię działek rolnych zgodnie ze stanem faktycznym na gruncie. Jeżeli więc zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności powierzchnię wykraczającą poza powierzchnię rzeczywistą spełniającą kryteria, to nie została spełniona przesłanka uzasadniająca odstąpienie od obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności.

Z taką argumentacją organu nie można się zgodzić. W ocenie Sądu nie można rolnika obciążać negatywnymi skutkami nawet źle wypełnionego formularza, gdyż stanowi to oczywiste naruszenie zasady praworządności zawartej w art. 7 k.p.a. i zasady zaufania zawartej w art. 8 k.p.a. Podanie przez rolnika we wniosku innej powierzchni działki rolnej (PEG) niż wskazana w karcie informacyjnej dołączonej do formularza wniosku przekazanego rolnikowi przez organy ARiMR zgodnie z art. 12 ust. 3 rozporządzenia Komisji ( WE ) nr 796/2004, zobowiązywało organ w ramach kontroli administracyjnej wniosku zgodnie z zasadami informowania (art. 9 K.p.a.) i zasadą wszechstronnego rozpoznania sprawy do wezwania wnioskodawcy przed wydaniem decyzji, na podstawie art. 50 k.p.a. do złożenia korekty lub wyjaśnień co do występującej rozbieżności. Rolnik bowiem uprawniony był na podstawie art. 12 ust. 4 do poprawienia wstępnie zadrukowanego formularza. Takiego wezwania nie zastosowano. Organ wydał natomiast decyzję o przyznaniu jednolitej i uzupełniającej płatności obszarowej zgodnie z wnioskiem bez uwzględnienia wartości maksymalnego kwalifikowalnego obszaru(PEG) wyznaczonego na działce ewidencyjnej o nr [...].

Jeśli organ, dysponując przecież całą bazą Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli, systemem PEG,LPIS, danych kartograficznych, ortofotomap, dokonując weryfikacji składanego wniosku nie ustalił nieprawidłowości w złożeniu wniosku przez skarżącego, nieprawidłowości w podaniu powierzchni gruntów, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, powierzchni rzeczywiście użytkowanej rolniczo uprawnionej do dopłat, powierzchni referencyjnej spornej działki [...], to zdaniem Sądu, nie może przerzucać odpowiedzialności na rolnika, że podał powierzchnie działki z rejestru gruntów i budynków i z aktu notarialnego. Strona skarżąca działała bez wątpienia w dobrej wierze, organ miał zatem możliwość zweryfikować dane i wydać prawidłową decyzję czego nie uczynił. Trudno za to czynić odpowiedzialną stronę skarżącą. Wydając decyzję o przyznaniu płatności w 2009r. JPO organ odstąpił od jej uzasadnienia z uwagi na uwzględnienie żądania w całości. Skarżący nie mógł więc zapoznać się z motywami rozstrzygnięcia. Organ nie wykazał jak w takiej sytuacji skarżący mógł wykryć błąd, skoro sam organ zauważył błąd z urzędu po ponad roku czasu, wydając decyzję [...]r. o stwierdzeniu nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności. Brak szczegółowych rozważań organów w tej kwestii budzi wątpliwości i uniemożliwia Sądowi kontrolę zaskarżonej decyzji. W świetle tego, co zostało wyżej powiedziane – skoro błąd organu dotyczył naruszenia procedury postępowania, sporna kwestia nie wynika z literalnego brzmienia przepisu jednego aktu prawnego, a działalność rolnika polega na prowadzeniu gospodarstwa rolnego – stwierdzenie, iż rolnik uzyskując niezasadną płatność miał możliwość wykryć błąd, powinien ten błąd nie tylko wykryć, ale i poinformować organ – jest nie do zaakceptowania.

W ocenie składu orzekającego powyższa ocena możliwości – w rozumieniu art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 – wykrycia przez rolnika błędu organu nie uwzględnia natury błędu jak i braku doświadczeń (profesjonalizmu) wnioskodawcy.

Mając powyższe na względzie, w ślad za wytycznymi cytowanego już stanowiska WSA w Warszawie, które Sąd orzekający podziela, należy w uzupełniającym postępowaniu wyjaśniającym ustalić – chociażby poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony – czy wykształcenie strony stwarzało jej obiektywną możliwość wykrycia błędu organu, który wydał w sprawie decyzję. Jest rzeczą oczywistą, iż inaczej należy traktować rolnika z wyższym wykształceniem ( być może administracyjnym), a inaczej z podstawowym. Następnie te kompetencje należy odnieść do wykształcenia kadry urzędniczej i orzekającego w sprawie organu, który przecież na co dzień stosuje prawo w tych sprawach a mimo wszystko dopuścił się naruszenia prawa. Porównanie kompetencji może mieć bowiem istotne znaczenie dla prawidłowego zastosowania wskazanych wyżej przepisów – ius est ars boni et aequi.

Przy ponownym rozpoznaniu organ winien rozważyć możliwość zastosowania w stosunku do skarżącego przepisów zezwalających na odstąpienie od żądania zwrotu nienależnej płatności, w świetle przepisu art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i uwzględnić również uwagi Sądu.

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania w stopniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 152 i 200 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.