Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 870/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, par. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (sprawozdawca), Sędziowie: sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, sędzia WSA Marta Semiczek, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2019 r. przy udziale sprawy ze skargi A w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie w całości; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 ( pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) i na podstawie art. 64c § 4

i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.), w związku z zażaleniem A. (dalej jako: A., wierzyciel) na postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. (dalej: organ podatkowy I instancji) z 11 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec spółki B. sp. z o.o. we W. (dalej: B.; zobowiązana spółka) na podstawie tytułu wykonawczego z 9 grudnia 2015 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu podatkowego I instancji.

Jak wynikało z akt sprawy, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. prowadził egzekucję wobec B. na podstawie ww. tytułu wykonawczego i dokonał zajęcia rachunków bankowych w C. - czynność nr [...] z dnia 25.01.2016 r. W wyniku dokonania czynności egzekucyjnej powstały koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 969 313,20 zł.

Organ ten wyegzekwował od spółki kwotę 44 392 zł, która w całości została rozliczona na koszty egzekucyjne.

W dniu 23.09.2016 r. B. zmieniła adres siedziby na: ul. [...] W., zatem Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B., działając na podstawie art. 22 § 1 u.p.e.a., przekazał dalsze prowadzenie egzekucji zgodnie z właściwością miejscową Naczelnikowi D. Urzędu Skarbowego we W.

Naczelnik D. Urzędu Skarbowego we W. od dnia 29.11.2016 r. prowadził jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne wobec B. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organy egzekucyjne podjęły działania mające na celu wyegzekwowanie zaległości, w tym zarówno czynności skierowane bezpośrednio do zobowiązanej spółki, jak i czynności związane z poszukiwaniem składników majątkowych stanowiących własność zobowiązanej spółki, do których można byłoby skierować egzekucję, m.in. wyjawienie majątku. Działania te nie doprowadziły jednak do wyegzekwowania zaległości wynikającej z tytułu wykonawczego.

W związku z nieujawnieniem jakichkolwiek składników majątkowych podlegających egzekucji, Naczelnik D. Urzędu Skarbowego we W., postanowieniem z dnia 19.03.2018 r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne ze względu na jego bezskuteczność. Rozstrzygnięcie to nie zostało przez wierzyciela zakwestionowane.

Zawiadomieniem z dnia 19.04.2018 r. powyższy organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 09.12.2015 r. postępowania egzekucyjnego.

Naczelnik D. Urzędu Skarbowego we W. postanowieniem z 11.06.2018 r. nr [...] na podstawie art. 64 § 1 pkt 4,

§ 4, § 6, § 7, § 9 pkt 2 i §10, art. 64b § 1 pkt 1 oraz art. 64c § 4, § 7 u.p.e.a. - obciążył wierzyciela kosztami w wysokości 925 268,40 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi z uwagi na niemożność ich ściągnięcia od zobowiązanego z powodu umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Na to postanowienie wierzyciel wniósł zażalenie. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że żądanie zapłaty kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego jest nieuzasadnione wobec braku wierzytelności na rachunku bankowym zajętym przez organ egzekucyjny. Zakwestionował również żądanie opłaty manipulacyjnej w wysokości 1 % egzekwowanej należności z uwagi na to, że nie znajduje ona odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ nakładach i powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Ponadto, zdaniem wierzyciela, organ egzekucyjny nie podał motywów, jakimi kierował się nakładając na wierzyciela koszty bezskutecznej egzekucji oraz naruszył zasady odpowiedzialnego wszczynania i prowadzenia egzekucji, bowiem był zobligowany nie przystępować do egzekucji w przypadku gdy uprawdopodobni, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W., postanowieniem z dnia 30 lipca 2018 r., nr [...] , utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ ten przywołał treść art. 18, art. 64c § 1, 64c § 6, art. 64 § 6, § 10, art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art 144, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i wyjaśnił, że organ I instancji prawidłowo zastosował powołane przepisy. Wskazał, że organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego oraz opłatę za czynności z tytułu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Nie podzielił stanowiska wierzyciela przedstawionego w zażaleniu. Stwierdził, że okoliczności sprawy uzasadniały obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Przedstawił, jakie są faktyczne koszty konkretnych czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w ramach prowadzonej egzekucji, jak i wyjaśnił podstawy naliczenia kosztów egzekucyjnych wraz z wyszczególnieniem za jakie czynności i w jakiej wysokości wierzyciel zostaje obciążony. Całościowe zestawienie kosztów organ odwoławczy przedstawił w ujęciu tabelarycznym na str. 4 i 5 zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się do twierdzenia wierzyciela zawartego w zażaleniu, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności, a nie za zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, powołując art. 80 § 2 u.p.e.a. wskazał, że przepis ten nie wiąże skuteczności zajęcia z istnieniem środków pieniężnych na koncie. Zajęcie to jest dokonane w momencie doręczenia zawiadomienia o zajęciu.

Ustosunkowując się zaś do nieuwzględnienia przez organ egzekucyjny wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt 31/14 wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14 wywołuje obowiązek nałożony na ustawodawcę dokonania nowelizacji u.p.e.a. usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, jednak nie uchyla przepisów uznanych za niekonstytucyjne, wskazuje natomiast, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym. Zatem, skoro wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. poz. 1244) nie spowodowało utraty mocy obowiązujących przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art.64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a., organy egzekucyjne zobowiązane są stosować w praktyce wskazane przepisy, nie są one uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działania wbrew tym przepisom.

Dalej podniósł, że skoro egzekucja nie mogła być już kontynuowana, a pozostały niezaspokojone koszty egzekucyjne (umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło z uwagi na stwierdzoną bezskuteczność egzekucji, co nie było kwestionowane przez wierzyciela), w pełni uprawnione było zwrócenie się do wierzyciela o pokrycie należnych kosztów. Organ nie ma w tym zakresie możliwości wyboru, przepis wyraźnie wskazuje bowiem ten tryb postępowania. Zatem zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. uznał za chybiony.

Konkludując stwierdził, że okoliczności sprawy uzasadniały obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, co potwierdza prawidłowość zakwestionowanego przez wierzyciela postanowienia organu egzekucyjnego I instancji.

A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 w zw. art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez organ odwoławczy, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie jej opłatą egzekucyjną i opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości 925 268,40 złotych jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność przepisów art. 64 §1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat;

2) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie i ustalenie kosztów egzekucyjnych za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, pomimo że nie doszło do zajęcia wierzytelności lub innych praw majątkowych na co wskazuje treść skarżonego postanowienia, co oznacza, że organ nie zajmując faktycznie wierzytelności przysługującej zobowiązanemu wobec banku nie miał podstawy prawnej do naliczenia w wysokości 807 761,00 złotych, którymi został obciążony wierzyciel;

3) art 7, art. 7a, art 8. art. 77 § 1, art. 124 § 2 oraz w związku z art. 80 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu strony, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nie uwzględnienie skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14);

4) art. 7, art. i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 64c § 1 u.p.e.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i nieuprawnione przyjęcie przez organ, że naruszenie zasady odpowiedzialnego wszczynania i prowadzenia egzekucji wyrażonej w art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a nie jest w żaden sposób związane z rozstrzygnięciem dotyczącym ustalenia wysokości kosztów bezskutecznej egzekucji i zasad ich ponoszenia, w sytuacji, gdy postanowienie "w sprawie kosztów egzekucyjnych" powinno wyjaśnić, czy w świetle zasad ogólnych wszczęcie postępowania nie było nacechowane chęcią uzyskania opłat egzekucyjnych;

5) art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 64c § 1 u.p.e.a. i w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie koresponduje z treścią zarzutów i jest wewnętrznie niespójne w kontekście jego weryfikacji, w szczególności poprzez brak odniesienia się do zasadności ustalenia procentowej wysokości opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej przy jednoczesnym nieuwzględnieniu wysokości powołanych opłat od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy nakład pracy organu egzekucyjnego, a w konsekwencji obciążenie strony maksymalną wysokością kosztów bezskutecznej egzekucji;

6) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem art. 7, art. i art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w związku art. 124 § 2 k.p.a. w związku z art, 18 u.p.e.a.

Wobec tak stawianych zarzutów wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. podtrzymał dotychczasowe stanowisko zawarte w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016, poz. 1647 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018, poz. 1302 – dalej: P.p.s.a.) ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 §1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Skarga, z uwagi na przedmiot zaskarżenia (postanowienie), została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w podanym trybie Sąd uznał, że skarga jest zasadna z uwagi na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Organ egzekucyjny w postanowieniu obciążającym wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, utrzymanym w mocy zaskarżonym postanowieniem, jako podstawę prawną obciążenia kosztami za dokonane czynności egzekucyjne wskazał m.in. przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., a w zakresie poboru opłaty manipulacyjnej - art. 64 § 6 tej ustawy. Jak trafnie podniesiono w skardze, także w zażaleniu, w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. że:

1) art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2) art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W uzasadnieniu ww. wyroku (pkt 4.3.uzasadnienia) Trybunał stwierdził, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Jednak, jak stwierdził Trybunał, brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych, Trybunał uznał za nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z przywołanego fragmentu uzasadnienia ww. wyroku Trybunału wynika, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem tego rodzaju obciążeń. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością niezwiązaną z celami jakiemu opłata taka ma służyć.

Wyjaśniając skutki ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał (pkt 5. uzasadnienia), że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ponadto, co istne w niniejszej sprawie, ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał zaznaczył, że konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

Wyrok Trybunału z 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14 został opublikowany 16 sierpnia 2016 r. i wiąże wszystkie organy państwa. Wyrok ten nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady przepisy te nadal są podstawą prawną do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść ww. przepisów u.p.e.a., derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Oznacza to, że do czasu gdy ustawodawca, wykonując orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej oraz innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo zobowiązane są tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, że ponieważ Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, to do czasu wejścia w życie nowych uregulowań, organ egzekucyjny zobowiązany jest nadal stosować przepisy w dotychczasowym ich brzmieniu. Brak inicjatywy ustawodawcy w zakresie wykonania wyroku Trybunału, zdaniem Sądu, nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Jak już wskazano, wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony i opublikowany, wszystkie organy państwa winny zatem wyrok ten uwzględniać. Zawarte w uzasadnieniu tego wyroku wywody nakazują kierować się, przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji RP, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

W rozpoznawanej sprawie nie ma sporu, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym podstawą rozstrzygnięcia w sprawie były przepisy, których zgodność z Konstytucją zakwestionował Trybunał Konstytucyjny, a orzeczenia organów obu instancji zapadły po opublikowaniu tego wyroku. Organy te zobowiązane były zatem do uwzględnienia tego wyroku w wydanych orzeczeniach. Tymczasem nie wykazały w żaden sposób adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, nie odniosły się także do wskazań, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary dla zobowiązanego. W konsekwencji organy obu instancji zupełnie pominęły te wszystkie argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku - Trybunału w sprawie o sygn. akt SK 31/14, zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Ponadto w niniejszej sprawie występują też wątpliwości czy dokonane przez organ czynności zajęcia rachunków bankowych uzasadniały obciążenie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela. Sąd podziela poglądy zaprezentowane w wyrokach: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.04.2017 r., sygn. akt II FSK 693/15 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26.11.2014 r., sygn. akt I SA/Po 638/14 i z dnia 21.06.2017 r. sygn. akt I SA/Po 1694/16 (publikowane na stronie: cbois.nsa.gov.pl) w których wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W ww. przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Z akt sprawy zaś wynika, że czynności zajęcia rachunku bankowego skierowane były do banku (C.), w którym na rachunku zobowiązanej spółki brak było wystarczających środków pieniężnych aby zrealizować zajęcie egzekucyjne. W ocenie Sądu, dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych na takim rachunku. W tej sytuacji, jeżeli nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma także podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu naruszono przepisy art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. przez:

- ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że możliwe jest naliczanie kosztów egzekucyjnych w przypadku zajęcia rachunku bankowego, w wyniku którego nie uzyskano żadnych środków finansowych oraz

- całkowite pominięcie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i zastosowanie przepisów 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. w sposób, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, przyjmując zatem nieprawidłowe, nieuwzględniające wartości konstytucyjnych rozumienie tych przepisów.

Naruszenia te musiały skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, gdyż przyjęcie prawidłowej wykładnia przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. wpłynęłoby na wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien uwzględnić, że przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w egzekucji należności pieniężnych pozwala na pobieranie opłat za czynności egzekucyjne w przypadku zajęcia innych, niż wymienione w pkt 2 i 3, wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Konieczne jest zatem zajęcie wierzytelności pieniężnych na rachunku bankowym zobowiązanego. Ponadto organ winien, ustalając wysokość opłat, uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14. Wysokość tych opłat nie może zatem być oderwana od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Miarkowanie powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono zobowiązanego, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 ww. ustawy.