Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 648/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64 par. 1 pkt 4 i par. 6, art. 80 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi S. [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. dnia [...] r. nr[...] ; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. na rzecz skarżącej S. [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po rozpoznaniu zażalenia na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z [...] kwietnia 2021 r. o znaku [...] wydane w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym, wobec S. S. sp. z o.o., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w łącznej kwocie [...]zł utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Rozstrzygnięcie zapadło na podstawie następującego stanu faktycznego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. wszczął do majątku Spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego [...] lutego 2021 r.

17 lutego 2021 r. Spółka spłaciła częściowo zaległość, co skutkowało ograniczeniem tytułu wykonawczego do kwoty [...]zł (należność główna).

Pismem z 25 lutego 2021 r. i kolejnym z 24 marca 2021 r. pełnomocnik Spółki wniósł o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. [...] kwietnia 2021 r. wydał postanowienie o znaku [...], w którym określił wysokość kosztów egzekucyjnych należnych na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w łącznej kwocie [...]zł. Organ ustalił koszty za :

- zajęcie rachunku bankowego w B. S.A. zawiadomienie z dnia [...] lutego 2021r. przyjmując podstawę obliczenia opłat [...] zł – odpowiednio opłata manipulacyjna – [...] zł obniżona na podstawie przepisów przejściowych do kwoty [...]zł i opłata za zajęcie – [...] zł

- zajęcie rachunku bankowego w S. S.A. zawiadomienie z dnia [...] lutego 2021 r. przyjmując podstawę obliczenia opłat [...] zł – odpowiednio opłata za zajęcie – [...] zł (opłata [...] zł pomniejszona o wcześniejszą opłatę za zajęcie).

Organ jako podstawę określenia kosztów egzekucyjnych powołał art. 64 § 10, art. 64 § 2, art. 64 § 7 , art. 64 c § 1, art. 64 c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 t., poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") oraz art. 7 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553, dalej: "ustawa zmieniająca").

Pismem z 12 maja 2021 r. pełnomocnik wniósł zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14 wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w ww postanowieniu z dnia [...] czerwca 2021 r. nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia; bowiem w przepisach przejściowych do ustawy zmieniającej określono maksymalną wysokość opłaty manipulacyjnej i opłat egzekucyjnych naliczanych na dotychczasowych zasadach, tym samym z dniem 20.02.2020 r. ustał stan częściowej niekonstytucyjności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. stwierdzony wyrokiem TK z 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Przepisy te wprowadziły nowe zasady naliczania kosztów i usunęły niekonstytucyjną lukę prawną, stwierdzoną ww. wyrokiem TK z 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14. W przepisach przejściowych, tj. art. 6 ust. 1 przyjęto zasadę, że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed 20.02.2021 r. zastosowanie mieć będą przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r.

Dalej organ wskazał, że obowiązujące do 19.02.2021 r. przepisy u.p.e.a. nie regulowały momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tym niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że postępowanie egzekucyjne wszczynane jest wcześniej niż sama egzekucja. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela, wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzycie! jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Natomiast wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art 26 § 5 u.p.e.a. zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i od doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Oba warunki wszczęcia egzekucji administracyjnej wymienione są na zasadzie alternatywy rozłącznej, zatem wystarczające jest spełnienie jednego z nich, by uznać, że doszło do owego wszczęcia. Data doręczenia tytułu wykonawczego (lub zawiadomienia o zajęciu) ma zatem decydujące znaczenie przy ocenie momentu wszczęcia egzekucji administracyjnej, nie zaś momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (por wyrok III SA/Wa 2512/20 z 14.01.2021 r.) W rozpoznawanej sprawie, egzekucja administracyjna została wszczęta w dniu 22.02.2021 r., jednakże postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu 17.02.2021 r, tj. w dniu wystawienia tytułu wykonawczego. Z tego względu w odniesieniu do kosztów egzekucyjnych będą miały zastosowanie regulacje dotychczasowe, z uwzględnieniem przepisów przejściowych. W toczących się postępowaniach egzekucyjnych, a za takie należy zatem uznać prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], przyjęto w przepisach przejściowych zawartych w art. 7 ustawy zmieniającej zasadę, że dotyczą one wyłącznie kosztów niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przed dniem wejścia w życie ustawy i zastosowano ograniczenie wysokości opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne, tj. odpowiednio [...] zł i [...] zł na wzór regulacji zawartych w nowym art. 64 u.p.e.a.

Zatem odnosząc się do zarzutu zażalenia odnośnie naruszenia art. 64 § 1

pkt 4 i § 6, poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości bez wykazania jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów wskazujemy, że z dniem 20.02.2021 ustał stan niekonstytucyjności ww. przepisów i tym samym odpadła konieczność dokonywania miarkowania kosztów odrębnie w każdej indywidualnej sprawie. Wprowadzone przepisy stanowią wyraz uwzględnienia norm konstytucyjnych a także wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14.

Na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 20.02.2021r. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty, tj. za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł i nie więcej niż 40 000 zł (zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej). Natomiast w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1, 40 zł (zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej). ) Obowiązek uiszczenia opłat o których mowa w art. 64 § 1 - zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Z kolei obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu wykonawczego bądź równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie w zależności od wcześniejszej daty(art. 64 § 10 u.p.e.a.). W kontekście powołanych regulacji organ uznał, iż dokumenty zgromadzone w aktach sprawy nie dają podstaw do naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w B. S.A. w dniu [...].02.2021 r. bowiem zajęcie okazało się nieskuteczne. Tym niemniej w toku dalszych działań zastosowano egzekucję z innych wierzytelności (zawiadomienie o zajęciu z [...].02.2021 r. z tytułu dostaw robót i usług w I. sp. z o.o. w P.) a także egzekucję z wierzytelności w S. S.A. (zajęcie z [...].02.2021 r.) i zajęcia te stanowiły podstawę do naliczenia opłaty za zajęcie. Stąd organ uznał, że podstawę naliczenia kosztów egzekucyjnych na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] stanowi kwota [...]zł (należność główna plus odsetki na dzień 22.02.2021 r.) i koszty wynoszą [...] zł, w tym tytułem: - opłaty manipulacyjnej -[...] zł, - opłaty za zajęcie -[...] zł.

W skardze z 15.07.2021 r. pełnomocnik Spółki zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 20.02.2021 r.,

- poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości, a w konsekwencji ustalenie wysokości kosztów z pominięciem wytycznych wyrażonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, art. 64 § 6 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 20.02.2021 r.,

- poprzez ustalenie opłaty manipulacyjnej w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości, a w konsekwencji ustalenie wysokości kosztów z pominięciem wytycznych wyrażonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14,

- art. 7 K.p.a. i art. 77 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności ustalenia, czy określone przez organ koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego wtoku postępowania egzekucyjnego,

- art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności poprzez niedokładne zbadanie okoliczności sprawy, nieuwzględnienie w wydanym postanowieniu słusznego interesu strony, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r.,

- poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego w B. S.A. ([...] zł opłata manipulacyjna i [...] zł opłata za zajęcie) oraz za zajęcie rachunku bankowego w S. S.A. ([...] zł opłata za zajęcie) w sytuacji, gdy organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wskazał wprost, że dokumenty zgromadzone w aktach sprawy nie dają podstaw do naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w B. S.A.

Spółka wniosła o: uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania skargowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w rozstrzygnięciu.

Odnosząc się do zarzucanego naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organ wskazał, że przeciwnie podejmowane w toku postępowania zażaleniowego czynności wyjaśniające wobec B. S.A. były wyrazem dbałości organu o dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, poprzez ustalenie, które dokładnie czynności egzekucyjne stanowiły podstawę do naliczenia opłaty za czynności egzekucyjne. Z komunikatu Banku z 19.02.2021 r. stanowiącego odpowiedź na zajęcie z 18.02.2021 r. wynikało, że po stronie Banku zaistniała przeszkoda w realizacji z pkt. 7 (podane dane nie są wystarczające do jednoznacznej identyfikacji dłużnika). Z kolei z odpowiedzi uzyskanej od KIR drogą elektroniczną na zapytanie z 18.02.2021 r. wynikało, że dla tożsamo zidentyfikowanej Spółki w B. S.A. rachunek jest prowadzony. Wobec stwierdzonych rozbieżności i braku w aktach dokumentów, jednoznacznie świadczących o skuteczności zajęcia w B. S.A., zlecono skierowanie do Banku zapytania/wezwanie do udzielenia informacji. Otrzymana z Banku odpowiedź nie dawała podstaw do uznania zajęcia za skuteczne/stąd w zaskarżonym postanowieniu stwierdzono o powyższym. Jako, że ze stanu sprawy przedstawionego w zaskarżonym postanowieniu wynikało, że 18.02.2018 r., skierowano również zajęcie do wierzytelności należnych od I. sp. z o.o. , a następnie 22.02.2021 r. skuteczne zajęcie do wierzytelności z rachunku bankowego w S. S.A., stwierdzono że poczynione wyjaśnienia nie rzutowały na wysokość kosztów określonych w postanowieniu organu pierwszej instancji, co zadecydowało o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej : "p.p.s.a.", tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że spór w sprawie sprowadza się nie co do zasadności obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego, ale co do wysokości opłaty egzekucyjnej i sposobu jej określenia.

Przesłankaopłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego (ściślej zajęcie wierzytelności z tego rachunku, a więc środków pieniężnych) jest bodaj najczęściej stosowanym środkiem egzekucyjnym. Na tle takich sytuacji zrodziła się istotna dla kontrowersja, czy organ może obciążać opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy egzekucja z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego okazała się nieskuteczna.

W tym zakresie w sądownictwie administracyjnym prezentowano dwa odmienne stanowiska: 1 - opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku (m.in. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Go 839/19, WSA w Szczecinie z 5 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 942/19, WSA w Bydgoszczy z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 585/19, WSA w Poznaniu z 13 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Po 575/19, WSA w Białymstoku z 5 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Bk 169/19) oraz 2 – opłata za zajęcie rachunku

bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku (m.in. wyroki WSA w Szczecinie z 26.09.2018 r. sygn. akt I SA/Sz 529/18, WSA w Olsztynie z 25.09.2018 r. sygn. akt I SA/Ol 475/18, WSA w Gliwicach z 21.05.2018 r. sygn. akt I SA/Gl 221/18, WSA w Gdańsku z 8.05.2018 r. sygn. akt I SA/Gd 276/18). Powoływane w uzasadnieniu wyroki są dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Aktualnie za pierwszym ze wskazanych poglądów, że opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku przemawia najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 18 listopada 2020 r. sygn. akt I GSK 899/20 NSA uznał, że "wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym wyrażany jest pogląd, że opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych".

W wyroku z 3 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 929/20 NSA ocenił jako niezasadne obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty egzekucyjnej z uwagi na brak skutecznego zajęcia bankowego. Natomiast w zakresie opłaty manipulacyjnej i wydatków egzekucyjnych związanych np. z przejazdem poborcy, organ egzekucyjny ma prawo obciążyć wierzyciela.

NSA również w wyroku z 10 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1435/20 kontynuował linię orzeczniczą, zgodnie z którą opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W kolejnym wyroku z 10 grudnia 2020r. sygn. akt I GSK 1071/20 NSA podzielił "zapatrywania prezentowane w orzecznictwie wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne".

Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 30 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 836/20).

W tym zakresie w rozpoznawanej sprawie stwierdzić należy, że wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do jedynego wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne podlegające przekazaniu organowi egzekucyjnemu.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji a w ślad za nim organ odwoławczy tej kwestii przy naliczaniu opłaty egzekucyjnej nie rozpoznał. Organ odwoławczy przyznał jedynie, że w toku postępowania egzekucyjnego nie doszło do skutecznego zajęcia rachunku bankowego w B. S.A. Z powyższego wynika, że zajęcie wierzytelności na rachunkach bankowych jedynie w B. S.A. okazało się bezskuteczne.

Z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wynika, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. A zatem nie może ona być pobrana wtedy, gdy dłużnik wprawdzie posiada rachunek bankowy, ale brakuje na nim środków pieniężnych. Istnienie wierzytelności jest związane z istnieniem środków pieniężnych na rachunku bankowym, które są wpłacane przez posiadacza rachunku, na podstawie umowy zawartej z bankiem. W takim przypadku posiadacz rachunku bankowego staje się wierzycielem, a bank dłużnikiem. Natomiast środki pieniężne są wierzytelnością. Ta wierzytelność może być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Z tych rozważań wynika oczywisty wniosek, że prawo do opłaty egzekucyjnej nie powstaje, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych. Dlatego też nie można podzielić poglądów, że zajęcie rachunku jest dokonane niezależnie od istnienia na nim środków pieniężnych.

Zgodnie z treścią art. 80 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie: "Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności ..."

Natomiast art. 80 § 2 u.p.e.a. stanowi: "Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia". Obecnie ten przepis brzmi: "Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia; 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia" (art. 80 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 49 lit. b) ustawy z 11 września 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) zmieniającej u.p.e.a. z dniem 30 października 2020 r.).

Powyższe przepisy nie potwierdzają tezy, że do zajęcia wierzytelności dochodzi, niezależnie od istnienia na rachunku bankowym środków pieniężnych. Z tych przepisów wynika, że z zajęciem wierzytelności mamy do czynienia wówczas, gdy dojdzie do zajęcia środków znajdujących się aktualnie, w dacie zajęcia, jak też które wpłyną w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego. Natomiast postanowienie w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi jest wydawane po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Opłaty te określa się zatem w oparciu o stan faktyczny, który zaistniał w dacie ustalenia tych kosztów, a nie w dacie dokonania zajęcia egzekucyjnego. Art. 80 § 2 u.p.e.a. stanowi, że przedmiotem zajęcia są również środki, które zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. A zatem i ten przepis, wyraźnie stanowi, że przedmiotem zajęcia są środki pieniężne, a nie rachunek bankowy.

Pomocniczo niejako wskazać należy, że w procesie wykładni art. 64 §1 pkt. 4 u.p.e.a. nie można ignorować kierunku zmian jakie ustawodawca wprowadził w zakresie zasad ustalania wysokości opłat za czynności egzekucyjne na mocy ustawy z 4 lipca 2019r. (dz. U. z 2019 poz. 1553). W nowym brzmieniu ustawa egzekucyjna uzależnia wysokość opłat od efektywności czynności egzekucyjnych, tj. wprowadza zasadę naliczania ich od kwoty wyegzekwowanych środków. To zaś jest dodatkowym argumentem przemawiającym za słusznością poglądu, że niezasadnym jest naliczanie opłaty za nieefektywne zajęcie rachunków bankowych, które nie wiązało się z pozyskaniem żadnych środków pieniężnych

Tymczasem z rozstrzygnięć organu I instancji jak i organu odwoławczego nie wynika jakie kwoty zajęto i wyegzekwowano wobec podjętych czynności egzekucyjnych, jak wskazał w swoim postanowieniu Naczelnik Urzędu Skarbowego – z zajęć rachunków bankowych - B. S.A. oraz S. S.A. a organ odwoławczy z zajęcia rachunku w S. S.A. i zajęcia do wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług do A. sp. z o.o. oraz I. sp. z o.o.

Wskazać też należy, że o ile organ I instancji naliczył koszty egzekucyjne za zajęcie rachunków bankowych tj. w B. S.A. i odrębnie w S. S.A. przy przyjęciu ograniczenia naliczenia opłat, to organ odwoławczy pomimo odmiennych od organu I instancji ustaleń w zakresie dokonanych czynności egzekucyjnych stanowiących podstawę naliczenia opłat, nie wskazał jakie opłaty, w jakiej wysokości od jakich czynności i od jakiej podstawy należne są organowi egzekucyjnemu.

Kolejnym aspektem wymagającym wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest kwestia oceny wpływu wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 na stosowanie przepisów ustawy egzekucyjnej dotyczących sposobu ustalania opłat za czynności egzekucyjne, a sformułowana jako zarzut skargi.

Za nieprawidłowe należy uznać stanowisko organu egzekucyjnego w zakresie wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., gdyż w gruncie rzeczy nie uwzględnia ono treści wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. W tej materii zajął stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18 wskazując, że: "Zadaniem organów jest określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji".

Wyrok TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 16 sierpnia 2016 r. pod pozycją nr 1244. Natomiast przepis art. 64 został zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz. U. 2019.1553) zmieniającej nin. Ustawę - z dniem 20 lutego 2021 r. A zatem w dacie wydania postanowienia przez organ I jak również II instancji obowiązywał już art. 64 § 4 u.p.e.a. w brzmieniu: Organ egzekucyjny pobiera w egzekucji należności pieniężnej opłatę egzekucyjną w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych pomniejszonych o koszty egzekucyjne, o których mowa w art. 115 § 1 pkt 1-1c. Maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej wynosi 10% wyegzekwowanych: należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i kosztów upomnienia, nie więcej jednak niż 40 000 zł.

Zwrócić należy uwagę, że przepis na podstawie którego opłata winna być ustalona wyraźnie określa sposób jej naliczenia uzależniając wysokość opłaty od wyegzekwowanych środków pieniężnych, a nie w sposób procentowy od maksymalnej kwoty opłaty możliwej do ustalenia - jak zrobił to organ w zaskarżonym postanowieniu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni rozważania sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt II sentencji wyroku. Zasądzoną kwotę obliczono w oparciu o art. 205 § 2 i § 4 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), uwzględniając, że od skargi wniesionej w niniejszej sprawie należny jest wpis stały w kwocie [...]zł, w myśl § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021, poz. 535). W konsekwencji, kwota zasądzona tytułem zwrotu kosztów postępowania obejmuje wspomnianą wysokość wpisu od skargi ([...] zł), wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej([...] zł).