Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1406/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3
journal: Dz.U. 2008 nr 141 poz 892
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity
article: art. 417 indeks 1 § 2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 94
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny.
article: art. 190 i 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie: sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) sędzia del. WSA Marzenna Linska - Wawrzon Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Sikora po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 240/10 w sprawie ze skargi L.N. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od uposażeń oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 240/10, uwzględniając skargę L.N. uchylił decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] września 2008 r. nr [...] oraz decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Bydgoszczy z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania odsetek od uposażenia.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach.

Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. wypowiedział L.N. stosunek zawodowej służby wojskowej, wskutek czego L. N. został zwolniony ze służby z dniem [...] stycznia 2003 r. Nieważność tej decyzji stwierdził w dniu [...] marca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych (decyzja nr [...].), zaś wskutek tego L.N. z dniem [...] maja 2006 r. został ponownie ujęty w ewidencji WKU w Bydgoszczy, a następnie wypłacono mu uposażenie za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r.

L.N. przed sądem powszechnym dochodził odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie uposażenia, a po prawomocnym odrzuceniu pozwu przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. ([...]) zwrócił się z tym żądaniem do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego. Właściwy w tej sprawie Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w Bydgoszczy decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmówił L. N. przyznanie ustawowych odsetek od uposażenia, przyjmując, iż w dniu [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. nie pełnił zawodowej służby wojskowej, pozostając w stosunku służbowym. Prawo do uposażenia stosownie do art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892) pozostaje z dniem rozpoczęcia pełnienia zawodowej służby wojskowej. Prawo do odsetek na podstawie art. 75 ust. 3 tej ustawy przysługuje w razie zwłoki w wypłacie uposażenia. W tej sprawie nie wydano decyzji o przyznaniu uposażenia za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. i dlatego brak jest podstaw do przyznania żądanych odsetek.

Po rozpoznaniu odwołania strony Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego decyzją z [...] września 2008 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając zawarty w niej pogląd, iż reaktywowanie stosunku służbowego wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu nie oznacza, iż w tym czasie pełnił on służbę wojskową. W rezultacie nie przysługiwało mu uposażenie za ten okres, co prowadzi do wniosku, iż nie należą mu się także odsetki.

W skardze do sądu administracyjnego L.N. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Szefa WSzW z dnia [...] września 2008 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Komendanta WKU z dnia [...] sierpnia 2008 r., ewentualnie o ich uchylenie. Skarżący zarzucił, iż wydając zaskarżoną decyzję Szef WSzW naruszył przepisy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegającą na uznaniu, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powstało po stronie odwołującego się przywrócenie stanu poprzedniego, w którym miał on w okresie od dnia [...] marca 2003 r. do dnia [...] czerwca 2006 r. prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 każdego miesiąca kalendarzowego, a tym samym, iż wypłacenie uposażeń po dacie [...] czerwca 2006 r. w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem (zwłoką) organów wojskowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł ponadto, że stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu mu stosunku zawodowej służby wojskowej oznacza, iż skutki są takie jakby tej decyzji w ogóle nie było. W całym spornym okresie w sensie prawnym pełnił zatem zawodową służbę wojskową. W konsekwencji każdego 10 dnia miesiąca w spornym okresie organ miał obowiązek płacić terminowo uposażenie, a skarżącemu przysługują odsetki od uposażenia, stosownie do art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.) oraz art. 75 ust. 3 obecnej ustawy pragmatycznej. Powołał się nadto na pogląd prezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych (uchwała składu siedmiu sędziów SN z 26 stycznia 2006 r., sygn. akt III PZP 1/05, opubl. w OSNP z 2006 r. Nr 15-16, poz. 227, LEX nr 167814). Zdaniem skarżącego organ, wypłacając mu uposażenie za sporny okres po terminie jego wymagalności, miał wiedzę i świadomość konkretnego długu i wiedzę o tym, że wypłaca należności po terminie, co oznacza, iż uznał roszczenie o zapłatę odsetek. Pogląd ten także znalazł wyraz w orzecznictwie Sąd Najwyższego (wyrok SN z 7 marca 2003 r., sygn. akt I CKN 11/01, niepubl., wyrok SN z 16 lutego 2005 r. IV CK 492/04, opubl. w LEX pod nr 177275).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie opowiadając się obszernie za swoim stanowiskiem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 824/08 uchylił obie decyzje nie potwierdzając stanowiska organów w kwestii braku podstaw do wypłaty skarżącemu uposażenia wraz z dodatkami, a w konsekwencji braku wymagalności wskazanych należności.

Sąd przyjął, iż stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 § 1 K.p.a. ma moc wsteczną, co oznacza, że eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji tak jakby nie została podjęta.

Zdaniem Sądu, w świetle powyższego stwierdzenie nieważności decyzji, wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc skutecznie nie został zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po dniu [...] stycznia 2003 r. przez cały czas służby. Aktualne stało się także prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia. Prawidłowo więc Komendant WKU rozkazem dziennym Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. stwierdził, iż skarżącemu przysługują należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej od dnia [...] stycznia 2003 r., co prowadzi do wniosku, że uposażenie skarżącego oraz dodatki do niego były wymagalne w spornym okresie w poszczególnych miesiącach począwszy od lutego 2003 r. (w dniach wynikających z art. 81 ustawy pragmatycznej).

Data wymagalności świadczenia pieniężnego ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, a w konsekwencji, czy należne są odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie. Odsetki mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej, obowiązek ich płacenia nie może powstać bez obowiązku zapłaty sumy głównej. Jeżeli zaległe uposażenie wraz z dodatkami wypłacono w efekcie bezskutecznej, wadliwej z winy organu, od momentu wydania, decyzji administracyjnej, to stosownie do art. 75 ust 3 ustawy pragmatycznej – winien on otrzymać odsetki ustawowe za czas od dnia wymagalności w marcu 2003 r. do dnia wypłaty w czerwcu 2006 r. wymienionych należności.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Szef W.Sz.W. zarzucił naruszenie:

1) art. 76 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący w okresie, za który żąda odsetek ustawowych od uposażenia pełnił służbę wojskowa skoro w tym czasie był emerytem wojskowym i otrzymywał świadczenie emerytalne z Wojskowego Biura Emerytalnego, co wyklucza prawo do uposażenia,

2) art. 75 ust. 3 tej ustawy przez błędne przyjęcie, że skarżącemu przysługuje prawo do odsetek od "rzekomego uposażenia" za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r., a nie odszkodowanie na zasadzie art. 4171 § 2 K.c.,

3) art. 32 ust. 1 Konstytucji przez bezpodstawne różnicowanie sytuacji prawnej osób zwolnionych z zawodowej służby wojskowej i następne "przywróconych" oraz osób, które z tej służby nie zostały zwolnione w zakresie przysługujących im świadczeń.

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 532/09, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. Sąd ten za bezskuteczny uznał zarzut naruszenia art. 76 ust. 1.

Zdaniem Sądu sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut dotyczy w istocie ustaleń faktycznych. Skoro organy wojskowe wypłaciły L.N. uposażenie za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r., a postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] września 2008 r., która oceniana była w wyniku skargi L.N. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, dotyczyło jedynie żądania odsetek od wypłaconych już kwot z tytułu uposażenia, to zarzuty podnoszone w skardze kasacyjnej nie mogą wykraczać poza przedmiot postępowania w rozpoznawanej sprawie. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł dokonać oceny zasadności wypłaty uposażenia za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r.

Sąd II instancji rozważając kolejny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, w myśl którego to przepisu: "W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne", uznał, że słusznie zostało zakwestionowane stanowisko Sądu pierwszej instancji, w kwestii skutków stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego.

NSA nawiązując do rozważań Sądu I instancji dotyczących skutków stwierdzenia nieważności decyzji, w tym przypadku decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] marca 2006 r., którą stwierdzono nieważność decyzji Dowódcy POW, wypowiadającej skarżącemu stosunek zawodowej służby wojskowej, stwierdził, że Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że decyzja stwierdzająca nieważność danego rozstrzygnięcia jest aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz (ex tunc) i eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił jednak, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydanie V, Wydawnictwo C.H. Beck, s. 737-738; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze Wydanie II, s. 1000-1002).

Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne, co dotyczy chociażby upływu czasu, mającego istotne znaczenie w niniejszej sprawie.

Decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy, i po spełnieniu odpowiednich przesłanek, prawo do emerytury wojskowej, który można określić jako status przeniesionego do rezerwy.

NSA uznał za oczywiste, że w tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu żołnierza przeniesionego do rezerwy. Zatem dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie mogło powstać roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia. wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej, a zatem nie można przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia, skoro roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w tym okresie nie powstawało.

Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek wsteczny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej, jednakże nie mogła ona odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do uposażenia. W czasie pozostawania w obrocie prawnym decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej nie istniał między stronami administracyjnoprawny stosunek obligacyjny. Dopiero stwierdzenie nieważności tej

decyzji spowodować ewentualnie mogło, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej – jako skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej.

W tej sytuacji, skoro uznane przez organ i zaspokojone roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc co do zasady powstać mogło dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej, to brak jest podstaw by przyjąć, tak jak to uznał Sąd pierwszej instancji, że zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący miał status przeniesionego do rezerwy.

Zdaniem NSA słusznie podniesiono w zaskarżonym wyroku, że data wymagalności świadczenia pieniężnego ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, a w konsekwencji, czy należne są odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie, bowiem odsetki mają charakter należności akcesoryjnej. Skoro wymagalność "zaległego" uposażenia wypłaconego skarżącemu jest skutkiem ostatecznej decyzji stwierdzającej nieważność wypowiedzenia stosunku zawodowej służby wojskowej, to stanowisko WSA w kwestii odsetek jest błędne.

Z uwagi na powyższe NSA uwzględnił skargę kasacyjną i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, że Sąd pierwszej instancji winien mieć na uwadze przedstawione rozważania prawne co do daty wymagalności należności z tytułu "zaległego uposażenia". NSA nakazał także dokonać oceny, czy organ wypłacając w 2008 r. uposażenie za okres od dnia [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. dopuścił się zwłoki i czy w konsekwencji zasadna była odmowa wypłacenia żądanych przez skarżącego – L.N. odsetek ustawowych.

Za niezasadny uznał NSA zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji, który zdaniem Sadu winien być postawiony w powiązaniu z przepisami normującymi daną materię.

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uwzględnił skargę jednakże z innych powodów niż te, które wskazał skarżący.

Sąd I instancji w całej rozciągłości podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku I OSK 532/09 w odniesieniu do skutków decyzji stwierdzającej nieważność wypowiedzenia.

Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Tym niemniej nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd stwierdził że decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej. W tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. W rezultacie dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej. W konsekwencji nie można przyjąć, że w tym okresie doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia. Roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w analizowanym okresie nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności.

Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek wsteczny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej. Jednakże poza zaktualizowaniem z momentem jej uostatecznienia prawa do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego, nie mogła odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. W czasie pozostawania w obrocie prawnym decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej nie istniał między stronami administracyjnoprawny stosunek obligacyjny. Dopiero stwierdzenie nieważności tej decyzji spowodowało, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jest to skutek

prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej.

Z powyższych rozważań wynika, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący miał status przeniesionego do rezerwy.

W konsekwencji Sąd przyjmuje, że datą wymagalności roszczenia o odsetki będzie dzień następny od dnia uostatecznienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji skutkującej zwolnieniem żołnierza ze służby, jak zresztą przyjmuje Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1426/08, z 4 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 294/09, z 4 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 327/09, z 13 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 393/09).

Zdaniem Sadu w kontrolowanej sprawie nie sposób jest ustalić jaka datę wymagalności roszczenia o odsetki przyjęły organy i od jakiej daty należałoby ocenić wymagalność tych odsetek, ile miałyby być naliczone. W aktach sprawy brak jest dowodów (w tym dowodów doręczenia) pozwalających ustalić, kiedy decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z [...] marca 2006 r. z [...] marca 2006 r., stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy POW z [...] grudnia 2002 r., wypowiadająca skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, stała się decyzją ostateczną.

Sąd zauważa, że w aktach sprawy brak jest decyzji stwierdzającej nieważność, której prawomocność będzie miała wpływ na ocenę, czy w ogóle doszło do opóźnienia w wypłacie należności głównej. Brak jest również ustaleń, czy należność główna została wypłacona w terminie oraz jaką datę należało uznać za wsteczny termin wypłaty należności głównej, aby można było mówić, że nie doszło do zwłoki w jej wypłacie.

Powyższych ustaleń ewidentnie brak w decyzjach obu instancji. Również Sąd, orzekając na podstawie akt sprawy, nie był w stanie poczynić tych ustaleń, z uwagi na ich niekompletność.

Organy nie ustaliły, kiedy uposażenie i inne należności pieniężne za okres objęty wypowiedzeniem stosunku służbowego, stały się wymagalne i kiedy je wypłacono. Na podstawie akt sprawy nie można ustalić, czy doszło do opóźnienia w wypłacie należności. Z akt sprawy wynika jedynie – na podstawie rozkazu dziennego Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. – że skarżący przybył w dniu [...] maja 2006 r. i został zaliczony do stanu ewidencyjnego oraz wszelkiego rodzaju zaopatrzenia z dniem przybycia.

W ocenie Sądu wszystko to stanowi istotne uchybienie procesowe, naruszające art. 7, 77 § 1 i art. 107 K.p.a. Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie innej daty, od której należało przyznać skarżącemu odsetki za zwłokę w wypłacie należnych mu świadczeń.

Na podstawie akt sprawy, Sąd nie mógł ustalić jaką datę przyjął organ za dzień wymagalności zaległych świadczeń.

Sąd zalecił aby w ponownym postępowaniu administracyjnym organ administracji uzupełnił akta sprawy i wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonych przez skarżącego żądań, stosując się do wyżej dokonanej wykładni przepisów ustawy pragmatycznej.

Zaskarżone decyzje Sąd uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej ustawa P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Szef Wojewódzkiego sztabu Wojskowego w Bydgoszczy, prawidłowo reprezentowany, zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie:

1) art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, polegające na przyjęciu, że z tytułu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej przysługuje uposażenie, a nie odszkodowanie w rozumieniu art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego (tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 11 września 2008 r., podjętej w składzie siedmiu sędziów, sygn. akt III UPZ 1/08 – str. 11 akapit 2a),

2) art. 75 ust. 3 tej ustawy poprzez z kolei przyjęcie, że skarżącemu z tytułu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej przysługuje także prawo do odsetek ustawowych od "rzekomego uposażenia" a nie odszkodowanie w rozumieniu art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego,

3) art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez nieuprawnione różnicowanie sytuacji prawnej osób zwolnionych z zawodowej służby wojskowej a następnie "przywróconych" do tej służby oraz osób, które nie zostały z niej zwolnione, pełniąc ją nadal, w zakresie ilości przysługujących im za ten sam okres świadczeń pieniężnych (pierwszym przysługuje nie tylko emerytura, ale i uposażenia, a drugim wyłącznie uposażenie).

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenia na rzecz organu od skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wykazuje, iż stanowisko zajęte przez WSA w Bydgoszczy jest błędne i nie zasługuje na aprobatę.

Organ powołuje się na treść art. 4171 § 2 K.c., w myśl którego "Jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.

Również Jan Skoczylas w monografii: Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez władzę publiczną, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, W-wa 2005, s. 245, dobitnie wskazuje, że "art. 4171 § 2 K.c. w sposób komplementarny reguluje odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone wydaniem przez władzę publiczną orzeczenia lub decyzji niezgodnych z obowiązującym prawem."

Identyczne stanowisko w tej kwestii zajmuje także Paweł Dzienis, w monografii prawniczej: Odpowiedzialność cywilna władzy publicznej, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006, s. 317), podkreślając, że "Obecnie podstawą prawną do dochodzenia roszczenia odszkodowawczego z tytułu szkód wyrządzonych przez wydanie ostatecznej decyzji jest art. 4171 § 2 K.c."

Podobne zapatrywanie w tym zakresie wyraża Marek Safian (zob. Odpowiedzialność odszkodowawcza władzy publicznej (po 1 września 2004 roku), Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, W-wa 2005, s. 66-67).

Z kolei B.Adamiak i J.Borkowski w Komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego, Wydawnictwo C.H.BECK, W-wa 2005, s. 754, również podobnie stwierdzają, a czego także nie dostrzega Wojewódzki Sad Administracyjny w Bydgoszczy, a mianowicie że: "Decyzja stwierdzająca nieważność ciężko wadliwej decyzji nie jest wyłącznie deklaracją stanu istniejącego wcześniej skuteczna ex tunc, lecz tworzy z dniem jej doręczenia doniosłe elementy nowego stanu prawnego, otwiera drogę do dochodzenia na drodze sadowej roszczeń odszkodowawczych, wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym (np. co do bytu prawnego innych decyzji lub stosunków cywilnoprawnych)."

Przyjęcie zatem założenia przez Sąd wprost za skarżącym, że z tytułu stwierdzenia nieważności decyzji automatycznie przysługuje prawo do uposażenia, a w rezultacie także prawo do odsetek ustawowych, stosownie do postanowień art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), jest nietrafne, a tym samym godzi w obowiązujący porządek prawny.

Organ podkreśla, że prawo do uposażenia wiąże się wyłącznie z faktycznym pełnieniem zawodowej służby wojskowej, której skarżący w spornym okresie – jak wskazuje rzeczywisty stan sprawy – nie pełnił, albowiem w tym czasie jako emeryt wojskowy, otrzymywał emeryturę z Wojskowego Biura Emerytalnego w Bydgoszczy i której – zgodnie uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt III UPZ 1/08 – nie ma obowiązku zwrotu.

W związku z tym, że skarżący w przedziale czasowym od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. nie pełnił zawodowej służby wojskowej, albowiem w tym okresie – jak wynika ze stanu faktycznego – był emerytem wojskowym, pobierając z tego tytułu świadczenie emerytalne, przeto za okres ten – wbrew WSA w Bydgoszczy ani prawo do uposażenia stosownie do art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ani też prawo do ewentualnych odsetek ustawowych od rzekomego uposażenia (art. 75 ust. 3 cyt. ustawy w ogóle nie może przysługiwać, lecz tylko prawo do dochodzenia odszkodowania, według zasad określonych w Kodeksie cywilnego, tj. w oparciu o art. 4171 § 2 K.c, albo też o art. 417 K.c. w brzmieniu przed 1 września 2004 r. – decyduje o tym data powstania szkody (zob. B. Adamiak i J. Borkowski w Komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego, Wydawnictwo C.H.BECK, W-wa 2005, s. 761).

Zaznaczyć należy zarazem, że w zaistniałej sytuacji skarżący nie ma obowiązku udowodnienia winy stronie przeciwnej. Niemniej jednak oprócz uzyskanego prejudykatu stwierdzającego nieważność decyzji, na skarżącym będzie spoczywał – zgodnie z art. 6 K.c. – ciężar udowodnienia:

– po pierwsze – powstania szkody oraz

– po wtóre – istnienia związku przyczynowego pomiędzy wydaniem decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 K.p.a., a powstałą szkodą.

Organ powołuje się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt III UPZ 1/08, która podjęta została w składzie siedmiu sędziów. "Stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej nie powoduje obowiązku zwrotu emerytury wypłaconej po zwolnieniu ze służby (art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, Dz. U. z 1994 r. Nr 10, poz. 36 ze zm.; obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66)", Sąd Najwyższy wskazał (str. 10-11), przytaczając obszerne fragmenty jej uzasadnienia.

Sąd Najwyższy nie wykluczył natomiast możliwości dochodzenia odszkodowania z tytułu szkody wynikającej ze stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu na drodze sądowej.

Zestawienie orzecznictwa Sądu Najwyższego z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego prowadzi do niepogodzenia z punktu widzenia obowiązującego prawa, aby skarżącemu, jako osobie "przywróconej" do zawodowej służby wojskowej za ten sam okres miały przysługiwać aż dwa świadczenia pieniężne, tj. emerytura i uposażenie.

Zatem sytuacja skarżącego kreowana przez WSA w Bydgoszczy wydanym wyrokiem jest korzystniejsza od osób, które w ogóle nie zostały zwolnione z zawodowej służby wojskowej, pełniąc ją nadal, gdyż w ich przypadku należy się wyłącznie uposażenie.

Takie różnicowanie sytuacji prawnej obywateli niewątpliwie ewidentnie narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Należy bowiem zauważyć, że "Jeżeli w przyznawaniu praw występują nieusprawiedliwione różnice, wówczas mamy do czynienia z sytuacją nierówności. Sprawiedliwość wymaga, aby zróżnicowanie prawne podmiotów (ich kategorii) pozostawało w odpowiedniej relacji do różnic w ich sytuacji faktycznej. Wyrażona w ten sposób sprawiedliwość rozdzielcza oznacza, że równych należy paktować, równo, a w podobnych należy traktować podobnie" (Prawo konstytucyjne. Źródła, orzecznictwo, literatura. Wybór i opracowanie: Ryszard Balicki, Joanna Braciak, Artur Preisner. Wrocław 2001. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, s. 19 i przywołane tam orzeczenia TK: K. 7/90; K. 12/92; U. 1/93; K. 10/93 - s. 19).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, jak to wynika z art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a., Sąd odwoławczy uznał za niezasadne zamieszczone w niej zarzuty naruszenia prawa materialnego.

W niniejszej sprawie najistotniejsze jest to, iż zaskarżony wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 28 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 240/10 został wydany po uprzednim uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 532/09 wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 824/08. Sąd odwoławczy w wyroku uchylającym wyrok WSA w Bydgoszczy uwzględnił zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia przepisu art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zakresie skutków stwierdzenia nieważności decyzji zawierając w wyroku ocenę prawną przedstawioną obszernie w części historycznej niniejszego uzasadnienia, a sprowadzającą się do stwierdzenia, że wymagalność zaległego uposażenia powstaje dopiero po stwierdzeniu nieważności.

W myśl art. 190 ustawy P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2009 r. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznając ponownie sprawę w całej rozciągłości respektował ocenę prawną w sferze stosowania przepisów prawa materialnego, wyrażoną uprzednio przez Sąd II instancji.

Na marginesie zauważyć należy, iż WSA uchylając obie zaskarżone decyzje dostrzegł jednocześnie braki postępowania administracyjnego, uniemożliwiające ustalenie rzeczywistej daty wymagalności należności pieniężnych, daty ich wypłacenia, a w związku z tym niemożność ustalenia, czy doszło do opóźnienia w wypłacie należności.

Wnosząc skargę kasacyjną od wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 240/10 Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy powtórzył dokładnie te same zarzuty co wymienione w skardze kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 824/08. Omawiany przepis art. 190 ustawy P.p.s.a. w zdaniu drugim zawiera zakaz oparcia skargi kasacyjnej na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie uprzednio przez Naczelny Sąd Administracyjny. Badając zgodność podstawy kasacyjnej z treścią wykładni zawartej w wyroku NSA z dnia 4 grudnia 2009 r. I OSK 532/09.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę stwierdził, iż w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 76 ust. 1 ustawy pragmatycznej Sąd odwoławczy w wyroku z dnia 4 grudnia 2009 r. ocenił, że wykraczał on poza przedmiot postępowania w rozpoznawanej sprawie, której przedmiotem jest tylko żądanie odsetek od wypłaconych już kwot uposażenia, nie dotyczy zaś zasadności wypłaty uposażenia za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. – co zarzucał organ w skardze kasacyjnej.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, Sąd odwoławczy dokonał wykładni tego przepisu i uznał prawo do odsetek należnych dopiero od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność, opierając się na utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przytoczonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a także w licznych innych orzeczeniach tego Sądu. Przykładowo wymienić tu należy wyroki: z dnia 22 lipca 2009 r. I OSK 1455/08, z 22 września 2009 r. I OSK 69/09, z dnia 30 września 2009 r. I OSK 101/09, z dnia 10 grudnia 2009 r. I OSK 212/09, z dnia 14 grudnia 2009 r. I OSK 581/09, z dnia 28 stycznia 2010 r. I OSK 688/09, z dnia 2 marca 2010 r. I OSK 1322/09 – wszystkie dostępne w internecie.

Przedstawiony w skardze kasacyjnej od wyroku z dnia 28 kwietnia 2010 r. zarzut naruszenia art. 75 ust. 3 pozostaje w wyraźnej sprzeczności z wykładnią prawa przyjętą przez NSA w wyroku sygn. akt I OSK 532/09.

Organ kwestionuje bowiem prawo do odsetek ustawowych z tytułu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej opowiadając się za roszczeniem w takim przypadku o odszkodowanie z art. 4171 § 2 K.c.

Identyczna sytuacja przedstawia się co do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, który organ sformułował tak jak poprzednio nie zważając na zakaz zamieszczony w art. 190 ustawy P.p.s.a.

Z uwagi na sprzeczność podstaw kasacyjnych z treścią wykładni zawartej w orzeczeniu Sądu odwoławczego na podstawie art. 184 w zw. z art. 190 ustawy P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.