Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 335/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  lit. a i  art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2 i  art. 23
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2018 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 2018 r. nr [...] stwierdzającą, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone do rąk odwołującego się na rzecz jego małoletnich dzieci w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] czerwca 2018 r., w łącznej kwocie [...] zł, stanowią świadczenie nienależnie pobrane i nakazującej ich zwrot wraz z odsetkami.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego.

Na wniosek J. S. decyzją z [...] października 2017 r. nr [...], Prezydent Miasta [...] przyznała mu, w trybie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.", świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r w kwocie po [...] złotych miesięcznie na rzecz każdego z uprawnionych dzieci – J. i N.

W toku weryfikacji prawa do świadczeń, organ pierwszej instancji pismem z [...] października 2018 r. zwróciła się do spółki [...] SA w [...] o wydanie zaświadczenia o wynagrodzeniu za października 2017 r. wyżej wymienionego. Informację o podjęciu przez niego zatrudnienia od września 2017 r. w tej firmie złożyła w organie [...] października 2017 r. w jego zastępstwie żona (zatrudnienie miało bowiem miejsce poza granicami kraju). Z przesłanego przez spółkę zaświadczenia wynikało natomiast, że J. J. był zatrudniony w niej od [...] września 2017 r. do [...] czerwca 2018 r. i uzyskał z tego tytułu w październiku 2017 r. wynagrodzenie netto w kwocie [...] zł.

W tym stanie rzeczy po wszczęciu z urzędu postępowania, Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] listopada 2018 r., utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2018 r., działając na podstawie art. 2 pkt 7 lit.a oraz art. 9 ust. 4 a, art. 18 ust. 5 i art. 23 u.p.o.u.a. uznał, że wypłacone J. S. w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] czerwca 2018 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] złotych stanowią świadczenia nienależnie pobrane i orzekł o obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Powołując się na art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a., dokonał przeliczenie dochodu członków sześcioosobowej rodziny wnioskodawcy, uwzględniając w nim dochód uzyskany z pracy w spółce [...] za miesiąc następujący po pierwszym miesiącu jego zatrudnienia (tj. październiku 2017 r.). Efektem tych wyliczeń było stwierdzenie, że na osobę w rodzinie dochód ów wynosił [...] zł. Przekraczał zatem ustalone w art. 9 ust. 2 ww. ustawy kryterium uprawniające do pobierania świadczeń (tj. 725,00 zł). To powoduje, że stosownie do art. 18 ust. 5 powołanej ustawy począwszy od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (tu: od listopada 2017 r.), świadczenie z funduszu alimentacyjnego mu nie przysługuje. Otrzymywanie go zaś w sytuacji, gdy z powodu przekroczenia kryterium dochodowego nie przysługiwało, przesądza o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy. Organy odwoływał się przy tym do definicji świadczenia nienależnie pobranego zawartej w art. 2 pkt. 7 lit a u.p.o.u.a. Organ pierwszej wskazywał także na znajdujące się w decyzji przyznającej świadczenie pouczenie o obowiązku informowania organów o okolicznościach rzutujących na prawa do ich otrzymywania, które było w jego ocenie jasne i czytelne. Zwracając przy tym uwagę, że w sytuacji gdy strona miała w tym zakresie wątpliwości miała możliwość uzyskania informacji telefonicznie lub w siedzibie działu świadczeń rodzinnych. Z kolei Kolegium zauważało wprawdzie, że do wypłaty świadczeń nienależnych przyczynili się sami pracownicy organu, pomijając złożone przez małżonkę wnioskodawcy oświadczenie o podjęciu przezeń zatrudnienia. Jednakże uznawało, że ta okoliczność jest "bez znaczenia prawnego dla sprawy". Świadczy jedynie o niestaranności organu pierwszej instancji w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego.

Na powyższą decyzję J. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. u.p.o.u.a. oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. kwestionował stanowisko Kolegium, że działania organu pierwszej instancji świadczą jedynie o niestaranności w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego. Prowadzi to bowiem do przyzwolenia na błędne jego działanie bez ponoszenia konsekwencji i pokrzywdzenia skarżącego. Gdyby natomiast doszło do prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, organy poczyniłby odmienne ustalenia, od tych które przedstawiono w decyzji. W związku z czym wnosił o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Stan faktyczny sprawy w kluczowych dla podjęcia rozstrzygnięcia elementach, mimo podnoszonych w tym względzie zarzutów, jest w istocie niesporny. Niekwestionowaną bowiem okolicznością jest, że w okresie na który decyzja z [...] października 2017 r. ustalono prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na pochodzących z poprzedniego związku skarżącego dzieci, uzyskiwał ona w związku z podjęciem od [...] września 2017 r. zatrudnienia dochód, który rzutował na możliwość otrzymywania świadczeń. Prawidłowo również organy dokonały jego uwzględnienia ponownie weryfikując sytuację dochodową rodziny. Niewątpliwie także począwszy od listopada 2017 r. ze względu na przekroczenie ustalonego w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. kryterium dochodowego (725 złotych na osobę w rodzinie ) skarżący, po myśli art. 18 ust. 5 u.p.o.u.a., utracił prawo do ich pobierania. Dochód ten na osobę w rodzinie wynosił bowiem wówczas [...] złote. Stan ten zaś trwał do końca czerwca 2018 r., kiedy to zgodnie z zaświadczeniem z [...] października 2018 r. wystawionym przez firmę [...] SA stosunek zatrudnienia skarżącego ustał.

Nie zawsze jednak sam fakt zaistnienia okoliczności powodujących utratę świadczenia, które mimo to było wypłacane, jest tożsame z uznaniem, że owo wypłacone świadczenie jest "nienależnie pobranym’ w rozumieniu art. w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a powołanej ustawy, a więc świadczeniem "wypłaconym mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części". Odróżnić bowiem należy pojęcie świadczenia "nienależnego", od "nienależnie pobranego"

Pierwsze z tych pojęć odnosi się do obiektywnych okoliczności, występujących między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Treść normatywna pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego" obejmuje z kolei świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania), które doprowadziły do ich uzyskania lub pobierania, mimo obiektywnie istniejących ku temu przeszkód. Konieczne jest zatem ustalenie, że osoba, która je pobrała była tego świadoma, co dopiero pozwoli ją uznać - jak przyjął to ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. - za "osobę, która pobrała nienależnie świadczenia". Innymi słowy nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Wymóg uwzględniania tego elementu subiektywnego po stronie osoby uzyskującej świadczenia, przy ocenie czy w konkretnej sprawie doszło o sytuacji pobrania świadczeń nienależnych był wielokrotnie akcentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Tytułem przykładu można tu przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2018 r. I OSK 1065/18 Lex nr 2570800, czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 9 sierpnia 2018 r. IV SA/Gl 229/18, Lex nr 2539692).

W okolicznościach niniejszej sprawy okolicznością niesporną jest, że jeszcze przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, małżonka skarżącego poinformowała organ o podjęciu przezeń zatrudnienia i związanym z tym wyjazdem poza granice kraju, składając w tym względzie w dniu [...] października 2017 r. stosowne oświadczenia, którą to okoliczność wówczas organ zignorował, choć powinien był ją dostrzec. Zgodnie wszak z art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy (a podjęcie zatrudnienia w sposób oczywisty wiąże się z uzyskaniem dochodu) jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z czym obowiązkiem organu rozstrzygającego o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego było rozważenie wpływu owego zatrudnienia na prawo do świadczeń. Nie czyniąc zaś tego musiał się liczyć z możliwością wadliwego ich przyznania. W takiej natomiast sytuacji nie sposób przyjąć, że to z powodu zawinionego zaniechania strony doszło do ustalenia na jej rzecz i wypłaty świadczeń, które obiektywnie w okresie tym przyznane być nie powinny. Nie ma racji zatem Kolegium, że okoliczność ta dla uznania ich za "nienależnie pobrane" nie ma znaczenia prawnego. Nie sposób przecież w takim stanie faktycznym przypisać stronie intencjonalnego zatajenia informacji rzutujących na prawo do świadczeń. Przyjęcie prezentowanego przez Kolegium stanowiska prowadziłoby bowiem do obarczenia strony postępowania konsekwencjami prawnymi własnych błędów organu administracji publicznej, czego w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej zaakceptować nie sposób.

Tym samym świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącemu w okresie od [..] listopada 2017 r. do [...] czerwca 2018 r, choć były świadczeniami nienależnymi, nie mogły być traktowane jako nienależnie pobrane. Podjęta zatem w takich uwarunkowaniach decyzja Prezydenta Miasta [...], uznająca je za takowe i nakazująca ich zwrot, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oceniane być musza jako wydane z istotnym naruszeniem art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a, co prowadzić musi do ich uchylenia. Zważywszy z kolei na niezaistnienie w sprawie okoliczności, które wypełniałyby hipotezę normy prawnej ujętej w art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a., jak też niepodpadanie tej sytuacji pod żadną z pozostałych definicji świadczenia nienależnie pobranego (lit. b do g art. 2 pkt 7), dalsze prowadzenie postępowania w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe, co prowadzić musi do jego umorzenia.

Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz.1302 ze zm.), a także art. 145 § 3 tej ustawy w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., orzekł jak w sentencji.