Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1756/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Adam Lipiński, Piotr Borowiecki (spr.), Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "Prezes ZUS" lub "organ"), wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1629/16, decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], odmawiającej przyznania T. W. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") świadczenia w drodze wyjątku, wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy - działając na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm. - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS") - uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2016 r. oraz przyznał T. W. w drodze wyjątku rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do dnia [...] lutego 2018 r., ustalając jej wysokość na kwotę [...] ([...]) złotych miesięcznie, a także stwierdzając, iż prawo do renty powstaje od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: "k.p.a.") - utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2016 r. o odmowie przyznania skarżącemu T. W. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zostały spełnione przesłanki do uzyskania wnioskowanego świadczenia, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia [...] grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W wyniku rozpatrzenia skargi wniesionej przez T. W., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1629/16 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], zarzucając organowi wydanie decyzji z istotnym naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a.

W związku z powyższym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1629/16, sprawa trafiła do ponownego rozpatrzenia przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W wyniku ponownego rozpoznania wniosku skarżącego, Prezes ZUS - powołując się na przepis art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] uchylił swoją decyzję z dnia [...] maja 2016 r. odmawiającą przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oraz przyznał skarżącemu w drodze wyjątku rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do dnia [...] lutego 2018 r., ustalając jej wysokość na kwotę [...] ([...]) złotych miesięcznie, a także stwierdzając jednocześnie, iż prawo do renty powstaje od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję.

W treści decyzji organ wskazał ponadto, że renta przyznana w drodze wyjątku nie przysługuje w razie osiągania przychodu z tytułu wykonywania pracy zarobkowej albo prowadzenia pozarolniczej działalności. Organ stwierdził również, że po upływie okresu, na jaki renta została przyznana, istnieje możliwość ponownego ustalenia - w drodze decyzji Prezesa ZUS - prawa do świadczenia w trybie wyjątku, jeżeli za pośrednictwem Oddziału ZUS zostanie zgłoszony wniosek w tej sprawie. W tym celu, jak poinformował organ, niezbędne jest przedłożenie zaświadczenia o stanie zdrowia oraz przeprowadzenie badania przez lekarza orzecznika ZUS.

Postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. Prezes ZUS, działając na podstawie art. 113 § 1 k.p.a., sprostował oczywistą pomyłkę pisarską zawartą w decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r., w ten sposób, że mylne oznaczenie imienia strony skarżącej wskazane w przedmiotowej decyzji w brzmieniu: "M." otrzymało prawidłowe brzmienie "T.".

W piśmie z dnia [...] października 2017 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2017 r.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS, skarżący wskazał w uzasadnieniu skargi, że nie zgadza się ze sporną decyzją w zakresie, w którym organ określił datę przyznania wnioskowanego świadczenia dopiero od dnia 1 sierpnia 2017 r.

Skarżący podniósł, iż z wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wystąpił w dniu [...] lutego 2016 r., zaś na komisję lekarską ZUS został wezwany w dniu [...] lutego 2016 r. i w tym dniu, po badaniach, skarżący otrzymał orzeczenie lekarskie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, wydane do dnia [...] lutego 2018 r. Skarżący zaznaczył, że od tego orzeczenia lekarskiego nie wniósł odwołania, ponieważ było ono dla niego korzystne.

Ponadto, skarżący wskazał, że ponowne orzeczenie z ZUS zostało wydane w dniu [...] marca 2016 r., od którego skarżący również nie wniósł odwołania, z uwagi, że postępowanie było w toku.

Skarżący w dalszej części zaznaczył, że w związku z wyżej wskazanym orzeczeniem, decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Prezes ZUS odmówił skarżącemu przyznanie renty w drodze wyjątku, a następnie decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. utrzymał w mocy swoją decyzję.

Skarżący zauważył, że pomimo wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2017 r., Prezes ZUS pozostał bierny i nie zastosował się do wydanego przez Sąd wyroku, w związku z czym skarżący w piśmie z dnia [...] maja 2017 r. zmuszony był wystąpić do Prezesa ZUS o wydanie stosownej decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie w drodze wyjątku.

Skarżący podniósł, że Prezes ZUS w piśmie z dnia [...] lipca 2017 r. wskazał, że do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wpłynął prawomocny wyrok WSA w Warszawie, a także zobligował skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku poprzez ponowne złożenie druku ZUS RP-15. Skarżący nadmienił, że druk ZUS RP-15 był składany co najmniej dwukrotnie, zaś sytuacja materialna skarżącego w żaden sposób nie uległa zmianie. Skarżący uznał jednocześnie, że bezpodstawne było żądnie Prezesa ZUS o przedłożenie zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy dotyczącego ofert i propozycji pracy, szkoleń, stażów, itp., a także żądanie przedłożenia zaświadczenia stwierdzającego, że skarżący samodzielnie poszukiwał pracy.

Zdaniem skarżącego, Prezes ZUS miał wystarczająco dużo czasu od dnia złożenia przez skarżącego wniosku, tj. od dnia [...] lutego 2016 r., aby zobowiązać stronę skarżącą o przedłożenie wspomnianych dokumentów, tym bardziej, że skarżący w swoich pismach kierowanych do Prezesa ZUS, jak i w skardze wniesionej do WSA w Warszawie przedstawił swoją faktyczną sytuację.

Skarżący zaznaczył ponadto, że Prezes ZUS miał też prawo wystąpić do Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z wnioskiem o pozyskanie stosownych dokumentów dotyczących skarżącego.

W związku z powyższym, skarżący uznał, że już w lutym 2016 r. spełniał wszelkie kryteria wymagane przez organ do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku ze względu na stan zdrowia skarżącego. W tej sytuacji, skarżący stwierdził, że już w lutym 2016 r. Prezes ZUS uchybił zarówno przepisom art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., jak również przepisowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS.

W konsekwencji, skarżący uznał, że sporne świadczenie w drodze wyjątku powinno zostać skarżącemu przyznane od lutego 2016 r.

Skarżący wskazał, że dostarczył do ZUS wszelkie żądane przez organ dokumenty, skutkiem czego było wydanie przez Prezesa ZUS decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r.

Reasumując, skarżący oświadczył, że wniesiona do WSA w Warszawie skarga dotyczy przede wszystkim kwestii terminu przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Według skarżącego, skoro składając stosowny wniosek z dnia [...] lutego 2016 r., spełniał on wszelkie kryteria wymagalne przez ZUS, uznać należy, iż sporne świadczenie powinno być przyznane skarżącemu od lutego 2016 r. Jest to, zdaniem skarżącego, tym bardziej zasadne, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, iż w odpowiednim terminie ZUS miał prawo żądać od skarżącego stosownej dokumentacji, a nie zwlekać z tym żądaniem dopiero otrzymaniu prawomocnego wyroku WSA w Warszawie.

Zdaniem skarżącego, nie powinien on odpowiadać za niedociągnięcia ze strony ZUS. Skarżący stwierdził jednocześnie, że skoro przyznanie świadczenia, o które występował, leży faktycznie w gestii Prezesa ZUS, uznać należy, że organ ten nie powinien łamać obowiązujących przepisów, interpretując je według własnego uznawania.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2017 r. skarżący, odnosząc się do stanowiska organu zwartego w jego odpowiedzi na skargę z dnia [...] października 2017 r. - zarzucił, że Prezes ZUS nie stosuje się do obowiązujących przepisów i to z winy wyłącznie organu ostateczna decyzja z dnia [...] sierpnia 2017 r. przyznająca skarżącemu w drodze wyjątku rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy została wydana dopiero po monitach skarżącego, gdy tymczasem, w ocenie skarżącego, nic nie stało na przeszkodzie, aby taką decyzję Prezes ZUS wydał wcześniej, dysponując złożonym wnioskiem oraz prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie.

Według skarżącego, Prezes ZUS wskazując, że "decyzja jest konstytutywna, co oznacza, że jej skutek rozpoczyna się od dnia wydania decyzji" wskazuje tym samym, że późne wydanie decyzji było korzystne dla ZUS i zapewne stąd łamanie przepisów prawa, żądanie dodatkowych dokumentów po uprawomocnieniu się wyroku i opieszałość w wydaniu samej decyzji.

W tej sytuacji, skarżący uznał, że Prezes ZUS kolejny raz skrzywdził go, wydając tak późno sporną decyzję z dnia [...] sierpnia 2017 r.

W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2018 r. skarżący, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone zarówno w skardze, jak i w piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2017 r. - wniósł o stwierdzenie przez Sąd, iż wszelkie warunki i kryteria przyznania spornego świadczenia były spełnione już na dzień złożenia wniosku w dniu [...] lutego 2016 r. Skarżący stwierdził jednocześnie, iż organ rentowy, żądając - po uprawomocnieniu się wyroku WSA w Warszawie z dnia 30 marca 2017 r. - dodatkowych dokumentów od skarżącego, naruszył obowiązujące przepisy, albowiem dysponował już wszelkimi niezbędnymi dowodami koniecznymi do wydania stosownej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności, czy też zgodności z zasadami współżycia społecznego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej także: "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga T. W. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...], przyznająca skarżącemu świadczenie w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - nie narusza obowiązujących przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydając sporną decyzję administracyjną w przedmiocie przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku - nie dopuścił się naruszenia norm procedury administracyjnej, w tym przede wszystkim przepisów art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

Sąd uznał bowiem, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - organ prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ustosunkowując się jednocześnie do wszelkich wątpliwości i argumentów strony skarżącej.

Ponadto, w ocenie Sądu, wydając przedmiotową decyzję administracyjną, Prezes ZUS nie dopuścił się również naruszenia norm prawa materialnego, w tym mającego zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie przepisu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Nie ulega wątpliwości, że podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach, Prezes ZUS jest związany rygorami procedury administracyjnej. Oznacza to, że podstawowym obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Ustalenie okoliczności faktycznych jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Prowadząc postępowanie administracyjne, organ winien realizować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz starannie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie - zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu, z akt sprawy wynika, że organ nie uchybił wskazanym obowiązkom procesowym, prawidłowo ustalił kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne oraz dokonał właściwej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod normę prawną określoną w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Jednocześnie, zauważyć należy, iż w niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bezwzględnie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1629/16.

Zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przyjmuje się zgodnie, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji publicznej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach (por. m.in. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 5, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 398; podobnie: T. Woś /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 4, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 691-692 i cyt. tam wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2320/05, LexPolonica nr 402781).

Uznać trzeba, że nawet w przypadku sporu co do stanu faktycznego, będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (tak również: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA 1089/99, niepublik.).

Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a., rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Niewątpliwie, ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku.

Pamiętać należy przy tym, że ocena prawna, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez sąd istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu (tak m. in. /w:/ wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 3103/02).

Należy ponadto wskazać, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, a także oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

Warto zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08, stwierdził jednoznacznie, że związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku (por. m. in. M. Jagielska, J. Jagielski i R. Stankiewicz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, po red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 2 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 592 i powołane tam orzecznictwo).

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - wydając zaskarżoną decyzję administracyjną z dnia [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku - nie dopuścił się naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem - zgodnie z normą prawną wyrażoną w tym przepisie - zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2017 r., wydanego w sprawie sygn. akt II SA/Wa 1629/16.

Wskazać trzeba, iż będący podstawą materialnoprawną wydania wspomnianej decyzji administracyjnej z dnia [...] sierpnia 2017 r. przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, że ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Nie ulega wątpliwości, że brzmienie powyższego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jakie na tej podstawie uprawniony jest podjąć Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uregulowanie takie oznacza, że organ rentowy, działając w ramach swobodnego uznania, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Niemniej, zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, zaś ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego.

Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ administracji publicznej jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, LEX nr 79608).

Zauważyć należy, iż w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne, kontrola sądu administracyjnego jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie, zebrał cały materiał dowodowy i wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy dokonał po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a także, czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 2051/11).

Jednocześnie, podkreślić należy, że sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, albowiem wówczas musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wychodząc poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Warto zauważyć, że z treści przywołanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami.

Po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku.

Po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych wyżej przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość (podobnie: m.in. Łukasz Prasołek /w:/ Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, pod red. Beaty Gudowskiej i dr hab. Krzysztofa Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i cyt. tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08).

Przepis art. 83 ust. 1 cyt. ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Jako wyjątek od reguły regulacja ta ma charakter regulacji szczególnej. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach.

W rozpoznawanej sprawie istota podniesionych w skardze zarzutów skarżącego T. W. sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Prezesa ZUS, który uznał w zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r., że rozstrzygnięcie o terminie początkowym przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter konstytutywny, co w konsekwencji oznacza, że jej skutek rozpoczyna się dopiero od dnia wydania decyzji i nie narusza art. 129 ust. 1 cyt. ustawy. Jednocześnie, Prezes ZUS stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym brak jest podstawy prawnej pozwalającej na przyznanie przedmiotowego świadczenia od dnia złożenia wniosku.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, istota sporu prawnego między stronami analizowanego postępowania sprowadza się do wyjaśnienia, czy w świetle art. 83 ust. 1 i art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do przyznania świadczenia w drodze wyjątku od daty złożenia wniosku, czy też dopiero od daty wydania decyzji.

Sąd uznał, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - w rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał prawidłowej wykładni zarówno art. 83 ust. 1, jak i art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W ocenie Sądu, Prezes ZUS zasadnie wskazał na konstytutywny charakter rozstrzygnięcia o terminie początkowym przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy i skutku prawnego tego rodzaju decyzji, który następuje od dnia jej wydania.

Jednocześnie, organ trafnie zauważył, że prawo do tego świadczenia powstaje dopiero wraz z jego przyznaniem w decyzji. Nie jest zatem możliwe przyznanie tego prawa przed datą jego powstania. Prezes ZUS prawidłowo stwierdził, że przyznanie w decyzji prawa do świadczenia w drodze wyjątku od dnia jej wydania nie narusza art. 129 ust. 1 cyt. ustawy. Regulacja zawarta w tym przepisie dotyczy bowiem wyłącznie sytuacji, w których osoba ubezpieczona wcześniej spełniała przesłanki ustawowe do uzyskania świadczenia, a dopiero później złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia. Na skutek wydania decyzji następuje potwierdzenie uprawnienia, które istniało w przeszłości.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2017 r., zasadnie uznał, że w omawianej ustawie o emeryturach i rentach z FUS brak jest podstawy prawnej do rozstrzygnięcia przez organ rentowy o przyznaniu stronie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku od dnia złożenia wniosku. Organ stwierdzając zatem w przedmiotowej decyzji, iż prawo do renty powstaje od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję, prawidłowo przyjął, że datę przyznania skarżącemu T. W. świadczenia w drodze wyjątku stanowiła data wydania decyzji w tym przedmiocie.

Należy zauważyć, że powyższe stanowisko zgodne jest z przyjętym w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2265/16; podobnie: wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 2209/14 i powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych).

W tej sytuacji, stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie o terminie początkowym przyznania świadczenia jest zgodne ze wskazanym wyżej przepisem art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz wynika z charakteru samej decyzji, która ma charakter konstytutywny, co oznacza, że jej skutek rozpoczyna się od dnia wydania decyzji.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, iż - co do zasady - decyzje konstytutywne wywołują swoje skutki prawne od momentu ich podjęcia, chyba że przepisy materialne przyznające określone uprawnienie przewidują inny termin rozpoczęcia biegu tych uprawnień. W powołanej wyżej ustawie brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej do rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku od dnia złożenia wniosku. Prawo do świadczenia w drodze wyjątku powstaje wraz z jego przyznaniem, określonym i ukształtowanym w decyzji je przyznającej.

Przyznanie świadczenia od dnia wydania decyzji nie narusza przy tym przepisu art. 129 ust. 1 cyt. ustawy, zgodnie z którym świadczenia wypłaca się od dnia powstania prawa do tych świadczeń. Ustawodawca zastrzegł jednocześnie w tym przepisie, co w żadnym przypadku nie może odnosić się do świadczenia w drodze wyjątku, iż nie można wypłacać świadczenia wcześniej niż od miesiąca, w którym złożono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Rozwiązanie to może odnosić się wyłącznie do tych sytuacji, w których osoba ubezpieczona wcześniej spełniała przesłanki ustawowe do uzyskania świadczenia, a dopiero później złożyła wniosek o przyznanie świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK1283/IO).

Ustosunkowując się do zarzutu skarżącego odnoszącego się do opieszałość organu w załatwianiu sprawy, uznać należy, że fakt, iż Prezes ZUS prowadził postępowanie administracyjne, wydał decyzje, a następnie, w wyniku skargi zainteresowanego, sprawa trafiała do sądu, nie oznacza, że organ pozostawał w zwłoce.

Ponadto, nie ulega wątpliwości dopiero prawomocny wyrok WSA w Warszawie jest podstawą do realizacji zawartych w nim zaleceń i trudno organowi czynić zarzuty, iż dopiero po jego otrzymaniu przeprowadził w sprawie postepowanie wyjaśniające.

Tym samym, Sąd uznał również, że Prezes ZUS nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa, o której mowa w art. 8 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście przepisu art. 83 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku od daty sugerowanej w treści skargi.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.