Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 110/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 7 ust. 1 i ust. 2, ust. 4, ust. 5, art. 18 ust. 1, art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 143b ust. 2 i ust. 4, art. 74 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 28 ust. 2, art. 44 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Dnia 12 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2012 roku sprawy ze skargi T. F. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w przedmiocie przyznania płatności do gruntów rolnych na rok 2007 1/ uchyla zaskarżoną decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] roku oraz poprzedzające ją decyzje: Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] (Nr [...]), Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] (Nr [...]), Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] (Nr [...]), Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] (Nr [...]), Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] (Nr [...]) oraz postanowienie o wznowieniu postępowania z dnia [...] (Nr [...]); 2/ zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz T. F. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie


UZASADNIENIE

III SA/Łd 110/12

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., art. 3 ust. 4, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (tj.: Dz. U. z 2008 r. Nr 170 poz. 1051) [dalej: ustawa o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego] w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2008 r. Nr 44 poz. 262), § 1, § 8 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania tej płatności (Dz. U. z 2007 r., Nr 46, poz. 309) [dalej: Rozporządzenie w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą], § 1 pkt 1, pkt 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 października 2007 w sprawie stawek płatności uzupełniających za 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 204 poz. 1479) [dalej Rozporządzenie w sprawie stawek płatności uzupełniających za 2007 r.], art. 22, art. 50 ust. 3, art. 51 ust. 2, art. 68 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla - systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. U. L 141 z dnia 30 kwietnia 2004 r., str. 18 — 58, Polskie wydanie specjalne: Rozdział 3 Tom 44 str. 243 - 283) [dalej: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004], art. 137, art. 138 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia z dnia 29 października 2004 r. w sprawie ustanowienia szczegółowych zasad zastosowania rozporządzenia Komisji (WE) nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i lVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz. Urz. WE Nr L 345 z dnia 20 listopada 2004 roku, str. l ze zm.) [dalej: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1973/2004], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. T. z dnia [...] r. uchylającą decyzję tego organu z dnia [...] r. w sprawie przyznania T. F. płatności do gruntów rolnych na rok 2007 oraz 1/ odmawiającą przyznania jednolitej płatności obszarowej i nakładającą sankcję w wysokości 2.333,92 zł, która będzie potrącana z płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu 3 lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności, 2/ odmawiającą przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych i nakładającą sankcję w wysokości 157,95 zł, która będzie potrącana z płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu 3 lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności, 3/ odmawiającą przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych i nakładającą sankcję w wysokości 2.129,25 zł, która będzie potrącana z płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu 3 lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.

Jak wynika z załączonych akt administracyjnych, w dniu 24 kwietnia 2007 r. T. F. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w P. T. wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych: jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 8,02 ha, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych (UPO) do powierzchni 7,37 ha oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych (PZ) do powierzchni 0,49 ha.

W dniu [...] r. Kierownik BP ARiMR w P. T. wydał decyzję nr [...] przyznającą T. F. płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w łącznej wysokości 4.794,90 zł.

W dniu 30 sierpnia 2010 r. K. F. złożył w ARiMR "Oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW", z którego wynikało, że w dniu 9 listopada i [...]r przejął posiadanie działek rolnych wchodzących w skład gospodarstwa T. F. Do wniosku załączył umowę darowizny nieruchomości rolnej zawartą z rodzicami T. F. i K. F. z dnia [...] r. (Akt notarialny rep. [...] nr [...] ) oraz umowy dzierżawy z dnia [...] r. zawarte z K. O. I K. F. Z powyższych dokumentów wynikało, że działki ewidencyjne zadeklarowane przez T. F. w złożonym w kampanii 2007 wniosku o przyznanie płatności zostały przekazane K. F.

W dniu [...] r. Kierownik BP ARiMR w P. T. wydał na podstawie art. 149 § 1 w związku art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i 150 § 1 k.p.a. postanowienie nr [...] o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2007., ze względu na ujawnienie nowych okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenie w sprawie.

W dniu 22 lutego 2011 r. T. F. złożyła oświadczenie o zapoznaniu się z materiałem dowodowym oraz dołączyła umowę darowizny zawartą między K. F. a K. F. z dnia [...] r. ( Akt notarialny rep. [...] nr [...]) dotyczącą pozostałych działek wchodzących w skład gospodarstwa oraz umowę dzierżawy z dnia [...] r. zawartą między K. F. a T. F.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik BP ARIMR w P. T. orzekł o uchyleniu decyzji nr [...] z dnia [...] w całości oraz o odmowie przyznania T. F. płatności do gruntów rolnych na rok 2007 i nałożeniu sankcji trzyletnich w wysokości: 2.333,92 zł (JPO), 2.129,25 zł (UPO), 157,95 zł (PZ).

Wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że po złożeniu wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych, a przed wydaniem decyzji w sprawie Wnioskodawca przekazał gospodarstwo, tym samym płatność przyznana w dniu [...] r. jest płatnością przyznaną niezgodnie z art. 7 ust. 1 oraz art. 21 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Strona nie dostosowała w wymaganym terminie wniosku do rzeczywistej sytuacji, znała zasady przyznawania płatności bezpośrednich, a pomimo tego nie zawiadomiła ARiMR o niezgodności złożonej deklaracji ze stanem faktycznym.

W odwołaniu od powyższej decyzji T. F. wskazywała, że ustnie informowała pracowników Biura Powiatowego ARiMR o przekazaniu [...] r. gospodarstwa rolnego synowi w zamian za emeryturę rolniczą, ale nie została poinformowana o tym, że musi to uczynić na piśmie. Ponadto jeszcze przed wydaniem decyzji w sprawie dopłat była z synem w Biurze Powiatowym aby wypełnić dokumenty potwierdzające przekazanie synowi całego inwentarza, tym samym niejako przy okazji ponownie poinformowała o przeniesieniu gospodarstwa na syna.

W dniu [...] r. Dyrektor Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o uchyleniu w całości decyzji nr [...] i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika BP ARiMR w P. T. wskazując na konieczność poczynienia dodatkowych ustaleń, gdy chodzi o posiadanie przez T. F. dwóch działki H i części działki E położonych na działce ewidencyjnej nr [...] o łącznej powierzchni 0,28 ha oraz gdy chodzi o informowanie pracownika Biura o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej.

W dniu [...] r., Kierownik BP ARiMR w P. T. wydał decyzję nr [...], na mocy której odmówił stronie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 i nałożył sankcje trzyletnie w wysokości: JPO 2.333,92 zł, UPO 2.129,25 zł, PZ 157,95 zł.

W dniu [...] r. Dyrektor Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR , po rozpoznaniu odwołania T. F., wydał decyzję nr [...] o uchyleniu w całości decyzji nr [...] z dnia [...] r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika BP ARiMR w P. T.. W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że decyzja organu I instancji zapadła z takim naruszeniem prawa., które nie może być konwalidowane w postępowaniu przed organem II instancji. Organ I instancji nie powołał bowiem podstawy prawnej wznowienia postępowania administracyjnego, a ponadto rozstrzygnął wyłącznie o odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007 i nałożeniu sankcji, pozostawiając w obrocie prawnym decyzję ostateczną o przyznaniu tych płatności.

W dniu [...] r. Kierownik BP ARiMR w P. T. wydał decyzję nr [...] o uchyleniu w całości decyzji nr [...] z dnia [...] r. oraz o odmowie przyznania T. F. płatności do gruntów rolnych na rok 2007 i nałożeniu sankcji trzyletnich w wysokości: 2.333,92 zł (JPO), 2.129,25 zł (UPO), 157,95 zł (PZ).

W odwołaniu od tej decyzji, tak jak w poprzednich, strona podnosiła przede wszystkim, że składała ustne informacje o fakcie przeniesienia posiadania gruntów rolnych wchodzących w skład jej gospodarstwa rolnego. Podnosiła także, że nie zmieniła się w żadnym stopniu sytuacja na obszarze rolnym, na którym wcześniej gospodarowała, albowiem nadal są przestrzegane, teraz już przez syna, zasady dobrej praktyki rolnej.

W dniu 28 listopada 2011 r. Dyrektor Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR zwrócił się do Kierownika BP z prośbą o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność złożenia przez T. F. ustnego oświadczenia o przeniesieniu posiadania gruntów rolnych wchodzących w skład prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego.

Kierownik BP ARiMR w P. T. w piśmie z dnia 29 listopada 2011 r. wyjaśnił w związku z tym, że nie ma możliwości zweryfikowania faktu obecności T. F. w Biurze Agencji we wskazanych przez nią dniach, albowiem "Ewidencja wejść i wyjść do strefy zamkniętej pomieszczeń biurowych" została założona w BP ARiMR w P. T. w sierpniu 2008 r. Ponadto stwierdził, iż skarżąca w okresie wskazanym w odwołaniu, tj. styczeń-luty 2008 r. nie składała żadnych dokumentów w Biurze Powiatowym ARiMR w P. T. W sprawie istnieje tylko korekta wniosku złożona przez T. F. w dniu [...] r.

W tym stanie faktycznym Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł.., rozpoznając po raz trzeci sprawę w dniu [...] r. wydał zaskarżoną decyzję (Nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji.

W jej uzasadnieniu organ wskazał, że z treści art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego nie wynika wprost, w jakim momencie postępowania należy badać spełnienie przez producenta przesłanki posiadania gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Kierując się natomiast tym, iż płatności są przyznawane w relacji do danego roku kalendarzowego, zdaniem organu, należało przyjąć, iż okres posiadania połączonego z utrzymywaniem gospodarstwa zgodnie z normami, powinien trwać przez cały rok objęty wnioskiem o płatności. Natomiast ocena stanu posiadania powinna być dokonana według stanu na dzień wydania decyzji nie później jednak, niż według stanu na koniec danego roku kalendarzowego. W tym zakresie odwołał się do z orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 19.12.2008 r., sygn. akt II GSK 559/08 oraz wyrok dnia 03.02.2011 r., sygn. akt II GSK 221/10).

Stąd też, biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, że strona przed zakończeniem roku kalendarzowego 2007, utraciła posiadanie większej części deklarowanych do płatności działek rolnych, położonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Wobec czego, w odniesieniu do powyżej wymienionych działek nie spełniła warunku przyznania płatności do gruntów rolnych określonego w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych to wnioskodawca ponosi odpowiedzialność za merytoryczną treść wniosku. Podkreślił, że producent rolny już na etapie wnioskowania o płatność był poinformowany o zobowiązaniach, jakie musi podjąć celem uzyskania płatności. Jednym z nich było niezwłoczne informowanie organu na piśmie o przeniesieniu posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego (zobowiązanie zamieszczone na str. 4 wniosku). W aktach sprawy, co podkreślił organ, brak jest natomiast stosownego powiadomienia.

W tej sytuacji organ skonstatował, że składając wniosek T. F. oświadczyła, że zna zasady przyznawania płatności do gruntów rolnych na rok 2007, przyjąć zatem należało, że strona znała treść art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, zatem organu nie obciąża obowiązek informowania strony o treści powszechnie obowiązujących przepisów prawa.

Następnie przedstawiając zasady obowiązujące w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności bezpośrednich na mocy ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. organ wskazał, że regulacja art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego stanowi odejście od zasady prawdy obiektywnej wymienionej w art. 7 k.p.a. Organy ARiMR zostały zobowiązane do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w miejsce wynikającego z k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nałożyła na strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu obowiązek przedstawienia dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, zaś ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 3 ust. 3 ustawy). Organ nie ma zatem obowiązku, tak jak na gruncie k.p.a. podejmować z urzędu wszelkich środków dowodowych niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Także zasada czynnego udziału strony w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań określona w art. 10 § 1 k.p.a., w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego została wyraźnie ograniczona. W art. 3 ust. 2 pkt 4 tej ustawy wskazano, iż organ prowadzący postępowanie zapewnia stronom na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania, przy czym nie stosuje się art. 81 k.p.a. (wyłączono stosowanie tzw. domniemania faktycznego). Tym samym organ został zwolniony z obowiązku zapewnienia stronie, która nie składa takiego żądania, czynnego udziału w sprawie, w tym możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.

Dalej organ wskazał na brzmienie art. 68 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 stwierdzając, iż strona nie spełnia warunków określonych w powołanym przepisie, tj. nie udowodniła, że nie ponosi winy stwierdzonych nieprawidłowości oraz nie udowodniła, że przed wydaniem decyzji poinformowała organ na piśmie o przeniesieniu posiadania działek rolnych zadeklarowanych do płatności. Podkreślił, że prawodawca wspólnotowy w sposób wyraźny wskazał, że obowiązek wykazania braku winy ciąży na stronie.

Strona natomiast składając pisemne oświadczenie użyła stwierdzenia, iż wielokrotnie informowała ustnie pracownika ARiMR o fakcie przekazania gospodarstwa nie wskazując przy tym żadnej konkretnej daty przekazania tych informacji ani też konkretnego pracownika, wobec którego złożyłaby oświadczenie. Zatem, jak skonstatował organ, brak jest podstaw do odstąpienia od odmowy przyznania żądanych płatności i odstąpienia od nałożonych sankcji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. T. F. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jako naruszających prawo oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podnosiła argumenty podobne jak w odwołaniach od decyzji przede wszystkim wykazując, iż składała ustne informacje o fakcie przeniesienia posiadania gruntów rolnych wchodzących w skład jej gospodarstwa rolnego. Zarzuciła w związku z tym organom naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a. Podnosiła także, że działania organu II instancji naruszyły art. 10 § 1 k.p.a., albowiem nie umożliwiono jej czynnego udziału w postępowaniu, przede wszystkim na etapie odwoławczym, w sytuacji przeprowadzania dodatkowego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenia faktu ewentualnego informowania organów przez stronę o fakcie przekazania gospodarstwa rolnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie zgodnie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja obarczona jest wadami, które uzasadniają jej uchylenie.

Przedmiotem oceny dokonywanej przez Sąd w myśl powyższych zasad jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. T., w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych za 2007 r., która wydana została po wznowieniu postępowania w sprawie.

Postępowanie dotyczące przyznania płatności jest szczególnym postępowaniem administracyjnym, do którego w kwestiach nie uregulowanych w ustawie z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ( tekst jednolity Dz. U. z 2008 nr 170 , poz. 1051 ze zm.) mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Ponieważ ustawa nie zawiera żadnych odmiennych regulacji gdy chodzi o instytucję wznowienia postępowania, w sprawie miały zastosowanie przepisy Rozdziału 12 k.p.a.

Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego (art. 145 § 1, art 145a i 145b k.p.a.). i nie zachodzą przesłanki negatywne z art. 146 k.p.a.

Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Przy czym wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 §1 pkt 4 oraz art. 145a i art. 145b następuje tylko na żądanie strony ( art. 147 k.p.a.) . Jak wynika z art. 149 § 1 i 2 k.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, a postanowienie to stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji ( art.150 § 1 k.p.a).

W rozpatrywanej sprawie organ wydając postanowienie o wznowieniu postępowania, jako przesłankę uzasadniającą wznowienie postępowania wskazał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Na podstawie tego przepisu wznawia się postępowanie gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki:

- ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe, przy czym podkreślić należy, że podstawą do wznowienia postępowania jest bądź ujawnienie nowych dowodów bądź ujawnienie nowych okoliczności faktycznych dla sprawy (patrz wyrok SN z 13.01.2000 r.III RN 125/99 – Prok i Pr 2000 Nr 5, poz. 36 i wyrok SN z 6.03.2002r. III RN 75/01 –OSNAP 2002 Nr 17, poz.401)

- okoliczności faktyczne i dowody muszą istnieć w dniu wydania ostatecznej decyzji,

- nowe fakty lub dowody nie były znane organowi wydającemu decyzję.

Gdy chodzi o pierwszą wskazaną przesłankę zauważyć należy, że ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody nie tylko muszą być nowe ale także muszą być okolicznościami ( dowodami ) istotnymi dla rozstrzygnięcia sprawy, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne.

Przez nową okoliczność faktyczną istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.

W rozpatrywanej sprawie za taką okoliczność: nową, istotną dla sprawy, istniejącą w dniu wydania decyzji o przyznającej T. F. płatności do gruntów rolnych za rok 2007, a nie znaną organowi wydającemu decyzję organ ten uznał fakt, że T. F. działki rolne zadeklarowane do płatności na 2007 r. przekazała w listopadzie i grudniu 2007 r. swojemu synowi K. F. i nie powiadomiła o tym na piśmie BP ARiMR.

W związku z powyższym należało ocenić, czy przekazanie w tym terminie gospodarstwa rolnego synowi miało istotnie znaczenie dla przyznania skarżącej dopłat za 2007 r. i czy, tak jak uznał organ, skarżąca rzeczywiście powinna posiadać gospodarstwo rolne przez cały rok kalendarzowy, aby uzyskać prawo do dopłat za ten rok oraz jakie skutki dla przyznania płatności miało niepowiadomienie na piśmie o przekazaniu gospodarstwa.

Odpowiedź na pierwsze pytanie wymaga analizy stanu prawnego, w jakim wydana została decyzja o przyznaniu skarżącej płatności do gruntów rolnych na 2007r.

Analizy tej należało dokonać w pierwszej kolejności w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051) w wersji obowiązującej dla płatności za rok 2007 [dalej: ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego] oraz w oparciu o wymienione w tej ustawie przepisy wspólnotowe:

a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, ze zm.) [dalej: Rozporządzenie nr 1782/2003],

b) rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, ze zm.) [dalej: Rozporządzeniem nr 796/2004],

c) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. Urz. UE L 345 z 20.11.2004, str. 1, ze zm.) [dalej: Rozporządzeniem nr 1973/2004].

Stan faktyczny w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu.

Na wstępie należy zauważyć, że w sprawie okolicznością niesporną jest, że w dacie składania wniosku o przyznanie płatności skarżąca była posiadaczem gruntów rolnych objętych wnioskiem. Organ nie kwestionował też, że strona spełniła pozostałe warunki określone w art. 7 ust.1 i ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zmiana stanowiska organów orzekających i uchylenie wcześniejszej decyzji przyznającej skarżącej płatności spowodowana była tylko tym, że skarżąca w listopadzie i grudniu 2007 r. przekazała gospodarstwo rolne synowi (akt notarialny - umowy darowizny z dnia [...] r. i przekazanie dzierżawionych gruntów).

Do postępowania w sprawie przyznania skarżącej płatności do gruntów rolnych na 2007 r. zastosowanie miał art. 7 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w brzmieniu obowiązującym przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej ( Dz. U. nr 44, poz. 262), która to ustawa weszła w życie w dniu 15 marca 2008 r. Zgodnie z art. 4 ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie tej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. w brzmieniu sprzed nowelizacji rolnikowi przysługuje płatność bezpośrednia na będące w jego posiadaniu grunty rolne, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujące się do objęcia płatnościami bezpośrednimi zgodnie z art. 143b ust. 4 zdanie drugie rozporządzenia Nr 1782/2003, jeżeli:

1/posiada działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku XX do rozporządzenia nr 1973/2004; (t.j.1 ha)

2/ utrzymuje wszystkie grunty rolne zgodnie z normami;

3/ został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W myśl ust. 2 art. 7 ustawy, rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, o której mowa w art. 143b ust. 1 rozporządzenia Nr 1782/2003, zwanej dalej "jednolitą płatnością obszarową", przysługują płatności uzupełniające do powierzchni upraw określonych w ustawie.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy rolnikowi, który w dniu złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej był posiadaczem gruntów rolnych, ale nie był ich posiadaczem w dniu wydania przez organ decyzji w sprawie dopłat do upraw, należą się dopłaty. Ponadto, kwestią sporną jest określenie, w jakim okresie rolnik powinien być posiadaczem gruntów rolnych i je użytkować, aby mieć prawo do otrzymania płatności. W tym zakresie ze stanowiskiem organów obu instancji, że rolnik powinien być posiadaczem gruntów przez cały rok kalendarzowy, którego dotyczy dopłata, nie można się zgodzić.

W związku z tym zauważyć należy, że wskazane wyżej przepisy nie określały daty, według której miał być oceniany fakt posiadania gospodarstwa rolnego.

Podkreślić także należy, że płatności bezpośrednie do gruntów rolnych przyznawane są z dołu za dany rok kalendarzowy za utrzymanie gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej i przysługują osobom, które faktycznie rolniczo użytkują grunty rolne. ( patrz m.in. wyrok NSA z 16 października 2008 r. sygn. II GSK 383/08, wyrok NSA z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 260/07.).

Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 559/08, że przeszkodą do wypłaty płatności producentowi rolnemu za dany rok kalendarzowy nie mogą być zmiany stanu faktycznego w zakresie gospodarowania na danych gruntach zaistniałe po terminie, który łączy się z zakończeniem wykonywania na nich czynności przez tego producenta. Podobne stanowisko NSA zaprezentowane zostało także w innych orzeczeniach (por. m.in. wyrok z 3 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 221/10, z 11 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 1390/10).

Oznacza to, że stanie prawnym mającym zastosowanie w niniejszej sprawie ocena, czy użytkownik gospodarstwa faktycznie na przedmiotowych gruntach gospodarował tj. poniósł koszty upraw i koszty ich zbioru musi być dokonywana z uwzględnieniem specyfiki prac w rolnictwie i cyklu produkcyjnego, który przecież nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 stycznia 2012 r. w sprawie II GSK 1390/10 również dotyczącej dopłat na 2007 r., stwierdził, że "Ustawodawca zarówno krajowy jak i unijny decydując się na wsparcie udzielane rolnikom miał na celu wspieranie produkcji w sektorze rolnictwa. Dlatego /../, uzasadnione było, w przypadku upraw, podporządkowanie się cyklom produkcyjnym i wspieranie tych użytkowników, którzy faktycznie na przedmiotowych gruntach gospodarowali, ponosząc koszty upraw jak i sprzedając je, /.../, po zakończeniu cyklu produkcyjnego w kampanii 2007 i z dniem 28 września 2007 r. przekazując grunty nowemu właścicielowi. Nowy właściciel, który już na kolejną kampanię 2008 winien przeprowadzić prace, a zatem posiadać grunty nie wcześniej niż w dniu 1 września roku 2007, jak również w dniu 31 maja roku dopłat."

Praktycznie w identycznej sytuacji jak przedstawiono powyżej znajdowała się skarżąca, która przekazała prowadzenie gospodarstwa następcy już po zakończeniu prac, w listopadzie 2007 r.

Kolejnym argumentem , przemawiającym za tym, że zaskarżona decyzja i poprzedzające ją decyzje są wadliwe jest treść art. 44 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 w brzmieniu obowiązującym w 2007 r., który to przepis stanowi, że rolnik zgłasza działki odpowiadające kwalifikującemu się hektarowi powiązanemu z uprawnieniem do płatności. Za wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, działki takie powinny pozostawać w dyspozycji rolnika przez okres co najmniej 10 miesięcy, począwszy od daty, która zostanie określona przez dane Państwo Członkowskie, przy czym data ta nie może być wcześniejsza niż dzień 1 września roku kalendarzowego poprzedzającego rok złożenia wniosku dotyczącego uczestnictwa w systemie płatności jednolitych. W niniejszej sprawie skarżąca spełniała warunek posiadania przedmiotowych gruntów przez okres co najmniej 10 miesięcy od dnia 1 września 2006 r., tj. roku poprzedzającego złożenie wniosku skoro posiadała je do listopada 2007 r.

Taka argumentacja jest również zgodna z nowelizacją art. 7 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wprowadzoną wskazaną już wyżej ustawą z dnia 29 lutego 2008 r., gdzie wprowadzono wymóg w postaci posiadania przez rolnika gruntów na dzień 31 maja roku dopłat.

Dlatego przyjęcie przez orzekające w sprawie organy ARiMR, że kryterium posiadania gospodarstwa rolnego musi być spełnione przez cały rok kalendarzowy Sąd uznał za naruszenie przepisu art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w brzmieniu obowiązującym w 2007 r., którego to roku dotyczyły płatności.

Oznacza to, że nowa okoliczność, istniejąca [...] r. tj. w dniu wydania decyzji przyznającej płatności do gruntów rolnych na rok 2007 r., nie znana organowi wydającemu decyzję, że skarżąca od [...] r. nie była już posiadaczem działek rolnych, których dotyczyła płatność, nie była okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy i nie uzasadniała wznowienia postępowania w sprawie.

Gdy chodzi zarzuty strony skarżącej dotyczące naruszenia w toku prowadzonego postępowania art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. ,to zdaniem Sądu, nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Przede wszystkim dotyczy to nieuznanego przez organ argumentu skarżącej, że powiadomiła ona BP ARiMR ustnie i przy okazji dokonywania innych czynności o przekazaniu gospodarstwa.

Należy jednak zaznaczyć, że stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Takie odmienne uregulowania przewiduje m.in. art. 3 ust. 2 i ust. 3 powołanej ustawy w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej oraz płatności cukrowej.

W świetle regulacji art. 3 ust. 2 wskazanej ustawy organy ARiMR zostały zobowiązane do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w miejsce wynikającego z k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ta zmiana zasad i reguł postępowania wyraźnie wskazuje, że zadania organu prowadzącego postępowanie w zakresie obowiązku zgromadzenia, zebrania materiału dowodowego zostały ograniczone w stosunku do ogólnych reguł wynikających z k.p.a.

Przepis art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy zawiera także ograniczenie ciążącej na organie administracji zasady informowania wynikającej z art. 9 k.p.a., bowiem wynika z niego, iż organ administracji udziela stronom niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania tylko na ich żądanie.

W tym kontekście podnieść należy przede wszystkim, że w dacie wnioskowania o pomoc skarżąca podpisała oświadczenie, iż znane jej są zasady przyznawania płatności bezpośrednich. Zobowiązała się także do pisemnego informowania organu o zmianach w posiadaniu gruntów rolnych objętych wnioskiem o dopłaty. W konsekwencji takiej deklaracji, nie można podzielić jej stanowiska, iż nie wiedziała o obowiązku poinformowania organu o fakcie przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta. W toku postępowania skarżąca nie zwracała się także do organu o udzielenie pouczenia co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Strona w toku postępowania administracyjnego nie składała także żądania zapewnienia jej czynnego udziału w postępowaniu, żądanie takie sformułowała dopiero na etapie skargi do sądu.

Z tych też względów podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. uznać należało za nietrafne.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją decyzje organu I i II instancji oraz postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych na rok 2007 wydane zostały z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., art. 147 k.p.a., art. 151§1 pkt 2 k.p.a. w zw 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 marca 2008 r.).

W związku z powyższym, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) i w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, a także wcześniejszych decyzji wydanych przez organy w ramach tego postępowania administracyjnego, tj. decyzji: Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. T. z dnia [...] r. (Nr [...]), Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] roku (Nr [...]), Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. T. z dnia [...] r. (Nr [...]), Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] roku (Nr Ł.), Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. T. z dnia [...] r. (Nr [...]) oraz postanowienia o wznowieniu postępowania z dnia [...] roku (Nr [...]). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (pkt 2 sentencji wyroku).

A. B.