Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 650/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit.c, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par 1, art. 80 i art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par 3 ust.1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska – Sakrajda Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2014 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...]; 2. przyznaje adwokatowi P. T. – L. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ul. U. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zł obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącemu M. G. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi P. T. – L. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 oraz art. 28 i art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013r, poz. 1442 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku M. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 03.2009r.-07.2009r. w kwocie 2.590,11 zł i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 04.03.2014r. w kwocie 1.456,00 zł, z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10.2006r. ,03.2009r.-07.2009r. w kwocie 1.131,48 zł i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 04.03.2014r. w kwocie 639,00 zł, z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres 03.2009r.-07.2009r. w kwocie 233,19 zł oraz odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 04.03.2014r. w kwocie 131,00 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 4 marca 2014r. M. G. wystąpił z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu zaległych składek. Wskazał, że zaległości powstały w związku przewlekłą chorobą i trudnościami w realizacji zobowiązań. Poinformował, że jest osobą niepełnosprawną i nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, posiada zobowiązania z tytułu alimentów na rzecz trójki dzieci. Nie posiada stałego miejsca zamieszkania, a pozostałe środki finansowe nie wystarczają na życie. W oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym podał, że nie jest zatrudniony, pobiera świadczenie rentowe przyznane na okres od 14.02.2013r. do 31.05.2014r. w wysokości 2.118,52 zł brutto, 1.271,11 zł netto, które po potrąceniu alimentów wynosi 485,74 zł. Nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z urzędu pracy, ani z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 100 zł, wydatki na leczenie w wysokości 100 zł, oraz koszty z tytułu innych opłat w kwocie 50 zł. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada zobowiązań podatkowych. Posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 46.000 zł - rata 790 zł oraz w wysokości 25.000 zł, których nie spłaca i zobowiązania alimentacyjne 1.150 zł miesięcznie. Nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego i innych praw majątkowych. Wskazał, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia nie otrzymał pozwolenia na pracę i nie widzi szans na poprawę sytuacji materialnej. Choruje na przepuklinę jądra miażdżystego, rwę kulszową, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, zmiany guzowate wątroby, pozapalną marskość wątroby typu B, niewydolność wątroby, przepuklinę wślizgową, chorobę zatorowo-zakrzepową, krwawienia z przewodu pokarmowego, zapalenie błony śluzowej żołądka i dwunastnicy, toksoplazmozę i tocznia rumieniowatego. Ponadto w powyższym oświadczeniu podał, że jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, po rozwodzie i mieszka w użyczonej piwnicy. Przewlekłe choroby, pogarszający się stan zdrowia, który wymaga specjalistycznego leczenia, uniemożliwia zatrudnienie, a tym samym niemożność spłaty zobowiązań.

W dniu 24.04.2014r. M. G. złożył dodatkowe wyjaśnienia wskazując, że w miesiącu marcu i kwietniu 2014r. podjął zatrudnienie na umowę zlecenie w zastępstwie chorego kolegi w Wyższej Szkole [...] w O., gdzie prywatnie leczy się onkologicznie i mieszka w użyczonym mieszkaniu. Pracę traktuje jako rodzaj rehabilitacji - z uwagi na kontakt z ludźmi. Z tytułu zatrudnienia osiągnął dochód za miesiąc marzec 2014r. - 800 zł i za kwiecień 2014r. - 900 zł. Oświadczył, że nie otrzymał wynagrodzenia za pracę w pełnej wysokości - tylko 150 zł z tytułu delegacji. Resztę wynagrodzenia zajął komornik sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne z tytułu zaległych alimentów.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ podał, że strona nie prowadzi już działalności gospodarczej, jednak osiąga dochody z tytułu renty w wysokości 2.152,42 zł brutto, 493,25 zł netto po dokonaniu potrąceń z tytułu alimentów w kwocie 1.291,45 zł na rzecz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, a więc posiada środki finansowe, z których można regulować zadłużenie. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W związku z tym, gdy zaległości zostaną objęte postępowaniem egzekucyjnym organ egzekucyjny będzie mógł stwierdzić, czy możliwe jest wyegzekwowanie zadłużenia. W art. 28 ust. 3 powołanej ustawy ustawodawca wskazał siedem przesłanek, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Organ zaznaczył, że nie kwestionuje się problemów zdrowotnych strony, zgodnie jednak z orzeczeniem z dnia 5 września 2013r. strona legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, może podejmować zatrudnienie w warunkach chronionych, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. W związku z powyższym organ uznał, że strona może w pewnych warunkach podejmować pracę zarobkową, a z osiąganych dochodów spłacić zadłużenie wobec ZUS. Ponadto organ wskazał, że skarżący otrzymuje z ZUS świadczenie rentowe w wysokości 2.118,52 zł brutto, które po potrąceniu komorniczym wynosi 485,74 zł, w miesiącu marcu i kwietniu br. strona zatrudniony była na umowę zlecenie osiągając z tego tytułu dochód w wysokości za miesiąc marzec 2014r. - 800 zł i za miesiąc kwiecień 2014r. - 900 zł. Okoliczność, że obecnie strona nie pracuje nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Strona posiada dochód z tytułu świadczenia rentowego, co oznacza, że nie można uznać, że jest pozbawiona środków finansowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Strona nie wskazała, że pobiera zasiłek z pomocy społecznej i korzysta z innych form pomocy. Ponosi koszty z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 100 zł. Wydatki z tytułu opłat np. za czynsz, energię, czy gaz są ważne, ale nie stanowią podstawy do umorzenia zaległości wobec ZUS. Nie można uznać, że są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Koszty związane z leczeniem są pewnym obciążeniem ale nie stanowią podstawy do umorzenia zadłużenia, tym bardziej, że strona nie udowodniła, że brakuje jej środków finansowych na niezbędne leczenie. Spłata natomiast zobowiązań finansowych na rzecz innych wierzycieli nie stanowi podstawy do umorzenia, ponieważ każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa, a umorzenie należności nie spowoduje poprawy sytuacji finansowej.

W dniu 21 maja 2014r. M. G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że powstania zaległości doszło wskutek choroby i trudności finansowych w realizacji bieżących zobowiązań związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Skarżący podał, że jest przewlekle chory i nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia. Legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (wymaga opieki w celu realizacji potrzeb życiowych). Nadmienił, że jest po rozwodzie, ciąży na nim obowiązek alimentacyjny na rzecz trójki dzieci. Nie posiada stałego miejsca zamieszkania, a środki finansowe, jakie pozostają po potrąceniu komorniczym nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi.

Analiza dokumentów zgromadzonych w sprawie wykazała, że skarżący zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą. Powyższy fakt nie stanowi jednak podstawy do umorzenia należności. Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana i usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że się ten zysk rzeczywiście osiąga. Ponoszenie strat z działalności stanowi element zwykłego ryzyka gospodarczego i nie mieści się w katalogu przesłanek do umorzenia należności. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Organ również wskazał, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym, opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Jeżeli w ww. okresie strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania. Jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą skarżący był zobowiązany do opłacenia należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Jeżeli zatem pomimo różnych trudności osoba decyduje się na to aby ją prowadzić, to powinna być świadoma, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia.

W toku postępowania ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi koszty z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 100,00 zł. Ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem np. z tytułu opłat za czynsz, gaz, energię, jest ważne, ale nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu składek. Nie można bowiem uznać, jak podkreślił organ, że ww. wydatki są nadzwyczajne, czy nieprzewidziane. Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 5 września 2013r. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności ustalony do dnia 30 września 2018r. Z powyższego dokumentu wynika, że może być zatrudniony w warunkach chronionych i pomimo orzeczonej niepełnosprawności nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Nakłady finansowe ponoszone na zakup leków, prywatne wizyty lekarskie i badania nie stanowią przesłanki uzasadniającej umorzenie. Skarżący nie wykazał, że brakuje mu środków na leczenie np. nie przedstawił nie zrealizowanych recept. Zakład nie kwestionuje i nie bagatelizuje złego stanu zdrowia jednak opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika. W pewnych warunkach skarżący może wykonywać pracę zarobkową, a z osiąganych dochodów przystąpić do spłaty zadłużenia wobec ZUS. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności ZUS z uwagi na publicznoprawny charakter składek, a także cele na jakie są przeznaczone, zobligowany jest do działania ze szczególną starannością i ostrożnością. Stosowanie instytucji umorzenia uzależnione jest od zaistnienia konkretnych wskazanych przez ustawodawcę w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przesłanek całkowitej nieściągalności składek. Ponadto ZUS jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością ( należnościami z tytułu składek ), lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ww. ustawie. Wydanie decyzji o umorzeniu należności następuje zatem po spełnieniu określonych w ustawie przesłanek umorzenia, a Zakład nie ma podstaw do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę.

Organ podkreślił, że w systemie KSI skarżący figuruje jako osoba pobierająca z I Oddziału ZUS w Ł. świadczenie rentowe, a więc posiada środki finansowe, z których mógłby starać się regulować zaległości wobec ZUS. Nawet jeżeli osiągane dochody nie są wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, podobnie jak zobowiązanie do płacenia alimentów na rzecz trójki dzieci. Organ nadmienił, że partycypowanie w kosztach związanych z utrzymaniem dzieci jest obowiązkiem rodziców i nie może być podstawą do umorzenia składek.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ stwierdził, że nie można uznać, że zaległości są całkowicie nieściągalne i dlatego nie ma podstaw do ich umorzenia w trybie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ wskazał, że skarżący nie wskazał, że pobiera zasiłek z pomocy społecznej i korzysta z innych form pomocy. Gdyby natomiast sytuacja materialna była bardzo ciężka to zapewne taka pomoc zostałaby przyznana. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby zadłużenie powstało w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych, tj. sytuacji wywołanej przez czynniki zewnętrzne, której nie można było przewiedzieć. W rozpoznawanym przypadku zadłużenie powstało z uwagi na fakt, że strona nie opłacała należnych składek w określonych terminach w okresie prowadzonej działalności.

W dniu 4 lipca 2014r. M. G. wniósł skargę do wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnosząc jednocześnie o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i umorzył postepowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

W dniu 18 września 2014r. do akt sprawy wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, w którym zarzucił on zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie, a konsekwencji wadliwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]. W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, że po potrąceniu komorniczym skarżącemu pozostaje kwota około 485 zł miesięcznie, która po opłaceniu kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem i zakup leków jest niewystarczająca na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb takich, jak zakup żywności, ubrań, czy środków higienicznych. Powyższe okoliczności wynikają z doświadczenia życiowego każdego dorosłego człowieka. W przedmiotowej natomiast sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, jednakże dokonały jego błędnej oceny na tle art. 28 ust.3a ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie mają charakter uznaniowy. Okoliczność ta nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Dodatkowo należy podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego w świetle której w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy sąd uznał, że organ administracji wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał wnikliwej analizy stanu faktycznego a w szczególności sytuacji finansowej, zdrowotnej, mieszkaniowej i rodzinnej skarżącego w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w art.28 ust.3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

W niniejszej sprawie organ administracji uznał, że nie została spełniona przesłanka umorzenia, o której mowa w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia. Określona w wymienionym przepisie dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

W ocenie sądu organ administracji nie przeprowadził wnikliwej analizy sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Przede wszystkim należy wskazać na trudną sytuację zdrowotną M. G. Cierpi on na szereg poważnych schorzeń. Rozpoznano u niego między innymi marskość wątroby po przebytym wirusowym zapaleniu wątroby typu B, niewydolność wątroby, zmiany guzowate wątroby, rwę kulszową, przepuklinę jądra miażdżystego, chorobę żylną zakrzepowo – zatorową lewej kończyny dolnej oraz zespół toczeniopodobny. Był on wielokrotnie hospitalizowany i na okoliczność tę złożono szereg kart informacyjnych z różnych szpitali. Skarżący pozostaje pod stałą opieką poradni chorób zakaźnych i poradni reumatologicznej. W związku z tymi schorzeniami przyznano mu rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (do 31 maja 2015r.). M. G. został także zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (do 30 września 2018r.). Jest on osobą zdolną do pracy jedynie w warunkach chronionych wymagającą czasowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Schorzenia rozpoznane u skarżącego są poważne i w bardzo istotnym stopniu ograniczają jego możliwości zarobkowe. Z uwagi na wagę tych schorzeń oraz istniejącą sytuację na rynku pracy w zasadzie uniemożliwia mu to podjęcie dodatkowego zatrudnienia.

Przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie składek organ nie uwzględnił w dostatecznym stopniu sytuacja materialnej M. G. Pobiera on rentę inwalidzką w wysokości 2118 zł brutto z czego potrącane jest zadłużenie z tytułu alimentów na trójkę dzieci (około 20000 zł) oraz bieżące alimenty. Faktycznie wypłacane świadczenie to kwota 485 zł netto. Suma ta jest przeszło dwukrotnie niższa od minimum socjalnego (1060,46 zł w gospodarstwie jednoosobowym). Należy zaznaczyć, że kryterium dochodowe przy ubieganiu się o świadczenie pieniężna z pomocy społecznej dla osób samotnie gospodarujących wynosi 542 zł (§ 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z 1 7 lip[ca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – Dz.U. z 2012r. pozx.823). Kwota jaką otrzymuje skarżący jest zatem niższa od kryterium dochodowego osób, które korzystają z pomocy społecznej.

Nie budzi wątpliwości fakt, że kwota 485 zł nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący płaci 100 zł za mieszkanie, 50 zł to inne opłaty oraz około 100 zł to koszty leczenia. Do tego dochodzą wydatki "na życie" (żywność, środki czystości, odzież i.t.p.). Kwota 485 zł jest tak niska, że nie wystarcza na zaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych. Jak przyznał to skarżący na rozprawie nie stać go nawet na wykupienie wszystkich leków jakie musi używać. Dodać należy, że M. G. ma również zaciągnięty kredyt bankowy (46 000 zł) oraz pożyczki od osób fizycznych (25 000 zł), których nie spłaca z uwagi na brak środków finansowych. ZUS nie uwzględnił w dostatecznym stopniu bardzo trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Do kwestii tej organ odniósł się bardzo lakonicznie podnosząc, że nie korzysta on z pomocy społecznej zaś obowiązek alimentacyjny nie może być podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek. Faktem jest, że partycypowanie w utrzymaniu małoletnich dzieci nie uzasadnia umorzenia składek lecz wysokość obowiązku alimentacyjnego należy uwzględnić przy ocenie czy została spełniona przesłanka umorzenia zadłużenia, o której mowa w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. a organ tego nie uczynił.

ZUS pominął także kwestię trudnej sytuacji rodzinnej i mieszkaniowej M. G. Skarżący jest po rozwodzie i ma trójkę małoletnich dzieci (urodzone w 2001r., 2005r. i 2007r.), które mieszkają z matką. Sam skarżący nie ma gdzie mieszkać i korzysta z pomocy przyjaciół, którzy użyczyli mu do zamieszkania jedno pomieszczenie. Jak wynika z jego oświadczenia złożonego w postępowaniu administracyjnym w zasadzie jest to piwnica. Kwestia ta również nie została uwzględniona przez organ administracji.

Przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek należy ocenić czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenie dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie taka ocena nie została przeprowadzona. W uzasadnieniach decyzji obu instancji brak jest rozważań w tej kwestii. Stanowisko ZUS sprowadza się do tego, że M. G. pobiera rentę inwalidzką z której może regulować zadłużenie z tytułu składek a poza tym może podjąć pracę w warunkach chronionych. Należy zaznaczyć, że po potrąceniu zadłużenia alimentacyjnego skarżący otrzymuje jedynie kwotę 485 zł, z której nie jest w stanie spłacać zaległości z tytułu składek. Podjęcie zaś dodatkowego zatrudnienia przy tak poważnych schorzeniach jakie rozpoznano u skarżącego i istniejącej sytuacji na rynku pracy jest praktycznie niemożliwe. W ocenie sądu sytuacja materialna, zdrowotna, mieszkaniowa i rodzinna skarżącego jest bardzo trudna zaś organ administracji nie odniósł się do kwestii czy spłata zadłużenia będzie zagrażała egzystencji M. G. Pominięcie tej kwestii oznacza, że przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia nie został w dostatecznym stopniu uwzględniony słuszny interes strony. Organ dał prymat interesowi społecznemu choć w sprawach o umorzenie składek rozważenie obu interesów (tj. słusznego interesu strony oraz interesu publicznego) winno się znaleźć w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja takich rozważań nie zawiera.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ administracji nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i mieszkaniowej skarżącego. W szczególności nie odniesiono się do wysokości dochodów strony w zestawieniu z istniejącymi wydatkami oraz do kwestii czy spłata zadłużeniowa nie zagraża egzystencji M. G. Stanowi to naruszenie art.7, 77 § 1,80 i 107 § 3 K.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję dnia [...].

Na podstawie art.250 p.p.s.a. w związku z § 14 ust.2 pktc.) i § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 165 poz1348 ze zm.) sąd przyznał adwokat P. T. kwotę 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy dokonać ponownej oceny całego zebranego materiału dowodowego a w szczególności sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i mieszkaniowej skarżącego z uwzględnieniem wysokości jego dochodów oraz wielkości jego wydatków w odniesieniu do kwestii czy spłata zadłużenia nie zagrozi egzystencji strony. Po wnikliwej analizie całego materiału dowodowego należy rozważyć czy wniosek skarżącego chociaż częściowo nie zasługuje na uwzględnienie a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

m.m.