Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 376/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 z q ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 28 kwietnia 2020r. skarżący M.R. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w trybie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz.1842, ze zm.) – zwanej dalej "ustawą o COVID", z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od kwietnia do maja 2020 r.

Decyzją z 23 czerwca 2020 r., doręczoną w dniu 29 czerwca 2020r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołując art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu ww. składek.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że wniosek nie może zostać obsłużony z uwagi na błędy – skarżący złożył wniosek jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych, tymczasem na dzień 29 lutego 2020r. skarżący zgłosił do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych wyłącznie siebie jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie na własne ubezpieczenie (brak innych ubezpieczonych).

Dalej ZUS wskazał, że do 30 czerwca 2020r. skarżący może złożyć nowy wniosek RDZ ze wskazaniem prawidłowego typu płatnika.

ZUS wyjaśnił, że pismem z dnia 2 czerwca 2020 r. skarżący został wezwany do złożenia poprawnego wniosku, czego nie uczynił do dnia 22 czerwca 2020 r. Błędny wniosek z dnia 28 kwietnia 2020 r. nie może być podstawą rozstrzygnięcia o umorzeniu składek wymienionych na wstępie.

Pismem z dnia 3 lipca 2020 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniósł o skorygowanie wniosku przez zaznaczenie, że wniosek składa jako osoba prowadząca działalność opłacająca składki tylko za siebie. Wyjaśnił, że poprawiony email wysłał do ZUS z opóźnieniem, ponieważ pismo z dnia 2.06.2020r. dotarło do niego w trzeciej dekadzie czerwca.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy na skutek złożonego przez Stronę wniosku, decyzją z dnia 20 stycznia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 23 czerwca 2020 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 31zq 3 ustawy o COVID, warunkiem zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jest przesłanie do ZUS deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik jest zwolniony z obowiązku ich składania. W związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem za kwiecień 2020 r. stwierdzono, że zostało on złożony błędnie. Pismem z dnia 2 czerwca 2020 r. ZUS zwrócił się do płatnika o poprawienie wniosku, czego skarżący nie uczynił do dnia 30 czerwca 2020 r.

Skarżący wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której podniósł m.in., że wezwanie z dnia 2 czerwca 2020 r. doszło z opóźnieniem, nie mógł zatem w terminie poprawić wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W okolicznościach niniejszej sprawy należy potwierdzić wypełnienie się powyższych warunków, akcentując w szczególności obowiązujący stan epidemii i aktualny brak możliwości technicznych aby przeprowadzić rozprawę na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku w taki sposób, aby osoby w niej uczestniczące nie musiały przebywać w budynku sądu.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

W myśl art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Z kolei art. 31zq ust. 1-4 ustawy o COVID-19 wprowadza obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych. Stosownie do treści art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Jak zasadnie wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z 14 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Po 940/20, a który to pogląd tut. Sąd podziela, w art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266, z późn. zm.), dalej jako: u.s.u.s., uregulowana jest kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. W istocie nie ma możliwości zwolnienia od obowiązku opłacenia składek, bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W u.s.u.s. jest uregulowana kwestia zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc. Rozstrzygnięcie kwestii deklaracji rozliczeniowej jest związane ze stosowaniem prawa materialnego. Bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za dany okres, nie jest możliwe zwolnienie z płacenia składek.

W powyższym stanie prawnym została wydana zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy poprzedzającą ją decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r.

W tym względzie należy podkreślić, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 123 u.s.u.s. oraz art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej jako k.p.a., miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady ogólne. Stanowią one między innymi, że organy administracji publicznej obowiązane są: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (wyrok WSA w Olsztynie z 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20). W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega między innymi na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01). Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku z 28 kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był – w rozsądnym terminie – udzielić Skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony (wyrok WSA w Olsztynie z 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20).

Wydane w tej sprawie decyzje dotknięte są licznymi wadami. Zwraca przede wszystkim uwagę, że uzasadnienia wydanych decyzji nie odpowiadają wymogom z art. 107 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 107 §1 pkt 6 i §3 k.p.a. decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji przyporządkowanej do ustalonego stanu faktycznego, z przytoczeniem treści przepisów prawa. Analiza przyjętych rozstrzygnięć Zakładu wyraźnie pokazuje, że organ nie realizuje w praktyce normy wynikającej z ww. art. 107 §1 pkt 6 i §3 K.p.a. W decyzji z dnia 23 czerwca 2020 r. (I instancja) zacytowano wyłącznie cytowany wyżej przepis art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID. W przypadku zaś uzasadnienia faktycznego ogranicza się ono do trzech lakonicznych zdań, odnoszących się do meritum sprawy i podsumowania rozstrzygnięcia "Pismem z dnia 2 czerwca 2020 r. został Pan wezwany do złożenia poprawnego wniosku. Do dnia 22 czerwca 2020 r. płatnik nie złożył poprawnego wniosku. Błędny wniosek złożony przez płatnika w dniu 28 kwietnia 2020 r. nie może być podstawą rozstrzygnięcia o umorzeniu składek wymienionych na wstępie.". Co jest też symptomatyczne, pouczenie w tej decyzji jest obszerniejsze niż jego uzasadnienie. Brak jest natomiast wyjaśnienia, z powołaniem przepisów prawa, dlaczego brak złożenia poprawnego wniosku do dnia 22 czerwca 2020 r. skutkował wydaniem decyzji odmownej. Nie wiadomo czym kierował się organ w tym względzie. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 2 czerwca 2020 r. ZUS wezwał skarżącego do usunięcia dostrzeżonego błędu wyznaczając mu termin 14 dni od otrzymania wezwania na jego wykonanie. Nie wiadomo, kiedy wezwanie zostało skarżącemu doręczone i kiedy upływał wyznaczony termin, stąd też podjęte rozstrzygnięcie uznać należy za dowolne, z powodu braku jego dostatecznego uzasadnienia.

Z kolei w decyzji z dnia 20.01.2021 r. (II instancja) ZUS przytoczył treść art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID, czyli przepis, którego w pierwszej instancji nie zastosowano. Na zacytowaniu tego przepisu organ jednak zakończył swoją argumentację. Nie wiadomo zatem, w jaki sposób przepis ten został zastosowany i czy w ogóle. Przepis ten stanowi, co należy przypomnieć, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Brak jest w decyzji jakichkolwiek ustaleń co do tego, czy skarżący złożył w terminie do 30 czerwca wskazane w tym przepisie dokumenty, czy ich nie złożył, a jeśli nie, to czy był z tego obowiązku zwolniony. Z argumentacji organu wynika jedynie, że w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r, skarżący nie złożył poprawionego wniosku (przypomnieć należy w tym miejscu, że w I instancji ZUS zarzucił skarżącemu, że nie złożył wniosku do dnia 22 czerwca), przy czym znowuż z decyzji nie wynika, o jaki błąd we wniosku chodzi. Informację tę dostarcza natomiast lektura decyzji wydanej w I instancji, z której wynika, że owym błędem było zaznaczenie we wniosku, że jest on składany przez skarżącego jako płatnika składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych, zamiast jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie na własne ubezpieczenie (brak innych ubezpieczonych).

W tym miejscu należało przywołać wyrok WSA w Krakowie z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1496/14 (wyroki dostępne na stronie internetowej - orzeczenia.nsa.gov.pl.), w którym Sąd ten stwierdził, iż: "(...) prawidłowe uzasadnienie, to takie które zawiera ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazuje, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Organ powinien zatem należycie uzasadnić, jak rozumie przepisy mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie i dlaczego należy je przyporządkować do konkretnych warunków stanu faktycznego danej sprawy.(...)". Nie wolno przy tym zapominać, że uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób jasny, przystępny i zrozumiały oraz umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której jest mowa w art. 11 K.p.a.. Jak zauważył bowiem WSA w Warszawie w wyroku z 7 stycznia 2009r., sygn. akt II SA/Wa 1245/08: "Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy", (zob. też wyrok WSA w Krakowie z 13 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 353/21). Nie zawsze bowiem rozstrzygnięcie jest kierowane do osoby, której świadomość prawna i znajomość prawa jest wysoka. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok WSA Krakowie z 20 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 450/21). Sąd zwraca również uwagę na to, że poza rozstrzygnięciem uzasadnienie jest jedyną częścią, w której mogą się pojawić treści merytoryczne. Jest też jedyną częścią, gdzie organ tłumaczy właśnie od tej strony dlaczego podjął takie a nie inne rozstrzygnięcie. Dlatego też, powinno być ono skrupulatnie i jasno sformułowane, tak aby adresat zrozumiał motywy, którymi kierował się organ dokonując danego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu organ powinien także wskazać, wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty, które uznał za udowodnione. Jeżeli chodzi o uzasadnienie prawne to winno ono polegać na precyzyjnym wyjaśnieniu podstawy prawnej orzeczenia (dlaczego można tę właśnie podstawę przyporządkować do ustalonego w danej sprawy stanu faktycznego). Chodzi również o wytłumaczenie motywów, dlaczego organ zastosował dany przepis. Powinno być ono także wywodem prawniczym, mającym na celu wykazanie, że wydane rozstrzygnięcie jest wynikiem poprawnego, logicznego procesu stosowania normy prawa materialnego. Jego funkcją jest bowiem sformułowanie umotywowanej oceny stanu faktycznego sprawy w świetle konkretnego przepisu prawa oraz wykazanie związku pomiędzy tą oceną, a treścią dokonanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zakład nie może też ograniczyć się do przytoczenia przepisów prawa oraz ich treści, ale powinien również wskazać na ich relację do stanu faktycznego sprawy. Tego w decyzji ZUS, zdaniem Sądu zabrakło. Jeżeli zaś chodzi o uzasadnienie faktyczne to ten element powinien cechować logiczny związek z rozstrzygnięciem oraz kompletność użytych motywów, które do tego rozstrzygnięcia posłużyły. Na uwagę w tym miejscu zasługuje wyrok WSA w Gliwicach z 17 stycznia 2017r., sygn. akt IV SA/Gl 556/16, w którym Sąd ten stwierdził, że: "(...) Braki uzasadnienia faktycznego nie pozwalają stronie na poznanie przesłanek rozstrzygnięcia, a Sądowi na dokonanie kontroli jego prawidłowości, czyniąc tym naruszenie art. 107 §3 KPA.". Nie jest też rzeczą skarżącego doszukiwanie się i domyślanie się uzasadnienia faktycznego dla przyjętego przez organ stanowiska, skoro tenże takiego nie przedstawił, albo przedstawił je w sposób lakoniczny i pozorny, jak miało to miejsce w tym przypadku. Stoi to bowiem w sprzeczności z obowiązkiem poszanowania praw skarżącego oraz jego gwarancji procesowych. Organ nie może więc, poza wskazaniem jednego przepisu oraz jego treści – trzema zdaniami uzasadniać swojego rozstrzygnięcia. Brak w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji ustaleń oraz rozważenia okoliczności związanych z przedmiotem postępowania stanowi naruszenie dyspozycji art. 107 §3 k.p.a. w stopniu mającym, zdaniem Sądu wpływ na wynik sprawy.

Jak się wydaje, zasadniczo podstawą odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego z dnia 28 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek było stwierdzenie, że skarżący nie złożył poprawionego wniosku w określonym terminie – według decyzji I instancji w terminie do dnia 22 czerwca 2020 r., a według decyzji organu II instancji w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. Błąd, jakim według organów dotknięty był wniosek, dotyczył zaznaczenia, że wniosek składany jest przez płatnika składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych, podczas gdy na dzień 29 lutego 2020r. skarżący zgłosił do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych wyłącznie siebie jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie na własne ubezpieczenie (brak innych ubezpieczonych). Wyłącznie na ten błąd wskazywało również wystosowane do skarżącego wezwanie z dnia 2 czerwca 2021 r. W wezwaniu tym jednak wyznaczono stronie termin 14 dni na złożenie poprawionego wniosku, liczony od daty doręczenia skarżącemu wezwania. W aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia tego wezwania, wobec czego przyjąć należy, że wezwanie to skarżący otrzymał, jak twierdzi w odwołaniu, w trzeciej dekadzie czerwca, organ bowiem nie dysponuje dowodem przeciwnym. Trzecia dekada czerwca to czas między 14 a 20 czerwca. Decyzja odmawiająca skarżącemu zwolnienia z opłacania składek wydana została natomiast 23 czerwca 2020 r., przed upływem zarówno terminu wyznaczonego skarżącemu wezwaniem z dnia 2 czerwca 2020 r., jak również przed dniem 30 czerwca 2020 r., który to termin wskazany został przez ZUS w decyzji II instancji jako wynikający z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID.

Sąd zauważa również, że skarżący wniosek złożył w dniu 28 kwietnia 2020 r., natomiast ZUS wezwanie do usunięcia dostrzeżonych błędów wniosku wystosował dopiero w dniu 2 czerwca 2020 r. Co więcej, w wezwaniu tym nie dopełniono obowiązku pouczenia skarżącego o wszystkich warunkach jakie muszą być spełnione do otrzymania decyzji uwzględniającej wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, w tym obowiązku wynikającego z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID. Abstrahując od faktu, że ZUS w decyzji wydanej w II instancji nie uzasadnił należycie zastosowania tego przepisu w sprawie, niemniej jednak wskazał go w podstawie prawnej rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie organ nie udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji) i wydał w dniu 23 czerwca 2020 r. decyzję odmowną. Organ działał zatem nie tylko opieszale, ale też nierzetelnie, w sposób, który w istocie pozbawił skarżącego możliwości wypełnienia warunków skorzystania ze zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w wymaganym przez prawo terminie. Jednocześnie Skarżącemu nie sposób zarzucić braku dbałości o własne sprawy, złożył bowiem wniosek jeszcze w kwietniu 2020 r., reagował również bez zbędnej zwłoki na wezwania organu, rzecz jednak w tym, że wskutek opieszałości ZUS i niedochowania przez ten organ wynikającego z art. 9 k.p.a. obowiązku informacyjnego, pozbawiony został możliwości wypełnienia ustawowych warunków dla uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania składek.

Zwrócić również należy uwagę, że Skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, zaś to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa. Tym samym doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. Wbrew bowiem nakazowi wynikającemu z przywołanego przepisu art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał jej do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał tym samym, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania by w porę poinformować Skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, nie mógł ostatecznie spowodować negatywnego rozpatrzenia jego wniosku. Podstawy dla takiego rozstrzygnięcia nie mogło stanowić również niepoprawienie dostrzeżonego przez organ błędu we wniosku w sytuacji, w której organ nie wykazał, aby upłynął termin wyznaczony stronie na usunięcie tego błędu. Organ powinien był o to zadbać i zweryfikować, czy wniosek jest kompletny oraz czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne w terminie realnie pozwalającym wnioskodawcy na uzyskanie wnioskowanego zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Gdyby organ kierował się tymi zasadami, to biorąc pod uwagę datę złożenia wniosku – 28 kwietnia 2020r., oraz datę wynikającą z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID – 30 czerwca 2020 r., skarżący miałby możliwość spełnienia wszystkich warunków w odpowiednim terminie. Na skutek jednak opieszałego i niesolidnego działania organu doszło do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., na podstawie którego w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyroki WSA w Szczecinie: z 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, z 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 864/20).

Oczywiście tut. Sąd dostrzega, że w świetle art. 15zzzzzn pkt 1 ustawy o COVID w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa. Jak wynika z danych powszechnie dostępnych – strona internetowa ZUS (www.zus.pl) – ZUS od 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach Zakładu, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ powinien był realizować – od 4 maja 2020r. – uregulowaną w przywołanym powyżej art. 10 k.p.a. zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie.

Zauważyć przy tym trzeba, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak. Z akt badanej sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej, ZUS umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co w tym przypadku skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącego.

Uznać zatem należy, że wykazane naruszenie art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę, w związku z naruszeniem wskazanych przepisów, organ weźmie pod uwagę, że niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, organ rozstrzygnie na korzyść Skarżącego, stosownie do art. 81a k.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony. Sąd zawraca uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepisy te weszły w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to obejmują zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji przez organ I instancji przepisy art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID nie obowiązywały, jednak wskazują one na dostrzeżenie przez ustawodawcę konieczności wprowadzenia tej regulacji prawnej mającej chronić wnioskodawców przed utratą m.in. zwolnienia. Tym samym wyznaczają kierunek, który powinien być uwzględniany przy stosowaniu choćby zwolnień przewidzianych ustawą o COVID. Potwierdza to tylko słuszność stanowiska o konieczności informowania wnioskodawców przed wydaniem decyzji o niezłożeniu wymaganego dokumentu i skutkach z tym związanych.

Zdaniem Sądu uchybienia w toku postępowania ze strony organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony. Sąd ma na uwadze dobro Skarżącego w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu pandemii. Dlatego przestrzeganie przez organ wskazanych przepisów k.p.a. przez organ musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym spełnienie warunków zwolnienia.

Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.