Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 7/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 1, art. 28 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Pietrasz Protokolant Szymon Janik po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 8 września 2011 r. sygn. akt III SA/Po 161/11 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. wyrokiem z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt III SA/Po 161/11, oddalił skargę M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wyrok zapadł na tle następującego stanu sprawy:

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. C. (dalej: "skarżącego") z dnia [...] listopada 2009 r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. (dalej: "ZUS"), na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu: odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, tj.: na ubezpieczenia społeczne za okres 08/2000-05/2002, 10/2003-06/2004 w kwocie 19.948,00 zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 10/2001, 01-05/2002, 10/2003-06/2004 (naliczonych na dzień złożenia wniosku, tj. [...] listopada 2009 r.) w kwocie 660,00 zł; składek w części finansowanej przez płatnika, tj.: na ubezpieczenie społeczne w zakresie: składek za okres 08/2000-05/2002, 10/2003-11/2004 w kwocie 16.266,44 zł, odsetek od w/w należności w kwocie 17.131,00 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 1.470,00 zł; na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: składek za okres 10/2001, 01-05/2002, 10/2003-11/2004 w kwocie 2.636,35 zł, odsetek od tej należności w kwocie 2.044,00 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 100,00 zł; na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie: składek za okres 07/2000, 01-05/2002, 10/2003-11/2004 w kwocie 904,76 zł, odsetek od tej należności w kwocie 720,00 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 30,00 zł.

Jak wskazał organ w uzasadnieniu decyzji, nie stwierdzono zaistnienia w stosunku do skarżącego przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia przewidzianej w art. 28 ust. 3, jak również przesłanek sformułowanych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek za okres 08/2000-05/2002, 10/2003-06/2004 w kwocie 15.399,05 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek za okres 10/2001, 01-05/2002, 20/2003-06/2004 w kwocie 776,93 zł.

Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie wniosku z dnia [...] lipca 2010 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w zakresie składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiąc 07/2000, gdyż uległy one przedawnieniu.

W następstwie wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją nr [...], decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca nr [...]. Jak podkreślił organ odwoławczy w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 powołanej ustawy. Z przyczyn oczywistych nie odniósł się on do przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 1 (dłużnik zmarł), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne) oraz pkt 4a u.s.u.s. Skarżący nie składał wniosku o ogłoszenie upadłości, co zostało potwierdzone pismem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 2009 r., w związku z czym nie można stwierdzić przesłanki całkowitej nieściągalności w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s.

Jak wskazał ZUS, w stosunku do skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z tytułu nieopłaconych składek i do dnia wydania niniejszej decyzji organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych należących do dłużnika. W tym stanie rzeczy nie można wykazać zaistnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ani też stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy).

Odnosząc się do całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. skarżący, według ustaleń organu, nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej (w świetle oświadczenia skarżącego działalność zawiesił z dniem [...] grudnia 2004 r.), a zatem powyższy przepis prawa nie znajduje zastosowania w sprawie. Rozpatrując przesłanki umorzenia należności przewidziane w § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS wskazał, że skarżący jest osobą w wieku 34 lat, rozwiedzioną. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dwie osoby. Ma na utrzymaniu dziecko w wieku ok. 2 lat. Mieszka z rodzicami i partycypuje w kosztach utrzymania w wysokości 50%. Zgodnie z oświadczeniem wydatki z tytułu utrzymania mieszkania to kwota rzędu 543,24 zł (w tym: czynsz 467,34/1; prąd 54,30/1; gaz 21,60zł). Daje to łącznie kwotę ok. 574,31 zł miesięcznie z tytułu opłat, przy czym zobowiązany ponosi wydatki w wielkości połowy tej kwoty, tj. ok. 287,16 zł miesięcznie. Nadto, według jego oświadczenia, łoży na utrzymanie dziecka kwotę 400,00 zł miesięcznie. Ubezpieczony oświadczył ponadto, iż jego matka jest na emeryturze, a ojciec na rencie. Nie wykazał jednakże dochodów osiąganych przez rodziców.

Ponadto, o czym była już mowa, z dniem [...] grudnia 2004 r. skarżący zawiesił działalność gospodarczą. Do dnia [...] maja 2010 r. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę w G. sp. z o.o. z wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 2.805,00 zł. brutto. W świetle ustaleń ZUS, od dnia [...] czerwca 2010 r., skarżący zatrudniony jest w M. Zgodnie z drukiem ZUS RCA za 08/2010, 09/2010, 10/2010 podstawa wymiaru składki wynosi 1.317 zł brutto. Według oświadczenia skarżącego posiada on również zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego w kwocie ok. 19.000 zł wraz z odsetkami w kwocie ok. 24.000,00 zł. Zgodnie z informacją zawartą w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek nie posiada ruchomości, nie jest też właścicielem nieruchomości.

Z wyjaśnień dłużnika wynika, iż do rozpoczęcia działalności i założenia firmy w charakterze "figuranta" namówił go szwagier wraz ze swoim wspólnikiem. Okazali się oni oszustami i pozostawili skarżącego z ogromnym zadłużeniem. Z tego też powodu odeszła od niego żona, a on sam podupadł na zdrowiu.

Mając na uwadze powyższe ustalenia organ nie zanegował, iż sytuacja majątkowa zobowiązanego może być aktualnie trudna. Jednakże nie każde kłopoty finansowe strony mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Jedynie trwała niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jest taką przesłanką. Natomiast, jak podniósł organ, zobowiązany posiada stale zatrudnienie, a zatem jego sytuacja finansowa jest aktualnie stabilna, choć z uwagi na wysokość aktualnych dochodów nie ma on możliwości spłaty zadłużenia jednorazowo. W ocenie organu, porównując uzyskiwane przez skarżącego dochody z kwotą ponoszonych wydatków istnieje realna szansa na spłatę zadłużenia, choćby w dłuższym okresie czasu. Skarżący nie udokumentował trudności w regulowaniu bieżących płatności, ani innych zobowiązań finansowych. Zdaniem ZUS aktualna sytuacja strony, choć trudna, nie wskazuje by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa, czy też w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków, nie będących koniecznymi do utrzymania, nie posiadał środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący nie udokumentował także poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego zdarzenia nadzwyczajnego, powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (pkt 2 § 3 ust. 1 rozporządzenia).

W ocenie ZUS nie zaistniała także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Jak wskazał organ, zobowiązany nie przedstawił dokumentacji medycznej uzasadniającej ewentualne umorzenie zaległości w oparciu o powyższy przepis prawa. Ponadto, jak podkreślił organ, do należności zobowiązanego za okres 08/2000 - 11/2001 miały zastosowania przepisy ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych dla przedsiębiorców, a zatem przedmiotowa należność nie podlega zakresowi zastosowania art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw.

W następstwie skargi skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., o czym była mowa na wstępie, skargę tę oddalił. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, podzielając w całości stanowisko organu odwoławczego, wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności składek. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jednak w rozpatrywanej sprawie sytuacja skarżącego nie wyczerpuje dyspozycji norm zawartych w § 3 powołanego rozporządzenia, które uzasadniałyby dokonanie wnioskowanego umorzenia zaległości. Ponadto, jak słusznie przyjął organ, skarżący nie udokumentował trudności w regulowaniu bieżących płatności, ani innych zobowiązań finansowych. Aktualna sytuacja nie wskazuje by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa, czy też w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków, nie będących koniecznymi do utrzymania, nie posiadał środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Natomiast wobec podanej przez skarżącego na rozprawie okoliczności pozostawania bez pracy Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona decyzja jest wydawana w odniesieniu do stanu faktycznego na dzień jej wydania i ta okoliczność nie może mieć wpływu na ocenę jej legalności.

W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie wykazał również przesłanki z pkt 2 § 3 ust. 1 rozporządzenia, bowiem nie udokumentował poniesienia straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej lub innego zdarzenia nadzwyczajnego powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie przedstawił dokumentacji medycznej wskazującej, że jest osobą chorą przewlekle, bądź sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwiającą uzyskiwanie dochodów, uzasadniającej ewentualne umorzenie zaległości w oparciu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Sąd pierwszej instancji podtrzymał stanowisko organów, zgodnie z którym, tylko w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach ustawodawca daje organowi możliwość umorzenia tych należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zobowiązany musi jednak wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji organ dokonuje oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego oraz m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie tylko skarżącego, ale także jego rodziny. W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu pierwszej instancji, w sytuacji braku po stronie skarżącego przesłanek prawnych dla wnioskowanego umorzenia zaległości, organ zasadnie odmówił ich umorzenia. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, w obu przypadkach mamy do czynienia z decyzją organu o charakterze uznaniowym. Zakres sądowej kontroli takiej decyzji jest zawężony. Sąd bada wyłącznie to, czy organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie, czy dokładnie wyjaśnił okoliczności faktyczne oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył całokształt tego materiału.

Skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Skarga kasacyjna oparta jest na obu podstawach zaskarżenia wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami), zwanej "p.p.s.a."

Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego, tj:

1) art. 28 pkt 1, 2 i ust. 3a u.s.u.s.;

2) § 3 powołanego rozporządzenia;

Skarga kasacyjna zarzuca naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie:

art. 106 § 3 oraz 141 § p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie istotnych wątpliwości sprawy oraz brak szczegółowego uzasadnienia podstaw prawnych zaskarżonego orzeczenia.

W ocenie skargi kasacyjnej warunkiem umorzenia zaległości jest zaistnienie którejkolwiek z enumeratywnie wymienionych w ustawie przesłanek. Dopiero spełnienie tego warunku stwarza organowi możliwość wydania decyzji o umorzeniu zaległości składkowej. Jak podkreślił skarżący decyzja organu o umorzeniu/odmowie umorzenia zaległości, pomimo, że ma charakter uznania administracyjnego, to nie jest decyzja dowolną. Sąd pierwszej instancji winien dokonać rozstrzygnięcia, mając na względzie słuszny interes obywatela, ponadto w szczegółowy sposób powinien uzasadnić, w sposób wnikliwy i logiczny, dlaczego wydał decyzje niekorzystną dla zobowiązanego. Zdaniem kasatora, ze względu na trudną sytuację majątkową skarżącego pozbawiony jest on jakiejkolwiek możliwości zapłaty zaległych składek bez ponoszenia uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji.

Jak wskazano wyżej, skargę kasacyjną oparto zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny wówczas, gdy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania okażą się nieusprawiedliwione.

W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie art. 106 § 3 oraz art. 141 § 3 p.p.s.a. Uchybienie Sądu pierwszej instancji miało polegać na niewyjaśnieniu istotnych wątpliwości sprawy oraz braku szczegółowego uzasadnienia.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., należy zauważyć, że sąd administracyjny w zasadzie orzeka na podstawie materiału dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu przed właściwymi organami. Uzupełniające postępowanie dowodowe może być przeprowadzone przez sąd jedynie wówczas, gdy konieczność wyjaśnienia istotnych wątpliwości nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy do poczynionych ustaleń prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Podkreślenia wymaga, że w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji skarżący nie złożył wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, zaś dopuszczenie dowodu z dokumentu, w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Sąd nie ma bowiem obowiązku przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, a może to uczynić wówczas, gdy poweźmie istotne wątpliwości co do ustaleń poczynionych przez organy oraz o ile postępowanie takie nie naruszy przewidzianej zasady szybkości postępowania sądowego, przy czym o istotnych wątpliwościach można mówić tylko wówczas, gdy istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego pozostają niewyjaśnione, są sporne. Jak wynika z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji taka sytuacja w sprawie nie miała miejsca.

Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., przepis ten określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie wtedy, gdy uzasadnienie jest sporządzone w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, a w szczególności, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. W takim bowiem przypadku wadliwość uzasadnienia wyroku może być uznana za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu tym Sąd pierwszej instancji przedstawił opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej, przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, nie kwestionując ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji, przyjmując, że są one prawidłowe. Wskazał z jakich przyczyn skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przechodząc do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego, istota sprawy sprowadzała się do ustalenia, czy zasadnie odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a zatem, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zastosowanie przepisów dotyczących tej problematyki.

Kwestie związane z umorzeniem należności z tytułu składek, jak już wskazano, reguluje art. 28 u.s.u.s. oraz wspomniane rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 powołanej ustawy, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (pkt 3); naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5). Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Treść art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.

Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w wyroku Sądu pierwszej instancji zarzucanych w skardze kasacyjnej naruszeń przepisów art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W szczególności w skardze kasacyjnej nie podważono istotnego dla dopuszczalności umorzenia składek, w trybie art. 28 ust. 1 cytowanej ustawy, ustalenia dokonanego przez Sąd pierwszej instancji, a dotyczącego braku przesłanki całkowitej nieściągalności składek w świetle przepisów art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Mianowicie, Sąd pierwszej instancji ustalił, a czego nie zakwestionowała skarga kasacyjna, iż skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jedynie ją zawiesił, nie złożył także wniosku o ogłoszenie upadłości, co zostało potwierdzone pismem. Posiada stałe zatrudnienie, a w związku z tym stały dochód. Ponadto, jak ustalił organ odwoławczy, w stosunku do skarżącego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo także ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest także, w myśl powołanych przepisów, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że również w tym zakresie organ nie przekroczył granic swobodnego uznania. Dokonał bowiem analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, według którego wprawdzie sytuacja skarżącego jest trudna, to jednak nie uzasadnia z uwagi na jej wyjątkowość, przyznania ulgi w spłacie zadłużenia poprzez jego umorzenie. Skarżący nie udokumentował także by nie regulował bieżących płatności. Nie przedłożył ponadto dokumentów medycznych, zgodnie z którymi, jest osoba chorą przewlekle, bądź sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiającą uzyskiwanie dochodów.

Niezależnie od powyższego umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. Wskazać również trzeba, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Zatem, dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku o umorzenie omawianych składek.

Na marginesie sprawy, zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie w niej nowych okoliczności, na które powołał się skarżący na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.).