Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 329/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art.119 pkt 3, art.134 par.1,art.145 par.1 pkt 1, art.151;
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.136 ust.3, art.229;
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi K. B. na postanowienie Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony)


UZASADNIENIE

Postanowieniem z "[...]" Wojewoda (dalej jako: organ II instancji lub organ odwoławczy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej jako: k.p.a.), po rozpatrzeniu zażalenia K. B. (dalej jako: strona lub skarżący) na postanowienie Starosty O. (dalej jako: organ I instancji) z "[...]" o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej uprzednio w rejestrze ewidencji gruntów i budynków jako działki nr "[...]" i nr "[...]" w obrębie L., gmina J., posiadające księgę wieczystą nr "[...]", utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił stan faktyczny niniejszej sprawy. Podniesiono, że wnioskiem z 6 kwietnia 2012 r. strona wystąpiła o zwrot opisanej wyżej nieruchomości, wskazując, że wywłaszczona nieruchomość nie została przeznaczona na cel, na jaki została wywłaszczona. Starosta N. decyzją z "[...]" umorzył postępowanie w tej sprawie, wskazując, że zaistnienie przesłanki określonej w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity na dzień wydania decyzji Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej jako: u.g.n.) zwalnia organ od badania, czy zachodzą przesłanki zbędności nieruchomości na cele wywłaszczenia określone w art. 137 u.g.n. Ponadto organ zaznaczył, że istotną przeszkodą zwrotu nieruchomości jest jej trwałe rozdysponowanie na rzecz osób trzecich, co oznacza, że poprzedni właściciel utracił roszczenie domagania się zwrotu tej nieruchomości, choćby były spełnione przesłanki do zwrotu. Wojewoda decyzją z "[...]" utrzymał w mocy powyższą decyzję z "[...]". Następnie wnioskiem z 19 listopada 2019 r. strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła do organu I instancji o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w związku z tym, że stała się ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Wnioskodawca powołał się na fakt, że cel określony w decyzji wywłaszczeniowej nie został zrealizowany, a ponadto przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2019 r. poz.801) zmieniły art. 136 ust. 3 u.g.n. Postanowieniem z "[...]" organ I instancji, na podstawie art. 61a k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, wskazując, że treść żądania zawarta we wniosku z 19 listopada 2019 r. jest tożsama z wnioskiem z 5 września 2012 r. Zatem ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości dotyczyłoby sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, co stanowi przesłankę nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony zarzucił naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe przyjęcie, że ponowne rozpoznanie wniosku jest niedopuszczalne, bowiem będzie stanowić przesłankę nieważności decyzji, w sytuacji, w której przepisy dopuszczają możliwość ponownego wystąpienia z wnioskiem. Zdaniem strony obecne przepisy umożliwiają ponowne złożenie wniosku w sytuacji, w której żądanie nie zostało zgłoszone w przewidzianym prawem terminie bądź dotychczas nie zostało uwzględnione. Ponadto strona nie zgodziła się ze stanowiskiem organu I instancji, że rozpatrzenie wniosku z 19 listopada 2019 r. miałoby stanowić ponowne rozpoznanie tej samej sprawy, bowiem aby zaistniała tożsamość spraw konieczne jest, aby decyzje dotyczyły tożsamego podmiotu i przedmiotu (tożsamość stanu prawnego i faktycznego), zaś w niniejszej sprawie od czasu wydania decyzji przez Starostę N. do dnia ponownego złożenia wniosku stan prawny uległ zmianie, jak również zachodzą przesłanki, aby rozpatrzeć wniosek merytorycznie. Organ II instancji, rozpoznając powyższe zażalenie, uznał, że w tym przypadku zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa. Podniesiono, że nie budzi wątpliwości, że w sprawie występują te same strony, tj. były właściciel przedmiotowej nieruchomości oraz Skarb Państwa reprezentowany przez organ I instancji. Odnosząc się natomiast do kwestii tożsamości przedmiotowej sprawy, organ odwoławczy podniósł, że za tożsame przedmiotowo należy uznać sprawy odnoszące się do tych samych okoliczności faktycznych przy niezmienionym stanie prawnym. Przy czym to nie treść wniosku, lecz to, co zostało objęte treścią rozstrzygnięcia organu w decyzji administracyjnej, określa jej tożsamość. W ocenie organu II instancji w obu sprawach występuje tożsamość żądań. Podniesiono, że w decyzji z "[...]" Starosta N. wskazał, że poprzedni właściciel utracił roszczenie domagania się zwrotu nieruchomości z uwagi na trwałe jej rozdysponowanie. Podkreślono, że przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, na które powołała się strona, nie kształtują nowego stanu prawnego sprawy, gdyż nie rozstrzygają o nowych przesłankach zwrotu nieruchomości, a określają jedynie termin uprawnienia do zwrotu nieruchomości. Wskazano, że w myśl art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z tym, że już w decyzji z "[...]" utrzymanej w mocy przez Wojewodę stwierdzono, że wywłaszczona nieruchomość została trwale rozdysponowana na rzecz osób trzecich, roszczenie o zwrot nieruchomości jest bezprzedmiotowe. Organ odwoławczy podniósł, że znowelizowane przepisy, na które powołała się strona, w tym art. 136 ust. 7 u.g.n., nie mogą być zastosowane w przedmiotowej sprawie, bowiem roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje. Podkreślono, że decyzja tworzy stan rzeczy osądzonej, a jej trwałość jest chroniona zasadą wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami rozstrzygnięta już kwestia zwrotu przedmiotowej nieruchomości stanowi nową sprawę administracyjną umożliwiającą wydanie nowego rozstrzygnięcia w tej sprawie.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na powyższe rozstrzygnięcie, zarzucając naruszenie:

- przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez organ odwoławczy postanowienia organu I instancji i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w sytuacji, w której prawidłowe rozstrzygnięcie tejże sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego;

- przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki umożliwiające ponowne złożenie przedmiotowego wniosku i uznanie, że decyzja Starosty N. jest decyzją ostateczną, podczas gdy wskazany przepis daje możliwość ponownego złożenia wniosku, gdy żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości tak, jak w niniejszej sprawie nie zostało uwzględnione;

- przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 229 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie, a mianowicie nieruchomość ta nie została ani sprzedana, ani oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, a także zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesiono, że przedmiotowa nieruchomość, będąca własnością skarżącego oraz B.B., została wywłaszczona decyzją Urzędu Miejskiego w O. z "[...]" w celu budowy Ośrodka Lecznictwa Odwykowego w R. W związku z tym, że nieruchomość stała się zbędna na cele wskazane w decyzji o wywłaszczeniu, skarżący, będący jednocześnie jedynym spadkobiercą po zmarłej B.B., na podstawie obowiązujących przepisów, zwrócił się do organu I instancji o zwrot tej nieruchomości. Zdaniem skarżącego art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami daje podstawę do tego, by możliwe było ponowne złożenie wniosku w przypadku, gdy pierwotne żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie zostało uwzględnione. Podkreślono przy tym wyjątkowy charakter tego przepisu i jego cel w świetle obowiązujących przepisów. Podniesiono, że nawet przy przyjęciu, że w niniejszej sprawie zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa sprawy oraz niezmieniony stan prawny, wskazany przepis wprost wskazuje możliwość ponownego rozpoznania sprawy. Skoro zatem organ powinien był wszcząć postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to powinien także przeanalizować stan faktyczny niniejszej sprawy. Odnosząc się do treści art. 229 u.g.n., skarżący podniósł, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego przepis ten nie ma zastosowania, jeżeli nieruchomość została zbyta w drodze umowy darowizny, gdyż reguluje on jedynie sytuację, gdy nieruchomość została sprzedana osobie trzeciej albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz takiej osoby. Natomiast w niniejszej sprawie nie było ani sprzedaży, ani ustanowienia wieczystego, lecz nastąpiło wniesienie spornej nieruchomości jako aport do spółki na podstawie umowy z "[...]". Zdaniem skarżącego w tych warunkach art. 229 u.g.n. nie będzie miał zastosowania. Ponadto w myśl art. 136 ust. 2 u.g.n. w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części. Skarżący podał, że w niniejszej sprawie takie zawiadomienie nie miało miejsca. Jednocześnie podniesiono, że organ zarówno I, jak i II instancji nie podjął działań, by prawidłowo ustalić stan faktyczny sprawy i istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. W ocenie skarżącego organy rozpoznające niniejszą sprawę dopuściły się rażących naruszeń, które doprowadziły do sytuacji, że obywatel, mimo przysługujących mu praw, nie może z nich korzystać i nie ma możliwości dochodzenia przysługujących mu roszczeń.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreślono, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do badania stanu faktycznego sprawy, gdyż już w decyzji Starosty N. z "[...]" stwierdzono, że wywłaszczona nieruchomość została trwale rozdysponowana na rzecz osób trzecich. Jak wynika bowiem z akt sprawy umową z "[...]" przeniesiono sporną nieruchomość na rzecz Spółki "[...]", a "[...]" potwierdzono tę czynność aktem notarialnym. Następnie aktami notarialnymi z 1996 r. i 1997 r. sprzedano powyższą nieruchomość na rzecz "[...]" S.A. w O. i ujawniono tę Spółkę w księdze wieczystej jako właściciela. Tym samym, przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość ta była przedmiotem obrotu. W ocenie organu II instancji przepis, na który powołuje się skarżący, nie daje podstaw do ponownego złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, na które powołał się skarżący, nie kształtuje nowego stanu prawnego sprawy, a jedynie wskazuje warunek złożenia wniosku o zwrot i określa termin tego uprawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na takie postanowienie organu administracji publicznej w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony.

Należy zatem podnieść, że podstawę do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości stanowią przepisy u.g.n. Stosownie do art. 136 ust. 3 powołanej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Przy czym, w myśl art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Należy przy tym podkreślić, że osobą trzecią w rozumieniu przepisu art. 229 u.g.n. jest każda osoba fizyczna, a także każda osoba prawna, nie będąca Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego (por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3013/18). W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przepis art. 229 u.g.n. jest przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym, który odnosi się do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzania w życie nowej regulacji prawnej i ma na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i taki stan trwa w dniu jej wejścia w życie (por. wyrok NSA z 13 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1889/14, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w CBOSA). Jednocześnie wskazuje się, że w sytuacji opisanej w art. 229 u.g.n. organ administracji nie ma obowiązku badać, czy zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości, w szczególności, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje to, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na spornej nieruchomości w rozumieniu art. 137 tej ustawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 764/19). Zatem, ustalenie przez organ administracji istnienia przesłanki z art. 229 u.g.n. powoduje brak możliwości merytorycznego orzekania o zwrocie nieruchomości (por. wyrok WSA w Krakowie z 4 września 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 452/19).

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy decyzją z "[...]" Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w O., na podstawie art. 50 ust. 1 i 3, art. 51 ust. 1, art. 53, art. 58 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99), wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa niezabudowane działki nr nr "[...]" i "[...]" o łącznej powierzchni 51419m² położone w obrębie L., gmina J., księga wieczysta nr "[...]", stanowiących własność K. i B.B. Wywłaszczenie nastąpiło w związku z prawomocną decyzją z "[...]" zatwierdzającą plan realizacyjny budowy Ośrodka Lecznictwa Odwykowego w R. na przedmiotowych działkach. Następnie decyzją Naczelnika Gminy J. z "[...]" przedmiotowe nieruchomości zostały oddane na czas nieoznaczony w zarząd Psychiatrycznemu Specjalistycznemu Zespołowi Opieki Zdrowotnej w O. Prawo zarządu zostało wygaszone decyzją Kierownika Oddziału Geodezji, Gospodarki Gruntami, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Urzędu Rejonowego w O. z "[...]". Z kolei umową z "[...]", zawartą w formie aktu notarialnego, nastąpiło przeniesienie przedmiotowych nieruchomości przez wspólnika Skarb Państwa na rzecz spółki pod nazwą "[...]" Sp. z o.o. w O. Następnie "[...]" sporządzony został akt notarialny, w którym została potwierdzona powyższa czynność prawna. Na podstawie aktów notarialnych z: "[...]","[...]" oraz "[...]" Przedsiębiorstwo "[...]" Sp. z o.o. w O. sprzedało przedmiotowe działki na rzecz "[...]" S.A. w O. Zgodnie z zapisami ujawnionymi w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O. na dzień 31 grudnia 1997 r. jako właściciel tychże działek ujawnione było wskazane wyżej "[...]" S.A. w O. Należy podkreślić, że powyższe okoliczności nie budzą wątpliwości, jak również nie zostały zakwestionowane przez skarżącego na żadnym etapie postępowania. Uznając, że zaistnienie przesłanki określonej w art. 229 u.g.n. zwalnia organ od badania, czy zachodzą przesłanki zbędności nieruchomości na cele wywłaszczenia określone w art. 137 u.g.n., Starosta N. prawomocną decyzją z "[...]" umorzył postępowanie, wszczęte na wniosek skarżącego z 6 kwietnia 2012 r., o zwrot przedmiotowych działek.

Kolejnym wnioskiem z 19 listopada 2019 r. skarżący ponownie wystąpił do organu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości podnosząc, że cel określony w decyzji wywłaszczeniowej nie został zrealizowany, a ponadto przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2019 r. poz.801) zmieniły treść art. 136 ust. 3 u.g.n. i dopuszczają możliwość ponownego wystąpienia z wnioskiem.

W ocenie Sądu organy rozpoznające niniejszą sprawę zasadnie odmówiły wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na skutek powyższego wniosku. Nie jest to bowiem nowa sprawa administracyjna umożliwiająca wydanie nowego rozstrzygnięcia w tej sprawie. Treść żądania zawarta we wniosku z 19 listopada 2019 r. jest tożsama z wnioskiem z 5 września 2012 r., rozstrzygniętego prawomocną decyzją. Kwestia tożsamości podmiotowej spraw nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, natomiast odnosząc się do zagadnienia tożsamości przedmiotowej należy wskazać, że okoliczności faktyczne niniejszej sprawy również nie uległy zmianie, podobnie jak stan prawny, mający zastosowanie w sprawie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Należy wyraźnie podkreślić, że poprzedni właściciel przedmiotowych działek utracił roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na trwałe jej rozdysponowanie. Przepis art. 229 u.g.n. jednoznacznie stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że na dzień 31 grudnia 1997 r., a więc przed dniem wejścia w życie przepisów u.g.n., jako właściciel przedmiotowych działek było ujawnione w księdze wieczystej "[...]" S.A. w O., które nabyło te nieruchomości w drodze umowy sprzedaży.

W związku z tym, że w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 229 u.g.n., nie jest możliwe wydanie decyzji administracyjnej o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej. W tym przypadku bowiem roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., w ogóle nie przysługuje. Organ może zaś rozstrzygnąć sprawę bez konieczności badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia. Jak wskazuje się w orzecznictwie w sytuacji, gdy roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, organy nie mają podstaw prawnych do badania przesłanek dotyczących zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Badanie przesłanek określonych w przepisach art. 136 i 137 u.g.n. warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy istnieje formalna przeszkoda do zwrotu tej nieruchomości wynikająca z art. 229 u.g.n., byłoby bezprzedmiotowe (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 1267/18).

Jednocześnie należy wskazać, że przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, na które powołuje się skarżący, nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami w przypadku, gdy w okresie od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, ze względu na brak zgody wszystkich uprawnionych, żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części: 1) nie zostało zgłoszone w terminie, o którym mowa w art. 136 ust. 5 ustawy zmienianej w art. 1 albo 2) nie zostało uwzględnione - poprzedni właściciel albo jego spadkobierca może złożyć żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Należy zauważyć, że powyższe zmiany zostały wprowadzone w związku z zaleceniami Trybunału Konstytucyjnego zawartymi w wyrokach z dnia 14 lipca 2015 r. (sygn. akt SK 26/14) oraz z dnia 12 grudnia 2017 r. (sygn. akt SK 39/15; wyrok dotyczył kwestii zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze umowy, o której mowa w art. 114 u.s.g.). W wyroku z 14 lipca 2015 r. Trybunał uznał, że nie można uzależniać zwrotu nieruchomości od zgody pozostałych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, w sytuacji gdy wniosek składał tylko jeden z nich. W związku z powyższym, przyznano każdemu poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy prawo żądania zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub w jego części. Zasadniczą zmianą jest również wprowadzenie 20-letniego terminu, w jakim będzie następowało wygaśnięcie uprawnienia do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jego części, liczonego od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Przy czym, przepisy przejściowe przewidują, że jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy upłynął już okres 20 lat, od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, a także, jeżeli do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż trzy lata, wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości będzie jeszcze możliwy przez 3 lata od dnia wejścia w życie zmian. Warto przy tym zaznaczyć, że przepisy te nie kształtują nowego stanu prawnego, nie tworzą nowych przesłanek zwrotu nieruchomości. Znowelizowane przepisy u.g.n. nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem w tym przypadku roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w ogóle nie przysługuje ze względu na treść art. 229 u.g.n. Przy czym, kwestia ta została już prawomocnie przesądzona w decyzji z "[...]", w której stwierdzono, że wywłaszczona nieruchomość została trwale rozdysponowana na rzecz osób trzecich, a tym samym, roszczenie o zwrot nieruchomości jest bezprzedmiotowe.

Reasumując, należy zatem wskazać, że w niniejszej sprawie organy właściwie ustaliły stan faktyczny w sprawie oraz dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Ustalenie przez organ administracji istnienia przesłanki z art. 229 u.g.n. powoduje brak możliwości merytorycznego orzekania o zwrocie nieruchomości.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.