Wyrok NSA, sygn. akt V SA 2383/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 627  Cudzoziemcy, repatrianci, nabycie nieruchomości przez cudzoziemca
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Powołane przepisy: article: art. 111 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 114 poz. 739
law: Ustawa z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach.
article: art. 10 ust. 3-4
journal: Dz.U. 1991 nr 9 poz. 30
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania.
article: poz. 515
journal: Dz.U. 1991 nr 11 poz. 9
Teza: Nie jest uchodźcą ten, u którego jedynym powodem dezercji lub uchylania się od poboru jest niechęć do służby wojskowej lub obawa przed walką. Może on być jednak uchodźcą, jeśli dezercja lub uchylanie się od służby jest połączone z innymi poważniejszymi motywami, dla których opuścił on swój kraj lub przebywa poza jego granicami lub jeśli posiada powody w rozumieniu definicji, dla których obawia się prześladowania.

Mogą też istnieć przypadki, gdy konieczność wypełnienia obowiązku służby wojskowej może być jedynym powodem do ubiegania się o status uchodźcy np. gdy dana osoba może wykazać, że wypełnienie obowiązku służby wojskowej wymagałoby brania udziału w działaniach wojskowych sprzecznych z przekonaniami politycznymi, religijnymi lub moralnymi z powodu ważnych względów sumienia.

Szczerość przekonań politycznych, religijnych lub moralnych danej osoby lub względów sumienia przy odmowie służby wojskowej musi być ustalona przez dokładne zbadanie jej osobowości i motywów działania.

TEZY

Nie jest uchodźcą ten, u którego jedynym powodem dezercji lub uchylania się od poboru jest niechęć do służby wojskowej lub obawa przed walką. Może on być jednak uchodźcą, jeśli dezercja lub uchylanie się od służby jest połączone z innymi poważniejszymi motywami, dla których opuścił on swój kraj lub przebywa poza jego granicami lub jeśli posiada powody w rozumieniu definicji, dla których obawia się prześladowania.

Mogą też istnieć przypadki, gdy konieczność wypełnienia obowiązku służby wojskowej może być jedynym powodem do ubiegania się o status uchodźcy np. gdy dana osoba może wykazać, że wypełnienie obowiązku służby wojskowej wymagałoby brania udziału w działaniach wojskowych sprzecznych z przekonaniami politycznymi, religijnymi lub moralnymi z powodu ważnych względów sumienia.

Szczerość przekonań politycznych, religijnych lub moralnych danej osoby lub względów sumienia przy odmowie służby wojskowej musi być ustalona przez dokładne zbadanie jej osobowości i motywów działania.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Khachatur G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 października 1999 r. (...) w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek Khachatur G., obywatela Armenii, decyzją z dnia 13.10.1999 r. (...), na podstawie art. 10 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 marca 1963 r. o cudzoziemcach /t.j. Dz.U. 1991 nr 7 poz. 30 ze zm./ w związku z art. 111 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach /Dz.U. nr 114 poz. 739/ i art. 127 par. 3 oraz art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 10.09.1998 r. (...) i odmówił Khachatur G. statusu uchodźcy w rozumieniu Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. oraz Protokołu dotyczącego statusu uchodźców, sporządzonego w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 r. /Dz.U. 1991 nr 119 poz. 515 i 517/.

Cudzoziemiec wniosek o nadanie statusu uchodźcy złożony dnia 5.04.1996 r. motywował tym, iż w Armenii naruszane są prawa człowieka i nie ma on swobody wyznawania swojej religii. Jest Świadkiem Jehowy. Doktryna tej religii zabrania wyznawcom odbywania służby wojskowej oraz brania udziału w walce zbrojnej. W październiku 1995 r. był wezwany do odbycia zasadniczej służby wojskowej i pobytu na froncie w Górnym Karabachu. Wówczas zdecydował się na emigrację. Do Polski przyjechał legalnie w marcu 1996 r. Wezwanie na komisję lekarską miał na 26.03.1996 r. W tym czasie zawarł związek małżeński i uzyskał paszport. Te fakty wskazują, że obawy Aplikanta nie były uzasadnione.

Art. 21 ustawy Republiki Armenii o obowiązku wojskowym stanowi, że poborowi i inne osoby niezadowolone z decyzji komisji rejonowej mogą kierować skargi do Republikańskiej Komisji Poborowej, a w razie nierozpatrzenia skargi przez tę Komisję w ciągu jednego miesiąca można ją zaskarżyć do Sądu Narodowego. Podkreślono, iż sam fakt odmowy służby wojskowej nie stanowi wystarczającego powodu do ubiegania się o status uchodźcy w rozumieniu Konwencji z 1951 r. Wskazano również, iż od 12.05.1994 r. nie trwają już żadne działania ormiańskich sił zbrojnych na terenie Górnego Karabachu.

Uchwalona w 1991 r. ustawa Republiki Armenii o religii, zapewnia wolność sumienia i prawo wyznawania swojej religii, która uznawana jest za zgodną z zasadą wolności religijnej, sformułowaną w dokumentach międzynarodowych ratyfikowanych przez Armenię. Rząd tego kraju odmawia oficjalnego zarejestrowania Świadków Jehowy jako związku wyznaniowego ze względu m.in. na odmowę służby wojskowej.

Ponadto w Armenii ogłoszono amnestię dla osób, które do 1997 r. nie zgłaszały się na służbę wojskową. Obawy Cudzoziemca przed wcieleniem do wojska nie można nazwać za prześladowanie w świetle definicji wynikającej z Konwencji Genewskiej.

Khachatur G., reprezentowany przez adwokat M. M., powyższą decyzję zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego i wnosi o jej uchylenie wraz z decyzją poprzedzającą z dnia 10.09.1999 r. - zarzucając im naruszenie procedury administracyjnej mające wpływ na wynik sprawy, polegające:

- na wadliwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do sytuacji indywidualnej skarżącego i bezpodstawnym odmówieniu wiarygodności jego zeznaniom - co narusza art. 7, art. 77 i art. 107 Kpa. Skarżący jest Świadkiem Jehowy.

Religia Świadków Jehowy nie jest w Armenii prawnie zalegalizowana, a system prawny nie przewiduje zastępczej służby wojskowej dla osób nie mogących odbywać służby zasadniczej z przyczyn sumienia.

Wątpliwości organu dotyczące nieścisłości w podawanych przez Khachatur G. datach, a w szczególności fakt niewykorzystania wszelkich środków odwoławczych nie mogą dyskwalifikować jego argumentacji w przedmiocie ubiegania się o status uchodźcy w Polsce. Omyłkowo wpisana w protokole z dnia 5.04.1996 r. data 1993 r. jako data wezwania do wojska, została sprostowana pismem z dnia 25.09.1997 r. na rok 1995. Ponadto protokół z dnia 5.04.1996 r. został podpisany przez skarżącego tylko na ostatniej stronie.

W sytuacji skarżącego /odpowiedni wiek, zdrowie/ bez znaczenie byłoby korzystanie ze środków odwoławczych, czy odroczenia wykonania służby wojskowej, skoro w Armenii odmówiono legalizacji Świadków Jehowy z powodu uchylania się wyznawców od służby wojskowej.

Po powrocie do Armenii - przyjmując twierdzenia organu - gdyby skarżący skorzystał z amnestii, to potem niezwłocznie wcielono by go do wojska.

Zgodnie z Art. 1 Konwencji Genewskiej o nadanie statusu uchodźcy może ubiegać się nie tylko osoba prześladowana, lecz także osoba, która prześladowań - w tym przypadku z przyczyn religijnych obawia się, a jej obawy mają uzasadniony charakter i uniemożliwiają powrót do kraju pochodzenia. W Armenii brak jest możliwości odbywania spotkań religijnych i istnieje zakaz prozelityzmu.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie i przedstawia argumentację zbieżną z treścią uzasadnienia decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Minister powołał przepisy art. 10 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 marca 1963 r. o cudzoziemcach /t.j. Dz.U. 1992 nr 7 poz. 30/, w myśl których decyzję w sprawie nadania statusu uchodźcy wydaje Minister Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Spraw Zagranicznych.

Minister Spraw Zagranicznych postanowieniami z dnia 7.09.1999 r. oraz 24.09.1999 r. wyraził negatywną opinię co do nadania Khachatur G. statusu uchodźcy.

Postanowienia te zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2000 r. V SA 2359/99 z uwagi, iż przepis ustawy z 1963 r. o cudzoziemcach obligujący do zasięgania opinii Ministra Spraw Zagranicznych - w sprawie o nadanie statusu uchodźcy nie obowiązywał w dacie wydania obu postanowień Ministra Spraw Zagranicznych.

Tymczasem w zaskarżonej decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji powołał się na stanowisko Ministra Spraw Zagranicznych wyrażające negatywną opinię w przedmiocie nadania statusu uchodźcy skarżącemu. W obecnym stanie prawnym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji winien sam poczynić stosowne ustalenia.

Przed Sądem zawisła sprawa żony skarżącego Arminy G. - V SA 2384/99. W sprawie tej Sąd uchylił decyzję odmawiającą przyznania statusu uchodźcy Arminie G.

W obu sprawach celowe będzie aby sprawy te zostały łącznie rozstrzygnięte w wyniku ponownego rozpoznania sprawy.

Analizując sprawę niniejszą w aspekcie przekonań religijnych skarżącego stwierdzić należy, że nie rozważono dostatecznie, w sposób indywidualny do osoby skarżącego, czy odmowa służby wojskowej i konsekwencje z tym związane są spowodowane przekonaniami religijnymi.

Skarżący stara się wykazać, że jego przekonania religijne są szczere (...) i że nie są brane pod uwagę przez władze jego kraju, że w Armenii wyznawcy Świadków Jehowy narażeni są na szykany ze strony władz kraju ojczystego.

Nie jest uchodźcą ten, u którego jedynym powodem dezercji lub uchylania się od poboru jest niechęć do służby wojskowej lub obawa przed walką. Może on być jednak uchodźcą, jeśli dezercja lub uchylanie się od służby jest połączone z innymi poważniejszymi motywami, dla których opuścił on swój kraj lub przebywa poza jego granicami lub jeśli posiada powody w rozumieniu definicji, dla których obawia się prześladowania.

Mogą też istnieć przypadki, gdy konieczność wypełnienia obowiązku służby wojskowej może być jedynym powodem do ubiegania się o status uchodźcy np. gdy dana osoba może wykazać, że wypełnienie obowiązku służby wojskowej wymagałoby brania udziału w działaniach wojskowych sprzecznych z przekonaniami politycznymi, religijnymi lub moralnymi z powodu ważnych względów sumienia.

Szczerość przekonań politycznych, religijnych lub moralnych danej osoby lub względów sumienia przy odmowie służby wojskowej musi być ustalona przez dokładne zbadanie jej osobowości i motywów działania.

W aktach znajdują się różne pisma prezentowane przez skarżącego - w części w innym niż polski języku, do których organ nie odniósł się.

Postępowanie w sprawie trwa do kwietnia 1996 r. i brak jest danych o aktualnej na dzień wydania decyzji sytuacji w Armenii w kwestii stosunku władz tego kraju do Świadków Jehowy (...).

Z uwagi zatem, iż sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona jak wymagają tego przepisy art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa - Sąd na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 i art. 55 ustawy o NSA z dnia 11 maja 1995 r. /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - orzekł jak w sentencji wyroku.