Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1595/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji

SENTENCJA

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POL5KIEJ Dnia 4 sierpnia 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: NSA Józef Michaldo Sędziowie: WSA Ewa Michna WSA Anna Znamiec (spr) Protokolant: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2006r. sprawy ze skarg M. S. przy uczestnictwie M. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lipca 2003r nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 1999, 2000,2001 I. Uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu l instancji, II. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 2.010,55 zł ( dwa tysiące dziesięć złotych 55/100).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]05.2003 r. Nr [...] Wójt Gminy ustalił M.S. od gruntów przez nią dzierżawionych na podstawie umów z dnia 21.11.1996 r. i z dnia 28.11.1996 r. łączne zobowiązanie pieniężne za 1999 r. w kwocie 1094,50 zł oraz od gruntów objętych współwłasnością małżonków M. i M. S. w kwocie 696,20 zł. Decyzją z dnia [...].05.2003 r. Nr [...] Wójt Gminy ustalił M. S. od gruntów przez nią dzierżawionych na podstawie umów z dnia [...]11.1996 r. i z dnia [...].11.1996 r. łączne zobowiązanie pieniężne za 2000 r. w kwocie 1094,50 zł oraz od gruntów objętych współwłasnością małżonków M. i M. S.w kwocie 696,20 zł. Decyzją z dnia [...]05.2003 r., Nr [...] Wójt Gminy ustalił M.S. od gruntów przez nią dzierżawionych na podstawie umów z dnia [...]11.1996 r. i z dnia [...].11.1996 r. łączne zobowiązanie pieniężne za 2001 r. w kwocie 1094,50 zł oraz od gruntów objętych współwłasnością małżonków M. i M. . w kwocie 696,20 zł. Organ I instancji ustalił, że M. S. na podstawie umów dzierżawy z dnia [...].11.1996 r. oraz z dnia[...].11.1996 r. przejęła w trwałe zagospodarowanie od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa na okres 10 lat grunty o łącznej powierzchni 182,96 ha. M. i M.S. zgodnie z aktami notarialnymi z dnia [...].01.1998 r. nabyli grunty rolne o powierzchni 121,83 ha. Organ podatkowy przyjął, że na podstawie przepisu art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t. jedn. Dz. U. z 1993 Nr 94, poz. 431 z późn. zm.) grunty nabyte o powierzchni przekraczającej 100 ha nie podlegają zwolnieniu.

Od powyższych decyzji organu I instancji zostały złożone odwołania. W uzasadnieniu odwołań podatnik podniósł, że zwolnienie wymienione w art. 12 cyt. ustawy o podatku rolnym jest zwolnieniem ustawowym, a nie jest uzależnione od decyzji wójta. Ponadto podatnicy podnoszą, że pomiędzy nimi istnieje od 14 lat ustrój odrębności majątkowej małżeńskiej, a zatem M. S. zawarła przedmiotowe umowy dzierżawy we własnym imieniu i na własną rzecz, a M. S. i M. S. nabyli w 1998 r. grunty rolne jako współwłaściciele po połowie. Odwołujący się zarzucił, że nie udostępniono całych akt.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 15.07.2003 r. nr [...] uchyliło decyzje wójta Gminy i ustaliło M. Si. łączne zobowiązanie pieniężne od gruntów dzierżawionych przez nią na podstawie umów z dnia [...].11.1996 r., [...]11.1996 r. za 1999 r. w kwocie 1094,50 zł, za 2000 r. w kwocie 961,40 zł, za 2001 r. w kwocie 1157,00 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie zachodziła współwłasność w rozumieniu art. 3 ust. 5 ustawy o podatku rolnym w brzmieniu obowiązującym w 1999 r. i konieczne było wydanie odrębnej decyzji dla M.S.j w przedmiocie opodatkowania gruntów przez nią dzierżawionych, a odrębnej decyzji w przedmiocie gruntów stanowiących współwłasność w częściach po 1/2 z M. S.. Odnośnie zarzutów nieudostępnienia akt sprawy Kolegium przyjęło, że organ I instancji poinformował strony o możliwości zapoznania się z materiałami w sprawie i strony z tego prawa skorzystały. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, że M. S. nie przysługuje zwolnienie przewidziane w art. 12 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy o podatku rolnym, gdyż powierzchnia utworzonego (powiększonego) gospodarstwa przekroczyła 100 ha.

Na powyższe decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego M.S. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając nieuwzględnienie przez organy podatkowe istnienia rozdzielności majątkowej, oraz ustalenia błędnej granicy powierzchni gospodarstwa do spełnienia przesłanek ustawowego zwolnienia od podatku rolnego. Strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji względnie o chylenie zaskarżonych decyzji.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji i wniosło o oddalenie skarg.

Na mocy przepisu art. 111 par. 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na rozprawie w dniu [...].07.2006 r. postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach od I S.A./Kr 1595/03 do I S.A./Kr 1597/03 i prowadzić je pod wspólną sygn. I SA/Kr 1595/03.

Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpoznając skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skargi zasługują na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem sporu między stronami jest zagadnienie spełnienia przez stronę skarżącą ustawowych przesłanek zwolnienia przedmiotowego w podatku rolnym, polegającego na zwolnieniu od tego podatku gruntów dzierżawionych na podstawie umów dzierżawy, zawartych z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa przez M. S.

Zgodnie z przepisem art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t. jedn. Dz. U. z 1993 Nr 94, poz. 431 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w 1996 r. zwalnia się od podatku rolnego grunty nabyte w drodze kupna na utworzenie nowego lub powiększenie już istniejącego gospodarstwa oraz grunty Państwowego Funduszu Ziemi i grunty przejęte z tego Funduszu do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa objęte w trwałe zagospodarowanie - na okres 5 lat. Przy czym okres zwolnienia liczy się od roku podatkowego następującego po roku, w którym zawarto umowę sprzedaży gruntu lub przyjęcia gruntów w trwałe zagospodarowanie. Za trwałe zagospodarowanie uważa się objęcie gruntów w dzierżawę lub użytkowanie na okres nie krótszy niż 10 lat.

Od 1 stycznia 1997 r. obowiązywała nowa regulacja pkt 4 ust. 1 art. 12 cyt. ustawy o podatku rolnym. Nowelizacji tego przepisu dokonano ustawą z dnia 4 lipca 1996 r. o zmianie ustaw o podatku rolnym, o lasach, o podatku i opłatach lokalnych oraz o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 91, poz. 409). Na podstawie tego przepisu zwalnia się od podatku rolnego grunty albo prawo wieczystego użytkowania gruntów nabytych w drodze kupna na utworzenie nowego lub powiększenie gospodarstwa już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha oraz grunty Państwowego Funduszu Ziemi i Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa objęte w trwałe zagospodarowanie w celu utworzenia nowego gospodarstwa lub powiększenia gospodarstwa już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha - na okres 5 lat. Przy czym okres zwolnienia liczy się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawarto umowę sprzedaży gruntów bądź prawa wieczystego użytkowania gruntów lub objęto grunty w trwałe zagospodarowanie. Za trwałe zagospodarowanie uważa się objęcie gruntów w dzierżawę lub użytkowanie na okres nie krótszy niż 10 lat.

Konstrukcja tego zwolnienia budzi wiele wątpliwości interpretacyjnych. W sprawie omawianego zwolnienia zapadło kilka wyroków i uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, a mimo to w dalszym ciągu nie są jasne zasady jego stosowania. Odpowiadając na pytanie prawne samorządowego kolegium odwoławczego, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie pięciu sędziów 20 października 1997 r. podjął uchwałę stwierdzając, iż od 1 stycznia 1997 r. grunty, przejęte do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa z innych źródeł niż Państwowy Fundusz Ziemi, korzystają - na wniosek podatnika - z przewidzianego w art. 12 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy o podatku rolnym w brzmieniu nadanym przez ustawę z 4 lipca 1996 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym, o lasach, o podatkach i opłatach lokalnych oraz o ochronie przyrody okresowego zwolnienia od podatku rolnego, także wówczas gdy przed dniem 1 stycznia 1997 r. objęto je w trwałe zagospodarowanie w celu utworzenia nowego gospodarstwa lub powiększenia gospodarstwa już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż brak przepisów przejściowych przy dokonywanej nowelizacji ustawy nie może samo przez się oznaczać tego, iż nowa regulacja prawna nie będzie dotyczyła gruntów, które zostały objęte w trwałe zagospodarowanie przed dniem 1 stycznia 1997 r. i do tej pory nie korzystały ze wspomnianego zwolnienia.

Powstała wątpliowość co się dzieje, gdy jakiś stosunek prawny, z którym prawo nie wiązało dotychczas skutków prawnych, trwa w momencie wejścia w życie przepisów nowych, odmiennie regulujących jego reżim prawny, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - z uwagi na nową treść art. 12 ust. 2 cyt. ustawy o podatku rolnym, 5-letni okres zwolnienia liczyć się będzie od pierwszego dnia miesiąca po miesiącu, w którym objęto je w trwałe zagospodarowanie. Zwolnienie to przysługiwać będzie jednak dopiero od 1 stycznia 1997 r. Do gruntów tych zatem, poczynając od dnia 1 stycznia 1997 r., będzie miała zastosowanie nowa regulacja prawna. Łączny okres zwolnienia nie będzie mógł jednak przekraczać 5 lat, licząc od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym objęto grunty w trwałe zagospodarowanie.

Zbliżonej problematyki dotyczyła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 1998 r., sygn. akt FPK 1/98, w której sąd stwierdził, iż grunty nabyte przed 1 stycznia 1997 r. na utworzenie nowego albo powiększenie już istniejącego gospodarstwa podlegają zwolnieniu od podatku rolnego na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy o podatku rolnym w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 1996 r. Artykuł 13d ust. 1 cyt. ustawy o podatku rolnym w wersji nadanej przez nowelizację z 4 lipca 1996 r. nie ma zastosowania do tego zwolnienia. Zgodnie z tą uchwałą zwolnienie przysługuje podatnikowi z mocy prawa, bez konieczności składania wniosku do wójta, burmistrza (prezydenta) o zastosowanie tego zwolnienia.

W aktach sprawy znajdują się tylko pierwsze strony umów dzierżawy nieruchomości rolnej z dnia [...].11.1996 r. zawartej pomiędzy M. S. jako dzierżawcą a Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa jako wydzierżawiającym. Wydzierżawiający oświadczył, że grunty będące przedmiotem umowy stanowią mienie wchodzące w skład zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Przedmiotem dzierżawy były grunty rolne położone w obrębie K., gmina M. o powierzchni 26,85 ha oraz grunty rolne położone w obrębie Z. gmina M. o powierzchni 7,26 ha.

W aktach sprawy znajduje się również tylko pierwsza strona umowy dzierżawy nieruchomości rolnej z dnia [...]11.1996 r. zawartej pomiędzy M. S. jako dzierżawcą a Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa jako wydzierżawiającym. Wydzierżawiający oświadczył, że grunty będące przedmiot umowy stanowią mienie wchodzące w skład zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Przedmiotem dzierżawy były grunty rolne położone w obrębie D., gmina M. o powierzchni 34,56 ha.

Ponadto w aktach sprawy znajduje się tylko pierwsza strona umowy dzierżawy nieruchomości rolnej z dnia [...].01.1997 r. zawarta pomiędzy M. S. jako dzierżawcą a Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa jako wydzierżawiającym. Wydzierżawiający oświadczył, że grunty będące przedmiotem dzierżawy stanowią mienie wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Przedmiotem dzierżawy były grunty rolne położone w obrębie D.Gmina M. o łącznej powierzchni 32,23 ha.

W aktach sprawy brak jest zatem kompletnych umów dzierżawy. Organ podatkowy przyjął , że M. S. na podstawie umów z dnia 21.11.1996 r. i z dnia 28.11.1996 r. objęła w trwałe zagospodarowanie grunty rolne o łącznej powierzchni 182,96 ha i na tej podstawie odmówił zastosowania zwolnienia określonego w art. 12 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy o podatku rolnym, gdyż powierzchnia gruntów przekraczała 100 ha.

Z akt sprawy wynika również, że wyrokiem Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny z dnia [...].08.1988 r., sygn. akt RIIIC 1679/88 z dniem [...].08.1988 r. zniesiono wspólność majątkowa małżeńską między M. S. i M. S.

M. S. nabyła na współwłasność z M. S. po - części grunty rolne i las o łącznej powierzchni 95,66 ha we wsi Z. gmina M. (akt notarialny Rep. [...] z [...].01.1998 r.) oraz grunty rolne o powierzchni 1,08 ha we wsi K. gmina M. (akt notarialny Rep. A [...]) jak również grunty rolne o powierzchni 25,08 ha we wsi D. (akt notarialny Rep A [...] z dnia [...]01.1998 r.). Zgodnie ze znajdującymi się w aktach sprawy wypisami z rejestru gruntów M. S. i M. S. są współwłaścicielami gruntów rolnych i leśnych o łącznej powierzchni 121,82 ha (grunty rolne 117,80 ha, las 4,02 ha).

Nie przeprowadzając w zasadzie postępowania dowodowego w tym zakresie organ podatkowy arbitralnie przyjął, ze podatnik nie spełnia przesłanek do ustawowego zwolnienia z art. 12 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy o podatku rolnym. Rozpoznając ponownie sprawę organ podatkowy zobowiązany będzie do przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie w celu ustalenia w oparciu o dane z ewidencji gruntów oraz umowy dzierżawy w jakich datach i o jakiej powierzchni M. S. dzierżawiła grunty rolne oraz na jaki okres zawarte były umowy dzierżawy. Ustalenia wymaga również jaki był status prawny gruntów, a mianowicie czy były to grunty Państwowego Funduszu Ziemi, czy grunty przejęte z tego Funduszu do Zasobu Własności rolnej Skarbu Państwa, czy też grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Dopiero ustalenie powyższych okoliczności pozwoli organowi podatkowemu na dokonanie analizy przesłanek uprawniających do zwolnienia przedmiotowych gruntów określonego w art. 12 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy o podatku rolnym odpowiednio w brzmieniu obowiązującym w 1996 r., 1997 r. i 1998 r., czyli w latach, kiedy podatnik zawierał umowy dzierżawy, nabywał nieruchomości.

Zgodnie z przepisem art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 100, poz. 1086 z późn. zm.) podstawą wymiaru podatków stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. W aktach sprawy brak jest wypisów z ewidencji gruntów dotyczących gruntów objętych w trwałe zagospodarowanie przez M. S..

Stwierdzić również należy, że zwolnienie przewidziane w przepisie art. 12 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy o podatku rolnym w 1996 r. przysługiwało podatnikom podatku rolnego z mocy ustawy, a począwszy od roku 1997 na podstawie przepisu art. 13 d cyt. ustawy o podatku rolnym zwolnienie przyznawane jest w drodze decyzji wójta (burmistrza, prezydenta) na wniosek podatnika.

Na mocy przepisu art. 122 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, w toku postępowania, organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Swobodna ocena dowodów, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych, stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 187 par. 1 ustawy Ordynacja podatkowa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonywającej treści (art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa).

W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270)

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).