Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 865/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi H. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO lub Kolegium) decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania H. F. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem A. F., ur. [...] r.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

[...] czerwca 2019 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem A. F.. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z [...] czerwca 2007 r. wynika, że syn skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od [...] maja 2007 r. Niepełnosprawność syna skarżącej powstała przed 16 rokiem życia. H. F. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] listopada 2017 r. Ma też ustalone prawo do emerytury.

Organ I instancji wskazał, że nie jest spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na chorego syna, ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury i pobiera ją. Organ podał, że stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej: u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury.

Mając to na uwadze Prezydent Miasta [...] ww. decyzją z [...] lipca 2019 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji H. F. wniosła odwołanie wskazując, że skoro opiekun osoby niepełnosprawnej nie może podjąć żadnego zatrudnienia, to świadczenie z tego tytułu powinno pełnić funkcję kompensacyjną, czyli umożliwiać godziwe życie. Jej zdaniem rekompensata utraconych dochodów w postaci świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych powinna być w tej samej kwocie, a składki społeczne powinny być na tym samym poziomie.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję SKO w [...] przytoczyło przepisy art. 17 ust. 1-6 u.ś.r., a także art. 24 ust. 1, 2a, 4 u.ś.r. i stwierdziło, że zważywszy na to, że H. F. ma ustalone prawo do emerytury na mocy decyzji ZUS z z [...] marca 2019 r., to – choć opiekuje się niepełnosprawnym w znacznym stopniu synem, nie może – stosownie do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) uś.r. uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że podziela tę linię orzeczniczą sądów administracyjnych, która przyjmuje takie właśnie stanowisko. Wskazało też, że brzmienie ww. przepisu nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych, bowiem ustalenie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma podstaw, by odmawiać stosowania tego przepisu, czy zmieniać jego treść. Ustawodawca przyjął taki model pomocy – celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie to ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca.

W aspekcie zarzutu niezgodności przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP Kolegium zwróciło uwagę, że w ramach szeroko rozumianego prawa zabezpieczenia społecznego funkcjonuje m.in. system ubezpieczenia społecznego oraz system świadczeń rodzinnych. Generalnie emerytura przyznana w pierwszym systemie powiązana jest z takimi zdarzeniami jak uzyskanie przez osobę określonego okresu ubezpieczenia i dożyciem określonego wieku. Świadczenie to przyznawane jest na wniosek, a prawo do niej nabywa się z mocy prawa. Świadczenie pielęgnacyjne zaś ma w założeniu w części zrekompensować danej osobie brak dochodu z pracy zarobkowej, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy emerytalnej nie przewidują możliwości przechodzenia z emerytury na świadczenie pielęgnacyjne. Odwrotna sytuacja jest możliwa. System świadczeń opiekuńczych ma więc charakter zamknięty. Brak jest regulacji przewidującej zasadę przyznawania świadczenia o najwyższej wysokości, z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego świadczenia (emerytury), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia oraz regulacji wskazującej, czy organ jest związany żądaniem strony w zakresie wnioskowanego świadczenia (jako najkorzystniejszego), czy też, że to organ z urzędu ocenia, które ze świadczeń jest dla wnioskodawcy najkorzystniejsze. Ustawodawca założył, że do świadczenia pielęgnacyjnego uprawniona jest osoba sprawująca opiekę, która nie ma ustalonego prawa do świadczenia z innego systemu zabezpieczenia społecznego. Emerytura jest świadczeniem nieutracalnym, świadczeniem najpewniejszym. Świadczenie pielęgnacyjne zależy z kolei od zdarzeń przyszłych i niepewnych, bowiem dotyczy podopiecznego, z założenia osoby o poważnym uszczerbku na zdrowiu, która może żyć krócej od opiekuna, co powodowałoby utratę świadczenia. Ponadto emeryt co do zasady może podjąć pracę, a uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego – nie. Status emeryta zabezpiecza też materialnie jego członka rodziny – dzieci uprawnione są do renty rodzinnej. W przypadku zaś śmierci osoby uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego dziecko takiej osoby nie otrzymuje żadnego świadczenia.

Zdaniem Kolegium zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony Państwa nie stanowi samo w sobie naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji, ani zasady niedyskryminacji określonej w art. 18 Konstytucji. Dopiero zróżnicowanie podmiotów prawa charakteryzujących się w równym stopniu daną cechą relewantną, oparte na dowolnych bądź różnych kryteriach, może oznaczać niedozwoloną dyskryminację. Tymczasem cechą wspólną osób, które otrzymują świadczenie pielęgnacyjne jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów, decydując się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Konieczność sprawowania opieki musi wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, co w niniejszej sprawie nie zachodzi. Osoba posiadająca zabezpieczenie emerytalne nie znajduje się w takiej sytuacji, jak osoba która z racji sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dochodów nie osiąga.

W skardze do WSA H. F. podała, że w [...] r. urodziła niepełnosprawnego syna, a w [...] r. przeszła na wcześniejsza emeryturę na podstawie rozporządzenia z 1989 r. Zaznaczyła, że pobierana przez nią obecnie emerytura wynosi [...] zł brutto, a wysokość świadczenia pielęgnacyjnego [...] zł. W związku z tym skarżąca uważa, że jest pokrzywdzona, gdyż jedynym powodem odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalone prawo do emerytury. Dodała, że jako opiekun niepełnosprawnego syna, który nabył prawo do wcześniejszej emerytury, ,a takie same obowiązki oraz koszty związane ze sprawowaniem opieki nad nim, jak opiekunowie otrzymujący świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skargę należało uwzględnić aczkolwiek nie w zakresie o przyznaniu świadczenia w wysokości obniżonej o emeryturę.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej: u.ś.r.), a w szczególności jej art. 17. Organ I instancji uznał, że skarżąca spełnia negatywną przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r., a mianowicie ma ustalone prawo do emerytury. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Organ II instancji również wskazał na istnienie w/w negatywnej przesłanki, nadto zaakcentował, że w przypadku skarżącej nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniu w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, gdyż w chwili złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała [...] lat, tj. osiągnęła wiek emerytalny dla kobiet, czyli z uwagi na wiek nie była osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia, co znajduje uzasadnienie również w innych ustawach wskazanych przez organ w decyzji. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie ma związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym synem.

Organ podał, że syna skarżącej zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności w [...]r., niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia. Skarżącą pobiera emeryturę, a zatem zrezygnowała z zatrudnienia, aby pobierać emeryturę.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła [...] czerwca 2019 r. mając ustalone prawo do emerytury. H. F. podniosła w skardze, co nie było zaś przedmiotem uwagi organów orzekających, że od [...] r. przeszła na wcześniejszą emeryturę celem opieki nad niepełnosprawnym synem. Skarżąca wniosek w sprawie uzasadniała różnicą w wysokości pobieranej emerytury ([...] zł brutto), a aktualną kwotą świadczenia pielęgnacyjnego ([...] zł), domagając się przyznania świadczenia w wysokości stanowiącej tą różnicę. Bezsporne było również to, że sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad niepełnosprawnym synem.

Spór w niniejszej sprawie powstał na kanwie nowej linii orzeczniczej dotyczącej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. zapoczątkowanej wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp z 20 lutego 2019r. (sygn. II SA/Go 833/18, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), podtrzymanej w orzeczeniach m.in. WSA w Krakowie (wyrok z 11 kwietnia 2019r., dostępny j.w.), WSA w Gdańsku (wyrok z 12 września 2019r., sygn. III SA/Gd 472/19, dostępny j.w.) i NSA (wyrok z 28 czerwca 2019r., sygn. I OSK 757/19, dostępny j.w.). Zgodnie z nią narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cyt. przepisie wynosiło ono [...] zł i było niższe niż świadczenia wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela wyrażony w w/w wyrokach pogląd w zakresie uznania, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych. Sąd nie podziela jednak wyrażonego w w/w wyrokach poglądu, zgodnie z którym zasada równości wymaga odrzucenia językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.

Sąd zgadzając się ze stwierdzeniem w/w sądów, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba będzie pobierała świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę nie podziela poglądu o takiej wykładni tego przepisu, która sprowadzać się będzie do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd za trafny przyjmuje pogląd wyrażony w wyroku tut. Sądu z dnia 14 listopada 2019 r. w sprawie II SA/Po 662/19 , że wypłata różnicy między wysokością emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto spowoduje dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości a też komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1373). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury(art. 81 ust. 8 pkt 2 w/w ustawy) a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b ustawy). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu w/w art. 66 ust. 1 pkt 28 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i tylko ona ( w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r. a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie.

Powyższe, zdaniem Sądu przemawia za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę – świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1270), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów ( por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, kierując się argumentacją wskazaną w na wstępie cytowanych wyrokach sądów, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego tj. w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura jest prawem niezbywalnym ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Zdaniem Sądu, o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24 a ust. 1 – 3 u.ś.r., czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79 a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Powyższe zaś skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sądu decyzji organów obu instancji.

Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. wezwanie nie powinno być do strony kierowane.

W przedmiotowej sprawie organ II instancji zaakcentował, że skarżąca nie spełnia warunku przyznania świadczenia jakim jest określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymóg niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnowanie z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Rozważając tą kwestię Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

W przedmiotowej sprawie organ uznał, że takiego związku przyczynowego nie ma. Zdaniem organu skarżącą osiągnęła wiek emerytalny dla kobiet, ma obecnie 71 lat i pobiera emeryturę. Nie może być więc uznana za osobę zdolną do zatrudnienia z uwagi na wiek. Nadto emeryturę – jak wskazała, a co wymaga ustalenia na podstawie decyzji emerytalnej - pobiera od [...] r., wcześniej pracowała zawodowo a jej syn został zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od [...] r., jego niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia. To zdaniem organu wskazuje, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, by pobierać emeryturę.

Skarżąca wskazuje zaś, że zrezygnowała z zatrudnienia, by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem, co umożliwiały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 29, poz. 149 ze zm.). Organ tej okoliczności nie zbadał, koncentrując się jedynie na sytuacji w dacie złożenia wniosku. Zupełnie pominął fakt, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa.

Ograniczenie ustalenia tego związku przyczynowego jedynie do sytuacji z daty złożenia wniosku było nieprawidłowe. Zważywszy, że skarżąca przedłożyła organom jedynie decyzję ZUS o waloryzacji emerytury od [...] marca 2019 r. winny były ustalić, w jakich okolicznościach nabyła ona prawo do świadczenia emerytalnego, będąc wieku produkcyjnym. Jeżeliby doszło do ustalenia, zgodnie z twierdzeniami zawartymi w skardze, że skarżąca przeszła na wcześniejszą emeryturę w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, należałoby mieć na uwadze, że zgodnie z tym rozporządzeniem (§ 1 ust. 1) matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego- bez względu na wiek- jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia następujące warunki: 1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin 2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które a) zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa, albo b) zostało zaliczone do II grupy inwalidów z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3, a inwalidztwo dziecka istnieje od urodzenia albo powstało przed ukończeniem 18 roku życia. Oznaczałoby to, że skarżąca pracowała zawodowo, lecz następnie w [...] r. zdecydowała o rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania całodobowej opieki nad niepełnosprawnym synem, co umożliwiały przytoczone wyżej przepisy rozporządzenia. Musiała więc w dacie przejścia na wcześniejszą emeryturę ([...] r.) spełniać wskazane wyżej przesłanki w tym braku możliwości kontynuowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Wobec tego nie sposób zgodzić się z argumentacją zaprezentowaną przez organy, aby skarżąca "zrezygnowała z zatrudnienia aby pobierać emeryturę", gdyż – jeśli potwierdzą się skarżącej twierdzenia - zrezygnowała z pracy z uwagi właśnie na ciężką sytuację rodzinną, wymagającej od niej jako matki zajmowania się poważnie chorym synem. To, że znaczny stopień niepełnosprawności orzeczony został od [...] r. nie oznacza, że stan zdrowia syna skarżącej przed tą datą nie spełniał warunku niepełnosprawności wymaganej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stany zdrowia uzasadniające przejście na wcześniejszą emeryturę określone w § 1 ust. 3 w/w rozporządzenia odpowiadają stanom zdrowia wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., które nie obejmują tylko osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności, a również osoby legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ewentualne przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury skarżącej na podstawie w/w rozporządzenia wskazywałoby, że zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.

Należy również zwrócić uwagę, że zarówno na tle przepisów rozporządzenia z 1989 r., jak i aktualnych przepisów u.ś.r. mowa jest konkretnie o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wprawdzie pierwszy z wymienionych aktów traktuje o uzyskaniu wcześniejszej emerytury, a drugi o świadczeniu pielęgnacyjnym (którego wówczas nie było - uwaga Sądu), jednak sens tych przepisów jest de facto taki sam i polega na przyznaniu opiekunowi pewnej formy finansowej rekompensaty za brak możliwości świadczenia pracy. W ocenie Sądu skarżąca, obecnie ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli pobierała wcześniejszą emeryturę na podstawie w/w rozporządzenia, spełnia warunek rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Organ mając wątpliwości, czy rezygnacja z zatrudnienia skarżącej w [...] r. (trwająca do dziś) uzasadniała przyznanie wcześniejszej emerytury na podstawie w/w przepisów obowiązującego wówczas rozporządzenia, winien okoliczność tę wyjaśnić. Nie powinien z góry zakładać, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, by pobierać emeryturę, nie zaś, by opiekować się synem.

W ocenie Sądu, legitymowanie się przez opiekuna prawem do wcześniejszej emerytury przyznanej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, sprawowanie tej opieki nadal uzasadnia uznanie, że osoba ta zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad tym dzieckiem.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organy orzekające dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., uznając brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia skarżącej, a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem. Tym samym przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie przez nią emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.) nie pouczając jej i nie wzywając do wykazania, że zawiesiła prawo do emerytury i wstrzymano wypłatę tego świadczenia.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, wyjaśnią kwestię rodzaju pobieranej emerytury i pozostałych przesłanek przyznania świadczenia poza negatywną przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Następnie, po pozytywnym zweryfikowaniu tych kwestii wezwą skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzje ZUS), umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem. Po czym w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku rozstrzygną sprawę.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.