Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 277/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-05-05 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 27 marca 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżący F. M. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 1.500 zł.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że w związku ze złym stanem zdrowia zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, od dwóch lat nie uzyskuje żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, zamieszkuje wspólnie z małżonką, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe (w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej). Wskazał również, że z dniem 25 maja 2014 r., tj. z chwilą ukończenia 67 lat, będzie mógł ubiegać się przyznanie mu emerytury.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W związku z powyższym, działając na podstawie powołanego przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 2 kwietnia 2014 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z małżonków; (2) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych); (3) wskazania przez żonę wnioskodawcy źródeł i wysokości osiąganych dochodów wraz z dokumentami, które potwierdzałyby ich wysokość w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz miesięczną wysokość (w kwotach netto i brutto) oraz odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; (4) jeżeli żona wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego z dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością; (5) w związku z zadeklarowanym przez wnioskodawcę brakiem dochodów – oświadczenia, czy otrzymuje on (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter udzielanej pomocy oraz jej wysokość; (6) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Poinformowano przy tym wnioskodawcę, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono też, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku o posiadane dokumenty.

Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 7 kwietnia 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru).

W piśmie z dnia 14 kwietnia 2014 r. wnioskodawca wyjaśnił, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, na dowód czego przedłożył kopię ogłoszenia o zawarciu przez małżonków w dniu 8 września 2006 r. umowy majątkowej, które opublikowane zostało w dzienniku "[...]" w dniu [...] 2006 r. oraz kopię faktury z dnia [...]. Podał także, że nie posiada rachunków osobistych, rachunków lokat, w tym lokat dewizowych. Żadnego z pozostałych wymaganych dokumentów nie przedłożył.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia dokumentów i podania informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Co więcej, wnioskodawca uchylił się od wykonania nałożonego na niego zobowiązania w tym zakresie, pomimo że został poinformowany, że zwalnia go z tego obowiązku jedynie orzeczenie w przedmiocie rozwodu bądź separacji.

Zważyć należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Niezależnie od powyższego wymaga podkreślenia, że wnioskodawca pominął nie tylko kwestie odnoszące się do sytuacji majątkowej jego małżonki, ale również te odnoszące się do jego własnej sytuacji finansowej.

W stanie niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykonał nałożonego na niego obowiązku i w tym zakresie. Wnioskodawca złożył jedynie dodatkowe oświadczenie w przedmiocie nieposiadania rachunków bankowych i rachunków lokat, nie odnosząc się w żaden sposób do pozostałej części wezwania, w szczególności nie wyjaśnił, czy korzysta z pomocy finansowej od członków rodziny, czy też instytucji państwowych. Zatem w dalszym ciągu dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Zauważyć bowiem należy, że wnioskodawca, utrzymując, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie wskazał żadnych źródeł swojego utrzymania. Co więcej, wprost podał, że od dwóch lat nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności, a mimo to utrzymuje się sam. Z jakich środków więc skarżący finansuje zakup żywności, z czego opłaca rachunki za media i choćby zakup środków czystości, wnioskodawca już nie wyjaśnił.

Istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem. Wnioskodawca zaś nie przedłożył żadnych dowodów obrazujących wysokość ciążących na nim kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu (domu).

Z tych przyczyn w ocenie referendarza sądowego uzasadnione wątpliwości budzi oświadczenie wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Wnioskodawca winien był zatem wymienić osobę lub osoby, na utrzymaniu których faktycznie pozostaje (skoro nie uzyskuje żadnych własnych dochodów i nie posiada zasobów finansowych), w rubryce nr 6 formularza PPF, przeznaczonej dla podania osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca jednakże tego nie uczynił, podając dane niezgodne ze stanem faktycznym.

Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący.

Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.