Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 701/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 1-3, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), del. Sędzia SO Dorota Kozłowska, Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. L. (L.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 21 maja 2013 r. o sygn. akt I SA/Gl 1363/12 tut. Sąd uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tego Zakładu z dnia [...] nr [...], odmawiająca M. L. umorzenia należności składkowych.

1.1. W uzasadnieniu wyroku przedstawiono stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, za które – na podstawie prawomocnej decyzji ZUS Oddział w Z. z dnia [...]r. (Nr [...]) - odpowiada jako spadkobierca za zobowiązania spadkodawcy tj. matki J. L., zmarłej w dniu 5 lutego 2011 r.

1.2. ZUS Oddział w Z., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1-3 oraz 3a, a także art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. dalej: u.s.u.s.), decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, w tym:

a) należności w części finansowanej przez płatnika składek za zatrudnionych pracowników na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj.

- ubezpieczenia społeczne za okres: 08/2004-12/2004, 03/2005-12/2005, 04/2006-11/2006 - należność główna: [...]zł;

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres: 08/2004-10/2004, 12/2004 03/2005-06/2005, 05/2006-08/2006 - należność główna: [...]zł;

- odsetki, jakie naliczono od należności głównej (składek) na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności, tj. 24.05.2012 roku w kwocie [...]zł (w tym odsetki od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych: [...]zł)

b) należności ubezpieczonego będącego płatnikiem składek (składki za osobę prowadząca działalność gospodarczą) na podstawie art. 28 ust. 1-3 oraz 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj.

- ubezpieczenia społeczne za okres: 08/2001-11/2001, 09/2002-12/2002, 01/2004, 06/2004-03/2007, 06/2007-01/2011 - należność główna: [...]zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: 09/2002, 12/2002-01/2003, 03/2003-05/2003, 07/2003-01/2004, 09/2004, 01/2005-03/2005, 06/2006, 11/2007, 02/2008-05/2008, 09/2008, 11/2008-02/2009, 02/2009, 02/2010, 09/2010, 12/2010-01/2011 - należność główna: [...]zł;

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres: 11/2011-09/2002, 12/2002-12/2003, 06/2004-10/2004, 12/2004-06/2005, 01/2006-03/2006, 05/2006-08/2006, 12/2006, 11/2007, 03/2008, 11/2008- 02/2009, 02/2010, 09/2010, 12/2010-01/2011 -należność główna: [...]zł;

- odsetki, jakie naliczono od należności głównej (składek) na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. 24.05.2012 roku w kwocie [...]zł;

- koszty upomnienia w kwocie: [...]zł.

Uzasadniając odmowę umorzenia należności z tytułu składek wskazano, iż nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności tych należności. Jednocześnie stwierdzono, iż nie zachodzą dostateczne przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Organ uznał, iż nie jest możliwa spłata należności z tytułu składek na ubezpieczenia w sposób jednorazowy i krótkoterminowy bez istotnego uszczerbku dla sytuacji finansowej i możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych przez wnioskodawcę, ale spłata długu względem ZUS - pomimo aktualnie niekorzystnych uwarunkowań finansowych i rodzinnych - nie została całkowicie wykluczona w okresie długoterminowym z racji braku przeciwwskazań do podejmowania przez stronę działalności zawodowej i zarobkowej w określonej perspektywie czasowej (brak przeciwwskazań zdrowotnych do zatrudnienia, np. orzeczonej niezdolności do pracy). W decyzji ZUS wskazano, iż podjęcie spłaty zadłużenia wydaje się możliwe po uzyskaniu stałego źródła utrzymania oraz uwzględnieniu możliwości finansowych.

1.3. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na treść § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i wskazał ponownie na swoją trudną sytuację rodzinną, jak i materialno-finansową, z uwagi na którą nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Wnioskodawca wskazał, iż jest osobą młodą, uczącą się, pozostającą bez jakiegokolwiek wsparcia (sieroctwo całkowite). Nie pracuje i nie posiada żadnych praw do świadczeń pieniężnych (ze względu na nieopłacenie składek przez matkę odmówiono mu prawa do renty rodzinnej). Wyjaśniał, iż środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w wysokości [...]zł przeznaczył na pokrycie bieżących potrzeb związanych z utrzymaniem i nauką oraz spłatę innych zobowiązań, w tym zaległości podatkowych oraz podał, że posiada środki pieniężne zdeponowane na rachunku bankowym w kwocie ok. [...]zł., które wystarczą na utrzymanie jedynie na okres około roku. Posiada wprawdzie prawo do lokalu mieszkalnego w G. przy ul. [...], jednakże nieruchomość ta stanowi lokal, w którym aktualnie zamieszkuje a ewentualna sprzedaż mieszkania w celu pokrycia należności z tytułu składek spowoduje daleko idące niekorzystne skutki. Wnioskodawca wyjaśniał również, iż uczęszcza do ostatniej klasy liceum i zamierza kontynuować naukę na studiach, a zatem możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia będzie ograniczone, podobnie jak możliwość podjęcia spłaty należności, w szczególności w obliczu konieczności opłacenia nauki.

Wobec wskazania przez Zakład, iż spłata należności nie jest wykluczona w okresie długoterminowym, skarżący powołał wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 maja 2009 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 71/09 (LEX nr 558761), zgodnie z którym " przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności ".

1.4. Utrzymując w mocy powyższą decyzję organ raz jeszcze przedstawił obszernie powody uznania, że nie występuje w sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności należności składkowych, co – stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s – wyklucza możliwość umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. Odnośnie zaś zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. do należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, które mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, podzielił ocenę zawartą w decyzji I instancji, że takie szczególne okoliczności, o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 , 2 i 3 powołanego wyżej rozporządzenia, nie zostały przez wnioskodawcę wykazane. Okoliczności te to sytuacja: a) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, b) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności i c) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Następnie organ podkreślił, że decyzje o umorzeniu zaległości z tytułu składek w całości lub części w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, ponieważ ZUS nie jest zobligowany do umorzenia należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości, nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje trwałą rezygnację Zakładu z całości lub części należności. Zastosowanie omawianej instytucji mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności tj. takie, na które osoba zobowiązana nie miała wpływu lub które były niezależne od jej postępowania, jak np. spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji osoby zobowiązanej i jej rodziny lub znaczne obniżenie zdolności płatniczej.

1.5. Uchylając powyższą decyzję organu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Sąd ocenił, że wydana ona została z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności wskazał, że ZUS nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wyczerpujący sposób rozpatrzenia materiału dowodowego nie może polegać na fragmentarycznej, nie do końca jasnej i po części sprzecznej ocenie faktów. Zakład zobowiązany był do uwzględnienia w decyzji wszystkich istotnych okoliczności, do których niewątpliwie zaliczyć trzeba brak uzyskiwania przez będącego sierotą, uczącego się skarżącego jakichkolwiek dochodów. Sąd podkreślił, że jego młody wiek i perspektywy uzyskania w przyszłości możliwości zatrudnienia, które organ ocenił jako negatywną przesłankę umorzenia, należało przeanalizować także od strony pozytywnej, w tym co najmniej szczegółowo zbadać jakie działania skarżący podejmował w celu znalezienia zatrudnienia i jakie szanse miał on na rynku pracy, przy uwzględnieniu zamiaru podjęcia dalszej nauki.

W ocenie Sądu ZUS nie analizował też okoliczności, że wnioskodawca w żaden sposób nie przyczynił się on do powstania zaległości składkowych, bowiem odpowiada on za nie z tytułu odpowiedzialności za długi spadkowe po zmarłej matce. Jednocześnie zaś w decyzji stwierdzono, że zastosowanie umorzenia mogą uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a więc "takie, na które osoba zobowiązana nie miała wpływu lub które były niezależne od jej postępowania, jak np. spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji osoby zobowiązanej i jej rodziny lub znaczne obniżenie zdolności płatniczej."

Następnie Sąd zauważył, że w analizie sytuacji strony ZUS wykazał się niekonsekwencją, raz twierdząc, że "nie wykazano w sposób dostateczny przesłanek do umorzenia powołanych w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia", a w innym miejscu zaskarżonej decyzji, że "nie zachodzą dostateczne przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia", wreszcie w jeszcze w innym miejscu twierdząc, że "aktualnie nie posiada Pan wystarczających środków finansowych służących spłacie należności z tytułu składek bez istotnego uszczerbku dla Pana sytuacji finansowej i materialnej oraz możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych".

W ocenie Sądu ZUS w istocie przyznał, że zostały wykazane przesłanki umorzenia (ale nie w sposób dostateczny), o których mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia wobec czego winien był precyzyjnie wyjaśnić dlaczego uznał, iż nie zachodzi sytuacja dostatecznie ważnego interesu osoby zobowiązanej uzasadniająca umorzenie, skoro mamy do czynienia z osobą, która stała się podmiotem zobowiązanym z tytułu odpowiedzialności za długi spadkowe matki, a na dodatek jest to osoba bardzo młoda, ucząca się, bez wykształcenia zawodowego, bezrobotna i z aspiracjami do podjęcia dalszej nauki, przy tym utrzymująca się z resztek oszczędności. Skoro sam organ przyznał, iż "aktualnie" skarżący nie posiada wystarczających środków finansowych służących spłacie należności z tytułu składek bez istotnego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej i materialnej oraz możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to argumentacja, że nie zachodzi sytuacja dostatecznie ważnego interesu osoby zobowiązanej uzasadniająca umorzenie, bowiem pozostawałoby to w sprzeczności z interesem publicznym, w tym interesem pozostałych osób ubezpieczonych w ZUS, jest po części arbitralna i nie poparta w pełni zrozumiałą dla strony argumentacją, która pozwoliłaby na przyjęcie, że nie mamy do czynienia ze zbyt daleko idącą dowolnością organu. Sąd podkreślił, że w tym konkretnym stanie faktycznym (całkowite sieroctwo młodej osoby, brak w istocie jakiegokolwiek przyczynienia się do powstałych zaległości składkowych) podmiot odpowiedzialny za tego rodzaju długi spadkowe ma prawo oczekiwać od organu bardzo precyzyjnej analizy jego sytuacji w kontekście obowiązujących przepisów prawa i konsekwencji jakie dla dalszych losów zobowiązanego będzie miała decyzja w sprawie umorzenie lub jego braku. Sąd podzielił zatem zarzut braku dostatecznego wyjaśnienia tego w czym ZUS upatruje wyższości interesu publicznego nad interesem strony. Organ winien także precyzyjnie wyjaśnić dlaczego optuje za prymatem interesu publicznego w realiach takiej sprawy jak przedmiotowa, gdy jednocześnie twierdzi w zaskarżonej decyzji, że aktualnie strona nie posiada wystarczających środków finansowych służących spłacie należności z tytułu składek, a ich spłaty nie może dokonać bez istotnego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej i materialnej oraz możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym, a mianowicie art. 107 § 3 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: K.p.a.) z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. z powodu niewyjaśnienia całego stanu faktycznego sprawy i jego oceny.

Ponadto Sąd wskazał, że w ponownym postępowaniu organ winien wyjaśnić kwestię ewentualnego przedawnienia części należności, bowiem jak wynika z decyzji organu z dnia [...]nieruchomość skarżącego, położna przy ulicy [...] była na etapie rozpatrywania wniosku w pierwszej instancji wolna od obciążeń hipotecznych.

2. W wykonaniu powyższego wyroku organ dokonał ponownego rozpoznania sprawy i decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., postanowił zmienić decyzję z dnia [...] " i w tym zakresie:

- uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej:

- wysokości oraz okresu należności z tytułu składek, co związane jest z uwzględnieniem przedawnienia należności;

- odmowy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego płatnikiem składek (składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą);

i orzeka, co do istoty sprawy w sposób następujący:

- wyraża zgodę na umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego płatnikiem składek na podstawie art. 28 ust. 1-3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w części stanowiącej warunek wskazany w decyzji z dnia [...]nr [...]: w tym:

- ubezpieczenie społeczne za okres: od 02/2009 do 01/2011 – należność główna: [...]zł; - odsetki: [...]zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: 02/2010, 09/2010, od 12/2010 do 01/2011 – należność główna: [...]zł; - odsetki: [...]zł;

- Fundusz Pracy za okres: 02/2010, 09/2010, os 12/2010 do 01/2011 – należność główna: [...]zł; - odsetki: [...]zł;

- koszty upomnienia w kwocie: [...]zł;

- w pozostałej części stwierdza utrzymanie decyzji w mocy i odmawia umorzenia:

- należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego płatnikiem składek na podstawie art. 28 ust. 1-3 oraz ust. 3a ustawy (...) w części podlegającej umorzeniu zgodnie z decyzją określającą warunki umorzenia z dnia [...] nr [...]wydanej na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 roku, poz. 1551); w tym:

- ubezpieczenie społeczne za okres; od 01/2003 do 012004, od 06/2004 do 03/2007, od 06/2007 do 02/2009 – należność główna: [...]zł; - odsetki: [...]zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: 01/2003, od 03/2003 do 05/2003, od 07/2002 do 01/2004, od 01/2005 do 03/2005, 06/2006, 11/2007, od 02/2008 do 05/2008, 09/2008, od 11/2008 do 02/2009 – należność główna: [...]zł; - odsetki: [...]zł;

- Fundusz Pracy za okres: od 01/2003 do 12/2003, od 06/2004 do 10/2004, od 12/2004 do 06/2005, od 01/2006 do 03/2006, od 05/2006 do 08/2006, 12/2006, 11/2007, 03/2008, od 11/2008 do 02/2009 – należność główna – [...]zł; - odsetki: [...]zł;

- koszty upomnienia w kwocie [...]zł;

- należności w części finansowanej przez płatnika składek za zatrudnionych pracowników na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy (...), w tym:

- ubezpieczenie społeczne za okres: od 08/2004 do 12/2004, od 03/2005 do 12/2005, od 04/2006 do 11/2006 – należność główna: [...]zł; - odsetki: [...]zł;

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres: od 08/2005 do 10/2004, od 03/2005 do 06/2005, od 05/2006 do 08/2006 – należność główna: [...]zł; - odsetki: [...]zł;

- odsetki naliczone od należności głównej (składek) za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych: - [...]zł".

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy tok postępowania oraz treść wyroku Sądu, uchylającego poprzednią decyzję, a ponadto wskazał, że 10 kwietnia 2013 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolnicza działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551, dalej: ustawa abolicyjna), w związku z czym w dniu [...] ZUS Oddział w Z. wydał decyzję nr [...], określającą warunki umorzenia, która stała się prawomocna z dniem 24 czerwca 2013 r.

Następnie organ powtórnie przedstawił cały stan prawny, odnoszący się do instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek oraz stan faktyczny, ustalony w postepowaniu pierwotnym i uzupełniony w ponownym rozpoznawaniu sprawy. W konkluzji tych wywodów stwierdził, że "nie zachodzi przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności zaległości; zachodzą natomiast przesłanki zawarte w § 3 ust.1 rozporządzenia (...)uzasadniające umorzenie należności". Dalej organ stwierdził, że wobec jego trudnej sytuacji finansowej i życiowej uwzględnił ważny interes zobowiązanego i wyraził zgodę na umorzenie części zaległości, co – jak zaznaczył w końcowej części uzasadnienia – stanowi rozwiązanie w znacznym stopniu umożliwiające skarżącemu spełnienie warunków na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej.

Odmawiając umorzenia zaległości w pozostałym zakresie organ stwierdził, że umorzenie całości należności stanowiłoby przedwczesną rezygnację z przysługujących ZUS należności. Kierował się przy tym następującymi względami: 1) skarżący był osobą pełnoletnią w chwili przyjęcia spadku , zatem świadomie przyjmując korzyści wynikające ze spadkobrania musiał liczyć się z koniecznością spłaty zadłużenia wobec ZUS, wynoszącego w chwili otwarcia spadku łączenie [...]zł, 2) nie posiada obecnie zadłużenia wobec innych wierzycieli, gdyż zaległości podatkowe zmarłej matki uregulował, 3) mimo trudnej sytuacji finansowej, wskazującej na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nie skorzystał z ofert pracy przez co utracił status osoby bezrobotnej, 4) obowiązuje w tym okresie ustawa abolicyjna i nawet w przypadku braku spełnienia przez skarżącego warunku abolicyjnego w wyznaczonym terminie (24 czerwca 2014 r.) i odmowy umorzenia należności wskazanych w decyzji z [...]., nie utraci on możliwości ubiegania się o umorzenie na podstawie tej ustawy, gdyż wnioski można składać do dnia jej obowiązywania tj. do 31 grudnia 2015 r., a w tym okresie można oczekiwać realnej poprawy sytuacji finansowej skarżącego.

W końcowej części uzasadnienia organ poinformował wnioskodawcę o możliwości rozłożenia na raty spłaty zaległości składkowych.

3. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił, że została ona wydana w naruszeniem przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 w zw. z art. 11 K.p.a. oraz art. 153 P.p.s.a., a także przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i wniósł o jej uchylenie w części utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...]

Uzasadniając skargę podkreślił, że organ nie uzasadnił w sposób wyczerpujący dlaczego uznał, że część należności jest on w stanie spłacić i dlaczego w takiej wysokości. Nie wziął też pod uwagę, że nie przyczynił się on w żaden sposób do powstania zaległości, na co wskazał Sąd w swym wyroku. Podkreślił, że fakt spłacenia zaległości podatkowych nie może być interpretowany na jego niekorzyść. Podobnie nie można wymagać aby podjął jakąkolwiek pracę, zwłaszcza o niewielkim wynagrodzeniu, nie dającym szansy na spłatę zaległości wobec ZUS, bo w niczym nie zmieniłoby to jego sytuacji jako dłużnika ZUS.

Następnie skarżący zarzucił, że mimo częściowego uwzględnienia jego wniosku organ nie wziął pod uwagę, iż brak jakichkolwiek dochodów uniemożliwia mu spełnienie warunku określonego w decyzji wydanej na podstawie ustawy abolicyjnej w zakreślonym terminie. Zakwestionował też twierdzenie organu, że będzie mógł ponowić wniosek na podstawie tej ustawy do końca 2015 r., podczas gdy z art. 1 ust. 4 ustawy wynika, że wniosek można złożyć w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od 13 stycznia 2013 r., a w okresie 8 miesięcy jego sytuacja majątkowa z pewnością nie ulegnie poprawie.

Ponadto skarżący wskazał, że uchylając decyzję pierwszej instancji organ nie wskazał kwot oraz okresów za jakie uznał należności za przedawnione.

4. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swe rozstrzygnięcie i jego uzasadnienie, a ustosunkowując się do zarzutów skargi przyznał, że wnioski o zastosowanie ustawy abolicyjnej można składać do 15 stycznia 2015 r., ale uznał, że nie uniemożliwia to skarżącemu ponowienia takiego wniosku i spełnienia warunków umorzenia w trybie tej ustawy. Dalej wyjaśnił, że uwzględnił wytyczne Sądu i orzekł w odniesieniu do należności w wysokości wynikającej z aktualnych zapisów ewidencji księgowej, nie rozstrzygał natomiast w przedmiocie przedawnienia należności, zatem nie uznał za konieczne wyjaśnienia tej kwestii w zaskarżonej decyzji. Informację w tym zakresie może zobowiązany uzyskać w innym trybie. W konkluzji odpowiedzi na skargę organ wyraził pogląd, że umorzenie całości należności byłoby co najmniej przedwczesne i wniósł o oddalenie skargi.

5. Na wezwanie Sądu organ uzupełnił akta sprawy o odpis decyzji z dnia [...] nr [...], na którą powołano się w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji. Decyzją tą określono w punkcie I, że na dzień 10 kwietnia 2013 r. umorzeniu podlegają należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł i Fundusz Pracy w kwocie [...]zł, wskazując przy tym okresy jakich dotyczą zaległości (od 2001 do 2009 r.). Natomiast w punkcie II orzeczono, że "warunkiem umorzenia ww. należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu. Należność z tytułu składek za okres od 1 stycznia 1999 r. nieobjęte postępowaniem o umorzenie należy uregulować w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji".

6. Na rozprawie skarżący podtrzymał zarzuty i wnioski skargi. Dodał, że ponowił wniosek o zastosowanie ustawy abolicyjnej, gdyż jego poprzedni wniosek został załatwiony odmownie, bo nie spełnił warunku określonego w decyzji z dnia [...]. Mimo ponowienia wniosku ma świadomość, że również obecnie nie będzie w stanie uregulować wszystkich zaległości wobec ZUS jako warunku zastosowania abolicji.

Pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę, a na pytanie Sądu potwierdził, że decyzją z dnia [...] odmówiono skarżącemu umorzenia należności w trybie ustawy abolicyjnej. Z kolei na pytanie dlaczego przy wydaniu tej decyzji nie uwzględniono faktu, że decyzją z dnia [...]., która jest przedmiotem niniejszego postępowania, wyrażono zgodę na umorzenie należności stanowiących warunek zastosowania ustawy abolicyjnej pełnomocnik udzielił odpowiedzi na piśmie. Wyjaśnił w nim, że orzekając o wyrażeniu zgody na umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego płatnikiem składek w części stanowiącej warunek wskazany w decyzji z dnia [...]., objął tym umorzeniem jednie część należności, które nie podlegają umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej , gdyż wykraczają poza okres objęty tą ustawą (styczeń 1999 – luty 2009). Stąd umorzono zaległe składki za okresy późniejsze, wymienione w zaskarżonej decyzji. Następnie pełnomocnik wskazał, że w punkcie II decyzji z dnia [...]określono, że warunkiem umorzenia jest spłata wszystkich należności niepodlegających umorzeniu i wywiódł, że dotyczy to spłaty zaległości z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, których umorzenia organ odmówił. Dotyczy to zaległości z tytułu ubezpieczenia społecznego w kwoce [...]zł z odsetkami w kwocie [...] zł, Funduszu Pracy i FGŚP w kwocie [...]zł z odsetkami w kwocie [...] zł oraz odsetek od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł. Z tego względu nie można uznać, że w zaskarżonej decyzji umorzono całość należności objętych warunkiem abolicyjnym, gdyż umorzono tylko należności z tytułu składek ubezpieczonego, będącego płatnikiem składek, natomiast do zapłaty pozostały należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, których to należności nie umorzono, ani skarżący ich nie uregulował.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Skarga jest uzasadniona, choć nie tylko z tych powodów, które stanowią jej podstawę.

7.1. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że rozstrzygnięcie w zakresie uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej wysokości oraz okresów należności z tytułu składek w związku z uwzględnieniem przedawnienia należności jest orzeczeniem wadliwym zarówno co do treści jak i podstawy prawnej. Art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., powołany jako podstawa prawna decyzji, stanowi, że "organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w część i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości lub części. Uchylając decyzję pierwszej instancji we wskazanej wyżej części, co wyraźnie orzeczono, organ nie umorzył postępowania w tym zakresie, choć postępowanie o umorzenie zaległości przedawnionych stało się niewątpliwie bezprzedmiotowe. Stanowi to istotne naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Jednocześnie trzeba podzielić zarzut skargi, że przedmiot tego rozstrzygnięcia nie został sprecyzowany ani w sentencji decyzji ani w jej uzasadnieniu. Organ nie wyjaśnił, które zaległości, za jaki okres i w jakiej wysokości uległy przedawnieniu. Nie sposób przy tym podzielić argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę, że rozstrzygnięcie kwestii przedawnienia nie było przedmiotem rozpoznania w sprawie. Po pierwsze, sprawdzenie tej okoliczności nakazał Sąd w poprzednim wyroku, tak aby prawidłowo określony był zakres postępowania o umorzenie zaległości składkowych, a po drugie – sam organ wydał orzeczenie o uchyleniu decyzji w części dotyczącej wysokości oraz okresu należności z tytułu składek, co związane jest z uwzględnieniem przedawnienia należności". Brak jakiegokolwiek wywody w tym zakresie uniemożliwia skontrolowanie, czy uznanie części należności składkowych za przedawnione, odpowiada prawu. Wymogowi temu nie czyni zadość wymienienie w dalszej części decyzji, które należności i za jakie okresy zostały umorzone lub odmówiono ich umorzenia.

Dokładne wskazanie, które należności składkowe uległy przedawnieniu ma istotne znaczenie także z tego powodu, że w decyzji o warunkach zastosowania abolicji określono należności podlegające umorzeniu w wyższej wysokości (za więcej okresów) niż w sentencji decyzji zaskarżonej w tej sprawie, w części powołującej się na decyzję "abolicyjną".

7.2. Odnośnie rozstrzygnięcia w pozostałym zakresie trzeba przyznać, że organ odwoławczy uzupełnił i zaktualizował ustalenia faktyczne co do istnienia przesłanek umorzenia i, w ocenie Sądu, dokonał ich prawidłowej oceny. Niewątpliwie w niniejszej sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności zaległości składkowych w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Okoliczności tej zresztą skarżący nie przeczy, jakkolwiek wywodzi, że jedynym składnikiem majątkowym jakim dysponuje jest lokal mieszkalny, w którym obecnie mieszka.

Pozostałe ustalenia, a to brak jakiegokolwiek źródła dochodów, w tym brak prawa do renty rodzinnej, utrzymywanie się po śmierci matki wyłącznie z oszczędności pochodzących ze zbycia w 2011 r. nieruchomości za kwotę [...]zł (po opodatkowaniu – [...]zł), ponoszenie bieżących wydatków na utrzymanie w wysokości ponad [...] zł miesięcznie, podjęcie w 2013 r. studiów w systemie dziennym, za które odpłatność pokryta została z oszczędności, organ jednoznacznie ocenił jako odpowiadające przesłance określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż wykazane zostało w sposób dostateczny, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ocenę tę należy podzielić i stwierdzić, że w tym zakresie organ prawidłowo wykonał wskazania zawarte w wyroku Sądu. W odniesieniu zatem do należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego płatnikiem składek zaistniała możliwość ich umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, który stanowi, że: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych".

7.3. Zastrzeżenia jednak musi budzić sposób załatwienia wniosku strony o umorzenie powyższych zaległości. Jakkolwiek niewątpliwie wybór tego sposobu należy do organu w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego, niemniej – w ocenie Sądu – stosując to uznanie organ winien się przede wszystkim kierować wskazaniami wynikającymi z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., a stanowiącymi wytyczne dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, który określił, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

W niniejszej sprawie organ w znacznej części powiązał swe rozstrzygnięcie z prowadzonym przez siebie niemal równolegle postępowaniem w oparciu o ustawę abolicyjną. Orzekł bowiem o umorzeniu części należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego płatnikiem składek w części stanowiącej warunek wskazany w decyzji z dnia [...] i odmówił umorzenia należności z tytułu tych składek w części podlegającej umorzeniu zgodnie z wymienioną decyzją. Z tego rozstrzygnięcia można wyprowadzić wniosek, ze organ poczynił założenie, iż nastąpi skorzystanie przez skarżącego z dobrodziejstwa ustawy abolicyjnej. Założenie to, w ocenie Sądu, nie miało uzasadnionych podstaw w realiach sytuacji materialnej skarżącego, prawidłowo ustalonej w zaskarżonej decyzji i jednoznacznie wskazującej iż nie jest on w stanie obecnie, ani w najbliższej przyszłości, uiścić jakiejkolwiek kwoty z tytułu zaległości składkowych. Jednocześnie, mimo obszerności uzasadnienia, nie zawiera ono jednoznacznego wskazania skarżącemu jakie należności musiałby spłacić w wykonaniu warunku decyzji abolicyjnej (decyzja ta także tej informacji nie zawierała). Użyte w decyzji sformułowanie o wyrażeniu zgody na umorzenia należności stanowiących warunek abolicji, wręcz mogło wprowadzić zobowiązanego w błąd, tym bardziej, że - wbrew twierdzeniu zawartemu w piśmie procesowym pełnomocnika organu z dnia 20 stycznia 2015 r. – w decyzji abolicyjnej nie zawarto stwierdzenia, że warunkiem umorzenia jest spłata wszystkich należności nie podlegających umorzeniu.

Z końcowej części uzasadnienia decyzji wynika przy tym, że organ zdawał sobie sprawę, że skarżący nie spełni warunku umorzenia należności w trybie ustawy abolicyjnej, pouczył go bowiem, zresztą błędnie co do terminu, o możliwości ponowienia wniosku w tym trybie.

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ winien był dokonać oceny możliwości umorzenia całej zaległości z tytułu składek ubezpieczonego będącego płatnikiem składek na mocy art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, mając na uwadze, że ważnemu interesowi zobowiązanego z pewnością nie stoi na przeszkodzie w tym zakresie wzgląd na stan finansów ubezpieczeń społecznych, skoro należności z tego tytułu, stanowiące zresztą przeważającą kwotę zaległości ciążących na skarżącym, sam ustawodawca uznał za możliwe do umorzenia, uchwalając ustawę z dnia 9 listopada 2012 r. Na mocy tego aktu prawnego nastąpiła rezygnacja przez Państwo z dochodzenia znaczących środków przeznaczonych na ubezpieczenie społeczne. Tak więc argumentacja organu o "przedwczesności" rezygnacji z należności z tego tytułu ze względu na potrzeby funduszy na ubezpieczenie społeczne, uznać należy za błędną i wykraczającą poza zakres swobody uznania administracyjnego.

Nie sposób przy tym mówić o całkowitej rezygnacji z dochodzenia zaległości, skoro część tych zaległości w ogóle nie mogła być przedmiotem postępowania o umorzenie w związku z treścią art. 30 u.s.u.s. (co wynika z decyzji z dnia [...] o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego w odniesieniu do składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych – wynoszących [...]zł ubezpieczenia społecznego i [...]zł ubezpieczenia zdrowotnego), a w odniesieniu do części – umorzenie nie jest możliwie z powodu nieistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności (dot. to składek finansowanych przez płatnika za zatrudnionych pracowników, wynoszących – zgodnie z treścią zaskarżonej decyzji – [...]zł należności głównej i [...]zł odsetek z tytułu ubezpieczenia społecznego, [...]zł i odsetek w kwocie [...] zł – na Fundusz Pracy i FGŚP oraz odsetek od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...]zł).

Raz jeszcze wypada podkreślić, że w toku załatwiania sprawy organ nie odniósł się w ogóle do faktu, że zobowiązany nie przyczynił się w żadnym stopniu do powstania zaległości w stosunku do ZUS. Na starcie w dorosłe życie skarżący spotkał się zatem z bagażem obciążeń finansowych, z którym nie jest w stanie sobie poradzić i ma prawo oczekiwać od organów udzielenia mu w tym zakresie stosownej pomocy i informacji. W tym aspekcie organ nie wykonał wskazań zawartych w poprzednim wyroku tut. Sądu.

Nie można także podzielić poglądu organu, że zapłacenie przez niego zaległości podatkowych zmarłej matki nastąpiło "z pokrzywdzeniem ZUS". Spłatę części zobowiązań publicznoprawnych uznać bowiem trzeba za postawę przemawiającą na korzyść zobowiązanego, a nie przejaw jego złej woli.

Wszystkie powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu, gdyż została wydana z naruszeniem następujących przepisów procesowych: art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zakresie rozstrzygnięcia o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji, art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. tj. ogólnej zasady załatwiania spraw z uwzględnieniem słusznego interesu strony, zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej oraz zasady obowiązku udzielania informacji stronie, tak aby nie poniosła szkody na skutek nieznajomości prawa. Decyzja narusza także przepisy prawa materialnego, a to na skutek przekroczenia zakresu uznania administracyjnego przy stosowaniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W toku ponownego postępowania organ winien usunąć wskazane wyżej uchybienia, a także skoordynować swe działanie z prowadzonym przez siebie postępowaniem w trybie ustawy abolicyjnej, tak, aby rozstrzygnięcia w obu tych trybach nie miały cech pozornego załatwienia sprawy w interesie zobowiązanego, ale by doprowadziły do rzeczywistego uwzględnienia tego interesu, na gruncie obowiązującego prawa.

8. Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).