Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 636/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: uchylono zaskarżone zarządzenie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędzia WSA Piotr Fronc po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi R. M. na zarządzenie pokontrolne Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 25 marca 2022 r. znak: WI.7024.4.2021.SC w przedmiocie stosowania środków ostrożności dotyczących bezpiecznego postępowania z substancjami chemicznymi i mieszaninami oraz ich magazynowania I. uchyla zaskarżone zarządzenie II. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżącego R. M. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Sygn. II SA/Kr 636/22

UZASADNIENIE

Zarządzeniem pokontrolnym z dnia 25 marca 2022 r. znak: WI.7024.4.2021.SC, wydanym na podstawie art. 12 ust.1 pkt 1 i ust.2 ustawy z dnia 20 lipca o Inspekcji Ochrony Środowiska (tj. Dz.U. 2021 poz. 10070) oraz ustaleń kontroli przeprowadzonej w dniach od 4 listopada do 6 grudnia 2021 r. u R. M. prowadzącego działalność gospodarczą p.n. R. M. [...] ul. [...] w K.", Małopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska zarządził stosowanie środków ostrożności dotyczących bezpiecznego postępowania z substancjami chemicznymi i mieszaninami oraz ich magazynowania oraz wyznaczył termin przesłania pisemnej informacji o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu naruszeń na dzień 29 kwietnia 2022 r.

W uzasadnieniu zarządzenia organ stwierdził, że podczas kontroli przeprowadzonej w w/w firmie stwierdzono nieprawidłowości w zakresie przestrzegania wymagań ochrony środowiska. Podał, że w skontrolowanym zakładzie stosuje się kwas siarkowy w postaci roztworu do akumulatora o różnych stężeniach oraz elektrolit do akumulatorów. W kartach charakterystyki tych substancji określone zostały do stosowania środki ostrożności, takie jak: niedopuszczenie do przedostania się produktu do ścieków i wód, zabezpieczenie kratek i studzienek ściekowych, unikanie bezpośredniego kontaktu z uwalniającą się substancją, zapewnienie skutecznej wymiany powietrza, przechowywanie we właściwie oznakowanych, szczelnie zamkniętych opakowaniach oryginalnych producenta.

R. M. nie stosuje się do wymagań określających postępowanie z substancjami i mieszaninami kwasu siarkowego ujętych w kartach charakterystyki, gdyż jak stwierdzono podczas kontroli roztwór kwasu siarkowego magazynowany jest w otwartych pojemnikach, pojemniki są nieoryginalne, brak jest wyraźnych i jednoznacznych oznakowań na opakowaniach, na wykładzinie pod stołem stwierdzono zanieczyszczenie plamami elektrolitu, brak jest sprawnej wentylacji mechanicznej, wyczuwalny jest zapach substancji chemicznej, w pomieszczeniach studzienka ściekowa nie jest zabezpieczona.

Pismem z dnia 21 kwietnia 2022 r. R. M. wniósł skargę na powyższe zarządzenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W uzasadnieniu skargi R. M. zarzucił, że nieuzasadniony jest zarzut, że roztwór kwasu siarkowego magazynowany jest w otwartych pojemnikach, a pojemniki te nie są oryginalne. Wyjaśnił, że dostarczany do zakładu kwas przechowuje w fabrycznych pojemnikach, ale potem z tego kwasu sporządza elektrolity o różnych gęstościach. Te zaś z powodów technologicznych umieszcza w przeznaczonych do tego pojemnikach. Są one wykonane z ebonitu i przeznaczone do przechowywania kwasu siarkowego. Pochodzą z demontażu dużego stacjonarnego akumulatora. Każdy taki pojemnik stanowił jedno ogniwo tego akumulatora. Może się z nich ulatniać jedynie para wodna, Charakterystyczny kwestionowany przez inspektora chemiczny zapach znany z ładownia akumulatorów nie pochodzi z tych pojemników a z niektórych typów otwartych akumulatorów. W kartach charakterystyki kwasu siarkowego nie ma zakazu używania otwartych naczyń. Skarżący podkreślił, że w kartach tych wskazano zasady magazynowania ,a nie użytkowania. Wskazał, że przykładowo w karcie charakterystyki przedsiębiorstwa F. , nie będącej załącznikiem do protokołu kontroli w sekcji 7. Postępowanie z substancjami i mieszaninami oraz ich magazynowanie, w podpunkcie7.2.podano : z pojemnikami otwartymi manipulować bardzo ostrożnie, aby nie dopuścić do rozlania substancji.

W odpowiedzi na skargę Małopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu wskazał, że kwestionowane "zarządzenie pokontrolne z dnia 25 marca 2022 roku, znak: WL7024.4.227.2021.SC wydane zostało w oparciu o naruszenia zawarte w protokole kontroli nr WIOS-KEAK27/2022 z dnia 4 marca 2022 roku". W trakcie czynności kontrolnych inspektorzy WIOŚ w Krakowie ustalili, że R. M. prowadzi działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży detalicznej i naprawie akumulatorów oraz wymianie zużytych akumulatorów. Działalność prowadzona jest w dwóch lokalach garażowych o powierzchni ok.45m2.W budynku znajdują się pomieszczenia takie jak: pomieszczenie magazynowo- sprzedażowe na nowe akumulatory, pomieszczenie warsztatowe ze stołem roboczym i urządzeniami sanitarnymi. W pomieszczeniu przeznaczonym do obsługi akumulatorów w celu uzupełnienia brakującego elektrolitu lub jego wymiany w akumulatorach przyjętych do obsługi, wykorzystuje się kwas siarkowy, który po rozcieńczeniu wodą zdemineralizowaną osiąga zadaną gęstość. Rozcieńczenia kwasu dokonuje się w kwasoodpornych pojemnikach. Następnie tak przygotowana mieszanina przelewana jest do akumulatorów na stole warsztatowym. Rozładowany akumulator podłącza się do prostownika, nastawiając odpowiednie parametry w celu naładowania i uzyskania sprawności rozruchowej. W pierwszym garażu znajdują się regały, na których zmagazynowane są nowe akumulatory o różnych pojemnościach. Pomieszczenie ma powierzchnię około 24 m2 i wysokości 2,5 - 3,5m. Podłoga jest wybetonowana z kanałem warsztatowym pokrytym deskami. W pomieszczeniu znajduje się wyposażenie biurowe, stolik warsztatowy z podręcznymi narzędziami do obsługi akumulatorów. Nie stwierdzono obecności urządzeń wentylacyjnych. W drugim garażu oznaczonym jako "ładownia" na środku znajduje się stół metalowy wokół którego zainstalowano rynny odciekowe z wyjściem do pojemnika odciekowego. Na stole w trakcie oględzin znajdowały się obsługiwane akumulatory. Po lewej stronie przy ścianach znajdowało się 6 pojemników ebonitowych otwartych, wypełnionych cieczą (kwasem siarkowym o różnym stężeniu) i 3 mniejsze pojemniki. Na podłodze umieszczona jest klatka ściekowa. W drugim pomieszczeniu również nie stwierdzono obecności urządzeń wentylacyjnych. Na podłożu pod stołem stwierdzono zanieczyszczenia plamami cieczy. W każdym z pomieszczeń wyczuwalny był zapach chemiczny. Powyższy stan faktyczny został udokumentowany protokołem oględzin z dnia 25 stycznia 2022 r. wraz z dokumentacją fotograficzną, który stanowi załącznik numer [...] do protokołu kontroli WIOS-KRAK 27/2022. W oparciu o stwierdzony w trakcie kontroli stan faktyczny inspektorzy WIOŚ w Krakowie stwierdzili naruszenie w postaci niestosowania środków ostrożności dotyczących bezpiecznego postępowania z substancjami chemicznymi i mieszaninami oraz ich magazynowania zawartych w karcie charakterystyki kwasu siarkowego tj. wymagań określonych w Rozporządzeniu Komisji (UE) 2015/830 zmieniającym rozporządzenie (WE) nr1907/2006(REACH), ustawie z dnia 25 lutego 2011r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz.U.z 2020r.poz.2289 ze zm.) oraz karcie charakterystyki substancji chemicznych i ich mieszanin. Skarżący nie stosuje się do ograniczeń stosowania kwasu siarkowego i mieszanin ujętych w kartach charakterystyki określających postępowanie z substancjami i mieszaninami oraz ich magazynowanie. W trakcie kontroli stwierdzono, że roztwór kwasu siarkowego magazynowany jest w otwartych pojemnikach, pojemniki są nieoryginalne, brakuje na nich wyraźnych i jednoznacznych oznakowań. Na wykładzinie pod stołem warsztatowym stwierdzono zanieczyszczenia plamami elektrolitu. W zakładzie brakuje sprawnej wentylacji mechanicznej, przez co wyczuwalny jest zapach chemiczny substancji. W pomieszczeniach znajduje się również niezabezpieczona studzienka ściekowa. Zgodnie z art.29 pkt 1b ustawy z dnia 25 lutego2011r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2289 z późn.zm.) nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy oraz przepisów rozporządzeń, o których mowa w art.1ust.1, sprawują, w zakresie swojej właściwości Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz Wojskowa Inspekcja Sanitarna, a także Inspekcja Ochrony Środowiska w zakresie zagrożeń dla środowiska dotyczących spełnienia przez dalszych użytkowników obowiązków określonych w art. 37 ust. 5 i 6 rozporządzenia nr 1907/2006, dotyczących stosowania środków kontroli ryzyka w zakresie niezbędnym do zapewnienia, że ryzyko dla środowiska jest odpowiednio kontrolowane. Jak wynika z art.37 ust.5 i 6 rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE, każdy dalszy użytkownik określa, stosuje i, w stosownych przypadkach, zaleca odpowiednie środki w celu właściwej kontroli ryzyka, którego istnienie stwierdzono: a) w dostarczonych mu kartach charakterystyki; b) w jego własnej ocenie bezpieczeństwa chemicznego; c) poprzez informacje o środkach kontroli ryzyka dostarczone mu zgodnie z art. 32. Podmiot kontrolowany określony ustawowo jako "dalszy użytkownik" jest zobowiązany do stosowania środków ostrożności w zakresie ochrony środowiska określonych w dostarczonych mu kartach charakterystyki kwasu siarkowego i jego mieszanin. W szczególności powinien: nie dopuścić do przedostania się produktu do ścieków i wód, zabezpieczyć kratki i studzienki ściekowe, unikać bezpośredniego kontaktu z uwalniającą się substancją, usunąć źródła zapłonu, jeśli to możliwe zlikwidować nieszczelność, rozlaną substancję zebrać za pomocą materiałów absorbujących ciecze a zanieczyszczoną powierzchnię oczyścić, zapewnić skuteczną wymianę powietrza (wentylacja), przechowywać we właściwie oznakowanych, szczelnie zamkniętych opakowaniach oryginalnych producenta, w chłodnym, suchym miejscu, dobrze wentylowanym pomieszczeniu magazynowym wyposażonym w instalację elektryczną i wentylacyjną w wydaniu przeciwwybuchowym, chronić przed kontaktem z wodą i wilgocią, używać tylko z odpowiednią sprawną wentylacją, zastosować lokalną wentylacje wyciągową lub inne zabezpieczenia. W świetle stwierdzonych przez inspektorów WIOŚ w Krakowie nieprawidłowości w zakresie postępowania z substancjami chemicznymi poprzez niezastosowanie środków ostrożności w zakresie ochrony środowiska, określonych w kartach charakterystyki kwasu siarkowego i jego mieszanin, MWIOŚ działając w oparciu o art.12ust.1pkt1 ustawy z dnia 20lipca1991r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz. U. z 2021r .poz.1070z późn.zm.), wydał zaskarżone zarządzenie pokontrolne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z przepisem art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 t.j. z dnia 2021.11.22) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust. 3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak - to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Strony nie odpowiedziały na to wezwanie. Dlatego też zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na akt o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 uchyla ten akt. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio.

Z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części.

W pierwszej kolejności ocenić należało dopuszczalność skargi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, że skoro przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (tj. Dz.U. 2021 poz. 1070) uprawniają wskazany w nich organ do wydawania zarządzeń pokontrolnych na podstawie wyników dokonanych kontroli, a jednocześnie nie przewidują środka zaskarżenia tych zarządzeń do organu wyższego stopnia, to zarządzenie pokontrolne, stwierdzające istnienie po stronie kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej określonego obowiązku, podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Ponieważ stronie skarżącej nie przysługiwał żaden ze środków zaskarżenia określonych w art. 52 § 2 i 3 p.p.s.a., to zgodnie z art. 53 § 2 zd. 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), z mocą obowiązującą od dnia 1 czerwca 2017 r., skargę do Sądu należało wywieść w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżąca Spółka dowiedziała się o wydaniu zarządzenia pokontrolnego. Zarządzenie pokontrolne zostało doręczone skarżącemu w dniu 29 marca 2022 r. Skarga została wniesiona do sądu administracyjnego w dniu 21 kwietnia 2022 r., a zatem został zachowany termin trzydziestu dni, o którym mowa w art. 53 § 2 p.p.s.a.

Na wstępie rozważań poczynić należy kilka uwag o charakterze ogólniejszym.

Stosownie do art.1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. Inspekcja Ochrony Środowiska jest powołana do kontroli przestrzegania przepisów o ochronie środowiska oraz badania i oceny stanu środowiska. Do zadań Inspekcji należy m.in. kontrola podmiotów korzystających ze środowiska w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska w zakresie: przestrzegania przepisów o ochronie środowiska, przestrzegania decyzji ustalających warunki korzystania ze środowiska oraz przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (art.2). Zgodnie z art. 9 ustawy, celem wykonania zadań, Inspekcja Ochrony Środowiska uprawniona jest do przeprowadzania kontroli planowych i pozaplanowych. Zgodnie z art.9a omawianej ustawy kontrolę przedsiębiorców wykonuje się na zasadach określonych w rozdziale 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U.2021.162 t.j.) z tym, że do kontroli pozaplanowych przedsiębiorców nie stosuje się przepisów art. 47, art. 48, art. 50, art. 51, art. 54, art. 55 i art. 58 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców.

Z czynności kontrolnych inspektor sporządza protokół, którego jeden egzemplarz doręcza kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowanej osobie fizycznej. Protokół podpisują inspektor i kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna, którzy mogą wnieść do protokołu umotywowane zastrzeżenia i uwagi (art.11 ust.1 i 2). Jak z kolei stanowi art. 12 ust.1 i 2 ustawy, na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może: wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej, wydać na podstawie odrębnych przepisów zalecenia pokontrolne, wydać na podstawie odrębnych przepisów decyzję administracyjną, wszcząć egzekucję, jeżeli obowiązek wynika z mocy prawa lub decyzji administracyjnej. Kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna, w terminie wyznaczonym w zarządzeniu pokontrolnym, mają obowiązek poinformowania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń.

Zarządzenie pokontrolne wprawdzie dotyczy praw i obowiązków określonego podmiotu, ale - w porównaniu z aktami jurysdykcji administracyjnej - odznacza się bardzo daleko idącą specyfiką; sytuuje się pomiędzy postępowaniem kontrolnym a ewentualnym postępowaniem jurysdykcyjnym (por. T. Woś, w: T. Woś (red.), Postępowanie administracyjne, Warszawa 2017, s. 69). Inaczej niż decyzja administracyjna, zarządzenie pokontrolne nie ma zdolności kreowania ani nawet modyfikowania istniejących praw i obowiązków - normy indywidualnej (wyjątkiem jest tu instrumentalny obowiązek notyfikacyjny z art. 12 ust. 2 ustawy).

Ma to w szczególności tę konsekwencję, że ewentualne uruchomienie przymusu lub sankcji prawnej będzie uwarunkowane nie tyle niewykonaniem zarządzenia pokontrolnego, ale niewykonaniem owego pierwotnego obowiązku wynikającego z mocy prawa lub z decyzji administracyjnej.

Zarządzenie pokontrolne wydawane jest w razie stwierdzenia w wyniku przeprowadzonej kontroli naruszeń prawa i ma na celu ich wyeliminowanie. Istotą postępowania określonego w art. 11 i art. 12 ustawy z 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska jest nakaz szybkiego reagowania przez organ na stwierdzone w toku kontroli przypadki naruszenia przepisów chroniących środowisko naturalne. Stąd też zadaniem organu jest ustalenie stanu faktycznego w zakresie koniecznym do kwalifikacji ewentualnych naruszeń prawa w zakresie tylko tego postępowania. Co do zasady znaczenie ma zatem stan faktyczny i prawny, jaki istnieje na moment wydania zarządzenia pokontrolnego.

Użycie w art. 12 ust. 1 ustawy sformułowania "na podstawie ustaleń kontroli", oznacza, że szczególne znaczenie, tak dla samej dopuszczalności wydania takiego zarządzenia w określonej sprawie, jak i dla oceny prawidłowości tego rodzaju aktu ma protokół kontroli. Wobec tego zarządzenie pokontrolne powinno wskazywać na ustalony w wyniku kontroli stan faktyczny sprawy, który ma istotne znaczenie dla oceny zasadności skierowanych do adresata zaleceń co do wyeliminowania naruszeń stwierdzonych w wyniku kontroli. Z kolei stan faktyczny sprawy winien znajdować swoje pełne odzwierciedlenie w protokole z czynności pokontrolnych.

Sąd rozpoznając skargę na zarządzenie pokontrolne wydane na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska nie bada legalności ustaleń faktycznych ujętych w protokole kontroli. Wówczas przedmiotem kontroli nie byłoby bowiem zarządzenie pokontrolne, ale dokument w postaci protokołu kontroli. Z powyższych względów do procedury wydawania zarządzeń pokontrolnych nie stosuje się przepisów k.p.a. odnośnie ustalenia stanu faktycznego i uzasadnienia, zarówno w stosunku do czynności kontrolnych, jak i wydania zarządzenia pokontrolnego ( wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2022 r., sygn. III OSK 1091/21, LEX nr 3338876). Szczególne znaczenie dla oceny legalności wydanego zarządzenia ma stwierdzenie, czy wyniki przeprowadzonej kontroli dają podstawę do uznania, że kontrolowany podmiot narusza prawo. Zarządzenie pokontrolne, jako akt władczy nakładający na dany podmiot określone obowiązki powinno bowiem być precyzyjnie i jednoznacznie określone. Zobowiązany podmiot nie może domniemywać treści nałożonych obowiązków i domyślać się, jakie przepisy prawa naruszył (wyrok NSA z dnia 31 marca 2022 r., sygn. III OSK 935/21, LEX nr 3328862).

Niedopuszczalne jest, by w protokole kontroli i zarządzeniu pokontrolnym określenie naruszeń przepisów prawa nastąpiło przez podanie nazwy aktu prawnego, bez wskazania konkretnych jednostek redakcyjnych tego aktu.

Przenosząc dotychczasowe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy ocenić należy, że zaskarżone zarządzenie pokontrolne powyższych wymogów nie spełnia.

W protokole kontroli nr WIOS-KRAK 27/2022 jako cel kontroli podano: przestrzeganie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, przestrzeganie przepisów dotyczących substancji chemicznych i ich mieszanin, przestrzegania przepisów o bateriach i akumulatorach.

W punkcie 2. Protokołu "Naruszenia" jako stwierdzoną nieprawidłowość wymieniono "niestosowanie środków ostrożności dotyczących bezpiecznego postępowania z substancjami chemicznymi i mieszaninami oraz ich magazynowania zawartych w karcie charakterystyki kwasu siarkowego". Organ posłużył się uzyskanymi z internetu kartami charakterystyki "kwasu siarkowego roztwór 37,5 % do akumulatora" firmy C. oraz "elektrolitu do akumulatorów" firmy C.. W rubryce protokołu "Punkt pozwolenia lub akt prawny (art., par., ust., pkt) wymieniono: "Rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830 zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (REACH), ustawę z dnia 25 lutego 2011r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz.U. z 2020r. poz. 2289 ze zm.) oraz karty charakterystyki substancji chemicznych i ich mieszanin".

Rzecz jednak w tym, że nie wskazano żadnego konkretnego przepisu prawa, który miał być naruszony przez przechowywanie roztworu kwasu siarkowego w otwartych pojemnikach (nie ustalono o jakim stężeniu, a kwas siarkowy może występować w wielu stężeniach). Przytoczone przez organ karty charakterystyki odnoszą się do konkretnych produktów firm, których skarżący nie używał. Powinnością Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska było ustalenie stężenia roztworu kwasu siarkowego znajdującego się w otwartych pojemnikach ebonitowych, ilości roztworu, co pozwoliłoby na dokonanie ustalenia przez jaki okres czasu znajdował się w zakwestionowanych pojemnikach (czy był przeznaczony do bieżącego użytku, czy też magazynowany), ustalenie - na podstawie konkretnych przepisów prawa - wzorca właściwego postępowania z takimi roztworami, a następnie wskazanie, o ile takie wystąpiły, zaistniałych naruszeń.

Błędnym było odnoszenie stwierdzonego stanu faktycznego (jednakże bez ustalenia stężenia roztworu kwasu siarkowego sporządzonego samodzielnie przez R. M. z kupowanego kwasu siarkowego) do karty charakterystyki gotowych elektrolitów sprzedawanych przez producentów w oryginalnych, fabrycznych opakowaniach. Z punktu 0.2.1. Rozporządzenia KE 2015/830 z dnia 28 maja 2015 r. wynika bowiem, że karta charakterystyki umożliwia użytkownikowi zastosowanie niezbędnych środków związanych z ochroną zdrowia ludzkiego i bezpieczeństwem w miejscu pracy oraz ochroną środowiska. Osoba sporządzająca kartę charakterystyki uwzględnia fakt, że karta charakterystyki musi informować użytkownika o zagrożeniach stwarzanych przez substancję lub mieszaninę oraz zawierać informacje dotyczące bezpiecznego magazynowania substancji lub mieszaniny, postępowania z nią oraz jej usuwania. Dlatego też nie wiadomo dlaczego w zarządzeniu pokontrolnym jako nieprawidłowość wymieniono magazynowanie roztworu kwasu siarkowego w nieoryginalnych pojemnikach.

Organ nie ustalił wszakże, że samodzielne przygotowywanie roztworów kwasu siarkowego nie jest dopuszczalne.

Nadto, treść wydanego zarządzenia jest niezwykle ogólna. Tymczasem zarządzenie pokontrolne, jako akt władczy nakładający na dany podmiot określone obowiązki powinno być precyzyjnie i jednoznaczne. Zobowiązany podmiot nie może domniemywać treści nałożonych obowiązków i domyślać się, jakie przepisy prawa naruszył. Z treści wydanego zarządzenia nie wynika, jakie obowiązki skarżący powinien wykonać w związku ze stwierdzonym magazynowaniem roztworu kwasu siarkowego w otwartych, nieoryginalnych pojemnikach. Nawiasem mówiąc skarżący zarzucał, że w opisany w zarządzeniu sposób nie magazynuje mieszaniny, ale ją użytkuje (a organ kontrolny nie ustalił, czy roztwór znajdujący się w otwartych pojemnikach przeznaczony był do bieżącego użycia).

Wreszcie, w sposób niedopuszczalny dopiero w odpowiedzi na skargę przytoczono przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, ale i tak w sposób wybiórczy, bez odniesienia ich do realiów sprawy.

Wskazać również należy, że zgodnie z tabelą 3.2. załącznika VI do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającego i uchylającego dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. Unii Europejskiej z dnia 31 grudnia 2008 r., L 353) kwas siarkowy (VI) w zależności od wielkości stężenia – zgodnie z tabelą 3.2. załącznika VI do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE z dnia 16 grudnia 2008 r., nr 1272/2008 – został zaklasyfikowany jako: stężenie: >15-procentowe – C; R35 – stężenie 5-procentowe < C < 15% – Xi oraz R36/38. Symbol C oznacza substancję żrącą, symbol R35- substancję powodującą poważne oparzenia, Xi – substancję drażniąca, a R36/38 – substancję działającą drażniąco na oczy i skórę.

Przeanalizowania wymagał także załącznik nr XII Rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r.

Zaznaczenia też wymaga, że stosownie do art. 37 ust. 4, 5 i 6 rozporządzenia nr 1907/2006, dotyczących stosowania środków kontroli ryzyka dalszy użytkownik substancji w jej postaci własnej lub jako składnika mieszaniny nie musi sporządzać raportu bezpieczeństwa chemicznego w każdym z następujących przypadków: a) gdy nie jest wymagane dostarczenie karty charakterystyki wraz z substancją lub mieszaniną zgodnie z art. 31, b) gdy od jego dostawcy nie jest wymagane sporządzenie raportu bezpieczeństwa chemicznego zgodnie z art. 14, c) gdy dalszy użytkownik stosuje substancję lub mieszanina w całkowitej ilości mniejszej niż 1 tona rocznie, d) gdy dalszy użytkownik wprowadza lub zaleca scenariusz narażenia, który zawiera jako warunki minimalne warunki opisane w scenariuszu narażenia przekazanym mu w karcie charakterystyki, e) gdy substancja obecna jest w mieszaninie w stężeniu niższym niż którekolwiek ze stężeń określonych w art. 14 ust. 2, f) gdy dalszy użytkownik stosuje tę substancję do celów działalności badawczo-rozwojowej ukierunkowanej na produkt i proces produkcji, pod warunkiem że ryzyko dla zdrowia człowieka i dla środowiska jest należycie kontrolowane zgodnie z wymaganiami przepisów dotyczących ochrony pracowników i środowiska. Każdy dalszy użytkownik określa, stosuje i, w stosownych przypadkach, zaleca odpowiednie środki w celu właściwej kontroli ryzyka, którego istnienie stwierdzono: a) w dostarczonych mu kartach charakterystyki, b) w jego własnej ocenie bezpieczeństwa chemicznego, c) poprzez informacje o środkach kontroli ryzyka dostarczone mu zgodnie z art. 32.

W przypadku gdy dalszy użytkownik nie sporządza raportu bezpieczeństwa chemicznego zgodnie z ust. 4 lit. c), bierze on pod uwagę zastosowania substancji i określa oraz stosuje wszelkie odpowiednie środki kontroli ryzyka niezbędne do zapewnienia, że ryzyko dla zdrowia człowieka i dla środowiska jest odpowiednio kontrolowane. W razie potrzeby informacje te są włączane do każdej sporządzonej przez niego karty charakterystyki.

Reasumując, stwierdzić należy, że zgodność z prawem zarządzenia pokontrolnego uwarunkowana jest prawidłowym zrekonstruowaniem odnośnej normy indywidualnej (praw i obowiązków), prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego, trafnym zidentyfikowaniem niezgodności stanu rzeczywistego ze stanem powinnym oraz wskazaniem adekwatnego działania bądź zaniechania, dzięki któremu wspomniana niezgodność ustanie.

Wymogów tych zaskarżone zarządzenie nie spełnia.

Dlatego też, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.