Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 471/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), , , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 września 2021r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz Miasta W. odmówił S. M. (dalej zwanemu "skarżącym") umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w łącznej wysokości 27 041,05 zł.

Uzasadniając podjętą decyzję organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 9 grudnia 2020 r. skarżący zwrócił do tego organu z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z tym organ ustalił, że wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] od skarżącego zasądzono alimenty na rzecz syna J. M. w wysokości 500 zł miesięcznie. Z obowiązku alimentacyjnego skarżący się jednak nie wywiązuje się. Dlatego od października 2016 r. organ wypłaca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Do dnia 05 stycznia 2021 r. wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 25 500 zł..

Jednocześnie ustalono, że w okresie od października 2016 r. na rachunek bankowy organu za pośrednictwem komornika sądowego wpłynęła kwota w wysokości 2.083,12 zł na poczet zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na kwotę tę składają się cztery wypłaty w okresie od maja 2019 r. do września 2019 r. Z wpłaconej kwoty 1.831,03 zł zostało zaliczone na odsetki, a kwota w wysokości 252,09 zł zmniejszyła sumę dłużną, tj. sumę wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Na dzień 5 stycznia 2021 r. pozostaje do spłaty należność w wysokości 27 041,05 zł, tj. 25 247,91 zł należność główna plus ustawowe odsetki 1 793,14zł.

Ponadto organ ustalił, że skarżący aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym w J. i pracuje tam nieodpłatnie. Jest on osobą młodą, w wieku 41 lat, nie posiada osób na utrzymaniu, nie posiada stałych wydatków, choruje na wirusowe zapalenie wątroby i dnę moczanową. lecz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Przewidywany koniec kary przypada na sierpień 2021 r.

Organ wskazał, że zadłużenie skarżącego i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec syna. Jednak fakt wypłaty przez organ świadczeń alimentacyjnych na rzecz zasądzonych alimentów nie zwolnił skarżącego z obowiązku alimentacyjnego wobec własnego syna. Skarżący powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością zapłaty tych należności.

Organ ustalił także, że skarżący posiada wykształcenie podstawowe, ma ukończone kursy palacza kotłów centralnego ogrzewania, spawacza oraz glazurnika. Jest w wieku najwyższej aktywności zawodowej, a jego stan zdrowia nie wyklucza możliwości zarobkowania. Przed osadzeniem w zakładzie karnym również nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Był zobowiązany do zarejestrowania w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy, jednak nie wywiązał się z nałożonego zobowiązania i dlatego decyzją z dnia [...] został uznany za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Zdaniem organu I instancji uwzględnienie wniosku skarżącego o umorzenie należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego byłoby obciążeniem wszystkich podatników osobistym długiem skarżącego. W chwili obecnej brak powodów do tego, aby ciążące na skarżącym zobowiązania pokrywane były przez społeczeństwo. Nie zaistniały nadzwyczajne, czy losowe przypadki w sytuacji skarżącego, które uzasadniałyby umorzenie ciążącego na nim obowiązku, a uzasadnieniem dla umorzenia nie może być sam fakt pobytu w zakładzie karnym. Skarżący jest w wieku najwyższej aktywności zawodowej, a występującego u niego schorzenia nie wykluczają możliwości zarobkowania.

Skarżący nie zgodził się z decyzją organu I instancji i wyrażając niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej. Z treści odwołania wynika, że skarżący przebywa w zakładzie karnym i nie posiada żadnego majątku. Ponadto skarżący wskazał, iż nie uchylał się od zobowiązań alimentacyjnych. Podniósł, że z otrzymanej od Komornika Sądowego karty rozliczeniowej wynika, że wpłat było znacznie więcej niż wskazuje na to organ I instancji. Zaakcentował, że wnioskowane przez niego umorzenie będzie miało dla niego istotne znaczenia po zakończeniu pobytu w zakładzie karnym.

Kolegium po rozpatrzeniu odwołania skarżącego utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazało m.in. art. 27 ust. 1-1a, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020r. poz. 808), dalej jako "ustawa" art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy oraz przedstawił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji, a także zreferował stanowisko, jakie organ ten przedstawił w wydanej przez siebie decyzji.

Kolegium zaakcentowało, że umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia zarówno sam fakt pobytu w zakładzie karnym, jak i ewentualne trudności w znalezieniu pracy po jego opuszczeniu. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Kolegium zaznaczyło, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy. Może ono nastąpić tylko wtedy, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wszelkiego zaś rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający.

Decyzje wydawane na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy mają charakter uznaniowy. W tej sytuacji wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela - nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Jego wydanie musi zostać poprzedzone ustaleniem sytuacji wnioskodawcy.

Kolegium wskazało także, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to świadczenia wypłacane w zastępstwie dłużnika pod tytułem zwrotnym Nie ma więc żadnego powodu, aby obowiązek zwrotu zapłaconych za dłużnika alimentacyjnego kwot podlegał łagodniejszemu reżimowi niż obowiązek alimentacyjny. Nawet wyjątkowo trudna sytuacja finansowa, która jest efektem zawinionych działań zobowiązanego do utrzymania dziecka, nie powinna stanowić przyczyny jego zwolnienia z obowiązku zwrotu wypłaconych za niego alimentów.

W opinii Kolegium organ I instancji przeprowadził szeroką i wnikliwą analizę sytuacji życiowej skarżącego i prawidłowo dokonał jej oceny w kontekście możliwości zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna. Jednak nie wystąpiły żadne nagłe i nieprzewidziane okoliczności, na które nie miałby on wpływu. Ponadto sytuacja finansowa, w której się znajduje stanowi efekt jego zawinionych działań, które doprowadziły do powstania zadłużenia względem organu. Dlatego Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji.

W skardze na decyzję Kolegium zarzucono, że według karty rozliczeniowej przedstawionej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym T. skarżący wpłacił 12.716 zł. Pomimo tego na dzień 5 stycznia 2021 r. zaległość skarżącego wynosi w sumie 27.041 zł. (25.247 zł to należność główna, a odsetki to 1793 zł). Zdaniem skarżącego oznacza to, że tylko 252 zł trafiło do funduszu, a pozostałe 12.459 zł. zostało przeznaczone na odsetki oraz inne koszty. Uwzględniając, że zaległość odsetkowa wynosi 1793 zł. to odsetki stanowią razem 14.252 zł., tj. ponad 60 % kwoty wypłaconej przez fundusz alimentacyjny.

Skarżący wskazał także na swoją trudną sytuację życiową, bezdomność i brak majątku. Zaakcentował, że starał się spłacać cały czas bieżące alimenty lecz okazało się to niewystarczające i z tego powodu trafił do więzienia.

Skarżący zwrócił się o umorzenie przynajmniej odsetek oraz ustalenie stanu faktycznego zadłużenia, czego nie uczyniły organy obu instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez Sąd, w oparciu o wskazane powyżej kryteria, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, wykazała, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organu nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie: t.j. Dz.U. z 2020, poz. 808 ze zm), zwanej w skrócie jak dotychczas "ustawą". Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę zwrot: "organ może umorzyć". W związku z tym należy zaakcentować, że kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich uznaniowych decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym oraz wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia (zob. wyrok NSA z 21 czerwca 2011 r., I OSK 1794/10; wyroki WSA: w Opolu z 15 października 2019 r., II SA/Op 289/19; w Gliwicach z 14 czerwca 2019 r., II SA/Gl 400/19). Innymi słowy ta ograniczona kontrola sprowadza się do tego, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc - w ujęciu procesowym - kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jej zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 27 października 2020 r. sygn. I OSK 1011/20).

W ocenie Sądu, organy prowadzące kontrolowane postępowanie wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.

W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że do dnia 5 stycznia 2021 r. na poczet zaległości wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 25 500 zł. Kwota ta wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wygenerowanego przy pomocy systemu "Nemezis-fundusz alimentacyjny" harmonogramu operacji (karta 22 akt administracyjnych organu I instancji) oraz z zestawienia zobowiązań alimentacyjnych skarżącego (karta 21 akt administracyjnych). Z tego ostatniego zestawienia wynika także na dzień 5 stycznia 2021 r. należności skarżącego wynoszą 25.247,91 zł, odsetki wynoszą 1739,14 zł. a saldo z odsetkami wynosi 27.041,05 zł. Ponadto z zestawienia tego wynika, że na poczet należności skarżącego organ zaksięgował wpłaty w łącznej kwocie 2083,12 zł., w tym kwota 1831,03 zł została zaksięgowana na odsetki, a kwota 252,09 zł została zaksięgowana na należność główną. Należy zaakcentować, że powyższe zadłużenie dotyczy wyłącznie tych kwot, które skarżący zobowiązany jest zwrócić organowi I instancji z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej tj. synowi skarżącego. O kwocie tego zadłużenia w miarę jego narastania MOPS zresztą informował skarżącego, o czym świadczy choćby znajdujące się w aktach sprawy pismo skierowane do skarżącego, opatrzone tytułem "informacja" (karta 14 akt administracyjnych) zawierające informacje o zadłużeniu z tego tytułu z daty wcześniejszej tj. z dnia 31 sierpnia 2020 r. Kwota należności głównej zadłużenia, co do którego egzekucja okazała się bezskuteczna wynosiła wówczas 22.319,33 zł plus odsetki.

W zarzutach podniesionych w skardze, a wcześniej w odwołaniu skarżący nie wziął pod uwagę, że kwoty zadłużenia podawanej przez organ I instancji nie można utożsamiać z kwotą egzekwowaną przez Komornika Sądowego. Skarżący pominął, że Komornik egzekwuje od niego jeszcze inne należności, niż zwrot z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Z treści załączonego do odwołania zestawienia wynika, że na dzień 5 marca 2016 r., a zatem jeszcze zanim powstały jakiekolwiek należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej i stanowiące przedmiot zaskarżonej decyzji, kwota należności głównej z tytułu zadłużenia wobec innego niż organ I instancji wierzyciela wynosiła 9 835,16 zł. Ze znajdujących się w aktach sprawy trzech zaświadczeń Komornika Sądowego wydanych kolejno w dniu 1 sierpnia 2018 r (karta 10), 27 sierpnia 2019 r. (karta 12) oraz 31 sierpnia 2020 r. (karta 5) wynika, że stanowiące przedmiot egzekucji należności wobec wierzyciela alimentacyjnego, a zatem nie z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosiły narastająco: 17.413,33 zł, następnie 21.952,00 zł., a potem 26.171,74 zł. Wynika stąd, że inne należności skarżącego, nie objęte niniejszym postępowaniem, które równolegle Komornik egzekwuje od skarżącego przewyższają kwotę należności, które skarżący jest zobowiązany zwrócić organowi I instancji z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej tj. synowi skarżącego. Z zestawienia załączonego przez skarżącego do odwołania wynika z kolei, że w okresie od 17 października 2016 r. do 16 września 2019 r. Komornik przekazał wierzycielom łącznie 9.981,53 zł. Z zestawienia tego nie wynika jednak jakie kwoty otrzymali poszczególni wierzyciele, ani daty, w których te kwoty były przekazywane. Zestawienie to nie podważa zatem ustaleń poczynionych przez organ odwoławczy, że na poczet należności skarżącego, a dotyczących zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu świadczeń alimentacyjnych organ I instancji otrzymał wpłaty jedynie w kwocie 2083,12 zł.. (w tym kwota 1831,03 zł została zaksięgowana na odsetki a kwota 252,09 zł.). Skarżący nie przedstawił zatem dowodu podważającego zestawienie wpłat oraz zestawienia dotyczące należności wygenerowane z systemu księgowego organu I instancji. Kolegium nie miało zatem powodów do tego, aby odmówić wiarygodności zestawieniom zgromadzonym w aktach sprawy organu I instancji i zasadnie poczyniło na ich podstawie ustalenia zbieżne z ustaleniami organu I instancji.

Odnotować co prawda należy, że Kolegium nie odniosło się odrębnie do zarzutów odwołania dotyczących powyższych zagadnień oraz nie dokonało analizy danych wynikających z załączonego od odwołania zestawienia, a także nie skonfrontowało ich ze danymi wynikającymi ze akt administracyjnych organu I instancji, w tym z zaświadczeniami Komornika Sądowego. W konsekwencji organ odwoławczy nie sprostał wszystkim wymogom stawianym wobec uzasadnienia decyzji wydanej po rozpatrzeniu odwołania. Jednak poczynione przez organ odwoławczy ustalenia faktyczne są prawidłowe. stąd stwierdzone w powyższym zakresie braki uzasadnienia nie mogły stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego dokonano także prawidłowych ustaleń dotyczących sytuacji życiowej i zawodowej skarżącego. Według tych ustaleń (poczynionych w dacie wydania zaskarżonej decyzji) skarżący przebywa w Zakładzie Karnym w J. i pracuje tam nieodpłatnie. Jest on osobą młodą w wieku 41 lat, nie posiada osób na utrzymaniu, nie posiada stałych wydatków, choruje na wirusowe zapalenie wątroby i dnę moczanową lecz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżący posiada wykształcenie podstawowe, ma ukończone kursy palacza kotłów centralnego ogrzewania, spawacza oraz glazurnika. Jest w wieku najwyższej aktywności zawodowej, a stan zdrowia nie wyklucza możliwości zarobkowania. Ustalono również, że zadłużenie skarżącego i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec syna. Przed osadzeniem zaś w zakładzie karnym również nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

W oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny organy dokonały oceny, czy w odniesieniu do skarżącego zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za umorzeniem obciążających go należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Podstawę prawną tej oceny stanowił przywołany powyżej art. 30 ust. 2 ustawy. Przepis ten wskazuje kryteria brane pod uwagę przez organ (sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy), ale uwzględnienie wniosku pozostawia do uznania organu, zobowiązanego do uwzględnienia zarówno słusznego interesu strony, jak i interesu społecznego.

Kontrolując prawidłowość przeprowadzonej w tym zakresie oceny wskazać należy na stanowisko ukształtowane w orzecznictwie sądów administracyjnych i podzielane przez Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, zgodnie z którym umorzenie na podstawie powołanego wyżej przepisu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy. Zachodzi on jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Ponadto jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 stycznia 2020 r., IV SA/Po 1180/18).

Nie można również pominąć, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje (por. wyrok WSA w Gliwicach z 3 grudnia 2019 r., II SA/Gl 1049/19).

Przeprowadzenie kontroli decyzji uznaniowej w oparciu o kryterium legalności sprowadza się do oceny, czy wskazane powyżej względy zostały rozważone przez organy. W związku z tym należy stwierdzić, że organy rozważyły, czy w odniesieniu do skarżącego zachodzą szczególne okoliczności wyróżniające go spośród innych dłużników alimentacyjnych. W tym zakresie uznały, że wiek skarżącego i związane z nim możliwości podjęcia pracy zarobkowej po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności wyklucza istnienie takich szczególnych okoliczności. Stanowisku takiemu nie sposób przy tym zarzucić dowolności. Wśród dłużników alimentacyjnych bez wątpienia można bowiem wyróżnić grupę, która nie osiąga dochodów i wobec których egzekucja jest całkowicie bezskuteczna. Taka cecha wyróżniająca nie mogła zatem zostać uznana przez organ jako wyznacznik szczególnych okoliczności. Wobec zaś stwierdzenia, że skarżący tej cechy nie posiada organ, działając w granicach uznania, mógł potraktować to jako argument za odmową umorzenia zobowiązań.

Skoro zatem żaden z podniesionych w skardze zarzutów nie okazał się skuteczny, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Na podstawie art. 119 pkt. 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, gdyż w odpowiedzi na skargę Kolegium zgłosiło wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a skarżący w terminie 14 dni od zawiadomienia jej o złożeniu tego wniosku, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne jest w Centralnej Bazie Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl).