Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1450/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 622  Instytucje ubezpieczeniowe i działalność ubezpieczeniowa
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 lutego 1998 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o pomocy społecznej.
Teza: Nie można uznać sfinansowania udziału adwokata jako pełnomocnika skarżącej przed Sądem za niezbędną potrzebę bytową, a tylko na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany stosownie do postanowień art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ zasiłek celowy.

TEZY

Nie można uznać sfinansowania udziału adwokata jako pełnomocnika skarżącej przed Sądem za niezbędną potrzebę bytową, a tylko na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany stosownie do postanowień art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ zasiłek celowy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi Danuty M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W., z dnia 28 lipca 1999 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na opłacanie kosztów adwokata - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia 28 lipca 1999 r. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy M. z 29 czerwca 1999 r. odmawiającą przyznania Danucie M. zasiłku celowego na opłacanie kosztów adwokata.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że Danuta M. spełnia kryteria ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 3 ustawy, o której mowa pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej /art. 6 ust. 1a ustawy/. Art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu". Użyty w powołanym przepisie zwrot "może" wskazuje, iż w przypadkach określonych tym przepisem organ administracji orzeka w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, iż od decyzji organu orzekającego zależy, czy wnioskodawcy zostanie przyznana pomoc w formie zasiłku celowego i w jakiej wysokości.

Orzekając w ramach tego uznania organ administracji musi mieć przy tym na względzie to, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. O przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku decyduje każdorazowo organ przyznający zasiłek biorąc pod uwagę posiadane środki finansowe, sytuację materialną wnioskodawcy oraz cel zasiłku, a także potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Należy mieć także na uwadze, że obowiązkiem właściwych organów administracji jest "zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych" osób podopiecznych, nie zaś spełnienie ich żądań.

Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 22 maja 1995 r. /SA/Gd 2497/94 - Orzecz. w sprawach Samorządowych 1996 nr 2 poz. 38/ "przyznanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Nie może ona dać więcej niż posiada. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach. Mając to na uwadze, ustawodawca pozostawił ocenę tych potrzeb rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "może zostać przyznany zasiłek celowy". Biorąc to pod uwagę oraz działania ośrodka pomocy społecznej zmierzające do udzielenia Danucie M. pomocy w innej formie w celu rozwiązania jej trudnej sytuacji, skład orzekający nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do NSA wniosła Danuta M. W skardze podnosiła skarżąca, że wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów adwokata, który reprezentowałby ją w postępowaniu przed sądem z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej. Na treść zaskarżonej decyzji odmawiającej uwzględnienia tego wniosku składają się tylko różne przepisy. Świadczy to o tym, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 par. 3 Kpa i z tego względu skarżąca wnosiła o uchylenie tej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wnosiło o oddalenie skargi podnosząc nadto, że fakt spełniania ustawowych kryteriów nie oznacza, że wszystkie potrzeby wnioskodawcy muszą być spełnione. Danuta M. od dłuższego czasu odmawia współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej, pomimo starań ośrodka, a fakt ten jest udokumentowany w aktach sprawy. Zdaniem Kolegium opłacanie kosztów adwokata nie może być uznane za niezbędną potrzebę bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej, tym bardziej że udział adwokata po stronie Danuty M. nie jest konieczny ze względu na mało skomplikowany charakter sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Danuta M. wystąpiła 24 listopada 1998 r. do organu pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie jej zasiłku celowego w kwocie 250 zł na pokrycie kosztów ustanowienia przez nią adwokata. Adwokat ten miałby ją reprezentować w toczącej się przed sądem powszechnym przeciwko niej z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "E." w W. sprawie o zapłatę należności pieniężnych. Wniosek swój uzasadniała zainteresowana tym, że nie ma pieniędzy na opłacenie usług adwokata, a jego pomoc jest jej niezbędna, zwłaszcza w sytuacji gdy strona powodowa jest reprezentowana przed Sądem przez radców prawnych. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego regulujące postępowanie przed sądem powszechnym przewidują, że osoba która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i zostanie od nich zwolniona w całości lub części ma prawo zgłosić wniosek o ustanowienie dla niej adwokata /z urzędu/ - art. 117 par. 1 Kpa. Sąd do którego został złożony taki wniosek, uwzględni go, jeśli udział adwokata w sprawie uzna za potrzebny. Zatem to Sąd, przed którym zawisła sprawa ocenia czy udział adwokata w postępowaniu przed sądem po stronie wnioskodawcy jest potrzebny z uwagi na charakter sprawy, a nie organ pomocy społecznej, do którego uczestnik postępowania sądowego zwrócił się o udzielenie mu pomocy finansowej na ustanowienie adwokata. W przypadku Danuty M. Sąd Rejonowy dla W. postanowieniem z 3 czerwca 1998 r. (...) oddalił jej wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie z powództwa MSM "E." przeciwko Danucie M. o zapłatę uzasadniając odmowę ustanowienia adwokata mało skomplikowanym charakterem sprawy. Zażalenie Danuty M. na to postanowienie oddalił Sąd Wojewódzki w W. postanowieniem z 30.09.1998 r. uznając trafność rozstrzygnięcia w tej kwestii Sądu I instancji.

Tak więc w sprawie ustanowienia dla zainteresowanej adwokata z urzędu Sąd wypowiedział się jednoznacznie uznając, że brak jest po temu podstaw. W takiej sytuacji organ pomocy społecznej, do którego zwróciła się skarżąca o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie adwokata nie był uprawniony do badania czy udział adwokata po stronie skarżącej w sporze przed Sądem powszechnym jest potrzebny, a tylko wówczas organ mógłby przyznać świadczenie finansowe z pomocy społecznej gdyby mógł ocenić czy cel, na który to świadczenie miałoby zostać przeznaczone jest uzasadniony. W tym przypadku natomiast wobec wyrażonego stanowiska Sądu tak I jak i drugiej instancji o braku potrzeby ustanowienia dla Danuty M. adwokata z urzędu organ administracyjny nie mógł zająć odmiennego stanowiska w tej kwestii i przyznać skarżącej wnioskowany zasiłek na pokrycie kosztów ustanowienia przez nią adwokata.

Nie można również uznać sfinansowania udziału adwokata jako pełnomocnika skarżącej przed Sądem za niezbędną potrzebę bytową, a tylko na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany stosownie do postanowień art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ zasiłek celowy. Powyższe prowadzi do wniosku, że decyzje odmawiające przyznania Danucie M. zasiłku celowego na opłacenie adwokata nie naruszają prawa. Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie w pełni odpowiada wymogom stawianym przez art. 107 par. 3 Kpa, ponieważ organ odwoławczy poza przytoczeniem i omówieniem szeregu przepisów ustawy o pomocy społecznej nie podał dlaczego uważa, że skarżącej nie mógł być wnioskowany przez nią zasiłek celowy przyznany, ale w świetle materiału dokumentacyjnego sprawy - a zwłaszcza decyzji organu I instancji utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją - uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Z tego względu NSA na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oddalił skargę Danuty M.