Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3270/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 30
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A Spółki z o.o. w B od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 796/16 w sprawie ze skargi A Spółki z o.o. w B na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [..] maja 2014 r. nr [..] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A Sp. z o.o. w Bna rzecz Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd I instancji) oddalił skargę A Sp. z o.o. w B (dalej: skarżąca lub spółka) na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie (dalej: Dyrektor) z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 15 maja 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2012 rok.

Decyzją z dnia [..] listopada 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARMIR w Białobrzegach, działając na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm.), dalej: ustawa o płatnościach, art. 30 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.U.UE.L.2009.30.16), dalej: rozporządzenie 73/2009, odmówił przyznania spółce płatności na 2012 r.

W uzasadnieniu organ podał, że spółka nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego deklarowanego do płatności. Gospodarstwo pozostawało we władaniu P M, który je prowadził, ponosił nakłady i czerpał z tego tytułu zyski. Gospodarstwo rolne spółki zostało sztucznie utworzone w celu ominięcia modulacji i uzyskania wyższych płatności.

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Dyrektor, po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Wyrokiem z 5 listopada 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 677/14 WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję (odpowiednio z [...] maja 2014 r. i 29 listopada 2013 r.). Powodem uchylenia było to, że głównym źródłem ustaleń organów były dane i informacje zawarte w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli (ZSZiK). Możliwość powołania się na dane z ZSZiK, uzależniona jest od tego, czy znajdują się one w aktach sprawy.

WSA nie zgodził się również z argumentacją organów, że w sprawie, w której zarzuca się podmiotowi wnioskującemu o przyznanie płatności tworzenie sztucznych warunków, to na wnioskodawcy ciąży wykazanie, że nie miało miejsca stworzenie przez niego sztucznych warunków do uzyskania takich płatności..

Wyrokiem z 1 lipca 2016 r. sygn. akt II GSK 470/15 NSA uchylił powyższy wyrok WSA w Warszawie i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. NSA uznał, że organ dokonał rozstrzygnięcia na podstawie całokształtu posiadanego materiału dowodowego, mając podstawy, by nie uwzględnić wskazanych wniosków dowodowych. Zaznaczył, że zachodziły podstawy by uznać, że dowody wnioskowane przez stronę - w świetle wykładni art. 30 rozporządzenia 73/2009 - nie były konieczne dla rozważenia obiektywnych okoliczności pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Zdaniem NSA dane i informacje zawarte w ZSZiK mogą stanowić źródło ustaleń i w sytuacji gdy nie są skutecznie podważane.

NSA nakazał rozważyć, czy zgromadzony w sprawie materiał potwierdza istnienie więzi prawnej, ekonomicznej lub personalnej między osobami powiązanymi z P M oraz takiej koordynacji pomiędzy tymi osobami, która świadczy o stworzeniu - celem uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia - sztucznych warunków, o jakich mowa w art. 30 rozporządzenia 73/2009.

Ponownie rozpoznając sprawę WSA w Warszawie oddalił skargę spółki. Sąd uznał, że organy zebrały kompletny materiał dowodowy i na jego podstawie poczyniły prawidłowe, a tym samym trafne ustalenia faktyczne dotyczące nie tylko sposobu tworzenia przez P M spółek, ale także przeanalizowały istniejące powiązania osobowe, rodzinne i majątkowe P M, jego funkcje w spółkach, okoliczności podania w większości utworzonych spółkach (w 87 na 90) konta bankowego PMlub jego syna DM, rejestracji tworzonych podmiotów na przestrzeni lat 2006 - 2012 pod kątem wskazywania siedziby spółek tożsamych z miejscem zamieszkania skarżącego. Z analizy przeprowadzonej przez organy, a nie zanegowanej przez skarżącą wynika, że poszczególne spółki są powiązane ze sobą osobowo poprzez osoby P M RM oraz DM (syna P M). Struktura organizacyjna spółek wskazuje, że wymienione osoby mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółki, albo bezpośrednio będąc jej wspólnikami bądź pełniąc funkcję umożliwiające im prowadzenie spraw spółki, np. prokurenta czy prezesa zarządu lub pośrednio gdzie jako wspólnik występuje inna spółka, której wspólnikami są wymienione osoby. W 2012 r. według ustaleń organów P M występuje jako wspólnik, prezes zarządu, prokurent lub pełnomocnik 90 spółek ubiegających się o płatności w ramach wspólnej polityki rolnej.

Konsekwencją stworzenia wielu podmiotów było przyznanie do jednego gospodarstwa wielokrotnie wyższego wsparcia, niż wynikałoby to z przepisów. Złożenie jednego wniosku przez P M o przyznanie płatności w poszczególnych pakietach, skutkowałoby otrzymaniem płatności w dużo mniejszej wysokości, niż kiedy składa kilkadziesiąt odrębnych wniosków.

Zdaniem Sądu I instancji mechanizm tworzenia spółek przez tę samą grupę osób oraz zamierzona koordynacja pomiędzy tymi podmiotami pozwalają uznać, że oba elementy (obiektywny i subiektywny) stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia.

WSA w Warszawie wskazał, że podane w zaskarżonych decyzjach informacje pochodzące ze ZSZiK, niebudzące wątpliwości co do ich treści, niekwestionowane przez skarżącą, dotyczące powiązań personalnych, majątkowych i funkcjonalnych pomiędzy spółką beneficjentem, a innymi podmiotami, stanowią istotne wskazanie, że zachodzi nadużycie prawa, polegające na stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania płatności. Ponadto istniejące wielorakie więzi pomiędzy kilkudziesięcioma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności, przejawiające się również np. w zbieżności ich adresów, istnieniu wspólnego dla wielu z nich konta bankowego, a także w "wymianie" między nimi działek zgłaszanych do płatności, świadczą o koordynacji tych działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów, ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu podzielonych gospodarstw o mniejszej powierzchni. Z okoliczności sprawy nie wynika bowiem, aby istniały jakieś inne racjonalne powody przemawiające za tworzeniem przez wąską grupę osób powiązanych ze sobą rodzinnie tak dużej liczby spółek prowadzących działalność gospodarczą tego samego rodzaju i ubiegających się o takie same płatności.

Spółka zaskarżyła wyrok w całości, domagając się jego uchylenia, rozpoznania skargi i uchylenia zaskarżonych decyzji, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie:

Przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 30 rozporządzenia 73/2009 poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;

2) art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie;

3) art. 30 rozporządzenia 73/2009, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wobec błędnego przyjęcia przez Sąd, że ewentualna korzyść z tytułu dopłat byłaby sprzeczna z celami danego systemu wsparcia;

4) art. 30 rozporządzenia 73/2009 poprzez jego błędną wykładnię, a następnie błędne zastosowanie skutkujące pominięciem obligatoryjnego ustalenia, czy w przypadku gdyby spółka starała się tworzyć sztuczne warunki dla uzyskania pomocy z systemu wsparcia, wykluczałoby to osiągnięcie jakiegokolwiek celu tego wsparcia, a spółka uzyskałaby wyłącznie korzyść sprzeczną z celami tego systemu wsparcia;

5) art. 30 rozporządzenia 73/2009 poprzez jego błędną wykładnię, a następnie błędne zastosowanie poprzez przyjęcie, że nastąpiło sztuczny podział gospodarstwa;

6) art. 30 rozporządzenia 73/2009 poprzez jego błędną wykładnię, a następnie poprzez przyjęcie, że do oceny istnienia korzyści i zgodności tej korzyści z celami wsparcia (element obiektywny wg wyroku TSUE C-434/12), przy badaniu czy zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania wsparcia, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia beneficjentów w ewentualnym celu uzyskania tej korzyści;

7) art. 4 ustęp 3 rozporządzenia Rady (WE EUROATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 roku w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.L 312 z 23.12.1995 r.) poprzez akceptację zastosowania przez organy w sprawie;

8) art. 2 lit 2a i 2b rozporządzenia 73/2009 poprzez akceptację zastosowania przez organy w sprawie i jego niewłaściwą wykładnię, wobec naruszenia legalnych definicji rolnika i gospodarstwa rolnego;

9) art. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008r w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej (Dz.Urz.UE L. 2008.321.14), zwanego dalej: rozporządzeniem nr 1166/2008, poprzez akceptację zastosowania przez organy w sprawie i jego niewłaściwą wykładnię, wobec naruszenia legalnych definicji rolnika i gospodarstwa rolnego, gdy w sprawie ma zastosowanie definicja legalna zamieszczona w art. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009;

10) art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w aspekcie błędnego zastosowania w niniejszej sprawie jego materialnoprawnych skutków,

11) art.153 p.p.s.a. w aspekcie błędnego zastosowania w niniejszej sprawie jego materialnoprawnych skutków.

Przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 133 §1 i 134 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, 75, 77 § 1 i 2, 78 i 80 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące oddaleniem przez Sąd skargi, wbrew treści materiałów zebranych w aktach sprawy, co skutkowało nienależytym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, a także niezasadnym przyjęciem przez Sąd, że zostały stworzone sztuczne warunki dla otrzymania płatności z systemu wsparcia, uchybienie to miało więc istotny wpływ na wynik sprawy;

4) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 78 § 1 i 2, 80 i 107 § 3 k.p.a. i nieodniesienie się przez Sąd w uzasadnieniu wyroku do zarzutów skarżącego odnośnie potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, co doprowadziło do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a także nieprawidłowego sporządzenia uzasadnienia wyroku. Tylko przy prawidłowym, zgodnym z przywołanymi regułami, uzasadnieniu możliwe jest poznanie motywów wyroku oraz dokonanie ich oceny. Sąd powinien tak wytłumaczyć motywy rozstrzygnięcia, by w wyższej instancji mogła zostać oceniona jego prawidłowość. Uzasadnienie wyroku powinno zatem umożliwiać jego kontrolę. Wada ta stanowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., które w sposób oczywisty mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia;

5) art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 133 § 1 p.p.s.a. i 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 78 § 1 i 2, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez ustalenie przez Sąd stanu faktycznego sprawy niezgodnie z rzeczywistością zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w sposób naruszający zasadę swobodnej oceny dowodów. Wada ta stanowi naruszenie artykułów 133 § 1 i 141 § 4 p.p.s.a., które w sposób oczywisty mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia;

6) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z artykułami 133 § 1 i 134 § 1 p.p.s.a. oraz w związku z artykułami 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 § 1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a. i 80 k.p.a., poprzez brak właściwej kontroli legalności ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy oraz błędne przyjęcie przez Sąd wadliwych własnych ustaleń stanu faktycznego p.p.s.a. - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

7) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 §1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a., poprzez niedostrzeżenie przez Sąd naruszenia przez organy przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 §1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a. i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym akceptacji przez Sąd pominięcia żądań dowodowych strony;

8) art. 133 § 1 i 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niespostrzeżenie, że z dowodów w sprawie zebranych wynika, iż skarżąca spółka rzeczywiście objęła w wyłączne posiadanie oraz rolnicze użytkowanie wszystkie grunty swego gospodarstwa zgłaszanego do dopłat, że prowadziła działalność rolniczą w zgłoszonym gospodarstwie na własny rachunek, rzecz i ryzyko. Tym samym chybiona była teza o sztucznym działaniach celem zwiększenia płatności;

9) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 30 rozporządzenia 73/2009 poprzez jego nieuprawnione zastosowanie, w sytuacji gdy Sąd nie dokonał jakichkolwiek ustaleń co do sprzeczności korzyści skarżącego z celami danego systemu wsparcia, szczególnie poprzez pominięcie argumentów wskazanych przez skarżącego w załączniku do protokołu z rozprawy p.p.s.a. - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

10) art. 3 ust. 2 punkt 4 ustawy o poprzez jego niezastosowanie i poprzez akceptację przez Sąd braku wypełnienia przez organ wyraźnie złożonego przez skarżącego w postępowaniu żądaniu zapewnienia mu udziału w postępowaniu, w szczególności zapewnienia możliwości złożenia wniosków i zastrzeżeń w sprawie - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

11) art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach poprzez jego niezastosowanie i poprzez akceptację przez Sąd braku wypełnienia przez organ obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na podstawie art. 174 ust. 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 3 §4-p.p.s.a. oraz artykułów 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 §1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a. i 80 k.p.a., poprzez brak właściwej kontroli legalności ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy oraz błędne przyjęcie Sąd tychże wadliwych ustaleń organu za własne;

art. 141 § 4 p.p.s.a. polegający na przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem faktycznym, w związku z nie dostrzeżeniem przez Sąd naruszenia przez organy przepisów o postępowaniu dowodowym tj. art. 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 § 1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a. i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

art. 141 § 4 p.p.s.a. polegający na przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem faktycznym, w związku z przedstawieniem jako niekwestionowane przez skarżącą ustaleń o utworzeniu przez PM i członków jego rodziny licznych podmiotów ubiegających się o płatności, w których są albo jedynymi wspólnikami, albo w których jedno z nich jest wspólnikiem, gdy okoliczności te, w tym dane zawarte w tabelarycznych zestawieniach w decyzjach skarżonych, w sprawie były kwestionowane wprost w odwołaniu i pismach procesowych w sprawie, a ten błąd Sądu mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto uzasadnienie zawiera w przedstawieniu sprawy tezy wprost sprzeczne z treścią akt sprawy;

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organy administracji przepisów o postępowaniu, 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 §1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a. i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 § 1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a., poprzez nie dostrzeżenie przez Sąd naruszenia przez organy przepisów o postępowaniu dowodowym tj. art. 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 §1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a. i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 77 k.p.a., 80 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co w konsekwencji skutkowało oddaleniem skargi oraz przyjęcie, że nastąpił sztuczny podział gospodarstwa w sytuacji gdy spółka rzeczywiście objęła grunty swego gospodarstwa zgłoszone do dopłat w wyłączne posiadanie i użytkowanie rolnicze - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 134 p.p.s.a. poprzez nie spostrzeżenie, że z dowodów w sprawie zebranych wynika , iż spółka rzeczywiście objęła w wyłączne posiadania oraz rolnicze użytkowanie wszystkie grunty swego gospodarstwa zgłaszanego do dopłat, że prowadziła działalność rolniczą w zgłoszonym gospodarstwie na własny rachunek, rzecz i ryzyko. Tym samym chybiona była teza o sztucznym podziale gospodarstwa;

art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na arbitralnej i dowolnej ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie artykułu 21 ust. 3 ówcześnie obowiązującej ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich poprzez przejście przez Sąd do porządku dziennego nad naruszeniem obowiązku pouczeń strony w postępowaniu o okolicznościach faktycznych i prawnych które mają znaczenie dla ustalenia jej praw - wobec wyraźnie złożonego żądania - oraz poprzez niezasadne uznanie, iż po stronie beneficjenta płatności leży ciężar dowodu przesłanek negatywnych przyznanie płatności pomimo, że to organ stawia okoliczność sztucznego stworzenia warunków przyznania płatności, i to na nim spoczywa ciężar dowodu jako na osobie wywodzącej skutki prawne ze swych twierdzeń w postępowaniu - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

art.190 ustawy p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowania w niniejszej sprawie wbrew literalnej treści uzasadnienia wyroku w stopniu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 133 § 1 i art.134 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy z pominięciem części zarzutów skargi i pism procesowych w tym załącznika do protokołu rozprawy co miało istotny wpływ na wynik sprawy załącznika do protokołu rozprawy;

art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez brak wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w sytuacji gdy odpowiedź na pytania które pojawiły się w toku sprawy było niezbędne dla jej rozstrzygnięcia, a przyjęta przez Sąd wykładnia art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2002 była sprzeczna z wyrokiem TSUE C-434/12.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna spółki została oparta na obu podstawach kasacyjnych. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności odnosi się do podniesionych w tej skardze zarzutów naruszenia prawa procesowego, a dopiero w dalszej do naruszeń prawa materialnego. Konieczność zachowania takiej kolejności rozpoznawania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że poprawna ocena sposobu stosowania prawa materialnego jest możliwa dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny wprawy jest między stronami niesporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.

Skarga kasacyjna spółki nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku.

W ocenie NSA skuteczność rozpoznawanej skargi kasacyjnej musi być oceniana w kontekście wytycznych zawartych w wyroku NSA z dnia 1 lipca 2016 r., II GSK 470/15, który zapadł w sprawie będącej przedmiotem skargi kasacyjnej. Uwzględnienie tej perspektywy prawnej jest warunkiem koniecznym do poprawnej oceny stawianych obecnie zarzutów kasacyjnych. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej jest związany wykładnią dokonaną w wyroku kasacyjnym, a od ponownego orzeczenia w tej sprawie nie można oprzeć skargi kasacyjnej na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną przez Sąd II instancji.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że NSA w wyroku z dnia 1 lipca 2016 r., II GSK 470/15 uznał, że organy ARiMR dokonały pierwotnego rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku spółki o płatność za 2012 r. na podstawie całokształtu materiału dowodowego, mając podstawy do tego, by nie uwzględniać wniosków dowodowych strony (spółki), co do słuchania świadków i uzyskiwania informacji od podmiotów świadczących usługi na rzecz spółki. W konsekwencji NSA przyjął, że te dowody nie były konieczne do wykazania przesłanek z art. 30 rozporządzenia nr 73/2009, a więc stworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności. Finalnie NSA stwierdził, że stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy ARiMR prawidłowo, natomiast nakazał Sądowi I instancji rozważenie związków między ustalonymi faktami z punktu widzenia dyspozycji art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 i oceną tych ustaleń w kontekście stwierdzenia sztucznych warunków, których celem miało być uzyskanie korzyści sprzecznych z celami wsparcia danego systemu.

Wyznaczone w ten sposób granice rozpoznawanej ponownie sprawy przez Sąd I instancji prowadzą do uznania za niezasadne zarzutów kasacyjnych podnoszących naruszenie przepisów postępowania, w tych wszystkich przypadkach, które odnoszą się do ustaleń faktycznych sprawy i ich oceny przez organy ARiMR.

Z tego powodu nietrafne i niezasadne są te zarzuty procesowe, które podnosi spółka, a łączy je z naruszeniami art. 151 w związku art. 133 § 1 i 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i § 2, art. 78, art. 8, art. 107 § 3 k.p.a. W zakresie tych przepisów Sąd I instancji nie dość, że nie naruszył prawa, to zastosował się do treści art. 190 p.p.s.a., a spółka w skardze kasacyjnej nie wykazała naruszenia art. 190 p.p.s.a. w połączeniu z wcześniej wskazanymi przepisami, a tylko taki związek mógłby zostać uznany za trafne uzasadnienie stanianego zarzutu procesowego.

Poza tym należy zauważyć, że oceniane zarzuty stawiane na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tym bardziej są nietrafne, że są również formalnie wadliwe. Sąd II instancji wskazuje i podkreśla, że skarga kasacyjna to sformalizowany środek prawny, a to oznacza, że ma spełniać prawem określone wymogi formalne. Art. 176 § 1 pkt 2 jednoznacznie określa konieczność sformułowania w niej zarzutów oraz sformułowania ich uzasadnienia. Spółka w swojej skardze kasacyjnej nie uzasadnia stawianych w zarzucie naruszeń i nie wykazuje ich związku z rozstrzygnięciem, a w przypadku naruszeń przepisów procesowych jest to warunek konieczny dla skuteczności zarzutu, bo do uchylenia wyroku mogą prowadzić tylko te naruszenia przepisów postępowania, które mają istotny wpływ na rozstrzygnięcia, a ten wpływ musi wykazać strona.

Z obszernego katalogu zarzutów procesowych jakie podnosi skarga kasacyjna, merytorycznego odniesienia się wymaga tylko zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Jednak i ten zarzut musi być uznany za nietrafny. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera prawem określonych elementów, tak więc nie spełnia wymogów formalnych. Nie jest naruszeniem treści tego przepisu przedstawianie przez Sąd I instancji odmiennych ocen i twierdzeń, niż te, z którymi zgadza się strona występująca ze skargą kasacyjną. W rozpoznawanej sprawie ma to szczególne znaczenie, ze względu na działanie Sądu I instancji w rygorach art. 190 p.p.s.a., w ramach których NSA stwierdził, że stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy zgodnie z prawem. Z tych wszystkich względów zarzuty kasacyjne oparte na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. musiały okazać się niezasadne.

W ocenie NSA nieusprawiedliwione są również zarzuty kasacyjne podnoszące naruszenie prawa materialnego. W tym zakresie zarzuty kasacyjne należy ująć w dwóch grupach. Do pierwszej trzeba zaliczyć naruszenie przez Sąd I instancji art. 190 i 153 p.p.s.a. Co do obu naruszeń stwierdzić należy, że są nietrafne, bo art. 153 p.p.s.a. odnosi się do związania wyrokiem organu, a taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, gdyż wyrokiem NSA z dnia 1 lipca 2016 r., II GSK 470/15 sprawa został przekazana do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a nie przez organ ARiMR. Wobec tego art. 153 p.p.s.a. nie miał w sprawie zastosowania. Natomiast w zakresie art. 190 p.p.s.a. Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku wykonał zalecenia Sądu II instancji, bo ocenił mechanizm tworzenia spółek, w tym działania spółki wnoszącej skargę kasacyjną z punktu widzenia treści art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 i wykazał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności sprzecznej z celami systemu wsparcia. Ustalenie takie realizuje wytyczne NSA i mieści się w związaniu jakie zawarł NSA w wyroku dnia 1 lipca 2016 r. Z tego powodu nie można przyjąć, że skarżony wyrok narusza treść art. 190 p.p.s.a.

Skoro tak, to Sąd I instancji nie naruszył art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W zakresie wykładni tego przepisu skarga kasacyjna nie wskazuje na czym polega błąd, a więc wadliwe odczytanie znaczeń pojęć jakimi posłużył się ustawodawca unijny. Tylko taki błąd można by uznać za wadliwą wykładnię. Zatem tak ujęty zarzut naruszenia art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 jako wadliwy formalnie może być zaliczony do pierwszej grupy zarzutów (art. 190 i art. 153), których nieskuteczność zasadza się na ich formalnej wadliwości.

W drugiej grupie zarzutów materialnych są te, które odnoszą się do wadliwego zastosowania art. 30 rozporządzenia 73/2009. Ich istotę spółka sprowadza do stwierdzenia, że organy zastosowały do niej regulację, która w jej sytuacji faktycznie nie mogła być stosowana. Przez to doszło do naruszenia prawa. Wydanie w takiej sytuacji wyroku oddalającego skargę spółki jest potwierdzeniem tego naruszenia, a to oznacza, że wyrok jest wadliwy.

Z takim poglądem spółki nie można się zgodzić. Przede wszystkim wskazać należy, że ocenę sytuacji w jakiej funkcjonowała spółka nakazał NSA w wyroku z 1 lipca 2016 r. i wyznaczył dla niej ramy wynikające z art. 30 rozporządzenia 73/2009. Sąd realizując tak określone wytyczne poprawnie przyjął, że w przypadku spółki doszło do naruszenia treści wskazanego przepisu, zatem trafny jest pogląd Sądu I instancji, że spółka stworzyła sztuczne warunki dla uzyskania pomocy.

Z treści art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 wynika, że nie jest naruszeniem przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia odmowa w ich ramach płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Odniesienie tej regulacji, a czyni to sam ustawodawca unijny, do płatności bezpośrednich musi być ujmowane z modyfikacjami jakie są związane z charakterem tych płatności. Bez wątpienia na gruncie tych płatności nie funkcjonują procentowe obniżenia w zależności od powierzchni gospodarstwa rolnego. Zatem dla tych płatności rozdrobnienie większego gospodarstwa na kilka mniejszych nie pociąga za sobą bezpośredniego skutku jak w przypadku ONW i płatności rolnośrodowiskowych. Jednak nie oznacza to, że w takiej sytuacji nie można stworzyć sztucznych warunków. Gdyby tak było, to art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 wyłączałby te rodzaje płatności, a tego nie czyni. Oznacza to, co trafnie przyjmuje Sąd I instancji, że w takich przypadkach sztuczne warunki do wystąpienia do dopłaty przez podmiot, który nie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów właściwych dla płatności. Jak to wykazał Sąd I instancji, a ustaliły organy ARiMR, skarżąca spółka nie prowadziła gospodarski rolnej na działkach zgłoszonych do płatności, zatem o płatność występował podmiot, któremu ta płatność nie powinna być przyznawana. Naruszenie w takim przypadku celów danego wsparcia polega na tym, że do płatności pretenduje podmiot, którego celem działania nie jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, a taki jest cel wsparcia w przypadku dopłat bezpośrednich, co wynika z pkt 25 preambuły do rozporządzenia nr 73/2009.

Z tych powodów organy poprawnie przyjęły, a Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżąca kasacyjnie będąc podmiotem uczestniczącym w tworzeniu sztucznych warunków, nie jest rolnikiem i z tego powodu nie może być beneficjentem dopłat bezpośrednich.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).