Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 166/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 pkt 14, art. 13 pkt 3a i 3b, art. 13 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 142
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie rezerwatu przyrody B oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. wniosła do sądu administracyjnego skargę na zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie rezerwatu przyrody "[..]".

W skardze Spółka zarzuciła Organowi, że wydając zaskarżone zarządzenie naruszył przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji

o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz

o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2017 poz. 1405 ze zm.) i ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - art. 2 (Dz. U. z 2018 r. poz. 142), powoływanej dalej jako u.o.p., poprzez naruszenie zasady zrównoważonego użytkowania składników przyrody oraz art. 13 ust. w zw. z art. 5 pkt 14 tej ustawy, a ponadto naruszył prawa Spółki wynikające z art. 64 Konstytucji i art. 140 Kodeksu cywilnego.

W konsekwencji Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w części wyznaczenia terenu otuliny rezerwatu obszaru stanowiącego nieruchomości należące do Spółki, tj. w północnej i zachodnio-północnej części otuliny (działki ewidencyjne według załączonego wypisu z rejestru gruntów). Spółka zawnioskowała o nakazanie powtórzenia procedury mającej na celu ustalenia dot. rezerwatu przyrody "[..]" i zmianę zarządzenia poprzez wyłączenie z terenu otuliny rezerwatu obszaru nieruchomości Spółki.

Spółka wskazał, że nie została zawiadomiona o wydaniu zaskarżonego zarządzenia. W trakcie ustalania granicy otuliny rezerwatu "[..]" oraz w trakcie aktualnego procedowania planu ochrony doszło do nieprawidłowego ustalenia obszaru objętego otuliną i błędnych propozycji jej zagospodarowania, w tym zakazu zabudowy. Zdaniem Spółki, znaczenie ochronne dla rezerwatu mają tereny południowe i zachodnie (głównie zlewnia rezerwatu). Tymczasem ochroną objęto tereny północne i północno-zachodnie, które nie mają wpływu na przyrodę rezerwatu.

W odpowiedzi na skargę Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska wniósł o jej oddalenie.

Zdaniem Organu, w świetle art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r.

o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2234

ze zm.), powoływanej dalej jako "w.a.r.w.", legitymacja do skarżenia zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska w sprawie utworzenia rezerwatu musi wynikać z ograniczeń, jakich wskutek ustanowienia tego aktu prawa miejscowego doznaje skarżący w zakresie zagwarantowanych mu powszechnie obowiązującymi przepisami praw lub uprawnień. Tymczasem zarządzenie powołujące rezerwat i wyznaczające na obszarach z nim graniczących otulinę nie narusza interesów, ani uprawnień osób dysponujących prawami do nieruchomości w granicach otuliny, gdyż zarządzenie to nie formułuje jakichkolwiek zakazów w stosunku do tych terenów, także z przepisów ustawowych nie wynikają jakiekolwiek ograniczenia w korzystaniu lub dysponowaniu nieruchomościami położonymi na obszarze otuliny.

Otulina, zgodnie z art. 5 pkt 14 u.o.p., stanowi jedynie strefę ochronną graniczącą z formą ochrony przyrody i wyznaczoną indywidualnie dla formy ochrony przyrody w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka. Przepis art. 15 u.o.p. wprowadza określone zakazy obowiązujące na terenie rezerwatu, nie dotyczą one jednak obszaru otuliny. Bezpośrednią konsekwencją wyznaczenia otuliny rezerwatu wynikająca z art. 13 ust. 3a u.o.p. jest natomiast obowiązek uzgadniania z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska projektów dokumentów planistycznych gminy, np. miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w zakresie ustaleń tych planów, mogących mieć negatywny wpływ na cele ochrony rezerwatu przyrody (art. 13 ust. 3a u.o.p.).

Organ wskazał, że dla rezerwatów przyrody sporządza się i realizuje plan ochrony, którego zawartość i procedurę ustanawiania określa art. 18 u.o.p. Plan ten również przybiera formę zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska, a w ramach procedury jego ustanawiania zapewniona jest możliwość udziału społeczeństwa, na zasadach i w trybie określonych w ustawie.

Organ podkreślił, że zarządzenie powołujące rezerwat i wyznaczające

na obszarach z nim graniczących otulinę nie narusza interesów, ani uprawnień osób dysponujących prawami do nieruchomości w granicach otuliny, gdyż zarządzenie to nie formułuje jakichkolwiek zakazów w stosunku do tych terenów, ani z przepisów ustawowych nie wynikają jakiekolwiek ograniczenia w korzystaniu lub dysponowaniu nieruchomościami położonymi na obszarze otuliny. W konsekwencji, mając na uwadze, że art. 63 ust. 1 w.a.r.w. przyznaje prawo zaskarżenia przepisów prawa miejscowego do sądu temu, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały tym przepisem naruszone,

takiego interesu w odniesieniu do zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska w sprawie rezerwatu nie będą posiadały osoby dysponujące prawami do nieruchomości położonych w granicach otuliny rezerwatu, albowiem z faktem ustanowienia otuliny nie wiąże się jakakolwiek ingerencja w ich prawa.

Dodatkowo Organ podkreślił, że zaskarżone zarządzenie dostosowało jedynie akt prawny powołujący rezerwat (dotychczas było to zarządzenie Ministra Leśnictwa

i Przemysłu Drzewnego z dnia 24 listopada 1983 r. w sprawie uznania za rezerwaty przyrody; MP Nr 39 poz. 230) do obecnie obowiązujących przepisów prawnych,

a tereny położone w otulinie rezerwatu "[..]", oznaczone jako działki ewidencyjne gminy K. o numerach: [..]-[..], zgodnie z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego określone są jako teren rolniczy, na którym ustala się ochronę otwartej przestrzeni oraz ustala się zakaz zabudowy, a więc już

w chwili obecnej przeznaczenie tego terenu jest zgodne z funkcją jaką zgodnie

z definicją ustawową pełni otulina. Ponadto otulina w przedmiotowym przypadku posiada średnio szerokość jedynie od około 200 do około 300 m, a więc została wyznaczona w minimalnym zakresie niezbędnym dla zachowania funkcji otuliny.

Odnosząc się do zarzutów skargi Organ wskazał, że wyznaczenie otuliny wokół rezerwatu, podobnie jak wyznaczenie samego rezerwatu, nie wymaga przeprowadzenia procedury udziału społecznego, tym samym nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o ochronie środowiska. Procedura taka przewidziana jest jedynie dla ustanawiania planu ochrony, który jest odrębnym aktem prawnym.

Organ wskazał, że celem ochrony rezerwatu przyrody "[..]" jest zachowanie populacji wiciokrzewu pomorskiego Lonicera periclymenum oraz umożliwienie renaturyzacji zniekształconych fitocenoz leśnych. W rezerwacie występują następujące fitocenozy leśne: las brzozowo-dębowy, kwaśny oles, bór bagienny. Las brzozowo-dębowy i bór bagienny stanowią siedliska przyrodnicze chronione prawem europejskim (siedliska przyrodnicze nr [..] i [.]). Zniekształcenia fitocenoz leśnych wynikają z niewłaściwej gospodarki leśnej (nasadzenie drzew niezgodnych z siedliskiem), nieustabilizowanych warunków wodnych w rezerwacie i jego otoczeniu (przesuszenie siedlisk zależnych od wód), antropopresji wynikającej z przemieszczania się ludzi w rezerwacie. Biorąc pod uwagę cel ochrony rezerwatu oraz jego uwarunkowania przyrodnicze i społeczne, otulina w zakresie w jakim została wyznaczona ma za zadanie zabezpieczyć rezerwat przed dalszą zmianą warunków wodnych, a także przed antropopresją związaną z penetracją rezerwatu i jej konsekwencjami. Wyznaczona w zarządzeniu otulina nie pozostaje w kolizji z dokumentami planistycznymi gminy, w szczególności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego obejmującym działki Spółki.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu, w piśmie z dnia 12 czerwca 2018 r., Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska przedstawił dodatkowe informacje w sprawie wyznaczenia otuliny rezerwatu przyrody "[..]". Organ dokonał opisu wiciokrzewu pomorskiego, stanowiącego główny cel ochrony

w przedmiotowym rezerwacie oraz przedstawił fitocenozy zidentyfikowane w jego obrębie. Następnie Organ objaśnił specyfikę położenia rezerwatu i wynikające z niego zagrożenia, które w głównej mierze stanowi antropopresja związana z penetrowaniem obrzeży rezerwatu przez sąsiedztwa ścieżki edukacyjnej przez okolicznych mieszkańców oraz turystów.

Organ wskazał, że ustawa o ochronie przyrody definiuje "otulinę" jako "strefę ochronną graniczącą z formą ochrony przyrody i wyznaczoną indywidualnie dla formy ochrony przyrody w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka". Wyznaczenie otuliny i określenie jej zasięgu nie jest uregulowane przepisami wykonawczymi do ustawy o ochronie przyrody, które określałyby metodykę czy kryteria jej wyznaczania. Następuje to bezpośrednio w akcie powołującym dany rezerwat przyrody, a o potrzebie utworzenia otuliny i jej zasięgu decyduje wiedza i doświadczenie wyspecjalizowanego organu ochrony przyrody -Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, dodatkowo wsparta opinią jego organu doradczego - Regionalnej Rady Ochrony Przyrody. Cel, jakiemu ma służyć wyznaczona otulina, realizowany będzie poprzez uwzględnianie go we wszystkich aktach planistycznych - zarówno w zakresie gospodarki przestrzennej, jak i gospodarki leśnej.

Uzasadniając zasięg otuliny, Organ wskazał, że wyznaczając otulinę w celu zabezpieczenie rezerwatu przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka, uwzględniono uwarunkowania przyrodnicze (stan zachowania ekosystemów, potrzebę ich renaturyzacji, stwierdzone i potencjalne zagrożenia) oraz sytuację wynikającą z obowiązujących dokumentów planistycznych gminy. Szerokość otuliny rezerwatów w woj. wynosi najczęściej od ok. 300 do ok. 500 m, wahając się w zależności od szczegółowych uwarunkowań terenowych (od ok. 50 m do ok. 1000 m). Otulina rezerwatu "[..]" obejmuje strefę o szerokości

- od około 130 - 230 m na południu (tereny leśne) do około 250 - 350 m na północy (tereny rolne o wysokim poziomie wód gruntowych z gęstą siecią rowów melioracyjnych) od jego granicy. Wyznaczona otulina w minimalnym koniecznym stopniu zabezpiecza walory rezerwatu przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka poprzez umożliwienie Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska realnego wpływu na planowane zmiany sposobu użytkowania terenów graniczących z rezerwatem. Organ wskazał, że ze względu na małą powierzchnię rezerwatu (17,02 ha) jest on ściśle związany ze środowiskiem zewnętrznym i zależny od sposobu jego użytkowania. Utworzenie otuliny rezerwatu zachowującej dotychczasowy sposób użytkowania otoczenia rezerwatu jest warunkiem skutecznej renaturyzacji fitocenoz leśnych, tj. zapoczątkowania i w miarę potrzeb korygowania przebiegu procesów, które doprowadzą do poprawy ich stanu. Eliminacja gatunków obcych siedliskowo (przede wszystkim sosny i świerka) powinna doprowadzić do regeneracji runa właściwego dla danych fitocenoz oraz pozostałych składników ekosystemów leśnych, w tym również organizmów związanych z martwym drewnem (grzybów, bezkręgowców) oraz fauny związanej z ekosystemami leśnymi. Cel ochrony rezerwatu będzie możliwy do osiągnięcia przy utrzymaniu ochronnej funkcji otuliny rezerwatu, zgodnej z dotychczasowym sposobem jej użytkowania, tj jako lasy i grunty rolne, przede wszystkim użytki zielone.

Na rozprawie w dniu 27 czerwca 2018 r. pełnomocnik Organu wyjaśnił, że ochrona terenu rezerwatu wymagała ustanowienia otuliny z uwagi na stosunki wodne oraz fakt, że teren rezerwatu nie jest otoczony kompleksem leśnym, stanowiącym naturalna strefę bezpieczeństwa dla chronionej w rezerwacie roślinności. Teren na północ od rezerwatu wymaga ochotny z uwagi na powszechnie znaną okoliczność znacznej antropopresji, związanej ze zjawiskiem samowoli budowlanych na terenie K. oraz faktem, że na terenie tym brak jest innego kompleksu leśnego i teren rezerwatu narażony jest na oddziaływanie człowieka związane ze zbieraniem runa leśnego jak i celami turystycznymi. Odnośnie do stosunków wodnych, pełnomocnik Organu wyjaśnił, że równina błotna przylegająca do rezerwatu od północy poddawana jest wpływom wód morskich, migrujących w płytkich warstwach wodonośnych i to co będzie działo się na tym terenie ma wpływ na możliwość dotarcia szkodliwych słonych wód morskich na teren rezerwatu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. W myśl art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), powoływanej w dalszej części uzasadniania jako "p.p.s.a.", zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie rezerwatu przyrody "[..]", opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa z 2017 r. poz. 2918.

Regionalny dyrektor ochrony środowiska jest organem niezespolonej administracji rządowej (art. 56 ust. 1 pkt 15 w.a.r.w.). Jak stanowi art. 63 ust. 1 w.a.r.w., skarga do sądu administracyjnego na akt prawa miejscowego organu niezespolonej administracji rządowej przysługuje każdemu, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone przepisem aktu prawa miejscowego, wydanym przez organ niezespolonej administracji rządowej, w sprawie z zakresu administracji publicznej. Tak skonstruowany przepis istotnie rzutuje na legitymację skargową, uprawnionym do wniesienia skargi z art. 63 ust. 1 w.a.r.w., może być bowiem jedynie podmiot, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone.

W związku z powyższym, w pierwszej kolejności ocenie podlegało czy Skarżąca posiada legitymację do wniesienia skargi, co wymagało rozważenia zaistnienia naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia przepisem prawa miejscowego.

Stanowiące własność Skarżącej nieruchomości położne są w granicach otuliny. Organ kwestionował istnienie tej legitymacji wskazując, że z ustaleniem otuliny nie było związane wprowadzenie żadnych nakazów, zakazów i ograniczeń wynikających z zarządzenia.

Zgodnie z art. 5 pkt 14 u.o.p., regulującym ustawową definicję otuliny, otulina stanowi strefę ochronną graniczącą z formą ochrony przyrody i wyznaczoną indywidualnie dla formy ochrony przyrody w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka. W u.o.p. nie określono wobec obszaru otuliny zakazów w zakresie wykonywania własności nieruchomości w niej położonych, tak jak to ma miejsce w odniesieniu do obszaru rezerwatu w art. 15 tej ustawy. Także treść zarządzenia w zakresie otuliny sprowadza się jedynie do jej ustanowienia i określenia jej obszaru. Okoliczności te nie wyłączają jednak zaistnienia naruszenia interesu prawnego Skarżącej. Fakt ustanowienia otuliny wywołuje szereg konsekwencji prawnych, mających wpływ na zakres uprawnień właściciela nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2011 r. sygn. II OSK 1893/10 wskazał, że jakkolwiek w ustawie o ochronie przyrody nie określono wobec obszaru otuliny zakazów w zakresie wykonywania własności nieruchomości w niej położonych, to nie oznacza to, że brak jest jakichkolwiek ograniczeń dotyczących zabudowy na tym terenie. Ustawowo określony cel otuliny stanowi podstawę do formułowania ograniczeń w sferze wykonywania własności nieruchomości położonych w otulinie. Zgodnie z u.p.o. otulina oznacza strefę ochronną graniczącą z formą ochrony przyrody i wyznaczoną indywidualnie dla formy ochrony przyrody w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka. Zagrożenia zewnętrzne, o jakich jest mowa w art. 5 pkt 14 o.p. to czynniki mogące wywołać niekorzystne zmiany cech fizycznych, chemicznych lub biologicznych zasobów, tworów i składników chronionej przyrody, walorów krajobrazowych oraz przebiegu procesów przyrodniczych, wynikających z przyczyn naturalnych lub z działalności człowieka, mający swoje źródło poza granicami obszarów lub obiektów podlegających ochronie prawnej (art. 5 pkt 29 o.p.). Mając na uwadze cel otuliny, wynikający z definicji legalnej otuliny, przyjąć należy że w otulinie parku narodowego można lokalizować tylko takie inwestycje, które dla tego parku nie stwarzają zagrożenia wynikającego z działalności człowieka. Podobne stanowisko wyrażono w wyrokach NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. II OSK 720/09, z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1893/10 i z dnia 8 kwietnia 2009 r. sygn. II OSK 590/08 oraz WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2010 r. sygn. IV SA/Wa 99/10 i 18 grudnia 2007 r. sygn. IV SA/Wa 2079/07. Objęcie terenu otuliną wywiera zatem wpływ na uprawnienia właściciela nieruchomości w zakresie sposobu jej użytkowania i zabudowy.

Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z art. 13 pkt 3a i 3b o.p. projekty studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, planów zagospodarowania przestrzennego województw oraz planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, w części dotyczącej rezerwatu przyrody i jego otuliny, wymagają uzgodnienia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska w zakresie ustaleń tych planów, mogących mieć negatywny wpływ na cele ochrony rezerwatu przyrody, projekty planów urządzenia lasu, uproszczonych planów urządzenia lasu i zadania z zakresu gospodarki leśnej, o których mowa w art. 19 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, w części dotyczącej otuliny rezerwatu przyrody wymagają uzgodnienia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska w zakresie ustaleń tych planów lub zadań, mogących mieć negatywny wpływ na ochronę przyrody rezerwatu przyrody.

Nadto, zgodnie z art. 53 ust. 4 pkt 8 i art. 60 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2017 poz. 1073), powoływanej dalej jako u.p.z.p., decyzję o lokalizacji inwestycji celu publicznego oraz warunkach zabudowy wydawane są po uzgodnieniu z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska - w odniesieniu do innych niż wymienione w pkt 7 obszarów objętych ochroną na podstawie przepisów o ochronie przyrody. Otuliny rezerwatów przyrody i parków krajobrazowych są objęte ochroną na podstawie przepisów o ochronie przyrody i decyzje ustalające warunki zabudowy i zagospodarowania terenu na ich obszarach podlegają uzgodnieniu z wojewodą w zakresie ochrony przyrody, a w postępowaniu uzgadniającym należy badać ewentualne zagrożenia, jakie inwestycje proponowane w otulinie spowodowałyby dla obszaru chronionego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 listopada 2005 r. sygn. IV SA/Wa 1640/05).

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że Skarżącej przysługuje legitymacja do wniesienia skargi na wydane zarządzenie, skutkuje ono bowiem wprowadzeniem ograniczeń na terenie nieruchomości Skarżącej wynikających z charakteru rezerwatu oraz funkcji ochronnej otaczającej go otuliny.

Podnoszona przez Organ okoliczność, że treść aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego wprowadza na obszarze nieruchomości zakaz zabudowy, nie wyklucza istnienia tego interesu. Wprowadzenie ograniczeń w każdym z obowiązujących aktów prawa miejscowego winno być oceniane odrębnie, z uwagi na fakt, że mają one niezależny byt prawny. Nadto wskazać należy, że zakres uprawnień właściciela nieruchomości nie ogranicza się do jej zabudowy, lecz także użytkowania nieruchomości, a reglamentacji prawnej podlegać może także zmiana sposobu zagospodarowania terenu niezwiązana z budową obiektu budowlanego (art. 59 ust. 2 i 3 u.p.z.p.).

Za niezasadny Sąd uznał zarzut braku przeprowadzenia postępowania z udziałem społeczeństwa, przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko nie wprowadzają bowiem w przypadku ustanowienia rezerwatu takiego trybu postępowania.

Oceniając zarzut naruszenia prawa własności Skarżącej Sąd zważył, że norma art. 63 ust. 1 w.a.r.w. dopuszcza możliwość naruszenia aktem prawa miejscowego interesu prawnego lub uprawnienia skarżącego. Naruszenie prawa własności, które warunkuje skorzystanie przez właściciela z wniesienia skargi, nie jest tożsame z bezprawnością tego naruszenia, a samo uznanie legitymacji skargowej podmiotu, którego prawa właścicielskie ograniczono, nie oznacza, że nastąpiło to sprzecznie z obiektywnym porządkiem prawnym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że prawo własności, którego ochronę zapewniają przepisy art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji, nie jest prawem bezwzględnym i doznaje określonych ograniczeń. Dopuszcza je Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiąc w art. 64 ust. 3, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w takim zakresie, w jakim nie narusza to istoty prawa własności. Z kolei stosownie do regulacji art. 31 ust. 3 Konstytucji, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, w tym prawa własności, mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, przy czym ingerencja w sferę prawa własności pozostawać musi w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do wskazanych wyżej celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2018 r. sygn. II OSK 2970/17). Skarżąca kwestionując wydane zarządzenie winna zatem wykazać, że granice te zostały przez Organ przekroczone.

Zgodnie z art. 13 ust 1 i 2 u.o.p. rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi, a na obszarach graniczących z rezerwatem przyrody może być wyznaczona otulina. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska jest organem właściwym w sprawie lokalizacji rezerwatu, w myśl art. 13 ust. 3 o.u.p. tworzy on tą formę ochrony przyrody, uznając że określony obszar odznacza się wartościami o jakich mowa w art. 13 ust. 1 o.u.p. Skarżąca we wniesionej skardze nie kwestionuje w istocie utworzenia rezerwatu, lecz zasadność ustanowienia na jej nieruchomościach otaczającej go otuliny.

Z kwestionowanego zarządzenia wynika, że celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie populacji wiciokrzewu pomorskiego Lonicera periclymenum oraz umożliwienie renaturyzacji zniekształconych fitocenoz leśnych (§ 4). W zarządzeniu określono rodzaj rezerwatu - florystyczny (Fl) oraz typ i podtyp: ze względu na dominujący przedmiot ochrony: Florystyczny (PFl), krzewów i drzew (kd), ze względu na główny typ ekosystemu: Leśny i borowy (EL), lasów nizinnych (lni) (§ 5).

Potrzebę utworzenia otuliny wokół rezerwatu stwierdzono biorąc pod uwagę obecne uwarunkowania przyrodnicze (stan zachowania ekosystemów, potrzebę ich renaturyzacji, stwierdzone i potencjalne zagrożenia) oraz sytuację wynikającą z obowiązujących dokumentów planistycznych gminy. Otulina ma na celu zabezpieczenie rezerwatu przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka, w tym:

– ochronę zlewni bezpośredniej rezerwatu przed działaniami, które mogłyby spowodować zmniejszenie dopływu wody do rezerwatu lub obniżyć poziom wód gruntowych w rezerwacie (np. na skutek rozbudowy lub budowy nowych rowów melioracyjnych odprowadzających wodę ze zlewni poza rezerwat, poboru wód na cele przemysłowe, budowę nowych lokalnych ujęć wody) lub pogorszyć jakość wód powierzchniowych lub gruntowych zasilających rezerwat (zmiany właściwości chemicznych lub fizycznych);

– zabezpieczenie przed zmianą sposobu użytkowania gruntów w otoczeniu rezerwatu w sposób, który nasiliłby izolację przestrzenną i funkcjonalną ekosystemu, zwiększył antropopresję, przede wszystkim poprzez zmianę gruntów rolnych i leśnych na zurbanizowane, w tym wypadku otulina ma zabezpieczyć przed wystąpieniem ww. zagrożeń związanych z zabudową w bliskim sąsiedztwie rezerwatu.

Otulina rezerwatu "[..]" obejmuje strefę o szerokości - od około 130 -230 m na południu (tereny leśne) do około 250 - 350 m na północy (tereny rolne o wysokim poziomie wód gruntowych z gęstą siecią rowów melioracyjnych) od jego granicy, przy czym szerokość otuliny rezerwatów w woj. wynosi najczęściej od ok.300 do ok.500 m, wahając się w zależności od szczegółowych uwarunkowań terenowych od ok. 50 m do ok. 1000 m. Wyznaczona otulina w niezbędnym stopniu zabezpiecza walory rezerwatu przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka poprzez umożliwienie Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska wpływu na planowane zmiany sposobu użytkowania terenów graniczących z rezerwatem. Jak wskazał Organ, mała powierzchnia rezerwatu (17,02 ha) powoduje, że jest on ściśle związany ze środowiskiem zewnętrznym i zależny od sposobu jego użytkowania. Utworzenie otuliny rezerwatu zachowującej dotychczasowy sposób użytkowania otoczenia rezerwatu jest warunkiem skutecznej renaturyzacji fitocenoz leśnych, tj. zapoczątkowania i w miarę potrzeb korygowania przebiegu procesów, które doprowadzą do poprawy ich stanu. Eliminacja gatunków obcych siedliskowo (przede wszystkim sosny i świerka) powinna doprowadzić do regeneracji runa właściwego dla danych fitocenoz oraz pozostałych składników ekosystemów leśnych, w tym również organizmów związanych z martwym drewnem (grzybów, bezkręgowców) oraz fauny związanej z ekosystemami leśnymi. Cel ochrony rezerwatu, tj. zachowanie populacji wiciokrzewu pomorskiego oraz umożliwienie renaturyzacji zniekształconych fitocenoz leśnych, będzie możliwy do osiągnięcia przy utrzymaniu ochronnej funkcji otuliny rezerwatu, zgodnej z dotychczasowym sposobem jej użytkowania, tj. jako lasy i grunty rolne, przede wszystkim użytki zielone.

Ustanowienie otuliny jest spójne z funkcją przewidzianą w obowiązującym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego - uchwale nr XXXV/389/2013 Rady Gminy z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu zwartych obszarów rolnych i leśnych położonego w rejonie "[..]", gmina K. (Dz. Urz. Woj.. z 2013 r. poz. 2825), określoną jako teren rolniczy, na którym ustala się ochronę otwartej przestrzeni oraz ustala się zakaz zabudowy.

W ocenie Sądu, podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Wprowadzone ograniczenie zostało przewidziane w ustawie – prawie ochrony środowiska i jest ono konieczne dla ochrony środowiska.

Ustanowiona otulina stanowi strefę ochronną graniczącą z rezerwatem, została ona wyznaczona dla rezerwatu w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka, mogącymi wywołać niekorzystne zmiany cech fizycznych, chemicznych lub biologicznych zasobów, tworów i składników chronionej przyrody oraz przebiegu procesów przyrodniczych, wynikający z przyczyn naturalnych lub z działalności człowieka, mający swoje źródło poza granicami rezerwatu.

Organ dokonał określenia granic otuliny mając na uwadze czynnik antropopresji od strony północnej rezerwatu związany z zabudową K. oraz brakiem w pobliżu innych terenów leśnych, uwzględnił okoliczność, że teren bezpośrednio graniczący z rezerwatem nie ma charakteru leśnego. Rezerwat nie jest otoczony kompleksem leśnym, stanowiącym naturalną strefę bezpieczeństwa dla chronionej w rezerwacie roślinności, jest on położony na skraju niewielkiego izolowanego kompleksu leśnego, co powoduje to konieczność wzmożenia ochrony terenu rezerwatu. W związku z faktem, że na terenie tym brak jest innego kompleksu leśnego, teren rezerwatu od strony północnej narażony jest na oddziaływanie człowieka związane ze zbieraniem runa leśnego jak i celami turystycznymi.

Wyznaczając otulinę organ kierował się także postulatem ochrony stosunków wodnych na obszarze graniczącym z rezerwatem. Zachowanie właściwych stosunków wodnych niezbędne jest bowiem do ochrony podlegającego ochronie wiciokrzewu. Równina błotna przylegająca do rezerwatu od północy poddawana jest wpływom wód morskich, migrujących w płytkich warstwach wodonośnych i to co będzie działo się na tym terenie ma wpływ na możliwość dotarcia szkodliwych słonych wód morskich na teren rezerwatu.

Sąd rozważył, że ustanowienie ograniczeń w prawie własności uzasadniane celem publicznym, wymagało rozważenia obu interesów – publicznego i prywatnego. Organowi nie można zarzucić ograniczenia prawa własności Skarżącej w sposób niezasadny z punktu widzenia potrzeb ochrony środowiska lub nieproporcjonalny w stosunku do uprawnień właściciela nieruchomości.

Wskazać należy, że organ wyznaczając obszaru otuliny uwzględnił stan zagospodarowania terenu, na którym ustanowił otulinę. Organ ustalił, że w promieniu 300 m od granicy rezerwatu istnieje tylko jedno siedlisko rozliczne z zabudową (działka nr 659) a takie sąsiedztwo rezerwatu w zaczym stopniu decyduje o zachowaniu jego walorów przyrodniczych. Teren wyznaczonej otuliny nie jest terenem zabudowanym, a organ dokonując jego wyznaczenia uwzględnił, że w planie zagospodarowania przestrzennego wprowadzono zakaz zabudowy tego obszaru. Okoliczność, że Skarżącą posiada szereg działek, których wielkość i konfiguracja wskazują na cele budowlane, nie może mieć w tej sytuacji istotnego znaczenia przy rozważaniu stopnia uszczuplenia interesów Skarżącej.

Postulowane w skardze wyłączenie z obszaru otuliny terenów północnych i północno - zachodnich nie znajduje uzasadnienia. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że od strony północnej występują istotne zagrożenia związane z antropopresją i zamianą stosunków wodnych, a występowanie takich zagrożeń zewnętrznych uzasadnia istnienie otuliny.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że zarzuty naruszenia ustawy o ochronie przyrody (art. 2) poprzez naruszenie zasady zrównoważonego użytkowania składników przyrody oraz art. 13 w zw. z art. 5 pkt 14 tej ustawy nie zasługują na uwzględnienie.

Naruszenie praw Spółki wynikających z art. 140 Kodeksu cywilnego zostało dokonane zgodnie z ustawą o ochronie przyrody, przewidującą formę ochrony przyrody jaką jest ustanowienie rezerwatu i jego otuliny, w sprawie nie doszło zatem do naruszenia przepisów Konstytucji w zakresie ochrony prawa własności.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł

o oddaleniu skargi, jako niezasadnej.

Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.