Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 796/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Wojciech Organiściak (spr.), Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi B. T. (T.) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego i uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej DIS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 61a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 267, dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 2, § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2012r., poz. 1015 ze zm., dalej u.p.e.a.) postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) utrzymał w mocy na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. (dalej DIC) z dnia [...] (nr [...]), mocą którego odmówiono B. T. (dalej jako strona, zobowiązany, skarżący) wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] z dnia 14 lutego 2014r. oraz uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych.

W uzasadnieniu ww. postanowienia DIS prezentując dotychczasowy przebieg postępowania wskazał, że w dniu 14 lutego 2014r. DIC wystawił na stronę ww. tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu podatku akcyzowego wynikające z decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. (dalej UKS) z dnia [...] (Nr [...]) utrzymanej w mocy decyzją DIC z dnia [...] (Nr [...]). Wskazano, że zawiadomieniami z dnia 24 lutego 2014r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w A w K. (dalej jako Bank). Zawiadomienia o zajęciu doręczone zostały Bankowi w dniu 27 lutego 2014r., natomiast zobowiązanemu w dniu 28 lutego 2014r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych.

W dniu 10 marca 2014r. do DIC wpłynęło pismo, w którym zobowiązany podniósł zarzut wygaśnięcia obowiązku, oparty na przepis art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. z uwagi na jego przedawnienie. W tym samym dniu do DIC wpłynęło pismo strony z dnia 5 marca 2014r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. z uwagi na przedawnienie obowiązku.

W dalszej części uzasadnienia DIS wskazał, że DIC postanowieniem z dnia [...] (nr [...]) odrzucił zarzut wniesiony w piśmie z dnia 5 marca 2014r. w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o (Nr od [...] do [...] z dnia [...] jako nieuzasadniony.

Natomiast spornym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) DIC odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o ww. numerach z dnia 14 lutego 2014r. oraz uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych.

Pismem z dnia 11 kwietnia 2014r. pełnomocnik strony złożył zażalenie na to ostatnie postanowienie, któremu zarzucał naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że wszczęcie dochodzenia karno-skarbowego spowodowało skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W związku z czym pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu podnosił, że we wskazanym terminie stronie nie zostało mu doręczone jakiekolwiek zawiadomienie o wszczęciu postępowania karno-skarbowego.

DIS ww. postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy ww. postanowienie DIC z dnia [...] . Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a., który ma zastosowanie w sprawach egzekucyjnych na podstawie art. 18 u.p.e.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W myśl art. 61 § 3 K.p.a., datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Zgodnie zaś z art. 61 § 4 ww. ustawy, o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. DIS podkreślał, że zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a., wszczęcie postępowania na wniosek strony może nastąpić wówczas, gdy : zawarte we wniosku żądanie dotyczy sprawy indywidualnej załatwianej w drodze decyzji (postanowienia), wniosek został złożony przez osobę będącą stroną w rozumieniu art. 28 Kpa, wniosek odpowiada wymaganym warunkom formalnym i procesowym, organ, do którego wniesiono podanie, jest właściwy w sprawie.

DIS odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 marca 2013r., (sygn. akt II SA/Gl 1161/12) wskazał, że oparcie odmowy wszczęcia postępowania na tej bardzo ogólnej i nieprecyzyjnej przesłance, jaką stanowią "inne uzasadnione przyczyny" winno budzić zasadnicze wątpliwości i zastrzeżenia. Przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 K.p.a. należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania np., gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.

DIS akcentował, że podziela stanowisko DIC, który działając w oparciu o przepis art. 61a § 1 K.p.a. stwierdził, iż strona składając wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wnosząc zarzuty na prowadzenie postępowania egzekucyjnego jako przesłankę uzasadniającą żądanie wskazała ten sam powód tj. przedawnienie obowiązku, a co z uwagi na fakt, że kwestia ta została zbadana w toku rozpatrzenia zarzutów, pozwalało na odmowę wszczęcia postępowania wywołanego zgłoszonym w podaniu z dnia 5 marca 2014r. żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu II instancji brak było podstaw do prowadzenia dwóch odrębnych postępowań w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. DIS wskazał, że dwoma odrębnymi pismami z dnia 5 marca 2014r. pełnomocnik zobowiązanego wniósł zarzuty na postępowanie egzekucyjne, wskazując przedawnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) i wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) również wskazując przedawnienie obowiązku. Organ odwoławczy zauważał, że skutkiem uznania zgłoszonych zarzutów jest umorzenie postępowania egzekucyjnego, a zatem skoro nie umorzono postępowania egzekucyjnego w trybie zarzutów ponieważ, stwierdzono, iż należność objęta postępowaniem egzekucyjnym nie przedawniła się, brak było podstaw do prowadzenia odrębnego postępowania w tej samej sprawie, ponieważ skutek byłby ten sam.

W skardze na postanowienie DIS z dnia [...] (Nr [...]) pełnomocnik strony domagał się jego uchylenia i zarzucał naruszenie: art. 59 ust. 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że wszczęcie dochodzenia karnego-skarbowego spowodowało skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2012 poz. 749, ze zm., dalej O.p.) poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz całkowitą sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zgromadzonego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik po zaprezentowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania podkreślał, że nie sposób jest się zgodzić z rozstrzygnięciem DIS, który w zaskarżonym postanowieniu wywiódł, iż bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za okres styczeń-październik 2008 r. został zawieszony w związku z wszczęciem w dniu 24 września 2013r. postępowania karno-skarbowego, o którym DUS poinformował stronę zawiadomieniem z dnia 26 września 2013r., które zostało doręczone w trybie art. 150 O.p., w związku z przepisem zawartym w art. 70 § 6 pkt 1 O.p.

Pełnomocnik akcentował przy tym, że jedynym znanym procedurze karnej sposobem poinformowania strony (podejrzanego) o wszczęciu i prowadzeniu przeciwko niemu postępowania jest przedstawienie podejrzanemu zarzutów. Ze względu na swe znaczenie gwarancyjne przedstawienie zarzutów ma potencjalnie eliminować zbyt późne albo przedwczesne czynienie z danej osoby podejrzanego. Autor skargi podkreślał, że jedyny wyjątek dotyczy sytuacji, gdy osoba, której organy ścigania zamierzają przedstawić zarzuty ukrywa się lub nie przebywa w kraju. W każdej innej sytuacji procesowej, a więc również w takiej, w jakiej znajduje się rozpoznawana sprawa, wejście postępowania w fazę przeciwko osobie następuje z datą ogłoszenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów przesłuchania podejrzanego, a nie wydania tego postanowienia, ani też w dacie doręczenia tego postanowienia. Pełnomocnik podkreślał, że sytuacja domniemania doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania karno-skarbowego nie wyczerpuje przesłanek do stwierdzenia przerwania biegu przedawnienia z art. 70 § 6 pkt 1 O.p., gdyż przepis art. 313 § 1 Kodeksu postępowania karnego (dalej K.p.k.) jasno wskazuje trzy warunki jakie muszą zostać spełnione, aby postanowienie o przedstawieniu zarzutów było skuteczne: sporządzenie postanowienia, jego niezwłoczne ogłoszenie i przesłuchanie podejrzanego. Brak kumulatywnego spełnienia wymienionych przesłanek skutkuje brakiem skutecznego przedstawienia zarzutów podejrzanemu (wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 marca 2013r. sygn. akt I SA/Kr 129/13, wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 1071/11, wyrok NSA z dnia 15 marca 2013 r., sygn. akt I GSK 1462/11). W ocenie pełnomocnika do chwili sporządzania skargi nie przeprowadzono skutecznej procedury związanej z przedstawieniem zarzutów stronie.

Autor skargi akcentował również, iż właściwy Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia [...] postanowił zwrócić sprawę organowi podatkowemu w celu uzupełnienia istotnych braków postępowania przygotowawczego poprzez ogłoszenie stronie postanowienia o przedstawieniu zarzutów i jej przesłuchaniu w charakterze podejrzanego, w szczególności na okoliczność zamiaru nieujawnienia przedmiotu opodatkowania. Pełnomocnik wywodził, że przedmiotowe postanowienie znamionuje również brak skutecznego wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów stronie w postępowaniu karnym skarbowym.

Końcowo pełnomocnik podkreślał, że mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż w sprawie miało miejsce wygaśnięcie obowiązku podatkowego na skutek przedawnienia zobowiązania podatkowego, gdyż przeszkoda ta istniała już w dniu złożenia żądania z dnia 28 marca 2014r. W ocenie pełnomocnika zostały ponadto spełnione wszystkie przesłanki do wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia prowadzonego postępowania na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 14 lutego 2014 r. (Nr [...]) wystawionego przez DIC.

W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w skardze oraz podkreślał, że zawiadomienie winien był wysłać organ II instancji. Pełnomocnik DIS wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę powołując się przy tym na literalne brzmienie art. 70c O.p. oraz podkreślając, że stan faktyczny obu spraw był tożsamy, a zatem przyjęte procedowanie było konieczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 punkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Zatem tylko stwierdzenie, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego orzeczenia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b), c) tej ustawy).

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie było postanowienie DIS z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie DIC z dnia [...], mocą którego odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych.

Stan faktyczny sprawy jest w znacznej części bezsporny, a jako że został nakreślony przy okazji opisywania stanowiska strony i organów, brak jest w ocenie Sądu konieczności jego ponownego prezentowania.

Mając na uwadze to, że podstawą formalnego rozstrzygnięcia organów był przepis art. 61a § 1 K.p.a. należy przypomnieć, że norma ta pozwala na wyraźniejsze niż dotychczas, rozróżnienie wstępnego etapu postępowania administracyjnego - jego wszczęcia, od etapu merytorycznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia żądania strony co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej. Wskazany przepis stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest też zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, w tym przykładowo sytuację gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Skoro jednak na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, to należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 K.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym.

W niniejszej sprawie wobec faktu wystawienia przez DIC w dniu 14 lutego 2014r. na stronę ww. tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu podatku akcyzowego wynikające z decyzji UKS z dnia [...], utrzymanej w mocy decyzją DIC z dnia [...], w dniu 10 marca 2014r., do DIC wpłynęły dwa odrębne pisma datowane na dzień 5 marca 2014 r. W pierwszym strona podniosła zarzut wygaśnięcia obowiązku, oparty na przepis art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. z uwagi na jego przedawnienie, a w drugim piśmie stanowiącym podstawę przedmiotowej sprawy strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. tj. z uwagi na przedawnienie obowiązku. Wskazać ponadto przyjdzie, że DIC postanowieniem z dnia [...] (nr [...]) odrzucił jako nieuzasadniony zarzut wniesiony w piśmie z dnia 5 marca 2014r., a oparty o przepis art. 33 § 1 pkt. 1 u.p.e.a., a co z kolei stało się powodem do wydania spornego postanowienia z dnia [...] i odmowy przez DIC wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 14 lutego 2014r. oraz uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych.

Zdaniem składu orzekającego z uwagi na to, że w sprawie złożono dwa wnioski, mające oparcie w dwóch odrębnych przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, brak było jednoznacznych podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie instytucji o jakiej mowa w art. 61a § 1 K.p.a., albowiem w takiej sytuacji strona zainicjowała dwa odrębne postępowania. Podkreślenia w tym kontekście wymaga to, że odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. można w zasadzie tylko w takim przypadku, kiedy oczywistym jest, że osoba wnioskująca o wszczęcie postępowania nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu. W innych przypadkach postępowanie na żądanie strony wszczyna się zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a., co stwarza możliwości do szczegółowego badania meritum sprawy, która miała oparcie w innej podstawie prawnej tj. art. 59 u.p.e.a., niż stanowiący podstawę odrzucenia zarzutu art. 33 u.p.e.a. Skoro ustalenie istnienia przesłanki z art. 59 u.p.e.a. wymaga podjęcia czynności dowodowych, czynności te mogą być podjęte wyłącznie w toku postępowania, zatem dopiero w razie negatywnego wyniku są podstawą do zakończenia postępowania. Zaskarżone postanowienie zostało zdaniem Sądu wydane z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a.

Z uwagi na to, że przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie było postanowienie wydane w trybie wskazanego art. 61a § 1 k.p.a. przedwczesna jest na obecnym etapie merytoryczna ocena wniosku i zarzutów strony skarżącej.

Do organu administracji należał będzie obowiązek przeprowadzenia postępowania i dokonanie niezbędnych ustaleń odnoszących się praw skarżącego i załatwienie jego wniosku opartego o art. 59 § 1 pkt. 2 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach znajduje oparcie w przepisach art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.

-----------------------

I