Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 904/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 , ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 77 par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 119 par 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] maja 2022 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej W. K. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy G., powołując się na przepisy art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 7, art. 9-15, art. 20, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 11 maja 2022 r., odmówił przyznania W. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką Z. Z.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotycząca wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (nie później niż do ukończenia 18. roku życia bądź 25. roku życia w razie nauki), bowiem ustalony stopień niepełnosprawności matki wnioskodawczyni datuje się na 14 marca 2022 r., a więc na 85 rok życia.

W. K. odwołała się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. podnosząc, że choroba matki i konieczność zapewnienia jej całodobowej opieki, uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności - jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, przy czym Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Powołane wyżej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i w tym samym dniu weszło w życie, ponieważ Trybunał Konstytucyjny nie określił innego terminu w tym zakresie. Zatem od dnia wejścia w życie omawianego orzeczenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie, należy bowiem uwzględnić jego niekonstytucyjność i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

Następnie Kolegium zwróciło uwagę, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji ma obowiązek ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy zarobkowej (rezygnacją z zatrudnienia) przez opiekuna a sprawowaniem przez niego opieki nad osobą niepełnosprawną, łącznie z ustaleniem rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o czym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Analiza zgromadzonych przez organ pierwszej instancji akt doprowadziła Kolegium do następujących ustaleń. Odwołująca się, W. K., ma obecnie 48 lat, jest zamężna, nie mieszka z matką, jest bierna zawodowo od 2021 r. Wcześniej w latach 1995-1997 podejmowała się wykonywania krótkotrwałych prac interwencyjnych, a w latach 2002-2003 również pracowała zarobkowo, co wynika z raportu PUP w S. z dnia 5 listopada 2022 r. Od tamtego czasu do czerwca 2021 r. (przez okres 18 lat) była bierna zawodowo, miała status osoby bezrobotnej. Matka wnioskodawczyni jest osobą ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i wymaga opieki lub pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, co wynika z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] maja 2022 r. Z orzeczenia tego wynika także, że niepełnosprawność datuje się od 14 marca 2022 r., a więc od dnia złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, ale istnieje od 68 roku jej życia. Z przeprowadzonego w dniu 13 maja 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że matka strony mieszka sama, oprócz skarżącej ma jeszcze sześcioro dzieci, które mieszkają w innych miejscowościach (niektóre poza Polską), w większości pracują zawodowo, a opiekę nad matką sprawuje odwołująca się, zamieszkała najbliżej matki. Opieka ta polega na prowadzeniu gospodarstwa domowego, w tym paleniu w piecu, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, załatwianiu wizyt lekarskich, wychodzeniu na spacer.

W ocenie Kolegium, brak podstaw by uznać, że odwołująca się, która zrezygnowała z pracy zarobkowej w 2003 r. i przez okres 18 lat była bierna zawodowo (ostatnie zatrudnienie w D. Polska S.A. zakończyło się w lipcu 2021 r. po przepracowaniu zaledwie 12 dni), obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wyłącznie ze względu na konieczność sprawowania długotrwałej opieki nad niepełnosprawną krewną. Opieka ta bowiem polega na wykonywaniu powszechnych czynności dnia codziennego, które w zasadzie mieszczą się w ramach zwykłej rodzinnej pomocy i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mogą bowiem być wykonywane po pracy. W tej sytuacji Kolegium uznało, że brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia bądź jego niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnoprawną matką, zaś istnienie tego związku jest jednym z wymogów dla uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia. W konsekwencji za prawidłowe Kolegium uznało rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o odmowie przyznania W. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, ale z uwagi na niespełnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 omawianej ustawy.

Dodatkowo Kolegium zauważyło, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji wobec matki, jak bowiem wynika z akt sprawy, posiada jeszcze sześcioro rodzeństwa. W sytuacji w której dzieci osoby wymagającej opieki z obiektywnych (niezależnych od nich) powodów nie mogą zaopiekować się osobiście niepełnosprawnym rodzicem, to winny również przyczyniać się do zapewnienia mu opieki, chociażby przez finansowe wspieranie opiekuna.

W. K., działając poprzez pełnomocnika będącego radcą prawnym. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej:

1) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77, art. 89 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, nieustalenie pełnego stanu faktycznego sprawy, dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, bez należytego rozważenia całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego;

2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na przyjęciu, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stanem zdrowia matki skarżącej i koniecznością sprawowania nad nią opieki, a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze;

3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na przyjęciu, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze nie wykluczają podjęcia pracy zarobkowej oraz że są to typowe czynności życia codziennego;

4) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie i niesłuszne uznanie, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej, a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, w sytuacji gdy opieka realizowana nad matką skarżącej wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu złożonej skargi strona zauważyła, że po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, do którego załączony został dokument urzędowy w postaci orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, skarżąca została nieformalnie poinformowana w urzędzie - jeszcze przed przeprowadzeniem postępowania dowodowego, że w sprawie tej zostanie wydana decyzja odmowna. W ocenie skarżącej, z takim też założeniem przeprowadzone zostało przez organ postępowanie dowodowe. Wywiad środowiskowy ograniczył się do ok. 10-minutowej, pobieżnej wizyty, w trakcie której pracownik zadawał pytania dot. sytuacji rodzinnej niepełnosprawnej matki (czy mieszka sama, ile ma dzieci, gdzie one mieszkają, czym się zajmują) oraz skarżącej (czy pracuje). Pracownik nie był zainteresowany osobą niepełnosprawną, obejrzeniem zajmowanego przez nią mieszkania, uzyskaniem szczegółowych informacji dot. jej stanu zdrowia i tego w jakim stopniu problemy zdrowotne ograniczają jej funkcjonowanie w życiu codziennym, szczegółowych czynności, które skarżąca co dzień przy matce wykonuje, aby w możliwie najpełniejszym zakresie utrzymać jej sprawność fizyczną i kondycję psychiczną. Zakres postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji znalazł wyraz w uzasadnieniu decyzji wydanej przez Wójta.

Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji opierając się na niepełnym wywiadzie środowiskowym oraz wbrew treści dokumentu urzędowego, jakim jest orzeczenie z dnia [...] maja 2022 r. o stopniu niepełnosprawności. Tymczasem, Z. Z. nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji; wymaga pomocy przy czynnościach dnia codziennego, jak ubieranie się, mycie, poruszanie po domu i na zewnątrz, przygotowywanie posiłków. Ze względu na zaniki pamięci nie jest w stanie samodzielnie kontrolować przyjmowania leków, które ze względu na schorzenia przyjmuje pięć razy dziennie (rano, w trakcie obiadu ok. godziny 13, ok. godziny 19 oraz przed pójściem spać) - potrzebuje zatem osoby, która będzie jej leki w wymienionych porach podawać. Ze względu na cukrzycę, musi mieć także regularnie mierzony poziom cukru we krwi, czym również zajmuje się skarżąca. Pozostawiona sama sobie, nawet przez krótki okres w ciągu dnia, Z. Z. może stwarzać zagrożenie dla swojego zdrowia lub nawet życia. W ostatnim czasie dwukrotnie zdarzyło się, że zapomniała wyłączyć gaz na kuchence - doszło do spalenia dwóch czajników. Innym razem zapomniała przed drzemką zakręcić wodę w kuchni i doszło do zalania pomieszczenia. Sytuacje takie były bezpośrednią przyczyną, dla której skarżąca zmuszona była zrezygnować z pracy w markecie D. w czerwcu 2021 r. Po powrocie z pracy skarżąca zastawała matkę głodną, płaczącą, w nastroju depresyjnym, mimo przygotowanych przez skarżącą leków - nie przyjmowała ich. Innego dnia niepełnosprawna załatwiła się w ubranie, gdyż jak twierdziła, zapomniała gdzie jest toaleta (a mieszka w kawalerce składającej się z trzech pomieszczeń: kuchni, pokoju, toalety).

Zdaniem skarżącej, przywołane okoliczności w sposób bezsporny świadczą o tym, że jej matka wymaga stałej, całodobowej opieki i taka opieka jest przez nią świadczona. Skarżąca niemal cały swój czas spędza z matką - albo u niej w domu, albo matka przebywa (również na noc) w domu skarżącej - obie mieszkają naprzeciwko siebie. Opieka nad matką jest realizowana przez skarżącą od rana do wieczora i nie ogranicza się jedynie do wykonywania czynności pielęgnacyjnych, czy związanych z przygotowaniem posiłku lub posprzątaniem domu. Skarżąca stara się również dbać o kondycję psychiczną matki, stara się ją pobudzać do myślenia, aktywności umysłowej; podsuwa jej gazety, razem czytają, rozwiązują krzyżówki, dużo rozmawiają. Wszystkie te czynności wchodzą w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną w szerokim znaczeniu i są niezbędne do tego, aby osoba niepełnosprawna mogła godnie funkcjonować.

Skarżąca przyznała, że jest osobą zdrową, zdolną do wykonywania pracy zarobkowej, a przerwa w zatrudnieniu wynosiła ok. 10 lat i związana była z wychowywaniem trójki dzieci (mąż pracował i nadal pracuje za granicą). Druga przerwa trwająca od 2014 r. do 2021 r. już miała związek z koniecznością opieki nad matką - jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawność u Z. Z. istnieje od 68-go roku życia, tj. od 2005 r. W tych okolicznościach uznać należy, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką istnieje związek przyczynowy, wbrew odmiennemu stanowisku Kolegium. Odpowiadając na skargę organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek organu, któremu nie sprzeciwiła się strona skarżąca (stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej określanej "p.p.s.a.").

Przedmiotem kontroli stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy G., odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615). Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika z akt administracyjnych matka skarżącej, nad którą skarżąca sprawuje opiekę, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] maja 2022 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., w którym podano m.in., że Z. Z. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Według orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawność istnieje od 68 roku życia, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 14 marca 2022 r.

Pomimo że organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na fakt, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, to Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo zinterpretowało i uwzględniło skutki wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł o niekonstytucyjności części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przepis ten nie mógł zatem stanowić podstawy do odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia na przesłance wieku powstania niepełnosprawności, tj. na przesłance uznanej za niezgodną z Konstytucją, jeżeli spełnione zostałyby inne przesłanki niezbędne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Uznając jako niezasadną przesłankę wskazaną przez organ I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdziło jednak, że podstawą do odmowy przyznania świadczenia jest brak związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak już wcześniej wskazano, w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Należy zgodzić się z Kolegium, że rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Tym niemniej, dotychczasowe ustalenia poczynione w ramach postępowania administracyjnego, za co najmniej przedwczesne nakazują uznać stanowisko organu odwoławczego, wyprowadzone z oceny okoliczności faktycznych sprawy, które to ustalenia i ocena okazały się powierzchowne.

Zdaniem Kolegium, jedną z okoliczności mających świadczyć o braku związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki jest to, że skarżąca przez wiele lat nie pracowała, będąc bierna zawodowo, a ostanie zatrudnienie, trwające zaledwie 12 dni, zakończyła w lipcu 2021 r., rezygnując z pracy w D. Polska S.A.

W ocenie Sądu, okoliczność czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pracowała bezpośrednio przed złożeniem wniosku o to świadczenie nie stanowi przesłanki determinującej możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Istotny jest całokształt okoliczności sprawy, które należy wziąć pod uwagę przy formułowaniu wniosków co do przyczyn związanych ze złożeniem podania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dojście do tzw. prawdy obiektywnej w ramach prowadzenia postępowania wyjaśniającego, możliwe jest przy właściwym wykonaniu przez organ obowiązku zebrania materiału dowodowego. Dopiero wówczas pojawia się szansa na wyciągnięcie przekonujących wniosków w oparciu o rozpatrzony cały materiał dowodowy. Zasady te wynikając wprost z art. 77 § 1 k.p.a.

Trafnie zarzucono w skardze naruszenie przez organy obu instancji postanowień ww. przepisu i brak wszechstronnego rozważenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności wynikający z braku przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego i tym samym nieustalenia pełnego stanu sprawy. Lektura wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 13 maja 2022 r. zdaje się potwierdzać tezę zawartą w uzasadnieniu skargi, jakoby postępowanie organu I instancji nie było nakierowane na ustalenie zakresu sprawowanej opieki przez skarżącą nad matką w kontekście rezygnacji z zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej przez skarżącą i przyczyn dotychczasowego braku podejmowania takiej pracy. Informacje wpisane do druku wywiadu środowiskowego mają charakter ogólny, ze wskazaniem członków rodziny oraz czynności opiekuńczych podejmowanych wobec osoby niepełnosprawnej. Brak jest w wywiadzie środowiskowym informacji o rzeczywistym, aktualnym stanie zdrowia osoby niepełnosprawnej, z czego wynikać miałaby konieczność długotrwałej lub stałej pomocy innych osób lub wyjaśnień, powodów dla których skarżąca wcześniej nie podejmowała zatrudnienia i zrezygnowała z krótkiej pracy w D. Polska S.A. w czerwcu 2021. Obszerne wyjaśnienia w tym zakresie skarżąca złożyła w uzasadnieniu skargi. Poruszone kwestie nie były przedmiotem wcześniejszego zainteresowania organów obu instancji.

Zasadnym jest w tym miejscu zwrócenie uwagi, że decyzja organu I instancji opierała się na całkowicie odmiennej przesłance odmowy przyznania świadczenia, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z tym organ w ogóle nie odnosił się do wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 tej ustawy, tj. niepodejmowania przez wnioskodawczynię lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zmieniając podstawę prawną negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, oparło się na samodzielnej próbie oceny zebranego materiału dowodowego, który był niewystarczający, zaś sama ocena pomijała istotne okoliczności sprawy.

Informacje podane w wywiadzie środowiskowym, pomimo swej ogólnikowości, wskazują, że matka skarżącej, będąca wdową i osobą niepełnosprawną, ma 85 lat, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności [...]), ma coraz częstsze zaniki pamięci oraz pogarszający się słuch (brak aparatu słuchowego). Podkreślić należy, że o stopniu niepełnosprawności i o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, przesądził Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, a więc organ ustawowo do tego powołany i posiadający wymaganą ku temu wiedzę specjalistyczną. Doświadczenie życiowe oraz wiedza organów orzekających, powinny prowadzić do refleksji na temat konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu chorób oznaczanych symbolem [...] (vide: rozporządzenie Ministra Gospodarki, pracy i polityki społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857), dodatkowo osobą niedosłyszącą - w kontekście jej bezpieczeństwa jak i innych osób (mieszkańców budynku, uczestników ruchu drogowego - skarżącą jest osobą samodzielnie się poruszającą). Na konieczność rozważenia tego aspektu sprawy wskazują podane w uzasadnieniu skargi informacje o mającym mieć miejsce zalaniu mieszkania, czy też powodowaniu zagrożenia pożarowego przez niepełnosprawną matkę skarżącej. Te okoliczności nie zostały jednak przez organy w trakcie postępowania ustalone lub zweryfikowane, bowiem czynności wyjaśniające przeprowadzone zostały w ograniczonym zakresie, sprowadzającym się jedynie do formalnego wypełnienia obowiązku sporządzenia wywiadu środowiskowego.

Przedstawione przez skarżącą w uzasadnieniu skargi wyjaśnienia okoliczności, które skłoniły stronę do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z ewentualnego zatrudnienia, jak i wyjaśnienie przyczyn wcześniejszego braku podejmowania zatrudnienia oraz rezygnacji z pracy w sklepie D. , również nie były tematem zainteresowania organów i poddane pod ich rozwagę.

Nie można również przypisać istotnego znaczenia uwadze organu odwoławczego o teoretycznej możliwości współfinansowania opieki nad matką przez rodzeństwo skarżącej. Potencjalna możliwość, czy też nawet powinność sprawowania opieki przez wszystkie dzieci nad niepełnosprawnym rodzicem nie może stanowić argumentu przy ocenie rzeczywistego stanu faktycznego, tj. czy i kto taką opiekę realnie sprawuje, w szczególności, czy zapewnia ją strona wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, w sprawie nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności stanu faktycznego, co doprowadziło do podjęcia przez organy co najmniej przedwczesnych decyzji, negatywnie rozstrzygających o prawie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Dopiero należyte zebranie materiału dowodowego i dokonanie jego wszechstronnej oceny z uwzględnieniem wyjaśnień skarżącej, które również winny być przedmiotem rozważań organu, stanowić będą podstawę do oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uchybienia organów obu instancji w tym zakresie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania obejmujących udział w sprawie ustanowionego przez stronę pełnomocnika Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy.

Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ zobowiązany będzie uwzględnić wskazania co do konieczności przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego i dokonaną przez Sąd interpretację i warunki zastosowania art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.