Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 460/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie W składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung Asesor WSA Joanna Kube (spr.) Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...], wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, o odmowie przyznania p. M. R. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.

W toku postępowania ustalono, że M. R. lat 47 (ur. [...]) posiada 22 lata, 1 miesiąc i 13 dni stażu pracy. Ponadto od [...] listopada 1989 r. do [...] lipca 1998 r. przebywał na rencie inwalidzkiej w trakcie, której pozostawał w zatrudnieniu przez okres 2 lat, 3 miesięcy i 18 dni. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] marca 2000 r. Całkowita niezdolność do pracy orzeczona została w dniu [...] lipca 2003 r. Lekarz orzecznik określił datę powstania całkowitej niezdolności do pracy po [...] września 2001 r. podając, że było to prawdopodobnie około [...] marca 2003 r.

Organ ustalił, że M. R. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Żona osiąga dochód w wysokości 2249.39 zł brutto, co daje na osobę 749 zł.

Oceniając wniosek M. R. Prezes ZUS uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności na skutek, których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. Organ wskazał, że nie można przyjąć, aby przerwa w zatrudnieniu poprzedzająca orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy tj. okres 2 lat, 11 miesięcy i 13 dni była spowodowana stanem zdrowia.

Ponadto w uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku podano, że osiągany przez rodzinę M. R. dochód, stanowiący źródło utrzymania zapewnia niezbędne środki utrzymania w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy.

Skarżący w skardze do Sądu podniósł, że po zakończeniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych tj. od marca 2000 r. do września 2001 r. (a więc w okresie 18 miesięcy od ostatniej składki) lekarze trzech poradni specjalistycznych kilkakrotnie kierowali wnioski do ZUS-u o uznanie go za całkowicie niezdolnego do pracy. Ostatnia sprawa w tym przedmiocie odbyła się w marcu 2003 r. Podał, że organ wadliwie w decyzjach podał okres pobierania przez niego renty inwalidzkiej.

Skarżący poinformował, że choć całkowitą niezdolność do pracy orzeczono wobec niego od marca 2003 r. to chorobę [...] wykryto u niego w grudniu 1999 r. Do lutego 2003 r. przez 18 miesięcy oczekiwał na lek o nazwie [...]. Zakwestionował stanowisko organu, co do posiadania przez niego niezbędnych środków utrzymania. Podniósł, że stan jego zdrowia, a w szczególności jego leczenie wymaga dużych środków finansowych, których w żaden sposób nie zapewnia wynagrodzenie żony.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie utrzymując, że to nie stan zdrowia spowodował niepodejmowanie pracy po 1998 r., ponieważ fakt, iż skarżący utracił rentę oznacza, że stał się zdolny do pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Skarżący od [...] listopada 1989 r. do [...] lipca 1998 r.(w zaskarżonej decyzji wadliwie podano, że do [...] grudnia 1994 r.) pozostawał na rencie inwalidzkiej. Nie ma racji organ twierdząc w odpowiedzi na skargę, że skarżący nie podejmował po tej dacie zatrudnienia. Jak bowiem wykazują akta sprawy był on zatrudniony od [...] grudnia 1998 r. do [...] sierpnia 1999 r. Ostatnie zaś ubezpieczenie przypada na okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Lekarz orzecznik ZUS stwierdził w dniu [...] lipca 2003 r. całkowitą niezdolność skarżącego powstałą po [...] września 2001 r., przy czym wskazał, że prawdopodobnie powstała ona około [...] marca 2003 r. Należy zwrócić uwagę, że Zastępca Głównego Lekarza Orzecznika, dokonując kontroli tego orzeczenia w dniu [...] lipca 2003 r. ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że całkowita niezdolność do pracy powstała po dniu [...] września 2001 r., okresowo do lipca 2004 r.

Oznacza to zdaniem Sądu, brak dostatecznych podstaw (w świetle zgromadzonych materiałów sprawy) do kategorycznego stwierdzenia, że to nie stan zdrowia skarżącego był przyczyną niespełnienia warunków ustawowych do renty na zasadach ogólnych. Należy bowiem zwrócić uwagę, że skarżący podawał, że zachorował na [...] w listopadzie 1999 r., a we wrześniu 2001 r. został zakwalifikowany do leczenia [...], na który czekał do lutego 2003 r. Data końcowa ostatniego zatrudnienia i pobierania zasiłku dla bezrobotnych zbiega się z początkiem choroby, z powodu której skarżący został uznany całkowicie niezdolnym do pracy.

Wykazane naruszenie, jednak nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ w rozpoznawanej sprawie po stronie skarżącego nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Sąd podkreśla, iż przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Jak wynika z akt, żona skarżącego uzyskuje wynagrodzenie miesięczne brutto w wysokości 2.249.39 zł W związku z tym, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze skarżącym jego małżonka oraz małoletnia córka, to dochód na osobę w rodzinie wynosi ok.750 zł. Wykazane środki utrzymania nie są zapewne wystarczające, zważywszy potrzeby skarżącego, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych.

Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. Aby ustalić te kryterium należy odwołać się do przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), której zadaniem jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przepisy powołanej ustawy w art. 8 ust. 1 wskazują kryteria dochodowe, które uprawniają do prawa do świadczeń z pomocy społecznej, a więc wyznaczają granicę niezbędnych środków utrzymania. I tak prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny". Porównanie dochodu na osobę w rodzinie skarżącego z kryterium dochodu podanego w ustawie o pomocy społecznej, wyklucza możliwość uznania, że skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Brak spełnienia tego warunku jest już wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach.

Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza w stopniu mogącym mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).