Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 558/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 138b,  art. 133 par. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 2 ust. 3-3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1399
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędziowie WSA Teresa Randak, Bożena Suleja-Klimczyk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej A w C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia o zaliczeniu wpłat z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...]w C. (dalej jako "skarżąca"), działająca przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. (dalej jako "organ odwoławczy") z dnia [...]r. nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. nr [...]odmawiające uchylenia w całości postanowienia tego organu z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłat dokonanych przez podatnika z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

2. Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

2.1. Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...]Prezydent Miasta C. zaliczył wpłaty dokonane przez skarżącą w łącznej kwocie [...]zł z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na poczet należności głównej oraz odsetek we wskazanych miesiącach 2013 i 2014 r. zgodnie z wyliczeniami przedstawionymi decyzji.

2.2. Pismem z dnia 2 października 2014 r., uzupełnionym w dniu 2 lutego 2016 r. A w C. sp. z o.o. z siedzibą w C. wniósł o wznowienie m.in. postępowania zakończonego powyższą decyzją z dnia [...]r., wskazując, że po jej wydaniu ujawniły się nowe okoliczności, które miały wpływ na wydane rozstrzygnięcia a wynikające z błędnych przypisów w systemie informatycznych.

2.3. Prezydent Miasta C. postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] wznowił postępowanie w niniejszej sprawie i postanowieniem z dnia [...]r. nr [...]odmówił uchylenia w całości postanowienia własnego z dnia [...]r. nr [...].

2.4. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca reprezentowana przez A w C. sp. z o.o. z siedzibą w C. reprezentowany przez adwokata L. N. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 122 w zw. z art. 180, art. 187 § 1 i art. 188 oraz art. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej jako "O.p.") poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego oraz nieuwzględnienie istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego; naruszenie art. 192 O.p. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się skarżącemu co do informacji o wysokościach przepisów o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami w okresie od lipca 2013 r. do grudnia 2014 r. uzyskanych od osoby trzeciej oraz naruszenie art. 121 § 1 O.p. poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie obywateli do organów podatkowych. Tym samym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

2.5. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o wyjściu na jaw istotnych dla spraw nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania postanowienia organu I instancji. W jego ocenie za spełniające powyższe przesłanki nie mogą być uznane wpłaty dokonywane przez skarżącą na poczet opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zaliczenie tych wpłat na należność główną oraz odsetki zgodnie z wprowadzonymi przez osobę trzecią zgodnie z wprowadzonymi przez nią przypisami należności, których podstawą była złożona przez skarżącą deklaracja oraz korekta deklaracji. W ocenie organu odwoławczego nawet gdyby przyjąć, że organ podatkowy z danych tych nie skorzystał, to okoliczność taka nie daje podstaw do uchylenia zaskarżonego postępowania w trybie wznowienia.

3. W skardze pełnomocnik skarżącej domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia, zarzucając mu naruszenie: art. 122 w zw. z art. 180, art. 187 § 1 i art. 188 oraz art. 1 oraz art. 191 O.p. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego oraz nieuwzględnienie istotnych okoliczności faktycznych sprawy skutkujące przyjęciem, że nie można mówić o wyjściu na jaw istotnych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania kontrolowanego w trybie wznowienia rozstrzygnięcia podczas gdy po jego wydaniu wyszło na jaw, że organ I instancji przy jego wydawaniu opierał się jedynie o dane osoby trzeciej, a nie o deklaracje złożone przez skarżącą co w konsekwencji skutkowało naruszeniem art. 240 § 1 pkt 5 O.p.

3. W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4. Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, jednakże nie z powodów, które zostały podniesione w skardze. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., który w tej sprawie nie ma zastosowania).

Sąd stwierdza z urzędu, że organ odwoławczy naruszył art. 169 § 1 o.p. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., ponieważ pomimo braków umocowania (pełnomocnictwa) adwokata do wniesienia zażalenia na postanowienie organu I instancji, prowadził postępowanie zażaleniowe i rozpoznał merytorycznie zażalenie, zamiast wezwania adwokata do uzupełnienia braków formalnych zażalenia.

4.1. Analizę zaistniałej sytuacji prawnej należy rozpocząć od wskazania, że reprezentacja wspólnot mieszkaniowych została uregulowana w ustawie z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1892 ze zm. – dalej: u.w.l.).

Zgodnie z art. 18 tej ustawy właściciele lokali mogą w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali albo w umowie zawartej później w formie aktu notarialnego określić sposób zarządu nieruchomością wspólną, a w szczególności mogą powierzyć zarząd osobie fizycznej albo prawnej (ust. 1). W razie sukcesywnego wyodrębniania lokali przyjęty przez dotychczasowych współwłaścicieli sposób zarządu nieruchomością wspólną odnosi skutek także do każdego kolejnego nabywcy lokalu (ust. 2). Zmiana ustalonego w trybie ust. 1 sposobu zarządu nieruchomością wspólną może nastąpić na podstawie uchwały właścicieli lokali zaprotokołowanej przez notariusza. Uchwała ta stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej (ust. 2a). Jeżeli sposobu zarządu nie określono w umowie, o której mowa w ust. 1, lub w uchwale zaprotokołowanej przez notariusza, obowiązują zasady określone w niniejszym rozdziale.

Poza tym zgodnie z art. 20 u.w.l. jeżeli lokali wyodrębnionych, wraz z lokalami niewyodrębnionymi, jest więcej niż siedem, właściciele lokali są obowiązani podjąć uchwałę o wyborze jednoosobowego lub kilkuosobowego zarządu. Członkiem zarządu może być wyłącznie osoba fizyczna wybrana spośród właścicieli lokali lub spoza ich grona (ust. 1). Zarząd lub poszczególni jego członkowie mogą być w każdej chwili na mocy uchwały właścicieli lokali zawieszeni w czynnościach lub odwołani (ust. 2). Zgodnie z art. 21 u.w.l. zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali (ust. 1). Gdy zarząd jest kilkuosobowy, oświadczenia woli za wspólnotę mieszkaniową składają przynajmniej dwaj jego członkowie (ust. 2).

Z zacytowanych regulacji wynika, że ze względu na organ albo osobę (osoby) sprawujące zarząd nieruchomością wspólną można wyodrębnić zarząd bezpośredni, sprawowany przez wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, oraz zarząd pośredni, sprawowany:

a) przez zarząd, jako organ wspólnoty mieszkaniowej, albo

b) przez zarządcę, ustanawianego zgodnie z art. 18 ust. 1 u.w.l., którym może być osoba fizyczna bądź osoba prawna.

4.2. Wymaga jednocześnie podkreślenia, że ustanowienie zarządu wspólnoty (art. 20, art. 21 u.w.l.) wyklucza ustanowienie zarządcy w rozumieniu art. 18 u.w.l. i odwrotnie, tj. ustanowienie zarządcy zgodnie z art. 18 u.w.l. wyklucza ustanowienie zarządu, o którym mowa w art. 20 i art. 21 u.w.l. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2012 r., III CZP 96/11, Lex nr 1112715; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2005 r., III CZP 62/05, Lex nr 171751; uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r., III CZP 74/03, Lex nr 81625; oraz postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 29 lutego 2016 r., I SA/Gl 1477/16 i I SA/Gl 1446/15; z dnia 15 lipca 2016 r., II SA/Gl 308/16; z dnia 26 września 2016 r., I SA/Gl 309-312/16, I SA/Gl 1478-1481/16, I SA/Gl 1472/16 - CBOSA). Właścicielom nieruchomości powierzono wybór w kwestiach związanych ze sposobem zarządzania, jednak względy natury organizacyjno-gospodarczej przemawiają za brakiem potrzeby mnożenia struktur zarządu nieruchomością wspólną i wynikających z tego konsekwencji (np. problemu rozkładu uprawnień pomiędzy te struktury).

4.3. Spotykane w praktyce zlecanie administrowania nieruchomością wspólną zewnętrznemu podmiotowi wyspecjalizowanemu, przy wybranym zarządzie wspólnoty (w rozumieniu art. 20, 21 u.w.l.), nie oznacza więc, że ten podmiot posiada status zarządcy, któremu właściciele powierzyli zarząd nieruchomością wspólną, o jakim mowa w art. 18 ust. 1 u.w.l. Praktyka zawierania umów o zarządzanie nieruchomością wspólną (administrowanie wspólnotą mieszkaniową) z licencjonowanymi zarządcami (administratorami) jest już wykształcona od dłuższego czasu i jest to sytuacja, kiedy organ wspólnoty, jakim jest jej zarząd, nie przestaje wówczas sprawować swoich funkcji, a jedynie zleca wykonanie poszczególnych czynności w zakresie zwykłego zarządu nieruchomością wspólną. Zarządca, a właściwie administrator, zapewnia fachową obsługę wspólnoty mieszkaniowej, współdziałając w tym zakresie z zarządem. Taka pomoc świadczona przez profesjonalnych zarządców (administratorów) wspólnotom mieszkaniowym nie zmienia ustawowego sposobu sprawowania zarządu. Zlecenie administrowania wspólnotą mieszkaniową ma charakter umowy mieszanej, do której – w zakresie nieuregulowanym – powinno się stosować przepisy o umowie zlecenia (art. 734 Kodeksu cywilnego) - por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 stycznia 2014 r., I ACa 652/13, Lex nr 1438094.

4.4. W dalszej kolejności Sąd wskazuje, że z uwagi na to, że w przeciwieństwie do zarządu w rozumieniu art. 20 i 21 u.w.l., zarządca w rozumieniu art. 18 ust. 1 u.w.l. nie jest organem wspólnoty mieszkaniowej i reprezentowanie jej przez zarządcę wymaga odpowiedniego umocowania w umowie bądź uchwale. Zakres upoważnienia zarządcy do działania w imieniu właścicieli lokali wynika bowiem z treści postanowień umów lub uchwały właścicieli przewidzianych w art. 18 ust. 1 i 2a u.w.l. Zatem zarządca nie może reprezentować wspólnoty mieszkaniowej przed sądem lub organem administracji publicznej, jeżeli stosowne upoważnienie nie znalazło się w umowie określającej sposób zarządu albo uchwale o zmianie tej umowy. Ewentualnie, jeśli nie legitymuje się odpowiednim pełnomocnictwem. W odróżnieniu od reprezentacji przez organ jakim zarząd wspólnoty w rozumieniu art. 20 i 21 u.w.l., zarządca nie działa jako wspólnota mieszkaniowa, gdyż pomiędzy nią, a tymże zarządcą (osobą trzecią) istnieje dodatkowe ogniwo, którym jest oświadczenie woli zawarte w umowie, uchwale, albo ściśle w przedmiocie udzielenia pełnomocnictwa (postanowienie NSA z dnia 15 maja 2014 r., II FSK 949/14, Lex nr 1467640; uchwała Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2009 r., III CZP 129/08, Lex nr 470697; wyrok WSA w Warszawie z 11 grudnia 2007 r., VI SA/Wa 1792/07; wyrok SN z 14 stycznia 2004 r., I CK 108/03; postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z [...]r., [...]; wyrok WSA w Krakowie z 22 lutego 2010 r., II SA/Kr 1517/09, Lex nr 633138).

5.1. Na gruncie tej sprawy zażalenie wniósł adwokat, który działanie w imieniu skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej uzasadnił poprzez dołączenie pełnomocnictwa z dnia 10 listopada 2015 r. udzielonego przez dwóch członków zarządu A. W zażaleniu wskazał, że A udziela mu pełnomocnictwa działając jako zarządca Wspólnoty Mieszkaniowej.

Sąd stwierdza, że zażalenie zawiera braki formalne, o których bezpośrednio poniżej.

5.2. Po pierwsze składający je adwokat nie wykazał, że A w ogóle jest zarządcą skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej w rozumieniu art. 18 ust. 1 u.w.l., a więc podmiotem uprawnionym do reprezentacji tej jednostki organizacyjnej, a nie (pomimo określenia siebie mianem zarządcy) na przykład tylko jej faktycznym administratorem - czyli podmiotem, któremu na podstawie umowy o zarządzanie (administrowanie) powołany zarząd wspólnoty (z art. 20 i 21 u.w.l.) zlecił wykonanie poszczególnych czynności w zakresie zwykłego zarządu nieruchomością wspólną (por. pkt 4.3.).

To spostrzeżenie jest tym bardziej istotne, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego ten sam adwokat, w wykonaniu zarządzenia wzywającego o uzupełnienie braków formalnych skargi, przedstawił pełnomocnictwo do działania w imieniu skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej podpisane przez dwóch członków jej zarządu (poparte odpisem protokołu z zebrania Wspólnoty Mieszkaniowej w dniu 10 marca 2014 r., zawierającego m.in. uchwałę Wspólnoty o wyborze osób, które podpisały pełnomocnictwo - do zarządu Wspólnoty). Tym samym, skoro w skarżącej jednostce organizacyjnej wybrano zarząd, o którym mowa w art. 20 i 21 u.w.l., to bez zmiany sposobu zarządzania nieruchomością wspólną w trybie określonym w art. 18 u.w.l. nie było możliwości ustanowienia zarządcy w rozumieniu art. 18 ust. 1 u.w.l. (por. pkt 4.2.).

6.1. W sytuacji, gdy - tak jak w rozpoznawanej w sprawie - organ II instancji nie dysponował kompletnym upoważnieniem udzielonym, wnoszącemu zażalenie w imieniu skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej, adwokatowi - zachodziła wadliwość formalna podania, jakim jest zażalenie (por. art. 168 § 1 o.p. in principio). Dlatego złożonemu środkowi zaskarżenia nie można było nadać dalszego biegu bez uprzedniego przeprowadzenia procedury uzupełnienia braków formalnych, przewidzianej w art. 169 o.p., poprzez zobowiązanie adwokata do złożenia dokumentów potwierdzających jego umocowanie do działania w imieniu Wspólnoty Mieszkaniowej.

Zgodnie z art. 169 § 1 o.p. jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia.

Braki, o których mowa w art. 169 § 1 o.p. należy rozumieć szeroko i mogą one dotyczyć istotnego elementu treści pisma, np. podpisu, uzasadnienia, precyzyjnego określenia żądania, daty, jak również pełnomocnictwa. Wszystkie one podlegają uzupełnieniu pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia, a zatem nienadania mu dalszego biegu w postępowaniu.

Przy tym, nieusunięcie braku w zakresie pełnomocnictwa do występowania w imieniu strony, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 17 lutego 2012 r., II FSK 1642/10 (Lex nr 1145412) i z dnia 15 lutego 2007 r., II FSK 259/06 (Lex nr 307371) skutkuje pozostawieniem odwołania (zażalenia – por. art. 239 o.p.) bez rozpatrzenia zgodnie z art. 169 § 1 o.p., a nie niedopuszczalnością odwołania (zażalenia) z art. 228 § 1 pkt 1 o.p. Analogicznie na gruncie ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w wyrokach: z dnia 20 sierpnia 2015 r., I OSK 2792/13, Lex nr 1794892; z dnia 14 stycznia 2016 r., I OSK 1049/14, Lex nr 2032671; z dnia 3 września 2008 r., II OSK 978/07, Lex nr 516020).

Jednakże aby mogło dojść do usunięcia braku formalnego podania, poprzez przedłożenie umocowania do występowania w imieniu strony, organ II instancji musi dokonać stosownego wezwania do uzupełnienia stwierdzonego braku. W zależności od tego, czy podmiot zastosuje się do tego wezwania, czy też nie usunie stwierdzonego przez organ braku, dojdzie do nadania podaniu (w tym przypadku zażaleniu) dalszego biegu, ewentualnie do pozostawienia go bez rozpatrzenia.

Dopóki jednak takie wezwanie nie zostanie skierowane w trybie art. 169 § 1 o.p., dopóty rozpatrzenie środka zaskarżenia obarczonego wadą formalną stanowi naruszenie prawa procesowego.

6.2. W realiach tej sprawy, zdaniem Sądu należy je traktować jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Jest bowiem możliwe, że w ogóle nie dojdzie do merytorycznego załatwienia sprawy w sytuacji pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia, o ile w wyznaczonym terminie nie zostanie usunięty stwierdzony brak formalny, polegający na nieprzedłożeniu stosownych dokumentów, wykazujących upoważnienie adwokata wnoszącego zażalenie do reprezentowania w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej.

7. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zajdzie zatem w pierwszej kolejności konieczność wezwania osoby wnoszącej zażalenie do przedłożenia dokumentów wykazujących jej umocowanie do działania w imieniu skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej, zgodnie z uwagami, które zostały zamieszczone w pkt 4 i 5 uzasadnienia.

W zależności od tego, czy te braki zostaną uzupełnione, organ odwoławczy albo nada mu dalszy bieg i zbada legalność postanowienia wydanego przez organ I instancji albo pozostawi zażalenie bez rozpatrzenia (art. 169 § 4 o.p.).

W tym pierwszym przypadku, przed wdaniem się w merytoryczną ocenę postanowienia Prezydenta Miasta, odniesie się do kwestii możliwości wszczęcia postępowania przez A zarówno w imieniu własnym, na co wskazują pisma inicjujące postępowanie, jak i w imieniu skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej, ze szczególnym uwzględnieniem zarówno poczynionych w niniejszym wyroku uwag, jak i w kontekście art. 138b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.; dalej w skrócie: "O.p.") oraz art. 133 §1 O.p. w zw. z art. 2 ust. 3-3a ustawy z dnia 13 września 2013 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2013 ., poz. 1399).

W drugim zaś przypadku Kolegium rozważy uprawnienia z art. 248 § 1 O.p. w kontekście wskazanych powyżej przepisów.

Dopiero po rozważeniu i ewentualnym uzupełnieniu przez właściwy organ braków w zakresie reprezentacji procesowej skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej, zaktualizuje się kwestia merytorycznej oceny przesłanki wznowienia postępowania, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 1 pkt 5 o.p.

8. Z tych wszystkich powodów zaskarżone postanowienie należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 134 § 1 p.p.s.a.