Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 946/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Oddalono skargę w części
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 27a ust. 1, 2 i 5
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
law: Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 365 § 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 118
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2010 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [..] 2009r. Nr [..] w przedmiocie renty socjalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [..] 2009r. nr [..] w części odmawiającej przyznania renty socjalnej z okres od 1 stycznia 1993 r. do dnia 8 lutego 2001 r. i za okres od 1 października 2003 r. do dnia 1 stycznia 2004 r. II. w pozostałej części skargę oddala III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w części określonej w punkcie I /-/ J. Szaniecka /-/ B. Drzazga /-/ E. Podrazik


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia ... 2006r. sygn. akt ... uchylił decyzję Samorządowego Kolegium w P. z dnia ... 2005r. Nr ... oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia ... 2004r. nr ... umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia, że P. K. w okresie od 1 stycznia 1993r. do 1 stycznia 2004r. przysługiwała renta socjalna oraz w sprawie jej spłaty. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. P. K. 9 lutego 2004r. złożył do Sądu Okręgowego w P. pozew o ustalenie i zapłatę. Zwrócił się o ustalenie, że w okresie od 1 stycznia 1993r. uzyskał prawo do renty socjalnej z ubezpieczenia społecznego z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia. Ponadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 43.458,57 zł tytułem renty socjalnej i kwoty 12.319,91 zł tytułem zasiłku pielęgnacyjnego za okres od stycznia 1993r. do stycznia 2004r. wraz ustawowymi odsetkami. Podał, że od 1958r. choruje na nieuleczalną chorobę Heinego - Medina na co przedkłada orzeczenie Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z ... 1972r., zaświadczenie o stanie zdrowia z ... 1984r. i historię choroby. W 1986r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia renty inwalidzkiej, skutkiem czego zaliczony został do drugiej grupy inwalidzkiej; świadczenie nie zostało mu jednak przyznane wobec braku wymaganego stażu pracy.

2. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. VIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z ... 2004r., sygn. akt ... stwierdził swoją niewłaściwość rzeczową i przekazał sprawę Ośrodkowi Pomocy Społecznej w P. jako właściwemu do wydania decyzji dotyczącej renty socjalnej za okres czasu do (omyłkowo podano: "od") dnia 1 października 2003r. oraz Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych jako właściwemu do wydania analogicznej decyzji za okres po 1 października 2003r. Sąd wskazał, że żądanie P. K. obejmuje okres od 1 stycznia 1993r. do 1 stycznia 2004r., zatem zgodnie ustawą o rencie socjalnej z 27 czerwca 2003r. organem właściwym do przyznawania rent socjalnych po 1 października 2003r. jest Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a przed tą datą ośrodki pomocy społecznej.

3. Prezydent Miasta P. decyzją nr ... z ... 2004r. umorzył postępowanie w sprawie spłaty renty socjalnej. W uzasadnieniu wskazano, że żądanie wnioskodawcy odnosi się do okresu od 1 stycznia 1993r. do 30 września 2003r., a także od 1 października 2003r. do 1 stycznia 2004r. albowiem pismem z ... 2004r. skarżący rozszerzył swoje żądanie. Organ I instancji stwierdził, że z dniem 1 października 2003r. utracił kompetencje do przyznania rent socjalnych na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

4. Wskutek odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją ... z ... 2005r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając argumentację organu I instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że zgodnie z przepisami ustawy z 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej (Dz.U. nr 135, poz. 1268) od 1 października 2003r. renty socjalne należą do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto w ocenie Kolegium, Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych winien sprawę przekazać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

5. P. K. wniósł skargę na powyższą decyzję. Zarzucił w niej naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania - art. 105 § 1 k.p.a. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

6. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga była zasadna. Stwierdził, że kwestia ustalenia uprawnienia do renty socjalnej za okres od 1 stycznia 1993r. do 30 września 2003r. została przekazana Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w P. prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego z ... 2004r. sygn. akt ... Niezrozumiałe jest stanowisko Kolegium, że sąd powszechny winien był przekazać sprawę renty socjalnej Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Organy administracji publicznej są tym postanowieniem związane, skutkuje to dla nich powstaniem obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy, a w szczególności nie mają podstaw kwestionowania słuszności takiego orzeczenia. Mając zatem na względzie związanie organu postanowieniem Sądu Okręgowego i uznając że nie nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 §1 k.p.a., Sąd stwierdził, że niewłaściwe było umorzenie postępowania przez organ I instancji.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta P. decyzją z dnia ... 2007r. odmówił przyznania P. K. przyznania renty socjalnej za okres od 1 stycznia 1993r. do 1 stycznia 2004r. Stwierdził, że obecnie obowiązująca ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej nie przewiduje możliwości przyznania renty socjalnej. Zgodnie zaś z art. 150 tej ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy obecnej. Równocześnie żaden przepis obecnie obowiązującej ustawy o pomocy społecznej nie przewiduje zaś możliwości rozstrzygania w oparciu o przepisy uchylonej ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). Przepisy właśnie tamtej ustawy przewidywały do dnia 30 września 2003r. możliwość przyznania przez ośrodki pomocy społecznej renty socjalnej. Należało jednak do tego dnia złożyć wniosek o przyznanie renty socjalnej, czego P. K. nie uczynił. Tymczasem zgodnie z przepisami ustawy o rencie socjalnej z dniem 1 października 2003r. kompetencje do przyznawania rent socjalnych przeszły definitywnie na Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W wyniku odwołania P. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia ... 2007r. uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że bezsporne jest, że odwołujący do dnia 30 września 2003r. nie złożył wniosku o przyznanie renty socjalnej. Od dnia 1 października 2003r. kompetencje do przyznawania renty socjalnej należą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Gdyby zatem organ I instancji wydał decyzje o przedmiocie renty socjalnej dopuściłby się naruszenia przepisów o właściwości, co stanowiłoby przesłankę do stwierdzeni nieważności takiej decyzji. Stąd zaskarżoną decyzję należało uchylić i postępowanie umorzyć.

P. K. wniósł skargę na powyższą decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia ... 2008r. sygn. akt ... uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że decyzja ta wydana została bez podstawy prawnej. Jako podstawę wydania zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.). W ocenie Sądu podstawą wydania zaskarżonej decyzji nie mógł być art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który dotyczy dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, gdyż nie znajdował on w sprawie renty socjalnej zastosowania. Jako podstawa prawna rozstrzygnięcia wskazana w decyzji pozostał art. 138 § 1 pkt 2 Kpa. Zdaniem Sądu art. 138 § 1 pkt 2 Kpa nie może stanowić samoistnej podstawy do umorzenia postępowania. Umorzenie postępowania przez organ odwoławczy w sytuacji uchylenia decyzji organu pierwszej instancji jest dopuszczalne tylko w związku z art. 105 Kpa. Jedynie bowiem przepis art. 105 Kpa wymienia przyczyny stanowiące podstawę umorzenia postępowania.

Ponadto z porównania treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i poprzedniej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia ... 2005r., uchylonej przez Sąd można przyjąć, iż podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji jest ustalenie przez organ II instancji, że organ I instancji nie jest właściwy do rozstrzygania przedmiotowej sprawy. Wobec powyższego podstawą rozstrzygnięcia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanowiło przyjęcie stanowiska, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania. Przyjmując powyższy tok myślenia Sąd uznał, iż organ wydając decyzję o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., jak również art. 8 Kpa. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Jak wskazano wyżej w wyroku z dnia WSA przesądzono, iż w sprawie nie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania i organ winien rozpoznać sprawę skarżącego merytorycznie. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego. Ocena prawna zawarta w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia ... 2006 r. miała charakter wiążący w niniejszej sprawie, gdyż nie została wyłączona ani z powodu istotnej zmiany stanu prawnego, ani z powodu uchylenia powyższego wyroku w drodze środków nadzwyczajnych. Wyrokiem z dnia ... 2006 r. Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia ... 2005 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia ... 2004 r. o umorzeniu na podstawie art. 105 Kpa postępowania jako bezprzedmiotowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż organy administracji publicznej są związane prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego z dnia ... 2004 r. sygn. akt ..., co skutkuje powstaniem dla nich obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy. Dodatkowo Sąd wyjaśnił, iż nie ulega wątpliwości, że niniejsza sprawa jest sprawą z zakresu prawa administracyjnego, brak w aktach administracyjnych informacji, co do utraty tej cechy w trakcie postępowania i dlatego podlega rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji. Mając na uwadze związanie organu postanowieniem Sądu Okręgowego i uznając, że nie nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 §1 Kpa Sąd uznał, iż niewłaściwe było umorzenie postępowania przez organ I instancji. Pomimo przesądzenia w wyroku WSA w Poznaniu z dnia ... 2006 r., ..., iż w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością, a sprawa powinna zostać rozpoznana przez organy co do istoty, Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie umorzyło postępowanie w sprawie.

Dalej Sąd wskazał, że wprawdzie słuszne jest stanowisko organu, iż zgodnie z przepisami ustawy o rencie socjalnej z dniem 1 października 2003 r. kompetencje do przyznawania rent socjalnych przeszły na Zakład Ubezpieczeń Społecznych to jednak w niniejszej sprawie skarżący domaga się wypłaty renty socjalnej również za okres od 1 stycznia 1993 r. a więc za okres poprzedzający wejście w życie ustawy o rencie socjalnej. Sąd przypomniał, że w ślad za wyrokiem WSA z dnia ... 2006r., .... organy administracji publicznej są związane prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego z dnia ... 2004 r. sygn. akt ..... W tej sytuacji istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w tym zakresie mają przepisy przejściowe zamieszczone w ustawie o rencie socjalnej. Zgodnie z art. 27 ustawy o rencie socjalnej do spraw o przyznanie renty socjalnej wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W razie ustalenia po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy prawa do renty socjalnej na podstawie dotychczasowych przepisów ośrodki pomocy społecznej po dokonaniu wypłaty renty socjalnej za okres do dnia 30 września 2003r. niezwłocznie przekażą jednostkom organizacyjnym Zakładu dokumentację, o której mowa w art. 26 ust. 5 pkt 2 i 3. Powyższy przepis zezwala organom orzekającym do tej pory o rencie socjalnej nadal wydawać decyzję w tym zakresie. Na powyższe wyraźnie wskazuje zdaniem Sądu brzmienie zd. 2 art. 27 ustawy o rencie socjalnej.

Sąd zaznaczył, że istotną okolicznością wymagająca ustalenia jest moment, w którym skarżący nabył uprawnienie do renty socjalnej uregulowanej w ustawie o pomocy społecznej z 1990 r. Wprawdzie zgodnie z art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej z 1990 świadczenia pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją to jednak, mając na uwadze zarówno cel ustawy jak i pomocniczo orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Sąd wskazał, iż literalne zastosowanie przepisu art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej z 1990r., mogłoby prowadzić do pokrzywdzenia skarżącego poprzez pozbawienie go prawa do renty socjalnej za wcześniejszy okres. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r., jak i art. 2 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Wyrokiem z dnia 23 października 2007 r., P 28/07 (Dz. U. z 2007 r. Nr 200 poz. 1446) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji. W komunikacie prasowym zamieszczonym na stronie internetowej TK (http://www.trybunal.gov.pl/Rozprawy/2007/p_28_07.htm) wskazano, iż "zdaniem Trybunału Konstytucyjnego zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę przede wszystkim cel zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w kwestionowanym przepisie termin (prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami) jest niezgodny z konstytucją. Narusza, bowiem wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji. Przepis ten, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z konstytucji." Wprawdzie powyższy artykuł nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, to jednakże z uwagi na fakt, iż konstrukcja art. 24 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w istocie odpowiada konstrukcji art.46 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r., wyrok Trybunału Konstytucyjnego w ocenie Sądu może mieć pomocniczy charakter przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zostało zobligowane ponownie rozpatrzyć odwołanie skarżącego z uwzględnieniem wskazań wynikających z treści niniejszego wyroku. Przede wszystkim organ winien rozpoznać sprawę co do istoty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając ponownie sprawę decyzją z dnia ... 2008r. Nr ... uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, mając na uwadze, że WSA w Poznaniu nakazał rozpatrzyć sprawę co do meritum, bez względu na fakt, że P. K. złożył wniosek o przyznanie renty socjalnej po dniu 30 września 2003r. Istotnym bowiem jest ustalenie momentu, w którym skarżący nabył uprawnienia do renty socjalnej uregulowanej w ustawie o pomocy społecznej z 1990r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta P. decyzją z dnia ... 2009r. Nr ... odmówił P. K. przyznania renty socjalnej za okres od 1 stycznia 1993r. do 1 stycznia 2004r.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, co następuje. Wnioskodawca urodził się ... 1956r. Orzeczeniem OKIZ z dnia ... 1972r. został zaliczony do grupy inwalidów od dzieciństwa na stałe. Miał wówczas 15 lat. W dniu ... 1987r. kolejnym orzeczeniem OKIZ zaliczono go do II grupy inwalidów na stałe ze wskazaniem do pracy w zawodzie technika bez chodzenia i stania. Wówczas to złożył do ZUS wniosek o przyznanie renty inwalidzkiej. Decyzją z dnia ... 1998r. ZUS odmówił mu prawa do świadczenia. Lekarz orzecznik ZUS w dniu ... 2003r. uznał go całkowicie niezdolnym do pracy i samodzielnej egzystencji, a decyzją z ... 2003r. ZUS orzekł o przyznaniu mu renty inwalidzkiej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z dniem ... 2003r. Z powyższego zdaniem organu I instancji wynika, że wnioskodawca był osobą niepełnosprawną od dzieciństwa, przy czym całkowicie niezdolnym do pracy stał się ... 1987r. Spełniał zatem przesłanki do przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Organ wyjaśnił, że roszczenie o rentę socjalną sprzed 1 stycznia 1993r. wnioskodawca pominął z uwagi na 10-letni okres przedawnienia roszczeń majątkowych. Jako dzień złożenia wniosku o spłatę renty organ I instancji przyjął moment złożenia pozwu w Sądzie Okręgowym w P., tj. dzień 9 lutego 2004r. Organ uznał, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń majątkowych, a zgodnie z art. 118 kc dla świadczeń okresowych jak jest renta socjalna termin przedawnienia wynosi 3 lata. W tej sytuacji przedawnieniu nie uległo roszczenie za okres od 9 lutego 2001r.

Jednocześnie Prezydent Miasta stwierdził, że skoro przepis art. 27a ust. 5 ustawy o pomocy społecznej z 1990r. stanowił, że renta socjalna nie przysługiwała za miesiąc, w którym osoba uprawniona uzyskała wynagrodzenie z tytułu pracy przekraczające wysokość renty. Z ustaleń organu wynika, że P. K. od 1 listopada 1998r. do 28 lutego 2003r. był zatrudniony w pełnym wymiarze godzin pracy w firmie A. W 2001r. zarabiał średnio miesięcznie 2756,78 zł, w roku 2002 – 2877,78 zł, natomiast w lutym 2003r. zarobił 2071,65 zł Renta socjalna od 1 czerwca 1999r. wynosiła 348 zł miesięcznie, od 1 czerwca 2001r. – 406 zł, a od 1 czerwca 2002r. do 30 września 2003r. wynosiła 418 zł. Tym samym zainteresowanemu nie przysługiwało uprawnienie z art. 27a ustawy o pomocy społecznej. Z dniem 3 marca 2003r. wnioskodawca nabył uprawnienie z tytułu niezdolności do pracy. Przepis art. 27a ust. 4 ustawy od 1 stycznia 2002r. przewidywał, że osobie uprawnionej do renty lub emerytury, z wyłączeniem renty rodzinnej, renta socjalna nie przysługuje. Zatem również za ten okres czasu P. K. nie należy się renta socjalna.

P. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie przy jej wydaniu art. 1 i art. 27a ustawy o pomocy społecznej z 1990r., błędne zastosowanie noweli do tejże ustawy z 14 września 1996r. niekorzystnej dla odwołującego, a przez to naruszenie art. 59 Konstytucji, który gwarantuje pomoc Państwa osobom niepełnosprawnym, naruszenie art. 77 oraz art. 2 i art. 30 Konstytucji. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie zgodnie z wnioskiem, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Odwołujący podniósł, iż skoro żąda udzielenia renty socjalnej za okres od 1 stycznia 1993r. to winno się zastosować przepisy ustawy o pomocy społecznej z 1990r., bez zastosowania nowelizacji z 1996r. Jego zdaniem ogólna zasada nakazująca organom administracji publicznej stosowania przepisów obowiązujących w chwili wydania decyzji administracyjnej powinna ustąpić przed konstytucyjnym nakazem ochrony praw nabytych. Gdyby zatem organ przyznał odwołującemu rentę socjalną przynajmniej od 1993r. wtedy chroniłaby wnioskodawcę zasada praw nabytych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia ... 2009r. Nr ... utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium stosując się do wytycznych Sądu zawartych w wydanych w niniejszej sprawie wyrokach uznało, że zasadnym było zastosowanie przepisów ustawy o pomocy społecznej z 1990r. z uwzględnieniem nowelizacji kreującej prawo do renty socjalnej poczynając od 14 września 1996r. opublikowanej w Dz. U. z 1996r. Nr 100, poz. 459. W ocenie organu odwoławczego wybór przez organ I instancji 3-letniego okresu przedawnienia rozpatrywanego uprawnienia jest prawidłowy i nie budzi zastrzeżeń na tle art. 118 kc. Wskazał, że na potrzeby wykładni art. 118 kc można przyjąć, że roszczenie o świadczenie okresowe musi charakteryzować się następującymi cechami: przedmiotem świadczenia muszą być pieniądze lub rzeczy oznaczone rodzajowo, w ramach jednego i tego samego stosunku prawnego, dłużnik ma spełnić wiele świadczeń jednorazowych, spełnienie tych świadczeń następuje w określonych regularnych odstępach czasu, świadczenia nie składają się na pewną z góry określoną całość. Nie ulega wątpliwości, że renta socjalna jest świadczeniem okresowym.

Odnosząc się zaś do okresu, wobec którego nie upłynął termin przedawnienia tj. 3 lata wstecz od momentu wystąpienia P. K. do sądu powszechnego (9 lutego 2004r.) z pozwem o spłatę świadczenia należało ustalić, czy spełniona jest przesłanka zawarta w art. 27a ustawy pomocy społecznej. Z akt rzeczywiście wynika, że w okresie tym wnioskodawca był zatrudniony w pełnym wymiarze czas pracy, a jego miesięczne dochody przekraczały wysokość renty socjalnej. Dlatego też P. K. nie przysługuje uprawnienie z art. 27a ustawy pomocy.

Kolegium stwierdziło też, że z dniem 3 marca 2003r. P. K. nabył uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy, a przepis art. 27a ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowił, że osobie uprawnionej do renty lub emerytury, z wyłączeniem renty rodzinnej, renta socjalna nie przysługuje.

P. K. zaskarżył powyższą decyzję organu odwoławczego do Sądu, powołując zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Nadto zarzucił Kolegium niewłaściwe wykonanie zaleceń Sądu wynikających z wyroku z dnia ... 2008r. sygn. akt ... oraz błędne przyjęcie, że prawo do renty socjalnej przedawniło się.

Zdaniem skarżącego w związku z tym, że od 1 marca 2003r. pobiera on rentę z tytułu niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji uważa, że winien otrzymać rentę socjalną za okres od 1 marca 1993r. do 1 marca 2003r. Zważywszy, że WSA w Poznaniu w powołanym wyroku stwierdził, że istotną okolicznością wymagającą ustalenia jest moment, w którym skarżący nabył prawo do renty socjalnej, czy zasiłku stałego, a skarżący prawo to nabył już w latach 70-tych XX wieku, winien rentę tę otrzymać przynajmniej od 1993r.

Skarżący podniósł też, iż uznanie, że prawo do renty przedawniło się jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 kc). W ten sposób bez winy skarżącego pozbawiono by go przysługującego mu prawa podmiotowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, przytaczając stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w powyższym zakresie badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga P. K. zasługuje na uwzględnienie jedynie w części. Po pierwsze organy orzekające odmawiając skarżącemu przyznania renty socjalnej za okres od 1 stycznia 1993r. do dnia 8 lutego 2001r. z uwagi na przedawnienie roszczeń naruszyły przepis prawa materialnego – art. 118 Kodeksu cywilnego uznając błędnie, że renta socjalna jest cywilnoprawnym świadczeniem okresowym, dla którego termin przedawnienia wynosi 3 lata. Po wtóre tak Prezydent Miasta, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. odmawiając skarżącemu przyznania renty socjalnej za okres od 1 października 2003r. do dnia 1 stycznia 2004r. orzekły wbrew wcześniejszym ustaleniom zawartym w wydanych w sprawie orzeczeniach sądowych.

W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że wiążące dla organów orzekających były rozstrzygnięcia sądowe podjęte w niniejszej sprawie.

I tak Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. postanowieniem z dnia ... 2004r. sygn. akt ... stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i sprawę P. K. o ustalenie renty socjalnej za okres od 1 stycznia 1993r. do 1 stycznia 2004r. przekazał zgodnie z właściwością Ośrodkowi Pomocy Społecznej w P. jako właściwemu do wydania decyzji dotyczącej renty socjalnej za okres czasu do (omyłkowo podano "od") dnia 1 października 2003r. oraz Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych jako właściwemu do wydania analogicznej decyzji za okres po 1 października 2003r. Z powyższego orzeczenia, pomimo wspomnianej omyłki, wynika jasno, że organy pomocy społecznej są właściwe w sprawie przyznania skarżącemu renty socjalnej jedynie za okres od 1 stycznia 1993r. do 1 października 2003r., nie zaś od 1 października 2003r. W sentencji powołanego postanowienia Sąd Okręgowy wskazał bowiem, że właściwym do ustalenia P. K. renty socjalnej za okres po 1 października 2003r. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Należało zatem przyjąć, że to organ pomocy społecznej – Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. (dalej: MOPR) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. winien był załatwić sprawę ustalenia prawa skarżącego do renty socjalnej jedynie za okres od 1 stycznia 1993r. do 1 października 2003r.

Ponadto organy I i II instancji winny były zauważyć, że co do temporalnych granic orzekania w niniejszej sprawie przez MOPR w P. wypowiedział się już tutejszy Sąd w wyroku w ... 2006r., sygn. akt ..., wskazując, że kwestia ustalenia uprawnienia do renty socjalnej za okres od 1 stycznia 1993r. do 30 września 2003r. została przekazana MOPR w P. prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego z ... 2004r. sygn. akt .... Sąd zaznaczył, że organy administracji publicznej są tym postanowieniem związane, skutkuje to dla nich powstaniem obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy, a w szczególności nie mają podstaw do kwestionowania słuszności takiego orzeczenia. Dodać trzeba, że w kolejnym wyroku z dnia ... 2008r. sygn. akt ... tutejszy Sąd stwierdził, że wprawdzie zgodnie z przepisami ustawy o rencie socjalnej z dniem 1 października 2003r. kompetencje do przyznawania rent socjalnych przeszły na Zakład Ubezpieczeń Społecznych to jednak w niniejszej sprawie skarżący domaga się wypłaty renty socjalnej również za okres od 1 stycznia 1993r., a więc za okres poprzedzający wejście w życie ustawy o rencie socjalnej.

Mając powyższe na względzie organy orzekające rozstrzygając sprawę ustalenia renty socjalnej dla skarżącego za okres od 1 października 2003r. do 1 stycznia 2004r. nie zastosowały się do wytycznych Sądu zawartych w powołanych wyrokach z dnia ... 2006r. sygn. akt ... oraz z dnia ... 2008r. sygn. akt ... i tym samym naruszyły przepis art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Niezastosowanie się zaś do treści prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia ... 2004r. sygn. akt ... stanowiło naruszenie przepisu art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1965r. Nr 15, poz. 113 ze zm.). Zgodnie z przepisem tym, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Dlatego w tym zakresie zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia ... 2009r. należało uchylić.

O powyższym (punkt I sentencji wyroku w części w jakiej uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia ... 2009r. w części odmawiającej przyznania renty socjalnej za okres od 1 października 2003r. do dnia 1 stycznia 2004r.) orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

W ocenie Sądu brak było również podstaw do uznania, że prawo skarżącego do renty socjalnej za okres od 1 stycznia 1993r. do dnia 8 lutego 2001r. uległo przedawnieniu w oparciu o przepis art. 118 kc. Wyjaśnić należy, że przedawnieniu w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego ulegają tylko roszczenia cywilnoprawne (T.Pałdyna, Przedawnienie w polskim prawie cywilnym, Warszawa 2009, s. 225). Nie można zaś uznać by renta socjalna (uregulowana w ustawie o pomocy społecznej z 1990r.) miała charakter świadczenia cywilnoprawnego. Jako, że przyznawana jest przez organ administracji publicznej przy spełnieniu określonych przesłanek ustawowych jest świadczeniem publicznoprawnym. Prawo do renty socjalnej jest publicznym prawem podmiotowym, bowiem przysługuje w sytuacji określonej przez normę prawa stanowionego, powszechnie obowiązującego i w oparciu o wydany na podstawie tej normy akt indywidualny. Prawo to wyposaża zatem podmiot (jednostkę) w roszczenie, tj. instrument umożliwiający skuteczne żądanie ściśle określonego pozytywnego zachowania organu odpowiadającego interesowi prawnemu żądającego. Ściśle rzecz ujmując prawo do renty socjalnej ma charakter publicznego prawa o treści pozytywnej. Polega bowiem na żądaniu od organu administracyjnego określonego, aktywnego zachowania się i daje jednostce roszczenie wobec Państwa, aby zapewniło jej korzystanie z przysługujących jej świadczenia (K. Stopka, Zasada subsydiarności w prawie pomocy społecznej. Warszawa 2009, s. 135-136).

Reasumując, skoro prawo do renty socjalnej nie jest roszczeniem cywilnoprawnym nie mogło ulec przedawnieniu w oparciu o przepis art. 118 kc. Jednocześnie podkreślić należy, że co do zasady roszczenia majątkowe w prawie administracyjnym nie ulegają przedawnieniu. Przepisy szczególne mogą zaś wprowadzać tę instytucję dla określonych roszczeń. I tak przykładowo w art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm.) przewidziano, iż roszczenie właściciela nieruchomości od gminy o odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą można zgłaszać w terminie 5 lat od dnia, w którym plan miejscowy albo jego zmiana stały się ostateczne. Z kolei przepis art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawa wodnego (Dz. U. z 2005r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) stanowi, iż w przypadku wykonania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych na podstawie art. 74, właścicielowi gruntu przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 2, odszkodowanie za szkody powstałe w trakcie robót związanych z wykonywaniem urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, na zasadach określonych w ustawie, z tym że roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech miesięcy od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o powstaniu szkody. Zważywszy, że ustawa o pomocy społecznej z 1990r. nie przewidywała przedawnienia prawa do renty socjalnej niedopuszczalne było stwierdzenie, że roszczenie skarżącego za okres od 1 stycznia 1993r. do 8 lutego 2001r. przedawniło się.

Stąd w powołanym zakresie zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia ... 2009r. uchylono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę w tym zakresie organy orzekające winny ustalić, czy zasadne jest żądanie skarżącego przyznania mu renty socjalnej za okres od 1 stycznia 1993r. do dnia 8 lutego 2001r. Zważywszy zaś, że renta socjalna została wprowadzona do ustawy pomocy społecznej z 1990r. od dnia 14 września 1996r. (nowelizacja ustawy - Dz. U. z 1996r. Nr 100, poz. 459), a przed ta datą świadczeniem zbliżonym do renty socjalnej był zasiłek stały, organy winny w rzeczywistości ustalić, czy skarżącemu winno się przyznać zasiłek stały za okres od dnia 1 stycznia 1993r. do dnia 13 września 1996r. oraz rentę socjalną za okres od 14 września 1996r. do dnia 8 lutego 2001r.

W ocenie Sądu organy I i II instancji miały zaś rację stwierdzając, że skarżącemu nie należy się renta socjalna za okres od 9 lutego 2001r. do dnia 30 września 2003r., tj. do momentu, w którym właściwym do orzekania w sprawie renty socjalnej stał się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 27a ust. 5 ustawy o pomocy społecznej (obowiązującym w tym okresie – Dz. U. z 1998, Nr 64, poz. 414 ze zm.) sobie, o której mowa w ust. 1 i 2, nie przysługuje renta socjalna za miesiąc, w którym osiągnęła wynagrodzenie z tytułu pracy lub dochód z działalności gospodarczej przekraczające wysokość renty socjalnej. Zważywszy zatem, czego nie kwestionuje skarżący, że w okresie od 1 listopada 1998r. do 28 lutego 2003r. uzyskiwał on średnio dochód przeszło 2000 zł miesięcznie, a wysokość renty socjalnej w latach wynosiła od 348 zł do 418 zł oczywistym jest, że powołany przepis uniemożliwiał przyznanie skarżącemu za ten okres żądanego świadczenia.

Dlatego w tym zakresie skargę należało oddalić w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a. (punkt II sentencji wyroku).

O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono zaś na podstawie art. 152 p.p.s.a.

/-/ J.Szaniecka /-/ B.Drzazga /-/ E.Podrazik

MK