Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 96/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2008-04-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wznowienie postępowania postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

I SA/Łd 96/08

Uzasadnienie

J.G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wznowienie postępowania.

Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 marca 2008 r., skarżący zobowiązany został do złożenia zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w 2006 i 2007 r., złożenia odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 3 miesiące, nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków i ewentualnych lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące (w tym rachunku związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej), wskazania składników majątku firmy, podlegającego wyprzedaży w związku z problemami finansowymi i bytowymi skarżącego oraz nadesłania dokumentów potwierdzających fakt poważnych wieloletnich problemów zdrowotnych, powołanych w uzasadnieniu wniosku, wraz ze wskazaniem ich wpływu na sytuację majątkową.

Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie sądu wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, choć na utrzymaniu ma dwie córki: 19-letnią R.G. oraz 9-letnią M.G. Jedynym wykazanym majątkiem skarżącego jest 81-metrowe mieszkanie. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która, jak twierdzi, nie przynosi mu żadnego dochodu. Z podatkowego zeznania rocznego za 2007 r. (PIT 36) wynika, że z pozarolniczej działalności gospodarczej skarżący osiągnął przychód w wysokości 194 267,30 zł, koszty działalności wyniosły 378 833,37 zł, strata wyniosła więc 184 566,07 zł. Z innych źródeł skarżący osiągnął ponadto 1607,38 zł dochodu. Na posiadanych w Kredyt Banku dwóch kontach (Ekstrabiznes - VIP J.G. oraz ROR Ekstrakonto Elita J.G.) skarżący odnotował w 2008 r. odpowiednio: styczeń - 7895,87 zł i 7520 zł uznań oraz 6104,84 zł i 8025,70 obciążeń, luty – 3050 zł uznań oraz 2683,84 zł i 61,20 zł obciążeń, marzec -10700 zł i 15250 zł uznań oraz 10593,83 zł i 14759,94 zł obciążeń. Na koncie w Banku Millennium skarżący odnotował w 2008 r.: w marcu - 6050 zł uznań i 5472,74 obciążeń, w lutym 2790 zł uznań i 2732,68 zł obciążeń, w styczniu 2970 zł uznań i 3003,56 zł obciążeń. Na drugim koncie w Banku Millennium (rachunek biznes) nie odnotowano transakcji w tym okresie. Skarżący przesłał ponadto szereg zaświadczeń lekarskich, dokumentujących stan jego zdrowia, nie wyjaśniając wpływu przebytych urazów i schorzeń na jego sytuację materialną. W uzasadnieniu wniosku podał, że od trzech miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim (na skutek wypadku). Wskazał, że z 4 punktów sprzedaży, które posiadał w 2000 r., pozostał mu tylko jeden, a działalność ogranicza się od kilku lat do wyprzedaży towarów z magazynów. Nie jest w stanie zakończyć działalności – musiałby bowiem wówczas zapłacić podatek VAT od stanu magazynowego, no co go nie stać. Skarżący podał także, że nie zatrudnia ani nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym czy doradca podatkowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ww. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.

W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim zauważyć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się – ze swej istoty – z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. w ONSAiWSA 2005/1/8). Skarżący powinien więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami.

Strona występująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana uprawdopodobnić, że spełnia kryteria przyznania pomocy. Oznacza to, że jest zobowiązana wykazać z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że poniesienie kosztów sądowych wiązać się będzie z uszczerbkiem koniecznego utrzymania dla niej i jej rodziny. W przypadku skarżącego wątpliwe wydają się jego oświadczenie co do wysokości osiąganych strat. Logika oraz doświadczenie życiowe podpowiadają, że nie prowadzi się działalności gospodarczej, a już prowadzoną kończy jeżeli – jak twierdzi skarżący – od długiego czasu nie przynosi ona dochodów. W tej sytuacji powstaje pytanie o źródło, z którego pokrywane były w tym czasie koszty działalności gospodarczej skarżącego. Zdaniem Sądu osoba która posiada środki na pokrycie kosztów niedochodowej działalności gospodarczej jest również w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Kwestią wyboru strony pozostaje czy uiści ona opłaty sądowe, czy pokryje inne swoje wydatki nie związane z koniecznym utrzymaniem.

Niewątpliwie w roku 2007 prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przyniosła straty w wysokości 184 566,07 zł. Jednakże firma skarżącego wygenerowała w tym roku przychód rzędu 194 267,30 zł. Źródło sfinansowania kosztów działalności (które wyniosły 378 833,37 zł, a więc niemal dwukrotnie przekroczyły przychody) nie jest znane, jednak w tym kontekście niewiarygodne są twierdzenia skarżącego, że nie jest on wstanie pokrywać bieżących kosztów utrzymania oraz informacje o prowadzeniu jedynie wyprzedaży towarów poniżej cen zakupów. Świadczy o tym również deklaracja kwartalna złożona dla potrzeb podatku VAT. W pierwszym kwartale 2008 r. skarżący nie tylko osiągnął opodatkowany przychód z tytułu dostawy towarów w wysokości 29 637 zł, ale również dokonał nabycia towarów na łączną kwotę 30 538 zł. Nie tylko więc wyprzedaje towary, ale również dokonuje ich nabycia, najprawdopodobniej w celu ich późniejszej sprzedaży – taką zresztą działalność skarżący prowadzi, a niewiarygodne są wyjaśnienia o kilkuletniej wyprzedaży stanów magazynowych.

Dla rozstrzygnięcia w sprawie nie może także pozostać obojętny fakt, że skarżący wykazuje na swoich kontach bankowych wysokie obroty bieżące, rzędu do kilkunastu tysięcy złotych miesięcznie. Część z tych przepływów dokonywane są wprawdzie pomiędzy rachunkami samego skarżącego, nie zmienia to jednak faktu, że skarżący dysponuje środkami, które pozwalają mu na pokrycie wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, jak również ewentualnych innych, niewątpliwie rozłożonych w czasie, kosztów sądowych. Stać byłoby go również na wynajęcie adwokata. Sąd nie kwestionuje przy tym kłopotów zdrowotnych skarżącego, jednakże nie wykazał on, by fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim wpłynął na jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. W marcu 2008 r., a więc w miesiącu bezpośrednio poprzedzającym miesiąc wydania niniejszego postanowienia, obroty na rachunkach skarżącego były najwyższe, a skarżący dokonywał wpłat gotówkowych w kwotach nawet do ponad 10 000 zł (ROR – Ekstrakonto – data operacji 17 marca 2008 r.).

Podkreślić należy raz jeszcze, że zwolnienie od kosztów sądowych, zgodnie z utrwaloną w judykaturze i piśmiennictwie wykładnią, stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony jednakże "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych.

W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.

LF