Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2127/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 215 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7, 77 par. 1,  art. 80,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Monika Sawa (spr.) WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 (dalej: kpa) oraz art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 poz. 2204, dalej ugn) decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] S.A. od decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r. nr [...] orzekającej o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] hip. [...] dz. [...] o powierzchni [...] m2, stanowiącej obecnie część działki ew. nr [...] z obrębu [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Przedmiotowa nieruchomość położona w [...], przy ul. [...], hip. [...] dz. [...] o pow. [...] m2 objęta jest działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. nr 50 poz. 279). Zgodnie z art. 1 tego dekretu nieruchomość ta przeszła na własność gminy [...], a następnie z mocy art. 32 ust 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa. Obecnie zgodnie z art. 20 ust 1 ustawy z 15 marca 2002 r. o ustroju miasta [...] grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi własność miasta [...]. Aktualnie grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi część działki ewidencyjnej o numerze [...] z obrębu [...].

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w [...] z [...] kwietnia 1948 r. nieruchomość Nr [...] w [...], położona przy ul [...], zawierająca powierzchnię [...] m2 stosownie do zastrzeżenia z aktu zeznanego w dniu [...] maja 1940 r. za nr [...] tej księgi zaprojektowano treść na przepisanie tytułu własności tej nieruchomości na imię spółki pod firmą "[...] Spółka Akcyjna".

Zgodnie z informacją z Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS [...] zarejestrowana jest spółka "[...] Spółka Akcyjna" z siedzibą w [...] przy ul. [...] lok. [...], która była wcześniej zarejestrowana pod nr [...] Sądu Rejonowego [...]. Organ wskazał, że były właściciel ww. nieruchomości nie złożył wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do ww. nieruchomości. Wnioskiem z [...] kwietnia 2017 r. spółka wystąpiła w trybie art. 215 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. Prezydent [...] orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] hip. [...] dz. [...]. o powierzchni [...] m2, stanowiącą obecnie część działki ew.nr [...] z obrębu [...]. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła spółka wskazując na naruszenie przez organ I instancji art. 215 ust 2 ugn poprzez błędną wykładnię przesłanki odszkodowawczej związaną z utratą faktycznej możliwości władania nieruchomością przez dawnego właściciela oraz przepisów procedury administracyjnej, a to art. 6, 7, 77, 7a ust. 1, art. 8 i art. 81 poprzez pominięcie części materiału dowodowego.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 215 ust 2 ugn przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu [...] kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Organ wskazał, że z powołanego przepisu wynika, że odszkodowanie za grunt przejęty na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przysługuje dawnemu właścicielowi nieruchomości lub jego następcom prawnym jeżeli zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r.

Odnosząc się do przesłanki dotyczącej przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne organ wskazał, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych art. 215 ust 2 ugn należy rozpatrywać według kryteriów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu z 26 października 1945 r. Zdaniem organu pojęcie dom jednorodzinny należy rozumieć w znaczeniu jakie mu wówczas nadawano – był to budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni czy liczby pomieszczeń, które to ograniczenia wprowadzono w późniejszym okresie. Zdaniem organu kwestie spełnienia tej przesłanki należy ocenić na podstawie planu zabudowania istniejącego w dniu wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. Planem takim był Ogólny Plan Zabudowania [...] – plan strefowy, zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych [...] sierpnia 1931 r. Zgodnie z tym planem nieruchomość położona przy ul. [...] znajdowała się w strefie [...], w której obowiązywała zabudowa zwarta do 4 kondygnacji oraz 70% powierzchni zabudowania. Na tej podstawie organ I instancji stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wojewoda odnosząc się do tego ustalenia wskazał, iż potraktowanie owego planu jako dowodu adekwatnego do ustalenia przesłanki możliwości przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne jest w niniejszej sprawie wystarczające. Zdaniem organu z jednej strony należy wziąć pod uwagę ogólny charakter wspomnianego planu, którego celem było m.in. ustalenie kierunków i perspektyw rozwoju urbanistycznego [...], w tym maksymalnych normatywów zabudowy. Organ wskazał także, że wskazania omawianego planu co do przeznaczenia nieruchomości oznaczały wielkości progowe, a zatem bez naruszenia planu możliwe było realizowanie budynków o parametrach mniejszych. Organ wskazał, że tym samym prawidłowe jest uznanie, że przy parametrach zabudowy przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...] istniała potencjalna możliwość przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m.st. Warszawy.

W kwestii przesłanki dotyczącej pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r. organ wskazał, iż wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 kwietnia 1999 r. w sprawie o sygn. IV SA 614/97. W myśl powołanego orzeczenia przez faktyczne władanie rozumie się nie tylko efektywne korzystanie z nieruchomości, ale także możliwość takiego korzystania choćby władający nie czynił z niej użytku. Sąd podkreślił, że negatywna przesłanka w postaci pozbawienia faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r. może być dostatecznie zobiektywizowana w zasadzie wyłącznie poprzez ustalenie o objęciu faktycznego, rzeczywistego władztwa przez Państwo. Chodzi tu o faktyczne przejęcie władztwa, a nie o objęcie w posiadanie w rozumieniu dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Nadto faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ugn odnosi się do stanu faktycznego tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości.

Organ II instancji powołując się na ustalenia organu I instancji i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazał, że na nieruchomości ozn. nr. hip. [...] dz. [...] o powierzchni [...] m2 zaplanowano budowę przedszkola. Wynika to z odpisu pisma Biura Odbudowy [...] z [...] marca 1948 r. kierowanego do Komitetu [...]. Wskazano w nich, że na tyłach domu przy ul [...] planowane jest przedszkole i cały teren pomiędzy ul [...] a [...] został przeznaczony pod tę inwestycję.

Przystąpienie do budowy przedszkola miało nastąpić, zgodnie z pismem Komitetu [...] z [...] kwietnia 1949 r. w terminach: projekt, kosztorysy i zlecenia do [...] maja 1949 r., stan surowy budynku na dzień [...] sierpnia 1949 r., a samo wykończenie budynku na dzień [...] października 1949 r.

Organ wskazał, że w aktach własnościowych nieruchomości [...] położonej przy ul [...], pozyskanych przez organ I instancji znajduje się promesa z [...] kwietnia 1949 r. wydana przez wiceprezydenta [...], przewidująca, że teren na tyłach posesji w [...] przy ul. [...] i [...] przewiduje się zgodnie z obowiązującym planem zagospodarowania pod użyteczność publiczną oraz "celem umożliwienia wcześniejszego zagospodarowania tego terenu w sposób zgodny z jego przeznaczeniem, Zarząd Miejski w [...] na zasadzie uchwały Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1947 r. przyrzeka przyznać Komitetowi [...] z siedzibą w [...] prawo własności czasowej do tego gruntu i zezwala [...] na podjęcie budowy z zachowanie praw osób trzecich"(..).

Organ wskazał, że umiejscowienie terenu inwestycji na działce hip. [...] dz. [...] o powierzchni [...]m2 (oraz hip. nr [...],[...] i [...]) wynika z załącznika graficznego do ww. promesy, opracowanego przez Biuro Odbudowy [...], na którym zaznaczono teren inwestycji literami [...].

Organ II instancji zaznaczył, że organ I instancji prowadząc postępowanie wyjaśniające, zwrócił się o nadesłanie materiałów dotyczących realizacji przedszkola przy ul [...] do powstałej pod tym adresem i istniejącej placówki – Przedszkola nr [...]. W odpowiedzi, pismem z [...] lipca 2015 r. Dyrektor Przedszkola nr [...] przesłała protokół posiedzenia Komisji Koordynacyjnej dot. robót przy budowie Przedszkola przy ul. [...] z dnia [...] stycznia 1950 r. oraz dwie pierwsze strony kroniki szkolnej.

Organ wskazał, że z pierwszego z wymienionych dokumentów, zawierającego wzmiankę o osobach obecnych przy spisaniu protokołu z posiedzenia wynika, że w posiedzeniu uczestniczyli m.in. pracownicy wydziałów: gospodarczego, instalacyjnego i nadzoru sanitarnego [...]. cyt. "stan zaawansowania robót instalacyjno – sanitarnych: wykonano poziomy kanalizacyjne wewnątrz budynku i zostały odebrane przez inspekcje wodno – kanalizacyjną. Wykopy kanalizacyjne wykonano w 70 %. Stan robót budowlanych: stan surowy nie jest uzgodniony z [...]. Umowa nie podpisana, kosztorys na stolarkę wyceniony przez [...] należy uzgodnić z przedsiębiorstwem (...). Część niepodpiwniczona budynku wprowadzona pod dach, dach pokryty jednokrotnie papą, gzymsy pokryte blachą, część podpiwniczona, mury zewnętrzne i wewnętrzne konstrukcyjnie kompletne. W piwnicach wszystkie ściany działowe. Kotłownia w połowie otynkowana, częściowo położone gruzobetony w piwnicach. Strop nad pierwszym piętrem zaszalowany i ułożone pustaki [...] (..) Poleca się wykonanie: rozebranie rusztowania w kotłowni dla montażu kotłów, skasowanie magazynów na placu budowy materiałów budowlanych nie dotyczących tej budowy."

Organ uznał, że z powyższej dokumentacji dotyczącej realizacji inwestycji, pochodzącej z Przedszkola nr [...] w [...] wynika, że teren budowy przedszkola był użytkowany przez wykonawców co najmniej w 1950 r. Według stanu na dzień spisania protokołu posiedzenia Komisji Koordynacyjnej dot. robót przy budowie przedszkola przy ul. [...], wykonano prace podziemne i naziemne, do czego niezbędne było ogrodzenie terenu w tym okresie, a co za tym idzie wykluczenie możliwości korzystania z tego terenu przez osoby trzecie.

Organ wskazał, że z kolei z drugiego z przesłanych przez Przedszkole nr [...] dokumentów wynika, że inauguracja działalności przedszkola nastąpiła w 1950 r. Z kroniki szkolnej wynika potwierdzenie, że inicjatywa budowy przedszkola należała do [...], co jest spójne z materiałami z akt własnościowych dotyczących planowania wykonania inwestycji. Kronika zawiera stwierdzenie, że po roku działalności przedszkola, a zatem w roku 1951, należało uruchomić [...] dodatkowy oddział dla nowej grupy dzieci, w ten sposób, że z czterech niewielkich pomieszczeń znajdujących się na I piętrze, po zburzeniu ścian, powstały dwie sale. Kronika zawiera opis funkcjonowania placówki przedszkolnej, ilość uczęszczających do niej dzieci, nazwiska wychowawców oraz informację o powstaniu w ramach przedszkola w 1964 r. Ośrodka Metodycznego prowadzonego pod kierunkiem instruktora ds. metodycznych.

W ocenie organu powyższe potwierdza ciągłość funkcjonowania przedszkola nr [...] w [...] od 1950 r. do 1964 r.

Zdaniem organu w rezultacie uprawnione jest stwierdzenie organu I instancji o utracie faktycznej możliwości władania nieruchomością hip. [...] dz. [...] o powierzchni [...] m2 przed dniem [...] kwietnia 1958 r., gdyż opiera się nie tylko na dokumentacji planistycznej inwestycji ale również wykonawczej i zawierającej postęp prac realizacyjnych. Jest to właściwy kierunek wykładni przesłanki związanej z utratą faktycznej możliwości władania, zawartej w art. 215 ust 2 ugn. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji właściwie orzekł o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] wobec niespełnienia przesłanki utraty faktycznej możliwości władania nią przez dawnych właścicieli po dniu [...] kwietnia 1958 r.

Organ odniósł się do zarzutu odwołania, że dla oceny przesłanki utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością ma znaczenie ustanowienie przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem, które było właścicielem przedmiotowego gruntu, na mocy zarządzenia Prezesa [...] z [...] kwietnia 1951 r., a którego z mocy orzeczenia Przewodniczącego [...] z [...] lutego 1969 r. własność przedsiębiorstwa przeszła na rzecz Skarbu Państwa. Organ wskazał, że jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy decyzji Ministerstwa Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1991 r. stwierdzającej nieważność zarządzenia Prezesa [...] z [...] kwietnia 1951r. oraz orzeczenia Przewodniczącego [...] z [...] lutego 1969 r. zarządem przymusowym objęty został majątek spółki [...] S.A. w szczególności nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] rej. hip. [...] – hipoteka [...]. Organ wskazał, że w wymienionym orzeczeniu, Ministra Przemysłu i Handlu z [...] października 1995 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1991 r. oraz w dokumentacji przedstawionej przez pełnomocnika spółki (w tym kopii orzeczenia Przewodniczącego [...] z [...] lutego 1969 r.) brak informacji o objęciu zarządem przymusowym nieruchomości w [...] przy ul. [...] .

Organ wskazał także, że decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z [...] października 1995 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1991 r. stała się prawomocna, o czym świadczy odpis postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 71/96 o umorzeniu postępowania w sprawie skargi na ww. decyzje wskutek jej wycofania, co oznacza, że zarówno ustanowienie zarządu państwowego jak i orzeczenie o przejściu na własność Skarbu Państwa majątku spółki jest nieważne ex nunc, czyli od dnia wydania rozstrzygnięcia w sprawie ustanowienia zarządu przymusowego w roku 1951. Z tego powodu zdaniem organu omówione okoliczności nie mają znaczenia dla oceny przesłanki utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła spółka [...] S.A. w [...] (dalej: skarżąca spółka) zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie i przekazanie organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Spółka wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy niniejszej w postępowaniu uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie art. 215 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 2, art. 21ust 1 i 2, art. 32 ust 1 i 2 oraz art. 64 ust 1- 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przepis ustawy w części odnoszącej się do daty utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością może różnicować obywateli i dyskryminować ich znaczną grupę poprzez odmowę ustalenia praw do odszkodowania na skutek daty ustalonej arbitralnie przez ustawodawcę ([...] kwietnia 1958 r.);

2. art. 215 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 80 kpa poprzez przedwczesne zastosowanie wobec braku istnienia realnych dowodów na utratę przez dawnych właścicieli "faktycznej możliwości władania nieruchomością po [...] kwietnia 1958 r.", jak również braku jednoznacznego wykazania, że dawny właściciel nie mógł korzystać z przedmiotowej nieruchomości zgodnie z planami zagospodarowania;

3. art. 6,7 w zw. z art. 77 § 1, art. 7a § 1, art. 7b, art. 8 kpa, art. 81a § 1 kpa poprzez jednostronną ocenę materiału dowodowego i dokonanie nadinterpretacji przywołanych dowodów gdyż działka należąca do skarżącej spółki była znacznie mniejsza niż teren przedszkola i nie ma żadnego dokumentu z którego wynikałaby utrata posiadania nieruchomości przed [...] kwietnia 1958 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, powoływana dalej jako "ppsa").

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 r. ze zm.) ( dalej ustawa ugn) istnieje możliwość ustalenia odszkodowania za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r.

Na wstępie należy podkreślić, że powołany przepis ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w ugn. Oznacza to m.in., że jest on wyłączną podstawą ustalenia przesłanek do przyznania odszkodowania bez potrzeby sięgania do innych przepisów tejże ustawy. Szczególny charakter tego przepisu nakazuje ścisłą jego wykładnię. Przepis ten przesądza, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, których nieruchomości spełniają wszystkie wymienione w powołanym przepisie przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek powoduje brak podstaw do przyznania odszkodowania.

Kluczowe w niniejszej sprawie jest zatem ustalenie, czy spełnione zostały kumulatywnie przesłanki określone w art. 215 ust. 2 ugn. Stosownie do treści tego przepisu uprawnionymi do odszkodowania realizowanego na podstawie przepisów tej ustawy są byli właściciele (ich następcy prawni) którzy utracili dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu [...] kwietnia 1958 r., oraz działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu, mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r. Z regulacji tej wynika więc, że odszkodowanie mogło być przyznane za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r.

W przedmiotowej sprawie niesporne jest to, że grunt przedmiotowej nieruchomości mógł być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne. Powyższe wynika z ustaleń dokonanych przez organy administracji na podstawie Ogólnego Planu Zabudowania [...] – plan strefowy, zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych z [...] sierpnia 1931 r., obowiązującego w dacie wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. Zgodnie z tym planem nieruchomość położona przy ul. [...] znajdowała się w strefie [...], w której obowiązywała zabudowa zwarta do 4 kondygnacji oraz 70% powierzchni zabudowania. Na tej podstawie organy zasadnie uznały, że przedmiotowa nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy argumentując, że wskazania omawianego planu co do przeznaczenia nieruchomości oznaczały wielkości progowe, a zatem bez naruszenia planu możliwe było realizowanie budynków o parametrach mniejszych. Zatem przy parametrach zabudowy przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...] istniała potencjalna możliwość przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na terenie [...]. Słusznie zatem organ uznał, iż wyżej opisana nieruchomość mogła być przed dniem wejście w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a zatem spełnia pierwszą przesłankę umożliwiająca przyznanie odszkodowania za przedmiotową działkę.

W kwestii kolejnej przesłanki tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r., wskazać należy, że organy prawidłowo i jednoznacznie ustaliły, że poprzedni właściciel – skarżąca spółka, została pozbawiona faktycznej możliwości władania nieruchomością przed dniem [...] kwietnia 1958 r., a nie po dniu [...] kwietnia 1958 r.

Zaznaczyć należy, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnosi się do stanu faktycznego, tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Możliwość władania nieruchomością to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2138/05 LEX nr 219405, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1998 r. sygn. IV SA 311/96 LEX nr 45948).

Kwestionując ustalenie organów odnośnie powstania przedszkola przy ul. [...] strona skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, który by to ustalenie poddawał w wątpliwość, podejmując jedynie polemikę z zebranym materiałem dowodowym wskazując, że nie jest on wystarczający.

Jednak z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia organów obu instancji wynika, że omawiana nieruchomość nie mogła być użytkowana przez dawnego właściciela hipotecznego po dniu [...] kwietnia 1958 r. tj.

- odpisu pisma Biura Odbudowy [...] z [...] marca 1948 r. kierowanego do Komitetu [...] z którego wynika, że na tyłach domu przy ul [...] planowane jest przedszkole i cały teren pomiędzy ul. [...] a [...] został przeznaczony pod tę inwestycję;

- pisma Komitetu [...] z [...] kwietnia 1949 r. zgodnie z którym inwestycja miała być realizowana w terminach: projekt, kosztorysy i zlecenia do [...] maja 1949 r., stan surowy budynku na dzień [...] sierpnia 1949 r., a samo wykończenie budynku na dzień [...] października 1949 r.;

- promesy z [...] kwietnia 1949 r. wydanej przez wiceprezydenta [...], zgodnie z którą teren na tyłach posesji w [...] przy ul. [...] i [...] przewiduje się zgodnie z obowiązującym planem zagospodarowania pod użyteczność publiczną oraz "celem umożliwienia wcześniejszego zagospodarowania tego terenu w sposób zgodny z jego przeznaczeniem, Zarząd Miejski w [...] na zasadzie uchwały Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1947 r. przyrzeka przyznać Komitetowi [...] z siedzibą w [...] prawo własności czasowej do tego gruntu i zezwala [...] na podjęcie budowy z zachowanie praw osób trzecich"(..);

- załącznika graficznego do ww. promesy, opracowanego przez Biuro Odbudowy [...], na którym zaznaczono teren inwestycji literami [...] (umiejscowienie terenu inwestycji na działce hip. [...] dz. [...] o powierzchni [...]m2 (oraz hip. nr [...],[...] i [...]);

- protokołu posiedzenia Komisji Koordynacyjnej dot. robót przy budowie Przedszkola przy ul. [...] z dnia [...] stycznia 1950 r. oraz dwie pierwsze strony kroniki szkolnej przesłanej przez Dyrektor Przedszkola nr [...] przy piśmie z [...] lipca 2015 r. Z wymienionego protokołu wynika, że w posiedzeniu uczestniczyli m.in. pracownicy wydziałów: gospodarczego, instalacyjnego i nadzoru sanitarnego [...] oraz stan realizacji inwestycji. Z dokumentacji tej wynika także, że teren budowy przedszkola był użytkowany przez wykonawców co najmniej w 1950 r. Według stanu na dzień spisania protokołu posiedzenia Komisji Koordynacyjnej dot. robót przy budowie przedszkola przy ul. [...], wykonano prace podziemne i naziemne, do czego niezbędne było ogrodzenie terenu w tym okresie, a co za tym idzie wykluczenie możliwości korzystania z tego terenu przez osoby trzecie. Z kolei z drugiego z dokumentów wynika, że inauguracja działalności przedszkola nastąpiła w 1950 r. Z kroniki szkolnej wynika potwierdzenie, że inicjatywa budowy przedszkola należała do [...], co jest wspólne z materiałami z akt własnościowych dotyczących planowania wykonania inwestycji. Kronika zawiera stwierdzenie, że po roku działalności przedszkola, a zatem w roku 1951, należało uruchomić [...] dodatkowy oddział dla nowej grupy dzieci, w ten sposób, że z czterech niewielkich pomieszczeń znajdujących się na I piętrze, po zburzeniu ścian, powstały dwie sale. Kronika zawiera opis funkcjonowania placówki przedszkolnej, ilość uczęszczających do niej dzieci, nazwiska wychowawców oraz informację o powstaniu w ramach przedszkola w 1964 r. Ośrodka Metodycznego prowadzonego pod kierunkiem instruktora ds. metodycznych. Organy zasadnie uznały, że powyższe potwierdza ciągłość funkcjonowania przedszkola nr [...] w [...] od 1950 r. do 1964 r.,

Zdaniem Sądu, wyżej przywołane dokumenty dowodzą, że okoliczności w nich wskazane nie mogły zaistnieć bez pozbawienia byłego właściciela władania nieruchomością przy ul. [...].

Z tych też przyczyn nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 215 ust. 2 u.g.n. wobec wykluczenia przesłanki pozbawienia faktycznego władania nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r.

Podobnie nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 215 u.g.n. w związku z art. 2, art. 21ust 1 i 2, art. 32 ust 1 i 2 oraz art. 64 ust 1- 2 Konstytucji RP. Zauważyć trzeba, że po wydaniu [...] czerwca 2011 r. wyroku (sygn. akt [...]), Trybunał Konstytucyjny ponownie analizował art. 215 ust. 2 u.g.n. tym razem właśnie z punktu widzenia przewidzianego w nim kryterium czasowego wyznaczonego datą [...] kwietnia 1958 r. (por. postanowienie z [...] października 2015 r. sygn. [...]). Uznając w tym przypadku, że ma do czynienia nie z pominięciem prawodawczym, lecz zaniechaniem legislacyjnym wywiódł m.in.: "Trybunał zaczyna od oczywistego spostrzeżenia, że w Konstytucji brak formalnej podstawy reprywatyzacji. Konstytucja, w aspekcie etycznym, odcina się od aksjologii i praktyk państwa komunistycznego, o czym świadczy fragment jej preambuły ("pomni gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane"), jednak przyjmuje ewolucyjną ciągłość powojennego porządku prawnego i nie ma mocy wstecznej. Konstytucja nie określa ram czasowych swego obowiązywania, a zatem - zgodnie z podstawową zasadą prawa intertemporalnego - jej przepisy mogą być stosowane na przyszłość od dnia jej wejścia w życie. (...) Trudniej rozstrzygnąć kwestię, czy z aksjologii Konstytucji nie da się wyprowadzić obowiązku państwa dokonania reprywatyzacji. Wiele przepisów, zwłaszcza zawartych w Rozdziale I poświęconym "Rzeczypospolitej": art. 2 (zasada państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej), art. 20 (własność prywatna jako podstawa gospodarki rynkowej i solidarność) i 21 ust. 2 (warunki wywłaszczenia), a także art. 64 Konstytucji, mogłoby wskazywać, że reprywatyzacja jest warunkiem koniecznym urzeczywistnienia konstytucyjnego systemu wartości. Tezie tej przeciwstawiane jest jednak spostrzeżenie, że komunistyczne naruszenia dóbr takich jak godność ludzka, życie i zdrowie, wolność i możliwość samorealizacji, które w hierarchii wartości konstytucyjnej stoją znacznie wyżej niż wartości majątkowe (mienie), w ogromnej większości przypadków na zawsze pozostaną bez rekompensaty. Podnosi się także, że postulaty reprywatyzacyjne nie obejmują nawet ogółu naruszeń praw majątkowych, zwykle ograniczając się do rekompensaty za utratę nieruchomości, nie mówiąc już o określeniu zakresu podmiotowego uprawnionych. Dla aksjologicznego uzasadnienia reprywatyzacji doniosłe znaczenie ma czynnik czasu. Zauważa się, że - współcześnie - wzruszenie efektów nacjonalizacji prowadziłoby do nowych krzywd społecznych, a nawet "do swoistej anarchii prawnej w zakresie stosunków własnościowych" [...]. Jak już wskazano, upływ czasu często eliminuje możliwość zwrotu mienia w naturze, pozostawiając - jako jedyny instrument - roszczenie o zapłatę sumy pieniędzy. Coraz częściej mówi się przy tym o wypłacie "rekompensaty", nie zaś "odszkodowania", gdyż celem świadczenia jest raczej naprawienie krzywdy w potocznym rozumieniu, niż naprawienie szkody w rozumieniu prawa (art. 361 k.c.). Z kolei potrzeba naprawienia krzywdy blednie z upływem lat, gdyż o rekompensatę coraz rzadziej ubiegają się osoby bezpośrednio dotknięte działaniem nacjonalizacji, które owej krzywdy doznały. Zamiast nich roszczeń dochodzą następcy prawni dysponujący różnymi tytułami; niekoniecznie są to spadkobiercy wywłaszczonych, związani z nimi emocjonalnie i odczuwający stratę sprzed lat jako uszczerbek we własnym mieniu. Trzeba wreszcie dodać, że nawet rekompensata za utracone nieruchomości nie może być wypłacona w wysokości odpowiadającej ich wartości, co ze względów budżetowych jest dziś oczywiste i co znalazło wyraz w projektach ustaw reprywatyzacyjnych (por. W.J. Katner, Uwarunkowania prawne reprywatyzacji w Polsce, Państwo i Prawo 7/2003; J. Parchomiuk, op.cit., s. 544-552). (...) Wszystkie wskazane okoliczności nakazują zachowanie daleko idącej wstrzemięźliwości w formułowaniu tez o istnieniu prawnego, płynącego z Konstytucji, obowiązku ustawodawcy przeprowadzenia reprywatyzacji w określonym kształcie. W konsekwencji, Trybunał w obecnym składzie podtrzymuje stanowisko wyrażone w uchwale sprzed niemal 20 lat uznając, że także pod rządem obowiązującej Konstytucji z 1997 r. zakres i formy reprywatyzacji są "problemem kontrowersyjnym, którego rozstrzygnięcie zależy w głównej mierze od decyzji politycznych". Podejmowanie tego rodzaju decyzji zdecydowanie wykracza poza kompetencje Trybunału. Stanowisko to jest zbieżne z poglądami wyrażanymi we wcześniejszych orzeczeniach, zapadłych już pod rządem obowiązującej Konstytucji, w których Trybunał przeciwstawiał się traktowaniu jej przepisów jako remedium na brak działań ustawodawcy, które zmierzałyby do naprawienia niesprawiedliwości będących skutkiem aktów nacjonalizacyjnych. Stwierdził, że ich naprawienie jest możliwe jedynie w wyniku ingerencji ustawodawcy (por. wyrok z 24 kwietnia 2014 r., sygn. SK 56/12, OTK ZU nr 4/A/2014, poz. 42). 4.3.7. Podsumowując dotychczasowe ustalenia, na potrzeby rozstrzygnięcia wątpliwości przedstawionych w pytaniu prawnym przez WSA, Trybunał stwierdza, że z Konstytucji nie wynika obowiązek państwa przyznania wszystkim byłym właścicielom tzw. gruntów [...] odszkodowania równego wartości nieruchomości w chwili wejścia w życie dekretu z 1945 r., do którego to skutku prowadziłoby postulowane przez sąd rozszerzenie zakresu stosowania art. 215 ust. 2 u.g.n."

W świetle powyższego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego na tle unormowania zawartego w art. 215 ust. 2 u.g.n. trudno przyjąć, aby to sądy administracyjne w zastępstwie ustawodawcy decydowały o kształcie i charakterze reprywatyzacji. Stąd zarzuty skarżącej spółki we wskazanym zakresie są nieuzasadnione. Mając także na względzie, że podnoszone przez skarżącą spółkę argumenty były już przedmiotem analizy Trybunału Konstytucyjnego Sąd nie formułował w tym zakresie pytania prawnego.

Reasumując należy wskazać, że organy administracyjne w wystarczający sposób wykazały, że pozbawienie byłej właścicielki - spółki [...] SA w [...] władania przedmiotową nieruchomością nastąpiło przed dniem [...] kwietnia 1958 r., co wyklucza dopuszczalność ustalenia odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponownie wskazać bowiem należy, że ustalenie odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może nastąpić bez kumulatywnego spełnienia wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie w odniesieniu do przejętej działki gruntu, którymi to przesłankami są: przeznaczenie działki gruntu przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. pod budownictwo jednorodzinne oraz pozbawienie poprzedniego jej właściciela bądź jego następców prawnych władania tą działką po dniu [...] kwietnia 1958 r.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż stanowisko organów obu instancji zawarte w uzasadnieniach wydanych decyzji było prawidłowe. W ocenie Sądu, organy obu instancji w sposób wyczerpujący przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, stosownie do reguł określonych w art. 7, 77 § 1 i 80 k.pa., jak również podjęły wszelkie kroki niezbędne w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek w skardze natomiast strona przeciwna nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.