Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 694/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.  145 par. 1 pkt 1 lit. a i  lit.  c w zw z  art.  135,  art.  200 w zw z  art.  205 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), , Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi G.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...]r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 6 listopada 2015 r. Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w J. zawiadomił G.S. (dalej strona lub skarżący) o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt babci S. M. w Domu Pomocy Społecznej "[...] (dalej DPS).

W dniu 12 stycznia 2016 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w R. przeprowadził z udziałem strony wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną L. S., mieszkają u teściów - Państwa M.utrzymują się z wynagrodzeń za pracę w łącznej wysokości 3.977,51 zł. W trakcie wywiadu środowiskowego strona zadeklarowała możliwość partycypacji w kosztach pobytu babci w DPS w wysokości 300 zł miesięcznie.

Pismem z dnia 19 stycznia 2016 r. pełnomocnik skarżącego złożyła wniosek

o częściowe zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt babci w DPS do deklarowanej kwoty 300 zł miesięcznie.

Kolejny wywiad środowiskowy w przedmiotowej sprawie został przeprowadzony w dniu 7 lipca 2016 r. i ustalono podczas niego, że strona nadal prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, utrzymują się z wynagrodzeń za pracę w łącznej kwocie 3.981,29 zł, jednak ze względu na zmianę sytuacji życiowej - żona była wówczas w piątym miesiącu ciąży, strona nie zadeklarowała już pomocy finansowej na rzecz babci, gdyż wydatki i potrzeby rodziny znacznie się zwiększą.

Prezydent Miasta J. (dalej organ pierwszej instancji) decyzją [...] z dnia [...] r. ustalił stronie odpłatność za pobyt babci w DPS od 1 listopada 2015 r. w wysokości 897,29 zł, zwalniając skarżącego częściowo z opłaty poprzez zmniejszenie ww. kwoty do wysokości 300 zł miesięcznie za okres od 1 listopada 2015 r. do 31 grudnia 2016 r. Decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej organ odwoławczy lub Kolegium) decyzją nr [...] z dnia [...] r.; sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, z zaleceniem uwzględnienia nowych okoliczności faktycznych i sporządzenia prawidłowego uzasadnienia decyzji.

W ramach ponownego rozpatrywania sprawy w dniu 14 lutego 2017 r. został przeprowadzony kolejny wywiad środowiskowy, z ustaleń którego wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną L. S. i córką Z., która urodziła się [...] r., a dochód na osobę w rodzinie od stycznia 2017 r. nie przekracza 300% kryterium dochodowego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ pierwszej instancji, na podstawie art. 60 i art. 64 w związku z art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz.930 ze zm., dalej ustawa): 1) ustalił odpłatność G. S.k za pobyt babci S.M. w Domu Pomocy Społecznej " [...] w J.od 1 listopada 2015 r. w wysokości 897,29 zł miesięcznie do dnia 31 grudnia 2016 r., 2) zwolnił częściowo G. S., zgodnie z art. 64 ust. 4 ustawy, z opłaty za pobyt babci S.i M.w Domu Pomocy Społecznej "[...]w J. od 1 listopada 2015 r. zmniejszając kwotę z pkt. 1 do kwoty 300 zł miesięcznie do 31 grudnia 2016 r., 3) umorzył postępowanie w części dotyczącej ustalenia odpłatności G. S. za pobyt jego babci S. M. w Domu Pomocy Społecznej "[...] w J.za okres od 1 stycznia 2017 r., 4) ustalił całkowitą kwotę zobowiązania za wskazany w pkt. 2 decyzji okres, z uwzględnieniem zwolnienia określonego w pkt. 3 decyzji, w wysokości 4.200 zł, 5) wskazał konto, na które należy wnieść opłatę do dnia 30 kwietnia 2017 r.

W uzasadnieniu przybliżono dotychczasowy przebieg postępowania oraz regulację prawną znajdująca w sprawie zastosowanie. Następnie organ wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w lipcu 2016 r. wynika, że skarżący posiada dochód przekraczający 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, ale zamieszkuje również z teściami, którzy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe, a wydatki dzielone są na połowę. Wydatki rodziny to głównie wydatki związane z utrzymaniem domu, z zaspokojeniem własnych potrzeb osobistych oraz z przygotowaniem mieszkania na pojawienie się dziecka i opieką lekarską. Łączny dochód wynosi 3.981,29 zł, czyli 1.990,65 zł na osobę. 300 % kryterium dochodowego na rodzinę wynosi 3.084 zł (1.542 zł na osobę w rodzinie). Różnica pomiędzy dochodem w rodzinie, a 300% kryterium dochodowego w rodzinie wynosi 897,29 zł. W związku z powyższym organ stwierdził, że strona jest zobowiązana do partycypowania w kosztach różnicy utrzymania babci w DPS w wysokości 897,29 zł miesięcznie. Jednocześnie wskazał, że w tym wywiadzie zamieszczono informację, iż żona skarżącego jest w 5 miesiącu ciąży i strona prosi o zwolnienie z opłat za pobyt babci w DPS ze względu na wydatki oraz potrzeby powiększającej się rodziny. Natomiast z wywiadu przeprowadzonego w dniu 14 lutego 2017 r. wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką, która urodziła się [...] r. W konsekwencji ustalono, że od stycznia 2017 r. skarżący posiada dochód nieprzekraczający 300% kryterium dochodowego na osobę.

W odwołaniu skarżący reprezentowany przez adwokata, zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 59 ust. 1 ustawy, a w konsekwencji naruszenie również przepisu prawa procesowego, tj. art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o charakterze konstytutywnym z mocą wsteczną. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania.

Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium przybliżyło treść zaskarżonej decyzji i zarzuty odwołania, opisało dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczyło treść art. 61, art. 64 i art. 64a ustawy. Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest merytorycznie poprawna i zasługuje na utrzymanie w mocy. Zaakcentował, że z akt sprawy wynika, iż organ pierwszej instancji rozpatrzył wniosek strony o częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt babci w DPS i przychylił się do niego, ustalając odpłatność strony na poziomie 300 zł miesięcznie do 31 grudnia 2016 r. (do miesiąca w którym urodziła się córka strony). Natomiast od stycznia 2017 r. dochód na osobę w rodzinie strony nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie dlatego też nie zachodzą podstawy do ustalenia w odniesieniu do ww. odpłatności za pobyt babci w DPS, co w konsekwencji uzasadnia umorzenie postępowania w części dotyczącej ustalenia tej odpłatności za okres od 1 stycznia 2017 r.

Jednocześnie odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż wadliwym jest orzeczenie o odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie tylko na przyszłość (od dnia wydania decyzji), lecz i wstecz (od dnia 1 listopada 2015 r.), Kolegium stwierdziło, że strona została zawiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt babci w DPS w dniu 6 listopada 2015 r., dlatego też organ pierwszej instancji był uprawniony do ustalenia tej odpłatności od miesiąca, w którym strona dowiedziała się o toczącym się w tym zakresie postępowaniu. Odmienne stanowisko w tym zakresie mogłoby bowiem prowadzić do celowego przedłużania przez samego zobowiązanego postępowania celem skrócenia sobie okresu istnienia zobowiązania w zakresie ponoszenia odpłatności za pobyt innej osoby w DPS.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze strona, reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 i 8 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej, która pomimo, iż ma charakter konstytutywny wydana została z mocą wsteczną, co narusza zasadę praworządności, a także uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz naruszenie przepisu prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 ust. 1 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i pominięcia faktu, iż nakłada on na odpowiedni organ obowiązek równoczesnego wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i ustaleniu opłaty za pobyt w nim; zarzuty zostały uzasadnione. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2017 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2017, poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.).

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej podniesione, które to powody Sąd wziął pod uwagę działając z urzędu. Na mocy bowiem art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zaskarżona została decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą dla skarżącego odpłatność za pobyt babci w DPS za okres od 1 listopada 2015 r. do 31 grudnia 2016 r. w wysokości 897,29 zł miesięcznie i umarzająca postępowanie w przedmiocie ustalenia tej odpłatności za okres od 1 stycznia 2017 r. Organy stwierdziły, że w pierwszym z tych okresów dochód na osobę w rodzinie strony był wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i istnieje podstawa do ustalenia odpłatności w podanej wysokości, która stanowi różnicę pomiędzy dochodem w rodzinie, a 300% kryterium dochodowego w rodzinie. Natomiast ze względu na zmianę sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności za okres od 1 stycznia 2017 r. stało się bezprzedmiotowe. W tej samej decyzji pierwszoinstancyjnej, zaaprobowanej przez Kolegium, zwolniono częściowo skarżącego z ustalonej opłaty, zmniejszając jej wysokość do kwoty 300 zł miesięcznie. Skarżący domagając się uchylenia obydwu decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 i 8 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej, która pomimo, iż ma charakter konstytutywny wydana została z mocą wsteczną oraz naruszenie przepisu prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 ust. 1 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i pominięcia faktu, iż nakłada on na odpowiedni organ obowiązek równoczesnego wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i ustaleniu opłaty za pobyt w nim.

Stan faktyczny sprawy został wyżej przedstawiony i będzie przywoływany przez Sąd w zakresie niezbędnym do wykazania dostrzeżonych uchybień. W tym miejscu wystarczy wskazać, że Sąd ocenia ustalenia faktyczne jako wadliwe; nie dające podstaw do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Jednocześnie Sąd stwierdza, że charakter pozostałych uchybień dostrzeżonych w sprawie, wymaga łącznego rozpoznania uchybień proceduralnych i wadliwości prawnomaterialnych.

W zakresie stanu prawnego sprawy wskazać trzeba na treść art. 59 ust. 1 i 2 ustawy, zgodnie z którym decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (ust. 1). Decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa, z zastrzeżeniem ust. 5 (ust. 2).

Art. 60 ust. 1 ustawy stanowi, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

Stosownie do art. 61 ust. 1-3 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 2). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2 (ust. 2a). W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a (ust. 2b). W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio (ust. 2c). W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (ust. 3).

W myśl art. 64 ustawy osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Sąd stwierdza, że z przytoczonych przepisów wynika, że zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy). W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia tych opłat. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie.

Możliwość ustalenia opłat w stosunku do zstępnego zależna jest więc w pierwszej kolejności od jednoznacznego stwierdzenia, jaka wysokość opłat obciąża osobę umieszczoną w DPS i jaki jest stosunek wysokości tej opłaty do kosztów utrzymania mieszkańca DPS. Nie ma bowiem podstaw do wydania decyzji ustalającej w stosunku do zstępnego, jeżeli mieszkaniec DPS ponosi pełną odpłatność. Poczynienie tych ustaleń wymaga odniesienia się do publikowanych w wojewódzkim dzienniku urzędowym kosztów utrzymania oraz do treści wprowadzonej do obrotu ostatecznej decyzji ustalającej wysokość opłaty dla osoby umieszczonej w DPS, wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy.

Sąd stwierdza, że organ pierwszej instancji nie poczynił wystarczających ustaleń dowodowych na tę okoliczność, a organ odwoławczy niekompletne ustalenia pierwszoinstancyjne zaaprobował. W decyzji organu pierwszej instancji znajduje się jedynie stwierdzenie, że S. M. została skierowana do DPS w 2013 r. i aktualnie jest mieszkanką Domu Pomocy Społecznej "[...]" w J.. Średni miesięczny koszt pobytu w DPS wynosi 3.764,51 zł, z czego S.M. wnosi opłatę w wysokości 70% swojego dochodu, czyli 1.708,37 zł, a pozostałe środki w wysokości 2.056,14 regulowane są przez Gminę. Organ nie wykazał, że w obrocie prawnym znajduje się decyzja ustalająca wysokość opłaty ponoszonej przez babcię skarżącego; decyzji takiej nie ma również w aktach sprawy. Nadto organ w żaden sposób nie wyjaśnił na czym opiera swoje twierdzenia wyżej zaprezentowane i jakiego okresu one dotyczą.

Jak wyżej wskazano obciążenie kosztami zstępnych jest możliwe dopiero w sytuacji, gdy wykazano brak osób zobowiązanych do partycypacji, których obowiązek poprzedza obowiązek zstępnych. W okolicznościach sprawy nie zostało wyjaśnione, czy osoba umieszczona w DPS ma męża i czy istnieje prawna możliwość ustalenia dla współmałżonka odpłatności za pobyt żony w DPS.

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej k.p.a.) organ administracji ma obowiązek z urzędu lub na wniosek strony podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Podjęcie tych niezbędnych czynności służyć ma ustaleniu stanu faktycznego sprawy w zakresie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Sąd stwierdza, że doszło do naruszenia wskazanych przepisów postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie wykazano jednoznacznie prawnej dopuszczalności ustalenia dla skarżącego odpłatności za pobyt babci w DPS; orzekanie miało charakter przedwczesny. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ w pierwszej kolejności poczyni ustalenia w zakresie wyżej opisanym i stosownie do wyników tego postępowania wyjaśniającego oceni przedmiotowość postępowania.

Zasadniczo wadliwość ustaleń faktycznych w zakresie okoliczności relewantnych prawnie stanowi wystarczającą podstawę do usunięcia decyzji z obrotu prawnego. Względy ekonomiki procesowej wymagają jednak zidentyfikowania również innych istotnych uchybień, do których doszło w procesie stosowania prawa.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że doszło również do naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z tym przepisem opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi zstępny będący osobą w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przywołany przepis określa sytuacje, w jakich osoba w nim wymieniona będzie zobowiązana do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Określa też gwarancje dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający na osobę w rodzinie po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej nie będzie niższy niż 300% kryterium dochodowego.

Tutejszy Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 ustawy, to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16, LEX nr 2323434).

W kontrolowanej sprawie organy zastosowały ten przepis wadliwie. Analizując okres przed urodzeniem się córki skarżącego ustaliły, że łączny dochód 2-osobowej rodziny wynosi 3.981,29 zł, czyli 1.990,65 zł na osobę. Kolejno przyjęły, że 300% kryterium dochodowego na rodzinę wynosi 3.084 zł (1.542 zł na osobę w rodzinie). Wskazały, że różnica pomiędzy dochodem w rodzinie, a 300% kryterium dochodowego w rodzinie wynosi 897,29 zł. W związku z powyższym stwierdziły, że strona jest zobowiązana do partycypowania w kosztach różnicy utrzymania babci w DPS w wysokości 897,29 zł miesięcznie.

Sąd stwierdza, że prawidłowo zsumowano dochody małżonków i otrzymany wynik podzielono na dwa; w ten sposób uzyskano dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do wniesienia opłaty. Od otrzymanej w ten sposób kwoty należało następnie odjąć trzykrotność kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów - na dzień wydania niniejszego wyroku jest to przepis § 1 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058 z późn. zm.), zgodnie z którym kryterium to wynosi 514 zł. W ten sposób uzyskuje się maksymalną kwotę opłaty, jaką ewentualnie można obciążyć skarżącego w związku z pobytem jej babki w domu pomocy społecznej. Przepis nie daje podstaw do obciążania różnicą pomiędzy dochodem w rodzinie, a 300% kryterium dochodowego w rodzinie.

Kolejnym naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik było orzekanie w jednej decyzji o ustaleniu obowiązku ponoszenia opłaty i zwolnieniu z opłaty. Uchybiono art. 64 w związku z art. 59 ust. 1 ustawy.

Decyzja o ustaleniu opłaty, wydawana przez organ, wskazany w art. 59 ust. 1 ustawy indywidualizuje przewidziany w przepisach obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, wskazując wysokość opłaty i osobę zobowiązaną do jej ponoszenia. Obowiązek ponoszenia opłaty w określonej decyzją wysokości powstaje w momencie, gdy decyzja ją ustalająca uzyska walor prawomocności. Ustawa w art. 64 przewiduje możliwość zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy. Zwolnienie to może być częściowe lub całkowite, a uzależnione jest od spełnienia przez osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty jednej z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia od opłaty jest wydawane w ramach uznania administracyjnego, bowiem przepis mówi o możliwości zwolnienia z opłaty, jeżeli zaistnieją okoliczności w nim określone.

Sąd stwierdza, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 649/16, LEX nr 2351084). Z treści art. 64 jednoznacznie bowiem wynika, że udzielić ulgi można wyłącznie osobom wnoszącym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. Nie sposób do tej kategorii osób zaliczyć podmiotów, co do których nie doszło jeszcze do skonkretyzowania ich obowiązku w decyzji ostatecznej.

Mając na względzie wyżej opisane naruszenia przepisów proceduralnych i przepisów prawa materialnego Sąd uznał za konieczne i uzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Odnosząc się natomiast do poglądów prezentowanych w skardze Sąd stwierdza, że błędnie skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 i 8 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej, która pomimo, iż ma charakter konstytutywny wydana została z mocą wsteczną oraz naruszenie przepisu prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 ust. 1 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i pominięcia faktu, iż nakłada on na odpowiedni organ obowiązek równoczesnego wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i ustaleniu opłaty za pobyt w nim.

Sąd wskazuje, że podziela i przyjmuje za własne poglądy prezentowane w wyroku NSA z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt I OSK 704/17 (dostępny CBOSA) i w dalszej części wywodu odwoła się do tych poglądów.

Zarzut naruszenia art. 59 ust. 1 ustawy jest chybiony, gdyż jak wskazał NSA przepis ten w sposób wyraźny odnosi się do właściwości organu oraz do przedmiotu decyzji, nie dotyczy natomiast ani treści decyzji (ta wynikać będzie z przepisów materialnoprawnych, w tym także z art. 61 ust. 1 ustawy) ani konieczności wydawania decyzji obejmującej zarówno skierowanie do domu pomocy społecznej, jak i ustalającej wysokość opłaty oraz osoby zobowiązane do jej wnoszenia. Istnienie w obrocie prawnym decyzji o skierowaniu osoby do konkretnego domu pomocy społecznej, zawierającej ustalenie wysokości ponoszonej przez tę osobę opłaty, nie stoi na przeszkodzie do wydania kolejnej decyzji, której przedmiotem jest ustalenie wysokości opłaty należnej od innych osób zobowiązanych. Decyzje te pozostają jedynie w związku formalnym, gdyż dotyczą odpłatności za pobyt w DPS tej samej osoby. Natomiast w sensie materialnoprawny taki związek nie zachodzi, a to z uwagi na odrębne przesłanki ustalania opłaty w stosunku do każdej z kategorii osób zobowiązanych ( mieszkaniec domu – art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy, małżonek, wstępni i zstępni – art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy, gmina – art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy, inne osoby – art. 61 ust. 2a ustawy).

Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy dodać jeszcze trzeba, że tym bardziej nie ma przeszkód do wydania decyzji ustalającej odpłatność dla zstępnego, gdy w decyzji o skierowaniu nie orzekano o odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Jedynie, jak już wyżej wywiedziono, istotne jest zidentyfikowanie wysokości odpłatności mieszkańca domu pomocy społecznej w oparciu o wydaną w stosunku do niego decyzję ustalającą. Z treści przepisu wynika, że decyzja ustalająca odpłatność jest odrębną decyzją od decyzji o skierowaniu, chociaż obydwie te decyzje mają podstawę prawną w art. 59 ust. 1 ustawy. Przepis nie formułuje wymogu równoczesności wydania tych decyzji, lecz przesądza właściwość tego samego organu gminy do ich wydania, uznając za decydująca w tym zakresie kryterium gminy właściwej dla osoby skierowanej w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Niezasadny jest też zarzut wadliwego utrzymania w mocy przez Kolegium decyzji konstytutywnej, która została wydana z mocą wsteczną. W przywołanym wyroku z dnia 22 września 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy może mieć skutek wsteczny, gdyż konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy. Decydujące znaczenie ma przy tym sytuacja finansowa zobowiązanego, której ustalenie możliwe jest nie tylko na przyszłość, ale i z datą wsteczną. Odwołując się do dorobku orzecznictwa i doktryny NSA podkreślił, że kwestia, jaki skutek – ex tunc czy ex nunc – ma określone orzeczenie, związana jest nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne i deklaratoryjne, ale zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy. Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną.

Z powodów wyżej szczegółowo wyjaśnionych Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy p.p.s.a. w związku z art. 135 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. W punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania sądowego.