Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 34/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 252 par. 1, art. 255
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 1334/16 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 stycznia 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 1334/16, orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił L. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.

Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i posiada mieszkanie o pow. 62 m2. Skarżący wskazał również, że osiąga miesięczny dochód w wysokości 1.000 zł z tytułu wynajmu mieszkania. W uzasadnieniu wniosku pokreślił, że nie mieszka wspólnie z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Skarżący zaznaczył, że jest osobą bezrobotną, jego rachunki bankowe zostały zamknięte, zaś składniki majątku, w tym posiadana nieruchomość (mieszkanie), zostały zajęte przez organy egzekucyjne. Aktualnie mieszka w lokalu, do którego nie posiada tytułu prawnego, zaś właściciel tego mieszkania żąda, aby je opuścił. Ponadto skarżący wskazał, że ma dwóch synów (mieszkających z żoną) i stara się uczestniczyć w ich wychowaniu m.in. poprzez "łożenie na ich utrzymanie", na co nie pozwala mu jednak obecny stan jego dochodów.

Zarządzeniem z dnia [...] października 2016 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że czynsz jaki pobiera z tytułu wynajmowania mieszkania, jest jedynym źródłem jego dochodu, przy czym od listopada nie będzie już go otrzymywał, ponieważ najemca zakończył umowę z końcem października. Skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną, jednakże nie zrejestrował się jeszcze w urzędzie pracy, nie korzysta i nigdy nie korzystał z pomocy społecznej. Mieszka sam, nie otrzymuje środków finansowych od żony, nie ma wiedzy na temat jej dochodów i majątku. Miesięczne wydatki skarżącego związane z mieszkaniem, wyżywieniem i ubraniem wynoszą 600-700 zł, zaś pozostałą kwotę przeznacza na dojazdy do miejsca zamieszkania synów oraz na ich utrzymanie. Skarżący wskazał, że jego rachunki bankowe zostały zamknięte i nie może przedstawić zaświadczenia bankowego w tym przedmiocie, ponieważ jest ono odpłatne, a on nie posiada środków na jego opłacenie. Jednocześnie dodał, że pełnomocnik reprezentuje go nieodpłatnie. Do pisma załączył kopie zeznania podatkowego za 2014 r. oraz rozstrzygnięć organów podatkowych wydanych w toku prowadzonych wobec niego postępowań podatkowych.

Odmawiając w powyższym stanie sprawy przyznania L. L. prawa pomocy we wnioskowym zakresie Sąd I instancji uznał, że z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można było dokonać oceny, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy, więc wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Sąd wskazał na wcześniejsze postępowania o prawo pomocy wszczęte przez skarżącego i prawomocnie zakończone (postanowienia NSA z dnia 7.10.2015 r. o sygn. akt I GZ 653/15 i z dnia 12.08.2016 r. o sygn. akt I GZ 463/16), w których ustalono m.in., iż prowadzone wobec skarżącego od 2012 r. postępowania kontrolne oraz podatkowe wykazały, że w okresie od maja do listopada 2012 r. skarżący wyzbył się majątku o wartości około 6 250 000 zł, jak również uznano składane przez skarżącego oświadczenia o minimalnych dochodach za niewiarygodne, ponieważ np. w 2014 r. wypracował przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości ponad 4 milionów złotych. Sąd ocenił, że ustalenia te, nie pozostały bez wpływu na niniejszą sprawę, zważywszy, iż wcześniejsze odmowy zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych następowały z powodu braku wyjaśnienia przez skarżącego w sposób pełny i niebudzący wątpliwości jego sytuacji majątkowej. Sąd podkreślił w tym kontekście, że strona, której wyłożono już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy i reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, winna z należytą starannością przedstawić swoją aktualną sytuację majątkową.

Ponadto Sąd I instancji wskazał, że z dokumentu z dnia 24 października 2016 r. "sprawozdanie tymczasowego nadzoru sądowego" znajdującego się w aktach sprawy V SA/Wa 1725/16 wynika, że L. L. posiada udziały w Spółce z o.o. [...], a nadto w dniu [...] sierpnia 2016 r. zawarł z ta Spółką umowę pożyczki udzielając jej pożyczki w kwocie 55.000,00 zł. Ujawniona kwestia rodzi kolejne wątpliwości Sądu co do rzetelności oświadczeń wnioskodawcy.

W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) L. L. domagał się zamiany postanowienia Sądu z dnia 17 stycznia 2017 r. i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie lub uchylenia postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając "naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. przez odmowę zwolnienia mnie od konieczności uiszczenia opłaty od skargi w sytuacji gdy z przedstawionych dokumentów i oświadczeń jednoznacznie wynika zasadność mojego wniosku". Składający zażalenie uznał, że złożone dokumenty i oświadczenia pozwalały Sądowi ocenić jego sytuację majątkową (jest ona tragiczna) i zestawić ją z wysokością wpisu, co powinno skutkować przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący ponownie oświadczył, że żadnych rachunków bankowych nie posiada, więc nie może przedstawić wyciągów z nich, pozostaje bezrobotny choć aktywnie szuka pracy i podkreślił, że nie zwykł był przetrzymywać paragonów za chleb czy pastę do zębów, natomiast dokumentów na temat sytuacji finansowej żony nie przedstawi, gdyż pozostaje z żoną w faktycznej separacji i uzyskać ich nie może.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży zatem po stronie skarżącego, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.

Zdaniem NSA, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku L. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest prawidłowa, ponieważ przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja majątkowa nie została wyjaśniona w sposób niebudzący wątpliwości. I tak dla Sądu I instancji, jak i dla NSA nie jest jasne jakimi konkretnie możliwościami finansowymi dysponuje skarżący, a w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia skarżącego nie ma podstaw do przyjęcia, że uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej przywiedzie skarżącego na skraj ubóstwa. Sąd kasacyjny podkreśla w tym miejscu, że zarządzeniem z dnia [...] października 2016 r. skarżący został szczegółowo wezwany (k. 153 akt sprawy), na podstawie art. 255 p.p.s.a., do udzielenia Sądowi informacji niezbędnych dla oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Mimo wezwania skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów w szczególności wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz kont i lokat w tym dewizowych, bądź w przypadku ich likwidacji dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy. Złożone przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia, że nie ma środków na bieżące utrzymanie i że jego rachunki bankowe zostały zajęte przez organy egzekucyjne mogło budzić wątpliwości, skoro z oświadczeń tych wynikało, że skarżący - mieszkając w Warszawie - utrzymuje się z miesięcznego dochodu w wysokości 1000 zł a z treści akt administracyjnych wynika, że kontrolowane decyzje zostały wydane w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą generującą co do zasady znaczne przychody (związaną z obrotem paliwami). W takiej sytuacji całkowicie zasadne i uprawnione było wezwanie skarżącego na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia określonych dokumentów źródłowych, które pozwalałyby na zweryfikowanie oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak nadesłania wymaganych dokumentów uniemożliwiał ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Wobec tego trafnie Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, jako wykazanie wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogły zostać uznane wyłącznie oświadczenia skarżącego o jego trudnej sytuacji finansowej, skoro w kontekście okoliczności wynikających z akt sprawy (jak choćby faktu wypracowania przez skarżącego w 2014 r. przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości ponad 4 mln zł) oświadczenia te budziły wątpliwości, zaś wyjaśnienie tych wątpliwości poprzez przedłożenie stosownych dokumentów leżało w interesie skarżącego. Usprawiedliwieniem dla odmowy przedstawienia tych dokumentów nie może być podnoszona przez skarżącego okoliczność, że z ich uzyskaniem wiążą się koszty. W takich okolicznościach sprawy Sąd I instancji zgodnie z prawem uznał, że skarżący nie wykazał, że w jego przypadku wystąpiła przesłanka przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Zdaniem NSA prawidłowego i szczegółowo uzasadnionego stanowiska WSA nie podważa w pełni gołosłowna argumentacja zażalenia traktująca o "tragicznej sytuacji majątkowej" skarżącego. W kontrolowanym postanowieniu WSA w żadnym razie nie sugerował skarżącemu zbierania paragonów za chleb czy pastę do zębów; jedyne, o co skarżącego Sąd wzywał, to wiarygodne wykazanie jego sytuacji majątkowej za pomocą oświadczeń i dokumentów jakie skarżący jest w stanie zgromadzić, a których katalog prawem określony nie jest, czego zażalenie nie podważa i co nie godzi w ustanowione w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo obywatela do sądu. Prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i nie wymaga bliższych wyjaśnień, że na skarżącym ciąży obowiązek partycypacji w kosztach wszczętego przez siebie postępowania sądowego zarówno przed Wojewódzkim Sąd Administracyjnym, jak też przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji