Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 834/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 45, 46
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), , Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak, Protokolant spec. Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2017 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia zabytku do poprzedniego stanu oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 45 ust. 1 pkt 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 2014 poz. 1446, j.t., ze zm.) oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania E. O., reprezentowanego przez E. S., od decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków we [...], działającego z upoważnienia Prezydenta [...], Nr [...] z dnia 18.11.2015 r., odmawiającej nakazania T. C. przywrócenia zabytku - zespołu urbanistycznego Osiedla [...] we [...] - do poprzedniego stanu poprzez wykonanie następujących czynności w budynku mieszkalnym przy ul. [...] we [...]: 1) uzupełnienie i częściowe odtworzenie detalu architektonicznego z powtórzeniem pierwotnej formy, faktury i technologii w narożniku południowo-wschodnim, w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu; 2) uzupełnienie i częściowe odtworzenie detalu architektonicznego z powtórzeniem pierwotnej formy, faktury i technologii w narożniku północno-zachodnim, w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu; 3) odtworzenie okna z powtórzeniem pierwotnej formy, wymiarów, materiału i technologii — wykonania oraz zainstalowania w części mansardowej dachu w narożniku północno-zachodnim budynku, w miejscu zgodnie z usytuowaniem – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że E. O., współwłaścicielka budynku przy ul. [...] we [...], zwróciła się do Miejskiego Konserwatora Zabytków we [...] z wnioskiem z dnia 10.12.2014 r., o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zobowiązania Pana T. C. do dokonania napraw detalu architektonicznego na elewacji ww. budynku, w części: a) narożnika południowo-wschodniego w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu, b) narożnika północno-zachodniego w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu oraz c) naprawy przez wstawienie okna jakie zostało usunięte z elewacji w części dachu mansardowego strony północnej, w rejonie narożnika północno-zachodniego budynku.

Miejski Konserwator Zabytków we [...] decyzją Nr [...] z dnia [...].06.2015 r., nakazał T. C. przywrócenie zabytku - zespołu urbanistycznego Osiedla [...] we [...] - do poprzedniego stanu poprzez wykonanie następujących czynność w budynku mieszkalnym przy ul. [...] we [...]: 1) uzupełnienie i częściowe odtworzenie detalu architektonicznego z powtórzeniem pierwotnej formy, faktury i technologii w narożniku południowo-wschodnim, w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu; 2) uzupełninie i częściowe odtworzenie detalu architektonicznego z powtórzeniem pierwotnej formy, faktury i technologii w narożniku północno-zachodnim, w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu, w terminie 3 miesięcy od dnia, kiedy niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w wyniku rozpatrzenia odwołania T. C., orzeczeniem z dnia [...].08.2015 r., uchylił w całości zaskarżoną decyzją, a sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, w uzasadnieniu zawierając wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności organ odwoławczy wskazał, że Miejski Konserwator Zabytków we [...] nie udowodnił w sposób wystarczający istnienia w tej sprawie koniecznych do wydania nakazu przesłanek; nie zostało bowiem wykazane, że przeprowadzone przez T. C. roboty budowlane wymagały stosownego pozwolenia organu ochrony zabytków, nie został także przekonująco wyjaśniony związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy przeprowadzonym robotami budowlanymi a zniszczeniami detalu architektonicznego elewacji omawianego budynku, nie został również wyjaśniony wpływ zniszczeń detalu architektonicznego omawianego budynku na zachowane wartości zabytkowe zespołu urbanistycznego Osiedla [...].

Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego (w tym przesłuchaniu w dniu 28.09.2015 r. strony postępowania – T. C.), Miejski Konserwator Zabytków we [...] wydał decyzję Nr [...] z dnia [...].11.2015 r., w której odmówił nakazania T. C. przywrócenia zabytku - zespołu urbanistycznego Osiedla [...] we [...] - do poprzedniego stanu poprzez wykonanie następujących czynności w budynku mieszkalnym przy ul. [...] we [...]: 1) uzupełnienie i częściowe odtworzenie detalu architektonicznego z powtórzeniem pierwotnej formy, faktury i technologii w narożniku południowo-wschodnim, w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu; 2) uzupełninie i częściowe odtworzenie detalu architektonicznego z powtórzeniem pierwotnej formy, faktury i technologii w narożniku północno-zachodnim, w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu; 3) odtworzenie okna z powtórzeniem pierwotnej formy, wymiarów, materiału i technologii - wykonania oraz zainstalowania w części mansardowej dachu w narożniku północno-zachodnim budynku, w miejscu zgodnie z usytuowaniem.

Od decyzji tej w terminie ustawowym odwołała się E. O., reprezentowana przez E. S..

Rozpatrując sprawę w postepowaniu odwoławczym organ II instancji w pierwszej kolejności wskazał, że postępowanie administracyjne zakończone rozpatrywaną decyzją Miejskiego Konserwatora Zabytków we [...], zostało wszczęte na wniosek z dnia 10.12.2014 r. E. O., współwłaścicielki budynku przy ul. [...] we [...]. Przedmiotem ww. wniosku było wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie przywrócenia zabytku - zespołu urbanistycznego Osiedla [...] we [...] - do poprzedniego stanu poprzez: "1) uzupełnienie i częściowe odtworzenie detalu architektonicznego z powtórzeniem pierwotnej formy, faktury i technologii w narożniku południowo-wschodnim, w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu; 2) uzupełninie i częściowe odtworzenie detalu architektonicznego z powtórzeniem pierwotnej formy, faktury i technologii w narożniku północno-zachodnim, w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu; 3) odtworzenie okna z powtórzeniem pierwotnej formy, wymiarów, materiału i technologii - wykonania oraz zainstalowania w części mansardowej dachu w narożniku północno-zachodnim budynku, w miejscu zgodnie z usytuowaniem".

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym, w przypadku gdy bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru prace konserwatorskie, restauratorskie, roboty budowlane, badania konserwatorskie, architektoniczne lub podjęto inne działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 6-8 i 10-12, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję nakazującą przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu, określając termin wykonania tych czynności.

Jednocześnie przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami określają jednoznacznie podmiot, na który ma zostać nałożony obowiązek wynikający z art. 45 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy, odpowiednie zastosowanie znajduje bowiem art. 44 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków, w myśl którego osoba, która dopuściła się naruszenia przepisów o zabytkach lub naruszyła zakres i warunki określone w pozwoleniu, jest obowiązana na swój koszt wykonać czynności nakazane w decyzji.

Właściwość rzeczowa organu konserwatorskiego w rozpatrywanej sprawie wynika z faktu, że budynek mieszkalny przy ul. [...] we [...] stanowi element zespołu urbanistycznego Osiedla [...], wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we [...] z dnia [...].12.1986 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano: "Plan Osiedla [...] powstał w 1901 r. z inicjatywy Towarzystwa [...]; pod osiedle o trapezoidalnym kształcie przeznaczono teren o pow. ok. 44 ha sąsiadujący z Parkiem [...]; poszerzone wkrótce tereny parkowe w kierunku pn. i wsch. sprawiły, że osiedle zostało całkowicie wtopione w zieleń parkową; kompozycja urbanistyczna osiedla utrzymana jest w koncepcji romantycznej malowniczości ze swobodnym rozplanowaniem ulic z owalnym zieleńcem układu; główny wysiłek kompozycyjny w projekcie osiedla skierowano na układ linii regulacyjnych; zabudowa dwu- i trzykondygnacyjna; linie zabudowy wyznaczają ogródki frontowe w całym osiedlu."

Organ podkreślił, że wprawdzie w przepisach ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami brak jest legalnej definicji pojęcia "zespół urbanistyczny osiedla", niemniej wskazano, jak należy rozumieć i rozróżnić terminy: "historyczny układ urbanistyczny" i "historyczny zespół budowlany". Zgodnie z art. 3 pkt 12 tej ustawy, historyczny układ urbanistyczny to przestrzenne założenie miejskie lub wiejskie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic i sieci dróg.

Mając zatem na względzie zacytowaną wyżej treść uzasadnienia orzeczenia o wpisie zabytku do rejestru oraz ww. ustawową definicję historycznego układu urbanistycznego, organ II instancji stwierdził, że ochroną konserwatorską został objęty układ urbanistyczny Osiedla [...]. W przypadku zaś objęcia ochroną konserwatorską jedynie układu urbanistycznego, zabytkiem jest sama koncepcja urbanistyczna w ogólności. W takim przypadku ochronie podlegają zewnętrzne cechy obiektów (tworzące substancję zabytkową), ochrona ta nie obejmuje natomiast wnętrza budynku oraz takich zmian zewnętrznych budynku, które mimo, że są objęte art. 36 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, to nie mają wpływu na zabytkowe wartości układu (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 8.05.2013 r., sygn. akt II OSK 2680/11).

Miejski Konserwator Zabytków we [...] ustalił, że elewacje budynku przy ul. [...] noszą ślady zniszczenia w dwóch miejscach, w rejonie dwóch tarasów, które były remontowane przez T. C. - współwłaściciela rzeczonego budynku. Stwierdzono jednak, że prace te dotyczyły wyłącznie strony wewnętrznej tarasu, bowiem polegały na wykonaniu izolacji i okładzin płyt tarasów oraz wykonaniu okładziny zwieńczenia balustrady tarasu od strony ul. [...]. Okoliczność tą potwierdza "Ocena techniczna robót budowlanych wykonanych w lokalu mieszkalnym nr 3 oraz w częściach wspólnych budynku przy ul [...] we [...]", opracowana na zlecenie T. C. w czerwcu 2015 r. przez mgr inż. K. M. oraz mgr inż. A. S.. Opracowanie to powstało w związku z nałożeniem przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta [...] obowiązku sporządzenia oceny technicznej wykonanych robót budowlanych (postanowienie nr [...] z dnia [...].01.2015 r.).

Miejski Konserwator Zabytków we [...], odnosząc rodzaj wykonanych robót budowlanych do zakresu ochrony konserwatorskiej zabytku obszarowego uznał, że wykonanie lub -wymiana izolacji oraz gresu na płycie tarasu osłoniętego tralkową balustradą, w przedmiotowym budynku stanowiącym element układu urbanistycznego Osiedla [...], nie wymagało uprzednio uzyskania pozwolenia organu ochrony zabytków wydanego w formie decyzji na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Jednocześnie organ ten stwierdził, że ww. prace mają znikomy wpływ na osiedle jako układ urbanistyczny.

Organ odwoławczy podzielił ww. stanowisko organu pierwszej instancji, co do braku wymogu uzyskania pozwolenia konserwatorskiego na roboty budowlane, które nie miały jakiegokolwiek wpływu na cechy zewnętrzne budynku, będącego elementem zabytkowego układu urbanistycznego osiedla. Tym samym trzeba uznać, że w niniejszej sprawie, w odniesieniu do rzeczonego zakresu wykonanych robót, nie wystąpiła przesłanka samowolnego wykonania robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru, tj. "bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu".

Dalej organ odwoławczy wskazał, że niezależnie od powyższej konstatacji, przesądzającej dla rozstrzygnięcia tej sprawy, należało także zauważyć, że nie zostało dostatecznie dowiedzione, jakoby prowadzony przez T. C. remont dwóch tarasów (najprawdopodobniej w latach 2002-2004 oraz ponownie w 2008 r. i w 2013 r.) doprowadził do zniszczeń fragmentu elewacji omawianego budynku. Wprawdzie w materiale dowodowym sprawy znajduje się "Ekspertyza techniczna stanu budynku mieszkalnego wielorodzinnego", opracowana w maju 2015 r. przez mgr inż. Z. D. na zlecenie Wspólnoty Mieszkaniowej tego budynku, w której stwierdzono, że "przyczyną zniszczenia fragmentów elewacji budynku oraz zniszczenia w przeszłości izolacji poziomej pod tarasem wielokątnym od strony wschodniej budynku oraz tarasem kwadratowym w narożniku północno-zachodnim, były nieprawidłowo prowadzone prace remontowe przez właściciela lokalu nr [...] [T. C.]". W aktach sprawy znajdują się jednak także dwa jednobrzmiące oświadczenia mgr. inż. K. M. oraz mgr inż. A. S., w których stwierdza się, że do uszkodzenia detalu architektonicznego w rejonie tarasów doszło wskutek upływu czasu i działania czynników zewnętrznych (sił przyrody, zjawisk meteorologicznych), i uszkodzenia te nie powstały na skutek robót budowlanych przeprowadzonych przez T. C.. Nadto słusznie organ pierwszej instancji podkreśla okoliczność, że w postępowaniu dowodowym ustalono, iż elewacje budynku przy ul. [...] od czasu jego powstania nie był remontowane, a stan obróbek blacharskich, rynien i rur spustowych nie jest zadawalający. Uszkodzenia elewacji mogą zatem wynikać z naturalnych procesów starzenia się budynku, nie poddawanego regularnej i prawidłowej konserwacji.

W odniesieniu zaś do zawartego we wniosku żądania, by nakazać T. C. odtworzenie okna w części mansardowej dachu w narożniku północno-zachodnim budynku, powtórzono za organem pierwszej instancji, że w materiale dowodowym sprawy brak jest niezbitych dowodów na potwierdzenie, że ów otwór okienny należał do pierwotnej kompozycji architektonicznej budynku z czasów jego powstania na początku XX w., nie zostało także bez wątpliwości dowiedzione, kto jest winny zabudowy rzeczonego okna i kiedy to zostało dokonane. W znajdującym się w aktach sprawy dokumencie pn. "Ocena techniczna robót budowlanych wykonanych w lokalu mieszkalnym nr [...] oraz w częściach wspólnych budynku przy ul [...] we [...]", opracowanym w czerwcu 2015 r. przez mgr inż. K. M. oraz mgr inż. A. S., w związku z nałożeniem przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta [...] obowiązku sporządzenia oceny technicznej wykonanych robót budowlanych, stwierdzono: "Likwidacja otworu okiennego i jego zabudowa wykonane zostały w okresie poprzedzającym nabycie lokalu przez Inwestora". Z ustaleń dokonanych w tym opracowaniu wynika także, że T. C. dowiedział się o wcześniejszym istnieniu otworu okiennego w dachu mansardowym w trakcie wykonywania odkrywek dla potrzeb opracowania "Ekspertyza o stanie technicznym i przyczynach uszkodzeń dachu oraz stropu ...", przez dr inż. L. J. E.

W związku z tym organ II instancji stwierdził, że brak jest przesłanek do zobowiązania T. C. do wykonania prac wskazanych w punkcie trzecim wniosku, który zainicjował postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie.

Skargę na te decyzję złożyła odwołania E. O..

Zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z dnia [...].02.2016 r. stwierdzającej, że Miejski Konserwator Zabytków we [...] zasadnie uznał, że przeprowadzone przez T. C. roboty budowlane w budynku przy ul. [...] we [...] nie wymagały stosownego pozwolenia organu ochrony zabytków z uwagi na brak przesłanek do wydania w tej sprawie xi na podstawie art. 45 ust 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Nadto organowi drugiej instancji zarzucił wydanie decyzji niezgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W szczególności poprzez wydanie decyzji w oparciu jedynie o część zebranego w sprawie materiału dowodowego co stanowi naruszenie art. 80 kpa, poprzez pominięcie dowodów przedłożonych dla organu odwoławczego w piśmie 18 grudnia 2015 r. a stanowiących meritum sprawy;

- poprzez niedopuszczenie do złożenia wyjaśnień świadka T. S. wykonawcy robót budowlanych na balkonach (balkon, taras) budynku przy ul. [...] we [...], na okoliczność przedostawania się wody opadową z remontowanych przez sza Czarskiego balkonu (tarasu), na zewnątrz, przez płytę z sufitu pod balkonem em);

- poprzez niedopuszczenie do złożenia wyjaśnień świadka A. D. poprzedniej właścicielki lokalu mieszkalnego przy ul. [...] we [...] na okoliczność istnienia okna w komórce obecnie zlikwidowanej ;

- poprzez niedopuszczenie do złożenia wyjaśnień świadka E. S., właściciela lokalu mieszkalnego przy ul. [...] we [...] celem złożenia wyjaśnień dotyczących skutków spowodowanych przedostającą się wodą z remontowanych balkonów (tarasów), na stan elewacji w tym na przedmiotowe detale architektoniczne.

Poza tym w skardze podniesiono, że członkowie wspólnoty mieszkaniowej ww. budynku nie zostali powiadomieni o przesłuchaniu T. C. w charakterze świadka co uniemożliwiło branie czynnego u w niniejszym postępowaniu administracyjnym. Brak powiadomienia o przesłuchaniu świadka stanowi naruszenie procedury administracyjnej. Zgodnie z obowiązującym prawem strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia.

Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono również załatwienie sprawy w sposób nie mający na względzie interesu społecznego oraz prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie uczestników do władzy publicznej nowi naruszenie art. 7 i 8 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W ocenie sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2016 r. nie narusza prawa.

Na wstępie podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż budynek mieszkalny przy ul. [...] we [...] stanowi element zespołu urbanistycznego Osiedla [...], wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we [...] z dnia [...].12.1986 r.

Przedmiot, zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi określa ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) oraz akty wykonawcze do tej ustawy.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 1 i 11 powołanej ustawy prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru oraz podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Tryb i sposób wydawania stosownych pozwoleń określa rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 9 czerwca 2004 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich i architektonicznych, a także innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych (Dz. U. Nr 150, poz. 1579).

W myśl natomiast art. 45 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w przypadku, gdy bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru prace konserwatorskie, restauratorskie, roboty budowlane, badania konserwatorskie, architektoniczne lub podjęto inne działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 6-8 i 10-12, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję nakazującą przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu, określając termin wykonania tych czynności, albo zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie.

Przy czym stosownie do treści art. 45 ust. 2 w związku z art. 44 ust. 4 tej ustawy osoba, która dopuściła się naruszenia przepisów o zabytkach lub naruszyła zakres i warunki określone w pozwoleniu, jest obowiązana na swój koszt wykonać czynności nakazane w decyzji wydanej w trybie art. 45 ust. 1 ustawy.

Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy w pierwszej kolejności wskazać należy, że rację ma Skarżąca co do niewłaściwej interpretacji ww. przepisów przez organ odwoławczy. W szczególności chodzi o pogląd wskazujący na niezasadność nakładania na inwestora jakichkolwiek obowiązków z tego powodu, że roboty budowlane nie wymagały uzyskania pozwolenia konserwatora zabytków.

Stanowisko to było by słuszne, gdyby zakresem postepowania były objęte wyłącznie roboty nie wymagające zgody konserwatorskiej. W przedmiotowej sprawie chodzi natomiast o takie działania, które doprowadziły do uszkodzenia elementów elewacji budynku, które to elementy niewątpliwie są chronione w związku z wpisem obszarowym.

Niemniej w ocenie Sądu to uchybienie nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Przypomnieć należy, że przedmiotem postępowania zgodnie ze złożonym wnioskiem była naprawa: a) narożnika południowo-wschodniego w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu, b) narożnika północno-zachodniego w rejonie balustrady tarasu i poniżej balustrady tarasu oraz c) naprawy przez wstawienie okna jakie zostało usunięte z elewacji w części dachu mansardowego strony północnej, w rejonie narożnika północno-zachodniego budynku.

Natomiast zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy rozstrzygnięcie odmawiające nałożenia ww. obowiązków na T. C..

W takim też zakresie przedmiotowym i podmiotowym decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego podlega kontroli Sądu.

W świetle wskazanych wyżej okoliczności wskazać należy, że zadaniem organów w przedmiotowym postępowaniu było ustalenie, czy T. C. w trakcie wykonywania robót budowlanych doprowadził do uszkodzeń wyżej opisanych.

W ocenie Sądu ustalenia poczynione przez organy w tym zakresie są prawidłowe i prowadzą do wniosku, że brak jest jednoznacznych dowodów, które by potwierdzały dokonanie uszkodzeń w trakcie robót wykonywanych na zlecenie T. C..

Przede wszystkim podkreślić należy, że uczestnik postepowania T. C. ( właściciel lokalu nr [...] w przedmiotowym budynku ) dwukrotnie wykonywał remont tarasów w związku z ich złym stanem technicznym, a w szczególności położoną na nich niewłaściwą izolacją. Sugerować to może, że uszkodzeń detali architektonicznych dokonano w trakcie tych remontów.

Należy jednak pokreślić, że nałożenie jakichkolwiek obowiązków jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy istnieją ku temu bezsporne podstawy.

Odnosząc to do okoliczności przedmiotowej sprawy wskazać należy w pierwszej kolejności, że nie ma bezpośrednich dowodów świadczących o tym, że uszkodzenia powstały w trakcie wykonywanych przez T. C. remontów. W szczególności nikt nie był bezpośrednim świadkiem takiego zdarzenia.

W tej sytuacji ustalenie tej okoliczności opiera się na dowodach pośrednich.

Racje ma organ odwoławczy wskazując w tym kontekście na to, że ze złożonych oświadczeń przez mgr. inż. K. M. oraz mgr inż. A. S., wynika, że do uszkodzenia detalu architektonicznego w rejonie tarasów doszło wskutek upływu czasu i działania czynników zewnętrznych (sił przyrody, zjawisk meteorologicznych), i uszkodzenia te nie powstały na skutek robót budowlanych przeprowadzonych przez T. C.. Podkreślić należy, że złożone oświadczenia wynikały z wiedzy nabytej podczas bezpośrednich oględzin budynku dokonywanych przed rozpoczęciem robót budowlanych. Nadto słusznie podkreślono, że stan obróbek blacharskich, rynien i rur spustowych nie jest zadawalający. Uszkodzenia elewacji mogły zatem wynikać z naturalnych procesów starzenia się budynku, nie poddawanego regularnej i prawidłowej konserwacji.

W tej sytuacji uznać należy, że dowód na który powołuje się Skarżąca w postaci "Ekspertyzy technicznej stanu budynku mieszkalnego wielorodzinnego", opracowanej w maju 2015 r. przez mgr inż. Z. D., w której stwierdzono, że "przyczyną zniszczenia fragmentów elewacji budynku oraz zniszczenia w przeszłości izolacji poziomej pod tarasem wielokątnym od strony wschodniej budynku oraz tarasem kwadratowym w narożniku północno-zachodnim, były nieprawidłowo prowadzone prace remontowe przez właściciela lokalu nr [...], nie jest przekonywujący.

Przede wszystkim wskazać należy, że zawarty w ekspertyzie wniosek nie został należycie uzasadniony. W szczególności brak jest przedstawienia analizy prowadzonych robót w odniesieniu do istniejących uszkodzeń. Sposób przestawienia przedmiotowego wniosku wskazuje raczej na przypuszczenia autora ekspertyzy niż szczegółowe i wszechstronne ustalenia.

Nadto w sprawie powołano się na ekspertyzę W. M. z dnia [...].12.2010 r. Wynika z niej, że przedmiotowe uszkodzenia detali architektonicznych są wynikiem działania czynników atmosferycznych związanych z niewłaściwą izolacją tarasów.

Przeczy to tezie postawionej przez rzeczoznawcę Z. D., chyba, że chodziło w niej nie o bezpośrednie uszkodzenie elewacji w trakcie robót a uszkodzenia przez czynniki atmosferyczne oddziaływujące w związku z nieprawidłowo przeprowadzonymi robotami.

W takim przypadku potwierdziła by się jedynie teza o naturalnych przyczynach powstania uszkodzeń.

Zły stan obróbek blacharskich, rynien i rur spustowych nie budzi żadnych wątpliwości. Na stan ten nie miał żadnego wpływu inwestor. Stan techniczny tarasów objętych remontem w momencie nabycia lokalu przez T. C. też nie może budzić wątpliwości. Świadczy o tym chociażby konieczność ich naprawy w latach 2002-2004.

W tej sytuacji należy uznać, że nawet gdyby przyjąć, że uszkodzenia powstały w wyniku zaciekania wody z tarasów, nie można wykluczyć, że powodem tego był ich stan techniczny istniejący przed rozpoczęciem prac przez T. C..

Okoliczność ta stanowi natomiast przeszkodę w nałożeniu na niego obowiązków naprawienia przedmiotowych detali architektonicznych.

Niewątpliwie opisane na wstępie uszkodzenia winny być przedmiotem oceny konserwatora ale w odniesieniu do współwłaścicieli budynku.

Sąd podziela również stanowisko organów co do tego, że w materiale dowodowym brak jest dowodów, że to T. C. dokonał likwidacji wymienionego we wniosku o wszczęcie postepowania okna.

Przede wszystkim nikt nie wskazuje na prowadzenie przez inwestora robót budowlanych, w trakcie których doszło by do likwidacji okna.

Nadto słusznie organy zauważają, że brak jest dowodów na to, że otwór okienny należał do pierwotnej kompozycji architektonicznej budynku z czasów jego powstania na początku XX w.

Nie zostało także bez wątpliwości dowiedzione, kto dokonał zabudowy okna i kiedy to zostało dokonane. W znajdującym się w aktach sprawy dokumencie pn. "Ocena techniczna robót budowlanych wykonanych w lokalu mieszkalnym nr [...] oraz w częściach wspólnych budynku przy ul [...] we [...]", opracowanym w czerwcu 2015 r. przez mgr inż. K. M. oraz mgr inż. A. S., stwierdzono: "Likwidacja otworu okiennego i jego zabudowa wykonane zostały w okresie poprzedzającym nabycie lokalu przez Inwestora". Z ustaleń dokonanych w tym opracowaniu wynika także, że T. C. dowiedział się o wcześniejszym istnieniu otworu okiennego w dachu mansardowym w trakcie wykonywania odkrywek dla potrzeb opracowania "Ekspertyza o stanie technicznym i przyczynach uszkodzeń dachu oraz stropu ...", przez dr inż. L. J. E.

Odnosząc się w tym zakresie do stanowiska poprzedniej właścicielki lokalu wskazać należy, że dołączone do akt pismo stanowi nie poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopię przesłuchania w charakterze świadka A. D..

Poza tym brak jest informacji pozwalających ustalić w jakich okolicznościach zeznania te zostały złożone, w szczególności czy wszystkie strony zostały o tej czynności powiadomione.

Należy także zauważyć, że z treści tych zeznań nie wynika kiedy przedmiotowe okno zostało zlikwidowane. W zeznaniach jest mowa tylko o tym , że kiedyś okno istniało.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów Skarżącej wskazać należy, że strony nie wnosiły o przesłuchanie w charakterze świadka T. S., a poza tym okoliczności, na które miałby być przesłuchany nie były w sprawie sporne. Zły stan tarasów pozostaje poza sporem i w związku z tym stanem prowadzone były prace remontowe.

E. S. wielokrotnie w pismach przedstawiał swoją wiedzę i ocenę a poza tym występował w sprawie jako pełnomocnik strony i nie zgłaszał takiego wniosku. Wypada także zauważyć, że wiedza ta dotyczyła okoliczności bezspornych.

Godzi się zauważyć, że w aktach sprawy brak jest dokumentacji świadczącej o tym czy uczestnicy postępowania zostali poinformowani o przesłuchaniu T. C.. Jeżeli takiej możliwości nie mieli to jest to wada postępowania administracyjnego. Niemniej Skarżąca mogła na etapie postepowania odwoławczego wykazać, w jaki sposób ta wadliwość wpłynęła na treść rozstrzygnięcia organu.

Odwołanie ani skarga takiej argumentacji nie zawiera.

Podkreślić należy w tym miejscu, że strona w toku postepowania administracyjnego nie jest zwolniona z czynnego w nim udziału. Wskazuje na to chociażby wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 3721/16 "Poza obowiązkami spoczywającymi na organie administracji publicznej wszechstronnego zebrania materiału dowodowego również na stronie postępowania spoczywa, wynikająca z jej uprawnienia do czynnego udziału w sprawie, powinność przedstawienia i wykazania okoliczność mających przemawiać za słusznością jej wniosku."

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.