Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 109/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st.sekr.sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2020 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...], II. zasądza od Inspektor Nadzoru Budowlanego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 48 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r., poz. 1202 ze zm.; dalej: "Prawo budowlane z 1994 r."), art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 443) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a."), nakazał inwestorowi Gminie [...] rozbiórkę sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią strefową, zlokalizowanych na nieruchomościach oznaczonych nr geod.: [...], [...], [...] i [...], obręb [...], gm. [...].

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] r. do urzędu wpłynął wniosek P. K. o przeprowadzenie działań zmierzających do wyjaśnienia i podjęcia odpowiednich decyzji w sprawie wykonania przez Gminę [...] na działce nr [...], obręb [...], gm. [...], robót budowlanych polegających na budowie sieci kanalizacji sanitarnej. W dniu [...] r. organ wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie, od dnia [...] r. prowadząc je w sprawie budowy sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią strefową na działkach nr geod. [...], [...], [...], [...] i [...] w [...] przy [...].

Po przeprowadzeniu postępowania, w oparciu o wyjaśnienia i dokumenty złożone przez inwestora, pisemne oświadczenia świadków oraz po dokonaniu protokolarnych oględzin obiektu w dniu [...] r. organ ustalił, że: 1) na działkach nr [...], [...], [...], [...] w [...] została zrealizowana przez Gminę [...] budowa sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią strefową; 2) przedmiotowa budowa na działkach nr [...] została zrealizowana na podstawie dokumentacji technicznej z lipca 1994 r., pn. "[...] 3) inwestor Gmina [...] nie posiada zatwierdzonej decyzją dokumentacji technicznej, na podstawie której wykonano rurociąg tłoczny ścieków sanitarnych na działkach nr [...], [...], [...] i 688 oraz przepompownię strefową ścieków sanitarnych zrealizowaną na działce nr [...]; 4) na podstawie zeznań świadków oraz z przedłożonej prze P. K. mapy geodezyjnej sporządzonej przez geodetę A. Z. (nr księgi robót [...], nr ewid. pom. [...]) ustalono, iż budowa sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią strefową została zakończona do końca 1994 r.; 5) na budowę sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią strefową inwestor Gmina [...] nie posiada pozwolenia na budowę.

Powyższe ustalenia były podstawą do wydania przez organ I instancji decyzji z dnia [...] r., w trybie art. 40 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 1974 r., nr 38, poz. 229 ze zm.; dalej: "Prawo budowlane z 1974 r.") w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r., nr 243, poz. 1623 ze zm.). W decyzji orzeczono o odstąpieniu od nakazania zmian i przeróbek, które miałyby doprowadzić do stanu zgodnego z przepisami zrealizowany obiekt - sieć kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią strefową, zlokalizowany na działkach nr [...], [...], [...] i [...] obr. [...], gm. [...] - z powodu braku zakresu robót budowlanych. Następnie Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Jednakże, wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] r.

Biorąc pod uwagę wskazówki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażone w wyroku z dnia [...] r. , a dotyczące wyjaśnienia, czy przedmiotowa inwestycja została wybudowana bez pozwolenia na budowę oraz sprecyzowania okresu budowy, organ I instancji w toku ponownie prowadzonego postępowania ustalił, że na zrealizowaną inwestycję Gmina [...] nie legitymuje się pozwoleniem na budowę.

W kontekście powyższego organ I instancji wyjaśnił, że inwestor uzyskał decyzje na budowę sieci kanalizacyjnej w m. [...] m.in. z dnia [...] r., nr [...] z dnia [...] r., nr [...] i z dnia [...] r., nr [...] - na poszczególne etapy obejmujące budowę sieci kanalizacyjnej w mieście [...]. Na realizację robót objętych tymi pozwoleniami na budowę inwestor zarejestrował dziennik budowy nr [...]. Z przedłożonej przez inwestora umowy na wykonanie robót budowlanych z dnia [...] r., nr [...] wynika, iż cała kanalizacja sanitarna dla miasta [...] była etapowana. Były sporządzane odrębne dokumentacje, które inwestor miał sukcesywnie przekazywać do dnia [...] r. wykonawcy - [...] w [...].

Daty dokonanych uzgodnień dokumentacji przedmiotowego odcinka sieci (opinia [...] z dnia [...] r. i decyzja Dyrektora [...] Dróg Publicznych w [...] z dnia [...] r., znak [...]) oraz termin wykonania dokumentacji technicznej spornego odcinka inwestycji sporządzonej przez [...] na zlecenie [...] w lipcu 1994 r. świadczą, że inwestycja nie mogła być zrealizowana w oparciu o wydane w 1993 r. (rok wcześniej) pozwolenia na budowę i zatwierdzone tymi decyzjami projekty budowlane. Przygotowanie dokumentacji w postaci projektu oraz uzgodnień świadczy jedynie o podjęciu przez inwestora czynności zmierzających do wystąpienia o udzielenie pozwolenia na budowę na kolejny odcinek sieci. Inwestor nie przedłożył decyzji prawno-budowlanej o pozwoleniu na budowę stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania odcinka sieci kanalizacyjnej wraz z przepompownią ścieków.

Brak pozwolenia na budowę skutkuje wdrożeniem przez organ nadzoru budowlanego postępowania w trybie art. 48 Prawa budowlanego. Organ nadzoru budowlanego analizował również, czy nie mają zastosowania w rozstrzygnięciu sprawy przepisy art. 103 Prawa budowlanego, tj. przepisy ustawy z 24 października 1974 r. w przypadku, gdy budowa zostałby zakończona do końca 1994 r. Poprzednio wydana decyzja z dnia [...] r. została wydana przy ustaleniu, ze sporna inwestycja została zakończona do końca 1994 r. Jednakże ustalenia te ograniczyły się jedynie do uznania zeznań świadków za wiarygodne (m.in. kierownika budowy, inspektora nadzoru inwestorskiego). W świetle nowych dowodów w sprawie zeznania te należy uznać za niewiarygodne i niedokładne bowiem z protokołów (dokumentów) odbioru robót przekazanych przez inwestora wynika, że w dniu [...] r. nastąpił odbiór kilku etapów robót budowlanych przy budowie sieci kanalizacji sanitarnej w [...] i zakończenie całej inwestycji. W protokołach tych przywołany jest dziennik budowy nr [...], jak również umowa nr [...] na podstawie której wykonawca zrealizował roboty. Mimo, iż roboty mogły być dokumentowane w tym dzienniku budowy, nie oznacza, iż przedmiotowy odcinek był wykonywany na podstawie uzyskanego pozwolenia na budowę, bowiem jest to odrębny odcinek sieci.

Ponadto z żadnej mapy nie wynika, żeby inwestycja została zinwentaryzowana przed końcem 1994 r. Tutejszy organ wprawdzie dysponuje mapą sytuacyjno-wysokościową sporządzoną przez geodetę A. Z. zatwierdzoną dnia [...] r., która wg nr ewid. pomiaru [...] rodziła domniemanie, że została sporządzona w 1993 r. i przedstawiała istniejącą sieć kanalizacyjną, jednakże z pism [...] Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej z dnia [...] r., jak również wcześniejszego pisma z dnia [...] r. nie wynika, kiedy zinwentaryzowano przedmiotową inwestycję. Opierając się na zeznaniach świadków oraz protokołach odbioru robót budowlanych, w ocenie organu sporna inwestycja została zakończona w czerwcu 1995 r. Ponadto sama inwentaryzacja geodezyjna nie stanowi o zakończeniu budowy, lecz protokół odbioru końcowego, a on jest z czerwca 1995. Zatem organ uznał, że przedmiotowa inwestycja nie została zakończona do końca 1994 r.

W związku z powyższymi ustaleniami z uwagi na fakt, że sporna budowa nie została zakończona do końca 1994 r., ani nie zostało wszczęte postępowanie administracyjne przed 1 styczniem 1995 r., zastosowania w sprawie nie znajdują przepisy art. 103 Prawa budowlanego i przepisy ustawy z 1974 r., lecz przepisy art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r.

Zdaniem organu I instancji zrealizowana przez inwestora budowa jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Nie narusza również przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem. Wobec tego postanowieniem z dnia [...] r. organ na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego z 1994 r. nałożył na inwestora obowiązek przedłożenia wymaganych dokumentów, tj. w terminie 1 miesiąca zaświadczenia Burmistrza Miasta i Gminy [...] o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w terminie 4 miesięcy 4 egzemplarzy projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi. Termin złożenia dokumentów upłynął odpowiednio w dniu [...] r. i w dniu [...] r. W dniu [...] r. wpłynęło do organu zaświadczenie Burmistrza Miasta i Gminy [...] potwierdzające zgodność budowy spornego odcinaka sieci kanalizacyjnej z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta [...]. Pomimo upływu terminu określonego w postanowieniu z dnia [...] r., inwestorzy nie uczynili zadość pozostałym ciążącym na nich zobowiązaniom. Niedotrzymanie przedstawienia dokumentów wymienionych w postanowieniu wydanym na podstawie art. 48 ust. 3 Prawa budowlanego z 1994 r. jest przesłanką do wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji o nakazie rozbiórki.

W odwołaniu z dnia [...] r. do Inspektor Nadzoru Budowlanego Gmina [...] wskazała, że w trakcie prowadzonego postępowania organ nie uwzględnił stanowiska inwestora wskazanego w piśmie z dnia [...] r., w którym informowano, że budowa przedmiotowej sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią strefową została wykonana jako odstępstwo od wydanego pozwolenia na budowę z dnia [...] r., nr [...], gdyż zgodnie z protokołami odbioru końcowego stanowiącymi materiał dowodowy w sprawie, prowadzono ją w ramach jednego zadania inwestycyjnego (z budową kanalizacji sanitarnej - kolektor sanitarny i deszczowy - rejon ulicy [...]) zrealizowanego na podstawie tej samej umowy nr [...] z dnia [...] r., przez jednego wykonawcę - [...], z jednym dziennikiem budowy nr [...].

Zdaniem odwołującej organ I instancji prowadzący postępowanie nie uwzględnił przedłożonego wyciągu z protokołu nr [...] z posiedzenia Zarządu Miasta [...] odbytego w dniu [...] r., w którym wskazano, że "T. S. wystąpił z prośbą o wyrażenie zgody na wykonanie przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego na działce o pow. 0,20 ha położonej w [...] przy [...], gdzie ma pobudowaną altankę nie związaną trwale z gruntem. W/w ma zgodę Urzędu Rejonowego na użytkowanie tego obiektu do 1998 roku. Pani Sekretarz poinformowała, że przez jego działkę przeprowadzono kolektor wodociągowy, sanitarny i za to nie otrzymał żadnego odszkodowania. Obecnie przez jego działkę ma przechodzić kabel zasilający przepompownię". Należy z tego wywnioskować, że działka T. S. to działka nr [...] przyległa do działki nr [...] w [...], a przytoczona, wykonana wówczas sieć kanalizacji sanitarnej stanowi przedmiot postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Przedmiotowa sieć kanalizacji sanitarnej w zakresie obejmującym działkę nr [...] i nr [...] (z racji technologii robót - spadków na kanalizacji sanitarnej) była więc wykonana już w dniu [...] r.

Wobec złożoności problemu odwołująca wniosła także o podzielenie zakresu postępowania nr [...] na dwa odrębne, z których pierwsze dotyczyłoby sieci kanalizacji grawitacyjnej na działkach nr [...], a drugie kolektorów tłocznych wraz z przepompownią strefową zlokalizowanych na działkach nr [...], [...], [...], [...] i [...]. Zwróciła uwagę, że zakresem postępowania nie objęto działek o nr [...]

Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji prowadząc postępowanie po wydaniu przez WSA w Poznaniu wyroku z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Po [...], podjął szereg czynności w celu wyjaśnienia wątpliwości, na które wskazał sąd w tymże wyroku oraz uzupełnił akta sprawy o dokumentację pozwalającą stwierdzić, czy obiekt powstał legalnie oraz kiedy były prowadzone roboty budowlane.

Przede wszystkim, pismem z dnia [...] r. Starostwo Powiatowe w [...] poinformowało, że w spisach spraw z lat 1994-1995 pozostałych po Urzędzie Rejonowym w [...] nie ma wniosku o pozwolenie na budowę kolektora sanitarnego w [...] przy [...]. Z kolei z pisma Starosty [...] z dnia [...] r. wynika, że w aktach brak także wniosku dotyczącego spornej budowy w latach 1993-1995. Z powyższych pism nie wynika, by posiadane akta mogły być niepełne.

Ponadto przedmiotowa inwestycja powstała na podstawie dokumentacji technicznej sporządzonej przez [...] w lipcu 1994 r. Nie mogła być więc objęta pozwoleniem na budowę wydanym w 1993 r. Z akt sprawy wynika jedynie, że podejmowane były czynności poprzedzające uzyskanie pozwolenia na budowę, jednakże pozwolenie takie dla przedmiotowej inwestycji nigdy nie zostało wydane. Twierdzenia części świadków, że roboty zostały wykonane w oparciu o pozwolenie na budowę lub pozwolenie takie musiało istnieć nie znajdują oparcia w dokumentacji zgromadzonej przez PINB. Należy zatem stwierdzić, że przedmiotowa inwestycja została wykonana samowolnie.

Kolejną kwestią, na którą należy zwrócić uwagę jest fakt, iż roboty w przedmiotowej sprawie zostały zakończone dopiero w 1995 r., o czym świadczą protokoły z dnia [...] r. dotyczące odbioru końcowego wykonanej inwestycji.

Odnosząc się do zarzutów Gminy [...] zauważono, że stwierdzenie, iż podjęta była decyzja o budowie wariantu kanalizacji nie jest jednoznaczne z faktem uzyskania decyzji administracyjnej o wydaniu pozwolenia na budowę. Z kolei fakt zgłoszenia wniosku o wyrażenie zgody na wykonanie przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego podczas posiedzenia zarządu Miasta [...], które odbyło się w dniu [...] r. nie świadczy ani o zakończeniu wszystkich robót, ani o legalności wykonania robót.

Z uwagi na fakt, że roboty budowlane będące przedmiotem niniejszej sprawy zostały wykonane bez pozwolenia na budowę, organ I instancji był zobowiązany do zastosowania procedury określonej w art. 48 Prawa budowlanego. Skoro więc przedmiotowa budowa nie narusza przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym ani innych przepisów w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem, organ powiatowy prawidłowo wydał postanowienie z dnia [...] r., nr [...], wstrzymujące prowadzenie robót budowlanych oraz nakładające na inwestora obowiązek przedłożenia dokumentów wymienionych w sentencji postanowienia. W przedmiotowej sprawie inwestor ich nie przedłożył, zatem PINB był zobowiązany do wydania decyzji nakazującej rozbiórkę.

Ponadto, jak słusznie wskazał PINB, postępowanie dotyczy odrębnego odcinka sieci zawierającego przepompownię, wykonanego bez pozwolenia na budowę na działce, której właściciel nie wyraża zgody na jej pozostawienie. Nie sposób zatem uznać wykonanych robót za istotne odstępstwo od zatwierdzonego projektu budowlanego.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego zakresu prowadzonego postępowania, zdaniem [...]INB został on przez organ I instancji określony prawidłowo i nie zachodzi potrzeba dzielenia postępowania na odrębne dotyczące elementów sieci wykonanych na poszczególnych działkach.

W skardze z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Gmina [...] wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r. w brzmieniu obowiązującym przed [...] r.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że z racji upływu czasu nie sposób bezkrytycznie opierać się na informacji Starosty [...] o braku dokumentacji dotyczącej przedmiotowej inwestycji. Organy nie ustaliły, czy zasoby archiwalne przekazane przez poprzednika - Urząd Rejonowy w [...] - za lata 1993 - 1995 r. są kompletne, zawierają w kolejności chronologicznej wszystkie wnioski o pozwolenia na budowę, akta spraw i decyzje o pozwoleniu na budowę wydawane w tych latach.

Co więcej, z zeznań świadków wynika, iż przedmiotowa inwestycja była wykonana przed [...] r., co skutkuje koniecznością zastosowania zupełnie innych przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddano decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...], nakazującą inwestorowi – Gminie [...], rozbiórkę sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią strefową zlokalizowanych na nieruchomościach oznaczonych nr geod. [...], [...], [...] i [...] obręb [...], gm. [...].

Na wstępie rozważań podkreślenia wymaga, że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Po [...], uchylił uprzednio wydaną w tej sprawie decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego, a także poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest związanie zarówno Sądu w składzie orzekającym, jak i organów rozstrzygających w niniejszej sprawie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wynikającymi ze wskazanego wyroku.

Przechodząc do meritum wskazać należy, że w celu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest wyjaśnienie dwóch kwestii. W pierwszej kolejności ustalenia wymaga, czy sporna inwestycja powstała w warunkach samowoli budowlanej, tj. bez wymaganego pozwolenia na budowę. Dopiero w przypadku niebudzącego wątpliwości ustalenia, że inwestor zrealizował sporną inwestycję bez wymaganego pozwolenia, kolejną kwestią staje się ustalenie, w którym roku zakończyła się budowa spornej inwestycji. Od tego bowiem zależy, czy podstawą rozstrzygnięcia w sprawie powinny być przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. – w przypadku, gdy inwestycja została zrealizowana przed dniem [...] r., czy też przepisy Prawa budowlanego z 1994 r. w przypadku, gdy inwestycja została zrealizowana po tej dacie.

Odnośnie pierwszego zagadnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia [...] r. uznał, że organy przedwcześnie – bez wykorzystania wszystkich możliwości poszukiwania dowodów i bez dostateczne wnikliwego rozważenia materiału dowodowego już zgromadzonego – zakwalifikowały przedmiotowe roboty budowlane jako samowolę budowlaną. W tym zakresie Sąd powołał szereg dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a szczegółowo opisanych w treści uzasadnienia wspomnianego wyroku, mogących pośrednio wskazywać na fakt, że inwestor legitymował się pozwoleniem na budowę spornej inwestycji. Formułując wskazówki co do dalszego postępowania Sąd zwrócił uwagę, że organy rozpatrujące sprawę nie wyczerpały wszystkich dostępnych środków dowodowych, albowiem zobowiązane były rozważyć zwrócenie się ze stosownym zapytaniem do odpowiedniego archiwum państwowego lub archiwum zakładowego Urzędu Wojewódzkiego. Należało poza tym podjąć chociaż próbę weryfikacji, czy [...]" nadal istnieje i czy zachowała się dokumentacja tego podmiotu związana z omawianą inwestycją. Ponadto Sąd zwrócił uwagę na konieczność przesłuchania dodatkowych świadków, w szczególności osób wymienionych w protokole odbioru końcowego z dnia [...] r. Sąd zaznaczył również, że organy rozstrzygające w sprawie oceniając zgromadzony materiał dowodowy winny uwzględnić fakt znacznego upływu czasu pomiędzy domniemaną datą realizacji omawianej inwestycji a chwilą obecną, albowiem w ciągu 20-letniego okresu część dokumentacji mogła zostać zniszczona lub zagubiona.

W kontekście powyższego podkreślenia wymaga, że choć organy nadzoru budowlanego w przeważającej części zastosowały się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia [...] r., nie sposób uznać, aby wyczerpały wszystkie dostępne środki dowodowe w celu jednoznacznego ustalenia, że inwestor zrealizował sporną inwestycję w warunkach samowoli budowlanej.

Po pierwsze, organy nie zweryfikowały, czy [...]", któremu powierzono wykonanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej spornej inwestycji nadal istnieje i czy jest on w posiadaniu tej dokumentacji. Jeśli wskazany Zakład zakończył już działalność, zasadnym stałoby się podjęcie próby ustalenia, czy dokumentacja tego podmiotu uległa zniszczeniu, czy też nadal jest przechowywana (np. w archiwum, lub przez ewentualnego następcę prawnego tego podmiotu).

Po drugie, organ I instancji nie podjął próby przesłuchania ani P. D., który był przedstawicielem wykonawcy, tj. [...] (jako kierownik grupy robót nr [...]), ani B. P., który był inspektorem nadzoru robót elektrycznych (t. II, k. 285 akt adm. organu I instancji) podczas odbioru końcowego spornego odcinka sieci.

Po trzecie, organ nie wystąpił do wykonawcy robót z prośbą o przekazanie ewentualnych dokumentów związanych z realizacją przedmiotowej inwestycji, a mogących wskazywać na jej legalność lub datę budowy. Zgodnie z § 4 umowy o roboty budowlane nr [...] rozliczenie robót miało następować na podstawie miesięcznych faktur sporządzanych w oparciu o uzgodnione kalkulacje i protokoły odbioru robót (t. II, k. 299 akt adm. organu I instancji). Na mocy § 5 tej umowy zapłata należności miała następować przelewem w ciągu 14 dni od daty dostarczenia faktury. Pod załącznikiem nr [...] do umowy nr [...] za wykonawcę podpisał się dyrektor K. M., zastępca dyrektora ds. środków produkcji Z. Z. oraz W. N. (stanowisko nieczytelne; t. II, k. 297 akt adm. organu I instancji).

Ze strony internetowej [...] wynika przy tym, że podmiot ten – po zmianie formy prawnej – funkcjonuje do dnia dzisiejszego. Działalność gospodarczą [...] - [...]" Spółka z o.o. podjęła w dniu [...] r. przejmując do odpłatnego korzystania mienie Skarbu Państwa, po zlikwidowanym [...]. W dniu [...] r. spółka została przekształcona w spółkę akcyjną [...] Spółka Akcyjna (por. [...]

Po czwarte, w rozpoznawanej sprawie zupełnie pominięto podnoszoną przez inwestora okoliczność, że wszystkie inwestycje dotyczące budowy kanalizacji sanitarnej na terenie gminy [...] były objęte dotacjami lub był udzielony na nie kredyt przez Narodowy Fundusz [...] lub przez Wojewódzki Fundusz [...], wobec czego musiały posiadać pozwolenie na budowę (zob. zeznania M. P. z dnia [...] r., t. II, k. 210 akt adm. organu I instancji). Również Z. B., pełniący funkcję Burmistrza Gminy [...] w latach 1990 – 1993 wskazał, że inwestycje związane z budową głównych sieci kanalizacji sanitarnych były realizowane przy współfinansowaniu Wojewódzkiego Funduszu [...] oraz Narodowego Funduszu [...]. Część inwestycji mogła być realizowana ze środków własnych gminy oraz kredytów komercyjnych (t. II, k. 218 akt adm. organu I instancji). Fakt ten wynika również z protokołu z posiedzenia Zarządu Miasta [...] z dnia [...] r., w którym wskazano, że został złożony wniosek do NF[...] o prolongatę terminu zakończenia inwestycji oczyszczalnia ścieków wraz z kolektorami o pół roku, a także przełożenie o pół roku spłaty kredytu. Do wniosku dołączono nowy harmonogram realizacji zadania opracowany w oparciu o dokumentację oraz aktualne ceny materiałów i usług. Wniosek miał zostać przedstawiony na posiedzeniu Rady Nadzorczej NF[...] w dniu [...] r. Na pytanie, czy gdy wniosek zostanie załatwiony pozytywnie, będzie możliwość zaciągnięcia kredytu z Wojewódzkiego Funduszu [...] w kwocie [...] Burmistrz odpowiedział, że można by wziąć [...] pożyczki i [...] dotacji (t. III, k. 379 akt adm. organu I instancji).

Z ogólnodostępnych informacji wynika, że obydwa Fundusze funkcjonują do dnia dzisiejszego. W celu ustalenia, czy inwestor posiadał pozwolenie na budowę spornej inwestycji niezbędnym jest więc wystąpienie do tych podmiotów z pytaniem, czy w istocie przekazały środki na budowę omawianej inwestycji i czy w tym zakresie zachowała się jakakolwiek dokumentacja. Nawet jeśli jednak z uwagi na upływ czasu podmioty te nie będą w posiadaniu dokumentacji związanej z przedmiotową inwestycją, będą w stanie udzielić informacji jaka procedura obowiązywała w celu uzyskania środków finansowych na budowę inwestycji na początku lat 90-tych z Narodowego Funduszu [...] lub z Wojewódzkiego Funduszu [...], tj. jakie dokumenty musiał przedstawić inwestor starając się o środki z funduszu oraz – po zrealizowaniu inwestycji – w celu rozliczenia się z uzyskanych środków, a w szczególności, czy musiał przedstawić pozwolenie na budowę.

Choć bowiem oczywistym jest, że organy nie są zobowiązane poszukiwać dowodów potwierdzających wersję inwestora w nieskończoność, nie oznacza to, że mogą zakończyć ich poszukiwania w sytuacji, gdy w sprawie występują możliwe do zweryfikowania poszlaki przemawiające na jego korzyść.

Organy zaniechały również wystąpienia do odpowiedniego archiwum państwowego lub archiwum zakładowego Urzędu Wojewódzkiego.

W konsekwencji uznać należało, że organy rozstrzygające w niniejszej sprawie przedwcześnie uznały, że sporna inwestycja powstała w warunkach samowoli budowlanej. Aktualne przy tym pozostały rozważania Sądu zawarte w wyroku z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Po 555/14, że trudności dowodowe związane ze znacznym upływem czasu nie uzasadniają automatycznie wniosku, że sporna inwestycja była samowolą budowlaną. Jak przy tym wskazał Sąd, dowody omówione szczegółowo w uzasadnieniu wskazanego wyroku zdają się wskazywać, że budowa sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią strefową odbyła się w ramach pozwolenia na budowę. Z kolei zgromadzony w toku ponownie prowadzonego postępowania dodatkowy materiał dowodowy, jako niepełny, nie pozwala przesądzić w sposób jednoznaczny, że takiego pozwolenia na budowę nie było.

Błędne jest przy tym stanowisko organu odwoławczego w zakresie braku dowodów świadczących o niekompletności dokumentacji posiadanej przez Starostwo Powiatowe w [...], pozostałej po Urzędzie Rejonowym w [...]. Z opinii technicznej dotyczącej budowy oczyszczalni i kanalizacji dla miasta [...] w sprawie określenia wielkości udziału infrastruktury towarzyszącej wykorzystywanej dla potrzeb budownictwa mieszkaniowego (t. III, k. 364 akt adm. organu I instancji) jednoznacznie wynika, że inwestor posiadał decyzje dotyczące budowy sieci kanalizacyjnej z dnia [...] r., nr [...] oraz sieci deszczowej z dnia [...] r., nr [...], [...], [...] i [...]. Tymczasem Starostwo Powiatowe w odpowiedzi na wystąpienie w przedmiocie przekazania tych akt (t. III, k. 402 akt adm. organu I instancji) wskazało, że dokumentów oznaczonych numerami [...] i [...] brak jest w materiałach archiwalnych przekazanych przez Urząd Rejonowy w [...] (t. III, k. 405 akt adm. organu I instancji), co jednoznaczne świadczy o niekompletności posiadanej dokumentacji. Organy rozstrzygające w sprawie uznając, że sporna inwestycja powstała w ramach samowoli budowlanej nie mogą więc powoływać się na fakt, że w dokumentacji pozostałej po Urzędzie Rejonowym w [...] brak jest pozwolenia na budowę spornej inwestycji.

Rozpatrując sprawę ponownie organy powinny więc kierując się zaleceniami Sądu wyrażonymi w wyroku z dnia [...] r. oraz w niniejszym wyroku podjąć starania dokładniejszego wyjaśnienia kwestii dysponowania przez inwestora pozwoleniem na budowę w zakresie omawianej inwestycji, a po wyczerpaniu wszelkich możliwych środków dowodowych w tym zakresie, ocenić zebrany w sprawie materiał dowodowy mając na uwadze, że ustawodawca nie kreuje domniemania nielegalności obiektów budowlanych.

W przypadku jednoznacznego rozstrzygnięcia, że sporna inwestycja powstała w ramach samowoli budowlanej pozostanie jeszcze do rozważenia kwestia daty budowy spornej inwestycji. Zdaniem Sądu bowiem i w tym zakresie stanowisko organów, biorąc pod uwagę dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jest błędne.

W tym kontekście podkreślenia wymaga, że w wyroku z dnia [...] r. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że sporna inwestycja składała się z trzech segmentów, tj. rurociągu grawitacyjnego ścieków, rurociągu tłoczonego oraz przepompowni strefowej ścieków sanitarnych. Każdy z wymienionych elementów stanowi przy tym odrębny obiekt budowlany i obiekty te mogły być realizowane w różnych okresach czasu, co nie pozostaje bez wpływu na reżim prawny, jaki powinien znaleźć zastosowanie do ewentualnej legalizacji każdego z nich. Nie można bowiem wykluczyć, że niektóre obiekty budowlane "sieci kanalizacji wraz z przepompownią strefową" zostały wykonane jeszcze pod rządami Prawa budowlanego z 1974 r., a inne już w okresie obowiązywania Prawa budowlanego z 1994 r. Sąd jednoznacznie przy tym wskazał, że data zakończenia robót budowlanych wymieniona w protokole odbioru końcowego i przekazania do użytku (eksploatacji) powyższej instalacji z dnia [...] r. dotyczyła łącznego zrealizowania wszystkich trzech obiektów budowlanych. Nie przesądza ona zatem daty zakończenia budowy każdego z wymienionych obiektów budowlanych.

Tymczasem organ organy rozstrzygające w niniejszej sprawie wbrew zaleceniom Sądu nie odniosły się w swoich rozważaniach do faktu, że obiekty budowlane wchodzące w skład spornej inwestycji w części mogły powstać jeszcze w 1994 r., a w części w 1995 r. Tymczasem każdy z tych obiektów budowlanych podlegał osobnemu opracowaniu technicznemu, choć opracowania te były ze sobą związane (t. I, k. 117 akt adm. organu I instancji). Równocześnie organy ustaliły datę zakończenia robót budowlanych w oparciu o protokół odbioru końcowego, choć jak wskazał Sąd, nie przesądza ona daty zakończenia budowy każdego z wymienionych w nim obiektów budowlanych.

Zauważyć bowiem należy, że z umowy na wykonanie robót budowlanych z dnia [...] r., nr [...] wynika, iż cała kanalizacja sanitarna dla Miasta [...] była etapowana. Tymczasem wszystkie znajdujące się w aktach sprawy protokoły odbioru końcowego i przekazania do użytku (eksploatacji) obiektów: przepompowni strefowej z kanałem grawitacyjnym i rurociągiem tłoczonym, kolektora sanitarnego i deszczowego wraz z kanalizacją sanitarną i deszczową – zachodnia strona [...], kanalizacji sanitarnej i deszczowej - zad. III + [...]. – zachodnia strona [...] (t. III, k 385 – 390 akt adm. organu I instancji) oraz kanalizacji sanitarnej wraz z przepompowniami P-1, P-2 i P-3 – wschodnia strona [...] (t. II, k. 293 – 294 akt adm. organu I instancji) zostały sporządzone w dniu [...] r. i w każdym z nich wskazano, że zakończenie robót miało miejsce w czerwcu 1995 r. Daje to podstawę do stwierdzenia, że w dniu [...] r. doszło zbiorczo do odbioru całej inwestycji, bez względu na to, w jakich datach faktycznie zakończyły się poszczególne etapy budowy, a w szczególności w jakich datach doszło do zakończenia budowy poszczególnych obiektów budowlanych składających się na poszczególne etapy inwestycji.

Pomimo wskazówek zawartych w wyroku z dnia [...] r. organ I instancji przy ustalaniu daty budowy kolektora (kanału) grawitacyjnego nie wziął przy tym pod uwagę pisma T. S. z [...] r., ani złożonych przez niego zeznań w dniu [...] r. Z podania z dnia [...] r. wynika natomiast, że T. S. wystąpił z prośbą o wyrażenie zgody na wykonanie przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego na działce o pow. 0,20 ha położonej przy [...], przez którą przeprowadzono kolektor wodociągowy, a obecnie będzie przeprowadzony kolektor sanitarny (t. I, k. 107 akt adm. organu I instancji). Podczas posiedzenia Zarządu Miasta [...] w dniu [...] r. Zarząd wyraził zgodę na wykonanie wskazanego przyłącza. Sekretarz poinformowała, że przez wskazaną działkę przeprowadzono kolektor wodociągowy i sanitarny i przez działkę ma przechodzić kabel zasilający przepompownię (t. III, k. 376 akt adm. organu I instancji).

Z wymienionych dowodów wynika więc, że już we wrześniu 1994 r. prace związane z budową kanału grawitacyjnego były zakończone, bowiem wówczas wykonano przyłącze kanalizacyjne dla działki nr [...]. To z kolei oznacza, że dla legalizacji tego odcinka sieci kanalizacyjnej zastosowanie będą miały przepisy Prawa budowlanego z 1974 r.

Ustalając daty budowy pozostałych segmentów sieci organ winien wziąć pod uwagę zeznania osób niezwiązanych z żadną ze stron sporu, a które były obecne podczas podpisywania protokołu końcowego i przekazania do użytku (eksploatacji) przepompowni strefowej z kanałem grawitacyjnym i rurociągiem tłoczonym, tj. W. P., który był inspektorem nadzoru robót budowlanych oraz M. F., która była inspektorem nadzoru robót instalacyjnych. W. P. wskazał, że budowa przepompowni strefowej została zrealizowana pod koniec 1994 r. i w tym czasie wykonano kolektor sanitarny (t. II, k. 232 akt adm. organu I instancji). Zeznania te są zbieżne z zeznaniami M. F., która wskazała, że kanalizacja sanitarna wraz z przepompownią strefową była przeprowadzona i zrealizowana w 1994 r. (t. II, k. 234 akt adm. organu I instancji).

Posiłkowo wskazać należy na zeznania M. P., pracownika Urzędu Miasta i Gminy [...] na stanowisku inspektora do spraw budownictwa i planowania przestrzennego od 1990 r., który zeznał, że budowa spornej sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią strefową w [...] była wykonana w jednym okresie (t. II, k. 209 akt adm. organu I instancji).

Organ winien również zwrócić uwagę, że z opinii technicznej z października 2013 r. wynika, że kanalizacja powstała m. in. do odprowadzania ścieków z miejscowości [...] (t. I, k. 142 akt adm. organu I instancji). Z protokołu posiedzenia Zarządu Miasta [...] z dnia [...] r. wynika natomiast, że Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział w [...] [...] wystąpiła z prośbą o wyrażenie zgody na przyłączenie do miejskiej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej [...] wraz z 12-to rodzinnym budynkiem w [...] – [...] Jako ewentualny udział w kosztach zadeklarowała możliwość zasilenia przepompowni ścieków w energię elektryczną z linii energetycznej sfinansowanej przez nią. Ponadto zaproponowała nieodpłatne przekazanie działki, na której ma być budowana przepompownia ścieków. Zarząd przyjął pozytywnie przejęcie działki jako wkładu w partycypację. W aktach sprawy znajduje się przy tym decyzja z dnia [...] r., którą zatwierdzono projekt podziału działki nr [...] na działki o nr [...] oraz [...] na wniosek [...] (t. III, k. 428 – 430 akt adm. organu I instancji) oraz decyzja Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] r., nr [...], zatwierdzająca podział działki nr [...] na działki od nr [...] do nr [...] (t. III, k. 425 – 427 akt adm. organu I instancji). Z mapy stanowiącej załącznik do odwołania wynika przy tym, że przepompownia strefowa znajduje się na działce nr [...], natomiast przez działkę nr [...] przebiega rurociąg tłoczony (t. III, k. 456 akt adm. organu I instancji). Organy winny więc ustalić czy i ewentualnie kiedy działka nr [...] lub działka [...] została przekazana na rzecz Gminy [...] a także kiedy wykonano przyłącze do miejskiej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej [...] wraz z 12-to rodzinnym budynkiem w [...], gdyż data ta może mieć znaczenie przy ustalaniu, kiedy wybudowano przepompownię strefową.

O ile to możliwe, organ winien również przesłuchać w charakterze świadka geodetę A. Z. (nr [...]), wykonawcę mapy inwentaryzacyjnej kanalizacji sanitarnej, na której widoczny jest sporny rurociąg grawitacyjny oraz rurociąg tłoczony przebiegające przez działki nr [...] (t. II, k. 228, k. 273 akt adm. organu I instancji). Być może będzie on w stanie wskazać datę jej wykonania.

Końcowo odnosząc się do twierdzeń skarżącej zawartych w odwołaniu wskazać należy, że organy winny zweryfikować, przez które działki przebiega objęty niniejszym postępowaniem rurociąg tłoczony, albowiem zdaniem skarżącej zakresem postępowania winny być również objęte działki nr [...] Na tę okoliczność skarżąca przedłożyła mapę (t. III, k. 456 akt adm. organu I instancji), z której w istocie zdaje się wynikać, że rurociąg tłoczony przebiega również przez działkę nr [...].

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "P.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] r., nr [...], albowiem wydano je z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując sprawę ponownie organy rozstrzygające w sprawie zastosują się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. W pierwszej kolejności zgodnie ze wskazaniami Sądu podejmą dodatkowe próby ustalenia, czy inwestor posiadał pozwolenie na budowę spornej inwestycji, a po zgromadzeniu dodatkowego materiału dowodowego w tym zakresie ocenią go wraz z pozostałymi dowodami, w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji organy jednoznacznie wskażą, którym dowodom dały wiarę, a którym z nich odmówiły wiarygodności i dlaczego.

W przypadku uznania, że sporna inwestycja powstała w warunkach samowoli budowlanej, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia [...] r. oraz w niniejszym wyroku ustalą okresy czasu, w których zrealizowano poszczególne obiekty składające się na sieć kanalizacyjną wraz z przepompownią strefową.

O kosztach postępowania, na które składa się kwota [...]zł tytułem wpisu od skargi, Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.