Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1296/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3, art. 28 ust 3 a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 42
journal: Dz.U. 2005 nr 249 poz 2104
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych
article: par. 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi F.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] została utrzymana w mocy skierowana do skarżącego – F.C. decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] nr [...], którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od [...] do [...] oraz za [...] w wysokości [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] oraz kosztów upomnienia w wysokości [...] zł.

W podstawie prawnej powołany został art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako ustawa.

Stan sprawy według posiadanych przez Sąd akt przedstawiał się następująco.

Wnioskiem z dnia [...] skarżący zwrócił się o umorzenie ciążących na nim należności wskazując, że w latach, w których powstały zaległości skarżący był rencistą i prowadził w ograniczonym zakresie zarejestrowaną działalność gospodarczą w postaci usług taksówkarskich. Przewozy wykonywane były nieregularnie, z kilkumiesięcznymi przerwami za względu m.in. na stan zdrowia. Nie zatrudniał on wówczas innych osób. Wskazał, że pracownik ZUS udzielił mu informacji, że nie musi ponosić dodatkowych świadczeń, ze względu na otrzymywanie renty. Na koniec skarżący nadmienił, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu, z powodu utraty pracy przez jego żonę.

Dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wydał decyzję nr [...], na mocy której odmówił umorzenia zaległych składek za okres od [...] do [...] oraz za [...]. Stanowisko organu uzasadnione zostało brakiem przesłanek stanowiących podstawę uwzględnienia zgłoszonego żądania.

W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zaległości w zakresie których skarżący wnioskuje o ulgę powstały w związku z działalnością gospodarczą (taxi osobowe) prowadzoną od dnia [...] na podstawie uprawnienia numer [...]. Wykreślenia wpisu z ewidencji działalności gospodarczej skarżący dokonał [...], o czym stanowi zaświadczenie Prezydenta Miasta S. z [...]. Organ zauważył, że w aktach sprawy znajduje się zestawienie miesięcznych wydatków niezbędnych opłat oraz innych ponoszonych przez rodzinę kosztów. W oparciu o przedłożone przez skarżącego oświadczenie z dnia [...] organ przyjął, że na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania skarżący przeznacza miesięcznie ok. [...] zł, na opłaty za telefon [...] zł, leki [...] zł. Reszta środków przeznaczana jest na artykuły codzienne, np. żywność. Ponadto skarżący wskazał, że posiada zobowiązanie kredytowe w [...] z tytułu pożyczki gotówkowej, a miesięczne obciążenie z tego tytułu wynosi [...] zł.

Organ zauważył, że nie wszystkie obciążania na które powołuje się skarżący zostały udokumentowane, jak np. zaległość z tytułu opłat za czynsz i media w wysokości [...] zł. Oceniając charakter i stan tychże zaległości ZUS wskazał, że z przedstawionego przez skarżącego materiału dowodowego nie można wysnuć jednoznacznego wniosku, czy trudności ze spłatą posiadają charakter trwały, czy też przejściowy.

Ponadto – zdaniem organu – konieczność spłaty zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie może stanowić podstawy do umorzenia należności wobec ZUS.

Z kolei odnosząc się do stanu zdrowia w kontekście przesłanki przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu, ZUS wskazał, że skarżący przedłożył zaświadczenie lekarskie z poradni urologicznej i ogólnej, a ponadto faktury imienne z apteki z miesiąca [...] na kwotę [...] zł oraz [...] zł z tytułu poniesionych kosztów leczenia. Organ zauważył również, że skarżący w związku ze stanem zdrowia posiada przyznane na stałe świadczenie rentowe (renta z tytułu niezdolności do pracy, orzeczenie o [...] grupie inwalidztwa). Oceniając przesłanki zdrowotne organ zwrócił uwagę, że nie ma konieczności sprawowania stałej, bezpośredniej opieki nad przewlekle chorym członkiem najbliższej rodziny, która to okoliczność miałaby w sprawie istotne znaczenie z uwagi na niemożność wywiązania się z istniejącego zadłużenia składkowego.

Skarżący wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy pismem z [...] przedstawił okoliczności powstania zadłużenia i podkreślił trudną sytuację materialną rodziny. Zakwestionował stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zawarte w uzasadnieniu wydanej decyzji utrzymując, iż nie dostrzega on możliwości wywiązania się ze spłaty należności. W ocenie skarżącego spłata zaległych składek przyczyniłaby się do pogłębienia trudności finansowych rodziny. Skarżący wyjaśnił, że odszkodowanie oraz odprawa pieniężna uzyskane przez małżonkę w związku z rozwiązaniem umowy o pracę zostały w całości przeznaczone na spłatę innych zobowiązań. Podtrzymał również wcześniej wyrażone stanowisko, iż z uwagi na rosnące koszty utrzymania rodziny i gospodarstwa oraz stan zdrowia, niemożliwym jest spełnienie zobowiązań wobec ZUS. Skarżący podobnie jak we wniosku o umorzenie zaległości argumentował, że powstałe zaległości nie były wynikiem celowego działania. Oświadczył, iż stanowią one rezultat "nieświadomości" istnienia obowiązku odprowadzania składek z działalności oraz błędnych informacji uzyskanych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

W zaskarżonej decyzji z dnia [...] nr [...] organ stwierdził, iż okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy nie wskazują na przesłanki natury losowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, którym nie można było przeciwdziałać, a które wywarłyby bezpośredni wpływ na powstałe zaległości składkowe.

Odnosząc się do wymienionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności organ zaznaczył, iż podstawową powinnością każdego działającego na rynku podmiotu gospodarczego jest racjonalne i umiejętne gospodarowanie uzyskanymi środkami pieniężnymi pozwalającymi w pierwszej kolejności zabezpieczyć płatności należne budżetowi państwa. Każdy przedsiębiorca prowadzi działalność na własny rachunek, a zatem winien być świadomy zarówno wszelkich korzyści, jak i ryzyka wynikającego z jej prowadzenia. Strona decydując się na działalność gospodarczą winna dołożyć wszelkich starań aby zapobiec pojawieniu lub pogłębieniu się zaległości. Płatnik składek obowiązany jest do terminowego zawiadomienia właściwego rzeczowo organu administracji publicznej o wszelkich zmianach, których skutki prawne mogą znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowym wykonywaniu działalności. Nie dołożenie należytej staranności w prowadzeniu działalności nie jest przesłanką umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Dalej organ wskazał, że obowiązek opłacania składek z prowadzonej działalności ma charakter obligatoryjny, a sytuacja płatnika w jakiej się w danej chwili znajduje nie zwalnia go z zaprzestania regulowania należności i nie może stanowić podstawy ich umorzenia. Obowiązek opłacania składek nie jest bowiem uzależniony od wysokości dochodów uzyskiwanych z działalności. Znikome dochody jakie przynosiła działalność nie usprawiedliwiają nieopłacenie należnych składek, a zatem nie stanowią argumentu przemawiającego za ich umorzeniem. Włączona do akt sprawy ewidencja przychodów z okresu [...] nie stanowi zatem dowodu przemawiającego za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku w przedmiocie umorzenia.

Ponadto organ zaznaczył, że obarczanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiedzialnością za zaistniałe zaległości jest w tej sytuacji bezzasadne. Należności o których mowa nie powstały bowiem z zaniedbania lub winy organu.

Zdaniem organu ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący miał świadomość narastającego zadłużenia (bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych wielokrotnie informował skarżącego o figurujących zaległościach) i w toku dotychczasowego postępowania nie wykazał żadnej inicjatywy w zatrzymaniu narastających należności.

Organ podkreślił, że wnioskując o ponowne rozpatrzenie przesłanek umorzenia skarżący nie przedłożył żadnych nowych dokumentów, nie dokonał aktualizacji danych dotychczas zgromadzonych, jak również nie wskazał innych nieznanych dotąd okoliczności sprawy. Okoliczności na które się skarżący powołuje nie są na tyle drastyczne i wyjątkowe aby mogły stanowić wystarczającą przesłankę umorzenia należności.

Dalej organ zauważył, że skutecznego wnioskowania o umorzenie należności nie jest wystarczającym wskazanie na trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach istnienie uciążliwości jest bowiem oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż należy to do jego obowiązku, zaś odstąpienie od jego realizacji ma charakter zupełnie wyjątkowy i w przedmiotowej sprawie nie znaleziono do podstaw do odstąpienia.

Organ przywołał podstawy rozpatrzenia zgłoszonego żądania pod względem zbadania i oceny okoliczności przewidzianych w przepisie art. 28 ust. 3, jak i w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ przeanalizował również możliwość zastosowania w przypadku skarżącego przesłanek umorzenia zadłużenia określonych w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). W uzasadnieniu podkreślono, że w zakresie umorzenia należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zaistnieć muszą niezależne od strony zdarzenia losowe, które będą przemawiać za umorzeniem zaległości ze względu na przedstawioną sytuację wnioskodawcy.

Odnosząc się do przytoczonych podstaw prawnych organ zwrócił uwagę, że w sprawie ustalono, iż skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód, źródłem którego jest wolne od potrąceń świadczenie rentowe. W uzasadnieniu organ podkreślił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną D.C. W tym kontekście zwrócił uwagę, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest dokumentu dotyczącego wyłączenia ustawowej wspólności małżeńskiej odnośnie uzyskiwanych dochodów oraz nabytego majątku. Zgodnie z oświadczeniem na utrzymaniu pozostaje pełnoletnia córka.

Organ zaznaczył, że skarżący wnioskując o umorzenie oświadczył, że na dochód rodziny składają się wyłącznie środki pieniężne pochodzące z pobieranego świadczenia rentownego. Miesięczna wysokość świadczenia wynosi [...] zł brutto oraz ekwiwalent węglowy - [...] zł. Skarżący podał fakt, iż w związku z rozwiązaniem umowy o pracę jego żony z dniem [...] dochód rodziny został w ostatnim czasie znacznie uszczuplony. Z treści złożonej w sprawie dokumentacji wynika, iż współmałżonka w związku z zaistniałą okolicznością otrzymała odszkodowanie w wysokości dwumiesięcznego miesięcznego wynagrodzenia oraz odprawę pieniężną w kwocie odpowiadającej trzykrotnemu miesięcznemu wynagrodzeniu. W toku postępowania skarżący oświadczył, że otrzymane środki przeznaczone zostały w całości na spłacenie innych roszczeń niż należności wobec ZUS-u. W katalogu wierzycieli nie został uwzględniony Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto organ podniósł, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż aktualnie współmałżonka nie posiada tytułów ubezpieczenia, nie złożyła wniosku emerytalno - rentowego, pomimo spełniania określonych kryteriów nie dokonała rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy. Organ uznał zatem, że okoliczność pozostawania bez stałego zatrudnienia nie jest w tej sytuacji wystarczającą przesłanką uzasadniającą umorzenie należności, a argumenty w tej kwestii uznać należy za bezzasadne. W toku postępowania nie została także przedstawiona dokumentacja, z treści której wynikałoby, iż współmałżonka nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia lub uzyskania dochodu.

Organ zaznaczył, że skarżący wnioskując o umorzenie należności podał, że poza zadłużeniem w ZUS posiada zobowiązania kredytowe względem [...]. Kwota, jaka miesięcznie przeznaczana jest na terminową realizację spłaty pożyczki wynosi, według oświadczenia skarżącego, [...] zł. Powyższe obciążenie potwierdzone zostało planem spłaty kredytu z dnia [...]. Skarżący oświadczył nadto, że zalega z opłatami za czynsz i media na kwotę [...] zł, jednakże na poparcie powyższego nie przedstawił stosownej dokumentacji obrazującej aktualny stan w/w zobowiązania. Ponieważ w toku postępowania skarżący podał, że z uzyskanych przez współmałżonkę środków pochodzących z odprawy została uregulowana większość zobowiązań, organ II instancji uznał za zasadne domniemanie, iż powyższe roszczenia zostały zapłacone.

Następnie organ argumentował, że dokonane przez skarżącego zestawienie miesięcznych obciążeń gospodarstwa domowego potwierdza, iż rodzina dysponuje środkami pieniężnymi pozwalającymi we własnym zakresie zapewnić sobie realizację niezbędnych potrzeb. Jednocześnie organ stwierdził, że załączone przez skarżącego do akt nieopłacone faktury nie stanowią dowodu potwierdzającego ponoszenie tychże opłat. W toku postępowania skarżący podał, iż nie dysponuje stosownymi potwierdzeniami uiszczania wykazanych wydatków, gdyż wszelkie opłaty dokonywane są za pomocą internetu. Organ zaakcentował, iż w sytuacji ubiegania się o umorzenie należności strona wnioskująca zobowiązana jest do przedstawienia stosownej dokumentacji potwierdzającej okoliczności na które się w sprawie powołuje. Ciężar udowodnienia tychże okoliczności leży w interesie wnioskodawcy. Wnioskodawca bowiem powinien dołożyć wszelkich starań aby takową dokumentację uzyskać. Niedopełnienie powyższego skutkuje uznaniem materiału dowodowego za niekompletny, uniemożliwiający organowi pełną weryfikację stanu faktycznego wydatków gospodarstwa domowego.

Dalej w uzasadnieniu zostało nadmienione, że w wyniku przeprowadzonego postępowania zgromadzono także dokumenty z treści których wynika, iż pomimo zakończenia działalności gospodarczej skarżący jest we władaniu zarówno majątkiem nieruchomym, jak również składnikami majątku ruchomego. W tym zakresie organ podniósł, że w toku postępowania skarżący wyjaśnił, że z uwagi na znikomą wartość rynkową nie wyjawił w oświadczeniach środków transportu. Wyjaśnienia, że samochód [...] został sprzedany w [...], natomiast [...] przekazany synowi w dalszym ciągu nie zostały umocowane stosownymi dokumentami potwierdzającymi dokonane transakcje. Realizacja wskazanych czynności nie została także odnotowana we właściwych urzędowych rejestrach.

Wskazane przez skarżącego mieszkanie własnościowe dowodzi – w ocenie organu - faktu posiadania majątku przedstawiającego znaczną wartość rynkową, co pozwala organowi podjąć działania celem zabezpieczenia zwrotu zobowiązań składkowych.

Z kolei w aspekcie podnoszonej przez skarżącego okoliczności kosztownego leczenia oraz konieczności sprawowania opieki nad chorym zaznaczono, iż na podstawie materiału dowodowego nie można jednoznacznie stwierdzić, czy przesłanki zdrowotne uniemożliwiły opłacenie zobowiązań składkowych. Z przedstawionych dokumentów okoliczność taka – zdaniem organu - wprost nie wynika. Zauważyć wymaga, iż stan zdrowia nie jest przeszkodą w bieżącym regulowaniu przez skarżącego innych zobowiązań. Dalej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż od [...] w związku ze stanem zdrowia przyznano skarżącemu na stałe świadczenie rentowe, umożliwiające zaspokojenie niezbędnych potrzeb w tym także podanych kosztów leczenia. Pomimo, iż orzeczona niezdolność do pracy istniała od [...] do roku [...] skarżący prowadził działalność gospodarczą, wobec czego organ wnioskował, że stan zdrowia nie stanowił przeszkody w uzyskaniu dodatkowego dochodu. Opisana przez skarżącego sytuacja nie zostały wystarczająco udowodnione.

W tym aspekcie organ nadmienił, że strona wnioskując o umorzenie jest zobligowana do udowodnienia przesłanek podnoszonych w zgłoszonym żądaniu, zwłaszcza w sytuacji gdy organ orzekający nie jest władny zweryfikować danej kwestii w ramach prowadzonego postępowania (do takich zalicza się m.in. sytuację zdrowotną). Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu.

W dalszej kolejności podniesiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonując analizy sytuacji materialno - bytowej rodziny skarżącego uznał, że nie może stwierdzić aby jej stan stwarzał symptomy pogłębiających się trudności, z uwagi na które podjęcie się spłaty należności nie byłoby możliwe. W ocenie organu analiza zgromadzonych dokumentów nie dowodzi ubóstwa rodziny zagrażającego jej dalszej społecznej egzystencji. W przedmiotowej nie stwierdzono, a skarżący nie udowodnił, aby w związku z trudną sytuacją finansową podjęte zostały ze strony skarżącego działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Pomimo, iż okoliczności tej nie należy traktować jako przesłanki kluczowej dla rozstrzygnięcia sprawy to dla organu prowadzącego postępowanie w sprawie o umorzenie stanowiłby to dowód trwałego lub wyjątkowego charakteru wskazanych we wniosku trudności. Organ uznał wobec powyższego, iż kwota jaką dysponuje rodzina skarżącego pozwala we własnym zakresie zrealizować wymogi oszacowanego przez ustawodawcę minimum socjalnego.

Organ stanął na stanowisku, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu z możliwości ich wyegzekwowania. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Dalej organ zaznaczył, że we wskazanym zakresie umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych i wyjątkowych zaistniałych w nadzwyczajnych okolicznościach, spowodowanych działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania płatnika, a więc w sytuacji gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania względem ZUS. Umorzenie zaległości z tytułu składek jest najdalej idącą ulgą w spłacie ciążących zobowiązań składkowych, udzielanych przez organy administracji publicznej. Jej przyznanie powoduje bowiem rezygnację z całości lub części należnych Skarbowi Państwa dochodów.

W zaskarżonej decyzji zostało wskazane, że ZUS jako wierzyciel należnych składek, podejmując decyzję w przedmiocie ich ewentualnego umorzenia, nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw aby przedkładać ich interesy ponad roszczenia względem ZUS. Sytuacja taka koliduje bowiem z interesem Zakładu i wskazuje (jak ma to miejsce w danej sprawie) na wybiórcze traktowanie posiadanych zobowiązań.

Reasumując organ uznał, że analiza zgromadzonych dokumentów nie dowodzi ubóstwa rodziny, zagrażającego jej dalszej społecznej egzystencji. W sprawie nie zaistniały nakreślone przez ustawodawcę wymogi m.in. całkowitego braku dochodu na utrzymanie czy też inne niezależne od płatnika zdarzenia uniemożliwiające podjęcie spłaty zadłużenia nawet w systemie ratalnym. Wobec powyższego po ponownym zbadaniu i ocenie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej w gospodarstwie domowym podtrzymane zostało stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W skardze z dnia [...] F.C. podtrzymał dotychczas prezentowane argumenty, wskazując że pracownica Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wprowadziła go w błąd co do obowiązku ponoszenia należności wobec Zakładu, co przyczynił się do powstania zaległości. Ponadto skarżący wskazał, że zbyt późno otrzymał stosowne wezwanie do zapłaty, co wygenerowało odsetki.

Argumentował również, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wziął pod uwagę ani chorób i związanych z nimi wydatków, ani zwolnienia z pracy jego żony, ani wydatków ponoszonych na uczącą się córkę.

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] organ, wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że właściwość tutejszego Sądu do rozpoznania skargi na decyzję wydaną przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie wynika z obowiązującego od dnia 11 października 2008 r. przepisu § 1 pkt 2 i § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016) wydanego na podstawie delegacji wynikającej z 13 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z poźn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) oraz faktu, że miejsce zamieszkania strony znajduje się na terenie działania tutejszego Sądu.

Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co można wywieźć z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy to materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

Zastosowanie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wymaga zważenia interesów wnioskującego o umorzenie oraz interesu ogólnego, związanego z zabezpieczeniem środków finansowych na wypłaty realizowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Na początku należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W tym przepisie ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie to jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność tych należności.

Całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04 OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "przepis art. 28 ust. 2 ustawy jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości".

Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą one być umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej wg. kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 organ podejmując decyzję, na podstawie art. 28 ust. 2, pozbawiony jest prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu organ rozpoznający wniosek strony prawidłowo przyjął, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Analiza akt sprawy w tym względzie dowodzi bowiem, że skarżący pobiera miesięczną rentę w kwocie [...] brutto. Strona zatem uzyskuje dochody z tytułu stałego świadczenia, a opłacanie całości zadłużenia w systemie ratalnym nie rodziłoby dla niej zbyt ciężkich skutków. Należy bowiem wskazać, że skarżący może również ubiegać się o ewentualne rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności należności z tytułu zaległych składek.

Z kolei przepis art. 28 ust. 3a ustawy dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 ustawy. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a ustawy zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu. W rozpatrywanej sprawie, skarżący jest zobowiązany do płacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, występuje więc jednocześnie jako ubezpieczony i płatnik.

Zgodnie z treścią § 3 rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Przy czym nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Prezes ZUS w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot: "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Ponadto decyzja w przedmiocie zastosowania ulgi podejmowana jest na wniosek i w interesie ubezpieczonego, a więc naturalnym jest, że powinien on dołożyć maksymalnych starań w zakresie wykazania podstaw do uwzględnienia wniosku (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2449/06, Lex nr 328901).

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 K.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Zdaniem Sądu zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja czyni zadość powyższym wymogom. Jej wydanie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego. Nie ulega także wątpliwości, że organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniała podstawa umorzenia określona w pkt 2 i pkt 3 ust. 1 § 3 ww. rozporządzenia, ponieważ skarżący nie wykazał w przekonujący sposób zaistnienia jakiegokolwiek nadzwyczajnego zdarzenia, uniemożliwiającego opłacenie należności, ani też by skarżący lub jego żona ze względu na stan zdrowia wymagali sprawowania opieki, co pozbawiałoby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodzić się należy z organem, iż w niniejszej sprawie skoro skarżący będąc na rencie wykonywał pracę, to nie przedstawił dowodów potwierdzających, iż jego stan zdrowia można zakwalifikować jako przewlekłą chorobę pozbawiającą możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Istota sporu sprowadzała się natomiast przede wszystkim do oceny, czy ze względu na sytuację majątkową i rodzinną opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a więc czy została spełniona przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

W tym zakresie Sąd stwierdził, że stanowisko organu, iż powyższa przesłanka nie zachodzi w niniejszej sprawie zostało należycie uzasadnione i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Jakkolwiek organ przyznał, że skarżący i jego żona znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, to jednocześnie zwrócił uwagę, że zasadnicze obciążenie budżetu domowego skarżącego i jego żony stanowiły zobowiązania z tytułu kredytu. Tymczasem konieczność ponoszenia ciężarów o charakterze cywilnoprawnym nie może uzasadniać umorzenia zobowiązań z tytułu zaległych składek, gdyż jak słusznie zauważył organ rentowy, te ostatnie jako należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przed innymi wierzytelnościami (art. 24 ust. 3 ustawy). W przeciwnym razie dochodziłoby bowiem do naruszenia zasady powszechności i równości w obowiązku ponoszenia świadczeń publicznoprawnych. Niewątpliwie zatem w tej sytuacji skarżący winien dążyć do ustalenia takich warunków spłaty kredytów (odroczenie terminu spłaty, obniżenie wysokości rat kredytowych itp.), które umożliwiłyby mu uiszczanie należności z tytułu zaległych składek. Strona nie może liczyć na to, że sam fakt zaciągnięcia pożyczki będzie skutkować odstąpieniem od egzekwowania obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne. W tym miejscu należy zauważyć, że skład orzekający podziela występujący w orzecznictwie pogląd, że spłata kredytu nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych (tak WSA w Łodzi m.in. w wyroku z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 339/10).

Rację należy przyznać organowi, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż aktualnie współmałżonka nie posiada tytułów ubezpieczenia, nie złożyła wniosku emerytalno - rentowego, pomimo spełniania określonych kryteriów nie dokonała rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy. Organ uznał zatem, że okoliczność pozostawania bez stałego zatrudnienia nie jest w tej sytuacji wystarczającą przesłanką uzasadniającą umorzenie należności, a argumenty w tej kwestii uznać należy za bezzasadne. W toku postępowania nie została także przedstawiona dokumentacja, z treści której wynikałoby, iż współmałżonka nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia lub uzyskania dochodu.

Biorąc pod uwagę argumentację strony skarżącej wskazać należy, iż w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności ZUS-u oceniana jest aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony, natomiast jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji, w tym także związane z uzyskaniem np. stosownej dokumentacji medycznej, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 340/07, LEX nr 334071).

Podkreślić przy tym należy, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec ZUS (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 5 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 395/07, Lex nr 334125, a także wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 grudnia 2009 r. o sygn. akt I SA/Rz 834/09).

Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zebrany materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, iż ze względu na stan majątkowy i rodzinny skarżącego opłacenie przez niego należności, do których poboru zobowiązany jest ZUS, pozbawiłyby skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Samo niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Zdaniem składu orzekającego prowadząc postępowanie organy nie naruszyły też innych przepisów procesowych regulujących prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu w świetle zasady informowania strony o jej prawach i pogłębiania zaufania do organów administracji (art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 12 § 1 K.p.a. w zw. z art. 33 § 2 i art. 81 K.p.a.). Organ prowadził postępowanie w sposób prawidłowy spełnił obowiązki wynikające z art. 7 i 77 K.p.a., co znalazło swój wyraz w uzasadnieniu faktycznym obu decyzji. W uzasadnieniach tych, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., organ wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł przy ocenie wykazania przez stronę przesłanek wskazanych we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wystarczającą i adekwatną dla rozstrzygnięcia sprawy argumentację.

Dodatkowo należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie nie może być również zastosowany przepis art. 42 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.) obowiązującej na dzień wydawania decyzji przez organy pierwszej i drugiej instancji. Wynika to wyraźnie z treści jego ust. 7, który stanowi: przepisów ust. 1- 6 nie stosuje się do należności, których umarzanie spłaty, odraczanie spłaty oraz rozkładania na raty określają odrębne przepisy. Takimi odrębnymi przepisami dotyczącymi poszczególnych ulg w ramach należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego i innych są przepisy stosowne przez organy w niniejszej sprawie. Jeśli hipoteza tej normy został wypełniona, to jej dyspozycja nakazuje "nie stosować" przepisów ust. 1 – 6 w całości. Na gruncie niniejszej sprawy i przy nie stosowaniu między innymi art. 28 ustawy nie można zgodzić się z tezą, że w przypadku powstania luki prawnej, czyli gdy dane należności z mocy danego przepisu nie podlegają umorzeniu, należy ją wypełnić poprzez wskazanie na regulacje wynikające z przepisu art. 42 cytowanej wyżej ustawy o finansach publicznych. Jeśli ustawodawca w art. 30 ustawy ograniczył stosowanie pewnych przepisów, tj. art. 28 ustawy to w sposób negatywny wypowiedział się w tym zakresie w "odrębnych przepisach", o których mowa w art. 42 ust. 7 w/w ustawy o finansach publicznych.

Tym samym w takim przypadku przepisy art. 42 ust. 1 – 6 tej ustawy nie będzie miał zastosowanie także do należności wyłączonych z umorzenia przepisem art. 30 ustawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji wyroku.