Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 329/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II inst
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c, art.200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 29, art.18, art.27
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 329/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 czerwca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: WSA Inga Gołowska (spr.), WSA Waldemar Michaldo, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 r. na posiedzeniu w trybie uproszczonym, sprawy ze skargi Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 3 lutego 2016 r. Nr [...], w przedmiocie nieprzystąpienia do egzekucji, , I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie, organu I instancji,, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej, koszty postępowania w kwocie 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych)., , ,


UZASADNIENIE

I.

Zaskarżonym postanowieniem z 3 lutego 2016r. znak: [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 26 listopada 2015r. nr [...] o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego bez numeru wystawionego przez Marszałka Województwa M. na zobowiązaną I.J.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 138§1 pkt 1 w zw z art. 144 ustawy z14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016r. poz. 23) w związku z art 17, art. 18, art. ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2014r. poz. 1619 ze zm., dalej -u.p.e.a.).

Postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych:

W dniu 22 czerwca 2015r. wierzyciel tj. Marszałek Województwa M. wystawił tytuły wykonawcze bez numeru dotyczące zobowiązanej I..J. zam. K. os. P., a obejmujące zaległość z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz koszty upomnienia. Powyższe tytuły przesłano Naczelnikowi Urzędu Skarbowego jako właściwemu do prowadzenia egzekucji ze względu na miejsce zamieszkania zobowiązanej. Organ egzekucyjny w wyniku działań podjętych w oparciu o przepis art. 29 u.p.e.a. stwierdził, że nie jest możliwe podjęcie działań egzekucyjnych, bowiem z ustaleń dokonanych w Systemie Rejestracji Centralnej Krajowej Ewidencji Podatników wynika, że zobowiązana nie mieszka pod adresem wskazanym w tytułach wykonawczych.

Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał w dniu 26 listopada 2015r. postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Wierzyciel pismem z 23 grudnia 2015r. złożył zażalenie na ww. postanowienie, zarzucając organowi egzekucyjnemu nieprzekazanie tytułów wykonawczych zgodnie z właściwością w związku z ustaleniem, że zobowiązana zmieniła adres zamieszkania. Wierzyciel podkreślił, że w toku postępowania administracyjnego oraz na etapie działań poprzedzających przekazanie Naczelnikowi Urzędu Skarbowego tytułów wykonawczych I.J. nie zgłaszała zmiany miejsca zamieszkania oraz adresu do korespondencji. W dalszej części zażalenia powołano się na orzecznictwo sądowe.

Rozpoznając powyższe zażalenie, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 22§2 u.p.e.a., właściwość miejscową organu egzekucyjnego ustala się według miejsca zamieszkania albo adresu siedziby zobowiązanego. Miejsce zamieszkania nie zawsze jest zgodne z miejscem zameldowania. Organ egzekucyjny przed przystąpieniem do egzekucji sprawdził w terenie, że zobowiązana nie mieszka i nie posiada majątku pod wskazanym w tytułach wykonawczych adresem (raport poborcy skarbowego o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych). Ponadto ustalono w bazie Krajowej Ewidencji Podatników (KEP), że zobowiązana mieszka pod adresem S., ul. G.. W zażaleniu wierzyciel zarzucił, że zobowiązana w toku postępowania administracyjnego oraz na etapie działań poprzedzających przekazanie Naczelnikowi Urzędu Skarbowego tytułów wykonawczych nie zgłaszała zmiany miejsca zamieszkania oraz adresu do korespondencji. Powyższa okoliczność nie zmienia faktu, że podany przez wierzyciela adres jest nieaktualny, co zostało potwierdzone przez organ egzekucyjny zarówno w bazie KEP jak i w terenie.

Dyrektor Izby Skarbowej za nietrafny uznał także pogląd wierzyciela, że zwrot tytułu wykonawczego w trybie art. 29 u.p.e.a. może nastąpić jedynie w sytuacji całkowitego braku adresu zobowiązanego w jego treści, natomiast w sytuacji, gdy adres widnieje w tytule wykonawczym oraz organ jest w posiadaniu informacji, że uległ on zmianie, to organ egzekucyjny powinien przekazać ten tytuł właściwemu organowi w trybie art. 65§1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej przewidziany w art. 27§1 pkt 2 u.p.e.a. wymóg wskazania adresu zobowiązanego należy jednoznacznie rozumieć jako wymóg podania właściwego i aktualnego adresu miejsca zamieszkania zobowiązanego, a więc wskazania miejsca, w którym osoba zobowiązana przebywa z zamiarem stałego pobytu, a nie jakiegokolwiek adresu, czy nieaktualnego od wielu lat. Obowiązek ten nie może być przerzucany przez wierzyciela na organ egzekucyjny.

Organ zauważył, że zagrożeniem jest oczywiście zwrot tytułu wykonawczego wierzycielowi i nieprzystąpienie do egzekucji. Stanowisko to podzielane jest przez orzecznictwo sądów administracyjnych m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2008r., sygn. akt: II FSK 904/07, z 11 grudnia 2009r. sygn. akt: II FSK 1173/08, z dnia 14 listopada 2012 r. sygn. akt II FSK 411/12, czy też w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 1 grudnia 2011r., sygn. akt: I SA/Bd 715/11. W tym ostatnim wyroku Sąd stwierdził, "że na wierzycielu spoczywa obowiązek ustalenia prawidłowo danych zobowiązanego, w celu prawidłowego sporządzenia tytułu wykonawczego. Adres zobowiązanego (właściwy) jest jednym z elementów tytułu wykonawczego ". Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że podstawą wszczęcia egzekucji administracyjnej jest wniosek wierzyciela i tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela (art. 26§1 u.p.e.a.). Tytuł ten sporządzany jest według określonego wzoru i co istotne, musi spełniać rygorystyczne wymogi co do jego treści, w tym wskazania aktualnego adresu zobowiązanego. Organ egzekucyjny nie ma obowiązku badania, który organ egzekucyjny jest właściwy miejscowo do realizacji obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego, gdyż obowiązek ustalenia i wskazania właściwego organu egzekucyjnego spoczywa na wierzycielu, nawet w sytuacji kiedy organ egzekucyjny posiada informacje o nowym, aktualnym adresie zobowiązanego. Przekazanie w niniejszej sprawie tytułu wykonawczego na podstawie art. 65§1 k.p.a. mogłoby nastąpić, gdyby okazało się że zmiana właściwości miejscowej nastąpiła po wszczęciu egzekucji. Jeżeli więc wierzyciel wskazał w tytule wykonawczym nieaktualny adres zobowiązanego, tytuł ten obarczony jest wadą i organ egzekucyjny stosownie do art. 29§2 u.p.e.a. nie może przystąpić do egzekucji, natomiast ma obowiązek zwrócić tytuł wierzycielowi, bez konieczności ustalania właściwego miejscowo organu egzekucyjnego i przekazywania mu tytułu do realizacji. Ustalenia organów w przedmiotowej sprawie wskazują, że podany przez wierzyciela w tytułach wykonawczych adres zobowiązanej jest nieaktualny. W tym stanie faktycznym uznano więc, że tytuł nie spełnia wymogów art. 27 u.p.e.a., naruszając dyspozycję §1 pkt 2, nakazującego wskazać nie tylko imię i nazwisko ale także adres zobowiązanej.

II.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Marszałek Województwa M, działający przez Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w K. zarzucił naruszenie art. 29§2 w zw z art. 27§1 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 65§1 k.p.a. w zw z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieprzekazanie tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu zgodnie z właściwością, w związku z ustaleniem, że osoba zobowiązana zmieniła adres zamieszkania.

W związku ze stwierdzeniem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, że osoba zobowiązana zmieniła miejsce zamieszkania, co jednoznacznie wynika z treści uzasadnienia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z 26 listopada 2015r. nr [...], ww. organ zobowiązany był przekazać tytuły wykonawcze organowi egzekucyjnemu zgodnie z właściwością, tj. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego . Zdaniem strony skarżącej art. 29§2 u.p.e.a. nie daje podstawy do zwrotu tytułu wykonawczego w przypadku podania w części A tytułu wykonawczego, nieaktualnego adresu zamieszkania zobowiązanej. Zwrot tytułu wykonawczego w trybie art. 29§2 u.p.e.a. mógłby nastąpić jedynie w sytuacji całkowitego braku adresu zobowiązanego w jego treści. Jeśli jednak adres widnieje w tytule wykonawczym, a organ egzekucyjny jest w posiadaniu informacji, że uległ on zmianie, to zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 65§1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. winien przekazać tytuł wykonawczy właściwemu organowi egzekucyjnemu, jeżeli ta zmiana adresu ma wpływ na zmianę właściwości organu egzekucyjnego. Takie stanowisko zajął m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyrokach z 5 września 2008r. sygn. akt: I SA/Kr 380/08 oraz z10 marca 2011r. sygn. akt: I SA/Kr 1159/10, a także Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w wyrokach z 24 listopada 1998r. sygn. akt: III SA 918/97 oraz z 26 lutego 2014r. sygn. akt: II FSK 735/12. W tym ostatnim orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in. że art. 29§2 u.p.e.a. nie może stanowić podstawy zwrotu tytułu wykonawczego wierzycielowi w sytuacji, gdy konkretny organ nie jest właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego z powodu właściwości miejscowej, czy rzeczowej.

Skarżący podniósł, że w wyroku z 12 czerwca 2015r. sygn. akt: I SA/Kr 696/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w sprawie o analogicznym stanie faktycznym do niniejszej sprawy, uwzględniając skargę Marszałka Województwa M, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontrowersji był sposób postępowania organu egzekucyjnego w sytuacji gdy przekazane mu przez wierzyciela tytuły wykonawcze zawierały nieaktualny (w dacie otrzymania przez organ egzekucyjny) adres zamieszkania zobowiązanego. Skarżący-wierzyciel wskazywał na konieczność zastosowania art. 65§1 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. jeżeli organ samodzielnie ustalił aktualny adres zamieszkania zobowiązanej. Natomiast organy uważały, że przed wszczęciem postępowania (doręczeniem tytułów wykonawczych zobowiązanemu) niemożliwe było stosowanie powyższej procedury nawet w sytuacji gdy organy dysponowały prawidłowym adresem; bowiem w to miejsce należało zastosować art. 29§2 u.p.e.a. tj. wydać postanowienie organu egzekucyjnego o nieprzystąpieniu do egzekucji.

W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny miał świadomość jaki jest właściwy adres zobowiązanego - takie dane uzyskał bowiem dzięki wykorzystaniu dostępu do ewidencji opartej na składanych dokumentach identyfikacyjnych (NIP) w urzędzie skarbowym i z Systemu Rejestracji Centralnej. Z danych tych wynikało, że adresem zamieszkania zobowiązanego były S. ul. G. Fakt ten był jedynie marginalnie akcentowany przez organy, które raczej eksponowały stanowisko, że nie jest prawidłowym działaniem, podawanie przez wierzyciela jakiegokolwiek adresu zobowiązanego tylko w celu spełnienia warunków wypełnienia rubryk tytułu wykonawczego. Obydwie strony powoływały się na korzystne dla siebie wyroki sądów administracyjnych.

Orzecznictwo sądowe odnoszące się do tej materii nie jest jednolite w tym za Przykładowo, za przekazywaniem z urzędu tytułów wykonawczych właściwym organom egzekucyjnym w trybie art. 65§1 k.p.a. opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 8 kwietnia 2010r. sygn. akt: II FSK 2063/08 i z 26 lutego 2014r. sygn. akt: II FSK 735/12. Natomiast pogląd prezentowany przez organy znalazł akceptację w wyrokach: z 14 października 2008r. sygn. akt: II FSK 904/07 oraz z 14 listopada 2011r. sygn. akt: II FSK 411/12. Podobny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 12 czerwca 2015r. sygn. akt: I SA/Kr 696/15.

W konsekwencji Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały art. 29§2 u.p.e.a. co doprowadziło do jego, błędnego zastosowania w sprawie. Wbrew twierdzeniom organu art. 65§1 k.p.a. jest stosowany, jeżeli nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania. Przepis ten nie zawiera tego typu ograniczeń, a wręcz przeciwnie dotyczy sytuacji kiedy strona dopiero wnosi o wszczęcie postępowania, przy czym swoje podanie kieruje do organu niewłaściwego w sprawie. Zasada niezwłocznego, z urzędu, przekazywania organowi właściwemu podania wniesionego do organu niewłaściwego jest jedną z ugruntowanych reguł wszczynania postępowania administracyjnego. Treść art. 65§2 k.p.a. (podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu) tylko potwierdza, że art. 65§1 k.p.a. się do sytuacji gdy nie doszło w ogóle do wszczęcia postępowania. Gdyby było odwrotnie, to art. 65§2 k.p.a. byłby przepisem martwym.

Z treści art. 27§1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że kierowany do egzekucji i wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy winien m. in. zawierać wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu. Wskazanie adresu zamieszkania lub siedziby zobowiązanego jest konieczne z uwagi na to, że okoliczność ta ma bezpośredni wpływ na ustalenie właściwości organu egzekucyjnego. Zgodnie z art. 22§2 u.p.e.a., właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Niemniej jednak organ egzekucyjny z urzędu bada swoją właściwość (miejscową i rzeczową) na zasadzie art. 19 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.. Nakaz zbadania z urzędu swojej właściwości oznacza, że adres zamieszkania wskazany przez wierzyciela w tytule wykonawczym nie jest wiążący dla organu, a ma tylko znaczenie posiłkowe. Potwierdzają to akta administracyjne sprawy – organ egzekucyjny, działając w sposób prawidłowy, zgodnie z ww. zasadą, zweryfikował z urzędu informacje wierzyciela o aktualnym adresie.

Należałoby powtórzyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w wyroku z 26 lutego 2014r. sygn. akt: II FSK 735/12 zwrócił uwagę, że podstawową zasadą przyświecającą ustawodawcy w dążeniu do sprawności działania organów administracyjnych przy załatwianiu spraw indywidualnych było ustanowienie prawa, które zapewniłoby działanie organów sprawne, bez zbędnej zwłoki. Powyższa zasada dotyczy także postępowania egzekucyjnego uregulowanego w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz kodeksie postępowania administracyjnego, którego przepisy stosuje się odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Prezentowane przez organy stanowisko godzi w podstawową zasadę załatwienia sprawy indywidualnej, które winno być przeprowadzone sprawnie i bez zbędnej zwłoki. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawierają uregulowania na wypadek stwierdzenia przez organ egzekucyjny swojej niewłaściwości. Wobec tego jest rzeczą oczywistą, że w tym zakresie winny mieć zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a konkretnie art. 65§1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy przepis art. 29§2 u.p.e.a. nie może stanowić podstawy nieprzystąpienia do egzekucji i zwrotu tytułu wykonawczego wierzycielowi nawet w sytuacji, gdy konkretny organ nie jest właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego z powodu właściwości miejscowej, czy rzeczowej. Zwrot tytułu wykonawczego przez organ byłby uzasadniony jedynie w sytuacji nie wskazania przez wierzyciela prawidłowego adresu zamieszkania zobowiązanego i brak wiedzy organu na temat aktualnego adresu zamieszkania tegoż zobowiązanego.

W ponownie przeprowadzonym postepowaniu organy uwzględnią stanowisko Sądu co do wykładni i zastosowania obowiązujących w sprawie przepisów.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy zasądzając na rzecz skarżącego zwrot uiszczonej opłaty sądowej (100,00 zł) i wynagrodzenie dla pełnomocnika strony skarżącej w wysokości 480,00 zł w oparciu o §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych(Dz. U z 2015r. poz. 1804).