Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1937/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 158  par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.) Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 czerwca 2022 r. nr DN.rn.625.105.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 7 czerwca 2022 r. nr DN.rn.625.105.2021 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając m.in. na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 158 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody Rzeszowskiego z dnia 7 grudnia 1949 r. nr L.UR/Parc/II/3/30/48 oraz orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 26 stycznia 1950 r. nr UR.PO.I.2/2/50, dotyczących przejęcia na cele reformy rolnej dawnego majątku [...] , który po jej rozwiązaniu stanowił własność A. L. .

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że orzeczeniem z dnia 26 stycznia 1950 r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych utrzymał w mocy orzeczenie Wojewody Rzeszowskiego z dnia 7 grudnia 1949 r., którym organ ten orzekł, że młyn motorowy w K. , należący do dóbr [...] , gorzelnia w N. i nieruchomości na terenie miasta P. , tj. Nr. Pol. [...], [...], [...],[...], [...],[...],[...], [...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...], i [...], łącznie z dobrami [...] , stanowiące własność A. L. , przeszły na mocy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) na własność Skarbu Państwa.

W dniu 17 września 2021 r. do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wpłynął wniosek B . K. z dnia 8 września 2021 r. o stwierdzenie nieważności powyższych orzeczeń.

W ramach postępowania wyjaśniającego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrócił się do Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w P., Archiwum Państwowego w R., Urzędu Miasta P. oraz Starostwa Powiatowego w P. z prośbą o sprawdzenie, czy posiadają w swoich zasobach dokumenty archiwalne dotyczące orzeczenia z dnia 26 stycznia 1950 r.

Archiwum Akt Nowych przekazało dokumenty dotyczące majątków wchodzących w skład [...] , jednak w żadnym z tych dokumentów nie zawarto informacji, komu doręczone zostało objęte wnioskiem orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz w jakiej dacie. Archiwum Państwowe w R., Archiwum Państwowe w P., Starostwo Powiatowe w P. i Urząd Miasta P. poinformowały, że nie posiadają dokumentów dotyczących ww. orzeczeń Wojewody Rzeszowskiego i Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych.

W toku postępowania wnioskodawca podniósł, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 26 stycznia 1950 r. nigdy nie zostało doręczone A. L. ani jego pełnomocnikowi - J. C. , w związku z czym niezbędne jest wprowadzenie tego orzeczenia do obrotu prawnego, poprzez doręczenie go spadkobiercom A. L. .

W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491). W wyniku tej nowelizacji do art. 158 k.p.a. dodano § 3 w brzmieniu: "jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji."

Minister wyjaśnił, że określenie daty doręczenia napotyka trudności spowodowane obiektywną przeszkodą, jaką jest znaczny upływ czasu. Od wydania kwestionowanego orzeczenia minęło kilkadziesiąt lat. W tym czasie zmieniały się: ustrój organów władzy publicznej, kompetencje i struktura organizacyjna urzędów, podział administracyjny kraju, a także sposób funkcjonowania i zakres działania archiwów państwowych. Wymienione okoliczności sprzyjały rozproszeniu lub zaginięciu dokumentacji. Ponadto tylko część dokumentów urzędowych ma wartość historyczną i jest przechowywana wieczyście, pozostałe materiały po upływie określonego czasu podlegają natomiast zniszczeniu (brakowaniu). To, że dziś nie można wykazać za pomocą dokumentów, iż doręczenie nastąpiło i miało miejsce określonego dnia, nie pozwala na zanegowanie faktu doręczenia decyzji, tym bardziej że decyzja ta została wykonana.

Organ zauważył, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych zostało wydane w wyniku odwołania złożonego przez pełnomocnika A. L. i wydaje się mało prawdopodobne, aby orzeczenie wydane przez organ II instancji nie zostało doręczone stronie odwołującej się lub aby A. L. i jego pełnomocnik nie podejmowali żadnych działań w celu ustalenia wyniku postępowania odwoławczego, gdyby nie otrzymali w tej sprawie żadnej korespondencji od Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. W tej sytuacji organ uznał, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 26 stycznia 1950 r. zostało doręczone stronie najpóźniej w lutym 1950 r.

Wniosek B . K. o stwierdzenie nieważności orzeczeń wpłynął do organu w dniu 17 września 2021 r., a zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. W związku z tym, zdaniem organu, w tej sprawie zaistniała przesłanka do zastosowania art. 158 § 3 k.p.a.

Organ zauważył jednak, że dla ustalenia, czy zaistniały przesłanki umożliwiające wydanie merytorycznej decyzji w zakresie stwierdzenia nieważności objętych wnioskiem orzeczeń, konieczne było nie tylko przeanalizowanie wniosku, lecz również przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia daty doręczenia stronom orzeczenia z dnia 26 stycznia 1950 r. Z uwagi na tę okoliczność organ uznał, że w sprawie toczyło się postępowanie wyjaśniające, a tym samym postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nie byłoby rozstrzygnięciem właściwym. Natomiast brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji oznacza, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, co uzasadniało wydanie decyzji o umorzeniu postępowania.

B. K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 in fine dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 26 stycznia 1950 r. zostało wykonane, podczas gdy decyzja wydana na podstawie § 5 rozporządzenia posiada jedynie charakter następczy i deklaratoryjny i w związku z tym nie podlega wykonaniu, gdyż dekret wszedł w życie dnia 13 września 1944 r. i z tym dniem wywarł skutki prawne, zaś powyższe orzeczenie nie stanowiło podstawy ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa w wykazach hipotecznych prowadzonych dla nieruchomości [...] , lecz było jedynie realizacją uprawnień przysługujących byłemu właścicielowi.

Skarżący postawił także zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na:

a. nieprzeprowadzeniu dowodu z dokumentów archiwalnych znajdujących się w zasobie archiwalnym Archiwum Państwowego w P., to jest oryginału orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 26 stycznia 1950 r. oraz dokumentów dotyczących postępowania toczącego się w tym względzie przed Ministrem Rolnictwa i Refom Rolnych;

b. nieprzeprowadzeniu dowodu z dołączonych do wniosku z dnia 8 września 2021 r. potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii ksiąg tabularnych (wykazów hipotecznych) [...] , gm. kat. [...] oraz [...], gm. kat. [...], co skutkowało brakiem ustalenia tego, że orzeczenie Ministra nie stanowiło podstawy wpisu prawa własności Skarbu Państwa w wykazach hipotecznych prowadzonych dla nieruchomości [...] , a w dalszej konsekwencji doprowadziło organ do błędnego przyjęcia, iż doszło do rzekomego wykonania powyższego orzeczenia, co z kolei uniemożliwia zanegowanie faktu doręczenia orzeczenia stronie;

c. dokonaniu sprzecznych z faktami i doświadczeniem życiowym ustaleń dotyczących tego, że "wydaje się mało prawdopodobne, aby orzeczenie wydane przez organ II instancji nie zostało doręczone stronie odwołującej się lub aby A. L. i jego pełnomocnik nie podejmowali żadnych działań w celu ustalenia wyniku postępowania odwoławczego, gdyby nie otrzymali w tej sprawie żadnej korespondencji od Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych", co odbiega od realiów Polski przełomu lat 40. i 50. XX w. oraz sytuacji, w jakiej wobec objęcia władzy przez komunistów znalazł się A. L. oraz jego rodzina, jako przedstawiciele arystokracji, które to okoliczności nie zostały w żadnej mierze wyjaśnione przez organ;

d. dokonaniu przez organ nieznajdującego podstaw w zgromadzonym materiale dowodowym ustalenia dotyczącego tego, że orzeczenie Ministra "zostało doręczone stronie najpóźniej w lutym 1950 roku", a więc ustaleniu terminu doręczenia orzeczenia Ministra w sposób dowolny;

e. nieustaleniu przez organ dnia doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia Ministra, co w dalszej kolejności było niezbędne dla zastosowania art. 105 § 1 w zw. z art. 158 § 3 k.p.a.;

2. art. 158 § 3 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na umorzeniu niniejszego postępowania z uwagi na rzekomy upływ określonego w art. 158 § 3 k.p.a. terminu 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia, podczas gdy art. 158 § 3 k.p.a. nie stanowi podstawy do umorzenia toczącego się postępowania, lecz wyłącznie do odmowy wszczęcia postępowania w zw. z art. 61a § 1 k.p.a.;

3. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w tym zastosowanie w zw. z art. 158 § 3 k.p.a., polegające na umorzeniu niniejszego postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na rzekomy upływ określonego w art. 158 § 3 k.p.a. terminu 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia, podczas gdy organ nie mógł zastosować wzajemnie wykluczających się regulacji zawartych w przepisach art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 158 § 3 k.p.a., a w związku z brakiem podstawy prawnej do umorzenia niniejszego postępowania (istnieniem swoistej "luki prawnej") powinien był po uprzednim jednoznacznym ustaleniu terminu doręczenia orzeczenia Ministra zastosować art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a., a w przypadku niemożności potwierdzenia faktu doręczenia, powinien był doręczyć orzeczenie Ministra stronom postępowania.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, rozpoznanie sprawy na rozprawie, zasądzenie kosztów postępowania, a także na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów wskazanych w treści skargi, tj.:

- potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii pisma Archiwum Państwowego w P. z dnia 8 lipca 2022 r. oraz urzędowo uwierzytelnionej kopii orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 26 stycznia 1950 r.;

- potwierdzonego za zgodność z oryginałem kopii posiadanej przez skarżącego fotokopii powyższego orzeczenia;

obydwu dokumentów na okoliczność znajdowania się oryginału orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 26 stycznia 1950 r. oraz dokumentów dotyczących postępowania toczącego się w tym względzie przed Ministrem Rolnictwa i Refom Rolnych w zasobie archiwalnym Archiwum Państwowego w P. , a więc na okoliczność nieprzeprowadzenia przez organ dowodu z tych dokumentów, a także na okoliczność tego, iż posiadana przez wnioskodawcę fotokopia orzeczenia Ministra jest fotokopią oryginału, wykonaną w Archiwum Państwowym w P. , a pośrednio również na okoliczność braku doręczenia decyzji A. L. lub jego pełnomocnikowi;

- poświadczonych za zgodność z oryginałem kserokopii dokumentów pochodzących z zasobu Archiwum Państwowego w P. , to jest korespondencji pomiędzy Starostwem Powiatowym w P. a Urzędem Wojewódzkim Rzeszowskim w sprawie doręczenia orzeczenia Ministra J. C. - na okoliczność tego, iż organ nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a nadto na okoliczność braku doręczenia orzeczenia Ministra A. L. lub jego pełnomocnikowi;

- potwierdzonej za zgodność z oryginałem publikacji L. C., "[...]. Ordynat i przemysłowiec w latach 1882-1939", Kraków 2021, s. 243 - na okoliczność sytuacji życiowej A. L. po 1944 r.;

- potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii publikacji M. K. "Reforma rolna w [...] " [w:] Rocznik Przemyski, t. XXXV, 1999, z. 4, s, 121-122 - na okoliczność sytuacji [...] po 1944 r., uprawnień przysługujących J. C. oraz wątpliwości co do jego umocowania w zakresie występowania w imieniu A. L. z wnioskiem o stwierdzenie niepodpadania dóbr [...] pod przepisy dekretu.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację na poparcie postawionych zarzutów. Podniósł m.in., że w odniesieniu do orzeczenia Ministra w aktach nie znajduje się żadne potwierdzenie ani pokwitowanie odbioru ani też notatka o doręczeniu, która jako pochodząca od Starostwa Powiatowego w P. , jako organu doręczającego, znajdować się powinna w aktach tego urzędu. Co więcej, notatka taka powinna znajdować się na drugim egzemplarzu pisma, w tym wypadku na egzemplarzu orzeczenia Ministra znajdującym się w aktach. Takiej notatki próżno jednak szukać na orzeczeniu przechowywanym w przemyskim archiwum, co potwierdza jedynie fakt braku jego doręczenia J. C. . Skarżący powołał się następnie na stanowisko doktryny i orzecznictwa dotyczące doręczania decyzji administracyjnych na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341 ze zm.).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 23 listopada 2022 r. skarżący zmodyfikował wniosek zawarty w pkt 1 petitum skargi, oświadczając, że wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość wynikającą z faktu nieistnienia orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 26 stycznia 1950 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W pierwszej kolejności należy odwołać się do przywoływanej przez organ treści art. 158 § 3 k.p.a., który wszedł w życie z dniem 16 września 2021 r. na mocy przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. W myśl tego przepisu, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2 (tj. decyzji, której stwierdzenia nieważności z przyczyn określonych w art. 156 § 1 k.p.a. dotyczyć ma postępowanie), upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że po upływie trzydziestoletniego terminu od doręczenia lub ogłoszenia decyzji administracyjnej nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności.

Wniosek B . K. z dnia 8 września 2022 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody Rzeszowskiego z dnia 7 grudnia 1949 r. oraz utrzymującego je w mocy orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 26 stycznia 1950 r. wpłynął do organu w dniu 17 września 2021 r. W myśl art. 61 § 3 k.p.a., datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Skoro zatem wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wpłynął do organu po wejściu w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., to organ był zobligowany do zastosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w brzmieniu nadanym nowelizacją, w tym również art. 158 § 3 k.p.a.

Organ był zatem zobowiązany ustalić, przed merytorycznym rozpatrzeniem wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczeń, czy upłynął termin 30 lat od dnia ich doręczenia lub ogłoszenia do dnia złożenia wniosku. W toku postępowania Minister uznał, że od doręczenia orzeczenia z dnia 26 stycznia 1950 r. upłynęło ponad 30 lat, ponieważ jest mało prawdopodobne, by orzeczenie wydane przez organ II instancji nie zostało doręczone stronie odwołującej się lub aby strona i jej pełnomocnik nie podejmowali żadnych działań w celu ustalenia wyniku postępowania odwoławczego. Ponadto orzeczenie to zostało wykonane. W konsekwencji organ stwierdził, że orzeczenie zostało doręczone najpóźniej w lutym 1950 r.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela co do zasady stanowisko organu, że z uwagi na znaczny upływ czasu, niekompletność akt starych spraw administracyjnych, brakowanie części lub całości dokumentów, zmiany ustrojowe dotyczące także właściwości organów i organizacji administracji państwowej, niejednokrotnie nie ma możliwości odnalezienia dowodów na okoliczność daty doręczenia decyzji administracyjnych. Jednocześnie sam brak takiego dokumentu w aktach sprawy nie oznacza, że do doręczenia nie doszło.

Jednak w niniejszej sprawie, rozważania organu w tym zakresie pozostają bez znaczenia dla ustalenia terminu doręczenia orzeczenia z dnia 26 stycznia 1950 r., bowiem zachowany został dowód jego doręczenia jednej ze stron postępowania. Okoliczności tej organ nie ustalił w toku postępowania, bowiem nie uzyskał z Archiwum Państwowego w P. całości dokumentacji dotyczącej doręczenia spornego orzeczenia, co słusznie zostało wytknięte przez wnoszącego skargę. Dokument na tę okoliczność został jednak dołączony do skargi, co umożliwiło Sądowi ustalenie daty wejścia orzeczenia do obrotu prawnego. Sąd uwzględnił z tej przyczyny wnioski dowodowe wymienione w pkt 3 ppkt 1-3 skargi, uznając, że dokumenty te pozwalają na wyjaśnienie wątpliwości co do daty doręczenia spornego orzeczenia, a zatem okoliczności istotnej z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Otóż, jak wynika z załączonego do skargi pisma Urzędu Wojewódzkiego Rzeszowskiego z dnia 28 lutego 1950 r., organ I instancji przesłał Staroście Powiatowemu w P. dwa egzemplarze orzeczenia z dnia 26 stycznia 1950 r. celem doręczenia jednego egzemplarza pełnomocnikowi A. L. – J. C. . Jak podnosi skarżący, w aktach brak jest dowodu wykonania tego polecenia przez Starostę i doręczenia pełnomocnikowi spornego orzeczenia. Sąd zwraca jednak uwagę, że przy wskazanym piśmie przesłane zostały dwa egzemplarze orzeczenia, a jeden z nich został doręczony Staroście Powiatowemu w P. .

Jak wynika z art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga. Z kolei zgodnie z art. 67 ust. 1 dekretu Prezydenta RP z dnia 19 stycznia 1928 r. o organizacji i zakresie działania władz administracji ogólnej, obowiązującego w dniu wydania spornego orzeczenia, do zakresu działania starosty powiatowego jako szefa administracji ogólnej należą wszystkie sprawy administracji państwowej na obszarze powiatu, o ile na mocy obowiązujących przepisów nie są zastrzeżone właściwości władz naczelnych, wojewody i innych władz rządowych, ani nie należą do zakresu działania powiatowych związków samorządowych, gmin miejskich i wiejskich, oraz sprawy, w których nie da się ustalić właściwości rzeczowej innej władzy, albo jeżeli obowiązujące przepisy przewidują właściwość władz już nie istniejących, a nie można ustalić, kto przejął ich uprawnienia. Powyższe oznacza, że Starosta Powiatowy w dniu wydania orzeczenia z dnia 26 stycznia 1950 r. występował w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przeprowadzenia reformy rolnej jako przedstawiciel Skarbu Państwa, który na mocy przytoczonych przepisów dekretu stał się właścicielem spornych nieruchomości.

Na załączonym do skargi piśmie z dnia 28 lutego 1950 r. (k. 27 akt sądowych) widnieje prezentata Starosty, na której wskazano 2 marca 1950 r. jako datę odbioru jednego z egzemplarzy orzeczenia z dnia 26 stycznia 1950 r. W związku z powyższym należało przyjąć, że do doręczenia orzeczenia doszło w dniu 2 marca 1950 r.

Nie budzi również wątpliwości, że skoro orzeczenie z dnia 26 stycznia 1950 r. zostało wydane wskutek rozpatrzenia odwołania strony od orzeczenia Wojewody Rzeszowskiego z dnia 7 grudnia 1949 r., to orzeczenie organu I instancji, którego również dotyczył wniosek z dnia 8 września 2021 r. o stwierdzenie nieważności, zostało doręczone stronom przed dniem 26 stycznia 1950 r.

W ocenie Sądu, należało zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczeń: z dnia 26 stycznia 1950 r. oraz z dnia 7 grudnia 1949 r. został złożony po upływie trzydziestu lat od dnia ich doręczenia.

Odnosząc się do argumentów skarżącego, że orzeczenie z dnia 26 stycznia 1950 r. nie zostało nigdy doręczone jego poprzednikowi prawnemu, a zatem nie weszło do obrotu prawnego, należy zauważyć, że doręczenie decyzji, o którym mowa w art. 158 § 3 k.p.a., musi zostać dokonane przynajmniej jednej ze stron postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, które zachowuje swą aktualność również w stosunku do decyzji wydanych w okresie obowiązywania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem, dla wejścia decyzji do obrotu prawnego wymagane jest jej doręczenie co najmniej jednej ze stron, natomiast ewentualny brak skutecznego doręczenia aktu innym stronom postępowania może stanowić jedynie przesłankę wznowienia postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 981/16, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).

W związku z powyższym Sąd stwierdza, że powoływane przez skarżącego okoliczności związane z ewentualnym niedoręczeniem A. L. lub jego pełnomocnikowi orzeczenia z dnia 26 stycznia 1950 r. pozostają bez wpływu na wynik tej sprawy. Istotne jest bowiem, że orzeczenie to weszło do obrotu prawnego w dniu 2 marca 1950 r., a zatem termin 30 lat od jego doręczenia, określony w art. 158 § 3 k.p.a., upłynął w dniu 3 marca 1980 r. (poniedziałek). Z tej przyczyny Sąd oddalił wnioski dowodowe wymienione w pkt 3 ppkt 4 i 5 skargi jako dotyczące okoliczności niemających wpływu na wynik sprawy.

Skoro w aktach sprawy znajduje się dowód doręczenia spornego orzeczenia jednej ze stron postępowania nie było konieczne odwoływanie się przez organ do okoliczności wykonania orzeczenia jako mającej świadczyć o jego wejściu do obrotu prawnego. W konsekwencji zarzuty skargi dotyczące podstawy wpisu prawa własności Skarbu Państwa w wykazach hipotecznych, nie mogły zostać uwzględnione, ponieważ pozostawały bez związku z rozstrzygnięciem sprawy.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego niezasadnego umorzenia postępowania, należy stwierdzić, że istotnie zgodnie z art. 158 § 3 k.p.a., organ winien odmówić wszczęcia postępowania, jeżeli wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji został złożony (tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie) po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Powyższe nie oznacza jednak, że w przypadku gdy doszło już do wszczęcia postępowania administracyjnego, pomimo spełnienia przesłanki wymienionej w art. 158 § 3 k.p.a. organ zobowiązany jest do zakończenia takiego postępowania poprzez wydanie decyzji merytorycznej. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Jak podnosi się w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, jeżeli postępowanie administracyjne zostało wszczęte, pomimo że przepisy prawa przewidywały, że nie mogło dojść do jego wszczęcia, to powinno ono zostać umorzone jako bezprzedmiotowe (por. wyroki NSA: z dnia 21 września 2007 r. sygn. akt I OSK 602/07, LEX nr 443885; z dnia 29 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 791/10, LEX nr 1079828 oraz z dnia 11 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GSK 346/11, LEX nr 1410710).

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.