Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 468/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 8,  art. 9
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 7 pkt 2-15, art. 8, art. 11 ust.2,art.39 ust.1,art.106 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2000r Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) odmówił przyznania T.M. pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, leków oraz pokrycie opłat za mieszkanie.

Jak wynikało z uzasadnienia wskazanej decyzji strona zwróciła się z wnioskiem z dnia 28 listopada 2012r. o przyznanie pomocy finansowej na wykup lekarstw, zakup żywności i opłatę za mieszkanie, dołączając do wniosku zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w T..

Organ wskazał, że na podstawie materiałów z toczących się kilku postępowań o przyznanie pomocy posiada informację o eksmisji strony z jej dotychczasowego miejsca zamieszkania i wymeldowaniu jej z pobytu stałego na mocy decyzji ostatecznej. Z tych przyczyn wezwał stronę do podania aktualnego miejsca pobytu w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W piśmie z dnia 5 grudnia 2012r. wnioskodawca oświadczył, że w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego wskazuje jako adres i miejsce pobytu "przed drzwiami mieszkania przy ul. [...]".

Organ odwołał się do posiadanej dokumentacji, z której wynika, że lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w T. pozostaje w dyspozycji spółdzielni i strona nie ma prawa w nim przebywać. Klatka schodowa jest natomiast pomieszczeniem do wspólnego użytku mieszkańców i strona nie może na niej zamieszkiwać, czy przechowywać rzeczy. Zauważono, że do chwili obecnej nie dokonano rozliczenia wkładu mieszkaniowego, gdyż nie została zawarta umowa o wyodrębnienie w/w lokalu mieszkalnego.

Z informacji pochodzących z Komendy Miejskiej Policji wynikało natomiast, że wnioskodawca widywany jest w różnych miejscach T., także na klatce schodowej przy ul. [...], jednak nie zamieszkuje w tym miejscu, gdyż nie odnotowano żadnych zgłoszeń bądź skarg na ten temat. W miejscu tym pojawia się w celu odbioru korespondencji posiadając kluczyk do skrzynki oddawczej w budynku. Nie jest znane aktualne miejsce pobytu strony.

Podsumowując organ stwierdził, że strona uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego poprzez nieinformowanie o swoim aktualnym miejscu zamieszkania lub pobytu, a w konsekwencji ustalenie aktualnej sytuacji zdrowotnej, materialnej i bytowej. Zaświadczenie z PUP w T. złożone wraz z wnioskiem nie jest wystarczającym dokumentem, na podstawie którego można dokonać oceny sytuacji strony.

Podniesiono także, że strona zwraca się o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków i opłat za mieszkanie. Nigdy jednak nie przedstawiła udokumentowanych wydatków na leki w postaci imiennych rachunków bądź wyceny apteki jak również książeczki opłat mieszkaniowych, takich jak czynsz, energia elektryczna lub gaz. Organ przywołał stanowisko sądów administracyjnych, co do tego, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy wnioskodawca nie podaje adresu zamieszkania lub pobytu względnie przedstawia organowi mylne informacje, może stanowić skuteczną podstawę zarzutu braku współdziałania (wyroki NSA z dnia 24 stycznia 2011r. sygn. I OSK 2053/10 czy WSA w Białymstoku z dnia 10 stycznia 1012r. sygn. II SA/Bk 659/11).

Organ ocenił zachowanie strony polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu i tym samym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem prawidłowego ustalenia jego sytuacji życiowej, jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślono, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z osobą ubiegającą się o świadczenia z pomocy społecznej jest połączone z oględzinami lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje osoba ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej i stanowi istotną cześć ustaleń dotyczących jej sytuacji bytowej.

Od decyzji Miasta T. z dnia [...]r. T.M. wniósł odwołanie i wyraził w nim swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia oraz podkreślił, że świadczenie mu przysługuje. Wskazał na jego konflikt z pracownikami MOPS w T., zauważony w postępowaniu prowadzonym przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. Otrzymana z tej przyczyny odmowa dodatku mieszkaniowego stała się przyczyną utraty tytułu do mieszkania.

Zakwestionował także legalność przeprowadzonej eksmisji z mieszkania przy ul. [...], a także orzeczenia o eksmisji. W opinii odwołującego posiada on nadal stałe zameldowanie w lokalu nr [...] przy ul. [...] w T., gdyż decyzja o wymeldowaniu została przez niego zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu, że uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu nie informując o swoim aktualnym miejscu zamieszkania lub pobytu, gdyż jego zdaniem celowo odmawia się mu przeprowadzenia tej czynności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy ustalony w postępowaniu przed organem I instancji. Zauważył, iż w myśl art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten, jak stanowi art. 107 ust. 1 ustawy, przeprowadzany jest w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej osób, o których mowa w jej art. 103. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy. Wynika z tego, że nieodzownym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest rodzinny wywiad środowiskowy. Stanowi on swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu k.p.a. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb.

Kolegium przywołało treść § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z dnia 22 czerwca 2012r.), stosownie do którego wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Powołano się także na brzmienie art. 11 ust. 2 ustawy, z którego wynika, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień i inne okoliczności w nim wskazane mogą stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Przepis ten, zdaniem Kolegium, określa skutki braku chęci współpracy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną. Jedną z postaci braku współpracy, co nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych, jest uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Kolegium uznało, że brak aktywności po stronie odwołującego uniemożliwia wyjaśnienie sprawy i powoduje niebezpieczeństwo wydania orzeczenia oderwanego od rzeczywistych potrzeb podopiecznych ośrodka oraz niebezpieczeństwo nierównego ich traktowania. Odwołujący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego poprzez niewskazanie swego faktycznego miejsca pobytu, a organ podkreślił, iż strona czyni to notorycznie. Odmawia także wyjaśnienia, gdzie przechowuje swoje rzeczy osobiste i dokonuje czynności sanitarno-higienicznych.

Powołując się na liczne adnotacje urzędowe pracowników socjalnych, którzy wielokrotnie podejmowali próby zweryfikowania miejsca zamieszkania odwołującego, a także na informację Komendy Miejskiej Policji w T. i pismo [...] Spółdzielni Mieszkaniowej A organ uznał za niewiarygodne twierdzenia strony o przebywaniu na klatce schodowej w budynku przy ul. [...] w T..

Odnosząc się do postępowania przeprowadzonego przed organem I instancji Kolegium uznało, że organ podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, o czym świadczą wnioski o udostępnieniu danych strony ze zbioru danych osobowych kierowane do organów ochrony prawnej, Urzędu Miejskiego w T., Poczty Polskiej. Organ dokonał także własnej oceny postawy wnioskodawcy, a w ocenie Kolegium nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wielokrotne próby ustalenia miejsca pobytu strony dowodzą należytego wyjaśnienia sprawy, a brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie jest wynikiem zaniechania organu lecz następstwem braku współdziałania strony.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił naruszenie prawa, niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i brak bezstronności organu. W odczuciu skarżącego wywiązał się z obowiązku wskazania miejsca pobytu umożliwiając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ponadto, jego zdaniem, przeprowadzono wywiad środowiskowy rok temu, w czasie którego skarżący wskazał, gdzie przechowuje swoje rzeczy osobiste i dokonuje czynności sanitarno-higienicznych, odpowiadał na pytania i podpisał protokół z przeprowadzonego wywiadu. Powołał się na wyrok WSA w Gliwicach sygn. IV SA/Gl 782/07. Jego zdaniem organ nie chce przeprowadzić wywiadu środowiskowego, a zatem brak tego wywiadu jest wynikiem zaniechania obowiązków pracowników organu.

W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko prezentowane w toku postępwania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w przypadku uznania kontrolowanego aktu za nielegalny w rozumieniu w/w przepisów, uchylają ten akt albo stwierdzają jego nieważność. Zgodnie zaś z art.134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.), a postępowanie w sprawie zainicjował skarżący wnioskiem z dnia 28 listopada 2012r., w którym zwrócił się o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, lekarstw oraz pokrycie opłat za mieszkanie. Potrzeby zgłoszone we wniosku skarżącego zasadniczo odpowiadały celom, o których mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podtrzymuje swój pogląd prezentowany w dotychczasowej linii orzeczniczej, co do tego, że podmiot ubiegając się o wsparcie ze środków publicznych powinien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie jest bezwzględnym uprawnieniem przysługującym każdemu, kto o nią wystąpi. Spośród wielu potrzebujących, wybór najbardziej legitymowanych do pomocy ze środków budżetowych, należy do organu. Decydujące znaczenie ma tu stan faktyczny sprawy, a w tym możliwości własne beneficjenta i jego zasoby. Dlatego tak ważny jest obowiązek współdziałania stron z organami. Wywiad środowiskowy lub przynajmniej jego aktualizacja w przypadku objęcia danej osoby stałą pomocą, jest bezwzględnym elementem postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie decyzji, mocą której nastąpić ma przyznanie środków pomocowych. Tym samym uniemożliwienie sprawdzenia faktycznych warunków życiowych wnioskodawcy i określenie jego sytuacji osobistej oraz majątkowej w określonych sytuacjach faktycznych może, a nawet powinno być, zakwalifikowane przez organ rozpatrujący sprawę jako odmowa współdziałania z organem.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić trzeba na wstępie, że kontrolowana sprawa nie jest jedyną i wyłączną sprawą strony prowadzoną przez organ pomocy społecznej z siedzibą w T. lecz sprawy te sięgają 2005r., a więc prowadzone są od wielu lat. Z tego tytułu organy pomocy społecznej uzyskiwały o osobie T.M. systematycznie coraz więcej informacji. Oceniając działania i stanowisko organów rozstrzygających kontrolowaną obecnie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, iż ustalenia stanu faktycznego w jakim zapadła kontrolowana decyzja nie pozwalają na kategoryczne stwierdzenie, że przypisana T.M. bierność wyklucza wszelką aktywność po stronie organu.

Przede wszystkim obecnie znana jest organowi doskonale, ze względu na poczynione precyzyjne kroki dowodowe, sytuacja mieszkaniowa T.M.. Organ ma świadomość zarówno, co do braku posiadania prawa do dotychczasowego lokalu mieszkalnego przez stronę jak i orientuje się w kwestii subiektywnego przekonania skarżącego o pokrzywdzeniu go, a wręcz bezprawnym pozbawieniu prawa do lokalu, przez urzędników.

Zaznaczyć tu trzeba, że pojęcie "bezdomność" oprócz potocznego znaczenia, jest również instytucją prawa i posiada swoją definicję legalną, która bez względu na wolę strony wiąże organ administracji publicznej w jego działaniach. Stosownie do art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w tym lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Lokalem mieszkalnym - według brzmienia art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Nie jest lokalem zdecydowanie klatka schodowa budynku mieszkalnego.

Dokonując subsumcji ustalonego przez organ stanu faktycznego do normy przedstawionej w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej zauważa się, że sytuacja mieszkaniowa skarżącego w pełni odpowiada wskazanym w tej normie prawnej przesłankom. Podsumowując powyższe stwierdzić należy, że bez względu na subiektywne przekonanie skarżącego o swoich prawach do mieszkania nr [...] przy ul. [...] w T. organ dokonując oceny sytuacji życiowej T.M. powinien działać zgodnie z zasadą praworządności i zasadą prawdy obiektywnej oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Szczególne znaczenie dla realizacji tej ostatniej zasady stanowi sposób prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Ustalenie stanu faktycznego przesądza bowiem o sposobie załatwienia sprawy. Organ ustalając zakres postępowania wyjaśniającego zobowiązany jest zatem do ustalenia okoliczności faktycznych nie tylko mających znaczenie prawne dla realizacji interesu społecznego ale w równej mierze okoliczności faktycznych mających znaczenie prawne dla realizacji interesu indywidualnego. Nie może zatem w tym ostatnim zakresie pozostawać bierny wyłącznie oczekując na inicjatywę dowodową strony. Jednostronność postępowania wyjaśniającego uwzględniająca tylko okoliczności faktyczne mające znaczenie prawne dla interesu społecznego stanowi naruszenie zasady uwzględniania słusznego interesu obywatela, a więc jest działaniem naruszającym prawo (vide B. Adamiak, J Borkowski Kodeks Postępowania Administracyjnego, Komentarz wyd. 11 wyd. C.H. Beck).

W postępowaniu poddanym kontroli Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego organ skupił się przede wszystkim na przedstawieniu stanu faktycznego z punktu widzenia interesu społecznego. Uznał za sprzeczne z tym interesem rozpatrywanie sprawy osoby, która mimo swej bezdomności nie wskazuje swego miejsca zamieszkania lub pobytu, a wręcz wprowadza organ w błąd, przez co uniemożliwia zbadanie, czy spełnia przesłanki pozwalające na przyznanie jej wsparcia z pomocy społecznej. Takie ograniczenie postępowania wyjaśniającego spowodowało, że umknął organowi słuszny interes obywatela. Osoba bezdomna w rozumieniu prawa nie powinna zostać pozbawiona opieki ze strony państwa, a w przypadku wnioskowania przez nią o środki żywności pozostawienie jej bez wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji, stanowi istotne uchybienie przedstawionym powyżej zasadom procedury administracyjnej.

Sąd podziela stanowisko prezentowane przez organy w niniejszym postępowaniu, jak również prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym także tut. Sądu, co do roli, jaką przyznał ustawodawca dowodowi w postaci wywiadu środowiskowego. Jednakże wywiad środowiskowy w sytuacji osoby nieposiadającej miejsca zamieszkania, a taką osobą jest według ustaleń organu skarżący, może odbyć się również w miejscu jej pobytu, o czym wyraźnie stanowi powoływany przez organ przepis § § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Nie jest wykluczone, że osoba bezdomna nie ma również miejsca stałego pobytu i permanentnie je zmienia.

W takiej sytuacji, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wywiad środowiskowy może poprzedzać wezwanie strony do organu celem wyjaśnienia istotnych dla sprawy faktów, a przede wszystkim manifestowanych potrzeb strony. Brak stawienia się na wezwanie organu, i ewentualna odmowa udzielenia odpowiedzi na pytania zmierzające do wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji strony mogłaby dopiero sugerować odmowę załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela.

Jak wynika z materiału sprawy, organ kierował do strony szereg pism. W żadnym z tych pism nie wezwał strony do siedziby organu, nie nakazał przedstawić jakiejkolwiek dokumentacji, nie zwrócił się także o wyjaśnienie, jakiego rodzaju pomocy w zakresie żywności strona domaga się. Aktywność organu nakierowana była tym samym na wręcz zbędne sprawy, jakim było żądanie od osoby bezdomnej adresu zamieszkania. Podzielić tu należy częściowo stanowisko zaprezentowane w treści uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...]r. sygn. [...], w którym Sąd ten traktuje sytuację strony jako wyjątkową, a sytuacja ta znana jest pracownikom organu. Sąd ten zaznacza, że w sprawach decydujących o warunkach życia człowieka należy dołożyć szczególnej staranności przy podejmowaniu czynności mogących na warunki te rzutować, z czym w całości zgadza się skład orzekający. Rozpatrujący sprawę organ nie może bowiem zapominać o obowiązujących w postępowaniu administracyjnym zasadach, a w tym najszerszej pod względem zakresu i doniosłej pod względem politycznym zasadzie pogłębiania zaufania do władzy publicznej. W ramach wielu aspektów tej zasady wyróżnić można gwarancję prawnej ochrony praw jednostki wobec władczego działania. Gwarancję te daje nałożony na organ administracji obowiązek prowadzenia postępowania nie tylko zgodnie z przepisami prawa materialnego i procesowego ale także zgodnie z regułami wynikającymi z kultury administrowania, wśród których szczególne znaczenie przypisuje się stosunkowi pracowników organu do stron poprzez wykazanie życzliwości, cierpliwości przy udzielaniu informacji (vide E. Izerzon, J. Starościak, Kodeks Postępowania Administracyjnego , Komentarz, teksty, wzory i formularze Warszawa 1970). Również w Europejskim Kodeksie Dobrej Administracji uchwalonym w dniu 6 września 2001 r. przez Parlament Europejski, który instytucja ta zaleciła stosować w organach i instytucjach Unii, a który można traktować jako zbiór standardów przydatnych także poza granicami Unii do oceny funkcjonowania administracji, umieszczono szereg zakazów i nakazów rozwijających zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Wśród nich umieszczono zakaz nadużywania uprawnień (art. 7), w ramach której urzędnik odstąpi w szczególności od korzystania z uprawnień dla osiągnięcia celów, dla których brak jest podstawy prawnej lub które nie mogą być uzasadnione interesem publicznym, nakaz współmierności (art. 6) obligujący urzędnika do unikania ograniczania praw obywateli lub nakładania na nich obciążeń, jeżeli ograniczenia te lub obciążenia byłyby niewspółmierne do celu prowadzonych spraw, a w toku podejmowania decyzji urzędnik zwróci uwagę na stosowne wyważenie spraw osób prywatnych i ogólnego interesu publicznego. Nadto sformułowana w art. 12 zasada uprzejmości zobowiązująca urzędnika do pozostawania w kontaktach z jednostką jako usługodawcą i zachowania się właściwie, uprzejmie. O uprzejmości i życzliwości, którą powinien okazywać urzędnik w kontaktach z obywatelami stanowi wyraźnie art. 24 ust. 1 pkt 5 ust. 2 pkt 2 ustawy z 21 listopada 2008r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 2008 r. Nr 223, poz. 1458 ze zm.). Urzędnik winien być możliwie jak najbardziej pomocny i udzielać odpowiedzi na skierowane do niego pytania możliwie jak najbardziej wyczerpująco i dokładnie. Zasada uprzejmości powinna wynikać z poczucia służebnej funkcji pracowników urzędów państwowych w stosunku do społeczeństwa oraz kultury osobistej urzędnika. Uprzejmość jest niezbędna zwłaszcza w obecnych czasach, w których obywatel czuje się zagubiony w powodzi przepisów, często zmieniających się, niezharmonizowanych ze sobą i niekomunikatywnych (por. Europejski Kodeks Dobrej Administracji, tekst i komentarz o zastosowaniu kodeksu w warunkach polskich procedur administracyjnych, Jerzy Świątkiewicz - Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Warszawa, październik 2002r.). Sąd zwraca tu uwagę na treść wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 26 lutego 2008r. sygn. akt IV SA/Gl 782/07, z których wynikało m.in., że w związku z konfliktem pomiędzy organem a stroną postępowania dostrzeżonym przez skład orzekający w/w sprawie, organ pierwszej instancji winien rozważyć, czy w danej czynności prawnej powinien brać udział pracownik socjalny, z którym skarżący pozostaje w konflikcie, ponieważ sytuacja ta może doprowadzić do wadliwości prowadzonego postępowania z uwagi na postanowienia art. 24 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uwaga ta powinna obligować organ do szczególnie starannego postępowania w sprawie T.M., z uwzględnieniem powyżej wymienionej zasady uprzejmości i życzliwości.

Dodatkowo Sąd zwraca uwagę na obowiązki organu wynikające z zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej (art. 9 k.p.a.), której również uchybiono w kontrolowanym postępowaniu. Wezwanie strony do siedziby organu pozwoliłoby na przekazanie jej wszelkich niezbędnych informacji o sytuacji prawnej, w jakiej znalazła się, o wynikających z tego tytułu uprawnieniach i obowiązkach. Brak znajomości przepisów może stanowić przyczynę nieudolnego, a nawet destrukcyjnego dla strony działania, czemu zapobiec ma obowiązek organu dostarczenia właściwych informacji. Organ nie może ograniczyć się tylko do udzielenie informacji prawnej lecz również musi przekazać odpowiednie wskazówki, jak należy postąpić, aby uniknąć szkody. W pewnym sensie organ jest powołany do roli doradcy i obrońcy stron i uczestników postępowania (por.J. Borkowski, J.Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. II Warszawa 1989r. aneks – Warszawa 1991). Bezczynność organu w tym zakresie stanowi naruszenie prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując sprawę nie dostrzegło uchybień popełnionych przez organ I instancji i nie poczyniło kroków, które mogłyby zmierzać do ich naprawy. Tym samym nie doszło do należytego wyjaśnienia sprawy, co uniemożliwia sądowi kontrolę legalności działania organu z punktu widzenia prawa materialnego.

Wskazania do działania organu w ponownym postępowaniu wynikają wprost z przedstawionych rozważań i sprowadzają się do dokonania przez organ niezbędnych czynności w celu wezwania skarżącego do siedziby organu i przeprowadzenia z jego udziałem postępowania wyjaśniającego z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni przepisów art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. Celowe jest, by postępowanie to prowadzone było przed organem I instancji, co nakazało Sądowi skorzystać z uprawnienia opisanego w art. 135 P.p.s.a.

Skoro dostrzeżone uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.